Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 3001 210947 200223 2026-08-11T12:11:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Abrazëjô]] do [[Abrazjô]]: pisënk 200223 wikitext text/x-wiki '''Abrazëjô''' – je to jeden z [[erozjô|erozjowich]] dzejników. Wëstãpùje na przëtczich, kamistich sztrądach wiôldżich wòdnëch zbérnikòw, taczich jakno [[òcean|òceanë]], [[mòrze|mòrza]] ë wiôldżie [[jezero|jezera]]. Je to zjinaka scéranégò kamiznë òb kamòwe òkrëszënë, chtërne zrëchône sã wòdnima dënëgama. Skùtkã dzejaniô abrazëji je pòwstôwanie [[klif]]ów ë [[abrazëjnô platforma|abrazëjnich platformów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] sj2kniwt8oq1ue4rmqwwnykdm2415i1 0 3013 210995 209347 2026-08-12T09:25:06Z Orbitminis 18250 zabëté kaszëbienié (1. òczëwisce, nie jem zwëkòwim persónã w Pòlsce, chtëren znaje leno kaszëbsczé nótë ë gadac prosté "dobri dzéń", "dobri wieczór" ë "dzãka". 2. jaczi je bezzmiłkòwi kaszëbsczi dolmaczënk słowa przymknięte?) 210995 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=E3A329| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmòn Krofej|Szëmòna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné m.jin. przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné m.jin. przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmòn Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' (pòl. ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Westrzédné !Slédné |- !Chùzkò zamkłi | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Pół-chùzkò zamkłi | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédnô | | align="center" |ə | |- !Półòdemkłé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Òdemkłé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]] o6ex11eug0yb4fjd18mxojdimhh3wo8 210999 210995 2026-08-12T10:20:24Z Terrus38 14026 210999 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=E3A329| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmòn Krofej|Szëmòna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné m.jin. przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné m.jin. przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmòn Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' (pòl. ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Westrzédné !Slédné |- !Chùzkò zamkłi | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Pół-chùzkò zamkłi | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédnô | | align="center" |ə | |- !Półòdemkłé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Òdemkłé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] 5di5t4bh5qk76fp97fmzqreuo0p2tty 211002 210999 2026-08-12T10:28:30Z Terrus38 14026 /* Samòzwãczi */ słowizna za Haną Makùrôt 211002 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=E3A329| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmòn Krofej|Szëmòna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné m.jin. przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné m.jin. przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmòn Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' (pòl. ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Centralné !Tilné |- !Wësoczé | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Strzédnowësoczé | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédné | | align="center" |ə | |- !Strzédnonisczé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Nisczé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] fyj82w46l1mm5xhmd61mr5adtki47cd 0 3822 210979 199387 2026-08-11T21:52:30Z HaxelKaszëba 17492 Jesz pòwrócã do tegò articzela ale na ten czas leno takô ùprawkô 210979 wikitext text/x-wiki '''Sepultura''' - [[heavy metal|heavymetalowé]] karno z [[Brazylskô|Brazylie]]. Pòwstało òno w [[Belo Horizonte]] w [[1984]] rokù z jinicjatiwë Maxa a Igora Cavalerë. Mùzyczny sztil karna ewòluòwôł òd [[death metal]]u, przez [[thrash metal|thrash]], pò [[groove metal]], jaczégò trzëmónô Sepultura je za jednegò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za [[Hardcore punk|hardcore pùnkòwé]] czë téż [[folk metal]]owé. Miono karna òznôczô pò pòrtugalskù "grobnica". == Nôleżnicë == * '''Andreas Kisser''' - gitara (1986-) * '''Derrick Green''' - spiéw, gitara (1997-) * '''Paulo Jr.''' - basowô gitara (1984-) * '''Jean Dolabella''' - perkùsëjô (2006-) * Max Cavalera - spiéw, gitara (1984-1996) * Igor Cavalera - perkùsjô (1984-2006) * Jairo Guedes - gitara (1984-1986) == Diskògrafiô == === Sztudijné platë === * [[1986]]: ''Morbid Visions'' (Cogumelo Records) * [[1987]]: ''Schizophrenia'' (Roadrunner Records) * [[1989]]: ''Beneath the Remains'' (Roadrunner Records) * [[1991]]: ''Arise'' (Roadrunner Records) * [[1993]]: ''Chaos A.D.'' (Roadrunner Records) * [[1996]]: ''Roots'' (Roadrunner Records) * [[1998]]: ''Against'' (Roadrunner Records) * [[2001]]: ''Nation'' (Roadrunner Records) * [[2003]]: ''Roorback'' (SPV Records) * [[2006]]: ''Dante XXI'' (SPV Records) * 2009: ''A-Lex'' * 2011: ''Kairos'' * 2013: ''The Mediator Between the Head and Hands Must Be the Heart'' * 2017: ''Machine Messiah'' * 2020: ''Quadra'' === EP === * [[1985]]: ''Bestial Devastation'' (Cogumelo Records) * [[2002]]: ''Revolusongs'' (SPV Records) === Platë live === * [[2002]]: ''Under a Pale Grey Sky'' (Roadrunner Records) * [[2005]]: ''Live in São Paulo'' (SPV Records) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.sepultura.com.br/ Sepultura - domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] 3fvj3ttq4mainowy43h853rubrhzzde 0 4448 210960 209212 2026-08-11T14:43:31Z Martin Macha 2111 13394 /* */ 210960 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika Slovenija | miono = Słoweńskô Repùblika | miono-genitiw = Słowenie | fana = Flag of Slovenia.svg| herb = Coat of Arms of Slovenia.svg | na karce = EU location SLO.png| jãzëk = słoweńsczi| stolëca = Lublana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 20 273| procent-wòdë = 0,6 | lëdztwò = 1 972 126 | rok = 2017 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[25 czerwińca]]| himn = Zdravljica | kòd = SI | Internet = .si | telefón = +386 |Prezydeńt=[[Nataša Pirc Musar]]|Premiéra=[[Janez Janša]]}} '''Słoweniô''' (téż: '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] *strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) *lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] *mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Lublana *czasowô cona: UTC+1 *nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: Borut Pahor (òd 22 gòdnika 2012) * premier: Marjan Šarec (òd 13 séwnika 2018) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] p9e78xlqeo3zsi60rqgxdikocsr9s62 210961 210960 2026-08-11T14:44:18Z Martin Macha 2111 13394 /* */ 210961 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika Slovenija | miono = Słoweńskô Repùblika | miono-genitiw = Słowenie | fana = Flag of Slovenia.svg| herb = Coat of Arms of Slovenia.svg | na karce = EU location SLO.png| jãzëk = słoweńsczi| stolëca = Lublana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 20 272| procent-wòdë = 0,7 | lëdztwò = 2 136 385 | rok = 2026 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[25 czerwińca]]| himn = Zdravljica | kòd = SI | Internet = .si | telefón = +386 |Prezydeńt=[[Nataša Pirc Musar]]|Premiéra=[[Janez Janša]]}} '''Słoweniô''' (téż: '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] *strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) *lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] *mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Lublana *czasowô cona: UTC+1 *nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: Borut Pahor (òd 22 gòdnika 2012) * premier: Marjan Šarec (òd 13 séwnika 2018) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] rtjydcvd51d2s2bg5qr11fioo1a3yb2 210962 210961 2026-08-11T14:47:08Z Martin Macha 2111 13394 /* Pòliticzny system */ 210962 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika Slovenija | miono = Słoweńskô Repùblika | miono-genitiw = Słowenie | fana = Flag of Slovenia.svg| herb = Coat of Arms of Slovenia.svg | na karce = EU location SLO.png| jãzëk = słoweńsczi| stolëca = Lublana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 20 272| procent-wòdë = 0,7 | lëdztwò = 2 136 385 | rok = 2026 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[25 czerwińca]]| himn = Zdravljica | kòd = SI | Internet = .si | telefón = +386 |Prezydeńt=[[Nataša Pirc Musar]]|Premiéra=[[Janez Janša]]}} '''Słoweniô''' (téż: '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] *strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) *lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] *mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Lublana *czasowô cona: UTC+1 *nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: [[Nataša Pirc Musar]] (òd 22 gòdnika 2022) * premier: [[Janez Janša]] (òd 4 czerwińc 2026) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 1wtg83tosq0hx0s0u7eka2eif65iyox 0 5767 210984 197682 2026-08-11T22:46:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Biôłô kòniczëna]] do [[Biôłi kléwer]] 197682 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium repens inflorescence - Niitvälja.jpg|mały|Biôłô kòniczëna]] '''Biôłô kòniczëna''' (''Trifolium repens'' L.) – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ji wiele np. na łąkach. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. biôłô kòniczëna bëła dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 80. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] pkg7lx8myphahmdqubkdng2na8yfl11 210991 210984 2026-08-11T23:51:04Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/78880781|Koniczyna biała]]” 210991 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium_repens_05_ies.jpg|mały|Grądkò]] [[Òbrôzk:Trifolium_repens_07_ies.jpg|mały|Lëst]] '''Biôłi kléwer''' (''Trifolium repens'' [[Karol Linneùsz|L.]]) – gatënk [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Pòchôdô z òbrëmiów [[Eùropa|Eùropë]], [[Azjô|Azje]], nordowi [[Afrika|Africzi]], rozkòscerził sã téż w Aùstralie, Nowi Zélandie a Westrzédny Americe. Je ùprôwióny we wiele òbéńdach swiata. Na Kaszëbach pòwszechny na nôtërnëch stanowiszczach, le je téż hodowóny. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Kòscerzącô sã, ò dłużawie do 45 cm, bez lëstów, głôdkô i pôłnô. Rozmieje sã zakòrzeniac. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : Trzëlëstkòwé, długòògónkòwé, òdwrotno jajowaté, ze ząbkòwónyma rańtama. Na górny stronie lësta to dô widny płachc ò sztôłce pòdkòwë. Òb wieczór lëstczi skłôdają sã wertikalno do górë. Mô jajowaté, plewòwaté przëlëstczi zakùńczoné wërostkã i we wikszoscé zrosłé w rérkã òbjimającą palczëcã. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Kùglastô główka wërôstającô na dłudżim téblu, to dô w ni 40-80 cëzopisznëch mòtilkòwëch kwiatów. Rérka kòrunë je krótszô nigle kòl [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]]. Farwa [[Biôłô farwa|biôłô]] do kremòwi. ; [[Brzôd]] : Dwa-sztërësemienny, wëdłużony, łôtwie pãkający [[strãk]]. Semiona drobné, ò sercowatim sztôłce i jasno- abò cemnożôłti farwie, z łiskã. ; [[Kòrzéń]] : Roscëna snôdkò zakòrzenionô, ò wielnëch przëbëcznëch kòrzeniach. == Biologia i ekologia == Bëlëna, [[Hemikriptofitë|hemikriptofit]], [[tãchniolubnô roscëna]]. Sedlëszcza: wédë, pażëce, latówczi. W rólnëch ùprawach, òsoblëwie warzëwów i na [[Trôwnik|trôwnikach]] biwô parłãżnym, drãdżim do znikwieniô chwastã. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô Ass. ''[[Lolio-Cynosuretum]]''. Kwitnie òd maja do séwnika, pò przekwitnienim kwiatë brunieją. Zapiszóné są przez brzmiôle abò jiné [[pszczołë]]. Semiona są rozséwóné przez zwierzãta ([[zoòchòriô]]) – pò przéńdzenim przez jichny jôdny ùkłôd nie tracą ùmiejãtnoscë klëcégò sã. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]]. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Je jedną z nôwôrtniészich wédowëch roscënów, mô wiele biôłtka i baro długò je miãsatô. Je wëtrzëmałô na przëgrëzanié a deptanié. Dzãka rozłogóm flot zafùlowiwô wëdeptóny flach. Nie nadôwô sã ale do ùprawë jakno samòstójnô pôsnô roscëna przez za nisczi rost ùniemòżebniwający kòsbã. Biwô ale pòdséwónô w zbòżach na midzëplón i w mieszónkach w zelonëch rëmach. * [[Lékarsczé roscënë|Lékarskô roscëna]]. Zelarską doczëzną są kwiatë (''Flos Trifolii albi'') zbiéróné ò kwitnienié. Są òne skłôdnikã zélnëch mieszónków brëkòwónëch procëm reùmie i artretizmòwi; wëwarów z kwiatów brëkòwónëch przë reùmie, artretizmie, gripie, przeznobieniach, białczich chòroscach; do kąpielë z dodôwkã nôparu z kwiatów w reùmaticznëch chòroscach i w zapôlnëch stanach żëłów. * [[Miododajné roscënë|miododajnô roscëna]]. Je bëlną miododajną roscëną. W òdróżnienim òd [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]] zapiszónégò przédno przez brzmiôle, nektar biôłégò kléwra je òsygalny téż dlô [[Miodnô pszczoła|miodnëch pszczołów]], jaczich jãzëczczi są krótszé nigle kòl brzmiôlów. Miodowô wëdatnosc zwiarto rostącégò biôłégò kléwra òsygô 100 kg/ha. * Przódë z ji kwiatów zwëskiwónô bëła żôłtô farwa do farwòwaniô sztofów. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 4x2uv2rmkykas6qv9evp8hj1h6nxy0d 210992 210991 2026-08-11T23:54:10Z Terrus38 14026 przëpisë 210992 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium_repens_05_ies.jpg|mały|Grądkò]] [[Òbrôzk:Trifolium_repens_07_ies.jpg|mały|Lëst]] '''Biôłi kléwer''' (''Trifolium repens'' [[Karol Linneùsz|L.]]) – gatënk [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Pòchôdô z òbrëmiów [[Eùropa|Eùropë]], [[Azjô|Azje]], nordowi [[Afrika|Africzi]], rozkòscerził sã téż w Aùstralie, Nowi Zélandie a Westrzédny Americe<ref>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Je ùprôwióny we wiele òbéńdach swiata. Na Kaszëbach pòwszechny na nôtërnëch stanowiszczach, le je téż hodowóny. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Kòscerzącô sã, ò dłużawie do 45 cm, bez lëstów, głôdkô i pôłnô. Rozmieje sã zakòrzeniac. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : Trzëlëstkòwé, długòògónkòwé, òdwrotno jajowaté, ze ząbkòwónyma rańtama. Na górny stronie lësta to dô widny płachc ò sztôłce pòdkòwë. Òb wieczór lëstczi skłôdają sã wertikalno do górë. Mô jajowaté, plewòwaté przëlëstczi zakùńczoné wërostkã i we wikszoscé zrosłé w rérkã òbjimającą palczëcã. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Kùglastô główka wërôstającô na dłudżim téblu, to dô w ni 40-80 cëzopisznëch mòtilkòwëch kwiatów. Rérka kòrunë je krótszô nigle kòl [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]]. Farwa [[Biôłô farwa|biôłô]] do kremòwi. ; [[Brzôd]] : Dwa-sztërësemienny, wëdłużony, łôtwie pãkający [[strãk]]. Semiona drobné, ò sercowatim sztôłce i jasno- abò cemnożôłti farwie, z łiskã. ; [[Kòrzéń]] : Roscëna snôdkò zakòrzenionô, ò wielnëch przëbëcznëch kòrzeniach. == Biologia i ekologia == Bëlëna, [[Hemikriptofitë|hemikriptofit]], [[tãchniolubnô roscëna]]. Sedlëszcza: wédë, pażëce, latówczi. W rólnëch ùprawach, òsoblëwie warzëwów i na [[Trôwnik|trôwnikach]] biwô parłãżnym, drãdżim do znikwieniô chwastã. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô Ass. ''[[Lolio-Cynosuretum]]''<ref>Władysław&nbsp;Matuszkiewicz,&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. Kwitnie òd maja do séwnika, pò przekwitnienim kwiatë brunieją. Zapiszóné są przez brzmiôle abò jiné [[pszczołë]]. Semiona są rozséwóné przez zwierzãta ([[zoòchòriô]]) – pò przéńdzenim przez jichny jôdny ùkłôd nie tracą ùmiejãtnoscë klëcégò sã. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]]. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Je jedną z nôwôrtniészich wédowëch roscënów, mô wiele biôłtka i baro długò je miãsatô. Je wëtrzëmałô na przëgrëzanié a deptanié. Dzãka rozłogóm flot zafùlowiwô wëdeptóny flach. Nie nadôwô sã ale do ùprawë jakno samòstójnô pôsnô roscëna przez za nisczi rost ùniemòżebniwający kòsbã. Biwô ale pòdséwónô w zbòżach na midzëplón i w mieszónkach w zelonëch rëmach. * [[Lékarsczé roscënë|Lékarskô roscëna]]. Zelarską doczëzną są kwiatë (''Flos Trifolii albi'') zbiéróné ò kwitnienié. Są òne skłôdnikã zélnëch mieszónków brëkòwónëch procëm reùmie i artretizmòwi; wëwarów z kwiatów brëkòwónëch przë reùmie, artretizmie, gripie, przeznobieniach, białczich chòroscach; do kąpielë z dodôwkã nôparu z kwiatów w reùmaticznëch chòroscach i w zapôlnëch stanach żëłów<ref>Rybak, ''Rośliny Lecznicze ATLAS'', Warszawa 1993: Arkady, s. 142, ISBN&nbsp;83-213-3634-5. ''(pòl.)''</ref>. * [[Miododajné roscënë|miododajnô roscëna]]. Je bëlną miododajną roscëną. W òdróżnienim òd [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]] zapiszónégò przédno przez brzmiôle, nektar biôłégò kléwra je òsygalny téż dlô [[Miodnô pszczoła|miodnëch pszczołów]], jaczich jãzëczczi są krótszé nigle kòl brzmiôlów. Miodowô wëdatnosc zwiarto rostącégò biôłégò kléwra òsygô 100 kg/ha. * Przódë z ji kwiatów zwëskiwónô bëła żôłtô farwa do farwòwaniô sztofów. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] qo4e9rdkn2u7ypxb30mwndagty5swkm 210993 210992 2026-08-12T00:00:23Z Terrus38 14026 /* Ùżëcé */ 210993 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium_repens_05_ies.jpg|mały|Grądkò]] [[Òbrôzk:Trifolium_repens_07_ies.jpg|mały|Lëst]] '''Biôłi kléwer''' (''Trifolium repens'' [[Karol Linneùsz|L.]]) – gatënk [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Pòchôdô z òbrëmiów [[Eùropa|Eùropë]], [[Azjô|Azje]], nordowi [[Afrika|Africzi]], rozkòscerził sã téż w Aùstralie, Nowi Zélandie a Westrzédny Americe<ref>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Je ùprôwióny we wiele òbéńdach swiata. Na Kaszëbach pòwszechny na nôtërnëch stanowiszczach, le je téż hodowóny. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Kòscerzącô sã, ò dłużawie do 45 cm, bez lëstów, głôdkô i pôłnô. Rozmieje sã zakòrzeniac. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : Trzëlëstkòwé, długòògónkòwé, òdwrotno jajowaté, ze ząbkòwónyma rańtama. Na górny stronie lësta to dô widny płachc ò sztôłce pòdkòwë. Òb wieczór lëstczi skłôdają sã wertikalno do górë. Mô jajowaté, plewòwaté przëlëstczi zakùńczoné wërostkã i we wikszoscé zrosłé w rérkã òbjimającą palczëcã. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Kùglastô główka wërôstającô na dłudżim téblu, to dô w ni 40-80 cëzopisznëch mòtilkòwëch kwiatów. Rérka kòrunë je krótszô nigle kòl [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]]. Farwa [[Biôłô farwa|biôłô]] do kremòwi. ; [[Brzôd]] : Dwa-sztërësemienny, wëdłużony, łôtwie pãkający [[strãk]]. Semiona drobné, ò sercowatim sztôłce i jasno- abò cemnożôłti farwie, z łiskã. ; [[Kòrzéń]] : Roscëna snôdkò zakòrzenionô, ò wielnëch przëbëcznëch kòrzeniach. == Biologia i ekologia == Bëlëna, [[Hemikriptofitë|hemikriptofit]], [[tãchniolubnô roscëna]]. Sedlëszcza: wédë, pażëce, latówczi. W rólnëch ùprawach, òsoblëwie warzëwów i na [[Trôwnik|trôwnikach]] biwô parłãżnym, drãdżim do znikwieniô chwastã. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô Ass. ''[[Lolio-Cynosuretum]]''<ref>Władysław&nbsp;Matuszkiewicz,&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. Kwitnie òd maja do séwnika, pò przekwitnienim kwiatë brunieją. Zapiszóné są przez brzmiôle abò jiné [[pszczołë]]. Semiona są rozséwóné przez zwierzãta ([[zoòchòriô]]) – pò przéńdzenim przez jichny jôdny ùkłôd nie tracą ùmiejãtnoscë klëcégò sã. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]]. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Je jedną z nôwôrtniészich wédowëch roscënów, mô wiele biôłtka i baro długò je miãsatô. Je wëtrzëmałô na przëgrëzanié a deptanié. Dzãka rozłogóm flot zafùlowiwô wëdeptóny flach. Nie nadôwô sã ale do ùprawë jakno samòstójnô pôsnô roscëna przez za nisczi rost ùniemòżebniwający kòsbã. Biwô ale pòdséwónô w zbòżach na midzëplón i w mieszónkach w zelonëch rëmach. * [[Léczné roscënë|Lécznô roscëna]]. Zelarską doczëzną są kwiatë (''Flos Trifolii albi'') zbiéróné ò kwitnienié. Są òne skłôdnikã zélnëch mieszónków brëkòwónëch procëm reùmie i artretizmòwi; wëwarów z kwiatów brëkòwónëch przë reùmie, artretizmie, gripie, przeznobieniach, białczich chòroscach; do kąpielë z dodôwkã nôparu z kwiatów w reùmaticznëch chòroscach i w zapôlnëch stanach żëłów<ref>Rybak, ''Rośliny Lecznicze ATLAS'', Warszawa 1993: Arkady, s. 142, ISBN&nbsp;83-213-3634-5. ''(pòl.)''</ref>. * [[Miododajné roscënë|miododajnô roscëna]]. Je bëlną miododajną roscëną. W òdróżnienim òd [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]] zapiszónégò przédno przez brzmiôle, nektar biôłégò kléwra je òsygalny téż dlô [[Miodnô pszczoła|miodnëch pszczołów]], jaczich jãzëczczi są krótszé nigle kòl brzmiôlów. Miodowô wëdatnosc zwiarto rostącégò biôłégò kléwra òsygô 100 kg/ha. * Przódë z ji kwiatów zwëskiwónô bëła żôłtô farwa do farwòwaniô sztofów. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 3hdqltuzj2m8e270vcck2up09gsshwl 210994 210993 2026-08-12T08:48:48Z Orbitminis 18250 kaszëbsczi dolmaczënk kategòrie ë nôgłówka (Ale Terrus znowa pò rôz zabôcził to zdolmaczëc... co za zabaczélc...) 210994 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium_repens_05_ies.jpg|mały|Grądkò]] [[Òbrôzk:Trifolium_repens_07_ies.jpg|mały|Lëst]] '''Biôłi kléwer''' (''Trifolium repens'' [[Karol Linneùsz|L.]]) – gatënk [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Pòchôdô z òbrëmiów [[Eùropa|Eùropë]], [[Azjô|Azje]], nordowi [[Afrika|Africzi]], rozkòscerził sã téż w Aùstralie, Nowi Zélandie a Westrzédny Americe<ref>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Je ùprôwióny we wiele òbéńdach swiata. Na Kaszëbach pòwszechny na nôtërnëch stanowiszczach, le je téż hodowóny. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Kòscerzącô sã, ò dłużawie do 45 cm, bez lëstów, głôdkô i pôłnô. Rozmieje sã zakòrzeniac. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : Trzëlëstkòwé, długòògónkòwé, òdwrotno jajowaté, ze ząbkòwónyma rańtama. Na górny stronie lësta to dô widny płachc ò sztôłce pòdkòwë. Òb wieczór lëstczi skłôdają sã wertikalno do górë. Mô jajowaté, plewòwaté przëlëstczi zakùńczoné wërostkã i we wikszoscé zrosłé w rérkã òbjimającą palczëcã. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Kùglastô główka wërôstającô na dłudżim téblu, to dô w ni 40-80 cëzopisznëch mòtilkòwëch kwiatów. Rérka kòrunë je krótszô nigle kòl [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]]. Farwa [[Biôłô farwa|biôłô]] do kremòwi. ; [[Brzôd]] : Dwa-sztërësemienny, wëdłużony, łôtwie pãkający [[strãk]]. Semiona drobné, ò sercowatim sztôłce i jasno- abò cemnożôłti farwie, z łiskã. ; [[Kòrzéń]] : Roscëna snôdkò zakòrzenionô, ò wielnëch przëbëcznëch kòrzeniach. == Biologiô i ekòlogiô == Bëlëna, [[Hemikriptofitë|hemikriptofit]], [[tãchniolubnô roscëna]]. Sedlëszcza: wédë, pażëce, latówczi. W rólnëch ùprawach, òsoblëwie warzëwów i na [[Trôwnik|trôwnikach]] biwô parłãżnym, drãdżim do znikwieniô chwastã. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô Ass. ''[[Lolio-Cynosuretum]]''<ref>Władysław&nbsp;Matuszkiewicz,&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. Kwitnie òd maja do séwnika, pò przekwitnienim kwiatë brunieją. Zapiszóné są przez brzmiôle abò jiné [[pszczołë]]. Semiona są rozséwóné przez zwierzãta ([[zoòchòriô]]) – pò przéńdzenim przez jichny jôdny ùkłôd nie tracą ùmiejãtnoscë klëcégò sã. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]]. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Je jedną z nôwôrtniészich wédowëch roscënów, mô wiele biôłtka i baro długò je miãsatô. Je wëtrzëmałô na przëgrëzanié a deptanié. Dzãka rozłogóm flot zafùlowiwô wëdeptóny flach. Nie nadôwô sã ale do ùprawë jakno samòstójnô pôsnô roscëna przez za nisczi rost ùniemòżebniwający kòsbã. Biwô ale pòdséwónô w zbòżach na midzëplón i w mieszónkach w zelonëch rëmach. * [[Léczné roscënë|Lécznô roscëna]]. Zelarską doczëzną są kwiatë (''Flos Trifolii albi'') zbiéróné ò kwitnienié. Są òne skłôdnikã zélnëch mieszónków brëkòwónëch procëm reùmie i artretizmòwi; wëwarów z kwiatów brëkòwónëch przë reùmie, artretizmie, gripie, przeznobieniach, białczich chòroscach; do kąpielë z dodôwkã nôparu z kwiatów w reùmaticznëch chòroscach i w zapôlnëch stanach żëłów<ref>Rybak, ''Rośliny Lecznicze ATLAS'', Warszawa 1993: Arkady, s. 142, ISBN&nbsp;83-213-3634-5. ''(pòl.)''</ref>. * [[Miododajné roscënë|miododajnô roscëna]]. Je bëlną miododajną roscëną. W òdróżnienim òd [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]] zapiszónégò przédno przez brzmiôle, nektar biôłégò kléwra je òsygalny téż dlô [[Miodnô pszczoła|miodnëch pszczołów]], jaczich jãzëczczi są krótszé nigle kòl brzmiôlów. Miodowô wëdatnosc zwiarto rostącégò biôłégò kléwra òsygô 100 kg/ha. * Przódë z ji kwiatów zwëskiwónô bëła żôłtô farwa do farwòwaniô sztofów. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] <references /> [[Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]] 703uz7tuwjfvlzh2ackjtyu5u5tscnq 210997 210994 2026-08-12T10:14:23Z Terrus38 14026 210997 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium_repens_05_ies.jpg|mały|Grądkò]] [[Òbrôzk:Trifolium_repens_07_ies.jpg|mały|Lëst]] '''Biôłi kléwer''' (''Trifolium repens'' [[Karol Linneùsz|L.]]) – gatënk [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Pòchôdô z òbrëmiów [[Eùropa|Eùropë]], [[Azjô|Azje]], nordowi [[Afrika|Africzi]], rozkòscerził sã téż w Aùstralie, Nowi Zélandie a Westrzédny Americe<ref>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Je ùprôwióny we wiele òbéńdach swiata. Na Kaszëbach pòwszechny na nôtërnëch stanowiszczach, le je téż hodowóny. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Kòscerzącô sã, ò dłużawie do 45 cm, bez lëstów, głôdkô i pôłnô. Rozmieje sã zakòrzeniac. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : Trzëlëstkòwé, długòògónkòwé, òdwrotno jajowaté, ze ząbkòwónyma rańtama. Na górny stronie lësta to dô widny płachc ò sztôłce pòdkòwë. Òb wieczór lëstczi skłôdają sã wertikalno do górë. Mô jajowaté, plewòwaté przëlëstczi zakùńczoné wërostkã i we wikszoscé zrosłé w rérkã òbjimającą palczëcã. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Kùglastô główka wërôstającô na dłudżim téblu, to dô w ni 40-80 cëzopisznëch mòtilkòwëch kwiatów. Rérka kòrunë je krótszô nigle kòl [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]]. Farwa [[Biôłô farwa|biôłô]] do kremòwi. ; [[Brzôd]] : Dwa-sztërësemienny, wëdłużony, łôtwie pãkający [[strãk]]. Semiona drobné, ò sercowatim sztôłce i jasno- abò cemnożôłti farwie, z łiskã. ; [[Kòrzéń]] : Roscëna snôdkò zakòrzenionô, ò wielnëch przëbëcznëch kòrzeniach. == Biologiô i ekòlogiô == Bëlëna, [[Hemikriptofitë|hemikriptofit]], [[tãchniolubnô roscëna]]. Sedlëszcza: wédë, pażëce, latówczi. W rólnëch ùprawach, òsoblëwie warzëwów i na [[Trôwnik|trôwnikach]] biwô parłãżnym, drãdżim do znikwieniô chwastã. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô Ass. ''[[Lolio-Cynosuretum]]''<ref>Władysław&nbsp;Matuszkiewicz,&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. Kwitnie òd maja do séwnika, pò przekwitnienim kwiatë brunieją. Zapiszóné są przez brzmiôle abò jiné [[pszczołë]]. Semiona są rozséwóné przez zwierzãta ([[zoòchòriô]]) – pò przéńdzenim przez jichny jôdny ùkłôd nie tracą ùmiejãtnoscë klëcégò sã. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]]. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Je jedną z nôwôrtniészich wédowëch roscënów, mô wiele biôłtka i baro długò je miãsatô. Je wëtrzëmałô na przëgrëzanié a deptanié. Dzãka rozłogóm flot zafùlowiwô wëdeptóny flach. Nie nadôwô sã ale do ùprawë jakno samòstójnô pôsnô roscëna przez za nisczi rost ùniemòżebniwający kòsbã. Biwô ale pòdséwónô w zbòżach na midzëplón i w mieszónkach w zelonëch rëmach. * [[Léczné roscënë|Lécznô roscëna]]. Zelarską doczëzną są kwiatë (''Flos Trifolii albi'') zbiéróné ò kwitnienié. Są òne skłôdnikã zélnëch mieszónków brëkòwónëch procëm reùmie i artretizmòwi; wëwarów z kwiatów brëkòwónëch przë reùmie, artretizmie, gripie, przeznobieniach, białczich chòroscach; do kąpielë z dodôwkã nôparu z kwiatów w reùmaticznëch chòroscach i w zapôlnëch stanach żëłów<ref>Rybak, ''Rośliny Lecznicze ATLAS'', Warszawa 1993: Arkady, s. 142, ISBN&nbsp;83-213-3634-5. ''(pòl.)''</ref>. * [[Miododajné roscënë|miododajnô roscëna]]. Je bëlną miododajną roscëną. W òdróżnienim òd [[Łąkòwi kléwer|łąkòwégò kléwra]] zapiszónégò przédno przez brzmiôle, nektar biôłégò kléwra je òsygalny téż dlô [[Miodnô pszczoła|miodnëch pszczołów]], jaczich jãzëczczi są krótszé nigle kòl brzmiôlów. Miodowô wëdatnosc zwiarto rostącégò biôłégò kléwra òsygô 100 kg/ha. * Przódë z ji kwiatów zwëskiwónô bëła żôłtô farwa do farwòwaniô sztofów. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] <references /> cvlbin87qks0gu4nj0y6k9c0yt1ixck 0 5770 210982 197683 2026-08-11T22:46:00Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Czerwionô kòniczëna]] do [[Łąkòwi kléwer]]: P. Dzekanowsczi, "Vademecum kaszubskie. Roda na Kaszëbach" 197683 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Czerwionô kòniczëna]] '''Czerwionô kòniczëna''' (''Trifolium pratense'' L.) – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ji dosc wiele np. na łąkach. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 11hu0qemwpvfznns7r96od6a04th8cv 211003 210982 2026-08-12T10:58:53Z Terrus38 14026 211003 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Czerwionô kòniczëna]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny Azje a nordowi Africe<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. ; [[Kwiat|Kwiatë]]y: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar nie dokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''(pòl.)''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''(pòl.)''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} g7sel8d4f3ac0p4h89qtds3iagz4l4l 211004 211003 2026-08-12T10:59:11Z Terrus38 14026 211004 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny Azje a nordowi Africe<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. ; [[Kwiat|Kwiatë]]y: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar nie dokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''(pòl.)''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''(pòl.)''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 0ayhyovy3fs6wpbt3jz4icdlk6xh374 0 5773 210980 197678 2026-08-11T22:44:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòniczëna]] do [[Kléwer]]: za słowarzã E. Gòłąbka a ksążką P. Dzekanowsczégò "Roda na Kaszëbach" "kléwer" je domëslnym terminã na nã roscënã 197678 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:20160822Trifolium_repens2.jpg|mały]] '''Kòniczëna''' abò '''kléwer''' (''Trifolium'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce jich dosc wiele np. [[Biôłô kòniczëna|biôłi kòniczënë]], ale tipòwim ji ôrtã je [[czerwionô kòniczëna]] (''Trifolium pratense'' L.). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] pnez4skoyts16rq4ma9sk91ovt5my1n 0 5789 210988 197676 2026-08-11T22:48:00Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szwedzkô kòniczëna]] do [[Szwédzczi kléwer]]: kléwer + pisënk 197676 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium hybridum inflorescence - Keila.jpg|mały|Szwedzkô kòniczëna]] '''Szwedzkô kòniczëna''' (''Trifolium hybridum'') – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna rosce. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 2f6gxujgorgtz0qtu5nyw9kpocm9c1k 0 6089 210955 208562 2026-08-11T12:46:13Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Andorra]] do [[Andora]]: pisënk 208562 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Principat d'Andorra | miono = Ksãstwò Andorsczi | miono-genitiw = Andorsczi | fana = Flag of Andorra.svg| herb = Coat of arms of Andorra.svg | na karce = Andorra_-_Location_Map_(2013)_-_AND_-_UNOCHA.svg| mòtto = Virtus Unita Fortior<br>(Jednota zmòcniô) | jãzëk = [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]], szpańsczi | stolëca = Andorra la Vella | fòrma państwa = mònarchiô| wiéchrzëzna = 467 | lëdztwò = 77.281 | rok = 2016 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[8 séwnika]] | himn = El Gran Carlemany (Wiôldżi Karol) <center>[[File:El Gran Carlemany.ogg]]</center> | kòd = AD | Internet = .ad | telefón = +376 |Mònarcha=Emmanuel Macron, Josep-Lluís Serrano Pentinat|Premiéra=Xavier Espot Zamora|aùtowi kòd=AND}} '''Andorra''' ({{jãz.|ca}} ''Principat d'Andorra'') – môłé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] midzë [[Francëjô|Francëją]] a [[Szpańskô|Szpańską]] w [[Pireneje|Pirenejach]]. Stolëcą Andorrë je gard [[Andorra la Vella]]. Tu lëdze gôdają pò [[Katalońsczi jãzëk|katalońskù]]. === Spòdlowé pòdôwczi === * lëdztwò: 77.281 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 467 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Landscape of Andorra.jpg|Òkòlé Andorrë kòł grańcë z Francëją Òbrôzk:Andorra topographic map-pl.svg| Òbrôzk:Andorra map 2.png| Òbrôzk:Map of hiking trails and mountain huts in Andorra.svg| Òbrôzk:HPIM0309.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katalońsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 93by8nf2q1ay3i1s1dqd7wucs20kz4s 0 8555 210954 203031 2026-08-11T12:45:31Z Terrus38 14026 210954 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jodie Foster and Rebecca Zlotowski at NYFF 2025 02 (cropped headshot).jpg|mały|Jodie Foster (2025)]] '''Jodie Foster''', (ùr. ''Alicia Christian Foster''; [[19 lëstopadnika]] [[1962]]) – amerikańskô aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Foster, Jodie}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi|Foster, Jodie]] 1vyst0bb9t4mp1m899o7rsf1t4sfvq9 0 9545 210952 187634 2026-08-11T12:14:32Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sztefón Radtke]] do [[Sztefón Radtka]]: pisënk 187634 wikitext text/x-wiki '''Sztefón Radtke''' (ùr. [[2 strëmiannika]] [[1890]] w [[Dãbògòrzé|Dãbògòrzu]] – ùm. [[30 pazdzérznika]] [[1940]]), béł ksãdzã. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął [[14 czerwińca]] [[1924]] rokù. W II swiatowi wòjnie òn béł w miemiecczich lagrach np. [[Stutthof]]. Òn ùmarł z głodu w [[KL Sachsenhausen|KL Sachsenhausen]]. Jegò brat béł [[Jón Radtke]]. == Òbaczë téż == *[http://newsaints.faithweb.com/martyrs/Nazis3.htm 31. STEFAN RADTKE (en)] {{stub}} {{DEFAULTSORT:Radtke Sztefón}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] hytjov02yleszqlg9zxayn2iemipd60 0 10044 210986 197668 2026-08-11T22:46:58Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòdżãtô kòniczëna]] do [[Pòdżãti kléwer]] 197668 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium medium - keskmine ristik.jpg|mały|Pòdżãtô kòniczëna]] '''Pòdżãtô kòniczëna''' (''Trifolium medium'' L.) – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. M. in. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna rosce. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] ofazwjbnmjxyhco7bvpr3lre8w1a3rd 211005 210986 2026-08-12T11:19:36Z Terrus38 14026 211005 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium medium - keskmine ristik.jpg|mały|Pòdżãtô kòniczëna]]'''Pòdżãti kléwer''' (''Trifolium medium'' L.) – [[Gatënj (biologiô)|gatënk]] [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô wnet w całi [[Eùropa|Eùropie]], a téż we Westrzédny [[Azjô|Azje]], na [[Kaùkaz (réga gór)|Kaùkazu]] i [[Syberiô|Syberie]]<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN]).&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. W Pòlsce je dosc pòwszechny<ref name="klucz">Rutkowski, L.&nbsp;''Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej''. Warszawa, 2006. Wyd. Naukowe PWN ISBN&nbsp;83-01-14342-8 ''(pòl.)''</ref>. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Pòdnôszającô sã abò rozkòscerzonô i cykcakòwato pòdżãtô (stądka miono), ò wiżawie 15–50 cm. Biwô włosatô<ref name="Nawara">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''(pòl.)''</ref>. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : 3-lëstkòwé, na górny stronie wic z widnyma plachcama<ref name="Nawara" />. Lëstczi są elipticzné abò szerok òdwrotno jajowaté, letkò ząbkòwóné. Przëlëstczi pòkrëté włoskama, trzënórtno jajowaté, ò kùnôszkach òstro przechôdającëch w szpëcati wtop<ref name="Szafer">Szafer, W.,&nbsp;Kulczyński S. ''Rośliny polskie''.&nbsp;Warszawa, 1953, &nbsp;PWN ''(pòl.)''</ref>. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Mòtilkòwé kwiatë, zebróné w jajowatą abò kùglastą główkã. Wic roscą pò 2 główczi razã i są òtoczoné wspiérającyma je lëstama. Kwiatë różewé z 10-nerwòwim [[Czelëch (bòtanika)|czelëchã]]. Rérka czelëcha je bùten włosatô, a w gôrdzelë mô piestrzéń włosków. Czelëch je òd 1,5 do 3 razy krótszi nigle kòruna<ref name="Szafer" />. == Biologiô i ekòlogiô == [[Bëlëna]], [[hemikriptofit]]. Kwitnie òd czerwińca do zélnika. Rosce na sëchich pażëcach i we widnëch lasach, przédno na piôszczëtëch a bezkalkòwëch zemiach<ref>Münker B.&nbsp;''Kwiaty polne i leśne''.Warszawa, 1998,&nbsp;Świat Książki, ISBN&nbsp;83-7129-756-4 ''(pòl.)''</ref>. Wëstãpiwô téż w niższich partiach górów<ref name="Nawara" />. [[Charakteristiczny gatënk]] dlô związkù (All.) ''[[Trifolion medii]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. == Òdmianë == * To dô dwie òdmianë<ref name="grin" />: ** ''Trifolium medium'' L. var. ''medium''. Je pòwszechniészô. ** ''Trifolium medium'' L. var. ''sarosiense'' (Hazsl.) Savul. & Rayss. Rosce le w [[Rumùńskô|Rumùnie]]. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 8n042ozmtw74z8krd0nga05qnk3c4gj 211006 211005 2026-08-12T11:19:45Z Terrus38 14026 211006 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium medium - keskmine ristik.jpg|mały|Pòdżãtô kòniczëna]]'''Pòdżãti kléwer''' (''Trifolium medium'' L.) – [[Gatënj (biologiô)|gatënk]] [[Wielelatnô roscëna|wielelatny roscënë]] słëchający familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô wnet w całi [[Eùropa|Eùropie]], a téż we Westrzédny [[Azjô|Azje]], na [[Kaùkaz (réga gór)|Kaùkazu]] i [[Syberiô|Syberie]]<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN]).&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. W Pòlsce je dosc pòwszechny<ref name="klucz">Rutkowski, L.&nbsp;''Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej''. Warszawa, 2006. Wyd. Naukowe PWN ISBN&nbsp;83-01-14342-8 ''(pòl.)''</ref>. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]] : Pòdnôszającô sã abò rozkòscerzonô i cykcakòwato pòdżãtô (stądka miono), ò wiżawie 15–50 cm. Biwô włosatô<ref name="Nawara">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''(pòl.)''</ref>. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]] : 3-lëstkòwé, na górny stronie wic z widnyma plachcama<ref name="Nawara" />. Lëstczi są elipticzné abò szerok òdwrotno jajowaté, letkò ząbkòwóné. Przëlëstczi pòkrëté włoskama, trzënórtno jajowaté, ò kùnôszkach òstro przechôdającëch w szpëcati wtop<ref name="Szafer">Szafer, W.,&nbsp;Kulczyński S. ''Rośliny polskie''.&nbsp;Warszawa, 1953, &nbsp;PWN ''(pòl.)''</ref>. ; [[Kwiat|Kwiatë]] : Mòtilkòwé kwiatë, zebróné w jajowatą abò kùglastą główkã. Wic roscą pò 2 główczi razã i są òtoczoné wspiérającyma je lëstama. Kwiatë różewé z 10-nerwòwim [[Czelëch (bòtanika)|czelëchã]]. Rérka czelëcha je bùten włosatô, a w gôrdzelë mô piestrzéń włosków. Czelëch je òd 1,5 do 3 razy krótszi nigle kòruna<ref name="Szafer" />. == Biologiô i ekòlogiô == [[Bëlëna]], [[hemikriptofit]]. Kwitnie òd czerwińca do zélnika. Rosce na sëchich pażëcach i we widnëch lasach, przédno na piôszczëtëch a bezkalkòwëch zemiach<ref>Münker B.&nbsp;''Kwiaty polne i leśne''.Warszawa, 1998,&nbsp;Świat Książki, ISBN&nbsp;83-7129-756-4 ''(pòl.)''</ref>. Wëstãpiwô téż w niższich partiach górów<ref name="Nawara" />. [[Charakteristiczny gatënk]] dlô związkù (All.) ''[[Trifolion medii]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''(pòl.)''</ref>. == Òdmianë == * To dô dwie òdmianë<ref name="grin" />: ** ''Trifolium medium'' L. var. ''medium''. Je pòwszechniészô. ** ''Trifolium medium'' L. var. ''sarosiense'' (Hazsl.) Savul. & Rayss. Rosce le w [[Rumùńskô|Rumùnie]]. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} dixmuog710ranzxb9ca1hne6vzhevfz 0 10559 210950 201611 2026-08-11T12:13:33Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wòłôcz]] do [[Wòłiwôcz]]: "wòłôcz" je niesztandardowim wariantã 201611 wikitext text/x-wiki '''Wòłôcz''' (abò '''wòkatiw''', '''krzikôcz'''<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RJK/2012 z dnia 29.06.2012 r. w sprawie stosowaniô słowiznë sparłãczony z gramaticzną terminologią – fleksjô'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2012, s. 42.</ref>; [[łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''vocativus'') – òsoblëwô fòrma [[Miono (lingwistika)|miona]] (na ògle [[jistnik]]a), ùżiwónô do identifikacje òbiektu, do jaczégò nastãpùje zwrot. Wòłôcz je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Fòrma wòłôcza jistniała w indoeùropejsczi systemie [[Przëpôdk|przëpôdków]]. Do dzysô ùchowała sã m.jin. w [[Grecczi jãzëk|grecczim jãzëkù]], w wiele [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëkach]] (na przëmiôr [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]], [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]]), a téż w bôłtëcczich jãzëkach ([[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]], [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczi]]) i niechtërnëch celticczich (na przëmiôr [[Jirlandzczi jãzëk|jirlandzczi]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gramaticzné przëpôdczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gramaticzné przëpôdczi]] jnn7fz43rv2b02dlltjdjpuvv02c3gy 0 11038 210957 197639 2026-08-11T13:22:23Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòmbinézón]] do [[Kómbinézón]]: pisënk 197639 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Boilersuit.jpg|mały|Chłop w kòmbinézonie]] '''Kòmbinézón''' – to je wiérzchny jednodzélowi òbleczënk, chtëren òbkriwô srąb, rãce i nodżi. To dô np. [[pùrgòwi kòmbinézón]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Òbleczënk|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òbleczënk]] eotww71zps2ukl2lrkfg39feeoluzdb 0 11477 210963 210933 2026-08-11T21:12:21Z HaxelKaszëba 17492 210963 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). {{clear}} == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-1.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 0h8992a9gpdkz34qwjzs5e60qif14eb 210964 210963 2026-08-11T21:13:48Z HaxelKaszëba 17492 210964 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> <div style="margin-bottom:-2.5em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 3qpjsw95mituzlp9qxkl7m4davjxe7z 210965 210964 2026-08-11T21:14:09Z HaxelKaszëba 17492 210965 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> <div style="margin-bottom:-2.25em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] pg3um658mv79khx7whffuawl9vazsxk 210966 210965 2026-08-11T21:14:24Z HaxelKaszëba 17492 210966 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] suzbi44gy1fieuxihximk9we59texm2 210967 210966 2026-08-11T21:14:43Z HaxelKaszëba 17492 210967 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> <div style="margin-bottom:-1.5em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] cjv8nqw143rg17gx359wdcq91e2a0zq 210968 210967 2026-08-11T21:15:38Z HaxelKaszëba 17492 210968 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> <div style="margin-bottom:-1.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 01ubso2bd6culryodov46p9pxbrmoz8 210969 210968 2026-08-11T21:16:13Z HaxelKaszëba 17492 210969 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> <div style="margin-bottom:0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] mtj7w0731wcrsz8q4gphmri2hr86u3e 210970 210969 2026-08-11T21:16:50Z HaxelKaszëba 17492 210970 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 34oji7zswoh8sc9pc9po4ntiajqn86r 210971 210970 2026-08-11T21:17:25Z HaxelKaszëba 17492 210971 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-1.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] ls8j6mymntw2i0jvqxs5aqxsr8q82bd 210972 210971 2026-08-11T21:17:44Z HaxelKaszëba 17492 210972 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - britijsczi heavymetalowi karno, jaczi pòwstôł w 1975 w Londinie przez basystã Steve’a Harrisa. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie heavy metalu òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w Londinie przez Steve’a Harrisa. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzył wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwôł przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista Paul Di’Anno, a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią EMI. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów britijsczi keavy metalowi scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel „Sanctuary” òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, Killers. Pò jegò wëdôwkù Paul Di’Anno òpùscył karno. Jegò plac zajął Bruce Dickinson, rëchli wòkalista karna Samson. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm The Number of the Beast, jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak „The Number of the Beast”, „Run to the Hills” òrôz „Hallowed Be Thy Name”. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë Piece of Mind (1983), Powerslave (1984), Somewhere in Time (1986) a téż Seventh Son of a Seventh Son (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskôł szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm No Prayer for the Dying, a rok pózdni Fear of the Dark. W 1993 rokù Bruce Dickinson òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął Blaze Bayley, z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: The X Factor (1995) òrôz Virtual XI (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù Bruce Dickinson pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista Adrian Smith, jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm Brave New World, jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima Dance of Death (2003), A Matter of Life and Death (2006), The Final Frontier (2010), The Book of Souls (2015) a téż Senjutsu (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 38h9uijem3dajk5iha6i9b133hu6ln1 210973 210972 2026-08-11T21:30:14Z HaxelKaszëba 17492 210973 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavymetalowi]] karno, jaczi pòwstôł w 1975 w [[Londin|Londinie]] przez basystã [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie [[Heavy metal|heavy metalu]] òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu [[Nowô fala britijsczégò heavy metalu|New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM)]]. Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w [[Londin|Londinie]] przez [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzëło wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwało przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista [[Paul Di’Anno]], a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[EMI]]. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavy metalowi]] scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel '''„Sanctuary”''' òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, ''Killers''. Pò jegò wëdôwkù [[Paul Di’Anno]] òpùscył karno. Jegò plac zajął [[Bruce Dickinson]], rëchli wòkalista karna [[Samson]]. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm ''The Number of the Beast'', jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak '''„The Number of the Beast”''', '''„Run to the Hills”''' òrôz '''„Hallowed Be Thy Name”'''. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w [[Eùropa|Eùropie]], [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë ''Piece of Mind'' (1983), ''Powerslave'' (1984), ''Somewhere in Time'' (1986) a téż ''Seventh Son of a Seventh Son'' (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskało szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm ''No Prayer for the Dying'', a rok pózdni ''Fear of the Dark''. W 1993 rokù [[Bruce Dickinson]] òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął [[Blaze Bayley]], z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: ''The X Factor'' (1995) òrôz ''Virtual XI'' (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù [[Bruce Dickinson]] pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista [[Adrian Smith]], jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm ''Brave New World'', jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima ''Dance of Death'' (2003), ''A Matter of Life and Death'' (2006), ''The Final Frontier'' (2010), ''The Book of Souls'' (2015) a téż ''Senjutsu'' (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualni nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 2iqfobuehh5s3zqcpxzfne4buk8tr73 210974 210973 2026-08-11T21:32:25Z HaxelKaszëba 17492 210974 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavymetalowi]] karno, jaczi pòwstôł w 1975 w [[Londin|Londinie]] przez basystã [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie [[Heavy metal|heavy metalu]] òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu [[Nowô fala britijsczégò heavy metalu|New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM)]]. Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w [[Londin|Londinie]] przez [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzëło wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwało przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista [[Paul Di’Anno]], a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[EMI]]. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavy metalowi]] scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel '''„Sanctuary”''' òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, ''Killers''. Pò jegò wëdôwkù [[Paul Di’Anno]] òpùscył karno. Jegò plac zajął [[Bruce Dickinson]], rëchli wòkalista karna [[Samson]]. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm ''The Number of the Beast'', jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak '''„The Number of the Beast”''', '''„Run to the Hills”''' òrôz '''„Hallowed Be Thy Name”'''. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w [[Eùropa|Eùropie]], [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë ''Piece of Mind'' (1983), ''Powerslave'' (1984), ''Somewhere in Time'' (1986) a téż ''Seventh Son of a Seventh Son'' (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskało szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm ''No Prayer for the Dying'', a rok pózdni ''Fear of the Dark''. W 1993 rokù [[Bruce Dickinson]] òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął [[Blaze Bayley]], z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: ''The X Factor'' (1995) òrôz ''Virtual XI'' (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù [[Bruce Dickinson]] pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista [[Adrian Smith]], jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm ''Brave New World'', jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima ''Dance of Death'' (2003), ''A Matter of Life and Death'' (2006), ''The Final Frontier'' (2010), ''The Book of Souls'' (2015) a téż ''Senjutsu'' (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualny nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] si245aukctt3lqhxipe2unkj7ckffva 210975 210974 2026-08-11T21:34:39Z HaxelKaszëba 17492 210975 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavymetalowé]] karno, jaczi pòwstôł w 1975 w [[Londin|Londinie]] przez basystã [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie [[Heavy metal|heavy metalu]] òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu [[Nowô fala britijsczégò heavy metalu|New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM)]]. Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w [[Londin|Londinie]] przez [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzëło wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwało przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista [[Paul Di’Anno]], a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[EMI]]. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavy metalowi]] scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel '''„Sanctuary”''' òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, ''Killers''. Pò jegò wëdôwkù [[Paul Di’Anno]] òpùscył karno. Jegò plac zajął [[Bruce Dickinson]], rëchli wòkalista karna [[Samson]]. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm ''The Number of the Beast'', jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak '''„The Number of the Beast”''', '''„Run to the Hills”''' òrôz '''„Hallowed Be Thy Name”'''. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w [[Eùropa|Eùropie]], [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë ''Piece of Mind'' (1983), ''Powerslave'' (1984), ''Somewhere in Time'' (1986) a téż ''Seventh Son of a Seventh Son'' (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskało szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm ''No Prayer for the Dying'', a rok pózdni ''Fear of the Dark''. W 1993 rokù [[Bruce Dickinson]] òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął [[Blaze Bayley]], z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: ''The X Factor'' (1995) òrôz ''Virtual XI'' (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù [[Bruce Dickinson]] pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista [[Adrian Smith]], jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm ''Brave New World'', jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima ''Dance of Death'' (2003), ''A Matter of Life and Death'' (2006), ''The Final Frontier'' (2010), ''The Book of Souls'' (2015) a téż ''Senjutsu'' (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualny nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 6nw27zs9pt871l38gjdj6g7p33y9vjx 210976 210975 2026-08-11T21:35:22Z HaxelKaszëba 17492 210976 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - [[Wiôlgô Britaniô|britijsczé]] [[Heavy metal|heavymetalowé]] karno, jaczé pòwstało w 1975 w [[Londin|Londinie]] przez basystã [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie [[Heavy metal|heavy metalu]] òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu [[Nowô fala britijsczégò heavy metalu|New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM)]]. Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w [[Londin|Londinie]] przez [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzëło wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwało przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista [[Paul Di’Anno]], a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[EMI]]. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavy metalowi]] scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel '''„Sanctuary”''' òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, ''Killers''. Pò jegò wëdôwkù [[Paul Di’Anno]] òpùscył karno. Jegò plac zajął [[Bruce Dickinson]], rëchli wòkalista karna [[Samson]]. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm ''The Number of the Beast'', jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak '''„The Number of the Beast”''', '''„Run to the Hills”''' òrôz '''„Hallowed Be Thy Name”'''. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w [[Eùropa|Eùropie]], [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë ''Piece of Mind'' (1983), ''Powerslave'' (1984), ''Somewhere in Time'' (1986) a téż ''Seventh Son of a Seventh Son'' (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskało szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm ''No Prayer for the Dying'', a rok pózdni ''Fear of the Dark''. W 1993 rokù [[Bruce Dickinson]] òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął [[Blaze Bayley]], z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: ''The X Factor'' (1995) òrôz ''Virtual XI'' (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù [[Bruce Dickinson]] pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista [[Adrian Smith]], jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm ''Brave New World'', jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima ''Dance of Death'' (2003), ''A Matter of Life and Death'' (2006), ''The Final Frontier'' (2010), ''The Book of Souls'' (2015) a téż ''Senjutsu'' (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Aktualny nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] ach0rqeaz98t1va3y3m4oxb4atch8di 210978 210976 2026-08-11T21:41:29Z HaxelKaszëba 17492 210978 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' - [[Wiôlgô Britaniô|britijsczé]] [[Heavy metal|heavymetalowé]] karno, jaczé pòwstało w 1975 w [[Londin|Londinie]] przez basystã [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie [[Heavy metal|heavy metalu]] òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu [[Nowô fala britijsczégò heavy metalu|New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM)]]. Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w [[Londin|Londinie]] przez [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzëło wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwało przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista [[Paul Di’Anno]], a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[EMI]]. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavy metalowi]] scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel '''„Sanctuary”''' òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, ''Killers''. Pò jegò wëdôwkù [[Paul Di’Anno]] òpùscył karno. Jegò plac zajął [[Bruce Dickinson]], rëchli wòkalista karna [[Samson]]. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm ''The Number of the Beast'', jaczi òkôzôł sã przełómą w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak '''„The Number of the Beast”''', '''„Run to the Hills”''' òrôz '''„Hallowed Be Thy Name”'''. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w [[Eùropa|Eùropie]], [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë ''Piece of Mind'' (1983), ''Powerslave'' (1984), ''Somewhere in Time'' (1986) a téż ''Seventh Son of a Seventh Son'' (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskało szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm ''No Prayer for the Dying'', a rok pózdni ''Fear of the Dark''. W 1993 rokù [[Bruce Dickinson]] òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął [[Blaze Bayley]], z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: ''The X Factor'' (1995) òrôz ''Virtual XI'' (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù [[Bruce Dickinson]] pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista [[Adrian Smith]], jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm ''Brave New World'', jaczi baro bëlno przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima ''Dance of Death'' (2003), ''A Matter of Life and Death'' (2006), ''The Final Frontier'' (2010), ''The Book of Souls'' (2015) a téż ''Senjutsu'' (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Terôczasny nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Antyradio Platka Rokù:</b></p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p><b>Bandit Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Brit Awards]]:</b></p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Classic Rock:</b></p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>ECHO Musik Preis:</b></p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Emma-gaala]]:</b></p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:</b></p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p><b>Hollywood’s RockWalk:</b></p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Iberian Festival Awards:</b></p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Ivor Novello Awards]]:</b></p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:</b></p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p><b>[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:</b></p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p><b>Loudwire Awards (Critics Poll):</b></p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p><b>[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:</b></p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p><b>Metal Storm Awards:</b></p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Nordoff-Robbins:</b></p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p><b>Planet Rock Awards:</b></p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>[[Rockbjörnen]]:</b></p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p><b>Rock In Rio Walk Of Fame:</b></p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p><b>SXSW Film Festival:</b></p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p><b>Team Rock:</b></p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] 5mz77vwau94hw2dzf9x9c3vk1lz5u5h 2 12315 211001 210391 2026-08-12T10:21:12Z Orbitminis 18250 Jô téż sztërkama lëdôm pòdzãkòwania do jinszëch kaszëbsczich a młodich wiczipedëstów za wëkònóné cãżczé robòtë, dofùlowaniégò articzlów, ùsôdzanié szablonów i kategòrie wnoszącëch wkłôdów do encyklopedie najégò mniészëznowégò ë jedurnégò pòmòrsczégò òbéndowégò gôdczi Pòlsczi. 211001 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !<div align="center" class="usermessage">'''[[Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|bezramki|205x205px]]''' ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Zapisownik|'''<big>ZAPISOWNIK</big>''']] | '''<big>Ò MIE</big>''' | '''<big>[[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|DISKÙSJÔ BRËKÒWNIKA]]</big>''' ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Wersja po polsku|'''» Żebë mòja starna brëkòwnika sã nie zwikszôł jesz barżi, rôczimë do pòlsczi wersje tuwò..''']] </div>{{#babel:pl|en-2|de-1|csb-1}}[[Òbrôzk:Kashubiaball.PNG|lewo|bezramki|94x94px]]Mòjn! Nazéwóm sã Adóm. Jô nie ùmiã bëlno gadac pò kaszëbskù :( Ga robiã edicje w górnosorbsczi Wikipedii, pòstrzegł, że w kaszëbsczi Wiczipedie mô mni articzlów, za bëlno krótczich articzlów ë zacht jinszëch. Wiãc pòstanowił ju jarbòtac, ùlepszëc ë zbògacëc kaszëbską Wiczipediã jak sã dô. Òd 26 gromicznika 2026 r. jem dolmôczã interfejsu w kaszëbsczim jãzëkù w TranslateWiki. [https://translatewiki.net/wiki/User:Orbitminis] Nieraza pòprawiã edicje lëdzy z mniészą znajemnotë kaszëbsczégò jãzëka (jô téż móm, le piszã bezzmiłkòwò) bezzmiłkòwò pò kaszëbskù. W procëmnoscë zacht brëkòwników ùżëwóm téż słowôrze, cobë ùtrzëmac z lepszą kwalitetã pisënkù. I niestetë, tak samò jinszi brëkòwnicë, ni jem nôzmôrt aktiwnym wiczipedëstã w kaszëbsczi Wiczipedie z przëczënë paùz i jinëch zachów. Czasama téż robiã spòro felów, bò nie wszëtczé kaszëbsczé słowarze są akuratné i mògą wëstãpic pisënkòwé pòrządczi. Naùczył jem sã kaszëbsczégò pisënkù w Jinternece. Żorgóm sã bëc drësznym i szczérzim wiczipedëstã, bò czedës bëł wandalã, chtëren nie znôł tak dëcht kaszëbsczégò jãzëka i òstał òstrzeżony ju dwùkrotno przez sprôwnikã [[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] (òbôczta tuwò: [[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) w 2025 rokù. Jem Pòlôchã, ni Kaszëbã i jeden z nômłodszëch wiczipedëstów na całczi kaszëbsczi Wiczipedie. ----'''<big>NIECH KASZËBSKÔ KÙLTURA, JÃZËK I JICH JUWERNOTA NIGDË NIE ÒSTÓNIE ZABËWÓNÉ NA WIEDNO!</big>''' ----<div style="font-family:Maiandra GD, sans-serif; font-size: 10pt; text-align: left;"><div style="border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px;"><div style="width:100%">[[{{CURRENTDAYNAME}}|<font color="black">{{CURRENTDAYNAME}}</font>]]</div><div style="font-size: x-large; width: 100%;">[[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}|<font color="black">{{CURRENTDAY}}</font>]]</div><div style="width: 100%;">[[{{CURRENTMONTHNAME}}|<font color="black">{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}</font>]] '''[[{{CURRENTYEAR}}|<font color="black">{{CURRENTYEAR}}</font>]] r.'''</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">'''{{CURRENTTIME}}''' UTC</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">+2</div></div></div> '''''<big>Kòżdi je geniuszã, le żlë òbsądzôsz rëbã pò ji mòcë wdrapëwónia sã na bómie, sprôwi nédżã żëcô wierzący, że je głëpô. – [[Albert Einstein]]</big>''''' ----[[Òbrôzk:HILLBLU lente.png|bezramki|26x26px]] UserScan''':''' <span class="plainlinks"> [https://xtools.wmflabs.org/pages/csb.wikipedia.org/Orbitminis ùsôdzóné] • [https://xtools.wmflabs.org/ec/?user=Orbitminis&project=csbwiki lëcznik] • [{{fullurl:Specjalnô:Rejestr|type=block&page=Brëkòwnik:{{urlencode:{{{1}}}}}}} blokadë] • [https://guc.toolforge.org/?user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}|swiatowi wkłôd] • [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=upload&user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}&hide_thanks_log=1 wësłóné lopczi]</span> ----'''<big>Articzle: 12 (csb) 100+ (swiat)</big>''' ----[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]], [[Wełtawa]], [[NATO]], [[Sedzëba]], [[Rzéka]], [[Bòsniacczi jãzëk]], [[II swiatowô wòjna]], [[Prezydeńt]], [[Kòsowò je serbsczé]], [[Friderik Chòpin]], [[United Artists]], [[Kaszëbskô Szwajcariô]] ----'''<big>Kategòrie: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[:Kategòrëjô:Rzéczi|Rzéczi]], [[:Kategòrëjô:Historiô|Historiô]], [[:Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô|Eùropejskô Ùniô]] ----'''<big>Szablónë: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[Szablóna:User ru-3]], [[Szablóna:Gduńsczi kréz]], [[Szablóna:NATO]] ----'''<big>Pòdzëkòwônia: 28 (csb) 50+ (swiat)</big>''' ----[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] (14), [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] (10), [[Brëkòwnik:Ясамойла|Ясамойла]] (1), [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] (2), [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] (1) ----'''<big>Hewò są nôwiãkszé edicje, chtëren ùsôdzył jem w mòjim wiczipedicznym zwënédze wedle bajtów:</big>''' [[Kaszëbë]] (6159 bajtów), [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] (4360 bajtów), [[Mirosłôw Adamczik]] (4151 bajtów), [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]] (3117 bajtów), [[Jerzy Stuhr]] (2583 bajtów), [[Wòjcech Cëchòsz]] (2548 bajtów), [[Jón Trepczik]] (2395 bajtów), [[Słowińsczi jãzëk]] (2376 bajtów), [[Jakùb Kaszëba]] (2195 bajtów), [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (2126 bajtów), ë tak dali... ----[[Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|bezramki|212x212px]] == Mòje brëkòkôstczi == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen Brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} pòpiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} pòpiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Firefox logo, 2019.svg|35px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} kòrzëstô z [[Mozilla Firefox|Firefoxa]].|tło1=#2584A1|tło2=#F58E27}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik je procëmny|Na brëkòwniczka je procëmnô|Nen brëkòwnik je procëmny}} wprowadzënkù [[eùro]]. {{gender:{{BASEPAGENAME}}|Je òn dbë|Je òna dbô|Je òn dbë}}, że mòże pò wprowadzënkù tegò mërkù swiat sã nie zawôlë, le równak Pòlskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik mëszli|Na brëkòwniczka mëszla|Nen brëkòwnik mëszli}}, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Adminmop-no.gif|35px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik nie je sprôwnikã|Na brëkòwniczka nie je sprôwniczkã|Nen brëkòwnik nie je sprôwnikã}} kaszëbsczi Wikipedie, le czejbë chcesz, zalecóm ti dòmòcë.}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:No barnstars.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik|Na brëkòwniczka|Nen brëkòwnik}} ni przejmujã gwiôzdek dlô mie.|tło1=#FF7670|tło2=#70A0FF}}{{Brëkòkôstka|[[Image:Herb Polski.svg|41px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Nen brëkòwnik je [[Pòlskô|Pòlôchã]].|Na brëkòwniczka je [[Pòlskô|Pòlôszkã]].|Nen brëkòwnik je [[Pòlskô|Pòlôchã]].}}|tło1=#942929|tło2=#942929|ramka=#000000}}{{Lëdô Pòdzãkòwania}}[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-transparent-cropped.png|lewo|bezramki]] |} 2n7mk13bbur88uc64yqbll5yd2bgdt4 2 13107 210977 210509 2026-08-11T21:36:35Z HaxelKaszëba 17492 210977 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z [[Pùck|Pùcka]] i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną a téż mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z mòjégò òkrãżô, a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów, tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artiklach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Ten brëkòwnik mësli, że Kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} {{Lëdô Pòdzãkòwania}} <div style="margin-bottom:-1.0em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|50px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} [[Òbrôzk:Main Barnstar Hires.png|mały|202x202px|za eksperimentowanié òdswiéżeniô wëzdrzatkù przédny starnë naji Wikipedie razã z [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrusã38]] òd brëkòwnika [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ----Gratulacjô i żëczã Cebie bëlnégò rozwiju i zwënédżi, panie Alanie!]] == Mój Wkłôd == * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] * [[Przédnô starna]] * [[Restaùracjô Meiji]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Swiãtopôłk II Bëlny]] * [[Iron Maiden]] * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] 644fvg4z1igabgpupud1jtg4sx0dqm3 0 13756 210948 2026-08-11T12:11:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Abrazëjô]] do [[Abrazjô]]: pisënk 210948 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Abrazjô]] f18524eucla8vo08m86odvelcdhlz33 210949 210948 2026-08-11T12:11:58Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Abrazjô]] 210949 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13757 210951 2026-08-11T12:13:34Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wòłôcz]] do [[Wòłiwôcz]]: "wòłôcz" je niesztandardowim wariantã 210951 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Wòłiwôcz]] gsedmyut9cyezbprdsr6iek3a2n9uum 0 13758 210953 2026-08-11T12:14:32Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sztefón Radtke]] do [[Sztefón Radtka]]: pisënk 210953 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Sztefón Radtka]] 4tcl3kq9mbb136xbwskjic38zt21waw 0 13759 210956 2026-08-11T12:46:13Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Andorra]] do [[Andora]]: pisënk 210956 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Andora]] are9thfr9xgt9wq3ft3y1lqu181cxj2 0 13760 210958 2026-08-11T13:22:23Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòmbinézón]] do [[Kómbinézón]]: pisënk 210958 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kómbinézón]] pjfn9hqexxe5dl0vefnvfrjk4s7oztg 210959 210958 2026-08-11T13:22:53Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Kómbinézón]] 210959 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13761 210981 2026-08-11T22:44:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòniczëna]] do [[Kléwer]]: za słowarzã E. Gòłąbka a ksążką P. Dzekanowsczégò "Roda na Kaszëbach" "kléwer" je domëslnym terminã na nã roscënã 210981 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kléwer]] r1coa035n96k1rvbvpm0a116sayyn10 0 13762 210983 2026-08-11T22:46:00Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Czerwionô kòniczëna]] do [[Łąkòwi kléwer]]: P. Dzekanowsczi, "Vademecum kaszubskie. Roda na Kaszëbach" 210983 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Łąkòwi kléwer]] b8wu1681m39ri14bcd44hjm9lc6p2po 0 13763 210985 2026-08-11T22:46:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Biôłô kòniczëna]] do [[Biôłi kléwer]] 210985 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Biôłi kléwer]] ohiquodhei7tl4lvfuswxf5bdh6zrpj 0 13764 210987 2026-08-11T22:46:58Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòdżãtô kòniczëna]] do [[Pòdżãti kléwer]] 210987 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòdżãti kléwer]] 6bf2j6av4thba6bldrrw8cs4fsclcip 0 13765 210989 2026-08-11T22:48:00Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szwedzkô kòniczëna]] do [[Szwédzczi kléwer]]: kléwer + pisënk 210989 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szwédzczi kléwer]] 1q940x8otyp2o7u71gvz4cewbd38r3f 210990 210989 2026-08-11T22:48:27Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Szwédzczi kléwer]] 210990 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 14 13766 210996 2026-08-12T09:56:08Z Orbitminis 18250 Nowô kategòriô 210996 wikitext text/x-wiki {{Ombox|text='''Na kategòriô je zataconą kategòriã'''. Jinfòrmacjô ò ùrelatiwnieniémù kònkretny starnë w niniészim kategòrie nie je pòkazëwónô, chòba że włãczono wëskrzënianié zataconëch kategòrie w preferencjach kònta.}} [[Kategòrëjô:Zataconé kategòrie]] pwroojrf52ywe4e865d04b6xjcifrfi 211000 210996 2026-08-12T10:21:08Z Terrus38 14026 211000 wikitext text/x-wiki {{ADR|ni ma pòtrzebë, cobë jistnia takô kategòriô na csbwiki; pisënk}} kzvvqbu48gqyew2lu11sjir5zf89pfo 15 13767 210998 2026-08-12T10:20:00Z Terrus38 14026 /* Wëjasnienié dlô @Orbitminis */ nowa sekcja 210998 wikitext text/x-wiki == Wëjasnienié dlô @Orbitminis == Mòjn @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]], kategòriô "Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami" to aùtomaticznô generowónô kategòriô przë dolmaczeniach, jô tegò nie dodôwóm, samò sã dodôwô, a że csbwiki je na tëlé môłô, że ni ma tu institucje przezéraniô artiklów (jak na pòlsczi wiki, skądka pòchòdzy ta kategòriô), tej mëszlã, że w òglim bùten szëkù je, bë jistnia takô kategòriô, i [[:Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]], i [[:Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]]. Dzãka za bôcznosc, ale dóm tã kategòriã do [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]] i na przińdzotã mdã miôł starã pamiãtac, bë rëmac tã pòlską kategòriã z dolmaczeniów, to kąsk jak "wysłane z iPhone/telefonu Samsung" ëtd. wlëmióné aùtomaticzno do mejlów. Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 12:20, 12 zél 2026 (CEST) 39vsksdttespn3vyw0qp94pbfonek0i