Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1382 210437 198756 2026-08-05T22:17:59Z HaxelKaszëba 17492 210437 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Trzebiôtczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°03'54"N 17°17'59"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Trzebiôtczi]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò=Trzebiôtczi | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=51 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok= | lëdztwò=475 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-134 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Trzebiatkowa 4229.jpg | galerëjô_commons=Category:Trzebiatkowa |}} '''Trzebiôtczi''' (Pòlszczi miono ''Trzebiatkowa''). Małô wies kòle [[Tëchómie|Tëchómia]] w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. Rodné gniôzdo rodzën Trzebiatowsczich. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] l1gtpw1h4tybor76rpvlnnvp6hjwb14 210438 210437 2026-08-05T22:20:10Z HaxelKaszëba 17492 210438 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Trzebiôtczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°03'54"N 17°17'59"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Trzebiôtczi]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò=Trzebiôtczi | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=51 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok= | lëdztwò=475 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-134 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Trzebiatkowa, train station.jpg | galerëjô_commons=Category:Trzebiatkowa |}} [[Òbrôzk:Trzebiatkowa 4229.jpg|mały|]] '''Trzebiôtczi''' (Pòlszczi miono ''Trzebiatkowa''). Małô wies kòle [[Tëchómie|Tëchómia]] w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. Rodné gniôzdo rodzën Trzebiatowsczich. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] e2gpaoehbfbagyezas7x21g1y6n7dz1 210439 210438 2026-08-05T22:21:06Z HaxelKaszëba 17492 210439 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Trzebiôtczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°03'54"N 17°17'59"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Trzebiôtczi]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò=Trzebiôtczi | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=51 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok= | lëdztwò=475 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-134 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Trzebiatkowa, train station.jpg | galerëjô_commons=Category:Trzebiatkowa |}} '''Trzebiôtczi''' (Pòlszczi miono ''Trzebiatkowa''). Małô wies kòle [[Tëchómie|Tëchómia]] w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. Rodné gniôzdo rodzën Trzebiatowsczich. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] beu8r7sy485btsi7yodp4lwvdxjenhg 210468 210439 2026-08-06T10:13:37Z Orbitminis 18250 210468 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}}{{Wies infobox | Wies=Trzebiôtczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°03'54"N 17°17'59"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Trzebiôtczi]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò=Trzebiôtczi | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=51 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok= | lëdztwò=475 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-134 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Trzebiatkowa, train station.jpg | galerëjô_commons=Category:Trzebiatkowa |}} '''Trzebiôtczi''' abò '''Trzebiôtkòwa''' ({{Jãz.|pl}} ''Trzebiatkowa''; {{Jãz.|de}} ''Tschebiatkow'', òd 1928 ''Radensfelde'') – małô wies kòle [[Tëchómie|Tëchómia]] w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. Rodné gniôzdo rodzën Trzebiatowsczich. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] mr6cir73vo9f4v1donwpiuqkii9b4bo 0 1407 210392 207994 2026-08-05T17:57:20Z HaxelKaszëba 17492 210392 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pùck| dopełniacz=Pùcka| adjektiw_mask=pùcczi| adjektiw_fem=pùckô| céch=POL_Puck_COA.svg| fana=POL_Puck_flag.svg| Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=Pòlskô|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°43'02"N 18°24'27"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pùck]]}}}}| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Hanna Pruchniewska| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13,| kod_poczt_um=84-100 | tel_um=58&nbsp;673-0500| fax_um=58&nbsp;673-0533| mail_um=| wiéchrzëzna=4,9| stopniN=54|minutN=42|stopniE=18|minutE=24| wysokość=0 - 20| rok=2009| lëdztwò=11&nbsp;361 (2009)| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-100| registracëjné tôfle=GPU| TERYT=6222911031| SIMC=| www=http://www.miasto.puck.pl| commons=Puck| |gwôsné miono=Puck}} '''Pùck''' (téż '''Pùckò''', '''Pëck''', {{jãz.|pl}} ''Puck'', {{jãz.|de}} ''Putzig'') – nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historiô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. - XXII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Òbaczë téż == * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] * [[Dzień Kaszubski w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] i1ckn5nb74sglix87uugtknn9olbknz 210413 210392 2026-08-05T20:46:59Z Iketsi 3254 |mapa=PL 210413 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pùck| dopełniacz=Pùcka| adjektiw_mask=pùcczi| adjektiw_fem=pùckô| céch=POL_Puck_COA.svg| fana=POL_Puck_flag.svg| Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°43'02"N 18°24'27"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pùck]]}}}}| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Hanna Pruchniewska| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13,| kod_poczt_um=84-100 | tel_um=58&nbsp;673-0500| fax_um=58&nbsp;673-0533| mail_um=| wiéchrzëzna=4,9| stopniN=54|minutN=42|stopniE=18|minutE=24| wysokość=0 - 20| rok=2009| lëdztwò=11&nbsp;361 (2009)| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-100| registracëjné tôfle=GPU| TERYT=6222911031| SIMC=| www=http://www.miasto.puck.pl| commons=Puck| |gwôsné miono=Puck}} '''Pùck''' (téż '''Pùckò''', '''Pëck''', {{jãz.|pl}} ''Puck'', {{jãz.|de}} ''Putzig'') – nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historiô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. - XXII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Òbaczë téż == * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] * [[Dzień Kaszubski w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] 3r5ise3so1ttn2rv4lnxgfvv6jqdgro 0 1419 210447 201355 2026-08-05T22:31:20Z HaxelKaszëba 17492 210447 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Céwice | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=POL gmina Cewice COA.svg | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°26'10"N 17°44'07"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Céwice]]}}}} | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=lãbòrsczi | gmina=Céwice | szôłtëstwò=Céwice | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=26 | sekùndëN=11 | gradëE=17 | minutëE=44 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=1687 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=84-312 | reg_tôfla=GLE | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.cewice.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons=Category:Cewice |}} [[Òbrôzk:Cewice - kościół Wniebowzięcia NMP (2).jpg|mały|Kòscół pw. Wniebòwzãcô NMP w Céwicach]] '''Céwice''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Cewice'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Zewitz'') – gminnô kaszëbskô wies pòłożonô w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Gmina Céwice|gminie Céwice]] przë turze [[Wòjewódzkô darga nr 212|wòjewódzczi dardżi nr 212]] [[Òbrôzk:DW212-PL.svg|bezramki|33x33px]]. Môlëzna je sedzëbã [[Gmina Céwice|gminë Céwice]]. Na zôpôd òd Céwic przebiegôła tura niczinny [[Banowô liniô nr 237|banowi linie nr 237]] [[Lãbórg]]-[[Bëtowò]]. Môlëzna òbsłëdżiwónô bëłô bez najdiwôjącą sã w niedaleczim [[Kamiéńc|Kamiéńcu]] banowã stacjã. W pòblësczich [[Szemrejce|Szemrejcach]] najdiwô sã wòjskòwé latawiskò. Môlëzna pòłożonô je w nordowi dzélã Kaszëb, zwóny Nordą. W latach 1954–1972 wies przenôlégôła i bëłô sedzëbã wëszëznë gromadë Céwice. W latach 1975–1998 môlëzna administracëjno przenôlégôła do stołpsczégò wòjewództwa. W stôrim parkù neòklasëcisticzny przëzemiowi dwór z 1880 z dwùkòndignacëjnym rëzalitã pòprzédzóny òwôlnã werôndã. W pòblëżu neògoticczi kòscół z II pòł. XIX w. Tu je kòscół i szkòła. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Céwice” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.cewice.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Céwice]] 2f07zlvu1jtbgwrjhczwjrjvtrn7g0t 210451 210447 2026-08-05T22:37:45Z HaxelKaszëba 17492 210451 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Céwice | céch_wsë=POL gmina Cewice COA.svg | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°26'10"N 17°44'07"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Céwice]]}}}} | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=lãbòrsczi | gmina=Céwice | szôłtëstwò=Céwice | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=26 | sekùndëN=11 | gradëE=17 | minutëE=44 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=1687 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=84-312 | reg_tôfla=GLE | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.cewice.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons=Category:Cewice |}} [[Òbrôzk:Cewice - kościół Wniebowzięcia NMP (2).jpg|mały|Kòscół pw. Wniebòwzãcô NMP w Céwicach]] '''Céwice''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Cewice'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Zewitz'') – gminnô kaszëbskô wies pòłożonô w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Gmina Céwice|gminie Céwice]] przë turze [[Wòjewódzkô darga nr 212|wòjewódzczi dardżi nr 212]] [[Òbrôzk:DW212-PL.svg|bezramki|33x33px]]. Môlëzna je sedzëbã [[Gmina Céwice|gminë Céwice]]. Na zôpôd òd Céwic przebiegôła tura niczinny [[Banowô liniô nr 237|banowi linie nr 237]] [[Lãbórg]]-[[Bëtowò]]. Môlëzna òbsłëdżiwónô bëłô bez najdiwôjącą sã w niedaleczim [[Kamiéńc|Kamiéńcu]] banowã stacjã. W pòblësczich [[Szemrejce|Szemrejcach]] najdiwô sã wòjskòwé latawiskò. Môlëzna pòłożonô je w nordowi dzélã Kaszëb, zwóny Nordą. W latach 1954–1972 wies przenôlégôła i bëłô sedzëbã wëszëznë gromadë Céwice. W latach 1975–1998 môlëzna administracëjno przenôlégôła do stołpsczégò wòjewództwa. W stôrim parkù neòklasëcisticzny przëzemiowi dwór z 1880 z dwùkòndignacëjnym rëzalitã pòprzédzóny òwôlnã werôndã. W pòblëżu neògoticczi kòscół z II pòł. XIX w. Tu je kòscół i szkòła. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Céwice” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.cewice.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Céwice]] l409ggljjo90qip27ajf1dunayjo9fq 0 1894 210389 210172 2026-08-05T17:45:45Z HaxelKaszëba 17492 210389 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa|Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Ruskô |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|55°45′07″N 37°37′03″E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Mòskwa]]}} }} }} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref>, a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" />. Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref>. Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë<ref name="Weeks" />. Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców<ref name="Weeks" />. Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje<ref name="Weeks" />. Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref>. W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Rok |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] r2hahsvy6kanpfo3b0rnnwvmexwq6ku 210417 210389 2026-08-05T20:48:20Z Iketsi 3254 |mapa=RU 210417 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa|Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=RU |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|55°45′07″N 37°37′03″E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Mòskwa]]}} }} }} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref>, a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" />. Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref>. Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë<ref name="Weeks" />. Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców<ref name="Weeks" />. Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje<ref name="Weeks" />. Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref>. W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Rok |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 42eyfnb0u9wjnrywis2b4d4b4ookk19 0 1902 210390 210292 2026-08-05T17:47:38Z Orbitminis 18250 dolmaczënk 210390 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bòlszewò|Bòlszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadia Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] * [[Spòdlecznô Szkòla m. Jana Trepczika w Miszewie]] – [[:d:Q140782660]] * Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Trepczika (na tekst frantówczi dlô dzecy w kaszëbsczim jãzëkù) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] qe95entw48fo51wkv5uxivfumr064i5 0 2670 210452 206366 2026-08-05T22:40:32Z HaxelKaszëba 17492 210452 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lëzëno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=POL gmina Luzino COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°33'58"N 18°06'14"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lëzëno]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëzëno | szôłtëstwò=Lëzëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=33 | sekùndëN=46 | gradëE=18 | minutëE=06 | sekùndëE=11 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=6985 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-242 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës= Władysław Wejer | www=http://www.luzino.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Lëzëno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Luzino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Lusin'') – to je gminnô wies w zôpadnym dzélu [[wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze [[kaszëbsczi jãzëk]] to je [[pòmòcny jãzëk]]. Lëzëno mô kòl 7 tësąców mieszkańców. Tu je Gimnazjum miona Kaszëbsczich Runitów, a w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Historiô == Tu dżinãlë lagrowi w „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale [[Kaszëbi]] dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób [[Gerat Labùda|Gerata Labùdë]] ë szkòła jegò miona. [[7 lëpińca]] 2018 rokù tu béł [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kościół pw. Św. Wawrzyńca w Luzinie.jpg|Kòscół Òbrôzk:Obelisk na Placu św. Józefa upamiętniający Marsz Śmierci.jpg|Tôblëca ò „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] Òbrôzk:Plan św. Józefa w Luzinie.JPG| Òbrôzk:Pomnik Towarzystwa Powstańców i Wojaków w Luzinie.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Gmina Lëzëno]] * [[Marsz smiercë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20051025105907/http://www.luzino.pl/ Òficjalnô starna gminë Lëzëno] * [https://web.archive.org/web/20160305205834/http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/12417/ lagrowi] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/494 Luzino w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://viaf.org/viaf/159637476/#Luzino_(Poland) VIAF] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] f71s7n2s8ind6i8dd7aj9xo40ipebrl 10 2676 210386 206912 2026-08-05T17:40:09Z Iketsi 3254 https://w.wiki/GHai 210386 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> kjo9pcp8t3hpje9s90y7joirbr9r0zi 0 3915 210453 200869 2026-08-05T22:44:54Z HaxelKaszëba 17492 210453 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wdzydze | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°00'46"N 17°56'01"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wdzydze]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kòscérzëna | szôłtëstwò=Wdzydze | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=00 | sekùndëN=45 | gradëE=17 | minutëE=55 | sekùndëE=52 | wiżô=140 m n.p.m. | rok= | lëdztwò=188 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-408 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Wdzydze zagroda 7.jpg | galerëjô_commons=Category:Wdzydze Kiszewskie |}} '''Wdzydze''' – wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu [[Kòscérzna]]. Wdzydze są wôżnym [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. Tu je [[Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/185 Wdzydze Kiszewskie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] g1q2meryz4m7wk2a6f1gfypxbuwjysw 10 4000 210432 95007 2026-08-05T22:01:27Z HaxelKaszëba 17492 210432 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|90px|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|120px|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.5em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> [[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|250px|Òdjimk]]{{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<br />{{{opisënk_òdjimka}}}}} </td> </tr> }} </table> d4snvhul31ziaombgig6l24xsewcdw2 210433 210432 2026-08-05T22:03:04Z HaxelKaszëba 17492 210433 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|90px|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|120px|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.5em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> [[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|250px|Òdjimk]]{{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<br />{{{opisënk_òdjimka}}}}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> 472nhwpi7uw7bz7bz2io4knt9l7y2p7 210435 210433 2026-08-05T22:06:48Z HaxelKaszëba 17492 210435 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|90px|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|120px|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.5em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> [[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|250px|Òdjimk]]{{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<br />{{{opisënk_òdjimka}}}}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> jjqyvbpaskjf8igfhlgwpojnkx6hfqa 210436 210435 2026-08-05T22:08:10Z HaxelKaszëba 17492 210436 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|90px|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|120px|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> eh7ddjw743jtibbdncrw0p017kyiird 210443 210436 2026-08-05T22:23:00Z HaxelKaszëba 17492 210443 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|70px|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|100px|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> gimgt6wtkt5yahl6cz2i1ccgql99cy5 210444 210443 2026-08-05T22:24:36Z HaxelKaszëba 17492 210444 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|70px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fanë|100px}}}|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> 28rltk4ft3w3g3yycocdmgevl0wnnb9 210445 210444 2026-08-05T22:27:28Z HaxelKaszëba 17492 210445 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fanë|120px}}}|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> 8llxmqqgyv7988uqk5jpwqu0q3sw659 210446 210445 2026-08-05T22:31:05Z HaxelKaszëba 17492 210446 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fanë|120px}}}|Flaga {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Flaga</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> l8na1sw4rsblos35i54a50tdarec9om 210448 210446 2026-08-05T22:33:59Z HaxelKaszëba 17492 210448 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fanë|120px}}}|Fana {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> m98yqhwssr0deqtaeyr04w2wx2qk7lp 210449 210448 2026-08-05T22:35:45Z HaxelKaszëba 17492 210449 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{céch_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fanë|120px}}}|Fana {{{rodzôcz_wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{fana_wsë}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> 0hojbidvtulen24fe3fvyzs15xmxug9 210450 210449 2026-08-05T22:37:25Z HaxelKaszëba 17492 210450 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{Wies}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fany|120px}}}|Fana {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{Wies}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracëjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> oturlrzh3lfm1nf3z60tlsqtpwhxcm2 210454 210450 2026-08-05T22:46:49Z HaxelKaszëba 17492 210454 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{Wies}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fany|120px}}}|Fana {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{Wies}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{gradëN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Geògrafné pòłożenié|Pòłożenié]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gradëN}}}° {{{minutëN}}}' {{#if:{{{sekùndëN|}}}|{{{sekùndëN|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;N<br />{{{gradëE}}}° {{{minutëE}}}' {{#if:{{{sekùndëE|}}}|{{{sekùndëE|}}}<nowiki>''</nowiki>}}&nbsp;E</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czérënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Registracjowé tôflë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC10]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> ipa05zq8rz3sxsljd70rmiymp3fc3oq 0 5070 210379 208891 2026-08-05T16:36:27Z HaxelKaszëba 17492 HaxelKaszëba przeniós starnã [[Swiãtopôłk II]] do [[Swiãtopôłk II Bëlny]] 208891 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac | miono = Swiãtopôłk II Bëlny | òbrôzk = Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg | òpisënk = Szlachòta Swiãtopôłka II Bëlnégò przë Szeroczi sztrase we [[Gduńsk|Gduńskù]] | titel = książã Pòmòrsczi | panowanié = 1220–1266 | pòprzédca = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | nastãpnik = [[Mscëwòj I|Mestwin II]] | data ùrodzeniô = przed 1195 | data smiercë = 11 stëcznika 1266<br>Gduńsk | dinastiô = Sobiesłôwice | òjc = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | matka = Zwinisława | dzecë = [[Mscëwòj I|Mestwin II]], [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]], [[Sambór II]] }} '''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Wartësłôw III|Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna – sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica – Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczê przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. == Wczasné lata == Swiãtopôłk ùrodzył sã przed 1195 rokã jakno nôstarszi syn [[Mscëwòj I|Mestwina I]], ksyżëca [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]], a Zwinisławë, òtroczëcë czijewsczégò ksyżëca. Òd nômłodszich lat béł ju rëchtowóny do panownictwa. Mùszôł chùtkò dozdrzec, cobë kanąc procëm pòliticznym pògmatwanióm, jaczé rëchałë regionã. == Jegò panowanié i pòlitika == [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] Pò przejãcym włôdzë przez Swiãtopôłka, skùpił òn sã na ùmòcnienim samòstójnotë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1224 rokù, nadôł [[Gduńsk|Gduńskòwi]] miesczé prawa na lubecczim prawie, co sã przëczëniło do rozwiju gardu jakno wôżnégò bałtëcczégò pòrtu. Niedługò pózni, w 1227 rokù, nadôł [[Stôłpsk|Słëpskòwi]] miesczé prawa, co téż sã przełożëło na jegò administracjowi a gòspòdarczi rozwij. W 1226 rokù Swiãtopôłk sprowadzył do [[Gduńsk|Gduńska]] [[Dominikanie|zôkón dominikanów]], a w rokù 1238 zôkón cystersów do [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwa]] pòd [[Dërłowò|Rëwałdã]]. Prawie te pòdjimiznë przëczëniłë sã do kùlturowégò a edukacjowégò rozwiju regionu. == Zbrodniô w Gąsawie == Òb jeséń 1227 rokù, 24 smùtana, miało dóńc do dramaticznégò wëdarzeniô, jaczé miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë Swiãtopôłka i Gduńsczégò Pòmòrzégò – tpzw. zbrodniô w Gąsawie, znónô téż jakno Krëwawô Kąpnica. Ùznôwô sã, że to prawie òddzél sparłãczony ze Swiãtopôłka przeprowadzył zamôch òb czas zéńdzeniô z [[Leszk Biôłi|Leszkã Biôłim]], [[Henrik Bardati|Henrikã Bardatim]] a téż [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrôdã I Mazowiecczim]], jaczé to dało w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Grëpa zôchwatników rëgnãła do panowników òb noc. Henrik Bardati òstôł zaatakòwóny we swim łożu i béł mòcno renny. Leszk Biôłi, jaczi przebiwôł w kąpnicë, próbòwôł zwiornąc na kòniu w czerënkù [[Gniezno|Gniezna]], równak òstôł schwôtóny w [[Môrcynkòwò|Môrcynkòwie]] a tam zamòrdowóny. Prawie to brutalné i bezwzglãdné wëdarzenié miało wiôldzé kònsekwencje. Smierc Leszka Biôłégò i cãżczé renë Henrika Bardatégò òznôczałë nié leno kùńc dlô tëch dwùch panowników, ale téż zezwòlëłë Swiãtopôłkòwi na przejimniãcé całi kòntrolë nad Gduńsczim Pòmòrzim. Zbrodniô w [[Gąsawa|Gąsawie]] ùmòżlëwiła mù ùzwëskanié samòstójnotë i sëlny pòzycje w tim regionie. Pò zamôchù w [[Gąsawa|Gąsawie]], Swiãtopôłk zwëskôł fùl samòstójnotã. Dzãka eliminacje òglowëch pòliticznëch procëmników taczich jak [[Leszk Biôłi]] a òsłabieniémù nédżi ksyżãtów, Swiãtopôłk zwëskôł wiôlgą włôdzã. Pò wëdarzenim z 1227 rokù, [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] stało sã pò prôwdze samòstójnym ksãstwã a Swiãtopôłk mógł sã skùpic na jegò stabilizacje a rozwiju. Chòc Pòmòrzé fòrmalno bëło partã Pòlsczégò królestwa, Swiãtopôłk dôł radã skùteczno wëbiôtkòwac aùtonomiã dlô Pòmòrzégò a ùtrzëmac samòstójnotã w stosënkach z [[Pòlsczi królestwò|Pòlsczim królestwã]] przez całé swé panowanié. == Wòjnë a sojusze == [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|85px|mały|left|Wizerënk ksyżëca w prezbitérace òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] W 1223 rokù Swiãtopôłk brôł ùdzéł w krucjace procëm [[Prësowie|Prësóm]], òrganizowóny przez [[Leszk Biôłi|Leszka Biôłégò]], [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrada Mazowiecczégò]] a téż jinëch pòlsczich ksyżãtów. Ze swòjim bracyną [[Warcësłôw I|Warcësławã]] mët ùczãstnicził w ny wëprawie, jakô mia na célu christianizacjã i zaprowadzenié miru na [[Prësë|Prësach]]. W 1225 rokù ksyżã przëłącził do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] słëpską zemiã, jakô tedë zanôléga bëła òd [[Dëńskô|Danie]]. To strategiczné pòsëniãcé ùmòcniło pòzycjã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] na [[Bôłt|Bôłce]] i zagwësniło lepszé mòżebnoscë mòrsczégò handlu. W 1234 rokù Swiãtopôłk dowòdzył wespólną wëprawã krzëżôckò-pòlską procëm [[Prësowie|Prësóm]]. Biôtka nad rzéką Dzerzgóń zakòńcziła sã dobëcém wòjsków Swiãtopôłka i Krzëżôków, co ùspòsobiło sã do dalszi ekspansje [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1238 rokù Swiãtopôłk zawiarł sojusz z Krzëżôkama, co miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Ten prawie sojusz zezwòlił na wespólné dzejanié procëm [[Prësowie|Prësóm]] i jinym sąsadóm. W 1242 rokù wëbùchło [[I prësczé pòwstanié|pierszé prësczé pòwstanié]], spòwòdowóné brutalnym traktowanim [[Prësowie|Prësów]] przez krzëżôcczi zôkón. Pò przegróny wòjsków zôkònu w biôtce nad jezorã Pejpùs, Swiãtopôłk ùdzelił pòwstańcóm pòmòcë, blokùjącë żeglówkã na Wisle a òdcynającë krzëżôcczé zómczi òd òpatrzeniô. Zôpadné plemiona [[Prësowie|Prësów]] wërzekłë sã chrzescëjaństwa, a Krzëżôcë òstelë wëpiarti z wikszoscë zómków i gôrczów. <div style="clear:both;"></div> == Smierc a spôdkòwizna == [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrzéń Swiãtopôłka – ''Anulus Svant (epolocus)'']] Swiãtopôłk zmiarł 11 gromicznika 1266 rokù, òstôwiającë pò sobie mòcné a samòstójné ksãstwò [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. Jegò włôdza miała długòtrëwałi wpłiw na rozwij regionu, a pò jegò smiercë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwé Pòmòrzé]] òstało pòdzeloné midzë jegò sënów. Jegò pòliticzné decyzje, militarné a administracjowé dzejania miałë wiôldżi cësk na przińdnotã tëch zemiów, a jegò spôdkòwizna je ùznôwónô za jednã òd nôwôżniészich w historie [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Òkróm te, Swiãtopôłk je téż wôżną personą w [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturze]]. [[Florión Cenôwa]] w pòłowie XIX stalatégò wprowadzył gò do historiczny pamiãcë kaszëbsczi rësznotë, merkùjącë jegò zmòdżi z krzëżôcczim zôkònã i wspiérającyma gò [[Piastowie|Piastama]]. Aluzje do jegò pòstacje pòjôwiają sã ju ù [[Hieronim Derdowsczi|Jarosza Derdowsczégò]] i jinëch ùtwórców. Przédno [[Młodokaszëbi]] òb midzëwòjnowi cząd zadbałë ò jegò môl w kaszëbsczi pamiãcë, traktującë gò jakno przédnégò reprezentanta kaszëbsczi historiczny państwòwòscë. [[Aleksander Majkòwsczi]] wspòminôł ò nim w swòji „[[Historiô Kaszëbów|Historie Kaszëbów]]”, a w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” mô napisóné: <blockquote>„Wezta sobie przëkłôd z tich prãtów – rzekł ksążã Swiãtopôłk. – Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!” </blockquote>W pòlsczi nôrodny narracje fónksnérëje "czôrnô legenda" Swiãtopôłka jakno zdrajcë i prowòkatora mòrdu w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Procëm temù wëpòwiôdelë sã przedstawicele kaszëbsczi historiczny kùlturë w XX wiekù, przédno [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi|Jón Karnowsczi]], jaczi żądelë szacënkù dlô kaszëbsczich historicznëch tradicjów. Téż ò pòstacje princa mô nadczidnioné [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] w drëdżi sztrófce [[Zemia Rodnô|Zemi Rodny]]: „Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi w spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë!”, co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksyżã Swiãtopôłk pòjôwiô sã téż w dokazu D. Majkòwsczégò „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło”, chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w kategòrie prozë. '''Włôdcowie Gduńsczégò Pòmòrzégò z [[Sobiesławice|dinastie Sobiesławiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzélów).''' {| border="1" | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Subisław I Rozkòscérzélc|Sobiesłôw I Rozkòscérzélc]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1155–1177/1180 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1177/80–1205 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj I|Mestwin I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1205–1219/1220 | colspan="2" align="center" width="200" | Swiãtopôłk II Bëlny<br />pòmòrsczi panownik 1219/20–1227<br />gduńsczi ksyżã 1227-1266 | rowspan="2" align="center" | [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] <br />gduńsczi ksyżã<br />1266–1270 | colspan="2" rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]]<br />pòmòrsczi ksyżã<br />1270–1294 |- | rowspan="3" align="center" width="100" | '''[[Warcësłôw I swiecczi]]'''<br />swieckò-<br />lubiszewsczi ksyżã <br />1227–1227/1233 | align="center" width="100" | [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardzczi ksyżã<br />1233–1262 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Sambór II]]<br />lubiszewsczi (dërszewsczi) ksyżã<br />1233–1269 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]] swiecczi ksyżã<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == * [[Òlëwsczi Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 0pir23f2dvjb7h07vew2lvj26cx2wva 210383 210379 2026-08-05T17:21:15Z HaxelKaszëba 17492 210383 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac | miono = Swiãtopôłk II Bëlny | òbrôzk = Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg | òpisënk = Szlachòta Swiãtopôłka II Bëlnégò przë Szeroczi sztrase we [[Gduńsk|Gduńskù]] | titel1 = Namiestnik [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | pòprzédca1 = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | panowanié1 = òd 1219/20 do 1227 | titel2 = Ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | nastãpnik2 = [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] | panowanié2 = òd 1227 do 1266 | data ùrodzeniô = przed 1195 | data smiercë = 11 stëcznika 1266<br>Gduńsk | dinastiô = Sobiesłôwice | òjc = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | matka = Zwinisława | dzecë = [[Mscëwòj I|Mestwin II]], [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]], [[Sambór II]] }} '''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Wartësłôw III|Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna – sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica – Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczê przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. == Wczasné lata == Swiãtopôłk ùrodzył sã przed 1195 rokã jakno nôstarszi syn [[Mscëwòj I|Mestwina I]], ksyżëca [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]], a Zwinisławë, òtroczëcë czijewsczégò ksyżëca. Òd nômłodszich lat béł ju rëchtowóny do panownictwa. Mùszôł chùtkò dozdrzec, cobë kanąc procëm pòliticznym pògmatwanióm, jaczé rëchałë regionã. == Jegò panowanié i pòlitika == [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] Pò przejãcym włôdzë przez Swiãtopôłka, skùpił òn sã na ùmòcnienim samòstójnotë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1224 rokù, nadôł [[Gduńsk|Gduńskòwi]] miesczé prawa na lubecczim prawie, co sã przëczëniło do rozwiju gardu jakno wôżnégò bałtëcczégò pòrtu. Niedługò pózdni, w 1227 rokù, nadôł [[Stôłpsk|Słëpskòwi]] miesczé prawa, co téż sã przełożëło na jegò administracjowi a gòspòdarczi rozwij. W 1226 rokù Swiãtopôłk sprowadzył do [[Gduńsk|Gduńska]] [[Dominikanie|zôkón dominikanów]], a w rokù 1238 zôkón cystersów do [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwa]] pòd [[Dërłowò|Rëwałdã]]. Prawie te pòdjimiznë przëczëniłë sã do kùlturowégò a edukacjowégò rozwiju regionu. == Zbrodniô w Gąsawie == Òb jeséń 1227 rokù, 24 smùtana, miało dóńc do dramaticznégò wëdarzeniô, jaczé miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë Swiãtopôłka i Gduńsczégò Pòmòrzégò – tpzw. zbrodniô w Gąsawie, znónô téż jakno Krëwawô Kąpnica. Ùznôwô sã, że to prawie òddzél sparłãczony ze Swiãtopôłka przeprowadzył zamôch òb czas zéńdzeniô z [[Leszk Biôłi|Leszkã Biôłim]], [[Henrik Bardati|Henrikã Bardatim]] a téż [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrôdã I Mazowiecczim]], jaczé to dało w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Grëpa zôchwatników rëgnãła do panowników òb noc. Henrik Bardati òstôł zaatakòwóny we swim łożu i béł mòcno renny. Leszk Biôłi, jaczi przebiwôł w kąpnicë, próbòwôł zwiornąc na kòniu w czerënkù [[Gniezno|Gniezna]], równak òstôł schwôtóny w [[Môrcynkòwò|Môrcynkòwie]] a tam zamòrdowóny. Prawie to brutalné i bezwzglãdné wëdarzenié miało wiôldzé kònsekwencje. Smierc Leszka Biôłégò i cãżczé renë Henrika Bardatégò òznôczałë nié leno kùńc dlô tëch dwùch panowników, ale téż zezwòlëłë Swiãtopôłkòwi na przejimniãcé całi kòntrolë nad Gduńsczim Pòmòrzim. Zbrodniô w [[Gąsawa|Gąsawie]] ùmòżlëwiła mù ùzwëskanié samòstójnotë i sëlny pòzycje w tim regionie. Pò zamôchù w [[Gąsawa|Gąsawie]], Swiãtopôłk zwëskôł fùl samòstójnotã. Dzãka eliminacje òglowëch pòliticznëch procëmników taczich jak [[Leszk Biôłi]] a òsłabieniémù nédżi ksyżãtów, Swiãtopôłk zwëskôł wiôlgą włôdzã. Pò wëdarzenim z 1227 rokù, [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] stało sã pò prôwdze samòstójnym ksãstwã a Swiãtopôłk mógł sã skùpic na jegò stabilizacje a rozwiju. Chòc Pòmòrzé fòrmalno bëło partã Pòlsczégò królestwa, Swiãtopôłk dôł radã skùteczno wëbiôtkòwac aùtonomiã dlô Pòmòrzégò a ùtrzëmac samòstójnotã w stosënkach z [[Pòlsczi królestwò|Pòlsczim królestwã]] przez całé swé panowanié. == Wòjnë a sojusze == [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|85px|mały|left|Wizerënk ksyżëca w prezbitérace òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] W 1223 rokù Swiãtopôłk brôł ùdzéł w krucjace procëm [[Prësowie|Prësóm]], òrganizowóny przez [[Leszk Biôłi|Leszka Biôłégò]], [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrada Mazowiecczégò]] a téż jinëch pòlsczich ksyżãtów. Ze swòjim bracyną [[Warcësłôw I|Warcësławã]] mët ùczãstnicził w ny wëprawie, jakô mia na célu christianizacjã i zaprowadzenié miru na [[Prësë|Prësach]]. W 1225 rokù ksyżã przëłącził do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] słëpską zemiã, jakô tedë zanôléga bëła òd [[Dëńskô|Danie]]. To strategiczné pòsëniãcé ùmòcniło pòzycjã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] na [[Bôłt|Bôłce]] i zagwësniło lepszé mòżebnoscë mòrsczégò handlu. W 1234 rokù Swiãtopôłk dowòdzył wespólną wëprawã krzëżôckò-pòlską procëm [[Prësowie|Prësóm]]. Biôtka nad rzéką Dzerzgóń zakòńcziła sã dobëcém wòjsków Swiãtopôłka i Krzëżôków, co ùspòsobiło sã do dalszi ekspansje [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1238 rokù Swiãtopôłk zawiarł sojusz z Krzëżôkama, co miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Ten prawie sojusz zezwòlił na wespólné dzejanié procëm [[Prësowie|Prësóm]] i jinym sąsadóm. W 1242 rokù wëbùchło [[I prësczé pòwstanié|pierszé prësczé pòwstanié]], spòwòdowóné brutalnym traktowanim [[Prësowie|Prësów]] przez krzëżôcczi zôkón. Pò przegróny wòjsków zôkònu w biôtce nad jezorã Pejpùs, Swiãtopôłk ùdzelił pòwstańcóm pòmòcë, blokùjącë żeglówkã na Wisle a òdcynającë krzëżôcczé zómczi òd òpatrzeniô. Zôpadné plemiona [[Prësowie|Prësów]] wërzekłë sã chrzescëjaństwa, a Krzëżôcë òstelë wëpiarti z wikszoscë zómków i gôrczów. <div style="clear:both;"></div> == Smierc a spôdkòwizna == [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrzéń Swiãtopôłka – ''Anulus Svant (epolocus)'']] Swiãtopôłk zmiarł 11 gromicznika 1266 rokù, òstôwiającë pò sobie mòcné a samòstójné ksãstwò [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. Jegò włôdza miała długòtrëwałi wpłiw na rozwij regionu, a pò jegò smiercë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwé Pòmòrzé]] òstało pòdzeloné midzë jegò sënów. Jegò pòliticzné decyzje, militarné a administracjowé dzejania miałë wiôldżi cësk na przińdnotã tëch zemiów, a jegò spôdkòwizna je ùznôwónô za jednã òd nôwôżniészich w historie [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Òkróm te, Swiãtopôłk je téż wôżną personą w [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturze]]. [[Florión Cenôwa]] w pòłowie XIX stalatégò wprowadzył gò do historiczny pamiãcë kaszëbsczi rësznotë, merkùjącë jegò zmòdżi z krzëżôcczim zôkònã i wspiérającyma gò [[Piastowie|Piastama]]. Aluzje do jegò pòstacje pòjôwiają sã ju ù [[Hieronim Derdowsczi|Jarosza Derdowsczégò]] i jinëch ùtwórców. Przédno [[Młodokaszëbi]] òb midzëwòjnowi cząd zadbałë ò jegò môl w kaszëbsczi pamiãcë, traktującë gò jakno przédnégò reprezentanta kaszëbsczi historiczny państwòwòscë. [[Aleksander Majkòwsczi]] wspòminôł ò nim w swòji „[[Historiô Kaszëbów|Historie Kaszëbów]]”, a w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” mô napisóné: <blockquote>„Wezta sobie przëkłôd z tich prãtów – rzekł ksążã Swiãtopôłk. – Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!” </blockquote>W pòlsczi nôrodny narracje fónksnérëje "czôrnô legenda" Swiãtopôłka jakno zdrajcë i prowòkatora mòrdu w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Procëm temù wëpòwiôdelë sã przedstawicele kaszëbsczi historiczny kùlturë w XX wiekù, przédno [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi|Jón Karnowsczi]], jaczi żądelë szacënkù dlô kaszëbsczich historicznëch tradicjów. Téż ò pòstacje princa mô nadczidnioné [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] w drëdżi sztrófce [[Zemia Rodnô|Zemi Rodny]]: „Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi w spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë!”, co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksyżã Swiãtopôłk pòjôwiô sã téż w dokazu D. Majkòwsczégò „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło”, chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w kategòrie prozë. '''Włôdcowie Gduńsczégò Pòmòrzégò z [[Sobiesławice|dinastie Sobiesławiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzélów).''' {| border="1" | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Subisław I Rozkòscérzélc|Sobiesłôw I Rozkòscérzélc]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1155–1177/1180 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1177/80–1205 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj I|Mestwin I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1205–1219/1220 | colspan="2" align="center" width="200" | Swiãtopôłk II Bëlny<br />pòmòrsczi panownik 1219/20–1227<br />gduńsczi ksyżã 1227-1266 | rowspan="2" align="center" | [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] <br />gduńsczi ksyżã<br />1266–1270 | colspan="2" rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]]<br />pòmòrsczi ksyżã<br />1270–1294 |- | rowspan="3" align="center" width="100" | '''[[Warcësłôw I swiecczi]]'''<br />swieckò-<br />lubiszewsczi ksyżã <br />1227–1227/1233 | align="center" width="100" | [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardzczi ksyżã<br />1233–1262 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Sambór II]]<br />lubiszewsczi (dërszewsczi) ksyżã<br />1233–1269 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]] swiecczi ksyżã<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == * [[Òlëwsczi Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 0exfxyzq6kstuaz7tgbfwyidv4zd7z3 210385 210383 2026-08-05T17:26:46Z HaxelKaszëba 17492 210385 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac | miono = Swiãtopôłk II Bëlny | òbrôzk = Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg | òpisënk = Szlachòta Swiãtopôłka II Bëlnégò przë Szeroczi sztrase we [[Gduńsk|Gduńskù]] | titel1 = Namiestnik [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | pòprzédca1 = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | panowanié1 = òd 1219/20 do 1227 | titel2 = Ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | nastãpnik2 = [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] | panowanié2 = òd 1227 do 1266 | data ùrodzeniô = przed 1195 | data smiercë = 11 stëcznika 1266<br>Gduńsk | dinastiô = Sobiesłôwice | òjc = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | matka = Zwinisława | dzecë = [[Mscëwòj II|Mestwin II]], [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]], [[Sambór II]] }} '''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Wartësłôw III|Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna – sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica – Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczê przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. == Wczasné lata == Swiãtopôłk ùrodzył sã przed 1195 rokã jakno nôstarszi syn [[Mscëwòj I|Mestwina I]], ksyżëca [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]], a Zwinisławë, òtroczëcë czijewsczégò ksyżëca. Òd nômłodszich lat béł ju rëchtowóny do panownictwa. Mùszôł chùtkò dozdrzec, cobë kanąc procëm pòliticznym pògmatwanióm, jaczé rëchałë regionã. == Jegò panowanié i pòlitika == [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] Pò przejãcym włôdzë przez Swiãtopôłka, skùpił òn sã na ùmòcnienim samòstójnotë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1224 rokù, nadôł [[Gduńsk|Gduńskòwi]] miesczé prawa na lubecczim prawie, co sã przëczëniło do rozwiju gardu jakno wôżnégò bałtëcczégò pòrtu. Niedługò pózdni, w 1227 rokù, nadôł [[Stôłpsk|Słëpskòwi]] miesczé prawa, co téż sã przełożëło na jegò administracjowi a gòspòdarczi rozwij. W 1226 rokù Swiãtopôłk sprowadzył do [[Gduńsk|Gduńska]] [[Dominikanie|zôkón dominikanów]], a w rokù 1238 zôkón cystersów do [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwa]] pòd [[Dërłowò|Rëwałdã]]. Prawie te pòdjimiznë przëczëniłë sã do kùlturowégò a edukacjowégò rozwiju regionu. == Zbrodniô w Gąsawie == Òb jeséń 1227 rokù, 24 smùtana, miało dóńc do dramaticznégò wëdarzeniô, jaczé miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë Swiãtopôłka i Gduńsczégò Pòmòrzégò – tpzw. zbrodniô w Gąsawie, znónô téż jakno Krëwawô Kąpnica. Ùznôwô sã, że to prawie òddzél sparłãczony ze Swiãtopôłka przeprowadzył zamôch òb czas zéńdzeniô z [[Leszk Biôłi|Leszkã Biôłim]], [[Henrik Bardati|Henrikã Bardatim]] a téż [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrôdã I Mazowiecczim]], jaczé to dało w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Grëpa zôchwatników rëgnãła do panowników òb noc. Henrik Bardati òstôł zaatakòwóny we swim łożu i béł mòcno renny. Leszk Biôłi, jaczi przebiwôł w kąpnicë, próbòwôł zwiornąc na kòniu w czerënkù [[Gniezno|Gniezna]], równak òstôł schwôtóny w [[Môrcynkòwò|Môrcynkòwie]] a tam zamòrdowóny. Prawie to brutalné i bezwzglãdné wëdarzenié miało wiôldzé kònsekwencje. Smierc Leszka Biôłégò i cãżczé renë Henrika Bardatégò òznôczałë nié leno kùńc dlô tëch dwùch panowników, ale téż zezwòlëłë Swiãtopôłkòwi na przejimniãcé całi kòntrolë nad Gduńsczim Pòmòrzim. Zbrodniô w [[Gąsawa|Gąsawie]] ùmòżlëwiła mù ùzwëskanié samòstójnotë i sëlny pòzycje w tim regionie. Pò zamôchù w [[Gąsawa|Gąsawie]], Swiãtopôłk zwëskôł fùl samòstójnotã. Dzãka eliminacje òglowëch pòliticznëch procëmników taczich jak [[Leszk Biôłi]] a òsłabieniémù nédżi ksyżãtów, Swiãtopôłk zwëskôł wiôlgą włôdzã. Pò wëdarzenim z 1227 rokù, [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] stało sã pò prôwdze samòstójnym ksãstwã a Swiãtopôłk mógł sã skùpic na jegò stabilizacje a rozwiju. Chòc Pòmòrzé fòrmalno bëło partã Pòlsczégò królestwa, Swiãtopôłk dôł radã skùteczno wëbiôtkòwac aùtonomiã dlô Pòmòrzégò a ùtrzëmac samòstójnotã w stosënkach z [[Pòlsczi królestwò|Pòlsczim królestwã]] przez całé swé panowanié. == Wòjnë a sojusze == [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|85px|mały|left|Wizerënk ksyżëca w prezbitérace òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] W 1223 rokù Swiãtopôłk brôł ùdzéł w krucjace procëm [[Prësowie|Prësóm]], òrganizowóny przez [[Leszk Biôłi|Leszka Biôłégò]], [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrada Mazowiecczégò]] a téż jinëch pòlsczich ksyżãtów. Ze swòjim bracyną [[Warcësłôw I|Warcësławã]] mët ùczãstnicził w ny wëprawie, jakô mia na célu christianizacjã i zaprowadzenié miru na [[Prësë|Prësach]]. W 1225 rokù ksyżã przëłącził do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] słëpską zemiã, jakô tedë zanôléga bëła òd [[Dëńskô|Danie]]. To strategiczné pòsëniãcé ùmòcniło pòzycjã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] na [[Bôłt|Bôłce]] i zagwësniło lepszé mòżebnoscë mòrsczégò handlu. W 1234 rokù Swiãtopôłk dowòdzył wespólną wëprawã krzëżôckò-pòlską procëm [[Prësowie|Prësóm]]. Biôtka nad rzéką Dzerzgóń zakòńcziła sã dobëcém wòjsków Swiãtopôłka i Krzëżôków, co ùspòsobiło sã do dalszi ekspansje [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1238 rokù Swiãtopôłk zawiarł sojusz z Krzëżôkama, co miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Ten prawie sojusz zezwòlił na wespólné dzejanié procëm [[Prësowie|Prësóm]] i jinym sąsadóm. W 1242 rokù wëbùchło [[I prësczé pòwstanié|pierszé prësczé pòwstanié]], spòwòdowóné brutalnym traktowanim [[Prësowie|Prësów]] przez krzëżôcczi zôkón. Pò przegróny wòjsków zôkònu w biôtce nad jezorã Pejpùs, Swiãtopôłk ùdzelił pòwstańcóm pòmòcë, blokùjącë żeglówkã na Wisle a òdcynającë krzëżôcczé zómczi òd òpatrzeniô. Zôpadné plemiona [[Prësowie|Prësów]] wërzekłë sã chrzescëjaństwa, a Krzëżôcë òstelë wëpiarti z wikszoscë zómków i gôrczów. <div style="clear:both;"></div> == Smierc a spôdkòwizna == [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrzéń Swiãtopôłka – ''Anulus Svant (epolocus)'']] Swiãtopôłk zmiarł 11 gromicznika 1266 rokù, òstôwiającë pò sobie mòcné a samòstójné ksãstwò [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. Jegò włôdza miała długòtrëwałi wpłiw na rozwij regionu, a pò jegò smiercë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwé Pòmòrzé]] òstało pòdzeloné midzë jegò sënów. Jegò pòliticzné decyzje, militarné a administracjowé dzejania miałë wiôldżi cësk na przińdnotã tëch zemiów, a jegò spôdkòwizna je ùznôwónô za jednã òd nôwôżniészich w historie [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Òkróm te, Swiãtopôłk je téż wôżną personą w [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturze]]. [[Florión Cenôwa]] w pòłowie XIX stalatégò wprowadzył gò do historiczny pamiãcë kaszëbsczi rësznotë, merkùjącë jegò zmòdżi z krzëżôcczim zôkònã i wspiérającyma gò [[Piastowie|Piastama]]. Aluzje do jegò pòstacje pòjôwiają sã ju ù [[Hieronim Derdowsczi|Jarosza Derdowsczégò]] i jinëch ùtwórców. Przédno [[Młodokaszëbi]] òb midzëwòjnowi cząd zadbałë ò jegò môl w kaszëbsczi pamiãcë, traktującë gò jakno przédnégò reprezentanta kaszëbsczi historiczny państwòwòscë. [[Aleksander Majkòwsczi]] wspòminôł ò nim w swòji „[[Historiô Kaszëbów|Historie Kaszëbów]]”, a w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” mô napisóné: <blockquote>„Wezta sobie przëkłôd z tich prãtów – rzekł ksążã Swiãtopôłk. – Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!” </blockquote>W pòlsczi nôrodny narracje fónksnérëje "czôrnô legenda" Swiãtopôłka jakno zdrajcë i prowòkatora mòrdu w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Procëm temù wëpòwiôdelë sã przedstawicele kaszëbsczi historiczny kùlturë w XX wiekù, przédno [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi|Jón Karnowsczi]], jaczi żądelë szacënkù dlô kaszëbsczich historicznëch tradicjów. Téż ò pòstacje princa mô nadczidnioné [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] w drëdżi sztrófce [[Zemia Rodnô|Zemi Rodny]]: „Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi w spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë!”, co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksyżã Swiãtopôłk pòjôwiô sã téż w dokazu D. Majkòwsczégò „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło”, chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w kategòrie prozë. '''Włôdcowie Gduńsczégò Pòmòrzégò z [[Sobiesławice|dinastie Sobiesławiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzélów).''' {| border="1" | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Subisław I Rozkòscérzélc|Sobiesłôw I Rozkòscérzélc]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1155–1177/1180 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1177/80–1205 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj I|Mestwin I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1205–1219/1220 | colspan="2" align="center" width="200" | Swiãtopôłk II Bëlny<br />pòmòrsczi panownik 1219/20–1227<br />gduńsczi ksyżã 1227-1266 | rowspan="2" align="center" | [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] <br />gduńsczi ksyżã<br />1266–1270 | colspan="2" rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]]<br />pòmòrsczi ksyżã<br />1270–1294 |- | rowspan="3" align="center" width="100" | '''[[Warcësłôw I swiecczi]]'''<br />swieckò-<br />lubiszewsczi ksyżã <br />1227–1227/1233 | align="center" width="100" | [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardzczi ksyżã<br />1233–1262 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Sambór II]]<br />lubiszewsczi (dërszewsczi) ksyżã<br />1233–1269 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]] swiecczi ksyżã<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == * [[Òlëwsczi Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] cmkbmrm8rttrkzc3w2ddulegt0p0pti 0 5086 210366 210184 2026-08-05T12:58:06Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 210366 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]] [[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]] '''Jón Drzéżdżón''' (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca. Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]]. W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”<ref>''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.</ref>. Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]]. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna * [[Regionalnô jizba]] m. Jana Drzéżdżona w Starzënie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Jana Drzeżdżona w Starzynie'')<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] olna7s0smal73kfa5s1dp21tcvou188 0 5104 210377 206197 2026-08-05T16:18:19Z HaxelKaszëba 17492 210377 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=Pòlskô|rozmiar=300|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°34'50"N 16°51'43"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ùskô]]}}}}|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}} '''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', {{jãz.|pl}} ''Ustka'', {{jãz.|de}} ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã ({{jãz.|pl}} ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] ({{jãz.|pl}}), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' ({{jãz.|pl}}), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd ({{jãz.|pl}} ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô ({{jãz.|pl}} ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' ({{jãz.|pl}}), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] ({{jãz.|en}}), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' ({{jãz.|pl}}), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' ({{jãz.|pl}}), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' ({{jãz.|pl}}), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' ({{jãz.|pl}}), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' ({{jãz.|pl}}), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] ({{jãz.|pl}}), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] saawidi61wzkgzf007xw1vw08vigi4a 210388 210377 2026-08-05T17:44:56Z HaxelKaszëba 17492 210388 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=Pòlskô|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°34'50"N 16°51'43"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ùskô]]}}}}|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}} '''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', {{jãz.|pl}} ''Ustka'', {{jãz.|de}} ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã ({{jãz.|pl}} ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] ({{jãz.|pl}}), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' ({{jãz.|pl}}), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd ({{jãz.|pl}} ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô ({{jãz.|pl}} ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' ({{jãz.|pl}}), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] ({{jãz.|en}}), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' ({{jãz.|pl}}), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' ({{jãz.|pl}}), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' ({{jãz.|pl}}), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' ({{jãz.|pl}}), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' ({{jãz.|pl}}), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] ({{jãz.|pl}}), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] rz0fq8kpgcrszqjt1u77za2l4ztln40 210414 210388 2026-08-05T20:47:08Z Iketsi 3254 |mapa=PL 210414 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°34'50"N 16°51'43"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ùskô]]}}}}|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}} '''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', {{jãz.|pl}} ''Ustka'', {{jãz.|de}} ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã ({{jãz.|pl}} ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] ({{jãz.|pl}}), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' ({{jãz.|pl}}), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd ({{jãz.|pl}} ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô ({{jãz.|pl}} ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' ({{jãz.|pl}}), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] ({{jãz.|en}}), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' ({{jãz.|pl}}), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' ({{jãz.|pl}}), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' ({{jãz.|pl}}), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' ({{jãz.|pl}}), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' ({{jãz.|pl}}), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] ({{jãz.|pl}}), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] rjpoaqrum5de9134e5z5zzsnklw6phn 0 5259 210405 200652 2026-08-05T20:04:42Z Iketsi 3254 Galeriô 210405 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Sławòszëno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Krokòwò | szôłtëstwò=Sławòszëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=47 | sekùndëN=11 | gradëE=18 | minutëE=11 | sekùndëE=50 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=652 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-110 | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Sławòszëno''' to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Krokòwò|gminie Krokòwò]]<ref>Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 90</ref>, w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu ùrodzył sã 4 maja 1817 rokù [[Florian Cenôwa]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sławoszyno - dom kultury i biblioteka.jpg|[[Dodóm kùlturë]] m. [[Florión Cenôwa|Floriona Cenôwë]] Òbrôzk:Slawoszyno, kapliczka.jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/791 Sławoszyn w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwò]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] bmvls3pt7c858z9wh4gvla2150ju2uv 0 5267 210429 200866 2026-08-05T21:46:30Z Terrus38 14026 210429 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=354 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrscżemù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokazałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] gcba8i3chnlb1hps50hb749j349ry4z 210430 210429 2026-08-05T21:59:32Z Terrus38 14026 /* */ 210430 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrscżemù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokazałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 2hgrzuf04mfro2ol06kg8lz2vov6dck 210431 210430 2026-08-05T22:00:07Z Terrus38 14026 /* */ 210431 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokazałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] fjnad7kdvdec291g96hu61q7wb44d2j 210434 210431 2026-08-05T22:05:49Z HaxelKaszëba 17492 210434 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokazałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] hmdnab9uqfoy798lsyn3g3mmmnt1gxz 210440 210434 2026-08-05T22:21:58Z Terrus38 14026 /* */ 210440 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rutzau'' ) – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokazałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 0ae4e83vievk2kq4ns8vcq2f2jtlmei 210441 210440 2026-08-05T22:22:08Z Terrus38 14026 /* */ 210441 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokazałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 9tr2wjp7lzw5fueitijrq6851gt8sei 210442 210441 2026-08-05T22:22:41Z Terrus38 14026 /* Rzucewskô kùltura */ 210442 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokôzałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] az6lou22v0eb4gp2qa3tsaeqr2if15w 210455 210442 2026-08-05T22:50:22Z HaxelKaszëba 17492 210455 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|225px|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokôzałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] sbn7lc58pefdfr9zu8jgequweb4sjh9 210456 210455 2026-08-05T22:50:39Z HaxelKaszëba 17492 210456 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|210px|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokôzałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 9uwl5rs8loklklc8zrsbnia1sgxlx8k 210457 210456 2026-08-05T22:51:07Z HaxelKaszëba 17492 terô je richtich wierã 210457 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} [[Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|mały|200px|left|Pałac w Rzucewie – bënë]] '''Rzucewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rzucewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu Kùlturowi Park: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokôzałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców stôrożëtny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":1">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 [pòl.], ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":1" />. == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa Friderika Eùgeniusza von Belowa ë jegò białczi Emmë Gertrudë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera<ref name=":1" />. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref>Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 [pòl.] ISSN 0044-1791</ref><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. [pòl.]</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 8vxq4sp837kpbhc0ij47ye6hyevtwd6 0 5272 210469 208119 2026-08-06T11:54:39Z Iketsi 3254 Rëbackô chëcz 210469 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen7.jpg|mały|Widzënk z Parkù miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] '''Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich''' we [[Wdzydze|Wdzydzach]]. Nôprzód Gùlgòwscë ùrządzelë w stôri chëczi mùzeùm. Dzys we wdzydzczim skansenie je kaszëbsczi dwór z XIX stalata, wiele stôrëch bùdinków, kòscółk, wietrzni młin, stôri szkòła i jin. [[Kaszëbsczi wësziwk]] mô we Wdzydzach swòją apartnosc. Tu w mùzeùm mòże zamówic lekcjã [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rebacko checz.jpg|[[Rëbackô chëcz]] Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg| Òbrôzk:Wdzydze skansen kufer.jpg| Òbrôzk:Wdzydze strach.jpg|[[Strôszk]] Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen4.jpg|Kaplëczka Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen1.jpg|Karno mùzykańtów w lëdowëch kaszëbsczich ruchnach, Kiszewsczé Wdzëdzé </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Teodora Gulgowska]] * [[Izydor Gùlgòwsczi]] |col2= === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/ Domôcô starna Mùzeùm] * [http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/9256 Acta Scansenologica. 1980, T. 1, s. 190] * [http://www.youtube.com/watch?v=9-aPkA3Px-U ''Skansen na Kaszubach''] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1596 ''Kaszubska chałupa podcieniowa'' 1986] * {{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712034733/https://www.tiktok.com/@kaszubska.edu/video/7349553524511984929|prosto=https://web.archive.org/web/20260712054352/https://v16-webapp-prime.us.tiktok.com/video/tos/no1a/tos-no1a-ve-68c710-no/oco79FGLgLAaRTEf8AI8D3RSNpbAeGTeXzAfAv/?a=1988&bti=ODszNWYuMDE6&&bt=1026&ft=4KJMyMzm8Zmo0Ga_qa4jVwSldpWrKsd.&mime_type=video_mp4&rc=ZjNnOjY5ZmY6ODw3aTk7OkBpanVtNnQ5cmtncTMzZjczM0AtL2BiYzRjNTMxMmFgLi8xYSNzcTNhMmRjanNgLS1kMWNzcw%3D%3D&expire=1784007863&l=20260712054347643DA10C7D7BDA867CAA&ply_type=2&policy=2&signature=f62391ced6aed9d6350d8bc40b536f76&tk=tt_chain_token&btag=e000c8000|jaz=zxx}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] 56arttxxdvenk3d3akn80wyhi5t5fv0 0 7181 210396 199689 2026-08-05T18:46:20Z Iketsi 3254 org 210396 wikitext text/x-wiki '''Gmina Céwice''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Cewice'') – je wieską gminą w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. 23 môlëznë w gminie mają nadóné òficjalné kaszëbsczé pòzwë<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260805184522/http://www.gazetakaszubska.org/55611/gminie-cewice-mieszkancy-zdecyduja-kaszubskich-nazwach ''Czy w gminie Cewice mieszkańcy zdecydują o kaszubskich nazwach miejscowości?''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Céwice| ]] jo3jyqe51ulebolupq2ux0mj9m266ud 210397 210396 2026-08-05T18:47:01Z Iketsi 3254 Òbrôzk 210397 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Map - PL - powiat leborski - Cewice.PNG|mały|Gmina Céwice]] '''Gmina Céwice''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Cewice'') – je wieską gminą w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. 23 môlëznë w gminie mają nadóné òficjalné kaszëbsczé pòzwë<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260805184522/http://www.gazetakaszubska.org/55611/gminie-cewice-mieszkancy-zdecyduja-kaszubskich-nazwach ''Czy w gminie Cewice mieszkańcy zdecydują o kaszubskich nazwach miejscowości?''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Céwice| ]] kjt86ycdfeqs7j0eawwtb8wt92t64e0 0 7260 210365 210359 2026-08-05T12:49:50Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Szëmkent]] 210365 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz]]. Қазақстан) je państwã w [[Azëjô|Azëji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azëji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Astana-steppe-7748.jpg|mały|Step w Akmòlsczim òbwodzé]] Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azëji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Angelsczi jãzëk|Angelsczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === [[Òbrôzk:Kazakhstan P9130238 (28303684079).jpg|mały|Meczet Äzyret Sułtan]] * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg|mały|Mażylis]] * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Òbaczë téż == * [[Szëmkent]] * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Azëjô}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan| ]] syujhmz3g6sz4b9hs750cp7kh4wctop 210370 210365 2026-08-05T14:09:27Z Iketsi 3254 {{jãz.|kk}} 210370 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ({{jãz.|kk}} Қазақстан) je państwã w [[Azëjô|Azëji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azëji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Astana-steppe-7748.jpg|mały|Step w Akmòlsczim òbwodzé]] Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azëji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Angelsczi jãzëk|Angelsczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === [[Òbrôzk:Kazakhstan P9130238 (28303684079).jpg|mały|Meczet Äzyret Sułtan]] * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg|mały|Mażylis]] * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Òbaczë téż == * [[Szëmkent]] * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan| ]] ld0fgjn69054aa7zkrddpcf5imank70 0 9020 210464 209228 2026-08-06T00:26:15Z DawnyTest 14843 infobox 210464 wikitext text/x-wiki {{Administracëjno jednostka infobox|miono=Katalóńskô|gwôsné miono=Catalunya<br/>Cataluña<br/>Catalonha|zort=autonomicznô zresz|fana=Flag of Catalonia.svg|miono-genitiw=Katalońsczi|herb=Coat_of_Arms_of_Catalonia.svg|himn=Els Segadors|karta=Localització de la CA de Catalunya.png|państwò=[[Szpańskô]]|Stolëca=Barcelona|Gùwernator=Pere Aragonès|lëdztwò=6&nbsp;995&nbsp;206|rok=2006|wiéchrzëzna=32&nbsp;114|www=https://web.gencat.cat/ca/inici|ISO=E}} '''Katalońskô''' (abò '''Kataloniô'''; {{jãz.|ca}} ''Catalunya'', {{jãz.|es}} ''Cataluña'', [[Oksytańsczi jãzëk|oksytańsczi]] ''Catalonha'') – autonomicznô krôjna w [[Szpańskô|Szpańsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Szkòckô]] * [[Walijô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katalońskô| ]] p2rp56sfq3e9sqrch9vhv8obpfet03p 210466 210464 2026-08-06T00:30:31Z DawnyTest 14843 jãzëk 210466 wikitext text/x-wiki {{Administracëjno jednostka infobox|miono=Katalóńskô|gwôsné miono=Catalunya<br/>Cataluña<br/>Catalonha|zort=autonomicznô zresz|fana=Flag of Catalonia.svg|miono-genitiw=Katalońsczi|herb=Coat_of_Arms_of_Catalonia.svg|himn=Els Segadors|karta=Localització de la CA de Catalunya.png|państwò=[[Szpańskô]]|Stolëca=Barcelona|Gùwernator=Pere Aragonès|lëdztwò=6&nbsp;995&nbsp;206|rok=2006|wiéchrzëzna=32&nbsp;114|www=https://web.gencat.cat/ca/inici|ISO=E|jãzëk=[[katalońsczi jãzëk|katalońsczi]]}} '''Katalońskô''' (abò '''Kataloniô'''; {{jãz.|ca}} ''Catalunya'', {{jãz.|es}} ''Cataluña'', [[Oksytańsczi jãzëk|oksytańsczi]] ''Catalonha'') – autonomicznô krôjna w [[Szpańskô|Szpańsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Szkòckô]] * [[Walijô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katalońskô| ]] bya4yssld0923o9kxym0erlbyv8svki 0 9864 210428 206328 2026-08-05T21:08:54Z Iketsi 3254 {{jãz.|la}} 210428 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infection of the pulp space of the thumb.jpg|mały|Strzélón]] '''Strzélón''' ({{jãz.|la}} ''panaritium'') – zariwnô chòrosc pôlca. Jak napisôł [[Bernat Zëchta]] [[Kaszëbi]] nibë tã chòrosc lékarzą przez krzôsanié kamã ò kam nad chòrim pôlcą, tak że skrë strzélają prosto na renã. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1972, tom V, s. 185 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 2xr5jxkbeb2wk777w2p3uzyfaqmklj2 0 9871 210423 171046 2026-08-05T21:05:23Z Iketsi 3254 - → – ; – to je → – 210423 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:YellowFeverVirus.jpg|mały|]] '''Żôłtô ògrôżka''' (''Febris flava'') – chòrosc ù lëdzy. Do chòroscë doprowôdzy [[wirus]]. Ta chòrosc je m.jin. w [[Brazylskô|Brazylsce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] fqrzfhrme80ri39ygk8hcgh2r2jeam0 0 9982 210426 198228 2026-08-05T21:07:03Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Architektura]] 210426 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Poland Konstancin.jpg|mały|Solewnica]] '''Solewnica''' – bùdowniô z drewna i gałãzów [[Psónka|psónczi]] do zwikszaniô stãżënë soli w solny wòdze. Mikroklima kòl solewnicë je pòmòcny w léczneniu niejednëch chòrosców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://repozytorium.umk.pl/handle/item/1635 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] [[Kategòrëjô:Architektura]] r90wa6ev5n65jew25kdd6coo062l8qy 0 10100 210378 201977 2026-08-05T16:24:27Z HaxelKaszëba 17492 òrtografiô 210378 wikitext text/x-wiki [[File:DEU Aachen COA.svg|thumb|Herb]] [[File:Flagge Aachen.svg|thumb|Achen - flaga]] [[File:Aachen aerial view 10-2017 img2.jpg|thumb|300px|left|Achen (2017) ]] '''Achen''' - je gardã, jaczi leżi w [[Miemieckô|Niemiecce]], w zrzeszowim kraju Nadreniô Nordowô-Westfaliô, dze niedalek je Belgijskò-Néderlandzkô grańca. Gard je znóny jakno dôwnô sedzba césarza Karóla Wiôldżégò, a téż je wôżnym nôùkòwim a industrowim òstrzódkã. W gardze leżi katédra, jakô òsta wpisónô na lëstã swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. [[File:Karte Aachen Stadtbezirke.png|thumb]] {{stub}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] 3nj4zpjm9bxkeuogrq23kztlaeant5c 0 10162 210425 193042 2026-08-05T21:06:28Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 210425 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Epidemic typhus Burundi.jpg|mały|Plachcowi tifùs ù człowieka]] '''Plachcowi tifùs''' (''typhus exanthematicus'') – je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy ''Rickettsia prowazekii'', ale wôżny mògą bëc téż wszë. Przë ti chòroscë je gòrączka i błądzenié. Z plachcowim tifùsã m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] béł jiwer pò II swiatowi wòjnie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] pf3aolkursokqnibts9kmj34bd02exf 0 10926 210424 193587 2026-08-05T21:06:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 210424 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tweezers.jpg|mały|Pinceta]] '''Pinceta''' – môłé nôrzãdzé do òbsłùżënkù môłich òbiektów, chtërne są za małé żebë so wëpòmòc z nima leno rãkama człowieka. Brëkùją jã czasã np. chirurdzë. == Òbaczë téż == * [[Technika]] * [[Lepny flaster]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] e8musveu059zok0eefqu3nhggw0b1mk 0 12057 210420 210176 2026-08-05T20:49:06Z Iketsi 3254 |mapa=CO 210420 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kolumbii |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt=Gustavo Petro |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ([[Szpańsczi jãzëk|szp]]. ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ([[Szpańsczi jãzëk|szp]]. ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 0cfo4sa6jruz9e2zfou25y7ylid398j 210421 210420 2026-08-05T20:49:54Z Iketsi 3254 {{jãz.|es}} 210421 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kolumbii |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt=Gustavo Petro |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 3ib0aezd8kf9aufcf2bdtc3rxuahprq 210422 210421 2026-08-05T20:50:41Z Iketsi 3254 |szpańsczi 210422 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kolumbii |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt=Gustavo Petro |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 873ue9rwov48ev12cgzsriso1sccp9p 2 12315 210391 209640 2026-08-05T17:50:45Z Orbitminis 18250 +jón trepczik 210391 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !<div align="center" class="usermessage">'''[[Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|bezramki|205x205px]]''' ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Zapisownik|'''<big>ZAPISOWNIK</big>''']] | '''<big>Ò MIE</big>''' | '''<big>[[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|DISKÙSJÔ BRËKÒWNIKA]]</big>''' ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Wersja po polsku|'''» Żebë mòja starna brëkòwnika sã nie zwikszôł jesz barżi, rôczimë do pòlsczi wersje tuwò..''']] </div>{{#babel:pl|en-2|de-1|csb-1}}[[Òbrôzk:Kashubiaball.PNG|lewo|bezramki|94x94px]]Mòjn! Nazéwóm sã Adóm. Jô nie ùmiã bëlno gadac pò kaszëbskù :( Ga robiã edicje w górnosorbsczi Wikipedii, pòstrzegł, że w kaszëbsczi Wiczipedie mô mni articzlów, za bëlno krótczich articzlów ë zacht jinszëch. Wiãc pòstanowił ju jarbòtac, ùlepszëc ë zbògacëc kaszëbską Wiczipediã jak sã dô. Òd 26 gromicznika 2026 r. jem dolmôczã interfejsu w kaszëbsczim jãzëkù w TranslateWiki. [https://translatewiki.net/wiki/User:Orbitminis] Nieraza pòprawiã edicje lëdzy z mniészą znajemnotë kaszëbsczégò jãzëka (jô téż móm, le piszã bezzmiłkòwò) bezzmiłkòwò pò kaszëbskù. W procëmnoscë zacht brëkòwników ùżëwóm téż słowôrze, cobë ùtrzëmac z lepszą kwalitetã pisënkù. I niestetë, tak samò jinszi brëkòwnicë, ni jem nôzmôrt aktiwnym wiczipedëstã w kaszëbsczi Wiczipedie z przëczënë paùz i jinëch zachów. Czasama téż robiã spòro felów, bò nie wszëtczé kaszëbsczé słowarze są akuratné i mògą wëstãpic pisënkòwé pòrządczi. Naùczył jem sã kaszëbsczégò pisënkù w Jinternece. Żorgóm sã bëc drësznym i szczérzim wiczipedëstã, bò czedës bëł wandalã, chtëren nie znôł tak dëcht kaszëbsczégò jãzëka i òstał òstrzeżony ju dwùkrotno przez sprôwnikã [[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] (òbôczta tuwò: [[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) w 2025 rokù. Jem Pòlôchã, ni Kaszëbã i jeden z nômłodszëch wiczipedëstów na całczi kaszëbsczi Wiczipedie. ----'''<big>NIECH KASZËBSKÔ KÙLTURA, JÃZËK I JICH JUWERNOTA NIGDË NIE ÒSTÓNIE ZABËWÓNÉ NA WIEDNO!</big>''' ----<div style="font-family:Maiandra GD, sans-serif; font-size: 10pt; text-align: left;"><div style="border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px;"><div style="width:100%">[[{{CURRENTDAYNAME}}|<font color="black">{{CURRENTDAYNAME}}</font>]]</div><div style="font-size: x-large; width: 100%;">[[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}|<font color="black">{{CURRENTDAY}}</font>]]</div><div style="width: 100%;">[[{{CURRENTMONTHNAME}}|<font color="black">{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}</font>]] '''[[{{CURRENTYEAR}}|<font color="black">{{CURRENTYEAR}}</font>]] r.'''</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">'''{{CURRENTTIME}}''' UTC</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">+2</div></div></div> '''''<big>Kòżdi je geniuszã, le żlë òbsądzôsz rëbã pò ji mòcë wdrapëwónia sã na bómie, sprôwi nédżã żëcô wierzący, że je głëpô. – [[Albert Einstein]]</big>''''' ----[[Òbrôzk:HILLBLU lente.png|bezramki|26x26px]] UserScan''':''' <span class="plainlinks"> [https://xtools.wmflabs.org/pages/csb.wikipedia.org/Orbitminis ùsôdzóné] • [https://xtools.wmflabs.org/ec/?user=Orbitminis&project=csbwiki lëcznik] • [{{fullurl:Specjalnô:Rejestr|type=block&page=Brëkòwnik:{{urlencode:{{{1}}}}}}} blokadë] • [https://guc.toolforge.org/?user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}|swiatowi wkłôd] • [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=upload&user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}&hide_thanks_log=1 wësłóné lopczi]</span> ----'''<big>Articzle: 12 (csb) 100+ (swiat)</big>''' ----[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]], [[Wełtawa]], [[NATO]], [[Sedzëba]], [[Rzéka]], [[Bòsniacczi jãzëk]], [[II swiatowô wòjna]], [[Prezydeńt]], [[Kòsowò je serbsczé]], [[Friderik Chòpin]], [[United Artists]], [[Kaszëbskô Szwajcariô]] ----'''<big>Kategòrie: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[:Kategòrëjô:Rzéczi|Rzéczi]], [[:Kategòrëjô:Historiô|Historiô]], [[:Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô|Eùropejskô Ùniô]] ----'''<big>Szablónë: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[Szablóna:User ru-3]], [[Szablóna:Gduńsczi kréz]], [[Szablóna:NATO]] ----'''<big>Pòdzëkòwônia: 28 (csb) 50+ (swiat)</big>''' ----[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] (14), [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] (10), [[Brëkòwnik:Ясамойла|Ясамойла]] (1), [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] (2), [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] (1) ----'''<big>Hewò są nôwiãkszé edicje, chtëren ùsôdzył jem w mòjim wiczipedicznym zwënédze wedle bajtów:</big>''' [[Kaszëbë]] (6159 bajtów), [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] (4360 bajtów), [[Mirosłôw Adamczik]] (4151 bajtów), [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]] (3117 bajtów), [[Jerzy Stuhr]] (2583 bajtów), [[Wòjcech Cëchòsz]] (2548 bajtów), [[Jón Trepczik]] (2395 bajtów), [[Słowińsczi jãzëk]] (2376 bajtów), [[Jakùb Kaszëba]] (2195 bajtów), [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (2126 bajtów), ë tak dali... ----[[Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|bezramki|212x212px]] == Mòje brëkòkôstczi == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen Brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} pòpiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} pòpiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Firefox logo, 2019.svg|35px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} kòrzëstô z [[Mozilla Firefox|Firefoxa]].|tło1=#2584A1|tło2=#F58E27}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik je procëmny|Na brëkòwniczka je procëmnô|Nen brëkòwnik je procëmny}} wprowadzënkù [[eùro]]. {{gender:{{BASEPAGENAME}}|Je òn dbë|Je òna dbô|Je òn dbë}}, że mòże pò wprowadzënkù tegò mërkù swiat sã nie zawôlë, le równak Pòlskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik mëszli|Na brëkòwniczka mëszla|Nen brëkòwnik mëszli}}, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Adminmop-no.gif|35px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik nie je sprôwnikã|Na brëkòwniczka nie je sprôwniczkã|Nen brëkòwnik nie je sprôwnikã}} kaszëbsczi Wikipedie, le czejbë chcesz, zalecóm ti dòmòcë.}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:No barnstars.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} ni przejmujã gwiôzdek dlô mie.|tło1=#FF7670|tło2=#70A0FF}}{{Brëkòkôstka|[[Image:Herb Polski.svg|41px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik je [[Pòlskô|Pòlôchã]].|Na brëkòwniczka je [[Pòlskô|Pòlôszkã]].|Nen brëkòwnik je [[Pòlskô|Pòlôchã]].}}|tło1=#942929|tło2=#942929|ramka=#000000}}[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-transparent-cropped.png|lewo|bezramki]] |} 6fjrvjecnqyym7ygsch3y5boioje8oi 0 12389 210427 206483 2026-08-05T21:08:35Z Iketsi 3254 - → – 210427 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucyjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> – absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> – kònstitucyjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> – parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> – plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> – ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andora]] * [[Belgiô]] * [[Duńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Watikan]] === Azjô === * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japóńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesotho]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigùa i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] bz6egkz4pb4k2akrukgnqb6r5wtihoz 0 12447 210394 208306 2026-08-05T18:06:10Z HaxelKaszëba 17492 210394 wikitext text/x-wiki Na starna przedstôwiô lëstã wszëtczich biuletinów [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] z rozmajitëch lat w kaszëbsczi Wikipedie. Òbaczë heną starnã, bë òdkrëwac historiã biuletinów RKJ: https://rjk.org.pl/biuletyny/ == Ùchwôlënczi radzëznë kaszëbsczégò jãzëka == === 2010 === <small> * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|17}} {{RKJ/artikel|2010|17}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|25}} {{RKJ/artikel|2010|25}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|31}} {{RKJ/artikel|2010|31}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|33}} {{RKJ/artikel|2010|33}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|45}} {{RKJ/artikel|2010|45}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|55}} {{RKJ/artikel|2010|55}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|115}} {{RKJ/artikel|2010|115}}] </small> === 2011 === <small> * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|16}} {{RKJ/artikel|2011|16}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|21}} {{RKJ/artikel|2011|21}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|23}} {{RKJ/artikel|2011|23}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|26}} {{RKJ/artikel|2011|26}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|29}} {{RKJ/artikel|2011|29}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|31}} {{RKJ/artikel|2011|31}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|33}} {{RKJ/artikel|2011|33}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|36}} {{RKJ/artikel|2011|36}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|39}} {{RKJ/artikel|2011|39}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|42}} {{RKJ/artikel|2011|42}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|51}} {{RKJ/artikel|2011|51}}] </small> === 2012 === <small> * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|12}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|12}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|16}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|17}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|23}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|29}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|29}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|34}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|34}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|36}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|36}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|40}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|40}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|44}}] </small> === 2013 === <small> * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|14}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|20}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|25}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|25}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|28}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|33}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|33}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|40}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|40}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|44}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|46}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|46}}] </small> === 2014 === <small> * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|14}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|16}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|17}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|19}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|19}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|23}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|26}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|31}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|31}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|36}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|36}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|43}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|43}}] </small> === 2015 === <small> * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|14}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|21}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|21}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|24}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|30}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|49}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|49}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|50}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|50}}] </small> === 2016 === <small> * [{{RKJ/url|2016}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2016|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2016|14}}] * [{{RKJ/url|2016}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2016|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2016|17}}] * [{{RKJ/url|2016}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2016|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2016|20}}] </small> === 2017 === <small> * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|22}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|22}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|23}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|25}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|25}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|27}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|27}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|29}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|29}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|30}}] </small> === 2018 === <small> * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|14}}] * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|17}}] * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|31}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|31}}] * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|35}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|35}}] </small> === 2019 === <small> * [{{RKJ/url|2019}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2019|12}} {{#invoke:RKJ|get|title|2019|12}}] * [{{RKJ/url|2019}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2019|19}} {{#invoke:RKJ|get|title|2019|19}}] </small> === 2020 === <small> * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|14}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|16}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|23}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|26}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|28}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|30}}] </small> === 2021 === <small> * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|14}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|26}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|27}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|27}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|28}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|30}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|32}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|32}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|36}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|36}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|38}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|38}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|42}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|42}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|44}}] </small> === 2022 === <small> * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|24}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|27}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|27}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|30}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|33}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|33}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|35}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|35}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|37}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|37}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|40}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|40}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|46}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|46}}] </small> === 2023 === * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|14}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|18}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|18}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|20}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|21}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|21}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|24}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|26}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|28}}] </small> === 2024 === * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|16}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|17}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|19}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|19}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|24}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|32}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|32}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|35}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|35}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|37}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|37}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|44}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|47}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|47}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|50}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|50}}] </small> === 2025 === * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|16}}] * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|18}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|18}}] * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|20}}] * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|22}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|22}}] </small> == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] === Jiné kaszëbsczé biuletinë === {{#categorytree:Kaszëbsczé biuletinë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * '''Biuletinë z rozmaitëch lat:''' ** [{{RKJ/url|2007pl}} 2007 (po pòlskù)] ** [{{RKJ/url|2007csb}} 2007 (po kaszëbskù)] ** [{{RKJ/url|2008}} 2008] ** [{{RKJ/url|2009}} 2009] ** [{{RKJ/url|2010}} 2010] ** [{{RKJ/url|2007–2012}} 2007–2012] ** [{{RKJ/url|2011}} 2011] ** [{{RKJ/url|2012}} 2012] ** [{{RKJ/url|2013}} 2013] ** [{{RKJ/url|2014}} 2014] ** [{{RKJ/url|2015}} 2015] ** [{{RKJ/url|2016}} 2016] ** [{{RKJ/url|2017}} 2017] ** [{{RKJ/url|2018}} 2018] ** [{{RKJ/url|2019}} 2019] ** [{{RKJ/url|2020}} 2020] ** [{{RKJ/url|2021}} 2021] ** [{{RKJ/url|2022}} 2022] ** [{{RKJ/url|2023}} 2023] ** [{{RKJ/url|2024}} 2024] ** [{{RKJ/url|2025}} 2025] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé biuletinë|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] 4088d8mvqb9enn337axpay1bery4ebg 210395 210394 2026-08-05T18:07:23Z HaxelKaszëba 17492 w -> na 210395 wikitext text/x-wiki Na starna przedstôwiô lëstã wszëtczich biuletinów [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] z rozmajitëch lat na kaszëbsczi Wikipedie. Òbaczë heną starnã, bë òdkrëwac historiã biuletinów RKJ: https://rjk.org.pl/biuletyny/ == Ùchwôlënczi radzëznë kaszëbsczégò jãzëka == === 2010 === <small> * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|17}} {{RKJ/artikel|2010|17}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|25}} {{RKJ/artikel|2010|25}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|31}} {{RKJ/artikel|2010|31}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|33}} {{RKJ/artikel|2010|33}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|45}} {{RKJ/artikel|2010|45}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|55}} {{RKJ/artikel|2010|55}}] * [{{RKJ/url|2010}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2010|115}} {{RKJ/artikel|2010|115}}] </small> === 2011 === <small> * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|16}} {{RKJ/artikel|2011|16}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|21}} {{RKJ/artikel|2011|21}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|23}} {{RKJ/artikel|2011|23}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|26}} {{RKJ/artikel|2011|26}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|29}} {{RKJ/artikel|2011|29}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|31}} {{RKJ/artikel|2011|31}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|33}} {{RKJ/artikel|2011|33}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|36}} {{RKJ/artikel|2011|36}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|39}} {{RKJ/artikel|2011|39}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|42}} {{RKJ/artikel|2011|42}}] * [{{RKJ/url|2011}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2011|51}} {{RKJ/artikel|2011|51}}] </small> === 2012 === <small> * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|12}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|12}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|16}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|17}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|23}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|29}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|29}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|34}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|34}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|36}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|36}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|40}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|40}}] * [{{RKJ/url|2012}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2012|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2012|44}}] </small> === 2013 === <small> * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|14}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|20}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|25}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|25}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|28}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|33}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|33}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|40}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|40}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|44}}] * [{{RKJ/url|2013}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2013|46}} {{#invoke:RKJ|get|title|2013|46}}] </small> === 2014 === <small> * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|14}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|16}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|17}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|19}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|19}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|23}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|26}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|31}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|31}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|36}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|36}}] * [{{RKJ/url|2014}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2014|43}} {{#invoke:RKJ|get|title|2014|43}}] </small> === 2015 === <small> * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|14}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|21}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|21}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|24}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|30}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|49}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|49}}] * [{{RKJ/url|2015}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2015|50}} {{#invoke:RKJ|get|title|2015|50}}] </small> === 2016 === <small> * [{{RKJ/url|2016}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2016|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2016|14}}] * [{{RKJ/url|2016}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2016|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2016|17}}] * [{{RKJ/url|2016}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2016|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2016|20}}] </small> === 2017 === <small> * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|22}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|22}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|23}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|25}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|25}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|27}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|27}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|29}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|29}}] * [{{RKJ/url|2017}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2017|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2017|30}}] </small> === 2018 === <small> * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|14}}] * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|17}}] * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|31}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|31}}] * [{{RKJ/url|2018}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2018|35}} {{#invoke:RKJ|get|title|2018|35}}] </small> === 2019 === <small> * [{{RKJ/url|2019}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2019|12}} {{#invoke:RKJ|get|title|2019|12}}] * [{{RKJ/url|2019}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2019|19}} {{#invoke:RKJ|get|title|2019|19}}] </small> === 2020 === <small> * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|14}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|16}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|23}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|23}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|26}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|28}}] * [{{RKJ/url|2020}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2020|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2020|30}}] </small> === 2021 === <small> * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|14}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|26}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|27}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|27}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|28}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|30}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|32}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|32}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|36}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|36}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|38}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|38}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|42}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|42}}] * [{{RKJ/url|2021}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2021|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2021|44}}] </small> === 2022 === <small> * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|24}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|27}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|27}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|30}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|30}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|33}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|33}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|35}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|35}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|37}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|37}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|40}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|40}}] * [{{RKJ/url|2022}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2022|46}} {{#invoke:RKJ|get|title|2022|46}}] </small> === 2023 === * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|14}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|14}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|18}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|18}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|20}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|21}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|21}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|24}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|26}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|26}}] * [{{RKJ/url|2023}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2023|28}} {{#invoke:RKJ|get|title|2023|28}}] </small> === 2024 === * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|16}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|17}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|17}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|19}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|19}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|24}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|24}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|32}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|32}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|35}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|35}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|37}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|37}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|44}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|44}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|47}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|47}}] * [{{RKJ/url|2024}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2024|50}} {{#invoke:RKJ|get|title|2024|50}}] </small> === 2025 === * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|16}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|16}}] * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|18}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|18}}] * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|20}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|20}}] * [{{RKJ/url|2025}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|2025|22}} {{#invoke:RKJ|get|title|2025|22}}] </small> == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] === Jiné kaszëbsczé biuletinë === {{#categorytree:Kaszëbsczé biuletinë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * '''Biuletinë z rozmaitëch lat:''' ** [{{RKJ/url|2007pl}} 2007 (po pòlskù)] ** [{{RKJ/url|2007csb}} 2007 (po kaszëbskù)] ** [{{RKJ/url|2008}} 2008] ** [{{RKJ/url|2009}} 2009] ** [{{RKJ/url|2010}} 2010] ** [{{RKJ/url|2007–2012}} 2007–2012] ** [{{RKJ/url|2011}} 2011] ** [{{RKJ/url|2012}} 2012] ** [{{RKJ/url|2013}} 2013] ** [{{RKJ/url|2014}} 2014] ** [{{RKJ/url|2015}} 2015] ** [{{RKJ/url|2016}} 2016] ** [{{RKJ/url|2017}} 2017] ** [{{RKJ/url|2018}} 2018] ** [{{RKJ/url|2019}} 2019] ** [{{RKJ/url|2020}} 2020] ** [{{RKJ/url|2021}} 2021] ** [{{RKJ/url|2022}} 2022] ** [{{RKJ/url|2023}} 2023] ** [{{RKJ/url|2024}} 2024] ** [{{RKJ/url|2025}} 2025] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé biuletinë|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] mctnd85hn5jy7iwmtcmbroj1dqabrnn 0 13011 210398 209973 2026-08-05T19:04:20Z Iketsi 3254 + 210398 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Kaszëbsczi Idol Radio Kaszëbë.jpg|mały|Logòtip]] '''Kaszëbsczi Idol''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski Idol'') – [[kònkùrs mùzyczny]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/</ref>. == Edicje == === 2008 === * https://web.archive.org/web/20201031155105/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/196/zostan-piosenkarzem-kaszebsczi-idol/ === 2009 === Półfinałë: 5 czerwińca w Centrum Kùlturë „Kaszëbsczi Dwór” ({{jãz.|pl}} ''Centrum Kultury „Kaszubski Dwór”'')<ref>https://kartuzy.info/artykul/znamy-polfinalistow-n816228</ref> === 2010 === * {{YouTube|9Bnanq5eeDo|Kaszubski Idol 2010. Eliminacje. Dzien 6. Rumia.|k=Radio Kaszëbë}} * {{YouTube|Q3WMPfrtOOw|Natalia Szroeder – Kaszubski idol 2010|k=Natalia Szroeder Projekt Fani}} * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/946/kaszebsczi-idol-na-pytce-nowe-utwory/ * https://web.archive.org/web/20260310011508/https://bck-bytow.pl/kaszubski-idol/ * https://web.archive.org/web/20100818162335/http://belok.kaszubia.com/wiadla/kaszebsczi-jidol-2010 === 2012 === * https://kartuzy.naszemiasto.pl/od-28-maja-na-kaszubach-beda-trwaly-castingi-organizowane/ar/c13-1413555 * {{YouTube|v2hSBWMh0PY|Kaszubski Idol 2012 – występ taneczny finalistów 1/2}} * {{YouTube|fWZuRu54gP8|Kaszubski Idol 2012 – występ taneczny finalistów 2/2}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/zukowo-poznalismy-dziewieciu-finalistow-muzycznego/ar/c2-1453035 === 2013 === * https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXE-dMyAb643Wj2Yq_zscNXf * https://web.archive.org/web/20250429050438/https://fopke.pl/aktualnosci/news/1953/kaszubski-idol-w-rewie-dbaja-o-jezyk/ === 2014 === * https://fabrykakultury.pl/repertuar/casting-do-kaszubskiego-idola/ * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-wyniki-przesluchan-wlasciwych/ar/c8-2338358 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-kto-przeszedl-do-nastepnego-etapu/ar/c8-2305708 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-eliminacje-wstepne-przeszlo-22-mlodych/ar/c13-2303754 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-startuje-dzis-w-wejherowie-przyjdz-na/ar/c13-2285368 * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20150208074309/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20150208080511/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/ * https://web.archive.org/web/20250122120337/https://fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/ * https://web.archive.org/web/20240304110419/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2065/kaszubski-idol-kartuzy/ * https://web.archive.org/web/20250215171411/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20251113084246/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/ * https://web.archive.org/web/20201027201632/http://radiokaszebe.pl/podcast/6-lat-pozniej-malwina-laska-finalistka-kaszubskiego-idola-2014/ === 2015 === * {{YouTube|O9G3f-0kxzA|Kaszubski Idol LIVE 2015 – AD ASTRA}} === 2016 === * {{YouTube|y3YCbZkIdNg|Finaliści Kaszubskiego Idola 2016 – Jinego Idola}} * {{YouTube|NT1n8e6UF6g|Kaszubski Idol 2016 – podziękowanie}} * https://dziennikbaltycki.pl/kaszubski-idol-2016-konkurs-wygral-przemyslaw-bruhn-z-rumi-zdjecia-wideo/ar/11536884 === 2017 === * https://web.archive.org/web/20170726013119/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-live-przygotowuje-sie-do-trasy-koncertowej-2/ === 2018 === * https://puck.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2018-kaszebsczi-idol-w-sobote-22-wrzesnia/ar/c13-4804127 * https://web.archive.org/web/20220519160849/http://radiokaszebe.pl/category/muzyka/kaszebsczi-idol/ * https://www.lebork.pl/aktualnosci/kaszubski-idol-2018/ * https://web.archive.org/web/20181219193614/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-kolejna-sesja-zdjeciowa/ * https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubski_Idol_2018,10,4855 * https://radiokaszebe.pl/rss/kaszubski-idol-2018-19 == Laùreacë == {| class="wikitable" |+ !Edicjô ! |- |2008 |[[Ewelina Pobłocka]]<ref>https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/</ref> |- |2009 |Ilona Stepanik<ref>https://wiadomosci.wp.pl/trojmiasto/kaszubski-idol-6038694477689985g</ref> |- |2010 |Marlena Brzeska<ref>https://www.wejherowo.pl/artykuly/marlena-brzeska-kaszubskim-idolem-2010-a1163.html</ref> |- |2011 |– |- |2012 |Marcin Molendowski<ref>https://web.archive.org/web/20260529130345/https://superbazaar3.rssing.com/chan-3446643/all_p1.html#c3446643a6</ref><ref>http://www.portart.pl/instruktorzy/marcin-molendowskiwokal</ref> |- |2014 |Marcelina Szroeder<ref>https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/</ref> |- |2016 |Przemysław Bruhn<ref>https://web.archive.org/web/20170608235711/http://radiokaszebe.pl/przemyslaw-bruhn-kaszubskim-idolem-2016</ref> |- | | |} == Galeriô plakatów == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2010.jpg|2010 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2014.jpg|2014 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2016.jpg|2016 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2018.jpg|2018 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Radio Kaszëbë]] |col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/tag/kaszubski-idol * https://www.facebook.com/kaszubskiidol * https://web.archive.org/web/20150315023018/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-muzyka/ * https://archiwum.radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-przesluchania-od-14-05/ * https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/PLAKAT-KI-2018-722x1024.jpg * https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/REGULAMINU-KONKURSU-KI-2018.pdf === Szëkba === {{Szëkba|Kaszëbsczi Idol}} {{Szëkba|Kaszubski Idol}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Radio Kaszëbë]] imc26qollwyf794szqk9p6dbj1haewf 0 13028 210403 209980 2026-08-05T19:46:44Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ Kartësczé Centrum Kùlturë 210403 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Plasticzny kònkùrs „Mòje Kaszëbë”''' ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Plastyczny „Moje Kaszuby”'') – kònkùrs. * 2004<ref>https://kartuzy.info/artykul/konkurs-plastyczny-moje-n820385</ref> * ... * 2011<ref>https://kartuzy.naszemiasto.pl/nagrodzeni-w-konkursie-moje-kaszuby/ar/c8-1202507</ref><ref>http://malaszkola.eu/2012/03/sukcesy-w-konkursie-moje-kaszuby-2011/</ref> * 2012<ref>http://malaszkola.eu/2012/12/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-rozstrzygniety/</ref> * 2013<ref>http://malaszkola.eu/2013/12/wysokie-i-i-ii-miejsce/</ref> * 2014<ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuzy-wyniki-konkursu-n805936</ref> * 2015 * 2016<ref>https://kartuzy.naszemiasto.pl/na-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-dzieci-przyslaly-150/ar/c8-3960854</ref> * 2017<ref>https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/25601_kartuzy-rozstrzygnieto-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby.html</ref><ref>https://expresskaszubski.pl/pl/fotorelacje/inne/kartuzy-rozstrzygnieto-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby/24524,5</ref> * 2018<ref>https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/28177_kartuzy-ponad-trzysta-prac-nades-ano-na-konkurs-moje-kaszuby.html</ref> * 2019 (?) * 2020 (?) * 2021 * 2022 * 2023<ref>https://dziennikbaltycki.pl/powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-rozstrzygniety/ar/c13-18150773</ref> * 2024<ref>https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-2024.html</ref> * 2025<ref>https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-2025.html</ref><ref>https://zkiw.com.pl/xxxvi-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby/</ref> {{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-12-12|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kartësczé Centrum Kùlturë]] ({{jãz.|pl}} ''Kartuskie Centrum Kultury'') |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.facebook.com/KartuskieCentrumKultury * https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-2025.html * https://expresskaszubski.pl/pl/fotorelacje/inne/kartuzy-rozstrzygnieto-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby/24524,5 === Szëkba === {{Szëkba|Konkurs Plastyczny Moje Kaszuby}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach]] 4zcjtd7glknofwajsah97qlj324z5ov 10 13076 210465 208953 2026-08-06T00:28:03Z DawnyTest 14843 jãzëk 210465 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; background: #fdfdfd; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;" |+ style="font-size: 140%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background: #eaecf0; border: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: none; border-top-left-radius: 4px; border-top-right-radius: 4px; color: #202122;" | {{{miono}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; color: #54595d;">{{{gwôsné miono}}}</span> |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>{{{lata jistnienia}}}</small></center> |pole=style="background:#eaecf0; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{zort<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>{{{zort}}}</small></center> |pole=style="background:#eaecf0; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- | colspan="2" style="background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px 2px;" | <div style="display: flex; justify-content: space-around; align-items: center; text-align: center; margin: 2px 0;"> <div style="width: 48%;"> {{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]<br /><div style="margin-top:2px; color: #202122;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]</div>|miono-genitiw?}}|🏁}} </div> <div style="width: 48%;"> {{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]<br /><div style="margin-top:2px; color: #202122;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]</div>|miono-genitiw?}}|🛡️}} </div> </div> |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}''</small></center> |pole=style="background:#f8f9fa; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>[[Himn]]: ''{{{himn}}}''</small></center> |pole=style="background:#f8f9fa; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- | colspan="2" style="border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center; padding: 6px; background: #ffffff; color: #202122;" | [[Òbrôzk:{{{karta}}}|260px|{{{miono}}} na karce]] {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|państwò|[[Państwò]]|{{{państwò|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|Stolëca|[[Stolëca]]|{{{Stolëca|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|Gùwernator|[[Gùwernator]]|{{{Gùwernator|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|2. Gùwernator|2. [[Gùwernator]]|{{{2. Gùwernator|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|data ùsôdzenia|Data ùsadzeniô|{{{data ùsôdzenia|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|data lëkwidacji|Data lëkwidacji|{{{data lëkwidacji|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|wiéchrzëzna|Wiéchrzëzna|{{{wiéchrzëzna|}}} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|km²}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|jãzëk|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]|{{{jãzëk|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|Merk|[[Merk]]|{{{Merk|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|ISO|[[ISO 3166]]|{{{ISO|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|lëdztwò|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}})}}|{{{lëdztwò|}}}}} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{www<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>[{{{www}}} Domôcô starna]</center> |pole=style="background:#f8f9fa; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |} dt1ag599ipkxzkgnq0ljpltsj62bj61 210467 210465 2026-08-06T02:44:37Z Iketsi 3254 https://w.wiki/GHai 210467 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 280px; background: #fdfdfd; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;" |+ style="font-size: 140%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background: #eaecf0; border: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: none; border-top-left-radius: 4px; border-top-right-radius: 4px; color: #202122;" | {{{miono}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; color: #54595d;">{{{gwôsné miono}}}</span> |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>{{{lata jistnienia}}}</small></center> |pole=style="background:#eaecf0; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{zort<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>{{{zort}}}</small></center> |pole=style="background:#eaecf0; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- | colspan="2" style="background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px 2px;" | <div style="display: flex; justify-content: space-around; align-items: center; text-align: center; margin: 2px 0;"> <div style="width: 48%;"> {{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]<br /><div style="margin-top:2px; color: #202122;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]</div>|miono-genitiw?}}|🏁}} </div> <div style="width: 48%;"> {{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]<br /><div style="margin-top:2px; color: #202122;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]</div>|miono-genitiw?}}|🛡️}} </div> </div> |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}''</small></center> |pole=style="background:#f8f9fa; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center><small>[[Himn]]: ''{{{himn}}}''</small></center> |pole=style="background:#f8f9fa; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- | colspan="2" style="border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center; padding: 6px; background: #ffffff; color: #202122;" | [[Òbrôzk:{{{karta}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|państwò|[[Państwò]]|{{{państwò|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|Stolëca|[[Stolëca]]|{{{Stolëca|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|Gùwernator|[[Gùwernator]]|{{{Gùwernator|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|2. Gùwernator|2. [[Gùwernator]]|{{{2. Gùwernator|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|data ùsôdzenia|Data ùsadzeniô|{{{data ùsôdzenia|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|data lëkwidacji|Data lëkwidacji|{{{data lëkwidacji|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|wiéchrzëzna|Wiéchrzëzna|{{{wiéchrzëzna|}}} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|km²}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|jãzëk|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]|{{{jãzëk|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|Merk|[[Merk]]|{{{Merk|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|ISO|[[ISO 3166]]|{{{ISO|}}}}} {{#invoke:infobox państwò|generujWiersz|lëdztwò|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}})}}|{{{lëdztwò|}}}}} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{www<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>[{{{www}}} Domôcô starna]</center> |pole=style="background:#f8f9fa; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |} 0hh6res22ltiaxoacw4q91jestlcxoz 2 13107 210381 210111 2026-08-05T16:37:06Z HaxelKaszëba 17492 210381 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną a téż mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z mòjégò òkrãżô, a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów, tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artiklach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Ten brëkòwnik mësli, że Kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both; margin-bottom:1.0em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} [[Òbrôzk:Main Barnstar Hires.png|mały|202x202px|za eksperimentowanié òdswiéżeniô wëzdrzatkù przédny starnë naji Wikipedie razã z [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrusã38]] òd brëkòwnika [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ----Gratulacjô i żëczã Cebie bëlnégò rozwiju i zwënédżi, panie Alanie!]] == Mój Wkłôd == * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] * [[Przédnô starna]] * [[Restaùracjô Meiji]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Swiãtopôłk II Bëlny]] * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] mhzh33z95hg1pg5qof90hvaa4fjdft9 210393 210381 2026-08-05T17:58:18Z HaxelKaszëba 17492 210393 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z [[Pùck|Pùcka]] i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną a téż mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z mòjégò òkrãżô, a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów, tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artiklach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Ten brëkòwnik mësli, że Kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both; margin-bottom:1.0em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} [[Òbrôzk:Main Barnstar Hires.png|mały|202x202px|za eksperimentowanié òdswiéżeniô wëzdrzatkù przédny starnë naji Wikipedie razã z [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrusã38]] òd brëkòwnika [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ----Gratulacjô i żëczã Cebie bëlnégò rozwiju i zwënédżi, panie Alanie!]] == Mój Wkłôd == * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] * [[Przédnô starna]] * [[Restaùracjô Meiji]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Swiãtopôłk II Bëlny]] * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] sjmanyfrj7lrmmfu5mofwfdmzk9nbc5 828 13311 210418 205509 2026-08-05T20:48:45Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Kòlumbiô]] do [[Moduł:Kôrta/dane/CO]]: kod 205509 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Kòlumbiô", ["skrót"] = "COL", ["dopełniacz"] = "Kòlumbie", mapa = "Colombia location map.svg", top = 16.594, bottom = -4.609, left = -85.056, right = -66.401, ["przykład"] = { { "4°35′56″N 74°4′51″W", "Bogota", }, -- 4/35/56/N/74/4/51/W/Bogota }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Colombia relief location map.jpg", }, ["Wiôlgô Kolumbiô"] = { ["dopełniacz"] = "Wiôldżi Kòlumbiw", mapa = "Gran Colombia location map.svg", top = 16.383, bottom = -6.141, left = -84.331, right = -58.184, opis = "Kôrta Wiôldżi Kòlumbie (1819-1831)", }, ["Repùblika Nowi Granadë"] = { ["dopełniacz"] = "Repùbliczi Nowi Granadë", mapa = "New Granada location map.svg", top = 16.299, bottom = -4.697, left = -84.463, right = -65.171, opis = "Kôrta Repùbliczi Nowi Granadë (1831-1858)" } } 65qixxb0kqlrj1iypo6t1vig1beow6o 828 13401 210415 206907 2026-08-05T20:48:01Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Ruskô]] do [[Moduł:Kôrta/dane/RU]]: kod 206907 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Rosja", ["skrót"] = "RUS", ["dopełniacz"] = "Rosji", mapa = "Russia edcp location map.svg", top = 82, bottom = 41, left = 19.5, right = -169, x = "50.0 + 71.51617284504452 * ((1.6671750744677123-({{{szerokość}}}*pi / 180)) * sin(0.807990549171814 * ({{{długość}}} + ({{{długość}}}<0)*360 - 100) * pi / 180))", y = "50.0 + 1.8540031397174255 * 71.51617284504452 * 0.20267660928013187 - 1.8540031397174255 * 71.51617284504452 * (0.7246972783907744 - (1.6671750744677123-({{{szerokość}}}*pi / 180)) * cos(0.807990549171814 * ({{{długość}}} + ({{{długość}}}<0)*360 - 100) * pi / 180))", ["przykład"] = { { "64°45′0″N 177°29′0″E", "Anadyr", }, -- 64/45/0/N/177/29/0/E/Anadyr }, par = { "walcowa", }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Russia edcp relief location map.jpg", }, ["walcowa"] = { mapa = "Russia location map (Crimea disputed).svg", top = 81.8, bottom = 41.19, left = 19.6333, right = -169.667, x = "100 * ({{{długość}}}+({{{długość}}}<0)*360 - 19.6333) / (-169.667+360 - 19.6333) round 1", y = "100 * (81.8 - {{{szerokość}}}) / (81.8 - 41.19) round 1", opis = "Mapa w odwzorowaniu walcowym równoodległościowym", }, ["część europejska"] = { ["dopełniacz"] = "eùropejsczi parce Rusczi", mapa = "European Russia location map (2014–2022, Crimea disputed).svg", x = "213.4825 * cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5) + 50.0", y = "100 - 49.1327 - 161.4897*( cos( 57.5*0.01745329252 )*sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 ) - sin( 57.5*0.01745329252 )*cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5)", ["przykład"] = { { "48°42′N 44°31′E", "[[Wołgograd]]", }, }, opis = "Eùropejsczi part Rusczi", }, ["część euripejska-fizyczna"] = { ["dopełniacz"] = "eùropejsczi parce Rusczi", mapa = "European Russia laea location map (Crimea disputed).jpg", x = "213.4825 * cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5) + 50.0", y = "100 - 49.1327 - 161.4897*( cos( 57.5*0.01745329252 )*sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 ) - sin( 57.5*0.01745329252 )*cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5)", ["przykład"] = { { "48°42′N 44°31′E", "[[Wołgograd]]", }, }, opis = "Eùropejsczi part Rusczi", }, } p3qvdmm30fjeju66oepfurjyvbvv6jm 10 13421 210373 210261 2026-08-05T14:41:35Z Terrus38 14026 210373 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Ancient Sparta - foundations of buildings.jpg|150px|link=|alt=Rujinë stôrożëtny Spartë]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…kùli królów narôz rządzëło Spartą <small> (''na òdjimkù'') </small> òb czasë stôrożëtny '''[[Greckô|Grecje]]'''?</li> <li>…czim prezydent Kwasniewsczi wëapartnił '''[[Elżbiéta II|Elżbiétã II]]'''?</li> <li>…jak wëzdrzi administracyjny pòdzél '''[[Malezjô|Malezje]]'''?</li> <li>…jaczi òrgan ùdëtkôwiô '''[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]'''?</li> <li>…òd chtërnégò rokù a jak czãsto òrganizowóny '''[[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]'''?</li> </ul> </div> </div> crrdju2i5swhdoe66pehoo1gsist1xk 10 13458 210382 208094 2026-08-05T17:06:48Z HaxelKaszëba 17492 210382 wikitext text/x-wiki <table class="infobox biography vcard" style="width:22em; font-size:90%; background:#fff; border:1px solid #a2a9b1; border-collapse:collapse; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em;"> <tr> <th colspan="2" style="background:#cedff2; font-size:125%; text-align:center; padding:0.5em; border-bottom:1px solid #a2a9b1;"> {{{miono|}}} </th> </tr> {{#if:{{{òbrôzk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;"> [[File:{{{òbrôzk}}}|250px]] </td> </tr> }} {{#if:{{{òpisënk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align:center; font-size:88%; color:#54595d; padding:0 0.5em 0.5em;"> {{{òpisënk}}} </td> </tr> }} {{#if:{{{titel1|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel1}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié1|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié1}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca1|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca1}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik1|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik1}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{titel2|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel2}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié2|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca2|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik2|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik2}}}</td> </tr> }} }} <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> Infòrmacje </th> </tr> {{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Data ùrodzeniô</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{data ùrodzeniô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data smiercë|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Data smiercë</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{data smiercë}}}</td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> Familiô </th> </tr> {{#if:{{{dinastiô|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Dinastiô</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{dinastiô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{òjc|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Òjc</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{òjc}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{matka|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Matka</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{matka}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dzecë|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Dzecë</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{dzecë}}}</td> </tr> }} </table> 4fje7xzyczr9ayli3jobyombqsadwi8 210384 210382 2026-08-05T17:23:44Z HaxelKaszëba 17492 210384 wikitext text/x-wiki <table class="infobox biography vcard" style="width:22em; font-size:90%; background:#fff; border:1px solid #a2a9b1; border-collapse:collapse; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em;"> <tr> <th colspan="2" style="background:#cedff2; font-size:125%; text-align:center; padding:0.5em; border-bottom:1px solid #a2a9b1;"> {{{miono|}}} </th> </tr> {{#if:{{{òbrôzk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;"> [[File:{{{òbrôzk}}}|250px]] </td> </tr> }} {{#if:{{{òpisënk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align:center; font-size:88%; color:#54595d; padding:0 0.5em 0.5em;"> {{{òpisënk}}} </td> </tr> }} {{#if:{{{titel1|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel1}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié1|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié1}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca1|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca1}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik1|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik1}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{titel2|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel2}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié2|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca2|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik2|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik2}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{titel3|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel3}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié3|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié3}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca3|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca3}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik3|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik3}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{titel4|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel4}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié4|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié4}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca4|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca4}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik4|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik4}}}</td></tr> }} }} {{#if:{{{titel5|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> {{{titel5}}} </th> </tr> {{#if:{{{panowanié5|}}}| <tr> <th style="width:35%; text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Panowanié</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{panowanié5}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòprzédca5|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Pòprzédca</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{pòprzédca5}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nastãpnik5|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Nastãpnik</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{nastãpnik5}}}</td> </tr> }} }} <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> Infòrmacje </th> </tr> {{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Data ùrodzeniô</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{data ùrodzeniô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data smiercë|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Data smiercë</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{data smiercë}}}</td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background:#eaecf0; text-align:center; padding:0.4em; border-top:1px solid #a2a9b1;"> Familiô </th> </tr> {{#if:{{{dinastiô|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Dinastiô</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{dinastiô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{òjc|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Òjc</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{òjc}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{matka|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Matka</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{matka}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dzecë|}}}| <tr> <th style="text-align:left; padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">Dzecë</th> <td style="padding:0.4em; border-top:1px solid #eaecf0;">{{{dzecë}}}</td> </tr> }} </table> 4kiyjqstoztxqi67hwh51qn85j1gfq9 10 13565 210399 210306 2026-08-05T19:15:46Z Iketsi 3254 + 210399 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} |24 kaszuby=[[24kaszuby.pl|24 kaszuby]] ([https://www.youtube.com/@ProfilmnetPiotr @ProfilmnetPiotr]) |Adam Drogomirecki / bitkoveri=Adam Drogomirecki / bitkoveri ([https://www.youtube.com/@bitkoveri @bitkoveri]) |Adrian Wenta {{!}} Odkrywaj ze mną=Adrian Wenta {{!}} Odkrywaj ze mną ([https://www.youtube.com/@Adrianwenta @Adrianwenta]) |Akademia Kaszubska=Akademia Kaszubska ([https://www.youtube.com/@akademiakaszubska7380 @akademiakaszubska7380]) |Biblioteka Lębork=Biblioteka Lębork ([https://www.youtube.com/@BibliotekaLebork @BibliotekaLebork]) |Biblioteka Miejska w Kościerzynie=Biblioteka Miejska w Kościerzynie ([https://www.youtube.com/@bibliotekakoscierzyna @bibliotekakoscierzyna]) |Centrum Kultury w Gminie Puck=Centrum Kultury w Gminie Puck ([https://www.youtube.com/@centrumkulturygminypuck @centrumkulturygminypuck]) |Czytaj dzieciom po kaszubsku=Czytaj dzieciom po kaszubsku ([https://www.youtube.com/@czytajdzieciompokaszubsku3044 @czytajdzieciompokaszubsku3044]) |Daniel Kalinowski=Daniel Kalinowski ([https://www.youtube.com/@danielkalinowski2991 @danielkalinowski2991]) |Dom Kultury im. H. Derdowskiego w Wielu=Dom Kultury im. H. Derdowskiego w Wielu ([https://www.youtube.com/@domkulturyim.h.derdowskieg5733 @domkulturyim.h.derdowskieg5733]) |Etnotank=Etnotank ([https://www.youtube.com/@etnotank @etnotank]) |Fundacja "Samorządność" im. Lecha Bądkowskiego=Fundacja "Samorządność" im. Lecha Bądkowskiego ([https://www.youtube.com/@FundacjaSamorzadnosc @FundacjaSamorzadnosc]) |Fundacja Aby chciało się chcieć=[[Fundacja Aby chciało się chcieć]] ([https://www.youtube.com/@fundacjaACSC @fundacjaACSC]) |Fundacja Kurdybanek=Fundacja Kurdybanek ([https://www.youtube.com/fundacja-kurdybanek fundacja-kurdybanek]) |Gdynia Kulturalna=Gdynia Kulturalna ([https://www.youtube.com/@gdyniakulturalnagdyniakult1320 @gdyniakulturalnagdyniakult1320]) |Instytut Kultury Miejskiej=Instytut Kultury Miejskiej ([https://www.youtube.com/@IKMGdansk @IKMGdansk]) |Jerzy Erdman=Jerzy Erdman ([https://www.youtube.com/@jurekELOchojnice @jurekELOchojnice]) |KabaretKùńda=KabaretKùńda ([https://www.youtube.com/@KabaretKùńda @KabaretKùńda]) |Kaszuby24=Kaszuby24.pl ([https://www.youtube.com/@kaszuby24tv @kaszuby24tv]) |Kaszubi PL (ZKP)=[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] „Kaszubi PL (ZKP)” ([https://www.youtube.com/@BiuroZKP @BiuroZKP]) |Kaszubska Influencerka=Kaszubska Influencerka ([https://www.youtube.com/@Kaszubskainfluencerkamusic @Kaszubskainfluencerkamusic]) |Kaszubska Wspólnota Mesjańska Dom Izraela=Kaszubska Wspólnota Mesjańska Dom Izraela ([https://www.youtube.com/@kaszubskawspolnotamesjansk7714 @kaszubskawspolnotamesjansk7714]) |Kaszubski News=Kaszubski News ([https://www.youtube.com/@kaszubskinews @kaszubskinews]) |Kaszubski Uniwersytet Ludowy Wieżyca=[[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet|Kaszubski Uniwersytet Ludowy Wieżyca]] ([https://www.youtube.com/@kaszubskiuniwersytetludowy2438 @kaszubskiuniwersytetludowy2438]) |Kaszubski24=Kaszubski24 ([https://www.youtube.com/@Kaszubski24 @Kaszubski24]) |Kaszubskie Forum Kultury=Kaszubskie Forum Kultury ([https://www.youtube.com/@kaszubskieforumkultury5741 @kaszubskieforumkultury5741]) |Kaszubskie Historie na Dziś=Kaszubskie Historie na Dziś ([https://www.youtube.com/@kaszubskiehistorienadzis @kaszubskiehistorienadzis]) |KASZËBSCZI ROCK ÒBRZÃDOWI=KASZËBSCZI ROCK ÒBRZÃDOWI ([https://www.youtube.com/@kaszebsczirockobrzadowi7890 @kaszebsczirockobrzadowi7890]) |Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié Kòscérzna=Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié Kòscérzna ([https://www.youtube.com/@kaszebsko-pomorsczezrzesze9601 @kaszebsko-pomorsczezrzesze9601]) |Kaszëbskô Paradnica Podcast o Kaszubach={{No self link|Kaszëbskô Paradnica}} Podcast o Kaszubach ([https://www.youtube.com/@kaszebskoparadnicapodcasto1342 @kaszebskoparadnicapodcasto1342]) |Kaszëbë i swiat=[[Kaszëbë i swiat]] ([https://www.youtube.com/@Kaszebeiswiat @Kaszebeiswiat]) |KCK TV=KCK TV ([https://www.youtube.com/@kcktv4165 @kcktv4165]) |kościerzyna24info -TV=kościerzyna24info -TV ([https://www.youtube.com/@koscierzyna24info @koscierzyna24info]) |kreatywni kaszebi=kreatywni kaszebi ([https://www.youtube.com/@kreatywnikaszebi1711 @kreatywnikaszebi1711]) |Mateùsz Titës Meyer=[[Mateùsz Titës Meyer]] ([https://www.youtube.com/@InterDecoratorCSB @InterDecoratorCSB]) |MDK Rumia=MDK Rumia ([https://www.youtube.com/@MDKRumia @MDKRumia]) |miastokoscierzyna pl=miastokoscierzyna pl ([https://www.youtube.com/@koscierzynagdapl @koscierzynagdapl]) |Kartuskie Centrum Kultury|([https://www.youtube.com/@kartuskiecentrumkultury231 @kartuskiecentrumkultury231]) |Muzeum Kaszubskie w Kartuzach=Muzeum Kaszubskie w Kartuzach ([https://www.youtube.com/@muzeumkaszubskiewkartuzach787 @muzeumkaszubskiewkartuzach787]) |Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej=[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] ([https://www.youtube.com/@muzeumwejherowo4851 @muzeumwejherowo4851]) |Natalia Szroeder Projekt Fani=Natalia Szroeder Projekt Fani ([https://www.youtube.com/@ofcnataliaszroeder @ofcnataliaszroeder]) |Ośrodek Kultury i Sportu w Żukowie=Ośrodek Kultury i Sportu w Żukowie ([https://www.youtube.com/@osrodekkulturyisportuwzuko9355 @osrodekkulturyisportuwzuko9355]) |Podróże Busem Przez Świat=Podróże Busem Przez Świat ([https://www.youtube.com/@BusemPrzezSwiat @BusemPrzezSwiat]) |Polish Cultural Center & Museum=Polish Cultural Center & Museum ([https://www.youtube.com/@polishmuseumwinona @polishmuseumwinona]) |Polskie Radio Koszalin=Polskie Radio Koszalin ([https://www.youtube.com/@radiokoszalin @radiokoszalin]) |Pomorska Nagroda Literacka "Wiatr od morza"=Pomorska Nagroda Literacka "Wiatr od morza" ([https://www.youtube.com/@PomorskaNagrodaLiteracka @PomorskaNagrodaLiteracka]) |PomorzeKultury=PomorzeKultury ([https://www.youtube.com/@PomorzeKultury @PomorzeKultury]) |północ=północ ([https://www.youtube.com/@polnocblog @polnocblog]) |Radio Kaszëbë=[[Radio Kaszëbë]] ([https://www.youtube.com/@radiokaszebe @radiokaszebe]) |Republika Marzen=Republika Marzen ([https://www.youtube.com/@republikamarzen7598 @republikamarzen7598]) |RodnyVoice=RodnyVoice ([https://www.youtube.com/@rodnyvoice @rodnyvoice]) |Stowarzyszenie Mòje Stronë=Stowarzyszenie Mòje Stronë ([https://www.youtube.com/@stowarzyszeniemojestrone5571 @stowarzyszeniemojestrone5571]) |ostanceprosb=[[Ocalić Narodową Spuściznę. Ostańce Próśb|Ostańce próśb]] ([https://www.youtube.com/@ostanceprosb @ostanceprosb]) |Szwajcaria Kaszubska=Szwajcaria Kaszubska ([https://www.youtube.com/@szwajcaria.kaszubska-stk @szwajcaria.kaszubska-stk]) |Tomôsz Fópka=[[Tomôsz Fópka|Tomôsza Fópczi]] ([https://www.youtube.com/@fopke4 @fopke4]) |Video Studio Gdańsk=[https://www.youtube.com/VideoStudiGdansk Video Studio Gdańsk] |wejherowo24info=wejherowo24info ([https://www.youtube.com/@wejherowo24info @wejherowo24info]) |Wydawnictwo Oskar=Wydawnictwo Oskar ([https://www.youtube.com/@wydawnictwooskar7607 @wydawnictwooskar7607]) |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> * [[Szablóna:YouTube]] <pre> {{YouTube-karnôl |1 = XX ← karnôl }} </pre> ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}} ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Video Studio Gdańsk}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Video Studio Gdańsk}} ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Kaszubi PL (ZKP)}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Kaszubi PL (ZKP)}} ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Test}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Test}} ---- </noinclude> aaz0sefeqmwx8pi0cvctnz4b0o6awzs 0 13685 210400 210350 2026-08-05T19:23:17Z Iketsi 3254 ó 210400 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodóm kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] * [[Miodnô pszczoła]] |col3= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/brusy-jaglie-galeria-jozefa-chelmowskiego-skansen-pszczelarstwa-chata-kaszubska/ * https://web.archive.org/web/20160304185857/http://www.kaszubybezbarier.pl/Baza-atrakcji/BRUSY-Chata-kaszubska * https://web.archive.org/web/20121215060755/http://www.ckibbrusy.pl/info/historia-chata-kaszubska.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] 0w8658qmrqphfbx4svjn9uhuxua6b2i 0 13691 210367 210336 2026-08-05T12:58:33Z Iketsi 3254 /* Przikładë */ + 210367 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Łebno - szkòła.JPG|mały|Regionalnô jizba m. Remusa w [[Łebno|Łebnie]]]] '''Regionalnô jizba''' ({{jãz.|pl}} ''izba regionalna'' abò ''regionalna izba'') – kùlturalno-mùzealni môl, czëlë [[mùzeùm]] abò [[szkòła]] gdze lëdze gromadzą i pòkazëją pamiątczi, codzénné statczi, ùbiorë i dokùmentë sparłãczoné z historią, kùlturą i tradicjama kònkretnégò regionu abò gardu. == Przikładë == * Regionalnô jizba m. Jana Drzéżdżona w Starzënie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Jana Drzeżdżona w Starzynie'')<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> * Regionalnô jizba m. Remusa w Łebnie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Remusa w Łebnie'') * ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Pierwszej Kaszubskiej Mszy Świętej w Wygodzie w Zgorzałem'') * ({{jãz.|pl}} ''Regionalna Izba Pamiątek''), Karsin<ref>https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/karsin-regionalna-izba-pamiatek-dziedzictwo-kaszubow-karsina-okolic/</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Izba Regionalna Sromowce Wyżne.jpg|Regionalnô jizba w Sromowcach Wyżnych Òbrôzk:JKRUK 20090912 KAMEDUŁY IZBA REGIONALNA DARCIE PIERZA IMG 8843.jpg|Regionalnô jizba w Kamedułach Òbrôzk:Olszówka izba regionalna G28.jpg|Szkòłowa regionalnô jizba we wsi Olszówka<ref>https://www.mszana.pl/nasza-gmina/miejscowosci/olszowka.html</ref> Òbrôzk:Witnica, Żółty Pałacyk.jpg|Regionalnô jizba, [[Wicno]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm]] * [[Skansen]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kulturalipnica.pl/nasza-dzialalnosc/izba-regionalna/ * https://www.sptokary.pl/o-szkole/szkolna-izba-regionalna {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] lbgdevr712y5i2fcjeoxnlci5oc573g 210401 210367 2026-08-05T19:24:19Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Dodóm kùlturë]] 210401 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Łebno - szkòła.JPG|mały|Regionalnô jizba m. Remusa w [[Łebno|Łebnie]]]] '''Regionalnô jizba''' ({{jãz.|pl}} ''izba regionalna'' abò ''regionalna izba'') – kùlturalno-mùzealni môl, czëlë [[mùzeùm]] abò [[szkòła]] gdze lëdze gromadzą i pòkazëją pamiątczi, codzénné statczi, ùbiorë i dokùmentë sparłãczoné z historią, kùlturą i tradicjama kònkretnégò regionu abò gardu. == Przikładë == * Regionalnô jizba m. Jana Drzéżdżona w Starzënie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Jana Drzeżdżona w Starzynie'')<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> * Regionalnô jizba m. Remusa w Łebnie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Remusa w Łebnie'') * ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Pierwszej Kaszubskiej Mszy Świętej w Wygodzie w Zgorzałem'') * ({{jãz.|pl}} ''Regionalna Izba Pamiątek''), Karsin<ref>https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/karsin-regionalna-izba-pamiatek-dziedzictwo-kaszubow-karsina-okolic/</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Izba Regionalna Sromowce Wyżne.jpg|Regionalnô jizba w Sromowcach Wyżnych Òbrôzk:JKRUK 20090912 KAMEDUŁY IZBA REGIONALNA DARCIE PIERZA IMG 8843.jpg|Regionalnô jizba w Kamedułach Òbrôzk:Olszówka izba regionalna G28.jpg|Szkòłowa regionalnô jizba we wsi Olszówka<ref>https://www.mszana.pl/nasza-gmina/miejscowosci/olszowka.html</ref> Òbrôzk:Witnica, Żółty Pałacyk.jpg|Regionalnô jizba, [[Wicno]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dodóm kùlturë]] * [[Mùzeùm]] * [[Skansen]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kulturalipnica.pl/nasza-dzialalnosc/izba-regionalna/ * https://www.sptokary.pl/o-szkole/szkolna-izba-regionalna {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] atqwu96rfcw6yzk8to87f4m4kjdiodl 0 13693 210470 210343 2026-08-06T11:55:05Z Iketsi 3254 +Rëbackô chëcz 210470 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Chëcz (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Chëcz|| – mùzyczné karno}} * {{Link if not current|Mùlk (restaùracjô)|| – „chëcz kaszëbskô”}} * {{Link if not current|Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach|| }} * {{Link if not current|Chëcz u Kaszëbë|| – restaùracjô}} * {{Link if not current|Chëcz w Łãtczińsczi Hëce|| karna Sztudérów „Pòmòraniô”}} * {{Link if not current|Kaszëbskô Chëcz (gòspòdarstwò agroturistné)|| w [[Maks]]}} * {{Link if not current|Rëbackô chëcz|| }} ts63pop1pulppqzf1tsf75aa105spjk 0 13695 210362 210361 2026-08-05T12:06:04Z Terrus38 14026 /* */ dalszi dzél kòrektë 210362 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Òb czas archeòlogicznëch badaniów w historicznym centrum òdkrëté òstałë kùlturowé wiôrsztë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò p.n.e. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, je tej zamieszkóny òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szëmkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szëmkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szëmkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic Szëmkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szëmkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] jq8scbxvh882moyflq7v8c8e7asyhal 210363 210362 2026-08-05T12:11:05Z Terrus38 14026 /* Etimòlogiô */ kòrekta rozdzélu Etimòlogiô 210363 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Òb czas archeòlogicznëch badaniów w historicznym centrum òdkrëté òstałë kùlturowé wiôrsztë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò p.n.e. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, je tej zamieszkóny òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazaską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szëmkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szëmkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szëmkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic Szëmkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szëmkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] q72ocov1r2b9y1tqxaqr1jjo96j83yr 210364 210363 2026-08-05T12:12:45Z Terrus38 14026 /* Etimòlogiô */ 210364 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Òb czas archeòlogicznëch badaniów w historicznym centrum òdkrëté òstałë kùlturowé wiôrsztë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò p.n.e. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, je tej zamieszkóny òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazaską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szëmkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szëmkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szëmkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic Szëmkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szëmkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] p3e2fo82ti9qwf59f2672wyf9xrebxo 210369 210364 2026-08-05T13:32:22Z Terrus38 14026 pòsobny dzél kòrektë 210369 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] 5j0llzlybbx83wa55ipr5jdtoh6x2bf 210371 210369 2026-08-05T14:38:21Z Terrus38 14026 kòrekta 210371 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – to je 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szym Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[Piscowanié|piscowané]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] 4zvwzb5xo8q1e9oiz04syaee1thuwnx 210372 210371 2026-08-05T14:40:00Z Terrus38 14026 210372 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – to je 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szym Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[Piscowanié|piscowané]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] 9zgday797bbg75iofwpjs862upobdr1 210375 210372 2026-08-05T15:55:52Z HaxelKaszëba 17492 kôrta 210375 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Kazachstan |rozmiar=300 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – to je 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szym Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[Piscowanié|piscowané]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] mpypb7z99au1vrt2zw62se142ce13kf 210387 210375 2026-08-05T17:42:17Z Iketsi 3254 rozmiar=250 – https://w.wiki/GHai 210387 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Kazachstan |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szym Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[Piscowanié|piscowané]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] kwck5ntxxswacznn19ci9n1qy70hvdx 210410 210387 2026-08-05T20:46:29Z Iketsi 3254 |mapa=KZ 210410 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=KZ |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szym Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[Piscowanié|piscowané]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] l4kkhzl4jwp7gk5f9jnpfuba0ubd9lu 0 13696 210368 210354 2026-08-05T12:58:33Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Szëmkent]] 210368 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 828 13698 210374 2026-08-05T15:53:35Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "return { { ["link alias"] = "Kazachstan", ["skrót"] = "KAZ", ["dopełniacz"] = "Kazachstanu", mapa = "Kazakhstan adm location map.svg", top = 56, bottom = 40, left = 46, right = 88, ["przykład"] = { { "51°10′00″N 71°25′00″E", "Astana", }, -- 51/10/00/N/71/25/00/E/Astana }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Kazakhstan.png", }, }" 210374 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Kazachstan", ["skrót"] = "KAZ", ["dopełniacz"] = "Kazachstanu", mapa = "Kazakhstan adm location map.svg", top = 56, bottom = 40, left = 46, right = 88, ["przykład"] = { { "51°10′00″N 71°25′00″E", "Astana", }, -- 51/10/00/N/71/25/00/E/Astana }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Kazakhstan.png", }, } m2yx4r24vrubp922cc0egyhlcl2zcf7 210408 210374 2026-08-05T20:46:09Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Kazachstan]] do [[Moduł:Kôrta/dane/KZ]]: kod 210374 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Kazachstan", ["skrót"] = "KAZ", ["dopełniacz"] = "Kazachstanu", mapa = "Kazakhstan adm location map.svg", top = 56, bottom = 40, left = 46, right = 88, ["przykład"] = { { "51°10′00″N 71°25′00″E", "Astana", }, -- 51/10/00/N/71/25/00/E/Astana }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Kazakhstan.png", }, } m2yx4r24vrubp922cc0egyhlcl2zcf7 828 13699 210376 2026-08-05T16:14:11Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "return { { ["link alias"] = "Pòlskô", ["skrót"] = "POL", ["dopełniacz"] = "Pòlsczi", mapa = "Poland adm location map.svg", top = 55.2, bottom = 48.7, left = 13.8, right = 24.5, ["przykład"] = { { "49°39′00″N 21°10′00″E", "Gorlice", }, -- 49/39/00/N/21/10/00/E/Gorlice } }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Poland.svg", }, ["hydro"] = { mapa = "Polska hydrografia.jpg", top = 54.86, bottom = 48.94, left =…" 210376 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Pòlskô", ["skrót"] = "POL", ["dopełniacz"] = "Pòlsczi", mapa = "Poland adm location map.svg", top = 55.2, bottom = 48.7, left = 13.8, right = 24.5, ["przykład"] = { { "49°39′00″N 21°10′00″E", "Gorlice", }, -- 49/39/00/N/21/10/00/E/Gorlice } }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Poland.svg", }, ["hydro"] = { mapa = "Polska hydrografia.jpg", top = 54.86, bottom = 48.94, left = 14.07, right = 24.36, } } m8gbn7rbb88ib3echvq4uixg5jyja56 210411 210376 2026-08-05T20:46:44Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Pòlskô]] do [[Moduł:Kôrta/dane/PL]]: kod 210376 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Pòlskô", ["skrót"] = "POL", ["dopełniacz"] = "Pòlsczi", mapa = "Poland adm location map.svg", top = 55.2, bottom = 48.7, left = 13.8, right = 24.5, ["przykład"] = { { "49°39′00″N 21°10′00″E", "Gorlice", }, -- 49/39/00/N/21/10/00/E/Gorlice } }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Poland.svg", }, ["hydro"] = { mapa = "Polska hydrografia.jpg", top = 54.86, bottom = 48.94, left = 14.07, right = 24.36, } } m8gbn7rbb88ib3echvq4uixg5jyja56 0 13700 210380 2026-08-05T16:36:27Z HaxelKaszëba 17492 HaxelKaszëba przeniós starnã [[Swiãtopôłk II]] do [[Swiãtopôłk II Bëlny]] 210380 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Swiãtopôłk II Bëlny]] i959v1p6jjmzyaerfducz12fqqyo6az 0 13701 210402 2026-08-05T19:45:04Z Iketsi 3254 N 210402 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dom Kultury w Wilamowicach.jpg|mały]] '''Dodóm kùlturë''' abò '''centrum kùlturë''' ({{jãz.|pl}} ''Dom kultury'', ''dom ludowy'', ''ośrodek kultury'', abò ''centrum kultury'') – kùlturalno-mùzealni môl. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je 2229 dodomów kùlturë<ref>https://www.coig.com.pl/wykaz_lista_baza_domy-kultury.php</ref>. == Przikładë == * [[Akademicczé Centrum Kùlturë w Lublënie]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] * [[Bëtowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/zbrza-btowscz-n2296296</ref> * [[Kartësczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/knkrs-na-log-kaszbsczg-n1752431</ref> * [[Wejrowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/promcj-wejrowsczg-n2391539</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Milocin dom kultury.jpg| Òbrôzk:Suchowola_-_dom kultury.jpg| Òbrôzk:Nowogard_-_Nowogardzki Dom Kultury.jpg| Òbrôzk:58 Wolności Square in Środa Śląska.jpg| Òbrôzk:Remiza OSP i świetlica wiejska na Młyńczyskach.jpg| Òbrôzk:Miejsce Piastowe, dům kultury.jpg| Òbrôzk:Leszczyny dom kultury.jpg| Òbrôzk:Bielsko-Biała, Kamienica, dom kultury 01.jpg| Òbrôzk:Sławoszyno_-_dom kultury i biblioteka.jpg|[[Sławòszëno]] Òbrôzk:POL Bielsko-Biała Hałcnów Dom Kultury.JPG| Òbrôzk:2024 Gorzanów, pl. Wolności 1 (2).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Kùltura]] |col2= === Dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Jiné ôrtë mùzeów === {{#categorytree:Ôrtë mùzeów|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kultura.um.warszawa.pl/domy-kultury {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] a4q2wgu6pw2gbrpib8y7bxmg4uvvsk9 210404 210402 2026-08-05T19:53:32Z Iketsi 3254 /* Przikładë */ + 210404 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dom Kultury w Wilamowicach.jpg|mały]] '''Dodóm kùlturë''' abò '''centrum kùlturë''' ({{jãz.|pl}} ''Dom kultury'', ''dom ludowy'', ''ośrodek kultury'', abò ''centrum kultury'') – kùlturalno-mùzealni môl. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je 2229 dodomów kùlturë<ref>https://www.coig.com.pl/wykaz_lista_baza_domy-kultury.php</ref>. == Przikładë == * [[Akademicczé Centrum Kùlturë w Lublënie]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] * [[Bëtowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/zbrza-btowscz-n2296296</ref> * [[Kartësczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/knkrs-na-log-kaszbsczg-n1752431</ref> (czedës '''Centrum Kùlturë „Kaszëbsczi Dwór”''')<ref>https://expresskaszubski.pl/pl/11_wiadomosci/27528_kartuzy-kaszubski-dw-r-odzyska-sw-j-dawny-blask.html</ref><ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuskie-centrum-kultury/817791</ref><ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuzy-centrum-kultury-n809363</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku'')<ref>https://www.nck.org.pl/</ref> * [[Wejrowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/promcj-wejrowsczg-n2391539</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Milocin dom kultury.jpg| Òbrôzk:Suchowola_-_dom kultury.jpg| Òbrôzk:Nowogard_-_Nowogardzki Dom Kultury.jpg| Òbrôzk:58 Wolności Square in Środa Śląska.jpg| Òbrôzk:Remiza OSP i świetlica wiejska na Młyńczyskach.jpg| Òbrôzk:Miejsce Piastowe, dům kultury.jpg| Òbrôzk:Leszczyny dom kultury.jpg| Òbrôzk:Bielsko-Biała, Kamienica, dom kultury 01.jpg| Òbrôzk:Sławoszyno_-_dom kultury i biblioteka.jpg|[[Sławòszëno]] Òbrôzk:POL Bielsko-Biała Hałcnów Dom Kultury.JPG| Òbrôzk:2024 Gorzanów, pl. Wolności 1 (2).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Kùltura]] |col2= === Dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Jiné ôrtë mùzeów === {{#categorytree:Ôrtë mùzeów|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kultura.um.warszawa.pl/domy-kultury {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] ff1sw5u26483n50k46o79f3moxej6ux 210406 210404 2026-08-05T20:05:15Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ + 210406 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dom Kultury w Wilamowicach.jpg|mały]] '''Dodóm kùlturë''' abò '''centrum kùlturë''' ({{jãz.|pl}} ''Dom kultury'', ''dom ludowy'', ''ośrodek kultury'', abò ''centrum kultury'') – kùlturalno-mùzealni môl. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je 2229 dodomów kùlturë<ref>https://www.coig.com.pl/wykaz_lista_baza_domy-kultury.php</ref>. == Przikładë == * [[Akademicczé Centrum Kùlturë w Lublënie]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] * [[Bëtowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/zbrza-btowscz-n2296296</ref> * [[Kartësczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/knkrs-na-log-kaszbsczg-n1752431</ref> (czedës '''Centrum Kùlturë „Kaszëbsczi Dwór”''')<ref>https://expresskaszubski.pl/pl/11_wiadomosci/27528_kartuzy-kaszubski-dw-r-odzyska-sw-j-dawny-blask.html</ref><ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuskie-centrum-kultury/817791</ref><ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuzy-centrum-kultury-n809363</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku'')<ref>https://www.nck.org.pl/</ref> * [[Wejrowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/promcj-wejrowsczg-n2391539</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Milocin dom kultury.jpg| Òbrôzk:Suchowola_-_dom kultury.jpg| Òbrôzk:Nowogard_-_Nowogardzki Dom Kultury.jpg| Òbrôzk:58 Wolności Square in Środa Śląska.jpg| Òbrôzk:Remiza OSP i świetlica wiejska na Młyńczyskach.jpg| Òbrôzk:Miejsce Piastowe, dům kultury.jpg| Òbrôzk:Leszczyny dom kultury.jpg| Òbrôzk:Bielsko-Biała, Kamienica, dom kultury 01.jpg| Òbrôzk:Sławoszyno_-_dom kultury i biblioteka.jpg|[[Sławòszëno]] Òbrôzk:POL Bielsko-Biała Hałcnów Dom Kultury.JPG| Òbrôzk:2024 Gorzanów, pl. Wolności 1 (2).jpg| Òbrôzk:Sławoszyno - dom kultury i biblioteka.jpg|[[Dodóm kùlturë]] m. [[Florión Cenôwa|Floriona Cenôwë]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Kùltura]] |col2= === Dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Jiné ôrtë mùzeów === {{#categorytree:Ôrtë mùzeów|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kultura.um.warszawa.pl/domy-kultury {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] bi1tidy750dqryjbbq0wn31ona7c4z0 210407 210406 2026-08-05T20:05:46Z Iketsi 3254 [[Sławòszëno]] 210407 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dom Kultury w Wilamowicach.jpg|mały]] '''Dodóm kùlturë''' abò '''centrum kùlturë''' ({{jãz.|pl}} ''Dom kultury'', ''dom ludowy'', ''ośrodek kultury'', abò ''centrum kultury'') – kùlturalno-mùzealni môl. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je 2229 dodomów kùlturë<ref>https://www.coig.com.pl/wykaz_lista_baza_domy-kultury.php</ref>. == Przikładë == * [[Akademicczé Centrum Kùlturë w Lublënie]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] * [[Bëtowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/zbrza-btowscz-n2296296</ref> * [[Kartësczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/knkrs-na-log-kaszbsczg-n1752431</ref> (czedës '''Centrum Kùlturë „Kaszëbsczi Dwór”''')<ref>https://expresskaszubski.pl/pl/11_wiadomosci/27528_kartuzy-kaszubski-dw-r-odzyska-sw-j-dawny-blask.html</ref><ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuskie-centrum-kultury/817791</ref><ref>https://kartuzy.info/artykul/kartuzy-centrum-kultury-n809363</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku'')<ref>https://www.nck.org.pl/</ref> * [[Wejrowsczé Centrum Kùlturë]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/promcj-wejrowsczg-n2391539</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Milocin dom kultury.jpg| Òbrôzk:Suchowola_-_dom kultury.jpg| Òbrôzk:Nowogard_-_Nowogardzki Dom Kultury.jpg| Òbrôzk:58 Wolności Square in Środa Śląska.jpg| Òbrôzk:Remiza OSP i świetlica wiejska na Młyńczyskach.jpg| Òbrôzk:Miejsce Piastowe, dům kultury.jpg| Òbrôzk:Leszczyny dom kultury.jpg| Òbrôzk:Bielsko-Biała, Kamienica, dom kultury 01.jpg| Òbrôzk:Sławoszyno_-_dom kultury i biblioteka.jpg|[[Sławòszëno]] Òbrôzk:POL Bielsko-Biała Hałcnów Dom Kultury.JPG| Òbrôzk:2024 Gorzanów, pl. Wolności 1 (2).jpg| Òbrôzk:Sławoszyno - dom kultury i biblioteka.jpg|Dodóm kùlturë m. [[Florión Cenôwa|Floriona Cenôwë]] ([[Sławòszëno]]) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Kùltura]] |col2= === Dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Jiné ôrtë mùzeów === {{#categorytree:Ôrtë mùzeów|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kultura.um.warszawa.pl/domy-kultury {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] 6dngxl6gtfbbq66mwwoxrlpbnz4ammj 828 13702 210409 2026-08-05T20:46:09Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Kazachstan]] do [[Moduł:Kôrta/dane/KZ]]: kod 210409 Scribunto text/plain return require [[Moduł:Kôrta/dane/KZ]] nd5o4ufpy6bit0c99f8zk7sl0i1231o 828 13703 210412 2026-08-05T20:46:44Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Pòlskô]] do [[Moduł:Kôrta/dane/PL]]: kod 210412 Scribunto text/plain return require [[Moduł:Kôrta/dane/PL]] nsqdrth6d6im8kwkop11o7njdc3csco 828 13704 210416 2026-08-05T20:48:01Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Ruskô]] do [[Moduł:Kôrta/dane/RU]]: kod 210416 Scribunto text/plain return require [[Moduł:Kôrta/dane/RU]] sy0xis217e8tvj8f1ircw9c5qi0763n 828 13705 210419 2026-08-05T20:48:45Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Moduł:Kôrta/dane/Kòlumbiô]] do [[Moduł:Kôrta/dane/CO]]: kod 210419 Scribunto text/plain return require [[Moduł:Kôrta/dane/CO]] o9a66wyglh9r6k1txzevxvavoepqyeu 10 13706 210458 2026-08-05T23:21:51Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "{{familytree/step2 |boxstyle={{{boxstyle|}}}|border={{{border|2}}}| |row1 ""=<td rowspan="2" colspan="2"></td>| |row2 ""=| |row1 " "=<td rowspan="2" colspan="2"><div style="width: 2em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 " "=| |row1 "0"=<td rowspan="2" colspan="2"><div style="width: 2em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "0"=| |row1 "-"=<td colspan="2" style="border-bo…" 210458 wikitext text/x-wiki {{familytree/step2 |boxstyle={{{boxstyle|}}}|border={{{border|2}}}| |row1 ""=<td rowspan="2" colspan="2"></td>| |row2 ""=| |row1 " "=<td rowspan="2" colspan="2"><div style="width: 2em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 " "=| |row1 "0"=<td rowspan="2" colspan="2"><div style="width: 2em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "0"=| |row1 "-"=<td colspan="2" style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "-"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "!"=<td rowspan="2" style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "!"=| |row1 "."=<td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "."=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "'"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "'"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "`"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "`"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 ","=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 ","=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "v"=<td colspan="2" style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "v"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "("=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "("=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "^"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "^"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 ")"=<td rowspan="2" style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 ")"=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "+"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "+"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "~"=<td colspan="2" style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "~"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 ":"=<td rowspan="2" style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 ":"=| |row1 "y"=<td colspan="2" style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "y"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "h"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "h"=<td colspan="2" style="border-top-width: 1px; border-top-style:dashed;"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "E"=<td rowspan="2" style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "E"=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "3"=<td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2" style="border-left-width: 1px; border-left-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "3"=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "7"=<td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "7"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "J"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "J"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "L"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "L"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "F"=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "F"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "V"=<td colspan="2" style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "V"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "C"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "C"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "A"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "A"=<td colspan="2"><div style="width: 2em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "D"=<td rowspan="2" style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "D"=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| row1 "r"=<td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "r"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "c"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "c"=<td colspan="2"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "n"=<td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width:1em;height:2em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "n"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "j"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "j"=<td colspan="2"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "p"=<td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "p"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "u"=<td colspan="2" style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "u"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "q"=<td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width:1em;height:2em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "q"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "%"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "%"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "*"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "*"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "#"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "#"=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "]"=<td rowspan="2" style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "]"=<td><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row1 "["=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid; border-bottom-width: 1px; border-bottom-style:dashed;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width: 1em; height: 2em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| |row2 "["=<td style="border-right-width: 1px; border-right-style:solid;"><div style="width: 1em; height: 1em;"><span style="font: 1px/1px serif;">&nbsp;</span></div></td>| row1 "b"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "b"=<td colspan="2"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "t"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "t"=<td colspan="2"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "d"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "d"=<td colspan="2"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "T"=<td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "T"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "U"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "U"=<td colspan="2"><div style="width:2em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "G"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "G"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "X"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td style="border-bottom-width:1px; border-bottom-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "X"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "K"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width:1em;height:2em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "K"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row1 "k"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:solid;border-bottom-width:1px; border-bottom-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td><td rowspan="2"><div style="width:1em;height:2em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| row2 "k"=<td style="border-right-width:1px; border-right-style:dashed"><div style="width:1em;height:1em"><span style="font:1px/1px serif">&nbsp;</span></div></td>| |key_1="{{{1|}}}"|tst_1_{{{1|a}}}{{{1|b}}}=undef|text_1={{{{{{1}}}}}}|boxstyle_1={{{boxstyle_{{{1}}}|}}} |key_2="{{{2|}}}"|tst_2_{{{2|a}}}{{{2|b}}}=undef|text_2={{{{{{2}}}}}}|boxstyle_2={{{boxstyle_{{{2}}}|}}} |key_3="{{{3|}}}"|tst_3_{{{3|a}}}{{{3|b}}}=undef|text_3={{{{{{3}}}}}}|boxstyle_3={{{boxstyle_{{{3}}}|}}} |key_4="{{{4|}}}"|tst_4_{{{4|a}}}{{{4|b}}}=undef|text_4={{{{{{4}}}}}}|boxstyle_4={{{boxstyle_{{{4}}}|}}} |key_5="{{{5|}}}"|tst_5_{{{5|a}}}{{{5|b}}}=undef|text_5={{{{{{5}}}}}}|boxstyle_5={{{boxstyle_{{{5}}}|}}} |key_6="{{{6|}}}"|tst_6_{{{6|a}}}{{{6|b}}}=undef|text_6={{{{{{6}}}}}}|boxstyle_6={{{boxstyle_{{{6}}}|}}} |key_7="{{{7|}}}"|tst_7_{{{7|a}}}{{{7|b}}}=undef|text_7={{{{{{7}}}}}}|boxstyle_7={{{boxstyle_{{{7}}}|}}} |key_8="{{{8|}}}"|tst_8_{{{8|a}}}{{{8|b}}}=undef|text_8={{{{{{8}}}}}}|boxstyle_8={{{boxstyle_{{{8}}}|}}} |key_9="{{{9|}}}"|tst_9_{{{9|a}}}{{{9|b}}}=undef|text_9={{{{{{9}}}}}}|boxstyle_9={{{boxstyle_{{{9}}}|}}} |key_10="{{{10|}}}"|tst_10_{{{10|a}}}{{{10|b}}}=undef|text_10={{{{{{10}}}}}}|boxstyle_10={{{boxstyle_{{{10}}}|}}} |key_11="{{{11|}}}"|tst_11_{{{11|a}}}{{{11|b}}}=undef|text_11={{{{{{11}}}}}}|boxstyle_11={{{boxstyle_{{{11}}}|}}} |key_12="{{{12|}}}"|tst_12_{{{12|a}}}{{{12|b}}}=undef|text_12={{{{{{12}}}}}}|boxstyle_12={{{boxstyle_{{{12}}}|}}} |key_13="{{{13|}}}"|tst_13_{{{13|a}}}{{{13|b}}}=undef|text_13={{{{{{13}}}}}}|boxstyle_13={{{boxstyle_{{{13}}}|}}} |key_14="{{{14|}}}"|tst_14_{{{14|a}}}{{{14|b}}}=undef|text_14={{{{{{14}}}}}}|boxstyle_14={{{boxstyle_{{{14}}}|}}} |key_15="{{{15|}}}"|tst_15_{{{15|a}}}{{{15|b}}}=undef|text_15={{{{{{15}}}}}}|boxstyle_15={{{boxstyle_{{{15}}}|}}} |key_16="{{{16|}}}"|tst_16_{{{16|a}}}{{{16|b}}}=undef|text_16={{{{{{16}}}}}}|boxstyle_16={{{boxstyle_{{{16}}}|}}} |key_17="{{{17|}}}"|tst_17_{{{17|a}}}{{{17|b}}}=undef|text_17={{{{{{17}}}}}}|boxstyle_17={{{boxstyle_{{{17}}}|}}} |key_18="{{{18|}}}"|tst_18_{{{18|a}}}{{{18|b}}}=undef|text_18={{{{{{18}}}}}}|boxstyle_18={{{boxstyle_{{{18}}}|}}} |key_19="{{{19|}}}"|tst_19_{{{19|a}}}{{{19|b}}}=undef|text_19={{{{{{19}}}}}}|boxstyle_19={{{boxstyle_{{{19}}}|}}} |key_20="{{{20|}}}"|tst_20_{{{20|a}}}{{{20|b}}}=undef|text_20={{{{{{20}}}}}}|boxstyle_20={{{boxstyle_{{{20}}}|}}} |key_21="{{{21|}}}"|tst_21_{{{21|a}}}{{{21|b}}}=undef|text_21={{{{{{21}}}}}}|boxstyle_21={{{boxstyle_{{{21}}}|}}} |key_22="{{{22|}}}"|tst_22_{{{22|a}}}{{{22|b}}}=undef|text_22={{{{{{22}}}}}}|boxstyle_22={{{boxstyle_{{{22}}}|}}} |key_23="{{{23|}}}"|tst_23_{{{23|a}}}{{{23|b}}}=undef|text_23={{{{{{23}}}}}}|boxstyle_23={{{boxstyle_{{{23}}}|}}} |key_24="{{{24|}}}"|tst_24_{{{24|a}}}{{{24|b}}}=undef|text_24={{{{{{24}}}}}}|boxstyle_24={{{boxstyle_{{{24}}}|}}} |key_25="{{{25|}}}"|tst_25_{{{25|a}}}{{{25|b}}}=undef|text_25={{{{{{25}}}}}}|boxstyle_25={{{boxstyle_{{{25}}}|}}} |key_26="{{{26|}}}"|tst_26_{{{26|a}}}{{{26|b}}}=undef|text_26={{{{{{26}}}}}}|boxstyle_26={{{boxstyle_{{{26}}}|}}} |key_27="{{{27|}}}"|tst_27_{{{27|a}}}{{{27|b}}}=undef|text_27={{{{{{27}}}}}}|boxstyle_27={{{boxstyle_{{{27}}}|}}} |key_28="{{{28|}}}"|tst_28_{{{28|a}}}{{{28|b}}}=undef|text_28={{{{{{28}}}}}}|boxstyle_28={{{boxstyle_{{{28}}}|}}} |key_29="{{{29|}}}"|tst_29_{{{29|a}}}{{{29|b}}}=undef|text_29={{{{{{29}}}}}}|boxstyle_29={{{boxstyle_{{{29}}}|}}} |key_30="{{{30|}}}"|tst_30_{{{30|a}}}{{{30|b}}}=undef|text_30={{{{{{30}}}}}}|boxstyle_30={{{boxstyle_{{{30}}}|}}} |key_31="{{{31|}}}"|tst_31_{{{31|a}}}{{{31|b}}}=undef|text_31={{{{{{31}}}}}}|boxstyle_31={{{boxstyle_{{{31}}}|}}} |key_32="{{{32|}}}"|tst_32_{{{32|a}}}{{{32|b}}}=undef|text_32={{{{{{32}}}}}}|boxstyle_32={{{boxstyle_{{{32}}}|}}} |key_33="{{{33|}}}"|tst_33_{{{33|a}}}{{{33|b}}}=undef|text_33={{{{{{33}}}}}}|boxstyle_33={{{boxstyle_{{{33}}}|}}} |key_34="{{{34|}}}"|tst_34_{{{34|a}}}{{{34|b}}}=undef|text_34={{{{{{34}}}}}}|boxstyle_34={{{boxstyle_{{{34}}}|}}} |key_35="{{{35|}}}"|tst_35_{{{35|a}}}{{{35|b}}}=undef|text_35={{{{{{35}}}}}}|boxstyle_35={{{boxstyle_{{{35}}}|}}} |key_36="{{{36|}}}"|tst_36_{{{36|a}}}{{{36|b}}}=undef|text_36={{{{{{36}}}}}}|boxstyle_36={{{boxstyle_{{{36}}}|}}} |key_37="{{{37|}}}"|tst_37_{{{37|a}}}{{{37|b}}}=undef|text_37={{{{{{37}}}}}}|boxstyle_37={{{boxstyle_{{{37}}}|}}} |key_38="{{{38|}}}"|tst_38_{{{38|a}}}{{{38|b}}}=undef|text_38={{{{{{38}}}}}}|boxstyle_38={{{boxstyle_{{{38}}}|}}} |key_39="{{{39|}}}"|tst_39_{{{39|a}}}{{{39|b}}}=undef|text_39={{{{{{39}}}}}}|boxstyle_39={{{boxstyle_{{{39}}}|}}} |key_40="{{{40|}}}"|tst_40_{{{40|a}}}{{{40|b}}}=undef|text_40={{{{{{40}}}}}}|boxstyle_40={{{boxstyle_{{{40}}}|}}} |key_41="{{{41|}}}"|tst_41_{{{41|a}}}{{{41|b}}}=undef|text_41={{{{{{41}}}}}}|boxstyle_41={{{boxstyle_{{{41}}}|}}} |key_42="{{{42|}}}"|tst_42_{{{42|a}}}{{{42|b}}}=undef|text_42={{{{{{42}}}}}}|boxstyle_42={{{boxstyle_{{{42}}}|}}} |key_43="{{{43|}}}"|tst_43_{{{43|a}}}{{{43|b}}}=undef|text_43={{{{{{43}}}}}}|boxstyle_43={{{boxstyle_{{{43}}}|}}} |key_44="{{{44|}}}"|tst_44_{{{44|a}}}{{{44|b}}}=undef|text_44={{{{{{44}}}}}}|boxstyle_44={{{boxstyle_{{{44}}}|}}} |key_45="{{{45|}}}"|tst_45_{{{45|a}}}{{{45|b}}}=undef|text_45={{{{{{45}}}}}}|boxstyle_45={{{boxstyle_{{{45}}}|}}} |key_46="{{{46|}}}"|tst_46_{{{46|a}}}{{{46|b}}}=undef|text_46={{{{{{46}}}}}}|boxstyle_46={{{boxstyle_{{{46}}}|}}} |key_47="{{{47|}}}"|tst_47_{{{47|a}}}{{{47|b}}}=undef|text_47={{{{{{47}}}}}}|boxstyle_47={{{boxstyle_{{{47}}}|}}} |key_48="{{{48|}}}"|tst_48_{{{48|a}}}{{{48|b}}}=undef|text_48={{{{{{48}}}}}}|boxstyle_48={{{boxstyle_{{{48}}}|}}} |key_49="{{{49|}}}"|tst_49_{{{49|a}}}{{{49|b}}}=undef|text_49={{{{{{49}}}}}}|boxstyle_49={{{boxstyle_{{{49}}}|}}} |key_50="{{{50|}}}"|tst_50_{{{50|a}}}{{{50|b}}}=undef|text_50={{{{{{50}}}}}}|boxstyle_50={{{boxstyle_{{{50}}}|}}} |key_51="{{{51|}}}"|tst_51_{{{51|a}}}{{{51|b}}}=undef|text_51={{{{{{51}}}}}}|boxstyle_51={{{boxstyle_{{{51}}}|}}} |key_52="{{{52|}}}"|tst_52_{{{52|a}}}{{{52|b}}}=undef|text_52={{{{{{52}}}}}}|boxstyle_52={{{boxstyle_{{{52}}}|}}} |key_53="{{{53|}}}"|tst_53_{{{53|a}}}{{{53|b}}}=undef|text_53={{{{{{53}}}}}}|boxstyle_53={{{boxstyle_{{{53}}}|}}} |key_54="{{{54|}}}"|tst_54_{{{54|a}}}{{{54|b}}}=undef|text_54={{{{{{54}}}}}}|boxstyle_54={{{boxstyle_{{{54}}}|}}} |key_55="{{{55|}}}"|tst_55_{{{55|a}}}{{{55|b}}}=undef|text_55={{{{{{55}}}}}}|boxstyle_55={{{boxstyle_{{{55}}}|}}} |key_56="{{{56|}}}"|tst_56_{{{56|a}}}{{{56|b}}}=undef|text_56={{{{{{56}}}}}}|boxstyle_56={{{boxstyle_{{{56}}}|}}} |key_57="{{{57|}}}"|tst_57_{{{57|a}}}{{{57|b}}}=undef|text_57={{{{{{57}}}}}}|boxstyle_57={{{boxstyle_{{{57}}}|}}} |key_58="{{{58|}}}"|tst_58_{{{58|a}}}{{{58|b}}}=undef|text_58={{{{{{58}}}}}}|boxstyle_58={{{boxstyle_{{{58}}}|}}} |key_59="{{{59|}}}"|tst_59_{{{59|a}}}{{{59|b}}}=undef|text_59={{{{{{59}}}}}}|boxstyle_59={{{boxstyle_{{{59}}}|}}} |key_60="{{{60|}}}"|tst_60_{{{60|a}}}{{{60|b}}}=undef|text_60={{{{{{60}}}}}}|boxstyle_60={{{boxstyle_{{{60}}}|}}} |key_61="{{{61|}}}"|tst_61_{{{61|a}}}{{{61|b}}}=undef|text_61={{{{{{61}}}}}}|boxstyle_61={{{boxstyle_{{{61}}}|}}} |key_62="{{{62|}}}"|tst_62_{{{62|a}}}{{{62|b}}}=undef|text_62={{{{{{62}}}}}}|boxstyle_62={{{boxstyle_{{{62}}}|}}} |key_63="{{{63|}}}"|tst_63_{{{63|a}}}{{{63|b}}}=undef|text_63={{{{{{63}}}}}}|boxstyle_63={{{boxstyle_{{{63}}}|}}} |key_64="{{{64|}}}"|tst_64_{{{64|a}}}{{{64|b}}}=undef|text_64={{{{{{64}}}}}}|boxstyle_64={{{boxstyle_{{{64}}}|}}} |key_65="{{{65|}}}"|tst_65_{{{65|a}}}{{{65|b}}}=undef|text_65={{{{{{65}}}}}}|boxstyle_65={{{boxstyle_{{{65}}}|}}} |key_66="{{{66|}}}"|tst_66_{{{66|a}}}{{{66|b}}}=undef|text_66={{{{{{66}}}}}}|boxstyle_66={{{boxstyle_{{{66}}}|}}} |key_67="{{{67|}}}"|tst_67_{{{67|a}}}{{{67|b}}}=undef|text_67={{{{{{67}}}}}}|boxstyle_67={{{boxstyle_{{{67}}}|}}} |key_68="{{{68|}}}"|tst_68_{{{68|a}}}{{{68|b}}}=undef|text_68={{{{{{68}}}}}}|boxstyle_68={{{boxstyle_{{{68}}}|}}} |key_69="{{{69|}}}"|tst_69_{{{69|a}}}{{{69|b}}}=undef|text_69={{{{{{69}}}}}}|boxstyle_69={{{boxstyle_{{{69}}}|}}} |key_70="{{{70|}}}"|tst_70_{{{70|a}}}{{{70|b}}}=undef|text_70={{{{{{70}}}}}}|boxstyle_70={{{boxstyle_{{{70}}}|}}} |key_71="{{{71|}}}"|tst_71_{{{71|a}}}{{{71|b}}}=undef|text_71={{{{{{71}}}}}}|boxstyle_71={{{boxstyle_{{{71}}}|}}} |key_72="{{{72|}}}"|tst_72_{{{72|a}}}{{{72|b}}}=undef|text_72={{{{{{72}}}}}}|boxstyle_72={{{boxstyle_{{{72}}}|}}} |key_73="{{{73|}}}"|tst_73_{{{73|a}}}{{{73|b}}}=undef|text_73={{{{{{73}}}}}}|boxstyle_73={{{boxstyle_{{{73}}}|}}} |key_74="{{{74|}}}"|tst_74_{{{74|a}}}{{{74|b}}}=undef|text_74={{{{{{74}}}}}}|boxstyle_74={{{boxstyle_{{{74}}}|}}} |key_75="{{{75|}}}"|tst_75_{{{75|a}}}{{{75|b}}}=undef|text_75={{{{{{75}}}}}}|boxstyle_75={{{boxstyle_{{{75}}}|}}} |key_76="{{{76|}}}"|tst_76_{{{76|a}}}{{{76|b}}}=undef|text_76={{{{{{76}}}}}}|boxstyle_76={{{boxstyle_{{{76}}}|}}} |key_77="{{{77|}}}"|tst_77_{{{77|a}}}{{{77|b}}}=undef|text_77={{{{{{77}}}}}}|boxstyle_77={{{boxstyle_{{{77}}}|}}} |key_78="{{{78|}}}"|tst_78_{{{78|a}}}{{{78|b}}}=undef|text_78={{{{{{78}}}}}}|boxstyle_78={{{boxstyle_{{{78}}}|}}} |key_79="{{{79|}}}"|tst_79_{{{79|a}}}{{{79|b}}}=undef|text_79={{{{{{79}}}}}}|boxstyle_79={{{boxstyle_{{{79}}}|}}} |key_80="{{{80|}}}"|tst_80_{{{80|a}}}{{{80|b}}}=undef|text_80={{{{{{80}}}}}}|boxstyle_80={{{boxstyle_{{{80}}}|}}} |key_81="{{{81|}}}"|tst_81_{{{81|a}}}{{{81|b}}}=undef|text_81={{{{{{81}}}}}}|boxstyle_81={{{boxstyle_{{{81}}}|}}} |key_82="{{{82|}}}"|tst_82_{{{82|a}}}{{{82|b}}}=undef|text_82={{{{{{82}}}}}}|boxstyle_82={{{boxstyle_{{{82}}}|}}} |key_83="{{{83|}}}"|tst_83_{{{83|a}}}{{{83|b}}}=undef|text_83={{{{{{83}}}}}}|boxstyle_83={{{boxstyle_{{{83}}}|}}} |key_84="{{{84|}}}"|tst_84_{{{84|a}}}{{{84|b}}}=undef|text_84={{{{{{84}}}}}}|boxstyle_84={{{boxstyle_{{{84}}}|}}} |key_85="{{{85|}}}"|tst_85_{{{85|a}}}{{{85|b}}}=undef|text_85={{{{{{85}}}}}}|boxstyle_85={{{boxstyle_{{{85}}}|}}} |key_86="{{{86|}}}"|tst_86_{{{86|a}}}{{{86|b}}}=undef|text_86={{{{{{86}}}}}}|boxstyle_86={{{boxstyle_{{{86}}}|}}} |key_87="{{{87|}}}"|tst_87_{{{87|a}}}{{{87|b}}}=undef|text_87={{{{{{87}}}}}}|boxstyle_87={{{boxstyle_{{{87}}}|}}} |key_88="{{{88|}}}"|tst_88_{{{88|a}}}{{{88|b}}}=undef|text_88={{{{{{88}}}}}}|boxstyle_88={{{boxstyle_{{{88}}}|}}} |key_89="{{{89|}}}"|tst_89_{{{89|a}}}{{{89|b}}}=undef|text_89={{{{{{89}}}}}}|boxstyle_89={{{boxstyle_{{{89}}}|}}} |key_90="{{{90|}}}"|tst_90_{{{90|a}}}{{{90|b}}}=undef|text_90={{{{{{90}}}}}}|boxstyle_90={{{boxstyle_{{{90}}}|}}} |key_91="{{{91|}}}"|tst_91_{{{91|a}}}{{{91|b}}}=undef|text_91={{{{{{91}}}}}}|boxstyle_91={{{boxstyle_{{{91}}}|}}} |key_92="{{{92|}}}"|tst_92_{{{92|a}}}{{{92|b}}}=undef|text_92={{{{{{92}}}}}}|boxstyle_92={{{boxstyle_{{{92}}}|}}} |key_93="{{{93|}}}"|tst_93_{{{93|a}}}{{{93|b}}}=undef|text_93={{{{{{93}}}}}}|boxstyle_93={{{boxstyle_{{{93}}}|}}} |key_94="{{{94|}}}"|tst_94_{{{94|a}}}{{{94|b}}}=undef|text_94={{{{{{94}}}}}}|boxstyle_94={{{boxstyle_{{{94}}}|}}} |key_95="{{{95|}}}"|tst_95_{{{95|a}}}{{{95|b}}}=undef|text_95={{{{{{95}}}}}}|boxstyle_95={{{boxstyle_{{{95}}}|}}} |key_96="{{{96|}}}"|tst_96_{{{96|a}}}{{{96|b}}}=undef|text_96={{{{{{96}}}}}}|boxstyle_96={{{boxstyle_{{{96}}}|}}} |key_97="{{{97|}}}"|tst_97_{{{97|a}}}{{{97|b}}}=undef|text_97={{{{{{97}}}}}}|boxstyle_97={{{boxstyle_{{{97}}}|}}} |key_98="{{{98|}}}"|tst_98_{{{98|a}}}{{{98|b}}}=undef|text_98={{{{{{98}}}}}}|boxstyle_98={{{boxstyle_{{{98}}}|}}} |key_99="{{{99|}}}"|tst_99_{{{99|a}}}{{{99|b}}}=undef|text_99={{{{{{99}}}}}}|boxstyle_99={{{boxstyle_{{{99}}}|}}} |undef=}} lw3nwn8oy97ea8tqqr81smqmol9m6pm 10 13707 210459 2026-08-05T23:22:30Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "<tr style="height: 1px; text-align: center;">{{{{{{tst_1_ab}}}|{{{row1 {{{key_1}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_1|}}}">{{{text_1}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_2_ab}}}|{{{row1 {{{key_2}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_2|}}}">{{{text_2}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{t…" 210459 wikitext text/x-wiki <tr style="height: 1px; text-align: center;">{{{{{{tst_1_ab}}}|{{{row1 {{{key_1}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_1|}}}">{{{text_1}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_2_ab}}}|{{{row1 {{{key_2}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_2|}}}">{{{text_2}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_3_ab}}}|{{{row1 {{{key_3}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_3|}}}">{{{text_3}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_4_ab}}}|{{{row1 {{{key_4}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_4|}}}">{{{text_4}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_5_ab}}}|{{{row1 {{{key_5}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_5|}}}">{{{text_5}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_6_ab}}}|{{{row1 {{{key_6}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_6|}}}">{{{text_6}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_7_ab}}}|{{{row1 {{{key_7}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_7|}}}">{{{text_7}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_8_ab}}}|{{{row1 {{{key_8}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_8|}}}">{{{text_8}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_9_ab}}}|{{{row1 {{{key_9}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_9|}}}">{{{text_9}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_10_ab}}}|{{{row1 {{{key_10}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_10|}}}">{{{text_10}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_11_ab}}}|{{{row1 {{{key_11}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_11|}}}">{{{text_11}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_12_ab}}}|{{{row1 {{{key_12}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_12|}}}">{{{text_12}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_13_ab}}}|{{{row1 {{{key_13}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_13|}}}">{{{text_13}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_14_ab}}}|{{{row1 {{{key_14}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_14|}}}">{{{text_14}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_15_ab}}}|{{{row1 {{{key_15}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_15|}}}">{{{text_15}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_16_ab}}}|{{{row1 {{{key_16}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_16|}}}">{{{text_16}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_17_ab}}}|{{{row1 {{{key_17}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_17|}}}">{{{text_17}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_18_ab}}}|{{{row1 {{{key_18}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_18|}}}">{{{text_18}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_19_ab}}}|{{{row1 {{{key_19}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_19|}}}">{{{text_19}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_20_ab}}}|{{{row1 {{{key_20}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_20|}}}">{{{text_20}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_21_ab}}}|{{{row1 {{{key_21}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_21|}}}">{{{text_21}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_22_ab}}}|{{{row1 {{{key_22}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_22|}}}">{{{text_22}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_23_ab}}}|{{{row1 {{{key_23}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_23|}}}">{{{text_23}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_24_ab}}}|{{{row1 {{{key_24}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_24|}}}">{{{text_24}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_25_ab}}}|{{{row1 {{{key_25}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_25|}}}">{{{text_25}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_26_ab}}}|{{{row1 {{{key_26}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_26|}}}">{{{text_26}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_27_ab}}}|{{{row1 {{{key_27}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_27|}}}">{{{text_27}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_28_ab}}}|{{{row1 {{{key_28}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_28|}}}">{{{text_28}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_29_ab}}}|{{{row1 {{{key_29}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_29|}}}">{{{text_29}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_30_ab}}}|{{{row1 {{{key_30}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_30|}}}">{{{text_30}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_31_ab}}}|{{{row1 {{{key_31}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_31|}}}">{{{text_31}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_32_ab}}}|{{{row1 {{{key_32}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_32|}}}">{{{text_32}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_33_ab}}}|{{{row1 {{{key_33}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_33|}}}">{{{text_33}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_34_ab}}}|{{{row1 {{{key_34}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_34|}}}">{{{text_34}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_35_ab}}}|{{{row1 {{{key_35}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_35|}}}">{{{text_35}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_36_ab}}}|{{{row1 {{{key_36}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_36|}}}">{{{text_36}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_37_ab}}}|{{{row1 {{{key_37}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_37|}}}">{{{text_37}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_38_ab}}}|{{{row1 {{{key_38}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_38|}}}">{{{text_38}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_39_ab}}}|{{{row1 {{{key_39}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_39|}}}">{{{text_39}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_40_ab}}}|{{{row1 {{{key_40}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_40|}}}">{{{text_40}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_41_ab}}}|{{{row1 {{{key_41}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_41|}}}">{{{text_41}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_42_ab}}}|{{{row1 {{{key_42}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_42|}}}">{{{text_42}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_43_ab}}}|{{{row1 {{{key_43}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_43|}}}">{{{text_43}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_44_ab}}}|{{{row1 {{{key_44}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_44|}}}">{{{text_44}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_45_ab}}}|{{{row1 {{{key_45}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_45|}}}">{{{text_45}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_46_ab}}}|{{{row1 {{{key_46}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_46|}}}">{{{text_46}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_47_ab}}}|{{{row1 {{{key_47}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_47|}}}">{{{text_47}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_48_ab}}}|{{{row1 {{{key_48}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_48|}}}">{{{text_48}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_49_ab}}}|{{{row1 {{{key_49}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_49|}}}">{{{text_49}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_50_ab}}}|{{{row1 {{{key_50}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_50|}}}">{{{text_50}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_51_ab}}}|{{{row1 {{{key_51}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_51|}}}">{{{text_51}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_52_ab}}}|{{{row1 {{{key_52}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_52|}}}">{{{text_52}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_53_ab}}}|{{{row1 {{{key_53}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_53|}}}">{{{text_53}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_54_ab}}}|{{{row1 {{{key_54}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_54|}}}">{{{text_54}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_55_ab}}}|{{{row1 {{{key_55}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_55|}}}">{{{text_55}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_56_ab}}}|{{{row1 {{{key_56}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_56|}}}">{{{text_56}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_57_ab}}}|{{{row1 {{{key_57}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_57|}}}">{{{text_57}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_58_ab}}}|{{{row1 {{{key_58}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_58|}}}">{{{text_58}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_59_ab}}}|{{{row1 {{{key_59}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_59|}}}">{{{text_59}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_60_ab}}}|{{{row1 {{{key_60}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_60|}}}">{{{text_60}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_61_ab}}}|{{{row1 {{{key_61}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_61|}}}">{{{text_61}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_62_ab}}}|{{{row1 {{{key_62}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_62|}}}">{{{text_62}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_63_ab}}}|{{{row1 {{{key_63}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_63|}}}">{{{text_63}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_64_ab}}}|{{{row1 {{{key_64}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_64|}}}">{{{text_64}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_65_ab}}}|{{{row1 {{{key_65}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_65|}}}">{{{text_65}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_66_ab}}}|{{{row1 {{{key_66}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_66|}}}">{{{text_66}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_67_ab}}}|{{{row1 {{{key_67}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_67|}}}">{{{text_67}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_68_ab}}}|{{{row1 {{{key_68}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_68|}}}">{{{text_68}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_69_ab}}}|{{{row1 {{{key_69}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_69|}}}">{{{text_69}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_70_ab}}}|{{{row1 {{{key_70}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_70|}}}">{{{text_70}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_71_ab}}}|{{{row1 {{{key_71}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_71|}}}">{{{text_71}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_72_ab}}}|{{{row1 {{{key_72}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_72|}}}">{{{text_72}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_73_ab}}}|{{{row1 {{{key_73}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_73|}}}">{{{text_73}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_74_ab}}}|{{{row1 {{{key_74}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_74|}}}">{{{text_74}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_75_ab}}}|{{{row1 {{{key_75}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_75|}}}">{{{text_75}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_76_ab}}}|{{{row1 {{{key_76}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_76|}}}">{{{text_76}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_77_ab}}}|{{{row1 {{{key_77}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_77|}}}">{{{text_77}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_78_ab}}}|{{{row1 {{{key_78}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_78|}}}">{{{text_78}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_79_ab}}}|{{{row1 {{{key_79}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_79|}}}">{{{text_79}}}</td>}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_80_ab}}}|{{{row1 {{{key_80}}}|<td colspan="6" rowspan="2" style="border-width: {{{border|2}}}px; border-style:solid; padding: 0.2em; {{{boxstyle|}}}; {{{boxstyle_80|}}}">{{{text_80}}}</td>}}}}}}<!-- --></tr><tr style="height: 1px; text-align: center;"><!-- -->{{{{{{tst_1_ab}}}|{{{row2 {{{key_1}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_2_ab}}}|{{{row2 {{{key_2}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_3_ab}}}|{{{row2 {{{key_3}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_4_ab}}}|{{{row2 {{{key_4}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_5_ab}}}|{{{row2 {{{key_5}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_6_ab}}}|{{{row2 {{{key_6}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_7_ab}}}|{{{row2 {{{key_7}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_8_ab}}}|{{{row2 {{{key_8}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_9_ab}}}|{{{row2 {{{key_9}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_10_ab}}}|{{{row2 {{{key_10}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_11_ab}}}|{{{row2 {{{key_11}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_12_ab}}}|{{{row2 {{{key_12}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_13_ab}}}|{{{row2 {{{key_13}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_14_ab}}}|{{{row2 {{{key_14}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_15_ab}}}|{{{row2 {{{key_15}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_16_ab}}}|{{{row2 {{{key_16}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_17_ab}}}|{{{row2 {{{key_17}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_18_ab}}}|{{{row2 {{{key_18}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_19_ab}}}|{{{row2 {{{key_19}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_20_ab}}}|{{{row2 {{{key_20}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_21_ab}}}|{{{row2 {{{key_21}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_22_ab}}}|{{{row2 {{{key_22}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_23_ab}}}|{{{row2 {{{key_23}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_24_ab}}}|{{{row2 {{{key_24}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_25_ab}}}|{{{row2 {{{key_25}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_26_ab}}}|{{{row2 {{{key_26}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_27_ab}}}|{{{row2 {{{key_27}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_28_ab}}}|{{{row2 {{{key_28}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_29_ab}}}|{{{row2 {{{key_29}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_30_ab}}}|{{{row2 {{{key_30}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_31_ab}}}|{{{row2 {{{key_31}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_32_ab}}}|{{{row2 {{{key_32}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_33_ab}}}|{{{row2 {{{key_33}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_34_ab}}}|{{{row2 {{{key_34}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_35_ab}}}|{{{row2 {{{key_35}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_36_ab}}}|{{{row2 {{{key_36}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_37_ab}}}|{{{row2 {{{key_37}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_38_ab}}}|{{{row2 {{{key_38}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_39_ab}}}|{{{row2 {{{key_39}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_40_ab}}}|{{{row2 {{{key_40}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_41_ab}}}|{{{row2 {{{key_41}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_42_ab}}}|{{{row2 {{{key_42}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_43_ab}}}|{{{row2 {{{key_43}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_44_ab}}}|{{{row2 {{{key_44}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_45_ab}}}|{{{row2 {{{key_45}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_46_ab}}}|{{{row2 {{{key_46}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_47_ab}}}|{{{row2 {{{key_47}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_48_ab}}}|{{{row2 {{{key_48}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_49_ab}}}|{{{row2 {{{key_49}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_50_ab}}}|{{{row2 {{{key_50}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_51_ab}}}|{{{row2 {{{key_51}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_52_ab}}}|{{{row2 {{{key_52}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_53_ab}}}|{{{row2 {{{key_53}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_54_ab}}}|{{{row2 {{{key_54}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_55_ab}}}|{{{row2 {{{key_55}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_56_ab}}}|{{{row2 {{{key_56}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_57_ab}}}|{{{row2 {{{key_57}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_58_ab}}}|{{{row2 {{{key_58}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_59_ab}}}|{{{row2 {{{key_59}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_60_ab}}}|{{{row2 {{{key_60}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_61_ab}}}|{{{row2 {{{key_61}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_62_ab}}}|{{{row2 {{{key_62}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_63_ab}}}|{{{row2 {{{key_63}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_64_ab}}}|{{{row2 {{{key_64}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_65_ab}}}|{{{row2 {{{key_65}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_66_ab}}}|{{{row2 {{{key_66}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_67_ab}}}|{{{row2 {{{key_67}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_68_ab}}}|{{{row2 {{{key_68}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_69_ab}}}|{{{row2 {{{key_69}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_70_ab}}}|{{{row2 {{{key_70}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_71_ab}}}|{{{row2 {{{key_71}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_72_ab}}}|{{{row2 {{{key_72}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_73_ab}}}|{{{row2 {{{key_73}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_74_ab}}}|{{{row2 {{{key_74}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_75_ab}}}|{{{row2 {{{key_75}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_76_ab}}}|{{{row2 {{{key_76}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_77_ab}}}|{{{row2 {{{key_77}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_78_ab}}}|{{{row2 {{{key_78}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_79_ab}}}|{{{row2 {{{key_79}}}|}}}}}}<!-- -->{{{{{{tst_80_ab}}}|{{{row2 {{{key_80}}}|}}}}}}<!-- --></tr> 4levtsqogvir7uycllsh0i7vn36ejzn 10 13708 210460 2026-08-05T23:23:47Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "<templatestyles src="Familytree/style.css"/> {| class="familytree" cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" style="{{{style|}}}" |- |}" 210460 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Familytree/style.css"/> {| class="familytree" cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" style="{{{style|}}}" |- |} q4686qd8p1wfu8mtrpeybufnar06qul 210463 210460 2026-08-05T23:30:27Z HaxelKaszëba 17492 210463 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Familytree/style.css"/> {| class="familytree" cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" style="{{{style|}}}" |- <noinclude> |} </noinclude> av1gj894bch79n266uhu7dhyaflall5 10 13709 210461 2026-08-05T23:25:15Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna ".familytree td { background: var(--background-color-base); color: var(--color-base); } .familytree td, .familytree { border-top-color: var(--background-color-inverted); border-bottom-color: var(--background-color-inverted); border-left-color: var(--background-color-inverted); border-right-color: var(--background-color-inverted); }" 210461 sanitized-css text/css .familytree td { background: var(--background-color-base); color: var(--color-base); } .familytree td, .familytree { border-top-color: var(--background-color-inverted); border-bottom-color: var(--background-color-inverted); border-left-color: var(--background-color-inverted); border-right-color: var(--background-color-inverted); } 3ovwvdl9dm53zer8z6morfo4wj1xsel 10 13710 210462 2026-08-05T23:27:16Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "<includeonly>|}</includeonly>" 210462 wikitext text/x-wiki <includeonly>|}</includeonly> lz1n3um12icw7aymlc4ufvewo5vof2u