Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1075 211930 210107 2026-08-31T00:20:50Z HaxelKaszëba 17492 211930 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wikipedia-logo-v2.svg|mały|Logo Wikipedie]] Dba '''Wikipedie''' (http://www.wikipedia.org) pòwsta w [[stëcznik|stëcznikù]] [[2001]] rokù. Ji zgrôwą je ùsôdzenié [[wòlnô dokùmentacjô|wòlny]], [[Internet|internetowi]] [[encyklopediô|encyklopedie]]. [[Przédnô starna|Kaszëbskô Wikipediô]] je partã ny ùdbë w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. == Historiô == Wikipediô òsta założonô 21 stëcznika 2001 rokù [[Jimmy Wales|Jimmy'égò Walesa]] a [[Larry Sanger|Larry'égò Sangera]]. Zôczątkòwò bëła niewiôldżim projektã, jaczi miôł pòszerzëc internetową encyklopediã Nupedia, równak baro chùtkò pòczãła sã rozwijac. Ji nôwôżniészą znanką sta sã mòżebnosc wespólnégò ùtworzeniô a ùprawianiô artików przez brëkòwników internetu. W pòstãpnëch latach pòwstałë nowé jãzëkòwé wersje Wikipedie. Dzãka za tim projekt stôł sã jednym z nôwikszich edukacyjnëch inicjatiwów w historie internetu. == Regle Wikipedie == Wikipediô je ùtwòrzonô przez spòlëznã wòlontariuszów. Artikle mògą bëc twòrzoné przez prakticzno kòżdégò brëkòwnika, równak pòwinnë òpierac sã na rzetelnëch zdrojach a przedstôwiac infòrmacje w spòsób mòżebno neùtralny. Jedną z spòdlowëch reglów Wikipedie je mòżebnosc swobòdnégò wëkòrzistiwóniô a rozpòwszechnianiô ji zamkłoscë na warënkach richtich licencjów. Wikipediô nie je równak mést zbiérnicą internetowëch starnów — ji pòmaklëwné jazëkòwé wersje mają gwôsné spòlëznë, regle a spòsób òrganizacje. == Lësta pòpùlarnëch jãzëkòwëch wersjów Wikipedie == Afrikaans • አማርኛ • العربية • Azərbaycanca • বাংলা • Беларуская • Bosanski • Български • Català • Česky • Cymraeg • Dansk • Deutsch • Eesti • Ελληνικά • English • Español • Euskara • فارسی • Français • Gaeilge • Galego • ગુજરાતી • 한국어 • Հայերեն • हिन्दी • Hrvatski • Bahasa Indonesia • Íslenska • Italiano • עברית • ಕನ್ನಡ • ქართული • ភាសាខ្មែរ • Кыргызча • ພາສາລາວ • Latviešu • Lietuvių • Македонски • Magyar • മലയാളം • मराठी • Bahasa Melayu • Монгол • မြန်မာဘာသာ • Nederlands • नेपाली • 日本語 • Norsk • ଓଡି଼ଆ • অসমীযা় • Oʻzbekcha • ਪੰਜਾਬੀ • Polski • Português • Қазақша • Română • Русский • Shqip • සිංහල • Slovenčina • Slovenščina • Srpski • Suomi • Svenska • Kiswahili • Tagalog • தமிழ் • తెలుగు • ภาษาไทย • Türkçe • Українська • اردو • Tiếng Việt • 中文 • isiZulu == Sosterné ùdbë == * [http://www.wiktionary.org '''Wikisłowôrz'''] - ''Wielejãzëkòwi słowôrz'' ''([http://pl.wiktionary.org/wiki/Kategoria:Język_kaszubski Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org])'' * '''[http://www.wikiquote.org Wikicytatë]''' - ''Zbiérk cytatów'' * '''[http://www.wikinews.org Wikinews]''' - ''Wiki-nowinë'' * [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] - ''Repòzytorium mediów'' * [[wikisource:pl:Strona główna|'''Wikisources''']] - ''Zdrojowé dokùmentë'' * '''[http://www.wikibooks.org Wikibooks]''' - ''Darmòwé ùczbòwniczi'' * [[wikispecies:Main Page|'''Wikispecies''']] - ''Zortownik gatënków'' * [[m:Main Page|'''Meta-Wiki''']] - ''Kòòrdinacjô projektów'' == Òbaczë téż == * [[Kiwix]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wikipedia.org/ Wikipediô w anielsczim jãzëkù] * [https://web.archive.org/web/20031203221040/http://en2.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_coordination Zestôwk Wikipediów w jinszich jãzëkach] * [http://meta.wikipedia.org/ Artikle a diskùsje ò wszelejaczich zachach sparłãczonëch z ùdbama Wikipedie] * https://www.youtube.com/watch?v=uS_tUfomFUI 2:29 [[Kategòrëjô:Encyklopedie]] [[Kategòrëjô:Wikimedia]] s5i1qrqpldtosjlxzhmlu0uisb8uc14 211931 211930 2026-08-31T00:22:56Z HaxelKaszëba 17492 211931 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wikipedia-logo-v2.svg|mały|Logo Wikipedie]] Dba '''Wikipedie''' (http://www.wikipedia.org) pòwsta w [[stëcznik|stëcznikù]] [[2001]] rokù. Ji zgrôwą je ùsôdzenié [[wòlnô dokùmentacjô|wòlny]], [[Internet|internetowi]] [[encyklopediô|encyklopedie]]. [[Przédnô starna|Kaszëbskô Wikipediô]] je partã ny ùdbë w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. == Historiô == Wikipediô òsta założonô [[21 stëcznika]] [[2001]] rokù [[Jimmy Wales|Jimmy'égò Walesa]] a [[Larry Sanger|Larry'égò Sangera]]. Zôczątkòwò bëła niewiôldżim projektã, jaczi miôł pòszerzëc internetową encyklopediã [[Nupedia]], równak baro chùtkò pòczãła sã rozwijac. Ji nôwôżniészą znanką sta sã mòżebnosc wespólnégò ùtworzeniô a ùprawianiô artików przez brëkòwników internetu. W pòstãpnëch latach pòwstałë nowé jãzëkòwé wersje Wikipedie. Dzãka za tim projekt stôł sã jednym z nôwikszich edukacyjnëch inicjatiwów w historie internetu. == Regle Wikipedie == Wikipediô je ùtwòrzonô przez spòlëznã wòlontariuszów. Artikle mògą bëc twòrzoné przez prakticzno kòżdégò brëkòwnika, równak pòwinnë sã òpierac na rzetelnëch zdrojach a przedstôwiac infòrmacje w spòsób mòżebno neùtralny. Jedną z spòdlowëch reglów Wikipedie je mòżebnosc swobòdnégò wëkòrzistiwóniô a rozpòwszechnianiô ji zamkłoscë na warënkach richtich licencjów. Wikipediô nie je równak mést zbiérnicą internetowëch starnów — ji pòmaklëwné jazëkòwé wersje mają gwôsné spòlëznë, regle a spòsób òrganizacje. == Lësta pòpùlarnëch jãzëkòwëch wersjów Wikipedie == Afrikaans • አማርኛ • العربية • Azərbaycanca • বাংলা • Беларуская • Bosanski • Български • Català • Česky • Cymraeg • Dansk • Deutsch • Eesti • Ελληνικά • English • Español • Euskara • فارسی • Français • Gaeilge • Galego • ગુજરાતી • 한국어 • Հայերեն • हिन्दी • Hrvatski • Bahasa Indonesia • Íslenska • Italiano • עברית • ಕನ್ನಡ • ქართული • ភាសាខ្មែរ • Кыргызча • ພາສາລາວ • Latviešu • Lietuvių • Македонски • Magyar • മലയാളം • मराठी • Bahasa Melayu • Монгол • မြန်မာဘာသာ • Nederlands • नेपाली • 日本語 • Norsk • ଓଡି଼ଆ • অসমীযা় • Oʻzbekcha • ਪੰਜਾਬੀ • Polski • Português • Қазақша • Română • Русский • Shqip • සිංහල • Slovenčina • Slovenščina • Srpski • Suomi • Svenska • Kiswahili • Tagalog • தமிழ் • తెలుగు • ภาษาไทย • Türkçe • Українська • اردو • Tiếng Việt • 中文 • isiZulu == Sosterné ùdbë == * [http://www.wiktionary.org '''Wikisłowôrz'''] - ''Wielejãzëkòwi słowôrz'' ''([http://pl.wiktionary.org/wiki/Kategoria:Język_kaszubski Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org])'' * '''[http://www.wikiquote.org Wikicytatë]''' - ''Zbiérk cytatów'' * '''[http://www.wikinews.org Wikinews]''' - ''Wiki-nowinë'' * [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] - ''Repòzytorium mediów'' * [[wikisource:pl:Strona główna|'''Wikisources''']] - ''Zdrojowé dokùmentë'' * '''[http://www.wikibooks.org Wikibooks]''' - ''Darmòwé ùczbòwniczi'' * [[wikispecies:Main Page|'''Wikispecies''']] - ''Zortownik gatënków'' * [[m:Main Page|'''Meta-Wiki''']] - ''Kòòrdinacjô projektów'' == Òbaczë téż == * [[Kiwix]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wikipedia.org/ Wikipediô w anielsczim jãzëkù] * [https://web.archive.org/web/20031203221040/http://en2.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_coordination Zestôwk Wikipediów w jinszich jãzëkach] * [http://meta.wikipedia.org/ Artikle a diskùsje ò wszelejaczich zachach sparłãczonëch z ùdbama Wikipedie] * https://www.youtube.com/watch?v=uS_tUfomFUI 2:29 [[Kategòrëjô:Encyklopedie]] [[Kategòrëjô:Wikimedia]] fwgydinyykhne86584g3djuagpf9ar8 0 1423 211924 208643 2026-08-30T23:35:41Z DawnyTest 14843 211924 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac|miono=Erik Pòmòrsczi|òbrôzk=ErichI.1500.JPG|òpisënk=Wëmalënk ksążëca (1500)|tytuł=Król Norwesczi, Król Duńsczi, Król Szwédzczi, słëpsczi ksążã, stôrgardzczi ksążã|dinastiô=Grificë|òjc=[[Wartësłôw VII|Warcësłôw VII]]|matka=Mariô Meklembùrskô|dzecë=Érik (młodszi)|data smiercë=przed 16 czerwińca 1459|data ùrodzeniô=przed 11 czerwińca 1382}}[[Òbrôzk:Erik af Pommern.jpg|mały|Kòrónowanié Érika Pòmòrsczégò na króla Duńsczi, Szwédzczi ë Norwesczi|lewo]] [[Òbrôzk:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg|mały|Sztãpel Érika Pòmòrsczégò brëkòwóny w latach 1398–1435]]'''Érik Pòmòrsczi''' (ùr. przed [[11 czerwińca]] 1382 w [[Dërłowò|Rëwałdze]], ùm. przed [[16 czerwińca]] [[1459]] tamò; ''Erik I'' - pòmòrsczi titel, ''Erik af Pommern'' - duńsczi titel, ''Erik av Pommern (Erik XIII)'' - szwédzczi titel, ''Erik av Pommern (Erik III)'' - norwesczi titel) béł sënã [[Warcësłôw VII|Warcësława VII-gò]] ë Marii Meklembùrsczi. Przë rëchcënach dostôł miono Bògùsłôw, pò starkù [[Bògùsłôw V|Bògùsławie V]], bùdownikù zómkù w Rëwałdze. W [[1388]] rokù, wzãti za swòje przez swòjã cotkã, duńską królewą Małgòrzatã I, przëcygnął do [[Roskilde]] w Duńsczi. W [[1389]] erbòwôł òd ni Norwesczé Królestwò, w [[stëcznik|stëcznikù]] [[1396]] òstôł wëbróny królã Duńsczi, a w [[lëpińc]]u – Szwédzczi. [[20 czerwińca]] [[1397]], jakno rezultat starë Małgòrzatë I, na zómkù w Kalmarze ([[Szwedzkô|Szwédzkô]]) doszło do ùgôdënkù midzë [[Dëńskô|Duńską]], [[Szwedzkô|Szwédzką]] ë [[Norweskô|Norweską]], zwóny [[Kalmarskô Ùniô|Kalmarską Ùnią]]. Ji pierszim królã òstôł Érik Pòmòrsczi, równak jaż do smiercë Małgòrzatë w [[1412]] dzelił z nią włôdzã nad [[Skandinawiô|Skandinawią]]. W [[1405]] òdbéł sã zdënk Érika z Filipiną – córką angelsczégò króla [[Henrik IV|Henrika IV]]. Érik miôł abicje stwòrzëc wiôldżé skandinawsczé imperium z centrum w Duńsce. W [[1429]] rokù w gardze [[Helsingør]] nad cesniną [[Øresund]] wprowadzył mòrsczé [[Czło|czła]] dlô òkrãtów wpłiwającëch ë wëpłiwającëch z [[Bôłt]]u. Przez wicy jak 4 stalata no czło dôwało duńsczémù państwù zacht zwësk. Dejadë dosc chùtkò wdôł sã Érik w marachùjącé wòjnë z [[Hanza|Hanzą]], a przez to narôsta òpòzycjô procëm niemù. Òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód [[Szwédowie|Szwédów]], chtërny òbskôrżelë gò téż ò fawòrizowanié [[Dënowie|Dënów]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] przë òbsadzywanim ùrzãdów. W [[1439]] mùszôł ùstãpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na [[Gòtlandiô|Gòtlandii]]. Stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë, ë dlôte dostôł pòzwã „pòslédnégò wikinga Bôłtu”. W [[1449]] przebiwôł zôs w Rëwałdze, tu rozbùdowôł zómk ë jakno Érik I przëjimnął włôdzã nad słëpsczim dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] òd [[Bògùsłôw IX|Bògùsława IX-gò]]. Ùmiarł [[3 maja]] [[1459]] rokù, pòchòwóny òstôł w mariacczim kòscele w Rëwałdze. [[Òbrôzk:Armoiries medievales d Eric de Poméranie 1382-1459.svg|centruj|mały|274x274px|<small>Céch Érika: Pòle serca - céch Norwesczi; trzë lewë - céch Duńsczi; trzë kòrónë - céch Szwédzczi, lew - céch Szwédzczi; grif - céch Pòmòrzô</small>]] {| align="center" border="2" cellpadding="8" cellspacing="0" !Pòprzédca !Lësta panowników !Nôslédnik |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margrete 1.)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Duńsczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer 3. af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margreta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Norwesczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bawarsczi]] ''(Christoffer af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margareta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Szwédzczi]] |align="center" width="34%"|[[Karol VIII]] ''(Karl Knutsson Bonde)'' |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Duńskô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Szwédzczi]] [[Kategòrëjô:Skandinawiô]] 20p7ak7l5oczyalmgkpi1g2deouxtoe 211926 211924 2026-08-30T23:42:48Z DawnyTest 14843 211926 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac|miono=Erik Pòmòrsczi|òbrôzk=ErichI.1500.JPG|òpisënk=Wëmalënk ksążëca (1500)|tytuł=Król Norwesczi, Król Duńsczi, Król Szwédzczi, słëpsczi ksążã, stôrgardzczi ksążã|dinastiô=Grificë|òjc=[[Wartësłôw VII|Warcësłôw VII]]|matka=Mariô Meklembùrskô|dzecë=Érik (młodszi)|data smiercë=przed 16 czerwińca 1459|data ùrodzeniô=przed 11 czerwińca 1382|titel1=Król Norwesczi|panowanié1=1389-1442|pòprzédca1=Małgòrzata I|nastãpnik1=Krësztof III Bajersczi|titel2=Król Duńsczi|panowanié2=1396-1439|pòprzédca2=Małgòrzata I|nastãpnik2=Krësztof III Bajersczi|titel3=Król Szwédzczi|panowanié3=1396-1434/1435–1439|pòprzédca3=Małgòrzata I|nastãpnik3=Karol VIII Knutsson Bonde (regent)|titel4=Słłëpsczi ksążã|panowanié4=1449-1459|pòprzédca4=Bògùsłôw IX|nastãpnik4=Erik II|titel5=Stôrgardzczi ksążã|panowanié5=1449-1459|pòprzédca5=Bògùsłôw IX|nastãpnik5=w skłôdze stôrgardzczégò ksãstwa}}[[Òbrôzk:Erik af Pommern.jpg|mały|Kòrónowanié Érika Pòmòrsczégò na króla Duńsczi, Szwédzczi ë Norwesczi|lewo]] [[Òbrôzk:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg|mały|Sztãpel Érika Pòmòrsczégò brëkòwóny w latach 1398–1435]]'''Érik Pòmòrsczi''' (ùr. przed [[11 czerwińca]] 1382 w [[Dërłowò|Rëwałdze]], ùm. przed [[16 czerwińca]] [[1459]] tamò; ''Erik I'' - pòmòrsczi titel, ''Erik af Pommern'' - duńsczi titel, ''Erik av Pommern (Erik XIII)'' - szwédzczi titel, ''Erik av Pommern (Erik III)'' - norwesczi titel) béł sënã [[Warcësłôw VII|Warcësława VII-gò]] ë Marii Meklembùrsczi. Przë rëchcënach dostôł miono Bògùsłôw, pò starkù [[Bògùsłôw V|Bògùsławie V]], bùdownikù zómkù w Rëwałdze. W [[1388]] rokù, wzãti za swòje przez swòjã cotkã, duńską królewą Małgòrzatã I, przëcygnął do [[Roskilde]] w Duńsczi. W [[1389]] erbòwôł òd ni Norwesczé Królestwò, w [[stëcznik|stëcznikù]] [[1396]] òstôł wëbróny królã Duńsczi, a w [[lëpińc]]u – Szwédzczi. [[20 czerwińca]] [[1397]], jakno rezultat starë Małgòrzatë I, na zómkù w Kalmarze ([[Szwedzkô|Szwédzkô]]) doszło do ùgôdënkù midzë [[Dëńskô|Duńską]], [[Szwedzkô|Szwédzką]] ë [[Norweskô|Norweską]], zwóny [[Kalmarskô Ùniô|Kalmarską Ùnią]]. Ji pierszim królã òstôł Érik Pòmòrsczi, równak jaż do smiercë Małgòrzatë w [[1412]] dzelił z nią włôdzã nad [[Skandinawiô|Skandinawią]]. W [[1405]] òdbéł sã zdënk Érika z Filipiną – córką angelsczégò króla [[Henrik IV|Henrika IV]]. Érik miôł abicje stwòrzëc wiôldżé skandinawsczé imperium z centrum w Duńsce. W [[1429]] rokù w gardze [[Helsingør]] nad cesniną [[Øresund]] wprowadzył mòrsczé [[Czło|czła]] dlô òkrãtów wpłiwającëch ë wëpłiwającëch z [[Bôłt]]u. Przez wicy jak 4 stalata no czło dôwało duńsczémù państwù zacht zwësk. Dejadë dosc chùtkò wdôł sã Érik w marachùjącé wòjnë z [[Hanza|Hanzą]], a przez to narôsta òpòzycjô procëm niemù. Òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód [[Szwédowie|Szwédów]], chtërny òbskôrżelë gò téż ò fawòrizowanié [[Dënowie|Dënów]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] przë òbsadzywanim ùrzãdów. W [[1439]] mùszôł ùstãpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na [[Gòtlandiô|Gòtlandii]]. Stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë, ë dlôte dostôł pòzwã „pòslédnégò wikinga Bôłtu”. W [[1449]] przebiwôł zôs w Rëwałdze, tu rozbùdowôł zómk ë jakno Érik I przëjimnął włôdzã nad słëpsczim dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] òd [[Bògùsłôw IX|Bògùsława IX-gò]]. Ùmiarł [[3 maja]] [[1459]] rokù, pòchòwóny òstôł w mariacczim kòscele w Rëwałdze. [[Òbrôzk:Armoiries medievales d Eric de Poméranie 1382-1459.svg|centruj|mały|274x274px|<small>Céch Érika: Pòle serca - céch Norwesczi; trzë lewë - céch Duńsczi; trzë kòrónë - céch Szwédzczi, lew - céch Szwédzczi; grif - céch Pòmòrzô</small>]] {| align="center" border="2" cellpadding="8" cellspacing="0" !Pòprzédca !Lësta panowników !Nôslédnik |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margrete 1.)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Duńsczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer 3. af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margreta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Norwesczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bawarsczi]] ''(Christoffer af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margareta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Szwédzczi]] |align="center" width="34%"|[[Karol VIII]] ''(Karl Knutsson Bonde)'' |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Duńskô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Szwédzczi]] [[Kategòrëjô:Skandinawiô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] 3148tedb7zy3g4hwmzkeel95b74mrco 211929 211926 2026-08-30T23:50:12Z HaxelKaszëba 17492 jesz tu wrócã a na gwës ten articzel mdã miôł rozwijóny czedës (tak jak jem to zrobił z swiãtopôłkã) 211929 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac|miono=Erik Pòmòrsczi|òbrôzk=ErichI.1500.JPG|òpisënk=Wëmalënk ksążëca (1500)|tytuł=Król Norwesczi, Król Duńsczi, Król Szwédzczi, słëpsczi ksążã, stôrgardzczi ksążã|dinastiô=Grificë|òjc=[[Wartësłôw VII|Warcësłôw VII]]|matka=Mariô Meklembùrskô|dzecë=Érik (młodszi)|data smiercë=przed 16 czerwińca 1459|data ùrodzeniô=przed 11 czerwińca 1382|titel1=Król Norwesczi|panowanié1=1389-1442|pòprzédca1=Małgòrzata I|nastãpnik1=Krësztof III Bajersczi|titel2=Król Duńsczi|panowanié2=1396-1439|pòprzédca2=Małgòrzata I|nastãpnik2=Krësztof III Bajersczi|titel3=Król Szwédzczi|panowanié3=1396-1434/1435–1439|pòprzédca3=Małgòrzata I|nastãpnik3=Karol VIII Knutsson Bonde (regent)|titel4=Słłëpsczi ksążã|panowanié4=1449-1459|pòprzédca4=Bògùsłôw IX|nastãpnik4=Erik II|titel5=Stôrgardzczi ksążã|panowanié5=1449-1459|pòprzédca5=Bògùsłôw IX|nastãpnik5=w skłôdze stôrgardzczégò ksãstwa}}[[Òbrôzk:Erik af Pommern.jpg|mały|Kòrónowanié Érika Pòmòrsczégò na króla Duńsczi, Szwédzczi ë Norwesczi|lewo]] [[Òbrôzk:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg|mały|Sztãpel Érika Pòmòrsczégò brëkòwóny w latach 1398–1435]]'''Érik Pòmòrsczi''' (ùr. przed [[11 czerwińca]] 1382 w [[Dërłowò|Rëwałdze]], ùm. przed [[16 czerwińca]] [[1459]] tamò; ''Erik I'' - pòmòrsczi titel, ''Erik af Pommern'' - duńsczi titel, ''Erik av Pommern (Erik XIII)'' - szwédzczi titel, ''Erik av Pommern (Erik III)'' - norwesczi titel) béł sënã [[Warcësłôw VII|Warcësława VII-gò]] a Marie Meklembùrsczi. Przë rëchcënach dostôł miono Bògùsłôw, pò starkù [[Bògùsłôw V|Bògùsławie V]], bùdownikù zómkù w Rëwałdze. W [[1388]] rokù, wzãti za swòje przez swòjã cotkã, duńską królewą Małgòrzatã I, przëcygnął do [[Roskilde]] w Duńsczi. W [[1389]] erbòwôł òd ni Norwesczé Królestwò, w [[stëcznik|stëcznikù]] [[1396]] òstôł wëbróny królã Duńsczi, a w [[lëpińc]]u – Szwédzczi. [[20 czerwińca]] [[1397]], jakno rezultat starë Małgòrzatë I, na zómkù w Kalmarze ([[Szwedzkô|Szwédzkô]]) doszło do ùgôdënkù midzë [[Dëńskô|Duńską]], [[Szwedzkô|Szwédzką]] ë [[Norweskô|Norweską]], zwóny [[Kalmarskô Ùniô|Kalmarską Ùnią]]. Ji pierszim królã òstôł Érik Pòmòrsczi, równak jaż do smiercë Małgòrzatë w [[1412]] dzelił z nią włôdzã nad [[Skandinawiô|Skandinawią]]. W [[1405]] òdbéł sã zdënk Érika z Filipiną – córką angelsczégò króla [[Henrik IV|Henrika IV]]. Érik miôł abicje stwòrzëc wiôldżé skandinawsczé imperium z centrum w Duńsce. W [[1429]] rokù w gardze [[Helsingør]] nad cesniną [[Øresund]] wprowadzył mòrsczé [[Czło|czła]] dlô òkrãtów wpłiwającëch ë wëpłiwającëch z [[Bôłt]]u. Przez wicy jak 4 stalata no czło dôwało duńsczémù państwù zacht zwësk. Dejadë dosc chùtkò wdôł sã Érik w marachùjącé wòjnë z [[Hanza|Hanzą]], a przez to narôsta òpòzycjô procëm niemù. Òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód [[Szwédowie|Szwédów]], chtërny òbskôrżelë gò téż ò fawòrizowanié [[Dënowie|Dënów]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] przë òbsadzywanim ùrzãdów. W [[1439]] mùszôł ùstãpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na [[Gòtlandiô|Gòtlandii]]. Stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë, ë dlôte dostôł pòzwã „pòslédnégò wikinga Bôłtu”. W [[1449]] przebiwôł zôs w Rëwałdze, tu rozbùdowôł zómk ë jakno Érik I przëjimnął włôdzã nad słëpsczim dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] òd [[Bògùsłôw IX|Bògùsława IX-gò]]. Ùmiarł [[3 maja]] [[1459]] rokù, pòchòwóny òstôł w mariacczim kòscele w Rëwałdze. [[Òbrôzk:Armoiries medievales d Eric de Poméranie 1382-1459.svg|centruj|mały|274x274px|<small>Céch Érika: Pòle serca - céch Norwesczi; trzë lewë - céch Duńsczi; trzë kòrónë - céch Szwédzczi, lew - céch Szwédzczi; grif - céch Pòmòrzô</small>]] {| align="center" border="2" cellpadding="8" cellspacing="0" !Pòprzédca !Lësta panowników !Nôslédnik |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margrete 1.)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Duńsczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer 3. af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margreta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Norwesczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bawarsczi]] ''(Christoffer af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margareta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Szwédzczi]] |align="center" width="34%"|[[Karol VIII]] ''(Karl Knutsson Bonde)'' |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Duńskô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Szwédzczi]] [[Kategòrëjô:Skandinawiô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] 1rm0ui8pgqcfq1lf5efqloi2hym73be 211939 211929 2026-08-31T11:43:41Z Iketsi 3254 - → – ; → 211939 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac|miono=Erik Pòmòrsczi|òbrôzk=ErichI.1500.JPG|òpisënk=Wëmalënk ksążëca (1500)|tytuł=Król Norwesczi, Król Duńsczi, Król Szwédzczi, słëpsczi ksążã, stôrgardzczi ksążã|dinastiô=Grificë|òjc=[[Wartësłôw VII|Warcësłôw VII]]|matka=Mariô Meklembùrskô|dzecë=Érik (młodszi)|data smiercë=przed 16 czerwińca 1459|data ùrodzeniô=przed 11 czerwińca 1382|titel1=Król Norwesczi|panowanié1=1389-1442|pòprzédca1=Małgòrzata I|nastãpnik1=Krësztof III Bajersczi|titel2=Król Duńsczi|panowanié2=1396-1439|pòprzédca2=Małgòrzata I|nastãpnik2=Krësztof III Bajersczi|titel3=Król Szwédzczi|panowanié3=1396-1434/1435–1439|pòprzédca3=Małgòrzata I|nastãpnik3=Karol VIII Knutsson Bonde (regent)|titel4=Słłëpsczi ksążã|panowanié4=1449-1459|pòprzédca4=Bògùsłôw IX|nastãpnik4=Erik II|titel5=Stôrgardzczi ksążã|panowanié5=1449-1459|pòprzédca5=Bògùsłôw IX|nastãpnik5=w skłôdze stôrgardzczégò ksãstwa}}[[Òbrôzk:Erik af Pommern.jpg|mały|Kòrónowanié Érika Pòmòrsczégò na króla Duńsczi, Szwédzczi ë Norwesczi|lewo]] [[Òbrôzk:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg|mały|Sztãpel Érika Pòmòrsczégò brëkòwóny w latach 1398–1435]]'''Érik Pòmòrsczi''' (ùr. przed [[11 czerwińca]] 1382 w [[Dërłowò|Rëwałdze]], ùm. przed [[16 czerwińca]] [[1459]] tamò; ''Erik I'' – pòmòrsczi titel, ''Erik af Pommern'' – duńsczi titel, ''Erik av Pommern (Erik XIII)'' – szwédzczi titel, ''Erik av Pommern (Erik III)'' – norwesczi titel) béł sënã [[Warcësłôw VII|Warcësława VII-gò]] a Marie Meklembùrsczi. Przë rëchcënach dostôł miono Bògùsłôw, pò starkù [[Bògùsłôw V|Bògùsławie V]], bùdownikù zómkù w Rëwałdze. W [[1388]] rokù, wzãti za swòje przez swòjã cotkã, duńską królewą Małgòrzatã I, przëcygnął do [[Roskilde]] w Duńsczi. W [[1389]] erbòwôł òd ni Norwesczé Królestwò, w [[stëcznik|stëcznikù]] [[1396]] òstôł wëbróny królã Duńsczi, a w [[lëpińc]]u – Szwédzczi. [[20 czerwińca]] [[1397]], jakno rezultat starë Małgòrzatë I, na zómkù w Kalmarze ([[Szwedzkô|Szwédzkô]]) doszło do ùgôdënkù midzë [[Dëńskô|Duńską]], [[Szwedzkô|Szwédzką]] ë [[Norweskô|Norweską]], zwóny [[Kalmarskô Ùniô|Kalmarską Ùnią]]. Ji pierszim królã òstôł Érik Pòmòrsczi, równak jaż do smiercë Małgòrzatë w [[1412]] dzelił z nią włôdzã nad [[Skandinawiô|Skandinawią]]. W [[1405]] òdbéł sã zdënk Érika z Filipiną – córką angelsczégò króla [[Henrik IV|Henrika IV]]. Érik miôł abicje stwòrzëc wiôldżé skandinawsczé imperium z centrum w Duńsce. W [[1429]] rokù w gardze [[Helsingør]] nad cesniną [[Øresund]] wprowadzył mòrsczé [[Czło|czła]] dlô òkrãtów wpłiwającëch ë wëpłiwającëch z [[Bôłt]]u. Przez wicy jak 4 stalata no czło dôwało duńsczémù państwù zacht zwësk. Dejadë dosc chùtkò wdôł sã Érik w marachùjącé wòjnë z [[Hanza|Hanzą]], a przez to narôsta òpòzycjô procëm niemù. Òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód [[Szwédowie|Szwédów]], chtërny òbskôrżelë gò téż ò fawòrizowanié [[Dënowie|Dënów]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] przë òbsadzywanim ùrzãdów. W [[1439]] mùszôł ùstãpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na [[Gòtlandiô|Gòtlandii]]. Stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë, ë dlôte dostôł pòzwã „pòslédnégò wikinga Bôłtu”. W [[1449]] przebiwôł zôs w Rëwałdze, tu rozbùdowôł zómk ë jakno Érik I przëjimnął włôdzã nad słëpsczim dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] òd [[Bògùsłôw IX|Bògùsława IX-gò]]. Ùmiarł [[3 maja]] [[1459]] rokù, pòchòwóny òstôł w mariacczim kòscele w Rëwałdze. [[Òbrôzk:Armoiries medievales d Eric de Poméranie 1382-1459.svg|centruj|mały|274x274px|<small>Céch Érika: Pòle serca – céch Norwesczi; trzë lewë – céch Duńsczi; trzë kòrónë – céch Szwédzczi, lew – céch Szwédzczi; grif – céch Pòmòrzô</small>]] {| align="center" border="2" cellpadding="8" cellspacing="0" !Pòprzédca !Lësta panowników !Nôslédnik |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margrete 1.)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Duńsczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer 3. af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margreta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Norwesczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bawarsczi]] ''(Christoffer af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Małgòrzata I]] ''(Margareta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Szwédzczi]] |align="center" width="34%"|[[Karol VIII]] ''(Karl Knutsson Bonde)'' |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Duńskô]] [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Szwédzczi]] [[Kategòrëjô:Skandinawiô]] sal01hlyl9lasdor7suk1czega36zmk 0 1471 211919 207342 2026-08-30T22:53:36Z DawnyTest 14843 211919 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=[[Władimir Putin]]|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" /> abò '''Ruskô Federacjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]] ([[Syberiô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azjô|Azji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngòliô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent [[Władimir Putin]] (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] peild6ev8qzfd81vetmi3v0uwquo24q 0 1897 211925 210266 2026-08-30T23:41:38Z DawnyTest 14843 infobox 211925 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriget Sverige | miono = Królestwò Szwédzczi | miono-genitiw = Szwédzczi | fana = Flag of Sweden.svg| herb = Great coat of arms of Sweden.svg | na karce = LocationSweden.png| mòtto = För Sverige i tiden | jãzëk = [[Szwédzczi jãzëk|szwédzczi]], lapońsczi| stolëca = Sztokhòlm | fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô | wiéchrzëzna = 449.964 | lëdztwò = 10,610,485 | rok = 2025 | dëtk = szwédzkô krona | kòd dëtka = SEK | czasowô cona = +1 – zëma [[UTC]] +2 – lato | swiãto = 6 czerwińca | himn = Du gamla, du fria,<br>Kungssången | kòd = SE | Internet = .se | telefón = +46 |Mònarcha=[[Karól XVI Gùstôw]]|Premiéra=Ulf Kristersson|aùtowi kòd=S }} '''Szwédzkô''' (''Sverige'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Greńczë z [[Norweskô|Norweską]], [[Fińskô|Fińską]] a téż z [[Dëńskô|Dëńską]] przez mòst nad cesniną Öresund. Stolecznym garda je [[Sztokhòlm]]. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 450,295<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110083823/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden Sweden] The World Factbook</ref> * wiéchrzëzna lądu: 410,335 * wiéchrzëzna wòdów: 39,960 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,211 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 545 km; [[Norweskô]] 1,666 km === Brzegòwô liniô === 3,218 km === Klimat === Ùmiarkowany na pôłniu, z zëmną, chmùrzëstą zëmą, chmùrzëstim dzélowo chłodnym latã, subartkiczny na nordze<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/sweden/51263.htm Sweden (08/05)] US Department of State</ref>. === Ùsztôłcenié terenu === Przédno plasczi lub łagódnie grzëpowe nizënë; na pòrénku góry<ref name=":0" />. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -2,4 m. n.r.m. (Roztoka jezera Hammarsjon, òbòk Kristianstad) * nôwëższi czëp: 2,100 m. n.r.m. (Kebnekaise) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 7.3% (w tim 6.2% òrnëch gruńtów) * lasë 68.6% == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 10,610,485 (wôrtoscë szacowóné na pazdzérznik 2025)<ref>[https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population-and-living-conditions/population-composition-and-development/population-statistics/ Population statistics] Statistics Sweden</ref> === Etniczné karna === Szwédë 79.6%, Syrëjczëcë 1.9%, Irakijczicë 1.4%, Finowie 1.3%, jinni 15.8%<ref name=":0" /> Òficjalne nôrôdné mniejszosci: Żëdzë, Cëgónie, Samowie, Finowie, Tornedalianie<ref name=":1">[https://sweden.se/life/equality/national-minorities-in-sweden There are 5 official national minorities in Sweden. Swedish law protects their languages and cultures.] Sweden.se</ref><ref name=":2">[https://start.stockholm/en/about-the-city-of-stockholm/how-the-city-is-governed/national-minorities/ National minorities] Stockholms stad</ref>. === Jãzëczi === Òficjalny jãzëk je szwédzczi, ùznawane sã też jãzëczi mniejszosci: Jidisz, cëgóńsczi, lapońsczi, fińsczi, meänkieli<ref name=":1" /><ref name=":2" />. === Religijné karna === 53% – [[Lëterstwò|lëteranie]], mni niż 6% – zaòstałë [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] wëznania, 8,1% – [[Islam|mùzułmónie]]<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/sweden/ 2023 Report on International Religious Freedom: Sweden] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 88.7% (2023) * wikszé miesczé westrzódczi: Sztokhòlm – 995,574 mieszkańców w 2025<ref>[https://sweden.se/life/society/key-facts-about-sweden Key facts about Sweden] Sweden.se</ref> == Pòliticzny system == Szwédzkô je kònstitucyjną mònarchią, [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] òd 1973 je król Karól XVI Gùstôw<ref>[https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king HM The King] Kungahuset</ref>. Szefem rządu je premiéra Ulf Kristersson<ref>[https://www.government.se/government-of-sweden/prime-ministers-office/ Prime Minister's Office] The Government of Sweden</ref>. Parlameńt – Rikgsdag ma 349 członków, sã wëbierani na 4 lata<ref>[https://www.riksdagen.se/en/ Welcome to the Riksdag] Sveriges Riksdag</ref>. Òd 1 stëcznika 1995 Szwédzkô je krôjem [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]], a òd 25 strëmiannika 2001 je członkiem cony Schengen<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/sweden_en Sweden] European Union</ref>. == Òbaczë téż == * [[Sztokhòlm]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://radiokaszebe.pl/news/maciek-rutkowski-z-rekordem-guinnessa-za-przeplyniecie-baltyku-1619 {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwédzkô| ]] i7z5x4vppxqzcbp2egyifiarevkmf7e 0 5078 211932 194736 2026-08-31T10:39:16Z DawnyTest 14843 dopisënk 211932 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gregory IX bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg|mały|right|Papiéż Grégòr IX]] '''Grégòr IX''' (ùr. kòl. [[1167]] w Anagniji – ùm. [[22 zélnika]] [[1241]] w [[Rzim]]ie); bëł papiéżã w latach 1227–1241, 19 strëmiannika [[1238]] ròku wëdôł pierwszi dokùmeńt z mionã [[Kaszëbë]] – "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Jan Paweł II]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.31 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Grégòr IX}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] t7ckk4htc7qlt7vbjgin2s0fjmveaiy 211940 211932 2026-08-31T11:44:45Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 211940 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gregory IX bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg|mały|Papiéż Grégòr IX]] '''Grégòr IX''' (ùr. kòl. [[1167]] w Anagniji – ùm. [[22 zélnika]] [[1241]] w [[Rzim]]ie); bëł papiéżã w latach 1227–1241, 19 strëmiannika [[1238]] ròku wëdôł pierwszi dokùmeńt z mionã [[Kaszëbë]] – "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Jan Paweł II]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 – Gdańsk 2012, s.31 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grégòr IX}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] cay5d0nwuhspte001qjxn30ye1j22bi 0 5687 211943 196628 2026-08-31T11:52:25Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; – to je → – 211943 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Raphanus_sativus.jpg|mały|Radisczi]] '''Radiska''' (''Raphanus sativus'') L. – roscëna, chtërni je wiele zortów. [[Kaszëbi]] mają jich dosc wiele w ògródkach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Ògardowizna]] rkr6mfjt031g45f14djjmcvowz5hn38 0 6079 211942 196134 2026-08-31T11:46:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; - → – ; – to je → – 211942 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałat Julian, Popielec.jpg|mały|Ksądz sëpie lëdzóm pòswiãcony pòpiół na głowë – XIX w.]] '''Pòpielnô Strzoda''' – pierszi dzéń [[Wiôldżi Pòst|Wiôldżigò Pòstu]]. W tã strzodã ksądz w [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim kòscele]] sëpie lëdzóm pòswiãcony pòpiół na głowë. == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] == Lëteratura == * Malicki L.: Rok obrzędowy na Kaszubach, Wojewódzki Ośrodek Kultury, Gdańsk 1986[https://books.google.pl/books?id=6dhBAAAAYAAJ&q=Popielec&dq=malicki&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=4] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] jofvfa8nhiuj0df483xy59ymer0090x 0 6742 211944 208175 2026-08-31T11:57:34Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 211944 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Heliopsis_July_2011-2.jpg|mały|Zymk]] [[Òbrôzk:Anemonenblüte.JPG|mały|Zawiłczi w lese]] '''Zymk''' to je jedén ze snôżich i robòcych, przédnych cządów [[rok]]ù. Kalãdôrzowi zymk zaczinô sã kòl 21 [[strumiannik]]a, a astrologòwi téj, czéj słuńce przekrôczô niebiesczi ekwator. Za klimatowi zymk ùwôżo sã czas, w chtërnym strzédnô temperatura òb całi dzéń je òd 5 do 15 celsjusowëch gradów cepła. [[Zëma]] jidze wiedno wprzódk przed zymkiem. Zymk dzeli sã na [[nôzymk]] (pierszô pòłòwa), zwóny téż przedzymkã, ë na [[pòzymk]] (drëgô pòłòwa). Astronomòwi zymk kùnczi sã w nôdłëgszim dniu [[rok]]ù - kòl 21 [[czerwińc]]a. * Zymk to je snôżi i robòcy cząd rokù. Bùten robi sã cepli i przëlôtiwôją do naji rozmjité ptôchë z daleczich cepłich krajów. Reno móże bùdzëc naji môłi [[Pólny skòwarnk|skòwarnk]] swòjim piãknym spiéwem. Zakwitają téż niejedne drzéwiãta ë zjawiają sã pierwszi kwiôtczi np. [[Pòdsniéżk|pòdsniéżczi]], [[zymkòwi szafran]] ë [[kukówczé rãkawice]], a jak je cepłi wiodro chùtkò pòkôziwają sã téż [[Tëlpa|tëlpë]]. Całi swiat przirodë bùdzy sã pò dłudżim, zëmòwim spikù. W ògardze ùnoszô sã miłô wòniô besowëch kwiatów. Zymk przeòblôkô całi swiat w szëkòwną zeloną sëkniã, jakô ceszi òczë. Dnie robią sã corôz dłëgszi, chùtczi wschôdô [[słuńce]] i rôczi do robòtë. Trzeba téj chùtkò wstajac, bò na zymkù je wiele do robieniégò; téj je nót robic zymkòwé pòrządczi np.: pòzbierac pòłómóné przez òstri zëmòwi wiater wietewczi, zrëc ògardk, zasadzëc kwiôtczi na zôgónkù. * Zymk w kòżdim môlu je wëfùlowóny nôdzeją na nowé żëcé. Dłudżi żdanié na cepliszé dnie mòże prawie bëc snôżi, bò "(...) czôłwiek z nôtërë je taczi, czej długò na co wezérô, téj mù nôwikszi chòc skôrb pòwszédnieje". To sã chùtkò zabôcziwô ò snôżoce zymkù ë zôs żdô, ale tim razã na [[lato]]. * Pierwszi dzéń zymkù wiąże sã z kùńcem zëmë i òbùdzenim sã nôtërë do żecégò, miôł òn długò wiôldzi cësk na lëdzy. Mòże cos z pògańsczich zwëków pòwitaniégò zymkù òstało do dzysdnia np. w farwòwanim jôj abò degòwanim [[Zwëczajny jałówc|jałowcã]], czë w òrzbie na swiãtégò Józwa. Czasã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] [[19 strëmiannika]] je równak tëli sniegù, że ò òrzbie tegò dnia je cãżkò gadac. Jaje je znanką żëcégò. Na zymkù séwôrz wëchôdô téż sôc zôrna. Do nowich zwëków jaczé parłãczą sã z przëwitônim pierwszégò dnia zymkù mòże zarëchòwac ùcek ùczniów ze szkòłë (lóprowanié). Ten zwëk je colemało lëdóny przez szkólnych i ùczniowie chòc ùceklë z lekcji nie brëkùją skùtków wzyc na se. Wierã wszëtcë długò żdają na cepliszé zymkòwé dnie, chtërne dôwają lëdzama wiele redotë ë ùcechë? == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zymk (wiele znaczeniów)}} |col2= === Cządë rokù === {{#categorytree:Cządë rokù|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == [[Alojzy Bùdzysz]]: Zemja kaszëbskô (1982). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/gra/pory_roku_na_kaszubach * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cządë rokù]] ez6puxv0by6kjt9zts5oxipm2jj9xau 0 7038 211941 211915 2026-08-31T11:45:59Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 211941 wikitext text/x-wiki '''Pòst''' – dobrowólné strzimanié sã òd jedzeniégò, òglowò abò leno òd jedzeniô niechtërnëch zortów jestkù (np. miãsa), przez wëznaczony czas. Òglowò pòscy sã nôbarżi z nôbòżnëch przёczёnów. Pòst w [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim kòscele (rzimsczégò òbrządkù)]] regùlujë [[Kanóniczné Prawò]] w kanonach 1249 – 1253 i òpisejë jakò pòkùtną formã.[[Òbrôzk:KOŚCIÓŁ_KATOLICKI.jpg|mały|Kòscół]] W praktice wëapartniwô sã trzë òglowi ôrte pòstów: 1.Akùrôtny pòst – je w całim kòscele katolëczim w: * [[Pòpielnô Strzoda]] * [[Wiôldżi Piątk]] – Płaczëbóg To je strzimanié sã òd jedzeniégò miãsa i ògrańczenim jestkù. 2. Strzimanié sã òd jedzeniégò miãsa – strzimanié sã òd miãsa w kòżdi [[piątk]] liturgicznégò [[rok]]ù z môłima wëjimkama: a) uroczëzna – liturgiczné dnie nôwikszi randżi, b) chòri lëdze i lëdze co ni mają mòżlëwòtë wëbiérkù jedzeniégò np. môl rzesznégò jestkù, c) w apartnëch przëpôdkach. 3.[[Eucharistiô|Eucharisticzny]] pòst – strzëmòwanié sã òd jedzeniégò na gòdzënã przed przëjãcym Kòmùnie swiãti. Pòstem je téż dobrowólnô ùdba wiérnégò – òdmôwianié sobie jestkù. Są téż jinszi pòstë taczi jak np.: pòst w [[Prawòsławnô wiara|prawòsławny wiarze]], pòst w [[Lëterstwò|protestancëznie]], pòst w [[Jislam|jislamie]], pòst w [[Żëdzëzna|judaizmie]]. [[Òbrôzk:Quwwat-ul-Islam.jpg|mały|Jislam]] [[Òbrôzk:Mount Sinai Egypt.jpg|mały|]] == Lëteratura == * Perszon J., Na Jastra : Wielki Post i okres wielkanocny w Wejherowskiem [oprac. graf. Andrzej Arendt] (1992). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religiô]] scveulwlle3z3fbsa78h4buk3nfqnyt 0 12355 211933 209262 2026-08-31T11:17:55Z DawnyTest 14843 infobox 211933 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU |kònstitucjô=Kònstitucjô Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików z 1977}} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice - historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, [[Rusczi jãzëk|rus]]. ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armeniô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] 2hl5p4s6f0nge5bteveim3iij23atej 14 13829 211927 211777 2026-08-30T23:45:19Z DawnyTest 14843 kat. 211927 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie|Norweskô]] [[Kategòrëjô:Norweskô]] a3l5ln7otr6d1yqm326uq2d1ztbfcgn 211937 211927 2026-08-31T11:42:07Z Iketsi 3254 kat. 211937 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Norweskô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie|Norweskô]] ew2rkpqtls89vlct9wwco1utlkt2rx6 0 13834 211918 2026-08-30T22:52:46Z DawnyTest 14843 nowo starna 211918 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Władimir Putin|gwôsné jimiã=Владимир Путин|Òbrôzk=Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|òpis=2024|Data_ùrodzeniô=7 rujana 1952|Môl_ùrodzeniô=Leningrad|1. fónkcjô=4. Prezydent Rusczi Federacje|1. Òd=7 maja 2012|1. Pòprzédca=Dmitrij Miedwiediew|1. partiô=Jednô Ruskô|2. fónkcjô=10. Premiér Rusczi Federacje|2. Òd=8 maja 2008|2. Do=7 maja 2012|2. Pòprzédca=Wiktor Zubkow|2. Nastãpnik=Dmitrij Miedwiediew|2. partiô=Jednô Ruskô|3. fónkcjô=2. Prezydent Rusczi Federacje|3. Òd=31 gòdnika 1999|3. Do=7 maja 2008|3. Pòprzédca=Boris Jelcyn|3. Nastãpnik=Dmitrij Miedwiediew|4. fónkcjô=10. Premiér Rusczi Federacje|3. partiô=Jednô Ruskô|4. Pòprzédca=Siergiej Stiepaszyn|4. Nastãpnik=Michaił Kasjanow|4. Do=7 maja 2000|4. Òd=8 zélnika 1999|Pòdpis=Putin signature.svg|Data_smierci=|Mol_smierci=}} '''Władimir Władimirowicz Putin''' ({{Jãz.|ru}} Владимир Владимирович Путин) (ùr. 7 rujana 1952 w Leningradze) – rusczi pòlitikôrz, spòłeczni dzejôrz ë fùnkcjonariusz specjalnëch służb (KGB), prezydent [[Ruskô|Rusczi Federacje]] w latach 2000-2008 ë òd 2012, premiér w latach 1999–2000 i 2008–2012. Z wësztôłceniô rëchcenwalt. Je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë w związku z inwazją na [[Ùkrajina|Ùkrainã]] w 2022. W 2023 Midzënôrôdny Karny Trëbunał w Hadze wëdôł za nim nôkôz aresztowania<ref>Prosecutor I.C.C.– O.t., [https://www.icc-cpi.int/news/statement-prosecutor-karim-khan-kc-issuance-arrest-warrants-against-president-vladimir-putin ''Statement by Prosecutor Karim A. A. Khan KC on the issuance of arrest warrants against President Vladimir Putin and Ms Maria Lvova-Belova''] [online], icc-cpi.int [dost. 2023-03-18] (ang.)</ref>. Òrganizacje broniące praw człowieka òskarżają gò téż ò represje wòbec òpozycje, taczé jak niesprawiedlëwe sądowe procesë, tortury, aresztowania, a téż felënk wòlnotë słowa<ref>''[https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/russia/report-russia/ Human rights in Russia]'' [online], Amnesty International [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|en}}).</ref><ref>Human Rights Watch, ''[https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/russia Russia: Events of 2023]'' [online], 11 stycznia 2024 [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|en}}). </ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Ùzémk artikla}} t2rqk93351kkw2o8b3ulocbx1fiuelc 211921 211918 2026-08-30T22:54:39Z DawnyTest 14843 kat. 211921 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Władimir Putin|gwôsné jimiã=Владимир Путин|Òbrôzk=Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|òpis=2024|Data_ùrodzeniô=7 rujana 1952|Môl_ùrodzeniô=Leningrad|1. fónkcjô=4. Prezydent Rusczi Federacje|1. Òd=7 maja 2012|1. Pòprzédca=Dmitrij Miedwiediew|1. partiô=Jednô Ruskô|2. fónkcjô=10. Premiér Rusczi Federacje|2. Òd=8 maja 2008|2. Do=7 maja 2012|2. Pòprzédca=Wiktor Zubkow|2. Nastãpnik=Dmitrij Miedwiediew|2. partiô=Jednô Ruskô|3. fónkcjô=2. Prezydent Rusczi Federacje|3. Òd=31 gòdnika 1999|3. Do=7 maja 2008|3. Pòprzédca=Boris Jelcyn|3. Nastãpnik=Dmitrij Miedwiediew|4. fónkcjô=10. Premiér Rusczi Federacje|3. partiô=Jednô Ruskô|4. Pòprzédca=Siergiej Stiepaszyn|4. Nastãpnik=Michaił Kasjanow|4. Do=7 maja 2000|4. Òd=8 zélnika 1999|Pòdpis=Putin signature.svg|Data_smierci=|Mol_smierci=}} '''Władimir Władimirowicz Putin''' ({{Jãz.|ru}} Владимир Владимирович Путин) (ùr. 7 rujana 1952 w Leningradze) – rusczi pòlitikôrz, spòłeczni dzejôrz ë fùnkcjonariusz specjalnëch służb (KGB), prezydent [[Ruskô|Rusczi Federacje]] w latach 2000-2008 ë òd 2012, premiér w latach 1999–2000 i 2008–2012. Z wësztôłceniô rëchcenwalt. Je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë w związku z inwazją na [[Ùkrajina|Ùkrainã]] w 2022. W 2023 Midzënôrôdny Karny Trëbunał w Hadze wëdôł za nim nôkôz aresztowania<ref>Prosecutor I.C.C.– O.t., [https://www.icc-cpi.int/news/statement-prosecutor-karim-khan-kc-issuance-arrest-warrants-against-president-vladimir-putin ''Statement by Prosecutor Karim A. A. Khan KC on the issuance of arrest warrants against President Vladimir Putin and Ms Maria Lvova-Belova''] [online], icc-cpi.int [dost. 2023-03-18] (ang.)</ref>. Òrganizacje broniące praw człowieka òskarżają gò téż ò represje wòbec òpozycje, taczé jak niesprawiedlëwe sądowe procesë, tortury, aresztowania, a téż felënk wòlnotë słowa<ref>''[https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/russia/report-russia/ Human rights in Russia]'' [online], Amnesty International [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|en}}).</ref><ref>Human Rights Watch, ''[https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/russia Russia: Events of 2023]'' [online], 11 stycznia 2024 [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|en}}). </ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Prezydencë Rusczi]] nscr82npqjark0lpopplpf3cu0awstq 211936 211921 2026-08-31T11:40:21Z Iketsi 3254 ) (ùr.→; ùr.; (ang.)→({{jãz.|en}}) 211936 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Władimir Putin|gwôsné jimiã=Владимир Путин|Òbrôzk=Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|òpis=2024|Data_ùrodzeniô=7 rujana 1952|Môl_ùrodzeniô=Leningrad|1. fónkcjô=4. Prezydent Rusczi Federacje|1. Òd=7 maja 2012|1. Pòprzédca=Dmitrij Miedwiediew|1. partiô=Jednô Ruskô|2. fónkcjô=10. Premiér Rusczi Federacje|2. Òd=8 maja 2008|2. Do=7 maja 2012|2. Pòprzédca=Wiktor Zubkow|2. Nastãpnik=Dmitrij Miedwiediew|2. partiô=Jednô Ruskô|3. fónkcjô=2. Prezydent Rusczi Federacje|3. Òd=31 gòdnika 1999|3. Do=7 maja 2008|3. Pòprzédca=Boris Jelcyn|3. Nastãpnik=Dmitrij Miedwiediew|4. fónkcjô=10. Premiér Rusczi Federacje|3. partiô=Jednô Ruskô|4. Pòprzédca=Siergiej Stiepaszyn|4. Nastãpnik=Michaił Kasjanow|4. Do=7 maja 2000|4. Òd=8 zélnika 1999|Pòdpis=Putin signature.svg|Data_smierci=|Mol_smierci=}} '''Władimir Władimirowicz Putin''' ({{jãz.|ru}} Владимир Владимирович Путин; ùr. 7 rujana 1952 w Leningradze) – rusczi pòlitikôrz, spòłeczni dzejôrz ë fùnkcjonariusz specjalnëch służb (KGB), prezydent [[Ruskô|Rusczi Federacje]] w latach 2000–2008 ë òd 2012, premiér w latach 1999–2000 i 2008–2012. Z wësztôłceniô rëchcenwalt. Je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë w związku z inwazją na [[Ùkrajina|Ùkrainã]] w 2022. W 2023 Midzënôrôdny Karny Trëbunał w Hadze wëdôł za nim nôkôz aresztowania<ref>Prosecutor I.C.C.– O.t., [https://www.icc-cpi.int/news/statement-prosecutor-karim-khan-kc-issuance-arrest-warrants-against-president-vladimir-putin ''Statement by Prosecutor Karim A. A. Khan KC on the issuance of arrest warrants against President Vladimir Putin and Ms Maria Lvova-Belova''] [online], icc-cpi.int [dost. 2023-03-18] ({{jãz.|en}})</ref>. Òrganizacje broniące praw człowieka òskarżają gò téż ò represje wòbec òpozycje, taczé jak niesprawiedlëwe sądowe procesë, tortury, aresztowania, a téż felënk wòlnotë słowa<ref>''[https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/russia/report-russia/ Human rights in Russia]'' [online], Amnesty International [dost. 2026-08-30] ({{jãz.|en}}).</ref><ref>Human Rights Watch, ''[https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/russia Russia: Events of 2023]'' [online], 11 stycznia 2024 [dost. 2026-08-30] ({{jãz.|en}})</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prezydencë Rusczi]] 53yvse4fxk9h4cr5p6hzd5tx1li4z2t 14 13835 211920 2026-08-30T22:54:19Z DawnyTest 14843 Ùsôdzonô nowô starna "[[Kategòrëjô:Ruskô]]" 211920 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Ruskô]] 82p449zoeb38orlylbcoqfzckktht99 211935 211920 2026-08-31T11:39:26Z Iketsi 3254 {{Commons}} 211935 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] cqhbt86vk2wbxxi77007g5l68jnkesf 14 13836 211922 2026-08-30T23:34:02Z DawnyTest 14843 Ùsôdzonô nowô starna "[[Kategòrëjô:Szwédzkô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie]]" 211922 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Szwédzkô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie]] m3f4kf839aryjpdpcbxum2gt99ik93r 211928 211922 2026-08-30T23:45:41Z DawnyTest 14843 kat. 211928 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Szwédzkô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie|Szwédzkô]] 3fjgfw0tqmvqlkyhyqbsrt7kr2ccwh9 211938 211928 2026-08-31T11:42:17Z Iketsi 3254 {{Commons}} 211938 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Szwédzkô]] [[Kategòrëjô:Mònarchòwie|Szwédzkô]] 4ed3kyyyrsn3t2uzfb2921wcg56wd7d 0 13837 211923 2026-08-30T23:34:30Z DawnyTest 14843 nowô starna 211923 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:06.11.2025 – Recepção Oficial dos Chefes de Delegação da Cúpula do Clima (54906269035) (Carlos XVI Gustavo).jpg|mały|Król w 2025]] '''Karól XVI Gùstôw''' ([[Szwédzczi jãzëk|szw]]. Carl Gustaf Folke Hubertus; ùr. 30 łżëkwiata 1946 w Solny) je królã [[Szwédzkô|Szwédzczi]] òd 15 séwnika 1973. Syn ksãca Västerbotten, Gùstawa Adolfa ë jegò białczi Sibilli Kobùrg (ùr. 1943). W 1976 wzył zdënk z niemiecką dolmaczką Sylwią Sommerlath, para mô troje dziecy – Wiktoriã (ùr. 1977), Karola Filipa (ùr. 1979) i Magdalénã (ùr. 1982). Jegò òjc jakno nastãpnik tronu zdżinął w lotniczi katastrofie, Karól òstał wic króla po smiercë dziadka, Gùstawa VI Adolfa<ref>''[https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king#h-Biography HM The King]'' [online], www.kungahuset.se [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Trzë razë òdwiedzał Pòlskã. W 1993 [[Léch Wałãsa]] òdznaczëł gò [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1993/s/56/512 M.P. z 1993 r. Nr 56, poz. 512] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19930560512 ISAP]).</ref>. W 2026 król òdwiedzëł [[Gduńsk]], dze spòtkał sã z prezydent gardu [[Aleksandra Dulkiewicz|Aleksandrą Dulkiewicz]], òbczas ti gòscënë m.in. złożëł kwiatë pòd Pòmnikã Zabitich Òkrãtowników z Léchã Wałãsą, a téż spòtkał sã z prezydentã RP [[Karól Nawrocczi|Karolã Nawrocczim]] w [[Mùzeùm II Swiatowi Wòjnë]]<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/w-czwartek-szwedzka-para-krolewska-odwiedzi-gdansk <nowiki>Szwedzka para królewska z wizytą w Gdańsku [ZDJĘCIA]</nowiki>]'' [online], www.pap.pl [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|pl}}).</ref><ref>Anna Skrzynecka, ''[https://pomorskie.eu/krolewski-dzien-w-gdansku-monarchowie-ze-szwecji-odwiedzili-stolice-pomorza/ Królewski dzień w Gdańsku. Monarchowie ze Szwecji odwiedzili stolicę Pomorza]'' [online], Pomorskie.eu, 12 strëmiannika 2026 [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|pl}}).</ref><ref>''[https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Krol-i-krolowa-Szwecji-w-Gdansku-marzec-2026-kim-sa-gdzie-ich-spotkac-program-wizyty,a,306302 Król i królowa Szwecji w Gdańsku. Nasza relacja]'' [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dost. 2026-08-30] ({{Jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Szwédzczi]] dz8fc90xt0kkezg8jf4eyccn761b9mu 211934 211923 2026-08-31T11:38:53Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 211934 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:06.11.2025 – Recepção Oficial dos Chefes de Delegação da Cúpula do Clima (54906269035) (Carlos XVI Gustavo).jpg|mały|Król w 2025]] '''Karól XVI Gùstôw''' ({{jãz.|sv}} Carl Gustaf Folke Hubertus; ùr. 30 łżëkwiata 1946 w Solny) je królã [[Szwédzkô|Szwédzczi]] òd 15 séwnika 1973. Syn ksãca Västerbotten, Gùstawa Adolfa ë jegò białczi Sibilli Kobùrg (ùr. 1943). W 1976 wzył zdënk z niemiecką dolmaczką Sylwią Sommerlath, para mô troje dziecy – Wiktoriã (ùr. 1977), Karola Filipa (ùr. 1979) i Magdalénã (ùr. 1982). Jegò òjc jakno nastãpnik tronu zdżinął w lotniczi katastrofie, Karól òstał wic króla po smiercë dziadka, Gùstawa VI Adolfa<ref>''[https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king#h-Biography HM The King]'' [online], www.kungahuset.se [dost. 2026-08-30] ({{jãz.|en}}).</ref>. Trzë razë òdwiedzał Pòlskã. W 1993 [[Léch Wałãsa]] òdznaczëł gò [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1993/s/56/512 M.P. z 1993 r. Nr 56, poz. 512] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19930560512 ISAP]).</ref>. W 2026 król òdwiedzëł [[Gduńsk]], dze spòtkał sã z prezydent gardu [[Aleksandra Dulkiewicz|Aleksandrą Dulkiewicz]], òbczas ti gòscënë m.in. złożëł kwiatë pòd Pòmnikã Zabitich Òkrãtowników z Léchã Wałãsą, a téż spòtkał sã z prezydentã RP [[Karól Nawrocczi|Karolã Nawrocczim]] w [[Mùzeùm II Swiatowi Wòjnë]]<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/w-czwartek-szwedzka-para-krolewska-odwiedzi-gdansk <nowiki>Szwedzka para królewska z wizytą w Gdańsku [ZDJĘCIA]</nowiki>]'' [online], www.pap.pl [dost. 2026-08-30] ({{jãz.|pl}}).</ref><ref>Anna Skrzynecka, ''[https://pomorskie.eu/krolewski-dzien-w-gdansku-monarchowie-ze-szwecji-odwiedzili-stolice-pomorza/ Królewski dzień w Gdańsku. Monarchowie ze Szwecji odwiedzili stolicę Pomorza]'' [online], Pomorskie.eu, 12 strëmiannika 2026 [dost. 2026-08-30] ({{jãz.|pl}}).</ref><ref>''[https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Krol-i-krolowa-Szwecji-w-Gdansku-marzec-2026-kim-sa-gdzie-ich-spotkac-program-wizyty,a,306302 Król i królowa Szwecji w Gdańsku. Nasza relacja]'' [online], Gdańsk – oficjalny portal miasta [dost. 2026-08-30] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Szwédzczi]] gq5lfym6l9tnhpc02x1cvg0chek4yde