Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1432 211567 208485 2026-08-19T15:20:24Z Rzadtymczasowy 19437 kôrta w infoboxu 211567 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Gduńsk |dopełniacz=Gduńska |adjektiw_mask=gduńsczi |adjektiw_fem=gduńskô |céch=POL Gdańsk COA.svg |fana=POL Gdańsk flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa= PL |rozmiar= 250 |rodzaj= inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |54°22'N 18°38'E |pòzycjô=left |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Gduńsk]]}} }} |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz |adres_um=Nowé Ògardë 8/12 |kod_poczt_um=80-803 |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna=262,0 |stopniN=54 |minutN=22 |stopniE=18 |minutE=38 |wysokość= |rok=2020 |lëdztwò=471 525 |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=80-009 do 80-958 |registracëjné tôfle=GD |TERYT= |SIMC= |www=http://www.gdansk.pl/ |commons=Gdańsk |Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]] |państwò=[[Pòlskô]] |Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historiô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] – pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] – pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] – [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] – [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] – pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] – pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] – [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 – Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] – [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 – Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] – [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] – rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] – Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] – Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] – gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] – znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] – 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] – [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] – òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] – przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] – sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] – w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] – òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy – kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata – [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] rj7yn7uhxxrhqyvd40edsakzti862xc 211575 211567 2026-08-19T17:44:33Z Rzadtymczasowy 19437 ùprawienié kòdu w òbrëmim infoboxu 211575 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Gduńsk |gwôsné miono= Gdańsk |céch= POL Gdańsk COA.svg |dopełniacz= Gduńska |fana= POL Gdańsk flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa= PL |rozmiar= 250 |rodzaj= inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |54°22'N 18°38'E |pòzycjô=left |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Gduńsk]]}} }} |państwò= [[Pòlskô]] |wòjewództwò= [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]] |Kréz= |wiéchrzëzna= 258<ref>blós ląd; mët z partã Gduńsczi Hôwindżi 683 km² [[https://www.gdansk.pl/raport-o-stanie-miasta/2023/Ogolna-charakterystyka-miasta,a,265431 Ogólna charakterystyka miasta], gdansk.pl].</ref> |stopniN=54 |minutN=22 |stopniE=18 |minutE=38 |lëdztwò= 489 328<ref>[https://www.gdansk.pl/gdansk-w-liczbach Gdańsk w liczbach], gdansk.pl.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= (+48) 58 |pòcztowi kòd= 80-009 do 80-958 |registracëjné tôfle= GD, XD<ref>Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001847 Dz.U. 2022 poz. 1847]).</ref> |bùrméster= [[Aleksandra Dulkiewicz]] |adres_um= Nowé Ògardë 8/12 |kod_poczt_um= 80-803 |www= http://www.gdansk.pl/ |commons= Gdańsk }} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historiô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] – pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] – pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] – [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] – [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] – pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] – pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] – [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 – Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] – [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 – Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] – [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] – rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] – Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] – Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] – gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] – znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] – 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] – [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] – òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] – przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] – sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] – w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] – òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy – kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata – [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] tsezlpq9hj9h7gq7xn55eebmgh5xpwb 10 2448 211568 211464 2026-08-19T16:26:02Z DawnyTest 14843 211568 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">{{{lata jistnienia}}} </td> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em 0.4em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.6em 0.2em 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🏁</div> }} </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.2em 0.2em 0.6em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Infobox-państwò/mònarcha}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Infobox-państwò/prezydeńt}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> 0txn990dy2thzfrbsc6e7na6g7uv2wn 0 4639 211585 208687 2026-08-20T11:06:51Z DawnyTest 14843 opis 211585 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Grëzóńskô|gwôsné miono=საქართველო<br> Sakartwelo|fana=Flag of Georgia.svg|herb=Greater coat of arms of Georgia.svg|miono-genitiw=Grëzóńsczi|mòtto=ძალა ერთობაშია (Dzala ertobaszia)<br>(Sëła je w jednoscë)|himn=თავისუფლება<br>(Wòlnota) <center>[[Òbrôzk:Tavisupleba vocal.ogg]]</center>|na karce=Georgia in Europe.svg|jãzëk=Grëzóńsczi|stolëca=Tbilisi|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Grëzóńsczi|Prezydeńt=Micheil Kawelaszwili|Premiéra=Irakli Kobachidze|data ùsôdzenia=9 łżëkwiata 1991|wiéchrzëzna=69 700|lëdztwò=3,804,642<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/georgia-population/ Georgia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=[[Lari (dëtk)|lari]]|kòd dëtka=GEL|czasowô cona=+4|kòd=GE|Internet=.ge|aùtowi kòd=GE|telefón=+995}} '''Gruzjô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref><ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Grëzóńskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/p-welacje-w-grzonsczi-n1348934</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/grzonsk-strzmiw-n1391321</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ni-strzmiw-dtczi-n1296406</ref> ({{jãz.|ka}} საქართველო, ''Sakartvelo'') je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Grańczi z [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]], [[Armeniô|Armenią]], [[Tëreckô|Tërecką]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcą kraju je [[Tbilisi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Georgia cities01.png|Gardë Grëzóńsczi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dagestan]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.allgeo.org Full Jinformacëje ò Grëzóńsce] (angelsczi, miemiecczi, rusczi, grëzóńsczi) {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] p4c4b6ah2235r7nvms7s9wy6610qvdi 0 4650 211584 206493 2026-08-20T11:05:58Z DawnyTest 14843 i tak nie ma źródła 211584 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=Հայաստան<br />Hajastạn |miono=Armeniô |fana=Flag of Armenia.svg |miono-genitiw=Armenii |herb=Coat of arms of Armenia.svg |mòtto=Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ<br />Mek Azg, Mek Mszakujt’ |na karce=LocationArmenia.svg |jãzëk=[[òrmiańsczi]] |stolëca=[[Eriwan]]<!--[[Erywań]]?---> |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=29 800 |procent-wòdë=4,7 |rok=2021 |lëdztwò=2 963 900 |dëtk=dram |kòd dëtka=AMD |czasowô cona=4 |swiãto=21 séwnika |himn=Մեր Հայրենիք<br />(Mer Hajrenik) |kòd=AM |Internet=.am |telefón=374 |Prezydeńt=Wahagn Chaczaturian |Premiéra=Nikol Paszinian }} '''Armeniô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref><ref>{{sloworz.org|18951|21463}}</ref> abò (Հայաստան) – je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]], [[Iran|Iranã]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]]. Armeniô jako pierszi krôj przëjãłô [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjaniznã]] jako państową religijã<ref>[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Apostolic-Church Armenian Apostolic Church] Encyclopedia Britannica</ref>. Do 1991 bëła dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi]] 1922–1936). * lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców * wiéchrzëzna: 29 800 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Armenien topo.jpg| Òbrôzk:Koppen-Geiger Map v2 ARM 1991–2020.svg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/aresztowani-pstpng-n2189593 * https://mojestrone.com/artykul/arcbiskp-rchtowl-n1688039 {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Armeniô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 7s7xqmfw9gfkr4sb6zq05d3hvkg8jxc 211586 211584 2026-08-20T11:08:09Z DawnyTest 14843 + opisy 211586 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=Հայաստանի Հանրապետություն<br />Hajastani Hanrapetutjun |miono=Repùblika Armenie |fana=Flag of Armenia.svg |miono-genitiw=Armenii |herb=Coat of arms of Armenia.svg |mòtto=Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ<br />Mek Azg, Mek Mszakujt’ |na karce=LocationArmenia.svg |jãzëk=[[òrmiańsczi]] |stolëca=[[Eriwan]]<!--[[Erywań]]?---> |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=29 800 |procent-wòdë=4,7 |rok=2021 |lëdztwò=2 963 900 |dëtk=dram |kòd dëtka=AMD |czasowô cona=4 |swiãto=21 séwnika |himn=Մեր Հայրենիք<br />(Mer Hajrenik) |kòd=AM |Internet=.am |telefón=+374 |Prezydeńt=Wahagn Chaczaturian |Premiéra=Nikol Paszinian |aùtowi kòd=AM}} '''Armeniô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref><ref>{{sloworz.org|18951|21463}}</ref> abò (Հայաստան) – je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]], [[Iran|Iranã]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]]. Armeniô jako pierszi krôj przëjãłô [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjaniznã]] jako państową religijã<ref>[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Apostolic-Church Armenian Apostolic Church] Encyclopedia Britannica</ref>. Do 1991 bëła dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi]] 1922–1936). * lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców * wiéchrzëzna: 29 800 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Armenien topo.jpg|Topografiô Armenie Òbrôzk:Koppen-Geiger Map v2 ARM 1991–2020.svg|Klimat w Armenie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/aresztowani-pstpng-n2189593 * https://mojestrone.com/artykul/arcbiskp-rchtowl-n1688039 {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Armeniô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] eq0c9le1jjlyi70e0pgmyqi0m3w897d 0 5396 211581 199515 2026-08-20T10:45:47Z DawnyTest 14843 infobox 211581 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Wòlny Gard Gduńsk | miono = Freie Stadt Danzig| miono-genitiw = Gduńsczi | lata jistnienia=1918–1939| fana = Flag of the Free City of Danzig.svg | herb = Wappen Freie Stadt Danzig.svg | na karce = Free City Danzig 1930.svg | mòtto = Nec Temere, Nec Timide | jãzëk = miemiecczi | stolëca = Gduńsk | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 1 966 | procent-wòdë = | lëdztwò = 415 000 | rok = 1939 | dëtk = Gduńsczi Gùlden | kòd dëtka = | czasowô cona = +1 | himn = [[Für Danzig]] '' (Dlô Gduńska) <center>[[Òbrôzk:Für Danzig.oga]]</center> |Prezydeńt=Albert Forster|aùtowi kòd=DA|data ùsôdzenia=15 lëstopadnika 1920|data lëkwidacji=1 séwnika 1939|kònstitucjô=Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska}} [[Òbrôzk:Wmgdansk.jpg|mały|Wòlny Gard Gduńsk]] [[Òbrôzk:20 gdanskich guldenow skan.jpeg|mały|20 gùldów]] [[Òbrôzk:1 Gulden (Freie Stadt Danzig 1923) aversum.jpg|mały|1 gùlda z 1923 rokù]] '''Wòlny Gard Gduńsk''' (niem. ''Freie Stadt Danzig'', pól. ''Wolne Miasto Gdańsk'') bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną [[Liga Nôrodów|Lidżi Nôrodów]]. We [[Gduńsk|Gduńskù]] pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi ''Gryf'' z dodôwkã béł ''Gryf Kaszubski'', chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Do dzysdzéń ''de iure'' Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony. == Ùsôdzenié państwa == Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów. Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.<ref>https://www.dawnygdansk.pl/prawo/traktat_wersalski.html</ref> == Sprôwné pòdzelenie == Wedle art. 67 ë 68 [[Kòstitucjô Wòlnégò Gardù Gduńska|Kònstitucji WGG]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20070503022901/http://www.danzig-online.pl/grenze/konstytucja.html</ref> Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin. * Gardczi Krézë: ** Gduńsk ** Sopòt * Zemsczi Krézë: ** Gduńsczé Wëżawë ** Gduńsczé Niżawë ** Wiôldżé Żëławë (st. [[Nowi Dwór]]) == Lëdztwò == Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000. * Miemcë ~ 90% * [[Kaszëbi]] ~ 7% * Pòlochë ~ 3% Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. [[Matarniô]], Klëkòwò) Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska ''Polenhof''<ref>https://muzeum1939.pl/polacy-w-wolnym-miescie-gdansku-m2wswirtualnie/aktualnosci/3318.html</ref>. == Jãzëczi == Òficjalnym jãzëkã bëł [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] art. 4 Kònstiucji WGG.<ref name=":0" /> W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò ''[[Danziger Missingsch]]'' bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku m.jin. [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]], miemiecczégò, [[Anielsczi jãzëk|anielsczégò]] ëtp. == Wësoczi przedstôwcowie Lidżi Nôrodów w Gduńskù == * 1920 - 1920 – Reginald Tower * 1920 - 1920 – Edward Lisle Strutt * 1920 - 1921 – Bernardo Attolico * 1921 - 1923 – Richard Haking * 1923 - 1926 – Mervyn MacDonnell * 1926 - 1929 – Joost Adriaan van Hamel * 1929 - 1932 – Manfredo Gravina * 1932 - 1934 – Helmer Rosting * 1934 - 1937 – Seán Lester * 1937 - 1939 – Carl Jakob Burckhardt == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikisource.org/wiki/Konstytucja_Wolnego_Miasta_Gda%C5%84ska Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250320226 Art. 14] [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie|Gduńsk]] ba0fid5vzmq6vrbmkqmojm7ktivxaej 0 7300 211561 211554 2026-08-19T13:20:20Z Orbitminis 18250 akt., przëpisë (chtos mùszi ùszëkòwac nen articzel, wëzérô jak articzel z miészónyma jinfòrmacjama midzë pòlsczim a apartnym) 211561 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Artur Jabłońsczi|fùl miono=Artur Jack Jabłońsczi|pòlsczé miono=Artur Jacek Jabłoński|data narodzeniégò=16 zélnika 1970|môl narodzeniégò=[[Pùck]]|wark=gazétnik, pòdjimca, samòrządówc, spòlëznowi a pòùczënowi dzejôrz, pisôrz, pòeta, jãzëkòznajôrz|plac zamieszkaniô=[[Warszawa]]|nôùkòwi titel=dr|małżeństwò=Ana Kòscukewicz|nôdgrodë=[[Krziż Zasłëdżi]], [[Medal Stolema]]|òbrôzk=Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|òpisënk òbrôzka=Artur Jabłońsczi òb czas galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026)}} '''Artur Jabłońsczi''', spòtikô sã téź pisënk ''Artur Jack Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref><ref name=":0">https://www.facebook.com/TheKashubs/posts/hello-my-name-is-artur-jabłoński-csb-artúr-jablonskji-or-artur-jablonsczi-i-am-a/3442205552481907/</ref>, [[Klasiczni varianjt|nkv.]] ''Artúr Jack Jablonskji''<ref>https://www.instagram.com/pomorsczi/</ref><ref name=":0" /> ({{jãz.|pl}} '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Historiczny Wëdzél Gduńsczégò Ùniwersytetu|Historiczno-Filologicznym Wëdzélu]] [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]<ref>[https://www.wejherowo.pl/artykuly/spotkanie-z-pisarzem-arturem-jablonskim-a3750.html ''Pòtkanié z pisarzã Arturã Jabłońsczim''] [online], wejherowo.pl, 14 reżana 2015 [przëstãp 2026-08-19].</ref>. W latach 1991–1998 béł redaktorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. A. Jabłońsczi béł [[Pùck|pùcczim]] starostą. Òd rujana 2009 prowadzy swòjã pòdjimiznã. W cządze 1990–1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992–1994 wiceprzédnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim jaż do likwidacje pismiona w 1991 r. W 1997 r. dołącził do [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], jaczémù béł za przédnika òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000–2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë [[Perspektiva Kaszëbskô]] (rëchli: „Ziemia Pucka”), jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. W 2023 òtrzëmôł Kaszëbską Lëteracką Nôdgrodã za całownotë prozatorsczi robòtë w òbrëmienim VI edicje Pòmòrsczi Lëteracczi Nôdgrodë „''Wiatr od morza''” ({{Jãz.|csb}} ''Wiater òd mòrza'')<ref>[https://rynek-ksiazki.pl/aktualnosci/laureaci-pomorskiej-nagrody-literackiej-wiatr-od-morza/ ''Dobëtnicë Pòmòrsczi Lëteracczi Nôdgrodë „Wiater òd mòrza”''] [online], Rënk knédżi, 24 paklepnika 2023 [przëstãp 2026-08-19].</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == A. Jabłońsczi òstôł achtniony m.jin. nôdgrodą m. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzedniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zasłëdżi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). W strëmiannikù 2026 rokù KS „Pòmòraniô” wëapartniło gò Medalã Stolema za miniony rok. == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] * [[Naja Szkòła]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] * https://web.archive.org/web/20260720220628/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/za-dokaz-proza-n1491040 * https://www.youtube.com/watch?v=Xp0Xl2BK19Q {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] t37e8xt68mdxxa2lcbwgukxgswkmwzw 211562 211561 2026-08-19T13:33:33Z Terrus38 14026 211562 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Artur Jabłońsczi|fùl miono=Artur Jack Jabłońsczi|pòlsczé miono=Artur Jacek Jabłoński|data narodzeniégò=16 zélnika 1970|môl narodzeniégò=[[Pùck]]|wark=gazétnik, pòdjimca, samòrządówc, spòlëznowi a pòùczënowi dzejôrz, pisôrz, pòeta, jãzëkòznajôrz|plac zamieszkaniô=[[Warszawa]]|nôùkòwi titel=dr|małżeństwò=Ana Kòscukewicz|nôdgrodë=[[Krziż Zasłëdżi]], [[Medal Stolema]]|òbrôzk=Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|òpisënk òbrôzka=Artur Jabłońsczi òb czas galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026)}} '''Artur Jabłońsczi''' (téż: ''Artur Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref><ref name=":0">https://www.facebook.com/TheKashubs/posts/hello-my-name-is-artur-jabłoński-csb-artúr-jablonskji-or-artur-jablonsczi-i-am-a/3442205552481907/</ref>; [[Klasiczni varianjt|nkv.]] ''Artúr Jablonskji''<ref>https://www.instagram.com/pomorsczi/</ref><ref name=":0" />, {{jãz.|pl}} '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Historiczny Wëdzél Gduńsczégò Ùniwersytetu|Historiczno-Filologicznym Wëdzélu]] [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]<ref>[https://www.wejherowo.pl/artykuly/spotkanie-z-pisarzem-arturem-jablonskim-a3750.html ''Pòtkanié z pisarzã Arturã Jabłońsczim''] [online], wejherowo.pl, 14 reżana 2015 [przëstãp 2026-08-19].</ref>. W latach 1991–1998 béł redaktorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. béł za [[Pùcczi kréz|pùcczégò]] starostã. W cządze 1990–1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992–1994 wiceprzédnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim jaż do likwidacje pismiona w 1991 r. W 1997 r. dołącził do [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], jaczémù béł za przédnika òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000–2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë [[Perspektiva Kaszëbskô]] (rëchli: „Ziemia Pucka”), jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. W 2023 òtrzëmôł Kaszëbską Lëteracką Nôdgrodã za całownotã prozatorsczi robòtë w òbrëmienim VI edicje Pòmòrsczi Lëteracczi Nôdgrodë „''Wiatr od morza''” ({{Jãz.|csb}} ''Wiater òd mòrza'')<ref>[https://rynek-ksiazki.pl/aktualnosci/laureaci-pomorskiej-nagrody-literackiej-wiatr-od-morza/ ''Dobëtnicë Pòmòrsczi Lëteracczi Nôdgrodë „Wiater òd mòrza”''] [online], rynek-ksiazki.pl, 24 paklepnika 2023 [przëstãp 2026-08-19].</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == Jabłońsczi òstôł achtniony m.jin. nôdgrodą m. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzedniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zasłëdżi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). W strëmiannikù 2026 rokù KS „Pòmòraniô” wëapartniło gò Medalã Stolema za miniony rok. == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] * [[Naja Szkòła]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] * https://web.archive.org/web/20260720220628/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/za-dokaz-proza-n1491040 * https://www.youtube.com/watch?v=Xp0Xl2BK19Q {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] trmxhwpcvk7op7wc42xq4v4c53x1a3s 211563 211562 2026-08-19T13:34:53Z Terrus38 14026 /* Przëpisë */ 211563 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Artur Jabłońsczi|fùl miono=Artur Jack Jabłońsczi|pòlsczé miono=Artur Jacek Jabłoński|data narodzeniégò=16 zélnika 1970|môl narodzeniégò=[[Pùck]]|wark=gazétnik, pòdjimca, samòrządówc, spòlëznowi a pòùczënowi dzejôrz, pisôrz, pòeta, jãzëkòznajôrz|plac zamieszkaniô=[[Warszawa]]|nôùkòwi titel=dr|małżeństwò=Ana Kòscukewicz|nôdgrodë=[[Krziż Zasłëdżi]], [[Medal Stolema]]|òbrôzk=Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|òpisënk òbrôzka=Artur Jabłońsczi òb czas galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026)}} '''Artur Jabłońsczi''' (téż: ''Artur Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref><ref name=":0">https://www.facebook.com/TheKashubs/posts/hello-my-name-is-artur-jabłoński-csb-artúr-jablonskji-or-artur-jablonsczi-i-am-a/3442205552481907/</ref>; [[Klasiczni varianjt|nkv.]] ''Artúr Jablonskji''<ref>https://www.instagram.com/pomorsczi/</ref><ref name=":0" />, {{jãz.|pl}} '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Historiczny Wëdzél Gduńsczégò Ùniwersytetu|Historiczno-Filologicznym Wëdzélu]] [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]<ref>[https://www.wejherowo.pl/artykuly/spotkanie-z-pisarzem-arturem-jablonskim-a3750.html ''Pòtkanié z pisarzã Arturã Jabłońsczim''] [online], wejherowo.pl, 14 reżana 2015 [przëstãp 2026-08-19].</ref>. W latach 1991–1998 béł redaktorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. béł za [[Pùcczi kréz|pùcczégò]] starostã. W cządze 1990–1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992–1994 wiceprzédnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim jaż do likwidacje pismiona w 1991 r. W 1997 r. dołącził do [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], jaczémù béł za przédnika òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000–2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë [[Perspektiva Kaszëbskô]] (rëchli: „Ziemia Pucka”), jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. W 2023 òtrzëmôł Kaszëbską Lëteracką Nôdgrodã za całownotã prozatorsczi robòtë w òbrëmienim VI edicje Pòmòrsczi Lëteracczi Nôdgrodë „''Wiatr od morza''” ({{Jãz.|csb}} ''Wiater òd mòrza'')<ref>{{Cytuj starnã|url=https://rynek-ksiazki.pl/aktualnosci/laureaci-pomorskiej-nagrody-literackiej-wiatr-od-morza/|titel=Laureaci Pomorskiej Nagrody Literackiej „Wiatr od morza”|data przëstãpù=2026-08-19|òpùblikòwóny=rynek-ksiazki.pl|jãzëk=pl|data=2023-10-23}}</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == Jabłońsczi òstôł achtniony m.jin. nôdgrodą m. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzedniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zasłëdżi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). W strëmiannikù 2026 rokù KS „Pòmòraniô” wëapartniło gò Medalã Stolema za miniony rok. == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] * [[Naja Szkòła]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] * https://web.archive.org/web/20260720220628/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/za-dokaz-proza-n1491040 * https://www.youtube.com/watch?v=Xp0Xl2BK19Q {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] s9oaak7f7ce585sek9y46sd0enusvf2 0 7549 211557 199679 2026-08-19T12:30:39Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Stôrô Hëta]] do [[Stôrô Hëta (gmina Kartuzë)]] 199679 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stara Huta - dom szachulcowy.jpg|mały|]] '''Stôrô Hëta''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Stara Huta; ''Starahutta'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/219 1.) Stara Huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 7nrlgb9y0f9w1zpjzy1ugfru90vlkn6 0 9421 211564 203540 2026-08-19T14:08:27Z Rzadtymczasowy 19437 infobox 211564 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Wilno |gwôsné miono= Vilnius |céch= Grand Coat of arms of Vilnius.svg |dopełniacz= Wilna |fana= Flag of Vilnius.svg |karta= |Kôrta= |państwò= [[Lëtwa|Lëtewskô]] |wòjewództwò= wileńsczi |Kréz= Wilno |wiéchrzëzna= 401 |stopniN= 54 |minutN= 41 |stopniE= 25 |minutE= 17 |lëdztwò= 619 405<ref>[https://osp.stat.gov.lt/lt/statistiniu-rodikliu-analize?hash=12281496-bf90-48e1-a846-9ee85f863265#/ Nuolatinių gyventojų skaičius liepos 1 d.], stat.gov.lt</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= (+370) 5 |pòcztowi kòd= LT-01001 |registracëjné tôfle= |bùrméster= Valdas Benkunskas |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://vilnius.lt |commons= Vilnius }}'''Wilno''' ({{jãz.|lt}} Vilnius, {{jãz.|pl}} Wilno, {{jãz.|be}} Вільня) – stolëca [[Lëtwa|Lëtwë]], do 1795 stolëca Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa w Rzeczpòspòlëti Óbëdwóch Nôrodów, òd 1920 do 1922 jakno stolëca Strzédny Lëtwë, w latach 1922-1939 w grańcach II RP (jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa), na Wileńsczim Pòmòrzim, nad Wilią, przë ùbiédze rzéczi Wilejczi. Lëczba miestnëch lëdzy w 2015 rokù wëniosła 542 990<ref>[https://web.archive.org/web/20210501080015/https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?portletFormName=visualization&hash=73c1a737-2e38-4d0d-b308-e1f70c17da20= Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year].</ref>. Nôwiãkszé w ùprocemnienim do wiéchrzeznë miasto w krajach Bôłtu, wiôldżé gòspòdarczé, finansowé, industriowé centróm; banowi, dargòwi, fligrowi transpòrt; centróm kùlturë i nôùczi, 8 ùniwersytetów, w tim Wilëńsczi. Je wiôldżim religijnym centróm, przeszło 40 rzimskòkatolëcczich kòscołów, 20 [[Prawòsławié|prawòsławnëch]] cerkwi, 3 żëdowsczé sinagòdżi, karaimskô kienesa. Wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na Lëtwie. Dzejają tu chòcbë: Pòlsczé Téatralné Studio, Pòlsczi Téater, Fùndacjô Pòlsczi Kùlturë na Lëtwie, Pòlsczi Ùniwersytet. Miasto miôło prawò do aktu wëbieraniô króla<ref>Polska Encyklopedia Szlachecka, t. I, Warszawa 1935, s. 42.</ref>. == Demògrafia == W Wilnie mieszkô kòl 543 tës. lëdzy (2015). Wikszosc spòleznë (63,2%) to Lëtwini. Mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to Pòlôsze (16,5%), Rusczi (12%), Biôłorusëni (3,5%), Żëdzë (0,4%) i jinszé nôrodowòscë (4,4%)<ref>[https://web.archive.org/web/20170507093431/http://osp.stat.gov.lt/home Oficialiosios statistikos portalas]</ref>. Piérszi spisënk lëdzy béł w 1873 r. Wedle niegò tedë w Wilnie bëło 96 tës. mieszkańców, a w tim wicy niż połwa to Żëdzë <ref>Czarkowski, Ludwik: ''Wilno w latach 1867-85 (Ze wspomnień osobistych).'' Wilno 1929, str.21.</ref>. == Historiô miasta == Piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z 1323 r. z lëstu wiôldzédò ksãca Giedymina do papiéża Jana XXIII. W latach 1365 i 1383 Wilno najachalë Krzëżôcë, chtërny spôlëlë miasto. W 1387 rokù Lëtwa przëjãła chrzest. W tim téż rokù Wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa<ref>Stanisław Alexandrowicz, Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII wieku, w: Acta Baltico-Slavica, t. VII, Białystok 1970, s. 48.</ref>. W 1419 rokù ksążã Witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk, pózni zwóny Dólnym. Nawetka pò smiércë Witolda (1430) Wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów. W 1441 Kadzmiérz Jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa. W latach 1503-1522 òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë. W czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto. Pòwsta tedë mennica, arsenał, młinë, mòst na Wilejce, wiele szpitalów i pałaców. Robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze. Wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów. W 1579<ref>Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. I, 1936, s. 163.</ref> rokù król Sztefón Batori Akademiã, chtërną prowadzëlë jezuicë, a je ùzémkiem Wilensczégò Ùniwersytetu.[[Òbrôzk:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Panorama Wilna]] Rozrost Wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w 1610<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, s. 21 i 140.</ref>. A téż wiele lëdzy w 1655rokù wëmòrdowalé Rusczi. W 1795 r. nalazło sã w rusczim zabòrze, a jesz bëło stolëcą gùbernii. W XIX stalatim Wilno bëło môlã, dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacëjów, przëkładno filomatów, filaretów. Pò lëstopadnikòwim pòwstanim Rusczi zamklë ùniwersytet. Òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim Wilna dzejałë sã òstré wòjarze. W latach 1915-1918 r. Wilno zajimalë Niemcë. Òb czas wòjnë 1920 dobëła je Czerwònô Armia, i tak téż bëło w 1939 rokù drëdżi rôz. Sowiecë przëkôzalë miasto Lëtwinóm. Pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono, a miasto òstało zbómbardowóné. Pò 1944 r. zaczãlë miasto zamieszkiwac Lëtwinowie i Pòlôszë. Òd 1917 r. Wilno je stolëcą samòstójny Lëtwë. == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Vilnus_Montage_(2016).png|mały|Widoczi z Wilna]] [[Òbrôzk:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Wilno stolëca Lëtwë]] W 1994 rokù Wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. W miesce je kòl 40 kòscołów. === Gòtëcczé stôrodôwnotë === * Wieża Giedymina * Kòscół sw. Anë * Kòscół sw. Francëszka i sw. Bernata * Kòscół sw. Mikòłaja === Renesansowé stôrodôwnotë === * Dólny zómk === Barokòwé stôrodôwnotë === * Kaplëca sw. Kadzmiérza * Wilensczi Ùniwersytet * Kòscół p.w. Wniebòwzãca NMP * Kòscół sw. Michała * Mònastér sw. Dëcha * Cerkwiô i klôsztór Bazylianów * Kòscół sw. Jakùba i Filipa * Kòscół sw. Jana Chrzcëcela i Jana Éwagelistë * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół sw. Piotra i Paùla * Kòscół sw. Rafała * Kòscół sw. Teresë === Klasycësticzné stôrodôwnotë === * Bazylika sw. Stanisława i Władisława * Rôtësz * Pôłôc w Werkach * Ewangeléckò-refòrmòwóny kòscół === Eklekticzné i neòstilowé stôrodôwnotë === * Chùralnô synagòga * Aùgbùrskò-éwangelicczi kòscół * Filharmòniô * Mùzeùm Òfiar Lëdzczich mòrdów === Mòderné stôrodôwnotë sprzed 1939 === * Wniesenié Trzech Krziżi * Bernardinsczi smãtôrz w Zarzéczu * Smãtôrz na Antokòlu * Smãtôrz Piotra i Paùla * Smãtzôrz sw. Rafała na Pióromònce * Smãtôrz na Kalarëji * Ewangelëcczi smãtôrz * Karaimsczi smãtôrz * Żëdowsczi smãtôrz * Mùzelmańsczi smãtôrz == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/492 Wilno] w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëtwa]] 5twvi07c4bsordmxa2jc52kjmzazmy4 211566 211564 2026-08-19T14:09:45Z Rzadtymczasowy 19437 infobox drobn. 211566 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Wilno |gwôsné miono= Vilnius |céch= Grand Coat of arms of Vilnius.svg |dopełniacz= Wilna |fana= Flag of Vilnius.svg |karta= |Kôrta= |państwò= [[Lëtwa|Lëtewskô]] |wòjewództwò= wileńskô |Kréz= Wilno |wiéchrzëzna= 401 |stopniN= 54 |minutN= 41 |stopniE= 25 |minutE= 17 |lëdztwò= 619 405<ref>[https://osp.stat.gov.lt/lt/statistiniu-rodikliu-analize?hash=12281496-bf90-48e1-a846-9ee85f863265#/ Nuolatinių gyventojų skaičius liepos 1 d.], stat.gov.lt</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= (+370) 5 |pòcztowi kòd= LT-01001 |registracëjné tôfle= |bùrméster= Valdas Benkunskas |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://vilnius.lt |commons= Vilnius }}'''Wilno''' ({{jãz.|lt}} Vilnius, {{jãz.|pl}} Wilno, {{jãz.|be}} Вільня) – stolëca [[Lëtwa|Lëtwë]], do 1795 stolëca Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa w Rzeczpòspòlëti Óbëdwóch Nôrodów, òd 1920 do 1922 jakno stolëca Strzédny Lëtwë, w latach 1922-1939 w grańcach II RP (jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa), na Wileńsczim Pòmòrzim, nad Wilią, przë ùbiédze rzéczi Wilejczi. Lëczba miestnëch lëdzy w 2015 rokù wëniosła 542 990<ref>[https://web.archive.org/web/20210501080015/https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?portletFormName=visualization&hash=73c1a737-2e38-4d0d-b308-e1f70c17da20= Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year].</ref>. Nôwiãkszé w ùprocemnienim do wiéchrzeznë miasto w krajach Bôłtu, wiôldżé gòspòdarczé, finansowé, industriowé centróm; banowi, dargòwi, fligrowi transpòrt; centróm kùlturë i nôùczi, 8 ùniwersytetów, w tim Wilëńsczi. Je wiôldżim religijnym centróm, przeszło 40 rzimskòkatolëcczich kòscołów, 20 [[Prawòsławié|prawòsławnëch]] cerkwi, 3 żëdowsczé sinagòdżi, karaimskô kienesa. Wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na Lëtwie. Dzejają tu chòcbë: Pòlsczé Téatralné Studio, Pòlsczi Téater, Fùndacjô Pòlsczi Kùlturë na Lëtwie, Pòlsczi Ùniwersytet. Miasto miôło prawò do aktu wëbieraniô króla<ref>Polska Encyklopedia Szlachecka, t. I, Warszawa 1935, s. 42.</ref>. == Demògrafia == W Wilnie mieszkô kòl 543 tës. lëdzy (2015). Wikszosc spòleznë (63,2%) to Lëtwini. Mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to Pòlôsze (16,5%), Rusczi (12%), Biôłorusëni (3,5%), Żëdzë (0,4%) i jinszé nôrodowòscë (4,4%)<ref>[https://web.archive.org/web/20170507093431/http://osp.stat.gov.lt/home Oficialiosios statistikos portalas]</ref>. Piérszi spisënk lëdzy béł w 1873 r. Wedle niegò tedë w Wilnie bëło 96 tës. mieszkańców, a w tim wicy niż połwa to Żëdzë <ref>Czarkowski, Ludwik: ''Wilno w latach 1867-85 (Ze wspomnień osobistych).'' Wilno 1929, str.21.</ref>. == Historiô miasta == Piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z 1323 r. z lëstu wiôldzédò ksãca Giedymina do papiéża Jana XXIII. W latach 1365 i 1383 Wilno najachalë Krzëżôcë, chtërny spôlëlë miasto. W 1387 rokù Lëtwa przëjãła chrzest. W tim téż rokù Wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa<ref>Stanisław Alexandrowicz, Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII wieku, w: Acta Baltico-Slavica, t. VII, Białystok 1970, s. 48.</ref>. W 1419 rokù ksążã Witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk, pózni zwóny Dólnym. Nawetka pò smiércë Witolda (1430) Wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów. W 1441 Kadzmiérz Jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa. W latach 1503-1522 òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë. W czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto. Pòwsta tedë mennica, arsenał, młinë, mòst na Wilejce, wiele szpitalów i pałaców. Robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze. Wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów. W 1579<ref>Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. I, 1936, s. 163.</ref> rokù król Sztefón Batori Akademiã, chtërną prowadzëlë jezuicë, a je ùzémkiem Wilensczégò Ùniwersytetu.[[Òbrôzk:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Panorama Wilna]] Rozrost Wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w 1610<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, s. 21 i 140.</ref>. A téż wiele lëdzy w 1655rokù wëmòrdowalé Rusczi. W 1795 r. nalazło sã w rusczim zabòrze, a jesz bëło stolëcą gùbernii. W XIX stalatim Wilno bëło môlã, dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacëjów, przëkładno filomatów, filaretów. Pò lëstopadnikòwim pòwstanim Rusczi zamklë ùniwersytet. Òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim Wilna dzejałë sã òstré wòjarze. W latach 1915-1918 r. Wilno zajimalë Niemcë. Òb czas wòjnë 1920 dobëła je Czerwònô Armia, i tak téż bëło w 1939 rokù drëdżi rôz. Sowiecë przëkôzalë miasto Lëtwinóm. Pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono, a miasto òstało zbómbardowóné. Pò 1944 r. zaczãlë miasto zamieszkiwac Lëtwinowie i Pòlôszë. Òd 1917 r. Wilno je stolëcą samòstójny Lëtwë. == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Vilnus_Montage_(2016).png|mały|Widoczi z Wilna]] [[Òbrôzk:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Wilno stolëca Lëtwë]] W 1994 rokù Wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. W miesce je kòl 40 kòscołów. === Gòtëcczé stôrodôwnotë === * Wieża Giedymina * Kòscół sw. Anë * Kòscół sw. Francëszka i sw. Bernata * Kòscół sw. Mikòłaja === Renesansowé stôrodôwnotë === * Dólny zómk === Barokòwé stôrodôwnotë === * Kaplëca sw. Kadzmiérza * Wilensczi Ùniwersytet * Kòscół p.w. Wniebòwzãca NMP * Kòscół sw. Michała * Mònastér sw. Dëcha * Cerkwiô i klôsztór Bazylianów * Kòscół sw. Jakùba i Filipa * Kòscół sw. Jana Chrzcëcela i Jana Éwagelistë * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół sw. Piotra i Paùla * Kòscół sw. Rafała * Kòscół sw. Teresë === Klasycësticzné stôrodôwnotë === * Bazylika sw. Stanisława i Władisława * Rôtësz * Pôłôc w Werkach * Ewangeléckò-refòrmòwóny kòscół === Eklekticzné i neòstilowé stôrodôwnotë === * Chùralnô synagòga * Aùgbùrskò-éwangelicczi kòscół * Filharmòniô * Mùzeùm Òfiar Lëdzczich mòrdów === Mòderné stôrodôwnotë sprzed 1939 === * Wniesenié Trzech Krziżi * Bernardinsczi smãtôrz w Zarzéczu * Smãtôrz na Antokòlu * Smãtôrz Piotra i Paùla * Smãtzôrz sw. Rafała na Pióromònce * Smãtôrz na Kalarëji * Ewangelëcczi smãtôrz * Karaimsczi smãtôrz * Żëdowsczi smãtôrz * Mùzelmańsczi smãtôrz == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/492 Wilno] w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëtwa]] 74rqehiz0mamhjzues7nkxdtjnsrmxr 211577 211566 2026-08-19T20:25:40Z HaxelKaszëba 17492 211577 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Wilno |gwôsné miono= Vilnius |céch= Grand Coat of arms of Vilnius.svg |dopełniacz= Wilna |fana= Flag of Vilnius.svg |karta= |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=LTU |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°41′N 25°17′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wilno]]}}}} |państwò= [[Lëtwa|Lëtewskô]] |wòjewództwò= wileńskô |Kréz= Wilno |wiéchrzëzna= 401 |stopniN= 54 |minutN= 41 |stopniE= 25 |minutE= 17 |lëdztwò= 619 405<ref>[https://osp.stat.gov.lt/lt/statistiniu-rodikliu-analize?hash=12281496-bf90-48e1-a846-9ee85f863265#/ Nuolatinių gyventojų skaičius liepos 1 d.], stat.gov.lt</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= (+370) 5 |pòcztowi kòd= LT-01001 |registracëjné tôfle= |bùrméster= Valdas Benkunskas |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://vilnius.lt |commons= Vilnius }}'''Wilno''' ({{jãz.|lt}} Vilnius, {{jãz.|pl}} Wilno, {{jãz.|be}} Вільня) – stolëca [[Lëtwa|Lëtwë]], do 1795 stolëca Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa w Rzeczpòspòlëti Óbëdwóch Nôrodów, òd 1920 do 1922 jakno stolëca Strzédny Lëtwë, w latach 1922-1939 w grańcach II RP (jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa), na Wileńsczim Pòmòrzim, nad Wilią, przë ùbiédze rzéczi Wilejczi. Lëczba miestnëch lëdzy w 2015 rokù wëniosła 542 990<ref>[https://web.archive.org/web/20210501080015/https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?portletFormName=visualization&hash=73c1a737-2e38-4d0d-b308-e1f70c17da20= Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year].</ref>. Nôwiãkszé w ùprocemnienim do wiéchrzeznë miasto w krajach Bôłtu, wiôldżé gòspòdarczé, finansowé, industriowé centróm; banowi, dargòwi, fligrowi transpòrt; centróm kùlturë i nôùczi, 8 ùniwersytetów, w tim Wilëńsczi. Je wiôldżim religijnym centróm, przeszło 40 rzimskòkatolëcczich kòscołów, 20 [[Prawòsławié|prawòsławnëch]] cerkwi, 3 żëdowsczé sinagòdżi, karaimskô kienesa. Wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na Lëtwie. Dzejają tu chòcbë: Pòlsczé Téatralné Studio, Pòlsczi Téater, Fùndacjô Pòlsczi Kùlturë na Lëtwie, Pòlsczi Ùniwersytet. Miasto miôło prawò do aktu wëbieraniô króla<ref>Polska Encyklopedia Szlachecka, t. I, Warszawa 1935, s. 42.</ref>. == Demògrafia == W Wilnie mieszkô kòl 543 tës. lëdzy (2015). Wikszosc spòleznë (63,2%) to Lëtwini. Mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to Pòlôsze (16,5%), Rusczi (12%), Biôłorusëni (3,5%), Żëdzë (0,4%) i jinszé nôrodowòscë (4,4%)<ref>[https://web.archive.org/web/20170507093431/http://osp.stat.gov.lt/home Oficialiosios statistikos portalas]</ref>. Piérszi spisënk lëdzy béł w 1873 r. Wedle niegò tedë w Wilnie bëło 96 tës. mieszkańców, a w tim wicy niż połwa to Żëdzë <ref>Czarkowski, Ludwik: ''Wilno w latach 1867-85 (Ze wspomnień osobistych).'' Wilno 1929, str.21.</ref>. == Historiô miasta == Piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z 1323 r. z lëstu wiôldzédò ksãca Giedymina do papiéża Jana XXIII. W latach 1365 i 1383 Wilno najachalë Krzëżôcë, chtërny spôlëlë miasto. W 1387 rokù Lëtwa przëjãła chrzest. W tim téż rokù Wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa<ref>Stanisław Alexandrowicz, Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII wieku, w: Acta Baltico-Slavica, t. VII, Białystok 1970, s. 48.</ref>. W 1419 rokù ksążã Witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk, pózni zwóny Dólnym. Nawetka pò smiércë Witolda (1430) Wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów. W 1441 Kadzmiérz Jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa. W latach 1503-1522 òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë. W czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto. Pòwsta tedë mennica, arsenał, młinë, mòst na Wilejce, wiele szpitalów i pałaców. Robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze. Wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów. W 1579<ref>Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. I, 1936, s. 163.</ref> rokù król Sztefón Batori Akademiã, chtërną prowadzëlë jezuicë, a je ùzémkiem Wilensczégò Ùniwersytetu.[[Òbrôzk:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Panorama Wilna]] Rozrost Wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w 1610<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, s. 21 i 140.</ref>. A téż wiele lëdzy w 1655rokù wëmòrdowalé Rusczi. W 1795 r. nalazło sã w rusczim zabòrze, a jesz bëło stolëcą gùbernii. W XIX stalatim Wilno bëło môlã, dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacëjów, przëkładno filomatów, filaretów. Pò lëstopadnikòwim pòwstanim Rusczi zamklë ùniwersytet. Òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim Wilna dzejałë sã òstré wòjarze. W latach 1915-1918 r. Wilno zajimalë Niemcë. Òb czas wòjnë 1920 dobëła je Czerwònô Armia, i tak téż bëło w 1939 rokù drëdżi rôz. Sowiecë przëkôzalë miasto Lëtwinóm. Pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono, a miasto òstało zbómbardowóné. Pò 1944 r. zaczãlë miasto zamieszkiwac Lëtwinowie i Pòlôszë. Òd 1917 r. Wilno je stolëcą samòstójny Lëtwë. == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Vilnus_Montage_(2016).png|mały|Widoczi z Wilna]] [[Òbrôzk:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Wilno stolëca Lëtwë]] W 1994 rokù Wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. W miesce je kòl 40 kòscołów. === Gòtëcczé stôrodôwnotë === * Wieża Giedymina * Kòscół sw. Anë * Kòscół sw. Francëszka i sw. Bernata * Kòscół sw. Mikòłaja === Renesansowé stôrodôwnotë === * Dólny zómk === Barokòwé stôrodôwnotë === * Kaplëca sw. Kadzmiérza * Wilensczi Ùniwersytet * Kòscół p.w. Wniebòwzãca NMP * Kòscół sw. Michała * Mònastér sw. Dëcha * Cerkwiô i klôsztór Bazylianów * Kòscół sw. Jakùba i Filipa * Kòscół sw. Jana Chrzcëcela i Jana Éwagelistë * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół sw. Piotra i Paùla * Kòscół sw. Rafała * Kòscół sw. Teresë === Klasycësticzné stôrodôwnotë === * Bazylika sw. Stanisława i Władisława * Rôtësz * Pôłôc w Werkach * Ewangeléckò-refòrmòwóny kòscół === Eklekticzné i neòstilowé stôrodôwnotë === * Chùralnô synagòga * Aùgbùrskò-éwangelicczi kòscół * Filharmòniô * Mùzeùm Òfiar Lëdzczich mòrdów === Mòderné stôrodôwnotë sprzed 1939 === * Wniesenié Trzech Krziżi * Bernardinsczi smãtôrz w Zarzéczu * Smãtôrz na Antokòlu * Smãtôrz Piotra i Paùla * Smãtzôrz sw. Rafała na Pióromònce * Smãtôrz na Kalarëji * Ewangelëcczi smãtôrz * Karaimsczi smãtôrz * Żëdowsczi smãtôrz * Mùzelmańsczi smãtôrz == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/492 Wilno] w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëtwa]] c47sn4yq9sm3jzmdyvz0cnerrdcmsiu 211579 211577 2026-08-19T20:33:51Z Terrus38 14026 dzélowô kòrekta 211579 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Wilno |gwôsné miono= Vilnius |céch= Grand Coat of arms of Vilnius.svg |dopełniacz= Wilna |fana= Flag of Vilnius.svg |karta= |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=LTU |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°41′N 25°17′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wilno]]}}}} |państwò= [[Lëtwa|Lëtewskô]] |wòjewództwò= wileńskô |Kréz= Wilno |wiéchrzëzna= 401 |stopniN= 54 |minutN= 41 |stopniE= 25 |minutE= 17 |lëdztwò= 619 405<ref>[https://osp.stat.gov.lt/lt/statistiniu-rodikliu-analize?hash=12281496-bf90-48e1-a846-9ee85f863265#/ Nuolatinių gyventojų skaičius liepos 1 d.], stat.gov.lt</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= (+370) 5 |pòcztowi kòd= LT-01001 |registracëjné tôfle= |bùrméster= Valdas Benkunskas |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://vilnius.lt |commons= Vilnius }}'''Wilno''' ({{jãz.|lt}} Vilnius, {{jãz.|pl}} Wilno, {{jãz.|be}} Вільня) – stolëca [[Lëtwa|Lëtwë]], do 1795 stolëca Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa w Rzeczpòspòlëti Óbëdwóch Nôrodów, òd 1920 do 1922 jakno stolëca Strzédny Lëtwë, w latach 1922-1939 w grańcach II RP (jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa), na Wileńsczim Pòmòrzim, nad Wilią, przë ùbiédze rzéczi Wilejczi. Lëczba miestnëch lëdzy w 2015 rokù wëniosła 542 990<ref>[https://web.archive.org/web/20210501080015/https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?portletFormName=visualization&hash=73c1a737-2e38-4d0d-b308-e1f70c17da20= Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year].</ref>. Nôwiãkszé wedle wiéchrzeznë miasto w bôłtëcczich krajach, wiôldżé gòspòdarczé, finansowé, industriowé centrum; banowi, drogòwi, fligrowi transpòrt; centrum kùlturë i nôùczi, 8 ùniwersytetów, w tim Wilëńsczi. Je wiôldżim religijnym centróm, przeszło 40 rzimskòkatolëcczich kòscołów, 20 [[Prawòsławié|prawòsłôwnëch]] cerkwiów, 3 żëdowsczé sinagòdżi, karajimskô kenesa. Wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na Lëtwie. Dzejają tu chòcbë: Pòlsczé Téatralné Studio, Pòlsczi Téater, Fùndacjô Pòlsczi Kùlturë na Lëtwie, Pòlsczi Ùniwersytet. Miasto miało prawò do aktu wëbieraniô króla<ref>Polska Encyklopedia Szlachecka, t. I, Warszawa 1935, s. 42.</ref>. == Demògrafia == W Wilnie mieszkô kòl 543 tës. lëdzy (2015). Wikszosc spòleznë (63,2%) to Lëtwini. Mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to Pòlôsze (16,5%), Rusczi (12%), Biôłorusëni (3,5%), Żëdzë (0,4%) i jinszé nôrodowòscë (4,4%)<ref>[https://web.archive.org/web/20170507093431/http://osp.stat.gov.lt/home Oficialiosios statistikos portalas]</ref>. Piérszi spisënk lëdzy béł w 1873 r. Wedle niegò tedë w Wilnie bëło 96 tës. mieszkańców, a w tim wicy niż pòłowa to Żëdzë <ref>Czarkowski, Ludwik: ''Wilno w latach 1867-85 (Ze wspomnień osobistych).'' Wilno 1929, str.21.</ref>. == Historiô miasta == Piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z 1323 r. z lëstu wiôldzédò ksãca Giedymina do papiéża Jana XXIII. W latach 1365 i 1383 Wilno najachalë Krzëżôcë, chtërny spôlëlë miasto. W 1387 rokù Lëtwa przëjãła chrzest. W tim téż rokù Wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa<ref>Stanisław Alexandrowicz, Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII wieku, w: Acta Baltico-Slavica, t. VII, Białystok 1970, s. 48.</ref>. W 1419 rokù ksążã Witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk, pózni zwóny Dólnym. Nawetka pò smiércë Witolda (1430) Wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów. W 1441 Kadzmiérz Jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa. W latach 1503-1522 òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë. W czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto. Pòwsta tedë mennica, arsenał, młinë, mòst na Wilejce, wiele szpitalów i pałaców. Robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze. Wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów. W 1579<ref>Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. I, 1936, s. 163.</ref> rokù król Sztefón Batori Akademiã, chtërną prowadzëlë jezuicë, a je ùzémkiem Wilensczégò Ùniwersytetu.[[Òbrôzk:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Panorama Wilna]] Rozrost Wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w 1610<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, s. 21 i 140.</ref>. A téż wiele lëdzy w 1655rokù wëmòrdowalé Rusczi. W 1795 r. nalazło sã w rusczim zabòrze, a jesz bëło stolëcą gùbernii. W XIX stalatim Wilno bëło môlã, dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacjów, przëkładno filomatów, filaretów. Pò lëstopadnikòwim pòwstanim Rusczi zamklë ùniwersytet. Òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim Wilna dzejałë sã òstré wòjarze. W latach 1915-1918 r. Wilno zajimelë Niemcë. Òb czas wòjnë 1920 dobëła je Czerwònô Armia, i tak téż bëło w 1939 rokù drëdżi rôz. Sowiecë przëkôzalë miasto Lëtwinóm. Pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono, a miasto òstało zbómbardowóné. Pò 1944 r. zaczãlë miasto zamieszkiwac Lëtwinowie i Pòlôszë. Òd 1917 r. Wilno je stolëcą samòstójny Lëtwë. == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Vilnus_Montage_(2016).png|mały|Widoczi z Wilna]] [[Òbrôzk:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Wilno stolëca Lëtwë]] W 1994 rokù Wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. W miesce je kòl 40 kòscołów. === Gòtëcczé stôrodôwnotë === * Wieża Giedymina * Kòscół sw. Anë * Kòscół sw. Francëszka i sw. Bernata * Kòscół sw. Mikòłaja === Renesansowé stôrodôwnotë === * Dólny zómk === Barokòwé stôrodôwnotë === * Kaplëca sw. Kadzmiérza * Wilensczi Ùniwersytet * Kòscół p.w. Wniebòwzãca NMP * Kòscół sw. Michała * Mònastér sw. Dëcha * Cerkwiô i klôsztór Bazylianów * Kòscół sw. Jakùba i Filipa * Kòscół sw. Jana Chrzcëcela i Jana Éwagelistë * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół sw. Piotra i Paùla * Kòscół sw. Rafała * Kòscół sw. Teresë === Klasycësticzné stôrodôwnotë === * Bazylika sw. Stanisława i Władisława * Rôtësz * Pôłôc w Werkach * Ewangeléckò-refòrmòwóny kòscół === Eklekticzné i neòstilowé stôrodôwnotë === * Chùralnô synagòga * Aùgbùrskò-éwangelicczi kòscół * Filharmòniô * Mùzeùm Òfiar Lëdzczich mòrdów === Mòderné stôrodôwnotë sprzed 1939 === * Wniesenié Trzech Krziżi * Bernardinsczi smãtôrz w Zarzéczu * Smãtôrz na Antokòlu * Smãtôrz Piotra i Paùla * Smãtzôrz sw. Rafała na Pióromònce * Smãtôrz na Kalwarii * Ewangelëcczi smãtôrz * Karaimsczi smãtôrz * Żëdowsczi smãtôrz * Mùzelmańsczi smãtôrz == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/492 Wilno] w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëtwa]] 35qyqxccng499it27h5ca24q67wmuru 0 12053 211573 209883 2026-08-19T17:04:59Z DawnyTest 14843 211573 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô|miono=Neòbùrbóńskô Rësznota|òriginalné miono=Movimento Neoborbonico|logo=Logo del Movimento Neoborbonico.png|krôj={{Państwò pòdôwczi KÒS}} <ref>de facto dzél [[Italskô|Jitalië]]</ref>|skrócënk=MN|przédnik=Gennaro de Crescenzo|ùsôdztwò=7 strëmiannika 1993|adrésa=Via Napoli n.57- 80040 -Volla(NA)|deja=[[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]], samòstójnota [[Pôłnié(Jitaliô)|Pôłniégò]], [[regionalëzna]],|farwë={{Legéńda|#0000FF|mòdró}} {{Legéńda|white|biéló}}|jinternetowô starna=https://www.neoborbonici.com/}} '''Neòburbòńskô Rësznota''' ({{jãz.|it}} ''Movimento Neoburbonico'') – kùlturnô rësznota ùsôdzônô w 1993 rokù w [[Napùl|Napùlu]], jaczi célã je rozkòscérzanié kùltùrni érbë pôłniowi [[Italskô|Jitalië]], a téż òdroda Królestwa Òbòjga Sicilië. == Deja == Neòbùrbònczicë są mònarchisticzną, tradicjonalëstëczną i reakcijną rësznotą. Są òni wiôldżima procëmnikama [[Risorgimento]], przëkònującë,że bëło òno dlô [[Pôłnié (Jitaliô)|Pôłniégò]] katastrofą, mdącë przëczeną jegò gòspòdarczi rujinë (za sprawą rozkradzeniégò napùlsczich i sicilijsczich zakłôdów i dëtków przez Piemòntczików),ùpôdkù jegò znaczenkù i ùpòkòrzeniégò Napùlczików i Sicilijczików. <ref>Dlôczë më jesmë Neòbùrbòńską Rësznotą?-http://www.legitymizm.org/ruch-neoburbonski ({{jãz.|pl}})</ref>Jich spòdlowim célã je òdwrócenié skùtków Risorgimento, òdrodzenié [[Królestwò Òbòjga Siciliów|Królestwa Òbòjga Siciliów]] i restauracjã panôwnictwa sicilijsczi lënië Bùrbònów. Stoją òni mët na gruńcë apartnotë Napùlczików i Sicilijczików òd Jitalczików i mają starã ò rozkòscérzanié napùlsczi i sicilijsczi swiądë i juwernotë,a téż napùlsczégò i sicilijsczégò jãzëka<ref name=":0">Historiô Rësznotë- https://www.neoborbonici.com/storia-del-movimento/ ({{jãz.|it}})</ref>. == Dzejnota == 7 strëmiannika 1993 rokù w Borgo Marinaro mia plac pierwszô akcjô rësznotë, jaką bëłë kòntròbchòdë przecygniãcégò do Królestwa Òbòjga Sicilië Czerwònich Kòszlów Giuseppe Garibaldiégò. Òbczas nich znóny runita Riccardo Pazzaglia zaprezentowôł òficjalny himn Rësznotë, ùsôdzóny na melodiã himnù KÒS<ref name=":0" />. Òd tegò czasu neòbùrbònczicë pòdjimają rozmajité spòlëznowi i kùlturné dzejania. Òrganizëją òni ùpamiãtnieniô wôrtnich wëdarzeniów z historië KÒS i sicilijsczi lënië Bùrbònów, taczich jak ùpôdk twiérdzów w Gaetce i Messinu, smiérc òstôtnégò panëjącégò króla Òbòjga Siciliów Francëszka II,czë dzejnota sanfedistów i brigantów. Biôtkùją òni procëm atakom na Pôłnié, Napùlczików,czë Sicilijczików w pùblëcznim rëmie,a téż fónkcjonerującim pòwszechno łżóm na témã KÒS, Risorgimento, czë Garibaldégò. Neòbùrbonczicë zajimają sã mët składaniém wniosków ò rëmniãcé geògraficznëch pòzwów nadónych na tczã Risorgimento, czë lëdzy z nim sparłãczónëch, òsoblëwò w dôwnim KÒS (jak Plac Garibaldégò w Napùlu). Zajimają sã mët rozkòscérzaniém wiedzë ò zbrodniach i kradilstwach, jaczich dokònałë garibaldistowsczé òddzélë i sabaùdzkô dinastiô, jakô rządzëła Królestwã Jitalië. W 1999 rokù jich dossier òstôło wësłóné przez nich do Eùropejsczégò Tribùnału Lëdzczich Prawów w Sztrasbùrgù. Z pòdjimiznë neòbùrbónsczich dzejôrzów w gòdnikù 2008 rokù òsta ùsôdzônô Reprezentacjô Królestwa Òbòjga Siciliów w Fùtbòlu, jakô je nôlëżnikã NF Board i CONiFA. == Delegacje == Neòbùrbòńskô Rësznota je òrganizacjowo pòdzélónô na tpzw. delegacje. Nôwëższim stãpniã delegacjë je nôdjintententurô,jaczi pòdlégają jintententurë. Są téż jintendentùrë,jaczi nie pòdlégają pòd niżôdnô nôdjintendenturã. Hewò je spisënk wszëtczich delegacjów z jich przédnikama<ref>Delegacje-https://www.neoborbonici.com/delegazioni/<nowiki/>({{jãz.|it}})</ref>: === Delegacje na òbéndze KÒS === * '''Nadintendentura Apùlië''' (''Sovrintendenza per le Puglie)'' – Pino Marino ** Jintendenturô Kapitanatù (''Intendenza di Capitanata)'' – Giuseppe Quatrucchi ** Jintenden]turô Lecce ''(Intendenza di Lecce)'' – Roberto Perrone i Claudia Quatra Goloss * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza per le Calabrie)'' – Pasquale Zavaglia ** Jintendenturô Cosenzë ''(Intendenza di Cosenza)'' – Giampiero Tiano ** ''Jintendenturô Reggio Calabria (Intendenza di Reggio Calabria)'' – Antonio Porcaro ** ''Jintendenturô Catanzaro (Intendenza di Catanzaro'')- Cinzia Lamberti i Gianluca Bellacoscia * '''Generalnô Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza generale per la Sicilia)'' – comm. Antonio di Janni ** ''Jintendenturô Messinë (Intendenza di Messina)'' – Salvatore Serio ** ''Jintendenturô Caltanisset (Intendenza di Caltanissetta)'' – Michele Lauricella * '''Nadintendentura Mòlizjë''' ''(Sovrintendenza per il Molise)'' – Paolo Corsi i Giovanni Francario * '''Nadintendentura Bazilikat''ë'''''<nowiki/> ''(Sovrintendenza per la Basilicata)'' – Antonio Boccia ** ''Jintendenturô Potenzë (Intendente per Potenza)'' – Renato Chiarelli * '''Jintendenturô Benewentù''' ''(Intendenza di Benevento)'' – Ubaldo Sterlicchio * '''Jintendenturô Ksãżystwa Ultrë''' ''(Sovrintendenza Principato Ultra)'', Avellino-Fernando Bianco * '''Nadintendentura Zemië Lavoro''' ''(Sovrintendenza Terra di Lavoro)'', Caserta-Vincenzo Coronato ** ''Jintendenturô Casertë (Intendenza di Caserta)'' – Paolo Schiano * '''Nadintendentura Ksążystwa Citrë''' ''(Sovrintendenza Principato Citra)'' – Don Alessandro de Vita * '''Nadintendentura Napùlsczich Òstrowów''' ''(Sovrintendenza Isole Napoletane)'' – Massimo Sparnelli * '''Nadintendentura Amalfië, Majorië i Sorentinsczégò Półòstrowù''''' (Sovrintendenza Amalfi, Maiori e Penisola Sorrentina)'' – Francesco De Crescenzo * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza Area Vesuviana)'' – Ciro Di Giacomo ** ''Jintendenturô Portici (Intendenza di Portici)'' – Emilio Caserta (kòòrdinatóra młodzëznë) ** ''Jintendenturô Boscoreale (Intendenza di Boscoreale)'' – Marisa Monaco ** ''Jintendenturô Pomigliano (Intendenza di Pomigliano)'' – Giuseppe Giunto === Delegacje w jinszëch jitalsczich krajach === * '''Nadintendentura Emilië i Romanië''''' (Sovrintendenza per l’Emilia Romagna)'' – Gennaro Pisco (Romaniô: Tiziana Coda) * '''Nadintendentura Lacjum''''' (Sovrintendenza per il Lazio)'' – Arturo Cannavacciuolo e Augusto Santaniello ** ''Jintendenturô Area Sabina (Intendenza Area Sabina)'' – Sara Maria Solomita * '''Nadintendentura Latinsczi''''' (Sovrintendenza per la Provincia di Latina)'' – Giampalo Costa * '''Nadintendentura Wenecczi''''' (Sovrintendenza per il Veneto)'' – Francesco Guarino * '''Nadintendentura Ligùrië''' ''(Sovrintendenza per la Liguria)'' – Alessandro Caradolfo * '''Nadintendentura Toskanië''' ''(Sovrintendenza per la Toscana)'' – Manfredi Adamo === Delegacje bùten KÒS i Jitalië === * '''Nadjintendenturô [[Brazyliô|Brazylie]]''' ''(Sovrintendenza per il Brasile)'' – Paolo Fiore * '''Nadintendentura [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]]''' ''(Sovrintendenza per gli Stati Uniti)'' – Mario de Vivo * '''Nadintendentura [[Argentina|Argentinsczi]]''' ''(Sovrintendenza per l'Argentina)'' – Antonio Atteo * '''Nadintendentura [[Aùstraliô|Aùstralie]]''' (Sovrintendenza per l'Australia) – Lucio Praino * '''Nadintendentura [[Pòlskô|Pòlsczi]]''' (Sovrintendenza per la Polonia) – Adriano Novello * '''Nadintendentura [[Francëjô|Francësczi]]''' (Sovrintendenza per la Francia) – Sabina Coda * '''Nadintendentura [[Fińskô|Fińsczi]]''' (Sovrintendenza per la Finlandia) – Bruno Marone == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] [[Kategòrëjô:Italskô]] c6ti1vr5t64fi173ugxt5f0yt9yr5ep 0 12292 211580 207361 2026-08-20T00:14:04Z DawnyTest 14843 infobox 211580 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏الإمارات العربيّة المتّحدة <br> al-Imārāt al-’arabijja al-Muttaḥida|miono=Zjednóné Arabsczé Emiratë|fana=Flag of the United Arab Emirates.svg|herb=Emblem of the United Arab Emirates.svg|na karce=United Arab Emirates on the globe (Afro-Eurasia centered).svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Abu Zabi|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=83,600|procent-wòdë=0|rok=2024|lëdztwò=10,032,213|dëtk=dirham|kòd dëtka=AED|czasowô cona=+4|Internet=.ae|telefón=971|himn=‏عيشي بلادي <br> (Żij, mój kraju) <center>[[Òbrôzk:UAE national anthem.ogg]]</center>|kòd=UAE|miono-genitiw=Zjednónëch Arabsczich Emiratów|swiãto=2 gòdnika|Prezydeńt=Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan|Premiéra=Muhammad ibn Raszid Al Maktum|data ùsôdzenia=2 gòdnika 1971|aùtowi kòd=UAE}} '''Zjednóné Arabsczé Emiratë''' ({{jãz.|ar}} ‏الإمارات العربيّة المتّحدة‎, trb. ''al-Imārāt al-’arabijja al-Muttaḥida'') je państwã w [[Azjô|Azji]], na pòłniowim brzegù [[Perskô Hôwinga|Persczi Hôwindżi]], ze stolëcznym gardã [[Abu Zabi]]. Grańczi z [[Òman|Òmanã]] i [[Saùdijskô Arabiô|Saùdijską Arabią]]<ref>[https://www.britannica.com/place/United-Arab-Emirates United Arab Emirates, Encyclopedia Britannica] [2025-07-04]</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20231210120853/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/ United Arab Emirates, CIA World Factbook] [2025-07-04]</ref>. Nôrodné swiãto je 2 gòdnika, je to dzéń samòstójnoty (2 gòdnika 1971)<ref>[https://gulfnews.com/uae/uae-national-day-december-2-1971-the-start-of-historic-breakthrough-mansour-bin-zayed-1.92414546 UAE National Day: December 2, 1971, the start of historic breakthrough: Mansour bin Zayed] Gulf News [2025-07-04]</ref>. Dëtkã Zjednónëch Arabsczich Emiratów je dirham, chtëren dzelë sã na 100 filsów<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zjednoczone-Emiraty-Arabskie;4169183.html Zjednoczone Emiraty Arabskie, Encyklopedia PWN] [2025-07-04]</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Blisczi Wschód, greńczë z Òmańską ë Perską roztoką, lezë midzë Òmanã ë Saùdijską Arabią. === Wiéchrzëzna === * całownô: 83,600 km² * wiéchrzëzna lądu: 83,600 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 km² (0%) === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,066 km * państwa, z jaczima mô grańce: Òman 609 km; Saùdijskô Arabiô 457 km === Brzegòwô liniô === 1,318 km === Klimat === Piôszczësti, chłodny w wschòdnëch górach. === Ùsztôłcenié terenu === płaskô, jałowô nadmòrskô nizinô, co przechodzy w falësté piôskòwé dënë wiôldżi pustini; górë na wschodze === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 149 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Perskô Roztoka) * nôwëższi czëp: 1,905 m. n.r.m. (góra Dżabal al-Dżajs) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 4.6% (w tim 0.5% òrnëch gruńtów) * lasë 3.8% (w 2018) == Sprôwné pòdzelenié == Zjednóné Arabsczé Emiratë to [[federacëjô]] emiratów – kòżdi mô swòjégò emira (ksążã), a wszëtczi tworzą radã z prezydentã na czele (mést je to emir z Abu Zabi)<ref>[https://web.archive.org/web/20260208210800/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zjednoczone-Emiraty-Arabskie-Ustroj-polityczny;4575768.html Zjednoczone Emiraty Arabskie. Ustrój polityczny], Encyklopedia PWN (Pòlsczi) [2025-04-07]</ref>. Dzysészim prezydeńtã je [[Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan]] <small>([[Anielsczi jãzëk|en]]. Mohamed bin Zayed Al Nahyan)</small>, òstôł welowany 14 maja 2022<ref>[https://www.uae-embassy.org/discover-uae/governance/about-uae-president-sheikh-mohamed-bin-zayed About UAE president Mohamed bin Zayed] UAE Embassy, Washington DC [2025-07-04]</ref>. Ich stolëcama są gardë o tëch samëch mionach. Krôj òbejmuje siedëm emiratów: <gallery> Abu Dhabi in United Arab Emirates.svg|[[Abu Zabi (emirat)|Abu Zabi]] Ajman in United Arab Emirates.svg|[[Adżman (emirat)|Adżman]] Dubai in United Arab Emirates.svg|[[Dubaj (emirat)|Dubaj]] Fujairah in United Arab Emirates.svg|[[Fudżajra (emirat)|Fudżajra]] Ras al-Khaimah in United Arab Emirates.svg|[[Ras al-Chajma (emirat)|Ras al-Chajma]] Sharjah in United Arab Emirates.svg|[[Szardżô (emirat)|Szardżô]] Umm al-Quwain in United Arab Emirates.svg|[[Umm al-Kajwajn (emirat)|Umm al-Kajwajn]] </gallery> == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 9,973,449 (2023) === Etniczné karna === Emiratczicë 11.6%, Pôłniowi Azjacë 59.4% (w tim Hindusë 38.2%, Bengalczicë 9.5%, Pakistańczicë 9.4%, jinszi 2.3%), Egipcjanowie 10.2%, Filipińczicë 6.1%, jinsi 12.8% (2015 est.) === Jãzëczi === Arabsczi (państwòwi), Anielsczi, Hindi, Malajalam, Urdu, Paszto, Tagalog, Persczi === Religijné karna === Mùzułmanie 76%, chrzescëjanowie 9%, jinszé (w wikszoscë hindùiscë ë bùddiscë, mni niż 5% pòpùlacji to parsowé, bahaicë, druzowie, sikhowie, ahmadowie, mùzułmanie Dawoodi ë Żëdzë) 15% (òk. 2005) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 87.8% * wikszé miesczé westrzódczi: 3.008 milionów mieszkańców Dubaj, 1.831 milionów Szardża, 1.567 milionów Abu Zabi (stolëca) (2023) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Zjednóné Arabsczé Emiratë (ar. ''‏الإمارات العربيّة المتّحدة'') *pòliticzny ùstôw: federacëjô mònarchii *stolëca: Abu Zabi *czasowô cona: UTC+4 *państwowé swiãto: [[2 gòdnika]] (Dzéń samòstójnotë) === Wëkònôwczô władza === * prezydent [[Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan]] (òd 2022) * premier [[Muhammad ibn Rasheed al-Maktoum]] (òd 2006) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Federalnô Nôrodnô Radzëzna (ar. ''المجلس الوطني الإتحادي''), jaczi skłôdô sã z 40 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Òbaczë téż == * [[Òman]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] oabflz0zipwv3u3trz28psx28wg7rce 0 12329 211582 209558 2026-08-20T10:48:53Z DawnyTest 14843 infobox 211582 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Wòlny Gard Krakòwò|miono=Wolne Miasto Kraków|lata jistnienia=1815–1846|fana=Flag of Kraków.svg|herb=Coat of arms of the Free City of Cracow.svg|miono-genitiw=Krakòwa|na karce=Wmkrakow.jpg|jãzëk=[[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]]|stolëca=Krakòwò|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1164|rok=1815|dëtk=Krakòwskô złotówka|lëdztwò=87 986|czasowô cona=+1|swiãto=18 pazdzérznika|Prezydeńt=Józef Wincenti Wodzicczi|kònstitucjô=Kònstitucjô z 1833|data ùsôdzenia=18 pazdzérznika 1815|data lëkwidacji=16 lëstopadnika 1846}} '''Wòlny Gard Krakòwò''', '''Krakòwskô Republika''' ({{jãz.|pl}} ''Wolne Miasto Kraków, Rzeczpospolita Krakowska'') (akùrôtnie '''Wòlné, Samòstójné i Scësle Neùtralné Gard Krakòwò i jegò Òkrãg''', {{jãz.|pl}} ''Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków i jego Okręg'') bëł to w latach 1815–1846 samòstójné [[gard-państwò]], ùsôdzôny pò wòjnach Napòléónsczich. Na widensczim kòngresã pòstanowiono, że Krakòwò i òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd kòntrolą [[Królestwò Prës|Prës]], [[Czezerstwò Aùstrie|Aùstrie]] i [[Ruscze Jimperium|Rusczi]]. Ògłoszenié pòwstaniô wòlnégò gardu miôło môl 18 pazdzérznika 1815, ten datum stał sã nôrodnym swiãtem<ref name=":0">[https://muzhp.pl/en/calendar/powstanie-wolnego-miasta-krakowa-en Powstanie Wolnego Miasta Krakowa] Muzeum Historii Polski</ref>. Z przëczënë pòwstaniô Krakòwsczégò òstało włãczëne do Austrie<ref name=":1">[https://encyklopedia.interia.pl/historia/news-rzeczpospolita-krakowska,nId,2084733 Rzeczpospolita Krakowska] Encyklopedia Interia</ref><ref name=":2">[https://ank.gov.pl/wystawy/wolne-miasto-krakow-1815-1846-materialy-z-zasobu-krakowskiego-archiwum Wolne Miasto Kraków 1815-1846 – materiały z zasobu krakowskiego Archiwum] Archiwum Narodowe w Krakowie</ref> jakno Wiôldżé Ksãżstwò Krakòwsczé. Władzã wëkònawczô sprawòwôł Senat. Parlameńtem bëłô Jizba Reprezentantów<ref name=":1" />. Państwò nie prowôdzëło zagrańczny pòliticzi, bò miôłë nad nim czuwac Ruskô, Aùstriô i Prësë<ref name=":2" />. Wòlny Gard Krakòwò miôł własnã konstitucję i bëlną aùtonomiã. W Wòlnym Gardze Krakòwie bëłë też jinszé gardë: [[Chrzanów]], Trzébinia i Nowô Góra a téż 244 wsë<ref name=":0" /><ref name=":2" />. == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Józef Brodowski 002.JPG|Nadanie konstitucji Wòlnemu Gardu Krakòwò Òbrôzk:Zlote krakowskie.jpg|Krakòwsczé złotówczi Stanisław Wodzicki.JPG|Stanisłôw grôf Wodzicczi, przédnik Senatu Wòlnégò Gardu </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie|Krakòwò]] ovrpb4zti4qjynn12sjwgfwsfnf0kmg 0 12360 211572 205159 2026-08-19T17:04:41Z DawnyTest 14843 infobox 211572 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|fana=Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg|herb=CoA Kingdom of the Two Sicilies.svg|himn=Inno al Re <center>[[Òbrôzk:Inno al Re - Paisiello.ogg]]</center>|czasowô cona=+1 – zëma<br> UTC +2 – lato|stolëca=[[Napùl]]|jãzëk=[[Italsczi jãzëk|italsczi]]|na karce=Regno delle Due Sicilie.jpg|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=111 900|rok=1860|lëdztwò=8 703 000|kòd dëtka=-|miono=Królestwò Òbòjga Siciliów|gwôsné miono=Regno delle Due Sicilie|miono-genitiw=Królestwa Òbòjga Siciliów|Mònarcha=Frãcëszk II|lata jistnienia=1816–1861 |data ùsôdzenia=12 gòdnika 1816|data lëkwidacji=12 gromicznika 1861}} '''Królestwò Òbòjga Siciliów''' ({{jãz.|it}} ''Regno delle Due Sicilie'') bëło państwã w pôłniowo-westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], ze stolëcã w [[Napùlu]]. == Historiô == Pòwstało w 1816 z przesztôłceniô Królestwa Napùlu pò wiedensczégò kòngresu, królã òstôł Ferdinônd I z dinastie Bùrbonów<ref>[https://web.archive.org/web/20250116092745/https://camillaofbourbon.com/royal-house-of-bourbon-two-sicilies-historical-origins/ Royal House of Bourbon Two Sicilies] Camilla of Burbon Two Sicilies</ref>. W 1820 miôła môl rewòlucje na Sicilii, chtërny mieszkańcowie domôgôlë sã samòrządzeniô. W 1848 miôł môl [[Zymk Lëdów]], z jegò przëczënë król Ferdinônd II ùsôdzëł kònstitucëjny rząd le przeprowadzëł pòtemù kòntrarewòlucjã<ref>[https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kingdom-two-sicilies Kingdom of the Two Sicilies] Encyclopedia.com</ref>. Królestwò ùstało jistniec w 1861, czedë òstało pòdbitë przez Giuseppe Garibaldiégò i włãczònë do Królestwa Italsczi<ref>[https://web.archive.org/web/20251007204334/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Obojga-Sycylii-Krolestwo;3949377.html Obojga Sycylii, Królestwo] Encyklopedia PWN</ref><ref>[https://history.state.gov/countries/two-sicilies Two Sicilies*] Office of the Historian</ref>, a król Frãcëszk II òstał òbalôny. == Królowie == * 1816-1825: Ferdinand I * 1825-1830: Frãcëszk I * 1830-1859: Ferdinand II * 1859-1861: Frãcëszk II == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:Provinces of Two Sicilies.png|mały|Prowincje Królestwa]] {| |width="10"| |valign="top"| {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:100%" |- style="font-size:110%;" !width="10px"| !!width="180px"| Prowincjô !! width="70px" | [[Stolëca]] |- | 1 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Abruzzo Ultra (wings inverted).svg|20px]] [[Abruzzo Ultra]] || [[L’Aquila]] |- | 2 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Abruzzo Citra.svg|20px]] [[Abruzzo Citra]] || [[Chieti]] |- | 3 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Terra di Lavoro.svg|20px]] [[Terra di Lavoro]] || [[Napùl]] |- | 4 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Contado di Molise.svg|20px]] [[Contado di Molise]] || [[Campobasso]] |- | 5 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Principato Ultra.svg|20px]] [[Principato Ultra]] || [[Benewent|Benevento]] |- | 6 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Principato Citra.svg|20px]] [[Principato Citra]] || [[Salerno]] |- | 7 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Capitanata.svg|20px]] [[Capitanata]] || [[Foggia]] |- | 8 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Basilicata.svg|20px]] [[Basilicata]] || [[Potenza]] |- | 9 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Terra di Bari.svg|20px]] [[Terra di Bari]] || [[Bari]] |- | 10 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Terra d'Otranto.svg|20px]] [[Terra di Otranto]] || [[Lecce]] |- | 11 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Calabria Citra.svg|20px]] [[Calabria Citra]] || [[Cosenza]] |- | 12 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Calabria Ultra.svg|20px]] [[Calabria Ultra]] || [[Catanzaro]] |- | 13 || [[Siciliô]] || [[Palermo]] |} |} == Òbôcz też == * [[Neòbùrbòńskô Rësznota]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] hbaxh00dnduzgohb34lsonvn1wu54t1 211574 211572 2026-08-19T17:06:22Z DawnyTest 14843 211574 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|fana=Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg|herb=CoA Kingdom of the Two Sicilies.svg|himn=Inno al Re <center>[[Òbrôzk:Inno al Re - Paisiello.ogg]]</center>|czasowô cona=+1 – zëma<br> UTC +2 – lato|stolëca=[[Napùl]]|jãzëk=[[Italsczi jãzëk|italsczi]]|na karce=Regno delle Due Sicilie.jpg|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=111 900|rok=1860|lëdztwò=8 703 000|kòd dëtka=-|miono=Królestwò Òbòjga Siciliów|gwôsné miono=Regno delle Due Sicilie|miono-genitiw=Królestwa Òbòjga Siciliów|Mònarcha=Frãcëszk II|lata jistnienia=1816–1861 |data ùsôdzenia=12 gòdnika 1816|data lëkwidacji=12 gromicznika 1861}} '''Królestwò Òbòjga Siciliów''' ({{jãz.|it}} ''Regno delle Due Sicilie'') bëło państwã w pôłniowo-westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], ze stolëcã w [[Napùl]]u. == Historiô == Pòwstało w 1816 z przesztôłceniô Królestwa Napùlu pò wiedensczégò kòngresu, królã òstôł Ferdinônd I z dinastie Bùrbonów<ref>[https://web.archive.org/web/20250116092745/https://camillaofbourbon.com/royal-house-of-bourbon-two-sicilies-historical-origins/ Royal House of Bourbon Two Sicilies] Camilla of Burbon Two Sicilies</ref>. W 1820 miôła môl rewòlucje na Sicilii, chtërny mieszkańcowie domôgôlë sã samòrządzeniô. W 1848 miôł môl [[Zymk Lëdów]], z jegò przëczënë król Ferdinônd II ùsôdzëł kònstitucëjny rząd le przeprowadzëł pòtemù kòntrarewòlucjã<ref>[https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kingdom-two-sicilies Kingdom of the Two Sicilies] Encyclopedia.com</ref>. Królestwò ùstało jistniec w 1861, czedë òstało pòdbitë przez Giuseppe Garibaldiégò i włãczònë do Królestwa Italsczi<ref>[https://web.archive.org/web/20251007204334/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Obojga-Sycylii-Krolestwo;3949377.html Obojga Sycylii, Królestwo] Encyklopedia PWN</ref><ref>[https://history.state.gov/countries/two-sicilies Two Sicilies*] Office of the Historian</ref>, a król Frãcëszk II òstał òbalôny. == Królowie == * 1816-1825: Ferdinand I * 1825-1830: Frãcëszk I * 1830-1859: Ferdinand II * 1859-1861: Frãcëszk II == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:Provinces of Two Sicilies.png|mały|Prowincje Królestwa]] {| |width="10"| |valign="top"| {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:100%" |- style="font-size:110%;" !width="10px"| !!width="180px"| Prowincjô !! width="70px" | [[Stolëca]] |- | 1 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Abruzzo Ultra (wings inverted).svg|20px]] [[Abruzzo Ultra]] || [[L’Aquila]] |- | 2 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Abruzzo Citra.svg|20px]] [[Abruzzo Citra]] || [[Chieti]] |- | 3 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Terra di Lavoro.svg|20px]] [[Terra di Lavoro]] || [[Napùl]] |- | 4 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Contado di Molise.svg|20px]] [[Contado di Molise]] || [[Campobasso]] |- | 5 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Principato Ultra.svg|20px]] [[Principato Ultra]] || [[Benewent|Benevento]] |- | 6 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Principato Citra.svg|20px]] [[Principato Citra]] || [[Salerno]] |- | 7 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Capitanata.svg|20px]] [[Capitanata]] || [[Foggia]] |- | 8 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Basilicata.svg|20px]] [[Basilicata]] || [[Potenza]] |- | 9 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Terra di Bari.svg|20px]] [[Terra di Bari]] || [[Bari]] |- | 10 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Terra d'Otranto.svg|20px]] [[Terra di Otranto]] || [[Lecce]] |- | 11 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Calabria Citra.svg|20px]] [[Calabria Citra]] || [[Cosenza]] |- | 12 || [[Òbrôzk:Coat of Arms of Calabria Ultra.svg|20px]] [[Calabria Ultra]] || [[Catanzaro]] |- | 13 || [[Siciliô]] || [[Palermo]] |} |} == Òbôcz też == * [[Neòbùrbòńskô Rësznota]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] 05jdo2muq6a2dcjc6t74vd36ughq1f3 0 12802 211583 206215 2026-08-20T10:50:59Z DawnyTest 14843 infobox 211583 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Niemieckô Rzesza|gwôsné miono=Deutsches Reich|lata jistnienia=1918–1933|fana=Flag of Germany (3-2).svg|herb=Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg|miono-genitiw=Miemiecczégò|mòtto=Einigkeit und Recht und Freiheit”<br>(„Jednosc i sprawiedlëwòsci wòlnosc”)|himn=Das Lied der Deutschen (Piesń Niemców) <center>[[Òbrôzk:German national anthem performed by the US Navy Band.ogg]]</center>|na karce=Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg|jãzëk=[[niemiecczi jãzëk|niemiecczi]]|stolëca=Berlëno|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Weimarskô Kònstitucjô|Prezydeńt=[[Paul von Hindenburg]]|Premiéra=[[Adolf Hitler]]|data ùsôdzenia=9 lëstopadnika 1918|data lëkwidacji=15 Strëmiannika 1933|wiéchrzëzna=468 787|dëtk=niemieckô markô|czasowô cona=+1|lëdztwò=67 700 000<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1066918/population-germany-historical/ Population of Germany 1800-2020]'' [online], Statista [dost. 2026-04-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=1933}} '''Weimarskô Repùblika''' ({{jãz.|de}} ''Weimarer Republik'') – nieòficjalné miono Miemców midzë òbaleniô mònarchii a òbjimniãcô wëszëznë bez [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]]. W lëstopadnikù 1918 miôła môl rewòlucje, z chtërni przëczënë abdikowôł niemiecczi cysôrz Wilhelm II, a wëszëznã òbjili socjaldemòkracë<ref>[https://www.bundestag.de/resource/blob/189772/november_revolution.pdf ''The November revolution, 1918/1919''] Deutscher Bundestag [dost. 2026-04-26]</ref>. Niemieckô Nôrôdnô Gromada òbradowôłô w [[Weimar|Weimarze]], z przëczënë biotków w [[Berlëno|Berlënie]]<ref>[https://www.picture-alliance.com/en/webseries/weimar-republic-foundation-of-the-republic-w369265 ''Weimar Republic - Foun­da­tion of the Republic''] Picture Alliance [dost. 2026-04-26]</ref>. W 1919 Gromada przeprowadzëłô prezydencką welacjã ë pierszim prezydeńtã Niemiecczi òstôł Friedrich Ebert<ref>[https://www.britannica.com/place/Weimar-Republic#ref339527 ''Weimar Constitution''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-04-26]</ref>. Weimarskô Repùblika doswiadczëłô gòspòdarzeniowy krizë. Miôła môl hiperinflacje z przëczënë dodrëkù piądzë pò [[I swiatowô wòjna|I swiatowi wòjnie]]<ref>Łabuz&nbsp;M., ''[https://warhist.pl/wojna/hiperinflacja-w-republice-weimarskiej/ Hiperinflacja w Republice Weimarskiej]'' [online], II WOJNA ŚWIATOWA - najlepszy portal poświęcony historii, 8 gòdnika 2021 [dost. 2026-04-25].</ref>. Repùblika bëła też pòliticzné òdizolowónô, zjinaczełô sã to w 1922 czedë pòdpisano diplomaticzny ùkłôd w Rapallo z Ruską<ref>''[https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/37032?t=Rapallo-czyli-obalanie-wersalskiego-ladu Rapallo, czyli obalanie wersalskiego ładu]'' [online], www.polska-zbrojna.pl [dost. 2026-04-25].</ref>. W 1925 krôj pòdpisôł ùkłôd w Locarno (reńsczi ùgòdë) z Belgią ë Francëją chtërën gwarantowôł nienarëszalnosc grańc<ref>[https://polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/wrzesien-1939/kalendarium/ku-agresji-na-polske-i ''Ku agresji na Polskę i Wojnie Światowej - kwiecień 1922 - sierpień 1939''] Polskie Miesiące [dost. 2026-04-26]</ref>. W 1926 Niemcë dołãczëłë do Lidżi Nôrôdów<ref>''[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1919Parisv13/ch10subch1 Historical Documents - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-04-25].</ref>. 31 lëpińca 1932 partiô Adolfa Hitlera, NSDAP dobëłô welacjã do parlamentu, a òn sam 30 stëcznika 1933 òstôł kanclérã Niemiec<ref>''[https://polskieradio24.pl/artykul/2348363,pierwsze-zwyciestwo-hitlera-31-lipca-1932-roku-nsdap-wygralo-wybory-do-reichstagu Pierwsze zwycięstwo Hitlera. 31 lipca 1932 roku NSDAP wygrało wybory do Reichstagu]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-25].</ref>. == Òbaczë téż == * [[Niemieckô]] * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] ekg73cwhyhx9u90z3zkm30j2lr6mgyh 10 12839 211565 197009 2026-08-19T14:09:11Z Rzadtymczasowy 19437 [[Wilno]] 211565 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{SUBPAGENAME}} |Nowi Jork = Stón |Wilno = Òbéńda |#default = [[Wòjewództwò]] }} ayssgkj6l6gssxpp59ywin98ge0fi9e 2 13324 211578 211487 2026-08-19T20:29:00Z HaxelKaszëba 17492 211578 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pùck| dopełniacz=Pùcka| adjektiw_mask=pùcczi| adjektiw_fem=pùckô| céch=POL_Puck_COA.svg| fana=POL_Puck_flag.svg| Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°43'02"N 18°24'27"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pùck]]}}}}| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Hanna Pruchniewska| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13,| kod_poczt_um=84-100 | tel_um=58&nbsp;673-0500| fax_um=58&nbsp;673-0533| mail_um=| wiéchrzëzna=4,9| stopniN=54|minutN=42|stopniE=18|minutE=24| wysokość=0 - 20| rok=2009| lëdztwò=11&nbsp;361 (2009)| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-100| registracëjné tôfle=GPU| TERYT=6222911031| SIMC=| www=http://www.miasto.puck.pl| commons=Puck| |gwôsné miono=Puck}} '''Pùck''' (téż '''Pùckò''', '''Pëck''', {{jãz.|pl}} ''Puck'', {{jãz.|de}} ''Putzig'') – nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historiô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. - XXII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Òbaczë téż == * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] * [[Dzień Kaszubski w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] fu9q3x37bbtnifomowblqj7y7q8v5da 10 13805 211569 211513 2026-08-19T16:38:39Z Terrus38 14026 211569 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#DBDBDB; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òbrôzk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{fùl miono<includeonly>|</includeonly>}}}|Fùl miono ë nôzwëskò|{{{fùl miono}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòlsczé miono<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòlsczé miono ë nôzwëskò|{{{pòlsczé miono}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{fùl òriginalné<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{znankòwnik}}} miono ë nôzwëskò|{{{fùl òriginalné}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data narodzeniégò}}}{{{môl narodzeniégò}}} |{{#if:{{{data narodzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl narodzeniégò}}}|i&nbsp;môl}} narodzeniégò |Môl narodzeniégò }} |{{#if:{{{môl narodzeniégò}}} |{{{data narodzeniégò}}} {{#if:{{{môl narodzeniégò}}}|<br />{{{môl narodzeniégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}{{{môl smiercë<includeonly>|</includeonly>}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{przëczëna smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|Przëczëna smiercë|{{{przëczëna smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wark<includeonly>|</includeonly>}}}|Wark, zajãcé|{{{wark}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{plac zamieszkaniô<includeonly>|</includeonly>}}}|Plac zamieszkaniô|{{{plac zamieszkaniô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrodnosc<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrodnosc|{{{nôrodnosc}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôùkòwi titel<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôùkòwi titel|{{{nôùkòwi titel}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{edukacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|Edukacjô|{{{edukacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùczbòwniô<includeonly>|</includeonly>}}}|Ùczbòwniô|{{{ùczbòwniô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëdzél<includeonly>|</includeonly>}}}|Wëdzél|{{{wëdzél}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stanowiszcze<includeonly>|</includeonly>}}}|Stanowiszcze|{{{stanowiszcze}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òrganizacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|Òrganizacjô|{{{òrganizacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{partiô<includeonly>|</includeonly>}}}|Partiô|{{{partiô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{majątk<includeonly>|</includeonly>}}}|Majątk|{{{majątk}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|Wëznanié|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{starszi<includeonly>|</includeonly>}}}|Starszi|{{{starszi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{małżeństwò<includeonly>|</includeonly>}}}|Małżeństwò|{{{małżeństwò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{partner<includeonly>|</includeonly>}}}|Partner|{{{partner}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{partnerka<includeonly>|</includeonly>}}}|Partnerka|{{{partnerka}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{dzecë<includeonly>|</includeonly>}}}|Dzecë|{{{dzecë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galeriô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdroje<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdroje}}} Tekstë we Wikizdrojach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{internetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{internetowô starna}}} Internetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #DBDBDB;"}} |- |} <noinclude>[[Kategòrëjô:Infoboxë]]</noinclude> h3tqv1unt3uprjewtpymfpwhml6kc0h 0 13815 211558 2026-08-19T12:30:39Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Stôrô Hëta]] do [[Stôrô Hëta (gmina Kartuzë)]] 211558 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Stôrô Hëta (gmina Kartuzë)]] m5yvrzwhv37boczzlzcediogbungq0w 211559 211558 2026-08-19T12:31:00Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Stôrô Hëta (gmina Kartuzë)]] na [[Stôrô Hëta (wiele znaczeniów)]] 211559 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Stôrô Hëta (wiele znaczeniów)]] ij8wp96zmilbyajyehvzxdtopxubadb 0 13816 211560 2026-08-19T12:34:01Z Terrus38 14026 Ùsôdzonô nowô starna "{{Wiele znaczeniów|Stôrô Hëta (wiele znaczeniów)}} * [[Stôrô Hëta (gduńsczi kréz)|Stôrô Hëta]] – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w gduńsczim krézu, w gminie Przëwidz * [[Stôrô Hëta (gmina Serakòjce)|Stôrô Hëta]] – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce * [[Stôrô Hëta (gmina Kartuzë)|Stôrô Hëta]] – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim…" 211560 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Stôrô Hëta (wiele znaczeniów)}} * [[Stôrô Hëta (gduńsczi kréz)|Stôrô Hëta]] – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w gduńsczim krézu, w gminie Przëwidz * [[Stôrô Hëta (gmina Serakòjce)|Stôrô Hëta]] – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce * [[Stôrô Hëta (gmina Kartuzë)|Stôrô Hëta]] – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë 8j5ji9gf5e4wr2rhbq7sfcgxk4x0qq5 0 13817 211570 2026-08-19T17:02:37Z DawnyTest 14843 nowo starna 211570 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Napùl|gwôsné miono=Napoli|céch=Napoli-Stemma.svg|dopełniacz=Napùlu|fana=Flag of Naples.svg|karta=Circondario di Napoli.png|państwò=[[Italskô]]|Kréz=Kampania|wiéchrzëzna=119,2|lëdztwò=905,050|rok=2026|czerënkòwi numer=081|pòcztowi kòd=80100|registracëjné tôfle=NA|bùrméster=Gaetano Manfredi|www=https://www.comune.napoli.it/|commons=Category:Naples}} '''Napùl''' ([[Italsczi jãzëk|it]]. ''Napoli'') je gardã w pôłniowi [[Italskô|Italsczi]], stolëca regionu Kampania, u pòdnóża wùlkanu Wezuwiusz. Napùl òstał założony w VIII stalace p.n.e.<ref>''[https://www.italia.it/en/campania/naples/guide-history-facts Naples, what to see in the city of Vesuvius]'' [online], Italia.it [dost. 2026-08-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>, bëł stolëcznëm gardã Ksãstwa Napùlu (661–1139<ref name=":0">P.L. Kessler, ''[https://www.naples-napoli.org/en/the-duchy-of-naples-and-the-normans/ Kingdoms of Italy - Naples]'' [online], The History Files [dost. 2026-08-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>), Królestwa Napùlù (1282–1816<ref name=":0" />) ë kùreszce [[Królestwò Òbòjga Siciliów|Królestwa Òbòjga Siciliów]]. Wiéchrzëzna je 119.2 km², lëdztwò w 2026 bëło 905,050, gãstosc 7,590/km²<ref>[https://www.citypopulation.de/en/italy/campania/napoli/063049__napoli/ ''Napoli''] [online], Citypopulation.de [dost. 2026-08-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>. [[Òbrôzk:Napoli.jpg|lewo|mały|Napùl z widzënkã na wùlkan]] == Przëpisë == a433pcs2xapxub0vnpuaueueeuerfbh 211571 211570 2026-08-19T17:03:48Z DawnyTest 14843 kat. 211571 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Napùl|gwôsné miono=Napoli|céch=Napoli-Stemma.svg|dopełniacz=Napùlu|fana=Flag of Naples.svg|karta=Circondario di Napoli.png|państwò=[[Italskô]]|Kréz=Kampania|wiéchrzëzna=119,2|lëdztwò=905,050|rok=2026|czerënkòwi numer=081|pòcztowi kòd=80100|registracëjné tôfle=NA|bùrméster=Gaetano Manfredi|www=https://www.comune.napoli.it/|commons=Category:Naples}} '''Napùl''' ([[Italsczi jãzëk|it]]. ''Napoli'') je gardã w pôłniowi [[Italskô|Italsczi]], stolëca regionu Kampania, u pòdnóża wùlkanu Wezuwiusz. Napùl òstał założony w VIII stalace p.n.e.<ref>''[https://www.italia.it/en/campania/naples/guide-history-facts Naples, what to see in the city of Vesuvius]'' [online], Italia.it [dost. 2026-08-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>, bëł stolëcznëm gardã Ksãstwa Napùlu (661–1139<ref name=":0">P.L. Kessler, ''[https://www.naples-napoli.org/en/the-duchy-of-naples-and-the-normans/ Kingdoms of Italy - Naples]'' [online], The History Files [dost. 2026-08-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>), Królestwa Napùlù (1282–1816<ref name=":0" />) ë kùreszce [[Królestwò Òbòjga Siciliów|Królestwa Òbòjga Siciliów]]. Wiéchrzëzna je 119.2 km², lëdztwò w 2026 bëło 905,050, gãstosc 7,590/km²<ref>[https://www.citypopulation.de/en/italy/campania/napoli/063049__napoli/ ''Napoli''] [online], Citypopulation.de [dost. 2026-08-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>. [[Òbrôzk:Napoli.jpg|lewo|mały|Napùl z widzënkã na wùlkan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Italskô]] sa8kr6w0mffckpoz62t0r3yp0ybsflt 828 13818 211576 2026-08-19T20:23:25Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "return { { ["link alias"] = "Lëtewskô", ["skrót"] = "LTU", ["dopełniacz"] = "Lëtewsczi", mapa = "Lithuania adm location map.svg", top = 56.7, bottom = 53.7, left = 20.4, right = 27.2, ["przykład"] = { { "54°41′00″N 25°17′00″E", "Wilno", }, -- 54/41/00/N/25/17/00/E/Wilno }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Lithuania.jpg", }, }" 211576 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Lëtewskô", ["skrót"] = "LTU", ["dopełniacz"] = "Lëtewsczi", mapa = "Lithuania adm location map.svg", top = 56.7, bottom = 53.7, left = 20.4, right = 27.2, ["przykład"] = { { "54°41′00″N 25°17′00″E", "Wilno", }, -- 54/41/00/N/25/17/00/E/Wilno }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Relief Map of Lithuania.jpg", }, } hddl0yp6nnt9qgyqee3s0njmzbhze5f