Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 68 212150 206692 2026-09-01T14:44:44Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212150 wikitext text/x-wiki == Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów == === [[Azjô]] === # === [[Eùropa]] === # [[Bretóńskô]] # [[Frizëjskô]] # [[Łużickô]] # [[Mòrawskô]] # [[Pòmòrskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëstë|Historëcznëch krajów ë òbéńdów]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 1capzjba0gs2dm6z66022vpv318bd2x 0 1427 212102 206684 2026-09-01T14:30:25Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëją→Azją 212102 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|mały|Eùropa ë [[Eùropejskô Ùnijô]]]] '''Eùropa''' – [[dzél swiata]] na nordowi półkùglë [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Atlantëcczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] na zôpôdze, jaż do górów [[Ùral]] na wchòdze, na pôłnim òd [[Westrzódzemne Mòrzé|Westrzódzemnegò Mòrza]], [[Czôrne Mòrzé|Czôrnégò Mòrza]] ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò, do [[Nordowi Òcean|Nordowégò Mòrza]] na nordze. Wedle niechtërnëch mòdelów ùznôwónô je jakò apartny [[kòntinent]], a wedle jinszëch jakno part [[Eùrazja|Eùrazji]]. == Geògrafne pòdôwczi == [[Òbrôzk:Europe_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni òdjimk Eùropë]] [[Òbrôzk:Rectified Languages of Europe map.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:Grossgliederung Europas.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:First.Crusade.Map.jpg|mały|Eùropa, [[1000]].]] '''Wiéchrzëzna Eùropë:''' 10&nbsp;521&nbsp;324 km², (5,96 mln km² z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Lëdztwò:''' kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 5600 km (79 gradów)<br /> '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 4200 km (35 gradów)<br /> '''Długota strądôw:''' 38 tys. km<br /> '''Strzédna wiżô môlu:''' 340 m [[n.r.m.]]<br /> '''Nôwëższi wëszéńc w Eùropie:''' [[Mont Blanc]] (4807 m n.r.m.) <br /> '''Nôniższi môl w Eùropie:''' na strądze [[Kaspijsczé Mòrze|Kaspijsczégò Mòrza]] (-28 m p.r.m.) <br /> '''Nôdłëgszô rzéka w Eùropie:''' [[Wołga]] 3530 km<br /> '''Nôwiksze jezero w Eùropie:''' [[Ładoga]] 17700 km² <br /> '''Strzédna gãscëzna lëdzy:''' 34 sztaturë/km²<br /> '''Nôwiksze garde w Eùropie:''' [[Sztambùl|Stambuł]], [[Londin|London]], [[Pariz]], [[Mòskwa]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata: * na nordze – [[Òstrów Rudolfô]] w òstrowinié [[Zemiô Franciszka Józefa|Zemii Franciszka Józefa]] * na pôłnié – òstrów [[Gavdos]] * na pòrénkù – [[Flissingsczi Retk]] na [[Nowô Zemiô|Nowi Zemi]] * na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa [[Flores (òstrów na Azorach)|Flores]] na [[Azorë|Azorach]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù: * na nordze – retk [[Nordkinn]] ([[Norweskô]]) * na pôłnie – retk [[Marroquí]] ([[Szpańskô]]) * na pòrénkù – ùbiega [[Bajdarata|Bajdaratë]] do [[Bajdarackô Hôwinga|Bajdaraccziej Hôwindżi]] ([[Ruskô]]) * na zôpôdze – retk [[Roca]] ([[Pòrtugalskô]]) Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô. Razã z [[Azjô|Azją]] Eùropa je [[Eùrazëjô|Eùrazëjã]] ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã. == Pòzwa == Pòzwa Eùropë wëwòdzy sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (''Europe'') i przez swòją łacyńsczą fòrmã ''Europa'' wëszła do prawie wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη nie je gwësnô: mòżlewé je, że pòchòdzy òd εὐρωπός (''europos'') – „łagòdno wznoszący sã”, abò òd asyrijsczégò ''ereb -''„zôpôd”. Jinszé teòrie wëwòdzą drëżeń òd semicczégò słowa znaczącégò „cemny”. Ùżiwóné sã téż òkresleniô "Stôri Kòntinent". == Grańce Eùropë == Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie [[Anglosasë|anglosasczim]]. == Òbôcze téż == '''''Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë''''' * [[Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie]] * [[Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie]] * [[Lësta eùropejsczich państw]] * [[Eùropejskô Ùnijô]] ë [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] p0tr3ca8409tx02tdwywhs8l1q6d786 212103 212102 2026-09-01T14:31:16Z Iketsi 3254 Eùrazjã 212103 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|mały|Eùropa ë [[Eùropejskô Ùnijô]]]] '''Eùropa''' – [[dzél swiata]] na nordowi półkùglë [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Atlantëcczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] na zôpôdze, jaż do górów [[Ùral]] na wchòdze, na pôłnim òd [[Westrzódzemne Mòrzé|Westrzódzemnegò Mòrza]], [[Czôrne Mòrzé|Czôrnégò Mòrza]] ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò, do [[Nordowi Òcean|Nordowégò Mòrza]] na nordze. Wedle niechtërnëch mòdelów ùznôwónô je jakò apartny [[kòntinent]], a wedle jinszëch jakno part [[Eùrazja|Eùrazji]]. == Geògrafne pòdôwczi == [[Òbrôzk:Europe_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni òdjimk Eùropë]] [[Òbrôzk:Rectified Languages of Europe map.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:Grossgliederung Europas.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:First.Crusade.Map.jpg|mały|Eùropa, [[1000]].]] '''Wiéchrzëzna Eùropë:''' 10&nbsp;521&nbsp;324 km², (5,96 mln km² z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Lëdztwò:''' kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 5600 km (79 gradów)<br /> '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 4200 km (35 gradów)<br /> '''Długota strądôw:''' 38 tys. km<br /> '''Strzédna wiżô môlu:''' 340 m [[n.r.m.]]<br /> '''Nôwëższi wëszéńc w Eùropie:''' [[Mont Blanc]] (4807 m n.r.m.) <br /> '''Nôniższi môl w Eùropie:''' na strądze [[Kaspijsczé Mòrze|Kaspijsczégò Mòrza]] (-28 m p.r.m.) <br /> '''Nôdłëgszô rzéka w Eùropie:''' [[Wołga]] 3530 km<br /> '''Nôwiksze jezero w Eùropie:''' [[Ładoga]] 17700 km² <br /> '''Strzédna gãscëzna lëdzy:''' 34 sztaturë/km²<br /> '''Nôwiksze garde w Eùropie:''' [[Sztambùl|Stambuł]], [[Londin|London]], [[Pariz]], [[Mòskwa]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata: * na nordze – [[Òstrów Rudolfô]] w òstrowinié [[Zemiô Franciszka Józefa|Zemii Franciszka Józefa]] * na pôłnié – òstrów [[Gavdos]] * na pòrénkù – [[Flissingsczi Retk]] na [[Nowô Zemiô|Nowi Zemi]] * na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa [[Flores (òstrów na Azorach)|Flores]] na [[Azorë|Azorach]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù: * na nordze – retk [[Nordkinn]] ([[Norweskô]]) * na pôłnie – retk [[Marroquí]] ([[Szpańskô]]) * na pòrénkù – ùbiega [[Bajdarata|Bajdaratë]] do [[Bajdarackô Hôwinga|Bajdaraccziej Hôwindżi]] ([[Ruskô]]) * na zôpôdze – retk [[Roca]] ([[Pòrtugalskô]]) Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô. Razã z [[Azjô|Azją]] Eùropa je [[Eùrazja|Eùrazjã]] ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã. == Pòzwa == Pòzwa Eùropë wëwòdzy sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (''Europe'') i przez swòją łacyńsczą fòrmã ''Europa'' wëszła do prawie wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη nie je gwësnô: mòżlewé je, że pòchòdzy òd εὐρωπός (''europos'') – „łagòdno wznoszący sã”, abò òd asyrijsczégò ''ereb -''„zôpôd”. Jinszé teòrie wëwòdzą drëżeń òd semicczégò słowa znaczącégò „cemny”. Ùżiwóné sã téż òkresleniô "Stôri Kòntinent". == Grańce Eùropë == Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie [[Anglosasë|anglosasczim]]. == Òbôcze téż == '''''Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë''''' * [[Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie]] * [[Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie]] * [[Lësta eùropejsczich państw]] * [[Eùropejskô Ùnijô]] ë [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] j220bhwhckkxqfgxdpadobrvntdviwq 14 1898 212256 203435 2026-09-01T21:12:09Z Iketsi 3254 {{Commons}} 212256 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ckzb69r1np8eyz9x3krrs32a7tsoezh 0 1960 212253 205196 2026-09-01T21:00:29Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Mickey Mësz]] 212253 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BolexH16.jpg|mały|Kaméra]] '''Film''' je wizualnym dokôzã złożonym z dowòlno dłudżi serëji nastąpiającëch pò se òbrazów, jaczé wëwòłëją doznanié rësznotë ë bezùstónkòwòscë. Termin "film" pòchôdô òd [[Anielsczi jãzëk|anielsczégò]] słowa na fòtograficzną blewiązkã, jakô bëła pierszim wôżnym medium do jich zapisowaniô ë distribùcëji. Pierszé filmë twòrzoné w XIX-im stolatim bëłë czôrno-biôłé ë bez zwãkù. Òd negò czasu we filmòwi technice miôł plac zacht pòkrok. Wikszosc filmów, jaczé pòwstôwają na zôczątkù XXI-gò stolatô je farwnô ë ze zwãkòwą stegną. == Kaszëbizna w filmie == Kaszëbiznã i kaszëbską tematikã mòżna bëło widzec w rédżi filmów, w òsoblëwòscë w taczich dokazach, jak: * [[Kaszëbë (film)|Kaszëbë]] (1970); * [[Remus]] (1987); * [[Testament]] (2006); * [[Miasto z morza]] (2009); * [[Kamerdyner]] (2017). Co rokù w [[Gmina Żukòwò|gminie Żukòwò]] rëchtowóny je [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]]. Artikel 12, ùst. 1 pkt b) [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi Kôrtë Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]] (dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] wôżny òd 1 czerwińca 2009 rokù) tikô sã m. jin. rëchtowaniô filmòwëch nôdpisów pò kaszëbskù i rozwijaniô przełożënków. == Òbaczë téż == * [[Fòtografijô]] * [[YouTube]] * [[Mickey Mësz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/@rodnyvoice * https://www.akademiakaszubska.com/filmy * https://pomorskie.eu/znani-polscy-aktorzy-mowia-po-kaszubsku-na-kamerdynera-czeka-nie-tylko-pomorze-wywiad-z-rezyserem/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film| ]] mq3hab9u2m88fedqammml0i63eu6td6 0 2939 212109 210318 2026-09-01T14:33:19Z Iketsi 3254 - → – 212109 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstrowach [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]]) * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Indonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japóńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngòlskô]] * [[Mianma]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Syngapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syriô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrénczny Timór]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniészim – [[Indie]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô – satelitarni odjimk]] Azjô je – pò Eùropie – nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich – òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich – mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je – nie zdrzącë na [[Antarktida]] – dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji – [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów – [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë – [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] k90dg4f2g7k9snq77tmunh1u4aszl05 0 2941 212143 210325 2026-09-01T14:42:25Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëją→Azją 212143 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australiô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australii]] '''Aùstraliô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralijsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australii zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australiô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australijskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafiô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstraliô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], czej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azjô|Azją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralijskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralijsczi Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czerënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralijskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralie. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralijsczé są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralijsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonsczi ë herecynsczi òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 7klj4gyl3gn7eo58nwqq0j2nzzfjv7l 0 3090 212185 210937 2026-09-01T14:50:34Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212185 wikitext text/x-wiki '''Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi''' – jedno z trzëch karnów [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]] (króm [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadno-]] ë [[pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pôłniowòsłowiańsczich]] jãzëków). Gôdô nima kòl 210 mln lëdzy w [[Pòrénkòwô Eùropa|Pòrénkòwi Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]]. ---- '''Régòwanié pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków:''' :[[jindoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[słowiańsczé jãzëczi]] (kòl 317 mln) :::'''pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi''' (kòl 210 mln) ::::[[Krëwicze|jãzëk Krëwiczów]] &dagger; ::::[[stôrorusczi jãzëk|stôrorusczi]] &dagger; ::::[[biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] (kòl 10 mln) ::::[[rusczi jãzëk|rusczi]] (kòl 160 mln) ::::[[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajinsczi]] (kòl 40 mln) :::::[[rusynsczi jãzëk|rusyńsczi]] '''Òznaczenia''': &dagger; – wëmarły jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi| ]] g6vng08z06cttnjuyuroz1riuz7bwn6 0 3096 212106 210102 2026-09-01T14:32:34Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212106 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Japóńskô |gwôsné miono=日本国 |fana=Flag of Japan.svg |herb=Imperial Seal of Japan.svg |miono-genitiw=Japóńsczi |himn=[[Himn Japóńsczi|Kimi ga yo]]<br>(Panowanié Jegò Czezersczi Mòscë) <center>[[Òbrôzk:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]</center> |na karce=Japan-location-cia.png |jãzëk=[[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]] |stolëca=Tokijo |fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô |Mònarcha=[[Naruhito]] |Premiéra=Sanae Takaichi |wiéchrzëzna=377 975 |procent-wòdë=1,4 |rok=2020 |lëdztwò=126 226 568 |dëtk=jen |kòd dëtka=JPY |czasowô cona=+9 |kòd=JP |Internet=.jp |aùtowi kòd=J |telefón=+81}} '''Japóńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédni Azji]], w òstrowinie [[Japóńsczé Òstrowë|Japóńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]]. == Miona Japóńsczi == Słowò ''Japóńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé – w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japóńsczi wedle kòntinentowi [[Azjô|Azji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japóńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japóńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japóńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japóńsczégò państwa w cządze òd [[Restaùracjô Meiji|Restaùracje Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japóńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japóńsczé Państwò (国 – kraj, państwò). W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japóńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japóńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''. == Pòlitika == Japóńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô| ]] cttw9k8o2czsr8xhmdbyf68l98xs9je 0 3160 212154 206578 2026-09-01T14:44:58Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212154 wikitext text/x-wiki '''Rockabilly''' – je wczasną fòrmą [[Rock 'n' Roll]]a. Nen sztél pòwstôł w pòłowie [[1950|50-tëch]] lat, pò tim jak młodi mùzykańcë z pôłniowëch stónów [[USA|Nordowi Americzi]] naczãlë na swój ôrt interpretowac na znónëch se instrumentach czôrnegò [[Rhythm and Blues|Rhythm & Bluesa]]. Wëszłé je z tegò sparłączenié różnëch sztélów, w tim: [[Blues]]a, [[Hillbilly]], [[Boogie]], [[Bluegrass]]u ë [[Country]]. Na zôczątkù mùzyka na nie miała swòjegò jednegò miona, bëła klasyfikòwónô pòd [[Pop]], [[Country]] czë tëż [[Rhythm and Blues]] ë nie wëszła za grańce pôłniowëch stónów. Kòl [[1956]] rokù niechtërni mùzykancë pòdjãlë sã próbë wińdzëniô za te ë ò òderwanié sparłączeniô tegò sztélu mùzyczi z gbùrzeniém. Miono Rockabilly zaczãło sã pòmalińkù przëjimac, chòc zamëkało òno w se kąsk samòironiczny wëzwãk – sparłączënié z [[Hillbilly]] pòdsztëchiwôło prowicjonalné ë gbùrsczégò pòchòdzeniô tegò sztélu. Wikszô pòpùlarnota Rockabilly przëszła w [[1980|80-tëch]] latcha razã ze swegò ôrtu òdrodzeniém. Do dzysô dô na całim siwece wile môlëch kùlturów Rockabilly, òd [[Eùropa|Eùropë]] — tuwò nôwikszô je gwës w [[Anielskô|Anielsce]] — pò [[Azjô]], a tuwò òsoblëwié w [[Japóńskô|Japóńsce]]. == Karna Rockabilly == * [[Hasil Adkins]] * [[Ace Andres]] and * [[The X-15s]] * [[Belmont Playboys]] * [[Big Sandy and the Fly-Rite Boys]] * [[Dion]] * [[Blacktop Rockets]] * [[Buddy Holly]] * [[Br5-49]] * [[Cacti Widders]] * [[Cari Lee and the Saddle-ites]] * [[Cave Catt Sammy]] * [[Cigar Store Indians]] * [[Charlie Feathers]] * [[Chuck Berry]] * [[Dagmar and the Seductones]] * [[David Vanian and the Phantom Chords]] * [[Dead Man's Hand]] * [[Deke Dickerson]] * [[Dragstrip 77]] * [[The Dempseys]] * [[Eddie Clendening]] * [[Frantic Flattops]] * [[High Noon]] * [[Hillbilly Hellcats]] * [[Hillbilly Moon Explosion]] * [[Hot Rod Lincoln]] * [[Jack Knife and the Sharps]] * [[Johnny Knox and High Test]] * [[Johnny Mercury]] * [[Josie Kreuzer]] * [[Kim Lenz]] * [[Lee Rocker]] * [[Mad Sin]] * [[Marti Brom]] * [[The Raging Teens]] * [[Reverend Elvis & Undead Syncopators]] * [[Rocket 350]] * [[Rusty and the Dragstrip Trio]] * [[Sasquatch & The Sick-A-Billys]] * [[Social Distortion]] * [[Sonoramic Commando]] * [[The Caravans]] * [[The Memphis Morticians]] * [[The Living End]] * [[The Mighty 18 Wheeler]] * [[The Pistoleers]] * [[The Tremors]] * [[Reverend Horton Heat|The Reverend Horton Heat]] * [[The Stray Cats]] * [[This Train]] * [[Three Bad Jacks]] * [[Turbopotamos]] * [[The Young Werewolves]] * [[Thirteen Stars]] * [[Th' Legendary Shack Shakers]] * [[Wayne "The Train" Hancock]] == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockabilly| ]] csjux8rqfhrtqsyiwhitw5iic3uzlxk 0 3165 212140 206822 2026-09-01T14:42:14Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212140 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float:right; width:300px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Kòreja''' |- |colspan="2" style="text-align:center; border-bottom:3px solid gray;"|[[Òbrôzk:Locator map of Korea.svg|300px]] |- |colspan="2"|'''Miono ''Kòreja'' brëkòwane w:''' |- |[[Repùblika Kòreji|Pôłniowi Kòreji]]||Hanguk (한국; 韓國) |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi Kòreji]]||Chosŏn (조선; 朝鮮) |- |'''Pòdôwczi''' |- |Lëdztwò||71 000 000 |- |Wiéchrzëzna||219 814&nbsp;km² |- |[[Ùrzãdny jãzëk]]||[[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] |colspan="2" style="text-align:center; background:none;"| |} '''Kòreja''' to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]], chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi [[Azjô|Azji]]. Òd zapôdu grańczë z [[Chinë|Chinama]] ë òd norde z [[Ruskô|Ruską]]. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]]. Pò [[II swiatowò wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[1945]] rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokraticzną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38^o. Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je [[Fana Sparłãczenia]], jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów. == Miona == W [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim jãzëkù]] Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno ''Gaoli'', co [[Marco Polo]] zapisôł jakò ''Cauli''. == Wprowadzenié do historie Kòreji == [[Òbrôzk:Bifyu_8.jpg|left|mały|Zôpadno brama fòrtu Hwaseong]] Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700&nbsp;000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600&nbsp;000 abò 1&nbsp;000&nbsp;000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò [[Dangun]]e, [[Go-Joseon]] òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô [[Han]] dobéła nad [[Wiman Joseon]]ã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze [[Liaoning]]. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s. [[Òbrôzk:Three Kingdoms of Korea Map.png|mały|Trzë Królestwa Kòreji]] Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – [[Goguryeo]], [[Baekje]] ë [[Silla]], jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd [[Trzë Królestwa Kòreji|Trzech Królestw Kòreji]], jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japóńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekònomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło [[Buyeo]], [[Okjeo]], [[Dongye]] ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami [[Sui]] ë [[Tang]]. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw. Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa – cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689–926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo. Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892–936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W [[1238]] na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach [[1340]], pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów. W [[1392]] pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał [[Yi Seong-gye]] ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392–1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azji. Król [[Sejong Wiôldżi]] (1418–1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét [[hangul]] a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô [[Japóńskô]], le òsta dobétô dzãka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming. Z zaczątkã lat 70 XVII s. Japóńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ćësków w Kòreji a zwiékszaniô swòjëch. W [[1895]] kòrejańsczi czezerowô Myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez Japóńczików pòd czérownictwã ambasadora Miura Goro. W [[1910]] Japóńskô zmùszëła Kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji Kòreji. Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce [[1 strëmiannika]] [[1919]], czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japóńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji. Wicy jakno piãc milionów Kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd 1939 a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japóńsczégò wòjska.. Kòl 200&nbsp;000 dzéwùsów ë białków, w wikszim dzélu z Kòreji ë Chinów, bëło zmùszônëch do prostitucëji, jakno tak zwóné "kòmfortowé białczi". Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japóńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japóńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japóńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japóńsczi. Pò dobécëm nad Japóńską w [[1945]], ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w [[1948]] rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu [[1950]] rokù naczãła sã [[kòrejańskô wòjna]], a zakùńczëła w [[1953]]. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji. == Sparłãczenié Kòreji == [[Òbrôzk:DMZ seen from the north, 2005.jpg|mały|Zdemilitarizowónô cona w Kòreji, òd starnë Nordowi Kòreji]] Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjny]] w [[1953]] rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny. [[Òbrôzk:Bridge of no return.jpg|mały|left|"Mòst bez przińdzenia nazôd" w Panmunjeom (greńca midze Kòrejama)]] Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia [[Miemckô|Miemców]], nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné. W [[1991]] rokù na mionkach w stołowim tenise w [[Chiba]] w [[Japóńskô|Japóńsczi]] nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù [[2000]] na latny òlimpiadze w [[Sydney]] a téż w [[2004]] w [[Atenë|Atenach]] zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w [[Pekin]]ie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów. == Pòlitika == Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë [[ÒZN]]. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Seoraksan1.jpg|mały|Wëzdrzatk na górë Seoraksan]] [[Òbrôzk:N_Korea_sat_image.jpg|mały|left|Satelitarnô karta Kòrejańsczégò Półòstrowa]] Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy [[Azëja|Azji]]. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka [[Yalu]] òddzelô Kòrejã òd [[Chinë|Chin]] a òd nordowòpòrénkòwi rzéka [[Tumen]] z [[Ruskô|Ruską]]. Pò zôpadny starnie Kòreji je [[Żółti Mòrze]], na pôłnim je [[Zôpadnochińsczé Mòrze]] a òd pòrénkù [[Japóńsczé Mòrze]] (zwóne w Kòreji ''Pòrénkòwim Mòrzã'' abò ''Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã''). Wikszé òstrowë to [[Jeju-do]], [[Ulleung-do]] ë [[Dokdo]]. Pôłniowi ë zôpadny part Kòreji to dobrze rozwiti rówiznë, a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã. Górë òbstąją na 70% wiéchrzëznë krôju. Nôwikszim szczitã Kòreji je [[Baekdu]] (2744 m n.r.m., w Chiach miono ti górë to Changbaishan). Góra ta je téż greńcã z Chinama. Na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny [[Gaema Gowon]]. Te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã. Na pôłnie òd Gaema Gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa. Òne zwóné sã [[Baekdudaegan]]. Niechtërne z ji wikszich szczitów to Sobaeksan (2184 m), Baeksan (1724 m), Geumgangsan (1638 m), Seoraksan (1708 m), Taebaeksan (1567 m) ë Jirisan (1915 m). Je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë Baekdudaegan. Òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë. W procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny Kòreji, wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë. Jeju-do, chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã, je wiôldżim wùlkanowim òstrowã, chtërnegò nôwëższa góra [[Halla]] (1950m), je téż nôwëższô w Pôłniowi Kòreji. Ulleung-do je wùlkanowim òstrowã na Japóńsczim Mòrzu. == Kùltura == W stôrëch chińsczich tekstach Kòreja zwónô je ''Kumsu Kangsan'', co dokładno òznôczô "rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu". Chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców Kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu. W VII ë VIII s. òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z Kòreji do arabsczich krôjów. Òd [[751]] rokù brëkòwano w Kòreji drzewianëch bloków do zapisënków. W [[1232]], na dołgò przed [[Gutenberg]]ã, pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów. Òbczas cządu Goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina, a ceramiowi wërobinë z niebieskò-zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą. Pòriwny rost kùlturë w cządze Joseon, sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë Chin z czasu dinastëji Ming. W cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła, jakno ceramika z biôłegò caledonu, lepszi jedwôb ë papiér, ruchna ë wiejôcze. Tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét [[hangeul]] ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt. === Planszowé ë kôrtowé grë === [[Òbrôzk:Janggi.png|75px|mały|Plansza do grë w janggi]] W Kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów. Baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra [[go]], zwónô w Kòreji ''baduk''. Kòrejańskô wersëjô szachów mô miono [[janggi]] ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów. Widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze Kòreji je ''yut''. Zwëkòwą grą je téż ''golpae'', czëlë chińsczé [[domino]]. Westrzódka kôrtowëch grów widzałé są ''minhato'' a téż ''hulla''. === Kùchnia === [[Òbrôzk:Korea_style_meal.jpg|100px|left]] Kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z [[kimchi]], czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów, w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli. Barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu, piekłi ë gòtowóné. Widzałima przëzjôdkama są [[bulgogi]], [[galbi]] ë [[samgyeopsal]]. Kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang. Òglowé dania to [[bibimbap]], [[naengmyeon]], [[galbitang]] ë [[dwenjang jjigae]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòrtal}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] thahlklx8bt6y1y9oxddcppiyhczq2o 0 3320 212107 208465 2026-09-01T14:32:47Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212107 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=조선민주주의인민공화국|miono=Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|fana=Flag of North Korea.svg|herb=Emblem of North Korea.svg|himn=[[Himn Nordowi Kòreji|Aegukka]]<br>(Piesń Patrioticznô)|na karce=Locator map of North Korea.svg|Prezydeńt=Kim Dzong Un|Premiéra=Pak Thae-song|wiéchrzëzna=120 540|procent-wòdë=0,1|rok=2005|lëdztwò=22 912 177|dëtk=[[nordowòkòrejańsczi won]]|kòd dëtka=KPW|czasowô cona=+9:00|kòd=KP|Internet=''felënk (zarezerwowóné je .kp)''|telefón=+850|stolëca=P'yŏngyang|fòrma państwa=totalitarizm|miono-genitiw=Nordowi Kòreji|data ùsôdzenia=15 zélnika 1945|aùtowi kòd=KP|jãzëk=kòrejańsczi }} '''Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika''' (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërné pòwsta w nordowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdach zajëmniãtich przez [[Czerwionô Armija|Czerwioną Armijã]]. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijnô systema, chtërnym prowôdnikã je Kim Dzong Un. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji [[dżucze]] [[Partëja Ròbòtë Kòreji]]. Greńczy z [[Ruskô|Ruską]] na nordowim pòrénkù, [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] na nordze, [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòreją]] na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. == Historiô == Pò japòńsczi òkùpacje Kòreji, chtërna skùńczyła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w [[1945]], Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Związk]] kòntrolowôł nordowi dzél a [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôlë wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikanë nie chcëlë, zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w [[1948]] rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnyma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë grańcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]]. [[25 czerwińca]] [[1950]] rokù (Nordowô) [[Kòreańskô Lëdowô Armiô]] narëszëła 38. równoleżnik, abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do [[27 lëpińca]] [[1953]] rokù, czedë òddzélë [[ÒZN|Zrzëszonëch Nôrodów]], Kòrejańsczi Lëdowi Armii ë [[Armiô Chińsczich Dobrowòlników]] pòdpisôlë przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë [[Kòrejańskô Zdemilitarizowónô Cona|Zdemilitarizowóną Conã]] midzë Nordową a Pôłniową Kòreją. === Galeriô przédników Nordowi Kòreji === <gallery widths="250" heights="200" mode="packed"> Òbrôzk:Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Il Sen<br>(1972–1994)<ref>Jakno prezydeńt</ref> Òbrôzk:Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il<br>(1994–2011) Òbrôzk:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un<br>(2011–) </gallery> == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:North Korea, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|lewo|mały|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji ]] Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (''chikhalsi'', 직할시, 直轄市). {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="3"| Prowincje |- | [[Chagang-do]] || 자강도 || 慈江道 |- | [[Nordowi Hamgyŏng]] || 함경북도 || 咸鏡北道 |- | [[Pôłniowi Hamgyŏng]] || 함경남도 || 咸鏡南道 |- | [[Nordowi Hwanghae]] || 황해북도 || 黃海北道 |- | [[Pôłniowi Hwanghae]] || 황해남도 || 黃海南道 |- | [[Kangwŏn-do]] || 강원도 || 江原道 |- | [[Nordowi P'yŏngan]] || 평안북도 || 平安北道 |- | [[Pôłniowi P'yŏngan]] || 평안남도 || 平安南道 |- | [[Ryanggang-do]]&nbsp;^{<small>*</small>} || 량강도 || 兩江道 |- !colspan="3"| Òbéńdë |- | [[Kaesŏng Kong-ŏp Chigu]] || 개성공업지구 || 開城工業地區 |- | [[Kŭmgangsan Kwangwang Chigu]] || 금강산관광지구 || 金剛山觀光地區 |- | [[Sinŭiju T'ŭkpyŏl Haengjŏnggu]] || 신의주특별행정구 || 新義州特別行政區 |- !colspan="3"| Gardë sprôwióny direkt bez rząd |- | [[P'yŏngyang]] || 평양직할시 || 平壤直轄市 |- | [[Rasŏn]] || 라선(라진-선봉)직할시 || 羅先(羅津-先鋒)直轄市 |} ^{<small>*</small>} Czasã pisóné "Yanggang". ; <span style="font-size:120%;">Przédny gardë</span> * [[Sinuiju]] * [[Kaesong]] * [[Nampho]] * [[Chongjin]] * [[Wonsan]] * [[Hoeryong]] * [[Hamhung]] * [[Haeju]] * [[Kanggye]] * [[Hyesan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Repùblika Kòreji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/nowi-turisticzny-krort-n1688044 {{Azjô}}{{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] lgfggu6jg65cndt9dnl8m032ga7ndoi 0 3602 212113 210166 2026-09-01T14:37:53Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212113 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòreji|gwôsné miono=대한민국 大韓民國<br>Daehan Minguk|fana=Flag of South Korea.svg|miono-genitiw=Pôłniowi Kòreji|herb=Emblem of South Korea.svg|mòtto=널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간)<br>(Przëniesc zwësk wszëtczim lëdzom)|himn=[[Himn Pôłniowi Kòreji|Aegukka]] (Piésniô miłotë do tatczëznë) <center>[[Òbrôzk:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]</center>|na karce=Locator map of South Korea.svg|jãzëk=[[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]]|stolëca=Seul|fòrma państwa=demokracëjô|Prezydeńt=Lee Jae-myung|Premiéra=Kim Min-seok|wiéchrzëzna=99 274|lëdztwò=48 920 00|rok=2006|dëtk=[[pôłniowòkòrejańsczi won]]|procent-wòdë=0,3|kòd dëtka=KRW|czasowô cona=+9|kòd=KR|Internet=.kr|aùtowi kòd=ROK|telefón=+82}} '''Repùblika Kòreji''' ({{jãz.|ko}} 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, [[Òbrôzk:Ko-Daehan Minguk.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) – państwò w [[Azjô|Azji]], pòłóżony w pôłniowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]], jaczé pòwsta pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska [[USA]]. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë [[Kòreja|Kòreji]]. == Historiô == W 1910 Japońskô zaanektowała Kòrejańsczé Czezerstwò<ref>Kim Ji-hyung: [https://ijkh.khistory.org/upload/pdf/03._IJKH_16-2_Kim_JI-hyung.pdf The Japanese Annexation of Korea as Viewed from the British and American Press: focus on The Times and The New York Times] International Journal of Korean History</ref>. Pòd kùńcù II swiatowi wòjnie, [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczé]] ë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|sowiecczé]] wòjska òkùpòwôłë pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midzë sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednégò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzëlë do pòwstaniégò dwùch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkraticznégò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzëlë [[Kim Il-Sung|Kim Il-Sunga]] jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnégò welowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnëlë to rządzenié ë nie ùmòżebnilë to blokùjąc grańce Nordowi Kòreji. W demòkraticzny welacje przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł [[Syngman Rhee]]. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaapróbòwôła w tim czasë [[ÒZN|Òrganizacjô Zrzëszonëch Nôrodów]]. == Pòlitika == Pôłniowô Kòreja je [[repùblika|repùbliką]]. Kònstitucjô państwa òsta ùchwalonô w rokù [[1988]]. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnëch welacjach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. === Partijnô systema === Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. [[1995]]), Wiôlgô Nôrodnô Partiô (zał [[1990]], terné miono òd [[1997]]) a téż Zrzeszenié Nierigòristiczny Demòkracë (zał. 1995). == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:Provinces of South Korea.png|mały|330px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! !! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="4"| Gard na specjalnëch prawach (''Teukbyeolsi'') |- | 1 || [[Seul]] || 서울특별시 || 서울特別市 |- !colspan="4"| Metropòliowi gardë (''Gwangyeoksi'') |- | 2 || [[Busan]] || 부산광역시 || 釜山廣域市 |- | 3 || [[Daegu]] || 대구광역시 || 大邱廣域市 |- | 4 || [[Incheon]] || 인천광역시 || 仁川廣域市 |- | 5 || [[Gwangju]] || 광주광역시 || 光州廣域市 |- | 6 || [[Daejeon]] || 대전광역시 || 大田廣域市 |- | 7 || [[Ulsan]] || 울산광역시 || 蔚山廣域市 |- !colspan="4"| Prowincje |- | 8 || [[Gyeonggi-do]] || 경기도 || 京畿道 |- | 9 || [[Gangwon-do]] || 강원도 || 江原道 |- | 10 || [[Chungcheongbuk-do]] || 충청북도 || 忠淸北道 |- | 11 || [[Chungcheongnam-do]] || 충청남도 || 忠淸南道 |- | 12 || [[Jeollabuk-do]] || 전라북도 || 全羅北道 |- | 13 || [[Jeollanam-do]] || 전라남도 || 全羅南道 |- | 14 || [[Gyeongsangbuk-do]] || 경상북도 || 慶尙北道 |- | 15 || [[Gyeongsangnam-do]] || 경상남도 || 慶尙南道 |- !colspan="4"| Szpecjalnô samòrządnô prowincjô (''Teukbyeoljachi-do'') |- | 16 || [[Jeju]] || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{kòreja-stub}} {{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] idozw5p8jwmyc0ld53fj914gh137ktk 0 3607 212149 206634 2026-09-01T14:44:40Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212149 wikitext text/x-wiki '''Kòrejanë''' to jedno z przédnëch etnicznëch karnów Pòrénkòwi [[Azjô|Azji]]. Nôwikszi jich dzél mieszkô na [[Kòreja|Kòrejańsczim Półòstrowie]] ë gôdô [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejńsczim jãzëkã]]. Lëdztwò [[Kòreja|Kòreji]] je etniczno ë jãzëkòwò jednorodne, z niewiôldżima mniészoscama [[Chińczicë|Chińczików]] ë [[Japònë|Japònów]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi]] ë [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. == Òbaczë téż == * [[Kòreja]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} [[Kategòrëjô:Kòreja]] [[Kategòrëjô:Lëdzë wedle nôrodnoscë]] 3dwu0vjkw2qd0042mez7rfeddtq7quc 0 3609 212146 206766 2026-09-01T14:44:01Z Iketsi 3254 - → – ; → ; Historëjô→Historiô; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji; |!]]→| ]] 212146 wikitext text/x-wiki __notoc__ <div style="background: white; padding: 0.5em; border: 1px solid green"> <!---------------- Wëdowiédzô ò témie pòrtalu -----------------> <span style="text-align: center; font-size: 140%;line-height: 1.3"> '''Pòrtal Kòreja''' </span> <br /><br /> [[Òbrôzk:Buryeongsa.jpg|left|200px|Korea]] '''Kòreja''' to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi [[Azjô|Azji]], greńcząca òd zapôdu z [[Chinë|Chinama]] a z [[Ruskô|Ruską]] òd norde ë [[Japóńskô|Japóńską]] przez [[Kòrejańskô Gardzelëzna|Kòrejańską Gardzelëznã]]. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru". To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W [[1905]] rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japóńską ë [[1910|5 lat pózdze]] òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska [[Sowiecczi Związk|Sowiecczégò Związkù]] ë [[USA]] ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòrejã]] z grańcą midze nima na równoleżnikù 38^o. Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach. W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]], co gôdają jednym jãzëkã zwónym [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim]] a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu [[hangeul]]. <div align="right">[[Kòreja|Czëtôj wicy ò Kòreji...]]</div> <!---------------//Wëdowiédzë ò pòrtalu -----------------> <br clear="all"> <!------------- Tabela z 4 dzélama ---------> {| align="center" width="100%" cellspacing="7" cellpadding="0" |width="50%" valign="top"| <!------------- Wëbróny artikel ---------------------> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbróny artikel'''</div> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny artikel}}--> '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. <div style="text-align: right">[[Kòrejańsczi jãzëk|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!-------------//Wëbróny artikel --------------------> <!-----------------Wëbróny òdjimk------------------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center; color: #000000;">'''Wëbróny òdjimk'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny òdjimk}}--> [[Òbrôzk:Korean.dance-Taepyeongmu-01.jpg|center|400px]] Taepyeongmu (태평무), to Kòrejańsczi tùńc bãdący proszbą ò pòkój dlô kraju. Jegò pòchodzënk nie je znóny, trzëmô sã, że béł òkazjonalnié tùńczony przez królów òb czas panowaniô [[Dynastëjô Joseon|dynastëji Joseon]]. Na zaczątkù 20 stalata òstôł rearanżowóny przez Hahn Seungjuna (한성준 韓成俊 1875-1941) ë òn téż zabédowôł, że ruchna brëkòwóné bez tùńcerzów szlachùją za królewsczima [[gwanbok]] (관복, òficjalné ruchna). Taepyeongmu je jednym z Wôżnëch Niematerialnëch Kùlturowëch Swòjiznów [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. </div> {{snôga kùńc}} </div> <!----------------//Wëbróny òdjimk-----------------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Pòlitika ë gòspòdarka''' ---- Òglowò: [[Pòlitika Pôłniowi Kòreji]] – [[Pòlitika Nordowi Kòreji]] – [[Fana Sparłãczeniô]] – [[Juche]] Sztaturë: [[Goh Kun]] – [[Kim Dong Jo]] – [[Gim Jeong-il]] – [[Gim Ilsong]] – [[Lee Hae Chan]] – [[Li Syng Man]] – [[Pak Pong Ju]] – [[Baek Sang Seung]] – [[Lee Hae Chan]] – [[Han Seung Soo]] – [[Choi Kyu Ha]] – [[Chun Doo Hwan]] – [[Kim Dae Jung]] – [[Kim Young Sam]] – [[Park Chung Hee]] – [[Park Jung-yang]] – [[Roh Moo Hyun]] – [[Roh Tae Woo]] – [[Seo Jae-pil]] – [[Syngman Rhee]] – [[Yun Chi-ho]] – [[Yun Po Sun]] '''Historiô''' ---- Òglowò: [[Historiô Kòreji]] – [[Historiô Nordowi Kòreji]] – [[Historiô Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Go-Joseon]] – [[Buyeo]] – [[Samhan]] – [[Trzë Królestwa Kòreji]] – [[Koguryŏ]] – [[Paekche]] – [[Silla]] – [[Zrzëszonô Silla]] – [[Balhae]] – [[Koryŏ]] – [[Dinastëjô Joseon]] – [[Japóńskô òkùpacëjô Kòreji]] – [[Pòdzélënk Kòreji]] – [[Kòrejańskô wòjna]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> <!-----------------Wëbrónô biografija------------------------> |width="50%" valign="top"| {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbrónô biografija'''</div> [[Òbrôzk:Jang_Youngsil_3.jpg|right|100px]] '''[[Jang Yeong-sil]]''' béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ([[1392]]-[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong Wiôldżi|Sejonga Wiôldżégò]] znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. <div style="text-align: right">[[Jang Yeong-sil|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!----------------Czë wiész, że---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Czë wiész, że...'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em; text-align: center;"> ...pierszô zwada midze [[Ruskô|Ruską]] a [[Kòreja|Kòreją]] miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną [[Sin Ryu]] dobéłë nad wòjskama Rusków w [[1650]]? ...[[Pôłniowô Kòreja]] bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu? ...Hotel Ryugyong w [[P'yŏngyang]] (''Phenianie''), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony? ...[[Jikji]] (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką? </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Czë wiész, że---------------> <!----------------Kòrejańsczé słowò---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|czerwòny}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Kòrejańsczé słowò'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #ffffff; padding:0 0.3em; text-align: center; font-size: 150%"> '''[[wikt:가을|가을]] ''gaeul''''' </div> <div style="text-align: center;"> '''jeséń''' <small>''Nie widzysz kòrejańsczéch céchów – zainstalëjë wspiarcë dlô azjatëcczëch jãzëków abò kòrejańsczé fòntë''</small> </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Kòrejańsczé słowò---------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Òglowò wëdowiédza''' ---- [[Kòreja]] – [[Nordowô Kòreja]] – [[Pôłniowô Kòreja]] '''Geògrafiô''' ---- Òglowò: [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji]] – [[Ùrzãdny pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[P'yŏngyang]] – [[Seul]] '''Kùltura ë kùńszt''' ---- Òglowò: [[Zwëkòwô kùltura Kòreji]] – [[Himn Nordowi Kòreji]] – [[Himn Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Arirang]] – [[Celadon]] – [[Shinhwa]] – [[Chima jeogori]] – [[Ondol]] – [[Kimchi]] – [[Beopju]] – [[Bibimbap]] – [[Bulgogi]] – [[Gaegogi]] – [[Galbi]] – [[Gimbap]] – [[Żeń-szeń|Żeńszeń]] – [[Gochujang]] – [[Hoe]] – [[Jiaozi]] – [[Kimchi bokkeumbap]] – [[Kimchi jjigae]] – [[Kòrejańskô kùchnia]] – [[Makkeolli]] – [[Milkis]] – [[Samgyeopsal]] – [[Naengmyeon]] – [[Soju]] – [[Sojowi zós]] – [[Sujeo]] – [[Tofu]] '''Òbaczë téż:''' ---- [[:Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów – Kòreja]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> |} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] ip763p8wcawrmna5nnwp8hae4w60djw 0 3850 212233 211784 2026-09-01T17:58:36Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212233 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:L7 - Rock am Ring 2015-9409.jpg|mały|L7 (2015)]] '''L7''' je [[Punk|punk rockòwim]] białkòwsczim karnã z [[Los Angeles]] w [[USA]]. Nôwikszé pòpùlarnotã dostało òno we wczasnëch [[1990|90-tëch]] latach. Nôlëżniczkama są: Donita Sparks, Suzi Gardner, Jennifer Finch ë Dee Plakas. Nôwikszé hitë to ''Pretend We're Dead'' ë zwãkòwô stegna ''Shitlist'' do [[Film|filmù]] ''[[Natural Born Killers]]''. L7 założoné òstało w [[1985]] przez Sparks ë Gardner, pòzdze dołączëłë do nich Finch ë Plakas. Pierszi albùm wëdóny òstôł w [[Epitaph Records]], w [[1989]] przechôdôją do wëdowiznë [[Sub Pop]]. Nôlëżniczczi L7 założëłë w [[1991]] rokù ''Rock For Choice'' – [[Abòrcëjô|proaborcëjne]] ë biôtkùjącé sã ò prawa białków karno, chtërne dostało w tim czasu wiôldżé wspiarce òd jinszëch rockòwëch karnów, w tim òd taczich jak: [[Nirvana]], [[Pearl Jam]], [[Red Hot Chili Peppers]] ë [[Rage Against The Machine]]. ''Rock for Choice'' òrganizëje do dzysô kòncertë ë akcëje. Wëdóny w [[1992]] rokù albùm ''Bricks Are Heavy'' bëł trzëmóny przez cządnik [[Rolling Stone]] w maju [[1999]] za jeden z wôżniejszëch w 90-tëch latach ë je òglowò trzëmôny za nôlepszą platã karna L7. W [[1994]] rokù wëstãpiło karno pòd mioną ''Camel Lips'' w filmie [[John Waters]]a [[Serial Mom]]. L7 bëło znóné z wielu różnëch prowòkacëjnëch akcëjów, przëmiôrã mòże tuwò bëc to jakno Sparks rzucała na kòncerce ùżëwónëma tampònama w pùblikã, czë scygnãła bùksë w telewizëjnym pòkôzkù. Pò wëdaniém w [[1999]] platë ''Slap Happy'', jakô nie òstała dobrze przez swiatową pùblikã przëjãtô, Finch dała wiédzã ò tim, że òdchôdô z karna – w midzëczasu grô ë spiéwô w [[The Shocker]]. Sparks zajãła sã téż jinszëma mùzycznëma ùdbama. Karno jak narô zawieszëło swòją dzejnotã. == Diskògrafiô == * [[1988]]: ''L7'' * [[1990]]: ''Smell The Magic'' * [[1992]]: ''Bricks Are Heavy'' * [[1994]]: ''Hungry For Stink'' * [[1997]]: ''The Beauty Process: Triple Platinum'' * [[1998]]: ''Live: Omaha To Osaka'' * [[1999]]: ''Slap Happy'' * [[2000]]: ''The Slash Years'' == Bùtnowé lëczni == * [https://web.archive.org/web/20070101184319/http://www.smelll7.com/ Domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] ns2r288dhvx5ohh8jmijx0822acnpwf 10 4000 212099 211527 2026-09-01T13:41:27Z Iketsi 3254 [[:s:pl:Polskie_tablice_rejestracyjne|Registracyjné tôfle]] 212099 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Wies}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}{{{fana_wsë|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> {{#if:{{{céch_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch_wsë}}}|center|{{{rozmiôr_céchù|90px}}}|Céch {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{Wies}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Céch</span>]]</span></div> </td> }} {{#if:{{{fana_wsë|}}}| <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana_wsë}}}|center|border|{{{rozmiôr_fany|120px}}}|Fana {{{rodzôcz_wsë|wsë}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[{{{Wies}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{òdjimk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{òdjimk}}}|center|240px|Òdjimk]]</div> {{#if:{{{opisënk_òdjimka|}}}|<div style="font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 4px; text-align: center;">{{{opisënk_òdjimka}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{mapa_wsi|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{mapa_wsi}}}|center|250px|{{{Wies}}} na kôrce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wòjewództwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{wòjewództwò}}} wòjewództwò|{{{wòjewództwò}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[{{{kréz}}} kréz|{{{kréz}}}]]</td> </tr> }} {{#if:{{{gmina|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Gmina]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{#if:{{{miejskô|}}}|{{{miejskô|}}}|[[gmina {{{gmina}}}|{{{gmina}}}]]}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtëstwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtëstwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtëstwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{szôłtës|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Szôłtës]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{szôłtës}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiechrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Wiechrzëzna]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiechrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{wiżô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiżô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiżô}}} [[Méter|m]] n.r.m.</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|<small>({{{rok}}})</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}} {{#if:{{{gãscëzna|}}}|<br />{{{gãscëzna}}} òs./km²}}</td> </tr> }} {{#if:{{{nr_czér|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]] <small>(do 2005)</small></td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{nr_czér}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi_kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi_kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{reg_tôfla|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[:s:pl:Polskie_tablice_rejestracyjne|Registracyjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{reg_tôfla}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{SIMC|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[SIMC]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{SIMC}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Internetowô starna wsë</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{galerëjô_commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{galerëjô_commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô òdjimków w Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> 70ziqj4ljvqa2ilv5o250v82ni2xvd9 0 4096 212132 209067 2026-09-01T14:41:28Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212132 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika – satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azjô|Azji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswana]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Faso]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, angelsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]], Fula, Ewondo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sudan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Pôłniowôsudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde (10-17).svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sudan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sudańsczi arabsczi]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Sudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Angelsczi_jãzëk|angelsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] t9oftxr2f6cs998z50gwoxa5suq9pny 0 4628 212110 208691 2026-09-01T14:34:38Z Iketsi 3254 Galeriô; - → – ; Azëjô→Azjô 212110 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Κυπριακή Δημοκρατία | miono = Repùblika Cypersczi | miono-genitiw = Cypersczi | fana = Flag of Cyprus.svg| herb = Coat_of_arms_of_Cyprus_(old).svg | na karce = Cyprus_in_its_region_(claimed).svg| jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]], turecczi | stolëca = Nikosiô | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 9.251 | procent-wòdë = – | lëdztwò = 1.170.125 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[1 pazdzérznika]] | himn = Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν (Himn do wolnotë) | kòd = cy | Internet = .cy | telefón = +357 |Prezydeńt=Nikos Christodulidis}} '''Cyper''' ({{jãz.|gr}} Κύπρος ''Kýpros'') – państwã na òstrowë w [[Strzódzemné Mòrze]] midzë [[Azjô|Azëjã]] i [[Eùropa|Eùropã]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Terenem spiérnim je [[Nordowi Cyper]], chtëren obznôjmił samòstójnotã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Cyprus Mediterranean Forests Ecoregion - Relief Map.png|Topografiô Cypru Òbrôzk:Carte_de_Chypre.svg|Gardë Cypru </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nordowi Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 8cdzpb1s8w0ycxc44g4alqbf72q4ik6 0 4629 212129 208559 2026-09-01T14:41:21Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212129 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=འབྲུག་ཡུལ་|miono=Królestwò Bhutanu|fana=Flag of Bhutan.svg|miono-genitiw=Bhutanu|herb=Emblem_of_Bhutan.svg|na karce=LocationBhutan.svg|jãzëk=dzongkha|stolëca=Thimphu|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=38 394|procent-wòdë=1|rok=2017|lëdztwò=804 000|dëtk=[[ngultrum]]|kòd dëtka=BTN|czasowô cona=+6|himn=Druk tsendhen<br>(Królestwò smòka grzmòtu)|kòd=BT|Internet=.bt|telefón=+975|Mònarcha=Jigme Khesar Namgyel Wangchuck|Premiéra=Tshering Tobgay|aùtowi kòd=BHT}} '''Bhutan''' ([[Dzongkha|dz]]. འབྲུག་ཡུལ་) je państwã w pôłniowi [[Azjô|Azji]]. Midzë Chinami a Indiami. W pòrënkòwëch Himalajach Stolëcznym gardã je Thimphu. * lëdztwò: 804 000 mieszkańców (2017) * wiéchrzëzna: 38 394 km² * Fòrma państwa: mònarchia, królã je òd 2006 Jigme Khesar Namgyel Wangchuck. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bhutan-Paro-Reis-04-2015-gje.jpg|Paro Òbrôzk:Bhutan-Paro-128-Taktshang-Tigernest-gje.jpg|Paro Taktshang Òbrôzk:Thimphu-02-vom Buddha Dordenma-2015-gje.jpg|Thimphu Òbrôzk:Dochu La-View-08-2015-gje.jpg|Dochu La Òbrôzk:Punakha-40-Dorf-2015-gje.jpg|Punakha Òbrôzk:Wangdue Phodrang-32-Landschaft-2015-gje.jpg|Wangdue Phodrang Òbrôzk:Trongsa-Dzong-116-2015-gje.jpg|Trongsa Dzong Òbrôzk:Bumthang-Jambay Lhakhang-04-2015-gje.jpg|Bumthang </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 8qtfefl2f788g9gz7g22si3ak161bg5 0 4630 212126 208685 2026-09-01T14:40:18Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212126 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Demokratnò-Socjalisticznô Repùblika Sri Lanczi|gwôsné miono=ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජය (syngalesczi)<br>இலங்கை சனநாயக சோஷலிசக் குடியரசு (tamilsczi)|jãzëk=syngalesczi, tamilsczi, angelsczi|herb=Emblem of Sri Lanka.svg|fana=Flag of Sri Lanka.svg|miono-genitiw=Sri Lanczi|stolëca=Sri Dźajawardanapura Kotte|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Anura Kumara Dissanayake|Premiéra=Harini Amarasuriya|data ùsôdzenia=4 gromicznika 1948|wiéchrzëzna=65 610|lëdztwò=23,348,315<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/sri-lanka-population/ Sri Lanka Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=lankijskô rupia|kòd dëtka=LKR|czasowô cona=5:30|kòd=LK|Internet=.lk|aùtowi kòd=CL|telefón=+94|himn=ශ්රී ලංකා මාතා trb. Sri Lanka Matha<br> ஸ்ரீ லங்கா தாயே trb. Sri Lanka Tāyē<br>(Matkò Sri Lankò) <center>[[Òbrôzk:Sri Lankan national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|na karce=Sri Lanka (orthographic projection).svg}} '''Sri Lanka''' (Demokratnò-Socjalisticznô Repùblika Sri Lanczi) je państwã w [[Azjô|Azji]], na òstrowie Cejlon, na [[Jindijsczi Òcean|Indijsczim Òceanã]]. Stolëcznym gardã je Sri Dźajawardanapura Kotte, dôwni stolëcą bëłô Kòlombo. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/rchawa-w-sdz-w-n2404675 {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 8g4bg0cuwg2ag1bpsnenb82i52myqjj 0 4631 212130 197721 2026-09-01T14:41:23Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212130 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu|gwôsné miono=सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल <center>Saṅghīya Lokatāntrika Gaṇatantra Nepāla</center>|fana=Flag of Nepal.svg|miono-genitiw=Nepalu|herb=Emblem of Nepal.svg|mòtto=जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी <center>(Matka ë tatczëzna są wôżniészé nawetka òd rôju)|himn=सयौं थुँगा फूलका <br>Jesmë setkama kwiatów <center>[[Òbrôzk:Sayaun Thunga Phool Ka (instrumental).ogg]]</center>|na karce=LocationNepal.svg|jãzëk=nepalsczi|stolëca=Katmandu|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Ram Chandra Poudel|Premiéra=Balen Shah|wiéchrzëzna=147 181|lëdztwò=29,4 mln|rok=2017|dëtk=nepalskô rupia|kòd dëtka=NPR|czasowô cona=+5:45|kòd=NP|Internet=.np .नेपाल|aùtowi kòd=NEP|telefón=+977}} '''Nepal''' (òficjalnô pòzwa: '''Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu''') – państwo w westrzédny [[Azjô|Azje]], bez przëstãpù do mòrza, grańczi z [[Indie|Indiama]] i [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]]. Wiéchrzëzna 147 181 km²; wielëna lëdztwa wnet 29,4 mln (stój na lëpińc 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html Nepal w „The World Factbook”]</ref>. Stolëca – Katmandu. Głową państwa je prezydent (òd 2023 [[Ram Chandra Poudel]], przédnikã rządu je premier (òd 2026 Balen Shah). Na pògrańczim Nepalu z Chinama je nôwëższi czëp na swiece – góra Mount Everest. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kathmandu-Durbar Square-18-Mini vor-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu Òbrôzk:Pashupatinath-Mrigasthali-20-Glocke-2013-gje.jpg|Pashupatinath Òbrôzk:Bhaktapur-Palastplatz 10 mit Goldenem Tor-Bhupatindramalla-Saeule-Vatsala-gje.jpg|Bhaktapur Òbrôzk:Changu Narayan-22-Butterlichter-2014-gje.jpg|Changu Narayan Òbrôzk:Patan-Palastplatz-12-Tauben-2013-gje.jpg|Patan Òbrôzk:Dingboche to Chhukung-52-Eisbach-2007-gje.jpg|Himalaya Òbrôzk:Mustang-Ghami to Lo Gekar-30-2015-gje.jpg|Mustang Òbrôzk:Prithvi Highway-86-Schlaglochbeseitigung-2013-gje.jpg|Transport </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9rqega43gpusoczfauhdav40jlcu4od 0 4632 212117 209620 2026-09-01T14:38:32Z Iketsi 3254 - → – ; → ; Azëjô→Azjô 212117 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=中華人民共和國國徽.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[Òbrôzk:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref name=":4">[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scana|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[Mòngòliô|mòngòlskô]] dinastiô Juan (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias – Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japóńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref name=":4" />. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> Òbrôzk:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 Òbrôzk:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałe [[chrzescëjaństwò]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] – 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngòliô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Mianma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistan]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|mały|[[Mount Everest]]]] * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] 34fgaefii7y3nj0qt10cxdvdrdbycoe 0 4634 212122 207364 2026-09-01T14:39:11Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212122 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Iraku|gwôsné miono=‏جمهورية العراق‎ <center>Dżumhurijjat al-Irak</center> كۆماری عێراق <center>Komarî 'Êraq|fana=Flag of Iraq.svg|miono-genitiw=Iraku|herb=Coat of arms of Iraq.svg|mòtto=‏لله أكبر <center>Bóg je wiôldżi|himn=‏موطني <br> (Mòja òjczëzno) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center>|na karce=Iraq in its region.svg|jãzëk=arabsczi, kurdijsczi|stolëca=Bagdad|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Iraku|Prezydeńt=Abd al-Latif Raszid|Premiéra=Muhammad Szija as-Sudani|data ùsôdzenia=3 pazdzérznika 1932|wiéchrzëzna=438 317|lëdztwò=48,007,437<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/iraq-population/ Iraq Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-26] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=iracczi dinar|kòd dëtka=IQD|telefón=+964|aùtowi kòd=IRQ|Internet=.iq|kòd=IQ}} '''Irak''' (ar. ‏العراق‎, trb. ''Al-Irak''), '''Repùblika Iraku''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏جمهورية العراق‎, trb. ''Dżumhurijjat al-Irak'', [[Kurdijsczi jãzëk|kurd]]. كۆماری عێراق, trb. ''Komarî 'Êraq'') je państwã w Zôpadny [[Azjô|Azji]], na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je [[Bagdad]]. Greńczë z [[Syriô|Syrią]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Iran|Iranã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Saùdijskô Arabiô|Saùdijską Arabią]] ë [[Jordaniô|Jordanią]]. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacje Sumer, Babilon ë Asyriô<ref>Białek&nbsp;A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytna-mezopotamia-jak-wygladalo-zycie-w-najstarszej-znanej-cywilizacji/ Starożytna Mezopotamia – jak wyglądało życie w najstarszej znanej cywilizacji? | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie<ref>Zambrzycka-Kościelnicka&nbsp;E., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/sumerowie-opracowali-wiele-wynalazkow-ich-slady-do-dzis-widzimy-w-rolnictwie-matematyce-i-astronomii/ Sumerowie opracowali wiele wynalazków. Ich ślady do dziś widzimy w rolnictwie, matematyce i astronomii | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Òd 1979 do 2003 roku bëła tu òkrutnô diktatura Saddama Husajna, chtërni mimo modernizacje kraju zamòrdował tësące lëdzi (m.jin. òbczas inwazje na Kùwejt ë Iran<ref name=":0" />)<ref>''[https://www.iwm.org.uk/history/the-complex-legacy-of-saddam-hussein The Complex Legacy of Saddam Hussein]'' [online], Imperial War Museums [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Òstał w 2006 skazany na karã smierci<ref name=":0">''[https://polskieradio24.pl/artykul/1000471,saddam-husajn-demon-naszych-czasow Saddam Husajn. Demon naszych czasów]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] agxnzc3hpf9ppn2vj2kej98m2bhyn1i 0 4635 212142 209084 2026-09-01T14:42:23Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212142 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = מדינת ישראל (Medinat Israel) |miono = Państwò Izrael |miono-genitiw = Izraela |fana = Flag of Israel.svg |herb = Emblem of Israel.svg |na karce = Israel on the globe (Afro-Eurasia centered).svg |jãzëk = [[Hebrajsczi jãzëk|hebrajsczi]] |stolëca = [[Jerozolëma]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 22 072 |procent-wòdë = 2 |lëdztwò = 9 842 000| rok = 2023 |dëtk = szekel| kòd dëtka = ILS |czasowô cona = +2 |swiãto = 14 maja ([[Żidowsczi kalãdôrz|5 ijar]])<ref>[https://polin.pl/pl/jom-ha-acmaut-dzien-niepodleglosci-izraela Jom ha-Acmaut – Dzień Niepodległości Izraela] Muzeum Historii Żydów Polskich [2025-08-30]</ref> |himn = התקווה <br> Hatikwa<br> (Nôdzeja) <center>[[Òbrôzk:Hatikvah instrumental.ogg]]</center> |kòd = IL |Internet = .il |telefón = +972|Prezydeńt=Jicchak Herzog|Premiéra=Binjamin Netanjahu|data ùsôdzenia=14 maja 1948|aùtowi kòd=IL }} '''Izrael''' ({{jãz.|he}} ''Jisra’el'', {{jãz.|ar}} ''Isrā’īl''), oficjalno '''Państwò Izrael''' je państwã w Zôpadny [[Azjô|Azji]], na Blësczim Wschòdze. Leżi na terenie historiczny [[Palestinskô|Palestinë]], nazewóny téż Swiãtą Zemią. Greńczi z [[Liban|Libanã]] òd nordë, [[Syriô|Syrią]] òd nordowégò pòrenku, [[Jordaniô|Jordanią]] òd pòrenku i [[Egipt|Egiptã]]<ref>[https://www.gov.il/en/pages/the-land-geography-and-climate THE LAND: Geography and Climate] [2021-04-11] Ministry of Foreign Affairs [2025-08-30]</ref> òd zôpadu. Mô przistãp do [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]] òd wschodu i do Czerzwionegò Mòrza òd półnia. == Demografiô == W Izraelu żëją dwie główne grëpë etniczne: Żëdzë i Arabowie. Wedle Centralnego Bióra Statistik Izraela: <ref>https://www.cbs.gov.il/he/mediarelease/DocLib/2023/424/11_23_424b.pdf</ref> * 73,2% lëdzy – Żëdzë (kòl 7 208 000), rëchùjãc w to kòl 503 000 Żëdów, jaczi żëją w kòloniach na terenie Palestinë * 21,1% lëdzy – Arabòwie (kòl 2 080 000) w tim Palestinczëcë, Druzowie, Armenowie, Chrzescëjóńsczi Arabòwie i Czerkësë. * 5,7% – jinszi (kòl 554 000), Nôwikszą religiją je Judaizm, wëznaje go pònad 7 milionów mieszkańców<ref>[https://www.statista.com/statistics/1475502/israel-population-by-religion/ Population of Israel as of 2023, by religion] Statista [2025-08-30]</ref>. == Òbaczë téż == * [[Palestinskô]] * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Izrael| ]] 4brbiacdn9rha4o55z6m1g2h7gjt8nn 0 4636 212138 207363 2026-09-01T14:41:41Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212138 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|fana=Flag of Yemen.svg|herb=Emblem of Yemen.svg|mòtto=الله، الوَطَن، الثَورة، الوَحدة<br>Allah, al-Watan, ath-Thawra, al-Wehda<br>(Bóg, Państwò, Rewòlucjô, Jednosc)|himn=[[Himn Jemenu|الجمهورية المتحدة]]<br>al-Jumhūrīyah al-Muttaḥidâh<br>(Zjednóna Repùblika)|na karce=LocationYemen.png|jãzëk=arabsczi|stolëca=Sana|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Raszad al-Alimi|Premiéra=Shaea al-Zindani|wiéchrzëzna=527 968|lëdztwò=42,961,653<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/yemen-population/ Yemen Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=jemeńsczi rial|kòd dëtka=YER|telefón=+967|Internet=.ye|aùtowi kòd=Y|kòd=YE|czasowô cona=+3|miono=Jemeńskô Repùblika|gwôsné miono=‏الجمهوريّة اليمنية‎|miono-genitiw=Jemenu}} '''Jemen''' ([[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏اليَمَن‎, trb. ''Al-Jaman''), '''Jemeńskô Repùblika''' ([[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏الجمهوريّة اليمنية‎, trb. ''Al-Dżumhurijja al-Jamanijja''je państwã w [[Azjô|Azji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolecznym gardã je [[Sana]]. Pòwstał w 1990 czede zjednóne òstałë Nôrdowi ë Pôłniowi Jemen<ref name=":0">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/yemen/7263.htm Yemen (10/96)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. Jãzëkã urzãdowim je arabsczi, nôwikszą religią je islam<ref name=":0" />. Grańczi z [[Saùdijskô Arabiô|Saùdijską Arabią]] na nordze, a òd pòrénku z [[Òman|Òmanã]]. Òd pôłnia ma przëstãp do Arabsczégò Mòrza ë Adeńsczi Hôwindżi, a òd zôpadu do Czerwionego Mòrza. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 5isv494ywnuniy17z3dd02wb3niev44 0 4637 212145 210598 2026-09-01T14:42:34Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212145 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[Persczi jãzëk|persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi béł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] ({{jãz.|pl}}).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistan|Afganistan]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg| Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg| Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg| Òbrôzk:Kish beach 02.jpg| Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg| Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg| Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG| Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg| Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg| Òbrôzk:RezaShrine.jpg| Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg| Òbrôzk:The misty mountains.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] 9itzwwc257q1yocym49b0ls93l19hru 0 4638 212180 207347 2026-09-01T14:49:44Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212180 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republik Indonesia|miono=Repùblika Indonezje|fòrma państwa=repùblika|himn=Indonesia Raya<br>Wiôlgô Indonezjô <center>[[Òbrôzk:Indonesia Raya instrumental.ogg]]</center>|lëdztwò=283 487 931|rok=2024|dëtk=indonezyjskô rupiô|kòd dëtka=IDR|kòd=ID|telefón=+62|Internet=.id|wiéchrzëzna=1 904 569|swiãto=17 zélnika|procent-wòdë=|stolëca=Dżakarta|jãzëk=indonezyjsczi|na karce=LocationIndonesia.svg|mòtto=Bhinneka Tunggal Ika<br>(Jednota w różnoscë)|herb=National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|fana=Flag of Indonesia.svg|miono-genitiw=Indonezje|czasowô cona=7 do +9|Prezydeńt=Prabowo Subianto|aùtowi kòd=RI}} '''Indonezjô''' je państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénczny [[Azjô|Azje]] a téż [[Òceaniô|Òceanie]]. Stolëcznym gardã je Dżakarta (dôwni Batavia<ref>Centre&nbsp;U.W.H., ''[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6010/ The Old Town of Jakarta (Formerly old Batavia) and 4 Outlying Islands (Onrust, Kelor, Cipir dan Bidadari)]'' [online], UNESCO World Heritage Centre [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>). Grańczi z [[Malezjô|Malezją]], [[Papùa-Nowô Gwinejô|Papùą-Nową Gwineją]] ë [[Pòrénczny Timór|Pòréncznym Timòrã]]. == Historiô == Przez stalata nen krôj béł wôżnym placã hańdlowëch szlachów, spòtikałë sã tam kùlturë: indijskô, arabskô, chińskô ë eùropejskô. Sami Eùropejczicë doprzëszlë na òstrowë w XVI stalatim<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/tematy-indonezja,gsbi,6674 Indonezja – wiadomości, zdjęcia ] [online], wydarzenia.interia.pl [dostęp 2026-07-03].</ref>. Indonezjô zwëska samòstójnotã [[17 zélnika]] 1945 òd [[Néderlandzkô|Holandie]]<ref>[https://www.census.gov/newsroom/stories/indonesia-independence-day.html 78th Indonesian Independence Day (1945): August 17, 2023] United States Census Bureau [2025-08-29]</ref><ref>[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/indonesian-independence Indonesian independence] National Archives of Australia [2025-08-29]</ref>, a pò biotkach z Holendrama òstała szerzi ùznónô w 1949<ref name=":0" />. Òd lat 60. do lat 90. XX st. bëła tu diktatura prezydenta Suharto<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn40p2vwyn7o Indonesia names former dictator Suharto a 'national hero'] [online], www.bbc.com, 10 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>, le òd zôczątkù XXI st. krôj rozwijô sã jakno demòkraticznô repùblika<ref name=":0" />. == Demografiô == Lëdztwò w 2024 wënosëło 283 487 931 mieszkańców<ref>[https://data.worldbank.org/country/indonesia Indonesia] World Bank Group data [2025-08-29]</ref>. Nôwikszą religią w Indonezje je [[islam]]. {| class="wikitable" |+Religijnô identifikacjô w 2010<ref>''[https://www.indonesia-investments.com/culture/religion/item69 Religion in Indonesia – Religious Pluralism in Society | Indonesia Investments]'' [online], www.indonesia-investments.com [dost. 2026-07-03].</ref> !Religiô !Procent lëdztwa !Lëczba wëznôwców (w milionach) |- |[[Islam]] |87.2% |207.2 |- |[[Protestantizm]] |6.9% |16.5 |- |[[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] |2.9% |6.9 |- |[[Hindujizm]] |1.7% |4.0 |- |[[Bùddiizm|Bùddizm]] |0.7% |4.0 |- |[[Kònfucjonizm]] |0.05% |0.1 |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Museum Nasional Indonesia.jpg|Nôrodné Mùzeùm Indonezje w centrum Dżakartë Òbrôzk:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], nôwëższi biórówc w Indonezje. Òbrôzk:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, główné szasé centralny Dżakartë Òbrôzk:Gambir Station Platform.jpg|Bana na stacji [[Gambir]] w centrum Dżakartë Òbrôzk:BungKarno-indonoob.JPG|Sztadión [[Bung Karno]], mòże gòscëc 100 000 lëdzy Òbrôzk:Jalan malioboro – Jogjakarta.JPG|Malioboro, nôpòpùlarniészô sztrasa w Jogjakarce Òbrôzk:Transjogja.jpg|Aùtobùs Trans Jogja w Jogjakarcie Òbrôzk:SOTO FOOD.jpg|Indonezyjskô kùchniô Òbrôzk:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|Żôłnérz indonezyjsczi armie Òbrôzk:ID diesel loco CC 201-05 060327 4217 kta.jpg|GE U20C w Indonezje, #CC201-05 Òbrôzk:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" w Indonezje, #CC203-22 Òbrôzk:ID diesel loco CC 204-06 060403 2512 mri.jpg|GE U20C, lokòmòtiwa kòntrolowónô całowno przez kómpùter, #CC204-0 </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindonezjô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] cqt1s7xvknv5de2rcvelyrdwo686sld 0 4639 212120 211585 2026-09-01T14:38:54Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212120 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Grëzóńskô|gwôsné miono=საქართველო<br> Sakartwelo|fana=Flag of Georgia.svg|herb=Greater coat of arms of Georgia.svg|miono-genitiw=Grëzóńsczi|mòtto=ძალა ერთობაშია (Dzala ertobaszia)<br>(Sëła je w jednoscë)|himn=თავისუფლება<br>(Wòlnota) <center>[[Òbrôzk:Tavisupleba vocal.ogg]]</center>|na karce=Georgia in Europe.svg|jãzëk=Grëzóńsczi|stolëca=Tbilisi|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Grëzóńsczi|Prezydeńt=Micheil Kawelaszwili|Premiéra=Irakli Kobachidze|data ùsôdzenia=9 łżëkwiata 1991|wiéchrzëzna=69 700|lëdztwò=3,804,642<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/georgia-population/ Georgia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=[[Lari (dëtk)|lari]]|kòd dëtka=GEL|czasowô cona=+4|kòd=GE|Internet=.ge|aùtowi kòd=GE|telefón=+995}} '''Gruzjô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref><ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Grëzóńskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/p-welacje-w-grzonsczi-n1348934</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/grzonsk-strzmiw-n1391321</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ni-strzmiw-dtczi-n1296406</ref> ({{jãz.|ka}} საქართველო, ''Sakartvelo'') je państwã w [[Azjô|Azji]]. Grańczi z [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]], [[Armeniô|Armenią]], [[Tëreckô|Tërecką]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcą kraju je [[Tbilisi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Georgia cities01.png|Gardë Grëzóńsczi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dagestan]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.allgeo.org Full Jinformacëje ò Grëzóńsce] (angelsczi, miemiecczi, rusczi, grëzóńsczi) {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] trlk3rwxq4sh05pd2ui2ulxsye4xw4r 0 4640 212123 208686 2026-09-01T14:39:33Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212123 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Islamskô Repùblika Pakistanu|gwôsné miono=‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎ Islamic Republic of Pakistan|fana=Flag of Pakistan.svg|miono-genitiw=Pakistanu|herb=State emblem of Pakistan.svg|mòtto=Iman, Ittehad, Nazm<br> (Wiara, Jednosc, Discëplinô)|na karce=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|jãzëk=[[urdu jãzëk|urdu]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Islamabad|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=796,095|rok=2025|lëdztwò=249 948 885|dëtk=pakistańskô rupia|kòd dëtka=PKR|czasowô cona=5|swiãto=14 zélnika|himn=قومی ترانہ ‎<br> Pak sarzamin shad bad|kòd=PK|Internet=.pk|telefón=+92|Prezydeńt=Asif Ali Zardari|Premiéra=Shehbaz Sharif|aùtowi kòd=PK|data ùsôdzenia=14 zélnika 1947}} '''Pakistan''' abò '''Pakistón''' – je państwã w [[Azjô|Azji]]. [[Islam|Mahòmetanizm]] je tu państwòwą religią<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35519.htm Pakistan] US Department of State</ref>. Stolëcznym gardã je Islamabad. == Historiô == Do 1947 roku bëł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskał samòstójnotã [[14 zélnika]] 1947<ref>[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/08/pakistan-independence-day Pakistan Independence Day] US Department of State</ref>. W 1948 mioła mol pierszô wòjna o Kaszmir z [[Indie|Indiami]]. [[23 strëmiannika]] 1956 stał sã islamskô repùblikã (rëchli przédnikã bëł król [[Wiôlgô Britanijô|britijsczi]])<ref>[https://moderndiplomacy.eu/2021/03/23/nine-years-from-dominion-to-islamic-republic-of-pakistan-and-thereafter/ Nine Years from Dominion to Islamic Republic of Pakistan and Thereafter] Modern Diplomacy</ref>. W 1965 doszło drëdżej wòjny o Kaszmir. A w 1971 òddzelël sã Wschòdny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stał sã państwã o mionie [[Bangladesz]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12966786 Pakistan profile – Timeline] BBC News</ref>. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 796,095 km² * wiéchrzëzna lądu: 770,875 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,220 km² === Lądowé grańce === Długosc greńc je 6774 km. {| class="wikitable" |+Długosc greńc z sąsôdama<ref name=":0" /> !Sąsôd !Długosc (km) |- |[[Indie]] |2912 |- |[[Afganistan]] |2430 |- |[[Iran]] |909 |- |[[Chińskô Lëdowô Repùblika]] |523 |} === Brzegòwô liniô === Brzegòwô liniô (z [[Arabsczie Mòrze|Arabsczim Mòrzã]]) 1046 km<ref name=":0">[https://www.dawn.com/news/884966/geographytheborders-of-pakistan Geography: The borders of Pakistan] Dawn</ref>. === Klimat === W wikszosci gòrący, sëche piôszczëznë, ùmiarkowany na nordowim zôpodze, arkticzny na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === Pòdzélony na trzë przédne geògraficzne zonë: nordowe wëżënë, równina rzéczi Indus na strzódkù ë pòrénku, a też płaskowëż Beludżystanu na pôłniu i zôpodze. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|mały|K2]] Zdrzódło<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20231210114627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] The World Factbook</ref> *strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Arabsczie Mòrze) *nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. (K2) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 35.2% (w tim 27.6% òrnëch gruńtów) * lasë 2.1% (w 2018) === Wòdë === Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km2<ref name=":1" />. Przédnymi rzékami Pakistanu sã<ref>[https://www.envpk.com/list-of-major-and-minor-rivers-of-pakistan-with-description/ List of Major and Minor Rivers of Pakistan With Description] ENVPK</ref>: * [[Indus]] (długosc 3180 km) * Satledź (długosc 1450 km) * Ćanab (długosc 960 km) * Dźhelam (długosc 725 km) * Rawi (długosc 720 km) == Demografiô == W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców<ref>[https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pak/pakistan/population Pakistan Population (1950-2025)] Macrotrends</ref>. Nôwikszą religiją je [[Islam]], chtërnego w 2020 wëznawało 96.5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szyitów), jinsze (w tim [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]] i [[Hindujizm|hindujistów]]) bëło 3.5%<ref name=":1" />. == Pòliticzny system == Pakistan je islamskã repùblikã. Przédnikã kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôda sã z Nôrodny gromady i Senatu<ref>[https://na.gov.pk/uploads/documents/1333523681_951.pdf Art. 50. konstitucëji Pakistanu]</ref>. Gromada ma 336 molów, a Senat 104<ref>[https://www.congress.gov/crs-product/IF10359 Pakistan’s Domestic Political Setting]</ref>. * Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)<ref name=":2">[https://www.pakistan.gov.pk/ Goverment of Pakistan]</ref> * Premiéra: Shehbaz Sharif<ref name=":2" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg| Òbrôzk:Markhor Horns (5779055412).jpg| Òbrôzk:Population Density by Pakistani District_-_2017 Census.svg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Indie]] * [[Bangladesz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] brqnbac2th8km8dzmhbawhcmvdfv029 0 4641 212128 206516 2026-09-01T14:41:19Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212128 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Negara Brunei Darussalam|miono=Państwò Brunei Darussalam|fana=Flag of Brunei.svg|miono-genitiw=Brunei|herb=Emblem of Brunei.svg|mòtto=الدائمون المحسنون بالهدى‎ <br> Zawdë na służbie prowadzeni przez Bòga|na karce=LocationBrunei.svg|jãzëk=malajsczi|stolëca=Bandar Seri Begawan|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=5,765|procent-wòdë=8,6|rok=2017|lëdztwò=429 000|dëtk=brunejsczi dolar|kòd dëtka=BND|czasowô cona=+8|swiãto=1 stëcznika|himn=Allah Peliharakan Sultan|kòd=BN|Internet=.bn|telefón=+673|Mònarcha=Hassanal Bolkiah|aùtowi kòd=BRU|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1984}} '''Brunei''' – je państwã w [[Azjô|Azje]]. Stolëcznym gardã je [[Bandar Seri Begawan]]. Brunei to [[absolutnô mònarchiô]] z [[Sułtan Brunei|sułtanã]] jakò głową państwa. Jãzëkã ùrzãdowim je [[Malajsczi jãzëk|malajsczi]]. Państwòwą religią je islam<ref>[https://www.gov.pl/web/malezja/brunei-darussalam2-ie Brunei Darussalam] www.gov.pl</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 1r2br0pexu89g4e8y5wyif5rkcwzfw7 0 4642 212134 206537 2026-09-01T14:41:32Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212134 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=المملكة العربيّة السّعوديّة|miono=Królestwò Saudëjsczi Arabii|fana=Flag of Saudi Arabia.svg|miono-genitiw=Saudëjsczi Arabii|herb=Emblem of Saudi Arabia.svg|mòtto=لا إله إلا الله محمد رسول الله<br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã)|na karce=Saudi Arabia in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Rijad|fòrma państwa=absolutna mònarchiô|wiéchrzëzna=2 149 690|procent-wòdë=0|rok=2021|lëdztwò=34 783 757|dëtk=rial|kòd dëtka=SAR|czasowô cona=3|swiãto=23 séwnika|himn= عاش المليك<br>Asz Al Malik<br>(Niech żëje król) <center>[[Òbrôzk:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|kòd=SA|Internet=.sa|telefón=+966|Mònarcha=Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|Premiéra=Muhammad ibn Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|aùtowi kòd=SA|data ùsôdzenia=23 séwnika 1932}} '''Saudëjskô Arabijô''' je państwã w [[Azjô|Azji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolecznym gardã je [[Rijad]]. Państwòwą religią je [[Islam|Mahòmetanizm]], w Saudëjsczi Arabii nachôdô sã Mekka i Medyna, swiãte môle mùzułmónów. Tu żëł islamsczi prorok Mahomet. Greńcze z [[Jordaniô|Jordanią]], [[Irak|Irakã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Katar|Katarã]], [[Zjednóné Arabsczie Emiratë|Zjednónymi Arabsczimi Emiratami]], [[Òman|Òmanã]] i [[Jemen|Jemenã]]<ref>[https://www.dfat.gov.au/geo/saudi-arabia/saudi-arabia-country-brief Saudi Arabia country brief] Australian Department of Foreign Affairs and Trade [2025-08-20]</ref>. * lëdztwò (2021): 34 783 757<ref>''[https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia The World Factbook]''</ref> mieszkańców * wiéchrzëzna: 2,149,690 km², tereny Saudëjsczi Arabii to w wikszosci tereny pustkòwia, nié mô tam sztabilnéj [[Rzéka|rzéczi]]<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/world/countries-that-do-not-have-rivers-including-saudi-arabia-qatar-oman-and-more/articleshow/118584303.cms Countries that do not have rivers including Saudi Arabia] [2025-02-27] Times of India [dost. 2025-08-29]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saudi Arabia population density 2010.png|Gãstosc zalëdzeniô w Saudëjsczi Arabje Òbrôzk:Saudi Arabia Topography.png|Topografiô Saudëjsczi Arabje Òbrôzk:The Ka'ba, Great Mosque of Mecca, Saudi Arabia (4).jpg|Swiãtnica Al-Kaba w Mekce Òbrôzk:Falafel_1.JPG|Falafel, jedno z tradicjowëch daniów Saudëjsczi Arabje </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] p3h6065pky6fyer8wmseiccwy5bhblz 0 4643 212136 206229 2026-09-01T14:41:36Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212136 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao<br /> ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ|miono=Laòtańskô Lëdowò-Demòkratnô Repùblika|fana=Flag of Laos.svg|miono-genitiw=Laòsu|herb=Emblem of Laos (1991-2025).svg|mòtto=ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ<br> Mir, samòstójnota, demòkracjô, jednota i dobrobëtk|na karce=LocationLaos.svg|jãzëk=laòtańsczi|fòrma państwa=socjalistnô repùblika|stolëca=Wientian|wiéchrzëzna=236 800|procent-wòdë=2|lëdztwò=7,873,046<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/laos-population/ Laos Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-20] ({{jãz.|en}}).</ref>|dëtk=kip|kòd dëtka=LAK|czasowô cona=+7|swiãto=2 gòdnika|himn=Pheng Xat Lao<br> (Nôrôdnô piesń Laos)|kòd=LAO|Internet=.la|telefón=856|rok=2025|Prezydeńt=Thongloun Sisoulith|Premiéra=Sonexay Siphandone|aùtowi kòd=LAO}} '''Laòs''' – je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Wientian, òficjalnym jãzëkã je laòtańsczi, detkã je kip<ref>[https://estatravel.pl/laos Laos – ESTA Travel] </ref>. Greńczë z [[Myanmar|Birmą]] ë [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinami]], na pòrënku, z [[Wietnam|Wietnamã]], na pôłniu z [[Kambòdżô|Kambòdżą]], a na zôpodze z [[Tajlandiô|Tajlandią]]. Laòs je socjalisticzny państwã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] crflrxoeg2u3lxauzzbh0qkjocu9ln8 0 4644 212115 207332 2026-09-01T14:38:12Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212115 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Turkmenistanu|gwôsné miono=Türkmenistan Respublikasy|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Serdar Berdimuhamedow|data ùsôdzenia=27 pazdzérznika 1991|lëdztwò=7,736,632<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/turkmenistan-population/ Turkmenistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=turkmeńsczi manat|kòd dëtka=TMT|czasowô cona=+5|kòd=TM|telefón=+993|aùtowi kòd=TM|Internet=.tm|wiéchrzëzna=488 100|jãzëk=turkmeńsczi|stolëca=Aszchabad|herb=Emblem of Turkmenistan.svg|fana=Flag of Turkmenistan.svg|miono-genitiw=Turkmenistanu|mòtto=Türkmenistan Bitaraplygyň watanydyr<br>(Turkmenistan je tatczëzną neùtralnosci)|na karce=LocationTurkmenistan.svg|himn=Garaşsyz, Bitarap,Türkmenistanyň Döwlet Gimni <center>(Państwòwi Hymn Samòstójnegò, Neùtralnegò Turkmenistanu)</center> <center>[[Òbrôzk:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>}}'''Turkmenistan''' ({{jãz.|tk}} Türkmenistan) je państwã w westrzédny [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Aszchabad, greńczë z [[Kazachstan|Kazachstanã]] (długosc grańcy 379 km), [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] (1621 km), [[Afganistan|Afganistanã]] (744 km) i [[Iran|Iranã]] (992 km)<ref>Radosław Herka: [https://docs.google.com/document/d/1YhL9mYp9W7l3U5antN3yvGwZIxhNvE8kzIKWwwgusO8/preview Turkmenbasza – Batiuszka Nijazow, Model przywództwa politycznego w Turkmenistanie.] Uniwersytet Warszawski. [dost. 2014-10-28]. ({{jãz.|pl}}).</ref>. Ma przëstãp [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]] (długosc brzegù 1768 km). Bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Òbaczë téż == * [[Aszchabad]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] evnpmhrb4yb2ra16vy45efw0zhteetl 0 4649 212104 211369 2026-09-01T14:32:14Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212104 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Türkiye | miono = Tëreckô | miono-genitiw = Tërecczi | fana = Flag of Turkey.svg| herb = Emblem of Turkey.svg | na karce = LocationTurkey.png| mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh.<br> (Mir w tatczëznie, mir na swiece) | jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] | stolëca = Ankara | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 649.964 | procent-wòdë = 1,26 | lëdztwò = 39.331.000 | rok = 2009 | dëtk = lira | kòd dëtka = ₺ | czasowô cona = +0 | swiãto = 29 pazdzérznika | himn = Istiklâl Marsi<br> (Marsz Samòstójnotë) <center>[[Òbrôzk:IstiklalMarsi-2013 (version 2).oga]]</center>| kòd = TR, TUR | Internet = .tr | telefón = +90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan |data ùsôdzenia=29 pazdzérznika|aùtowi kòd=TR}} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', {{jãz.|tr}} ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azjô|Azji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Sztambùl]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nordowi Cyper]] * [[Armeniô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] gk9morpichuui3wrbs1cmroi8yymwt3 0 4650 212124 211838 2026-09-01T14:39:46Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212124 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=Հայաստանի Հանրապետություն<br />Hajastani Hanrapetutjun |miono=Repùblika Armenie |fana=Flag of Armenia.svg |miono-genitiw=Armenii |herb=Coat of arms of Armenia.svg |mòtto=Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ<br />Mek Azg, Mek Mszakujt’ |na karce=LocationArmenia.svg |jãzëk=[[òrmiańsczi]] |stolëca=[[Eriwan]]<!--[[Erywań]]?---> |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=29 800 |procent-wòdë=4,7 |rok=2021 |lëdztwò=2 963 900 |dëtk=dram |kòd dëtka=AMD |czasowô cona=4 |swiãto=21 séwnika |himn=Մեր Հայրենիք<br />(Mer Hajrenik) |kòd=AM |Internet=.am |telefón=+374 |Prezydeńt=Wahagn Chaczaturian |Premiéra=Nikol Paszinian |aùtowi kòd=AM}} '''Armeniô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref><ref>{{sloworz.org|18951|21463}}</ref> abò (Հայաստան) – je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]], [[Iran|Iranã]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]]. Armeniô jako pierszi krôj przëjãłô [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjaniznã]] jako państową religijã<ref>[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Apostolic-Church Armenian Apostolic Church] Encyclopedia Britannica</ref>. Do 1991 bëła dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi]] 1922–1936). * lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców * wiéchrzëzna: 29 800 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Armenien topo.jpg|Topografiô Armenie Òbrôzk:Koppen-Geiger Map v2 ARM 1991–2020.svg|Klimat Armenie w skalë Köppena </gallery> == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/aresztowani-pstpng-n2189593 * https://mojestrone.com/artykul/arcbiskp-rchtowl-n1688039 {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Armeniô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] cxqo12slf2u73wst4e15as8o0ncj96g 0 4651 212119 209239 2026-09-01T14:38:46Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212119 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Đôgôxõ Gôigangĩa Viêtnam | miono = Socjalisticznô Repùblika Wietnamu | miono-genitiw =Wietnamu | fana = Flag_of_Vietnam.svg | herb = Emblem of Vietnam.svg | na karce = LocationVietnam.svg | mòtto = Ðôgrập – Tudo – Hanfúg<br>(Samòstójnota, Wolnosc, Szczescé) | jãzëk = Wietnamsczi | stolëca = Hanoi | fòrma państwa = Demokracëjô lëdowô | wiéchrzëzna = 330 965 | procent-wòdë = 4200 km² (1,27%) | lëdztwò = 102 789 598 | rok = 2021 | dëtk = đồng | kòd dëtka =VND| czasowô cona =+7 | swiãto = [[2 séwnika]]| himn = <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Vietnam.ogg]]</center> Tiến Quân Ca<br>(Marszowô piesń) | kòd = VN | Internet = .vn | telefón = +84 |Prezydeńt=Lương Cường|Premiéra=Phạm Minh Chính|aùtowi kòd=VN}} '''Wietnam''' je państwã w [[Azjô|Azji]]. * stoleczny gard: [[Hà Nội]] * lëdztwò: 102 789 598 mieszkańców (2021) * wiéchrzëzna: 330 965 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wietnam| ]] hj9dhyxjbdjl6zvkbwzfj6tieil53e5 0 4652 212183 206509 2026-09-01T14:50:03Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212183 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Związku Myanmaru|gwôsné miono=ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌<br>Pyidaungzu Thammada Myanma Naingngandaw|fana=Flag of Myanmar.svg|miono-genitiw=Myanmaru|herb=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|himn=ကမ္ဘာမကျေ<br>(Do kùńca swiata) <center>[[Òbrôzk:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]]</center>|na karce=Myanmar in its region.svg|jãzëk=birmańsczi|stolëca=Naypyidaw|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=(p.ò) Min Aung Hlaing|Premiéra=Nyo Saw|wiéchrzëzna=676 578|data ùsôdzenia=[[4 stëcznika]] 1948|procent-wòdë=|lëdztwò=55,184,819<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/ Myanmar Population <small>(LIVE)</small>]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-22] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=kiat|kòd dëtka=MMK|czasowô cona=+6:30|kòd=MM|Internet=.mm|aùtowi kòd=MYA|telefón=+95}} '''Myanmar''', do 1989 '''Birma'''<ref>''[https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar?]'', „BBC News”, 2 gòdnika 2011 [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref> je państwã w pôłniowo-wschodny [[Azjô|Azji]]. Stolëcznëm gardã je Naypyidaw. Nôwikszą religią je bùddizm<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/burma/ Burma]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-05] ({{jãz.|en}}).</ref>. Krôj ten bëł stolemnëm jimperium m.jin. za dinastie Kònbaung (1752–1885), pòtému stał sã [[Wiôlgô Britanijô|britijską]] kòlonią<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/military-history-and-science/anglo-burmese-wars Anglo-Burmese Wars | Military History and Science | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-05-30] ({{jãz.|en}}).</ref>. Myanmar zwëskał samòstójnotã 4 stëcznika 1948<ref>[https://presoffministry.gov.mm/en/article/21529 Myanmar's Independence Day: A Testament to National Resilience and Enduring Sovereignty.] [online]&#x20;Ministry of President's Office.&#x20;[dost. 2026-05-30].&#x20;({{jãz.|en}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 82c3sbokxzesbw7ksw86h2d40hjcf39 0 4653 212121 211056 2026-09-01T14:39:01Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212121 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''د افغانستان اسلامي امارت (paszto)''<br>Də Afġānistān Islāmī Imārat<br>''امارت اسلامی افغانستان (dari)''<br>Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān | miono = Islamsczi Emirat Afganistanu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Ni ma Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabùl | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dodóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = +93 | Mònarcha=Hibatullah Achùndzada| Premiéra=Hasan Achùnd|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistan''' ([[Jãzëk paszto|paszto]]: افغانستا ''Afğānistān,'' [[Jãzëk dari|dari]]: افغانستان<small>&nbsp;</small>''Afğānistān''), òficjalno '''Islamsczi Emirat Afganistanu''' – strzódlądowé państwò pòłożoné we westrzédno-pôłniowi Azje. Grańczi z [[Pakistan|Pakistanã]] òd pòrénkù ë pôłniô, [[Iran|Iranã]] òd zôpadu, [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] òd nordowégò pòrénkù a téż [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] òd pòrénkù. W kraju ò lądowi nadwiérzchnie 652 864 km² wikszosc terenu stanowią górë – rówiznë dô na nordze a zudwesce, są òne òddzeloné òde se górsczim lińcuchã [[Hindukùsz]]. Stolëcą ë nôwikszim miastã państwa je [[Kabùl]]. Lëdztwò Afganistanu taksëje sã na wënôszącé pòmidzë 35 a 50 milionów. Rząd Afganistanu òd 2021, czedë włôdzã przejãlë Talibòwie, je nieùznôwóny na midzënôrodny arenie. Krajã rządzy emir, Hibatullah Achùndzada. Premiérą w stolëcë je mùłła Hasan Achùnd. Prawò je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam]] je tam państwòwą religią. == Etimòlogiô == Niejedny ùczałi sugerëją, co dërżéń [[Afghan (ethnonym)|''Afghān'']] pòchôdô ze [[Sanskrit|sanskricczégò]] słowa ''[[Aśvaka|Aśvakan]]'', jaczé òdnôszało sã do stôrożëtnëch mieszkańców [[Hindukùsz|Hindukùszu]].<ref>''Scottish Geographical Magazine'', 1999, str. 275, Royal Scottish Geographical Society</ref> ''Aśvakan'' dosłowno òznôczô „kùczrów”, „hodówców kòniów” abò „kawalerzistów” (òd ''[[aśva]]'', sanskricczégò a [[Awestijsczi jãzëk|awestijsczégò]] słowa na „kònia”)<ref>Majumdar, Ramesh Chandra (1977) [1952]. ''Ancient India'' (przedrëk). Motilal Banarsidass. str.&nbsp;99. ISBN&nbsp;<bdi>978-8-12080-436-4</bdi>.</ref>. Historiczno pòzwą ''Afghān'' zwóny bëlë etniczny [[Pasztunowie]].<ref>Ch. M. Kieffer (15.12.1983.) [https://web.archive.org/web/20131116233835/http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation "Afghan"]. ''Encyclopædia Iranica'' (online). Columbia University. [[http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation zarchiw.] 16.11.2013.]</ref> Arabskô ë perskô fòrma miona, ''Afġān'', òsta pierszi rôz pòswiadczonô w ksążce ò geògrafie ''[[Hudud al-'Alam]]'' z X stalatégò.<ref>Vogelsang, Willem (2002). ''The Afghans''. Wiley Blackwell. str.&nbsp;18. ISBN&nbsp;<bdi>0-631-19841-5</bdi>.</ref> Kùńcowi dzél miona, „[[-stan]]” je persczim sufiksã òznôczającym krôj abò plac. Stądka téż „Afganistan” òznôczô dosłowno „krôj Afganów” czë, historiczno zdrzącë, „krôj Pasztunów”. Pòzwa ta bëła brëkòwónô ju w XIV wiekù, le blós w òdniesenim do pòréncznégò królestwa Kartidów<ref>Nölle-Karimi, Christine (2020). "''Afghanistan until 1747''". [w:] Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (editorzë). ''Encyclopaedia of Islam'' (III wëd.). Brill Online. ISSN&nbsp;1873-9830.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] o8i6t7m55qwomhudo60hxrr7lf00z0o 0 4654 212182 211620 2026-09-01T14:49:58Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212182 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gonoprodźatontri Bangladesz|miono=Lëdowô Repùblika Bangladeszu|lëdztwò=175 423 000|rok=2026|dëtk=taka|kòd dëtka=BDT|czasowô cona=6|telefón=880|Internet=.bd|kòd=BD/BGD/050|himn=Amar Sonar Bangla<br> (Mój złoti Bengal) <center>[[Òbrôzk:Amar Sonar Bangla - official vocal music of the National anthem of Bangladesh.ogg]]</center>|wiéchrzëzna=148 460|procent-wòdë=|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Dhaka|jãzëk=bengalsczi|na karce=LocationBangladesh.svg|herb=National emblem of Bangladesh.svg|fana=Flag of Bangladesh.svg|miono-genitiw=Bangladeszu|swiãto=26 strëmiannika|Prezydeńt=[[Mirza Fakhrul Islam Alamgir]]|Premiéra=[[Tarique Rahman]]|aùtowi kòd=BD|data ùsôdzenia=26 strëmiannika 1971}} '''Bangladesz''' je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Dhaka. Bangladesz mioł 175 miliony mieszkańców w 2026. Je barzo gãsto zalëdzonym krajem, gãstosc je 1181,6 òsób na km. W latach 1947–1971 Bangladesz béł dzélã [[Pakistan|Pakistanu]] jako Wschòdny Pakistan. [[26 strëmiannika]] 1971 zwëskał samòstójnotã<ref>[https://www.bbc.co.uk/newsround/56511514 Bangladesh celebrates 50 years of independence] BBC</ref>. {| class="infobox borderless" |+ [[Nôrodny symból|Nôrodne symbole]] Bangladeszu |- ! '''nôrodny zwiérz''' | | [[Òbrôzk:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny ptôch''' | | [[Òbrôzk:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male calling in the rain at Kolkata I IMG 3746.jpg|50px]] |- ! '''nôrodne drzewò''' | | [[Òbrôzk:Mango blossoms.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny kwiôt''' | | [[Òbrôzk:Nymphaea pubescens (9149867657).jpg|50px]] |- ! '''nôrodny susk mòrsczi''' | | [[Òbrôzk:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny gôd''' | | [[Òbrôzk:Gavial-du-gange.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny brzôd''' | | [[Òbrôzk:(Artocarpus heterophyllus) Jack fruits on Simhachalam Hills 01.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna rëba''' | | [[Òbrôzk:Ilish.JPG|50px]] |- ! '''nôrodny meczet''' | | [[Òbrôzk:Baitul Mukarram (Arabic, بيت المكرّم; Bengali, বায়তুল মুকাররম; The Holy House).jpg|50px]] |- ! '''nôrodna swiãtnica''' | | [[Òbrôzk:Hindu Temple in Dhaka.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna rzéka''' | | [[Òbrôzk:Boat on Jamuna River.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna góra''' | | [[Òbrôzk:Keokradong.jpg|50px]] |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] pxop2c291krc2snf98freegopgj2g26 0 4655 212108 210594 2026-09-01T14:32:57Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212108 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Kirgiskô Repùblika|gwôsné miono=Кыргыз Республикасы Kyrgyz Respublikasy|fana=Flag of Kyrgyzstan.svg|miono-genitiw=Kirgistanu|herb=Emblem of Kyrgyzstan.svg|mòtto=|na karce=LocationKyrgyzstan.svg|jãzëk=kirgisczi|stolëca=Biszkek|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=199 951|procent-wòdë=|rok=2024|lëdztwò=6,172,101|dëtk=som|kòd dëtka=KGS|czasowô cona=6|swiãto=|himn=Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни (Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni)|kòd=KG|Internet=.kg|telefón=996|Prezydeńt=Sadyr Dżaparow|Premiéra=Adyłbek Kasymalijew}} '''Kirgistan''' (Кыргызстан) je państwã w [[Azjô|Azji]], bez przëstãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je Biszkek. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chińską Lëdową Repùbliką]], [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] i [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Nôrodnym bòhaterem je Manas, pòwiôstkòwi bòhater epicczéj wiérztë<ref>[https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/manas-kyrgyz-epic-poem Manas, Kyrgyz epic poem] Russian and East European Studies</ref>, chtëren zjednôł kirgijsczé plemionë<ref>[https://www.advantour.com/kyrgyzstan/legends/manas.htm Legends of Kyrgyzstan: Epic of Manas] Advantour</ref>. W 1876 Kirgistan stôł sã dzélã Rusczégò Jimperium. W latach 1922–1991 Kirgistan béł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (òd 1926 jakno Sowieckô Repùblika). W latach 2005 i 2010 miôły môl demónstracëje, z przëczënë chtërnych òstali òdsënącë òd wëszëznë prezydencë: Askar Akaew i Kurmanbek Bakiew<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250419185252/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kyrgyzstan Kyrgyzstan] The World Factbook</ref>. Kirgistan w 2024 miôł 6,172,101 mieszkańców. Wiéchrzëzna je 199,951 km&#xB2;<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == * [[Biszkek]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] micuvr4sech87o0fvpvpv0oby0crq5m 0 4737 212148 208819 2026-09-01T14:44:38Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212148 wikitext text/x-wiki {{N-KOR prowincëjô infobox| miono = Prowincëjô Chagang | pòprawionô = Jagang-do | MCR = Chagang-do | hangeul = 자강도 | hanja = 慈江道 | krótczé_miono = Chagang (Jagang; 자강) | lëdztwò_rok = 2005 | lëdztwò = 1&nbsp;147&nbsp;946 | wiéchrzëzna = 16&nbsp;613 | stolëca = [[Kanggye]] | ùrzãdny_pòdzélk = 3 gardë ("Si"); 15 krézów ("Kun") | òbéńda = Kwansŏ | dialekt = P'yŏngan| pòłożenié = | kôrta = NK-chagang.png | }} '''Chagang''' (''Chagang-do'') je [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji|prowincëją]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]]. Z nordë greńczë z [[Chinë|Chinama]], òd pòrénkù z [[Ryanggang]] ë [[Pôłniowé Hamgyŏng|Pôłniowim Hamgyŏng]], òd pôłnia z [[Pôłniowé P'yŏngan|Pôłniowim P'yŏngan]] a òd zôpadu z [[Nordowé P'yŏngan|Nordowim P'yŏngan]]. Na prowincëjô òsta w [[1949]] rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je [[Kanggye]]. == Geògrafiô == Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów. Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã [[Azjô|kòntinentalny Azji]]. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną. == Ùrzãdny pòdzélk == Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun"). === Gardë === * [[Kanggye]]-si (강계시; 江界市; w [[gòdnik|gòdnikù]] 1949 przemianowóné z krézu) * [[Hŭich'ŏn]]-si (희천시; 熙川市; gard òdd [[rujan]]a [[1967]]) * [[Manp'o]]-si (만포시; 滿浦市; gard òd rujana 1967) === Krézë === * [[Changgang-kun]] (장강군; 長江郡) * [[Chasŏng-kun]] (자성군; 慈城郡) * [[Chŏnch'ŏn-kun]] (전천군; 前川郡) * [[Ch'osan-kun]] (초산군; 楚山郡) * [[Chunggang-kun]] (중강군; 中江郡) * [[Hwap'yŏng-kun]] (화평군; 和坪郡) * [[Kop'ung-kun]] (고풍군; 古豐郡) * [[Rangrim-kun]] (랑림군; 狼林郡) * [[Ryongrim-kun]] (룡림군; 龍林郡) * [[Sijung-kun]] (시중군; 時中郡) * [[Sŏnggan-kun]] (성간군; 城干郡) * [[Songwŏn-kun]] (송원군; 松原郡) * [[Usi-kun]] (우시군; 雩時郡) * [[Wiwŏn-kun]] (위원군; 渭原郡) * [[Tongsin-kun]] (동신군; 東新郡) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040514171020/http://210.145.168.243/pk/084th_issue/9903303.htm The People's Korea: Chagang] w angelsczim jãzëkù. {{Nordowô Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja]] 4d3uh7m9c8strgh64ppjvhxygmrpvx0 0 5098 212064 197443 2026-09-01T12:33:36Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Parczi]] to [[Category:Nôrodné parczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212064 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Logo Słowińskiego Parku Narodowego.jpg|mały|Logò parkù]] '''Słowińsczi Nôrodny Park''' – jeden z dwudzestu trzecy [[Nôrodny park|nôrodnëch parków]] w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òstôł ùsadzóny 1 stëcznika 1967 i zajimô wiéchrzëzna 327,44 km² òbrëmiô [[jezoro|jezora]] np. [[Łebskò]], [[las]]ë i [[sztrąd]]. Tu wiater piôszczi i przenôszô piôsk z placa na plac, a zasëpiwô np. las. Tu żëją taczi ptôchë jak: [[cziwùtka]], [[kôłp sniegùlc]], [[wiôldżi bagniôrz]], sowë i jin., a rosce np. [[stolemnô pùrchawica]]. Ten park je wôżny dlô turisticzi. To je rezerwat biosferë [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] do sprawów Pòùczënë, Ùczbë ë Kùlturë (UNESCO). Charakteristicznyma elementama Parkù są przëmòrsczé jezora, bagna, łączi, błota, nadmòrsczé bòrë ë lasë, a przede wszëtczim dunowi pas sztremlëznë z [[Rësznô duna|rësznyma dunama]]. Symbòl Nôrodnégò Parkù je strzébrzëstô méwa. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łebsko jezioro.jpg|Jezoro [[Łebskò]] Òbrôzk:Myrica g1261.jpg|[[Łochinia]] w tim parkù Òbrôzk:Słowiński Park Narodowy-wschód słońca.jpg Òbrôzk:2_SPN_01.jpg|Dunë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]] * [[Cziwùtka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=POL+04 UNESCO] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi]] 7tbpcpns9cim3h70syespi2idzthvzf 0 5111 212067 209536 2026-09-01T12:33:36Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Parczi]] to [[Category:Nôrodné parczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212067 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Park Narodowy "Bory Tucholskie" LOGO.svg|mały|Logò parkù]] '''Nôrodny Park „Tëchòlsczé Bòrë”''' ({{jãz.|pl}} ''Park Narodowy „Bory Tucholskie”'') – jeden z 23 [[Park nôrodny|nôrodnëch parków]] na òbéńdze Pòlsczi i 11 na nizënach ùsadzony w 1996 rokù. Najdiwô sã na òbéńdze [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w grańcach gmin [[Chònice]] i [[Gmina Brusë|Brusë]]. Sedzëbą direkcje parkù je môlëzna [[Charzëkòwë]], pòłożona 3 km òd Chònic. Tu czedës bëlë smòlarze i bartnicë. Tu jesz żëją [[Błotny żółw|błotné żółwie]] i rosce [[kaszëbskô wika]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Witacz w Parku Narodowym Bory Tucholskie 03.07.10 p.jpg| Òbrôzk:PNBT Wielkie Gacno strefy roślinności 03.07.10 p.jpg|Brzég jezora w Nôrodnym Parku Tëchòlsczé Bòrë Òbrôzk:PNBT Struga Siedmiu Jezior płocie 03.07.10 p.jpg|[[Płotka|Płotczi]] w Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowińsczi Nôrodny Park]] * [[Błotny żółw]] * [[Kaszëbskô wika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://park.borytucholskie.info/ Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi]] b3bwsxut17fqhwnncqqss4uklag3ezd 0 5181 212144 205378 2026-09-01T14:42:30Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212144 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emblem of Jerusalem.svg|mały|120px|Herb]] '''Jerozolëma''' ({{jãz.|he}} ירושלים, {{jãz.|la}} Hierosolyma, Aelia Capitolina, {{jãz.|ar}} القدس) – gard w [[Izrael|Izraelu]]. * lëdztwò: 933 113 mieszkańców * wiéchrzëzna: 123 km² Tu w kòscele ''Pater noster'' je tôfla, a na ni [[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù. W szpôsownym ùchwôcenim [[Kaszëbë|Kaszëb]] przez [[Florión Cenôwa|Cenôwã]] Jerozolëma to je [[Wejrowò]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" class=center caption="Jerozolëma – Jerusalem – ירושלים"> Òbrôzk:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|Jerozolëma Òbrôzk:Jerusalem-Felsendom-08-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Tempelberg-70-Arkaden-Madrasas-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Klagemauer-02-nachts-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Grabeskirche-12-Paar-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Via Dolorosa-06-Gasse-1985-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Annakirche-10-Bethesda-Ruinen-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Bethesda-06-Gebaeckverkaeufer-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Oelberg-30-Graeber-2010-gje.jpg| </gallery> == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 177. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] o629cao0tx0s9kyz1ftimgpbjjttcg2 0 5360 212073 208437 2026-09-01T12:39:46Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212073 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]]]] '''Òlëwa''' ({{jãz.|pl}} ''Oliwa'', {{jãz.|de}} ''Oliva'') – dzys dzél [[Gduńsk]]a. Tu je archikatédra – môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Òni tu mają stôrodôwny, czôrny grobówc. Dzys [[archikatédra gduńskô]] to je nôwôżniszi stôrodôwnota Òlëwë. Ten pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII–XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù [[Sambòr I]] sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu w cëstersczim klôsztorze [[3 maja]] 1660 rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. W katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs miôł taczi nakôz: "Do Òliwë kòżdi [[Kaszëba]], chòc le rôz jeden w żëcu, òdbëc pòwinien pielgrzimkã, bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich. (...)." == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|[[Swiãtopôłk II]] Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|[[Mscëwòj I]] Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk068.JPG|[[Grif]] Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/798 Oliwa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/cyfry/03/index.html Kòss] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/758 (pl)] * [http://polona.pl/item/274007/52/ 1886 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20201001193336/http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/wiklerz_1616_dawid_konarski.html pòcëstersczé pismiono z 1616 rokù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 3clwqqoujwn0dmyxen6zbovvnu1vusg 212074 212073 2026-09-01T12:40:08Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Òlëwa]] 212074 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]]]] '''Òlëwa''' ({{jãz.|pl}} ''Oliwa'', {{jãz.|de}} ''Oliva'') – dzys dzél [[Gduńsk]]a. Tu je archikatédra – môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Òni tu mają stôrodôwny, czôrny grobówc. Dzys [[archikatédra gduńskô]] to je nôwôżniszi stôrodôwnota Òlëwë. Ten pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII–XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù [[Sambòr I]] sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu w cëstersczim klôsztorze [[3 maja]] 1660 rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. W katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs miôł taczi nakôz: "Do Òliwë kòżdi [[Kaszëba]], chòc le rôz jeden w żëcu, òdbëc pòwinien pielgrzimkã, bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich. (...)." == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|[[Swiãtopôłk II]] Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|[[Mscëwòj I]] Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk068.JPG|[[Grif]] Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/798 Oliwa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/cyfry/03/index.html Kòss] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/758 (pl)] * [http://polona.pl/item/274007/52/ 1886 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20201001193336/http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/wiklerz_1616_dawid_konarski.html pòcëstersczé pismiono z 1616 rokù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] e4qn98y2fy12msls1ogibl3utr6qonn 212086 212074 2026-09-01T12:43:46Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Òlëwa| ]] 212086 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]]]] '''Òlëwa''' ({{jãz.|pl}} ''Oliwa'', {{jãz.|de}} ''Oliva'') – dzys dzél [[Gduńsk]]a. Tu je archikatédra – môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Òni tu mają stôrodôwny, czôrny grobówc. Dzys [[archikatédra gduńskô]] to je nôwôżniszi stôrodôwnota Òlëwë. Ten pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII–XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù [[Sambòr I]] sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu w cëstersczim klôsztorze [[3 maja]] 1660 rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. W katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs miôł taczi nakôz: "Do Òliwë kòżdi [[Kaszëba]], chòc le rôz jeden w żëcu, òdbëc pòwinien pielgrzimkã, bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich. (...)." == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|[[Swiãtopôłk II]] Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|[[Mscëwòj I]] Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk068.JPG|[[Grif]] Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/798 Oliwa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/cyfry/03/index.html Kòss] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/758 (pl)] * [http://polona.pl/item/274007/52/ 1886 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20201001193336/http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/wiklerz_1616_dawid_konarski.html pòcëstersczé pismiono z 1616 rokù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa| ]] tjjbnv38e6x67gx01nxcmpgxjojhhst 212087 212086 2026-09-01T12:44:34Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212087 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pachołek hill view 4.jpg|mały|Òlëwa]] '''Òlëwa''' ({{jãz.|pl}} ''Oliwa'', {{jãz.|de}} ''Oliva'') – dzys dzél [[Gduńsk]]a. Tu je archikatédra – môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Òni tu mają stôrodôwny, czôrny grobówc. Dzys [[archikatédra gduńskô]] to je nôwôżniszi stôrodôwnota Òlëwë. Ten pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII–XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù [[Sambòr I]] sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu w cëstersczim klôsztorze [[3 maja]] 1660 rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. W katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs miôł taczi nakôz: "Do Òliwë kòżdi [[Kaszëba]], chòc le rôz jeden w żëcu, òdbëc pòwinien pielgrzimkã, bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich. (...)." == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|[[Swiãtopôłk II]] Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|[[Mscëwòj I]] Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk068.JPG|[[Grif]] Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/798 Oliwa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/cyfry/03/index.html Kòss] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/758 (pl)] * [http://polona.pl/item/274007/52/ 1886 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20201001193336/http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/wiklerz_1616_dawid_konarski.html pòcëstersczé pismiono z 1616 rokù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa| ]] hyr51f8whn99ykjgspgf01mo68iebre 0 5387 212199 193715 2026-09-01T15:08:46Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 212199 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Stanisłôw Rejter''' (ùr. [[13 strëmiannika]] [[1937]] – ùm. 2000 rokù) – béł aùtorã rozmajitëch wiérzt. Pò sztudiach robił w pòrce w [[Gdiniô|Gdini]]. To béł kaszëbsczi pòéta. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Rejter Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] s2bfxcvr17a6gatcxr0vgrgevlokibu 0 5487 212213 200661 2026-09-01T16:18:18Z Iketsi 3254 → ; [[pòlsczi jãzëk|pl.]]→{{jãz.|pl}} 212213 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Górnô Brodnica | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Górnô Brodnica | miejskô= | wiechrzëzna=12,91 | gradëN=54 | minutëN=16 | sekùndëN=12.8 | gradëE=18 | minutëE=04 | sekùndëE=56.6 | wiżô=175 | rok=2006 | lëdztwò=1225 | gãscëzna=84.8 | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-324 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Ryszard Duszyński | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Górnô Brodnica kòscół (3).JPG|mały|left|Kòscół]] '''Górnô Brodnica''' ({{jãz.|pl}} ''Brodnica Górna'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [http://zkiwbrodnicagorna.edupage.org/text7/?]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã miészé kòlonie: Grzebiéńcz, Kalkô, Kamiónka i Złotô Góra. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW228.svg|25px]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/370 2.) Brodnica górna w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] lmdbllxscck64icj6t7xais45gmk6jl 0 5692 212153 199535 2026-09-01T14:44:53Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji; – to je → – 212153 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bactrian Camel b d.jpg|mały|[[Dëbeltpùklati kamél]]]] '''Kamél''' (''Camelus'') – szlach wiôldżëch susków z rodzëznë kamélowatëch (''Camelidae''). Òne żëją colemało w [[Azjô|Azji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] ibvlgo8egniz2kc1ku0j2py4ksv0zbu 0 5765 212215 180481 2026-09-01T16:25:02Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 212215 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Linde013.jpg|mały|Wiôlgòlëstnô lëpa]] '''Wiôlgòlëstnô lëpa''' (''Tilia platyphyllos'' L.) – drzéwiã z rodzëznë lëpowatëch. Ji kwiatë są wiele razy pò 3 w lopkach. Ta lëpa czasem rosce na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 64. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] p68z2ljlx2rektq4scot5wcanv3v4cp 0 5770 212255 211334 2026-09-01T21:11:46Z Iketsi 3254 (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 212255 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny Azje a nordowi Africe<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. ; [[Kwiat|Kwiatë]]y: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 726hqcj8mj8znvtcx9hsai7rugwt0cm 212257 212255 2026-09-01T21:13:11Z Iketsi 3254 Kwiatëy→Kwiatë 212257 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny Azje a nordowi Africe<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] tnnxwwofm9nwtznfym3yr6nu0llw4q2 212258 212257 2026-09-01T21:31:35Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212258 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny Azje a nordowi Africe<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl10.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl8.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-007.jpg| </gallery> ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 0.3 R.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl11.jpg| Òbrôzk:TrifoliumPratenseStipules.jpg| </gallery> ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratenseRed cloverLamiotF5580.JPG| </gallery> ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense seeds.JPG| Òbrôzk:Red Clover (Trifolium pratense) – Oslo, Norway 2020-08-29.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-017.jpg| </gallery> ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-025.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-030.jpg| </gallery> == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] tftie78rizovoiqf2mxq8aj3029b02h 212259 212258 2026-09-01T21:31:55Z Iketsi 3254 _-_ 212259 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny Azje a nordowi Africe<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl10.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl8.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-007.jpg| </gallery> ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 0.3 R.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl11.jpg| Òbrôzk:TrifoliumPratenseStipules.jpg| </gallery> ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratenseRed cloverLamiotF5580.JPG| </gallery> ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense seeds.JPG| Òbrôzk:Red Clover (Trifolium pratense)_-_Oslo, Norway 2020-08-29.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-017.jpg| </gallery> ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-025.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-030.jpg| </gallery> == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] h258rc3gvhwlvjqdpk9j9mmqnixesow 212261 212259 2026-09-01T21:36:21Z Iketsi 3254 [[]] 212261 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny [[Azjô|Azje]] a nordowi [[Afrika|Africe]]<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl10.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl8.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-007.jpg| </gallery> ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 0.3 R.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl11.jpg| Òbrôzk:TrifoliumPratenseStipules.jpg| </gallery> ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratenseRed cloverLamiotF5580.JPG| </gallery> ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense seeds.JPG| Òbrôzk:Red Clover (Trifolium pratense)_-_Oslo, Norway 2020-08-29.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-017.jpg| </gallery> ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-025.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-030.jpg| </gallery> == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] jty34qkcqp9jysgt87dtgifiggpq9jp 212262 212261 2026-09-01T21:39:45Z Iketsi 3254 + 212262 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red clover closeup.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny [[Azjô|Azje]] a nordowi [[Afrika|Africe]]<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Triflium pratens stem cross section.png| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl10.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl8.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-007.jpg| </gallery> ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 0.3 R.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl11.jpg| Òbrôzk:TrifoliumPratenseStipules.jpg| </gallery> ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl14.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratenseRed cloverLamiotF5580.JPG| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl15.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense albiflorum_-_Keila.jpg| </gallery> ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense seeds.JPG| Òbrôzk:Red Clover (Trifolium pratense)_-_Oslo, Norway 2020-08-29.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-017.jpg| </gallery> ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-025.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-030.jpg| </gallery> == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] nxlmdo8aa2jrdr3e68guwgry4lonkgz 212263 212262 2026-09-01T21:46:09Z Iketsi 3254 + 212263 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium pratense_-_Keila.jpg|mały|Łąkòwi kléwer]] '''Łąkòwi kléwer'''<ref>Dzekanowsczi, P. ''Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach'', Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2</ref> (''Trifolium pratense'' L.) – [[Gatënk (biologiô)|gatënk]] roscënë z familie [[Bòbòwaté|bòbòwatëch]]. Wëstãpiwô w całi [[Eùropa|Eùropie]], we westrzédny [[Azjô|Azje]] a nordowi [[Afrika|Africe]]<ref name="grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en Germplasm Resources Information Network (GRIN)].&nbsp;[przëstãp 2010-02-22].</ref>. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] a òbù Amerikach. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je pòwszechną roscëną. == Mòrfòlogiô == ; [[Sztrąpel|Palczëca]]: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Triflium pratens stem cross section.png| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl10.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl8.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-007.jpg| </gallery> ; [[Lëst (bòtanika)|Lëstë]]: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 0.3 R.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl11.jpg| Òbrôzk:TrifoliumPratenseStipules.jpg| </gallery> ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Red clover closeup.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl14.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratenseRed cloverLamiotF5580.JPG| Òbrôzk:Trifolium pratense subsp. pratense sl15.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense albiflorum_-_Keila.jpg| </gallery> ; [[Brzôd]]: Môłi [[strãk]] z blós jednym semieniã bënë. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense seeds.JPG| Òbrôzk:Red Clover (Trifolium pratense)_-_Oslo, Norway 2020-08-29.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-017.jpg| </gallery> ; [[Kòrzéń]]: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-025.jpg| Òbrôzk:Trifolium pratense 15-p.bot-trif.prate-030.jpg| </gallery> == Biologiô == [[Bëlëna]]. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno [[Brzmiôl|brzmiôle]]. [[Miododajné roscënë|Miododajnô roscëna]]. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba [[Chromòsom|chromòsomów]] 2n=14. == Ekòlogiô == [[Sedlëszcze (biologiô)|Sedlëszcza]]: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. [[Hemikriptofitë|Hemikriptofit]]. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów [[charakteristiczny gatënk]] dlô klasë (Cl.) ''[[Molinio-Arrhenatheretalia]]''. Nadmòrsczi pòdgatënk ''T. pratense'' ssp. ''maritimum'' ([[syn.]] ''T. pratense'' var. ''villosum'') je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. ''[[Molinio-Arrhenatheretea]]'', All. ''[[Koelerion albescentis]]'', [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Trifolio-Anthyllidetum maritimae]]''<ref>Matuszkiewicz, W.&nbsp;''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski''. Warszawa&#x3A;&nbsp;Wyd. Naukowe PWN,&nbsp;2006. ISBN&nbsp;83-01-14439-4. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Semiona rozséwóné są przez wiatr. == Ùżëcé == * [[Pôsné roscënë|Pôsnô roscëna]] ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów<ref name="A">Nawara, Z.&nbsp;''Rośliny łąkowe''.&nbsp;Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN&nbsp;978-83-7073-397-1. ''({{jãz.|pl}})''</ref>. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter. * Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)<ref>''[https://web.archive.org/web/20160610080205/http://www.polityka.pl/galerie/1661122,3,13-kwiatow-ktore-mozna-zjesc-i-dobrze-na-tym-wyjsc.read 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść)]'' [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] ''({{jãz.|pl}})''</ref>. * W lëdowi medicynie przódë bëła [[Léczné roscënë|léczną roscëną]]. W ji zelim a grądkach ''Herba, Flos Trifolii pratensis'' to dô [[glikòzydë]] i [[flawònojidë]]. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel<ref name="A" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 9lxljtwjbuycnczh9qh6g3mu137xwo0 0 5815 212152 210682 2026-09-01T14:44:51Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212152 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:WildZwijn cropped.jpg|mały|Dzëk]] '''Dzëk''' abò '''dzëkô swinia''' (''Sus scrofa'') – lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Òń żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òd niegò są domôcé swinie. === Rozmajitoscë === Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò [[jachta|jachce]] i dzëkù napisôł [[Agùstin Dominik]] tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë."<ref>A.Dominik, ''Tóna z pustk'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45</ref> Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w [[Europa|Europë]], nordowi [[Afrika|Africe]] i [[Azjô|Azëjë]]. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné. == Zmôdżi == Nôlepszim zmôgã je cknienié, le téż maklënk, szmakã i słëch. Wzérny zmôg téż mô dobré, chòc bez to, że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nié widzy tegò co dzeje sã z przódkù. == Rozrôdzanié == Nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch. Czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Swiniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Agùstin Dominik]]. Tóna z pustk, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] pm4puiu0r5ml23gat185lngsa8306zf 0 6158 212225 199831 2026-09-01T17:18:53Z Iketsi 3254 Galeriô 212225 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Желтоголовый королёк (Regulus regulus), Битцевский лес.jpg|mały|]] '''Zwëczajny mëszélc''' abò '''mëszikról''' (''Regulus regulus'') — to je môłi ptôch z rodzëznë mëszélcowatëch (''Regulidae''). Òn mô kòl 9 cm długòscë ë je òliwkòwò-zelony farwë, a na głowie mô żôłtawą prãgã czôrną na ùbrzegù. To je jeden z chrónionëch na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ptôchów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Regulus regulus regulus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus regulus '' Òbrôzk:Regulus regulus azoricus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus azoricus '' Òbrôzk:Regulus regulus inermis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus inermis '' Òbrôzk:Regulus regulus teneriffae MHNT.ZOO.2010.11.jpg|'' Regulus regulus teneriffae '' </gallery> == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 352. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] eq71g2pka060uehq53e93kwzfbo5hk2 0 6260 212244 211798 2026-09-01T20:47:34Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Spiéwôrczi]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212244 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sasha Strunin by Bartek Kucharczyk (cropped).jpg|mały|Strunin, 2010]] '''Sasha Strunin''' (Aleksandra Igoriewna Strunina), (ùr. [[27 rujana]] [[1989]]) je spiéwôrką i aktórką. == Diskògrafiô == * ''Just Call Me'', ([[2006]]) * ''Just Call Me – Reedition'', ([[2007]]) * ''Sasha'', ([[2009]]) * ''Stranger – EP'', ([[2013]]) * ''Woman in Black'', ([[2016]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Strunin, Sasha}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] t1950c2u2w9sl5patewrnhte45hlvnf 212245 212244 2026-09-01T20:47:43Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Aktórczi]] to [[Category:Pòlsczé aktórczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212245 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sasha Strunin by Bartek Kucharczyk (cropped).jpg|mały|Strunin, 2010]] '''Sasha Strunin''' (Aleksandra Igoriewna Strunina), (ùr. [[27 rujana]] [[1989]]) je spiéwôrką i aktórką. == Diskògrafiô == * ''Just Call Me'', ([[2006]]) * ''Just Call Me – Reedition'', ([[2007]]) * ''Sasha'', ([[2009]]) * ''Stranger – EP'', ([[2013]]) * ''Woman in Black'', ([[2016]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Strunin, Sasha}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé aktórczi]] 5cvua13mhqtszrfprcj3lwf790ehc25 0 6515 212105 208688 2026-09-01T14:32:24Z Iketsi 3254 historëjô→historiô; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212105 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, angelsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady)<br>Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[Òbrôzk:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = +20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET }} '''Egipt''' ({{jãz.|ar}} ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; {{jãz.|la}} ''Aegyptus''; {{jãz.|grc}} ''Αίγυπτος'') – wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azjô|Azji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z [[Libiô|Libią]], i na pôłnim Egipt mô grańce ze [[Sudan|Sudanã]]. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historiô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Egipt| ]] 5ivy1j2v7esr5dbhbf8rgo88hrtz7gr 0 6581 212179 209534 2026-09-01T14:49:35Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212179 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = 中華民國 <center>Zhōnghuá Mínguó</center> | miono = Chińskô Repùblika | miono-genitiw = Tajwanu | fana = Flag of the Republic of China.svg | herb = National Emblem of the Republic of China.svg | na karce = LocationTaiwan.svg | mòtto = – Sanmin Zhuyi | jãzëk = [[Chińsczi jãzëk|chińsczi]] | stolëca = Taipei | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 35 980 | procent-wòdë = 10,33 | lëdztwò = 23,011,292<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/taiwan-population/ Taiwan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer [dost. 2026-03-16]</ref> | rok = 2026 | dëtk = nowi dolar tajwańsczi | kòd dëtka = TWD | czasowô cona = +8 | himn = Sanmin Zhuyi<br>Trzë lëdowe prawidła<center>[[Òbrôzk:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg]]</center> | kòd = TW | Internet = .tw | telefón = +886 |Prezydeńt=Lai Ching-te|Premiéra=Cho Jung-tai|aùtowi kòd=RC}} '''Tajwan''' (chiń. upr. 台湾; chiń. trad. 臺灣 lub 台灣; pinyin ''Táiwān''), '''Chińskô Repùblika''' (chiń. upr. 中华民国; chiń. trad. 中華民國; pinyin ''Zhōnghuá Mínguó'') je państwã w pòrénkòwi [[Azjô|Azji]], na òstrówie o [[Tajwan (òstrów)|tim samim mionie]] (przódë Fòrmòzô). == Historiô == W XIX stalata bëła tuwò Repùblika Tajwanu (Fòrmòzë), chtërna òderwała sã ôd Chińsczégò Césarstwa, òstała pòdbita bez [[Japóńskô]]<ref>[https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2018/06/04/2003694280 The rise and fall of the Republic of Formosa] Taipei Times, 2018-06-04 [dost. 2026-03-16] ({{jãz.|en}})</ref>, bëła w ich òwładze do 1945, czedë òstała zwarcëna Chinom. W 1949 wiornął tuwò rząd Czang-Kaj Szeka, z przëczënë wòjnë domôcej naczãtô bez kòmùnistów<ref>[https://web.archive.org/web/20260124234123/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-tajwan,nId,2025207 Tajwan] Encyklopedia Interia [dost. 2025-11-14] ({{jãz.|pl}}) [zarchiwizowano z [https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-tajwan,nId,2025207 tegò adresu] (2026-01-24)]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] 8012ecqm1bagsla5wdxc5kasl78jwxd 0 6730 212198 210483 2026-09-01T15:04:36Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 212198 wikitext text/x-wiki '''Skansen''' – pòtocznie pòzwa [[mùzeùm]] na wòlnym lëfcë, chtërnégò célem je zaprezentowanié kùlturë [[ludowô]] dóné òkòlë abò téż ekspozycëjô òbiektów stôrodôwnych (archeologowich, bùdownych, etnografnych). Pòlsczi mùzea skansenowsczi zrzeszają sã w ''Zrzeszeniu Mùzeów na Wòlnym Lëfcë''. Nôstarszim skansenem w Pòlsce je '''''Kaszëbsczi [[Park]] Etnografny we [[Wdzydze Kiszewsczi|Wdzydzach Kiszewsczich]]'''''. Pòzwa tego tipù mùzeów pòchòdzy òd szwedzczi pòzwë własnô, parkù Skansen, ùżëtô dlô òdemkłi w 1891 przez Artura Hazeliusa ekspozycëji 150 przëkłôdów architekturë drewnionô z môlu całégò kraju, na wyspie Djurgården na terenie Sztokhòlmù, gdze pò rôz pierwszi przëgòtowano tego tipù zbiér stôrodôwnotów. Przeniesono tam z rozmajitich môlów kraju apartny dlô nich bùdynczi wiejsczi. == Ôrte skansenów == [[Òbrôzk:Skansen.jpg|mały|Kaszëbsczi Park Etnografny we Wdzydzach]] *'''Skansenë etnografny''': Przenôszi sã do nich tipòwé abò nadzwëkòwé przëkłôdë nôczãscô architekturë ludowô z dóné òkòlë, a wraz z bùdinkama jich wëpòsażenié, statczi, nôrzãdza, wëstrojenié, òbleczënk ludowé i jinszi elementë fòlkloru. *'''Skansenë techniczi''': pòzwë ti terô ùżiwô sã téż dlô zebrónych pòd gòłim niebem stôrodôwnych òbiektów technicznych. *'''Skansen przerobinë''': stôré czerpiskò i przëgòtowóné do zwanożënié fòrtyfikacëji np. Skansen Fòrtyfikacëjny – Oderstellung – Lesnô Góra, Skansen fòrtyfikacëjny w Dobieszowicach. *'''Skansen górowny''': w Zabrzu (ùl. Wòlnoscë) – na môlu założoné w 1791 r. czerpiska kamianégò wãdżiela, w jegò skłôd wchôdają m.jin. dôwné wërobiska Königin Luise Grube (Pò II wòjnie swiatowé i pò zmianie państwowiznë Zabrza pòzwano "Luizã" KWK "Zabrze") *'''Skansen pòdzemny''': Stôrodôwny Czerpiskò Kamianégò Wãdżiela "Guido" zrobionô na terenie Zabrza == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Kùltura]] * [[Mùzeùm]] === Skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné ôrtë mùzeów === {{#categorytree:Ôrtë mùzeów|hideroot=on|mode=pages|namespace=0}} == Lëteratura == * Małô Encyklopedia Pòwszechnô PWN == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów| ]] 7mgd8hdn7gpvs1oo7enkpzc54nzp6x8 0 6749 212160 211724 2026-09-01T14:45:16Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212160 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Banana on black background.jpg|mały|Banan]] '''Banan''' – [[Roscënë|roscëna]] z rodzënë bananowców, je ich kòle 80 zortów. Rosce w [[Azjô|Azji]], [[Afrika|Afryce]] ë [[Australiô (kòntinent)|Australii]]. Słowò pòchôdô òd arabsczégò słowa banan. Kwiatë są zapôlonô przez ptôczi ë szãtopiérze. Lëstë roscã na całé łodëdze. Bananë to pesznë brzôd Do Pòlsczé wòzé. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Banana.png|mały|grono bananów Òbrôzk:Musa basjoo001.JPG|Gałąz bananowca zôrtu ''Musa basjoo'' Òbrôzk:Banana plant.jpg|Plantacjô bananów </gallery> == Òbaczë téż == * [[Apfelzyna]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Brzadë]] 5yix0h5oep5n5nwovlauzojr94342vr 0 6993 212065 210707 2026-09-01T12:33:35Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Parczi]] to [[Category:Nôrodné parczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212065 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Parque Nacional Los cardones.jpg|mały|Nôrodny park Los Cardones, [[Argentina]]]] [[Òbrôzk:Parki narodowe Polski.png|mały|Lësta nôrodnych parków w Pòlsce]] '''Nôrodny park''' – dôlëzna chróniony z pòzdrzatkù na swòje wôrtnotë, w pierszi rédze nôtërny. W [[Pòlskô|Pòlsce]] w brzëmieniu ùstawë ò òchrónie nôtërë z 2004r. òbejmùje dôlëzna wëprzédniwający sã òsoblëwima nôtërnyma, ùczałima, wespołowima, kùlturowima i wëchòwnyma wôrtnotóma, ò wiéchrzëznie nie miészi jak 1000 ha, na chtërnym òchrónie pòdlégô całô nôtëra i wôrtnotë òbrôzka zemi. W Pòlsce mómë 23 nôrodné parczi<ref>https://ppn.gov.pl/lista-parkow-narodowych</ref>. == Nôstarszi nôrodny park na swiece == Nôstarszim nôrodnym parkiem na swiece je nôrodny park [[Yellowstone]] w, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónéch Krajach]] ò wiéchrzëznie 8980km². == Nôwiãkszi nôrodné parczi na swiece == * Nôrodny Park Grønlands − [[Grenlandiô]]− 972000 km² * Nôrodny Park Tasili Wan Ahdżar − [[Algeriô]] − 72000 km² * Nôrodny Park Wrangla - [[Swiãti Eliasz|Swiãtégò Eliasza]] − ZKA − 53321 km² * Nôrodny Park Namib-Naukluft − [[Namibia]] − 49768 km² * Wiôldżi Gòbijsczi Rezerwat − [[Mòngòliô]] − 45000 km² * Nôrodny Park Lasowégò Bizona − [[Kanada]] − 44807 km² * Transgrańczny Nôrodny Park Kgalagadi − RPA/Bòtswana − 38000 km² * Nôrodny Park Quttinirpaaq − Kanada − 37775 km² * Nôrodny Park Salonga − Demòkraticznô Repùblika Konga − 36000 km² == Tôfloriczné zestôwienié nôrodnych parków w Pòlsce == {| class="wikitable sortable" |- ! Lp. !! Pòzwa nôrodnégò parkù !! Rok<br>ùsadzeniô !! Wiéchrzëzna (km²)!! Ùwôdżi |- | 1. || Babiogórsczi Nôrodny Park || 1954 || 33,91 || rezerwat biosferë [[UNESCO]] |- | 2. || Białowiesczi Nôrodny Park || 1932 || 105,17 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 3. || Biebrzańsczi Nôrodny Park || 1993 || 592,23 || |- | 4. || Bieszczadzczi Nôrodny Park|| 1973 || 292,01 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 5. || [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]]|| 1996 || 47,98 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 6. || Drawieńsczi Nôrodny Park || 1990 || 113,42 || |- | 7. || Gòrczańsczi Nôrodny Park || 1981 || 70,31 || |- | 8. || Nôrodny Park Górów Stołowich || 1993 || 63,40 || |- | 9. || Kampinosczi Nôrodny Park || 1959 || 385,49 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 10. || Karkònosczi Nôrodny Park || 1959 || 55,81 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 11. || [[Magùrsczi Nôrodny Park]]|| 1995 || 194,39 || |- | 12.|| Narwiańsczi Nôrodny Park || 1996 || 73,50 || |- | 13. || Òjcowsczi Nôrodny Park || 1956 || 21,46 || |- | 14. || Pienińsczi Nôrodny Park || 1932 || 23,46|| |- | 15. || Pòlesczi Nôrodny Park || 1990 || 97,62 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 16. || Roztoczańsczi Nôrodny Park || 1974 || 84,83 || |- | 17. || [[Słowińsczi Nôrodny Park]] || 1967 || 215,73+111,71 wòdné dôlëznë || rezerwat biosferë UNESCO |- | 18. || Swiãtokrzisczi Nôrodny Park || 1950 || 76,26 || |- | 19. || Tatrzańsczi Nôrodny Park || 1954 || 211,64 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 20. || Nôrodny Park Ùscé Wartë || 2001 || 80,38 || |- | 21.|| Wiôlgòpòlsczi Nôrodny Park || 1957 || 75,84 || |- | 22. || Wigersczi Nôrodny Park || 1989 || 149,86 || |- | 23. || Wòlińsczi Nôrodny Park || 1960 || 109,37 || |} == Òbaczë téż == * [[Kùlturowi park]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.parki.pl Domôcô starna òdnòsno do nôrodnych parków] * https://mojestrone.com/artykul/nrodny-park-tchlscz-n1298157 * https://mojestrone.com/artykul/sztrid-kaszbsczi-n1310870 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi| ]] [[Kategòrëjô:Turistika]] 478e2a9rdo75b5zh9ibemebfwpe93mj 0 6996 212155 197193 2026-09-01T14:45:05Z Iketsi 3254 → ; Azëjô→Azjô 212155 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Alauda arvensis Linnaeus 1758.jpg|mały|Pólny skòwrónk]] '''Skòwrónk''' (''Alauda arvensis'') – ptôch z rodzëznë ''skòwrónczi'' z rédżi ''wróblowé.'' == Wëstãpianié == Gniazdëje na pòlach i òtemkłëch terenach òd [[Europa|Europë]] i nôrdowëch grańców [[Afrika|Africzi]], przez Azjô, pò nordóstową [[Syberia|Sybirëjã]] i [[Chinë]]. Pòpùlacje nordowi i wschòdni migrëją na zëmã na pôłnié. == Wiôlgòsc i wôga == Długòsc cała: 18 cm. Wôga: 29–51 g. == Pòzdrzatk == Niewiôldżi, bruny ptôch ò trzënórtnëch skrzidłach,môłim kùnôszkù na głowie, dłùdżëch slédnëch pazurach i dosc dłudżim ògònie. Wiérzk cała bruny z cemniészim sztrichaniém; skrzidła i ògón cemnobruny ò biôłëch rańtach; spódk cała żôłtawobiôłi. Nodżi i dzób żôłtawobruny, òczë bruny. == Jôda == Semiona i dzéle roscënów, òwôdë, pajiczi i jinszi bezpôcorniczi. == Rozrôdzanié == Gniôzdo na zemi w sztôłce snôdczi szôlczi, ùkrëté midze kãpamë trôw. Zrobiony je z sëchi trôwë, a ód bëna wëlożony mitkò steblamë. Samnica skłôdô 3-4 zelonkawoszari abò krémòwoszari jaja, gąsto pòkrëti szarobrunëma plachckamë. Wësôdëje je sama przez krótkò 11 dniów. Pisklãta starszi dozérają razã. Młodi òpuszczają gniôzdo, czé minie 9-10 dni. == Spòsób żëcégò == Skòwrónk je znóny z pësznégò spiéwù. Spòtkac gò mòże na òtemkłëch i pòrosłëch trôwama môlach. Je widzóny midzë wësoczima rzmama, ùbrzeżnëma słonëma brëzgawicama i dunama. Nôwicy czasu bawi na zemi, czé szukô żercô. Wëstraszony przëcëskô sã do zemi, a pózni narôz zriwô sã do lecënkù. Samc mòże spiewac w lëfce przez całi rok, z wëjimka dzéle czasë pierzenié sã pòd kunc lata. Ptôch ùnôszô sã pionowo w lëft na zachtną wiżawã, òstôje wiszącë na czile minut, trzepòce skrzidłama i wëléwô ze se strëga głôdczégò, perlowatégò swirgolë. Pòtemù òpôdô pòmalë na dół jaż w kuńcu cëchnie na zemi. == Lëteratura == * Zdrzódło: Mini enciklopediô. Ptôchë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 0fc77la86ua7detjk2jmt4jz13900a3 0 7050 212195 200004 2026-09-01T14:59:23Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; (ang.)→({{jãz.|en}}) 212195 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Forsycja-K.jpg|mały|]] '''Forsycjô''' – zort czierza chtёren nôleżi do rodzone oliwkowatych,chtёrnych je 15 zortów. Pòchodzy z [[Azjô|Azёji]], le jeden ino zort pòchodzy z [[Eùropa|Europe]]. Zwolające lёste abò wiedno zeloné òkrzewe strzédny wiôlgosce. Lёste pojedyncze, wąsczé ò stępionech ząbkach. Kwiôte czterolёstinkòwi,zebroné pò dwa abò w pęczuszk. Nôleżi do rodzёzne oliwkowatych w rzędzie jasnotowców z grёpe astrowёch, roscen krёtosemionowi. Roscëna paradno – niechtёrne zorte zaprôwio sã jakò òkrzewe paradne. Rosce na podmokłych glebach. W Pòlsce ùprowio sã forsycjô pośrednią i forsycjô zwikło. == Zôrtë == * Forsythia europaea Degen & Bald. – fòrsycëjô europejskô * Forsythia giraldiana Lingelsh. – fòrsycëjô Giralda * Forsythia ×intermedia Zabel (F. suspensa ×viridissima) – fòrsycëjô pòsredniô *Forsythia japonica Makino – fòrsycëjô japońska *Forsythia mandschurica Uyeki *Forsythia ovata Nakai – fòrsycëjó koreańska *Forsythia suspensa (Thunb.) Vahl. – fòrsycëjô zwisłô *Forsythia togashii H. Hara *Forsythia viridissima Lindl. – fòrsycëjô zelônô == Pozycjô zôrtu w systemie Reveala == Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Oleanae Takht., rząd oliwkowce (Oleales Lindl.), podrząd Oleineae Engl. Rodzëzna oliwkowate (Oleaceae Hoffmanns. & Link), zôrt forsycjô (Forsythia Vahl. == Systematyka == *Domena eukarionty *Królestwo roscëne *Klad roscëne naczyniowi *Klad Euphyllophyta *Klad roscëne nasienne *Klasa okrytonasienne *Klad astrowe *Rząd jasnotowce *Rodzëzna oliwkowate *zôrt forsycjô == Lëteratura == # Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website ({{jãz.|en}}). 2001–. [dostãp 2010-03-24]. # Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostãp 2011-01-17]. # Index Nominum Genericorum. [dostãp 2009-02-03]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Roscënë]] 8haxan9o3okm0tvxp8kt7oanpu01wz1 0 7205 212221 208778 2026-09-01T16:34:03Z Iketsi 3254 òpisënk òdjimka 212221 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EnglishCockerSpaniel wb.jpg|mały|Cocker spaniel]] '''Cocker spaniel''' – jedna z nôstarszich rasow [[pies|psów]] [[jachta]]rsczich. == Charakteristika == Mô bëlny wãch, rôd (szlachǜje) cknie, przënôszô (aportùje)to co mù kôrzesz. To je baro rozumni i letczi do tresérowaniô pies. Dzys nôbarżi to je pies towarzëszny, chtëren lubi rozegracëje i szpacèrë. Je tëż baro łaszczëwi. Spaniel to je niewiôldżi pies ò wëważóni sylwetce. Długòsc òd kãbù do ógóna mô bëc takô jak jegò wësokòsc. == Historiô == Spaniele to je baro stôrô rasa. Jegò prototip mòżna òbaczëc w rzezbie z czasów Filipa II Macedońsczégò. Pòdobni psë miałë bëc znôny tëż w Kartadżinie. W VII i VIIIw. jistniałë psë klatati ò dłudżich, zwisłich ǜszach ǜziwónych do jachté. Jǜ w 914 rokǜ mòzna nôlëzc zapisënk, w chtërnim ǜżëto słowa ''spaniel'. W XVI wiekù bëłë wëkòrzistiwôné do płoszéniô ptochów wòednych. W 1859 rokǜ na wëstôwkǜ w Birmingham ǜżëto pòzwë ''cocker''. Pòzwa ''spaniel'' pòchòdzy òd słowa ''Hispaniola'' albò ''Espagnol'' co miałobë wskôziwac na jegò Szpańszczi pòchódzenié. Do Angli òne doszłë razã z swòima szpańszczéma pônoma. Z tegò czasù móżna nalézc wiele wzmiónków ò ti rasé w literatùrze angelsczi m.in. w sztùkach [[William Shakesper|Williama Shakespearea]]. W XVII i XVIII wiekù spaniele dzelóno na ''psë na piepiórczi'' i ''psë na bażantë'', albò na wòdné i zemsczi. == Anatomijô == * '''Rost''': 39–45 centimetrów * '''Wôga''': 12–14 kilów * '''Rǜchno''': jedwabni, głôdkczé, krótczé na łbie, dłëgszszé na pǜklǜ. Mòże bëc sztiwné albò skróconé. * '''Farba''': jednofarwnô (czornô, złotô, brǜnô) i wielofarwnô. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} == Bibliografiô == * ,,Wybierz psa dla siebie", K. von der Leyen, Wyd. Świat Książki * ,,Psy", L. J. Dobrovuka, Wyd. DELTA * ,,Nowa Encyklopedia Powszechna", PWN, tom I, Warszawa 1995r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rasë psów]] tafp0owwfhdvrniikolwk68so8ysrqo 0 7260 212125 210596 2026-09-01T14:39:53Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212125 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ({{jãz.|kk}} Қазақстан) je państwã w [[Azjô|Azji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 béł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Astana-steppe-7748.jpg|mały|Step w Akmòlsczim òbwodzé]] Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Angelsczi jãzëk|Angelsczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === [[Òbrôzk:Kazakhstan P9130238 (28303684079).jpg|mały|Meczet Äzyret Sułtan]] * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg|mały|Mażylis]] * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Òbaczë téż == * [[Szëmkent]] * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan| ]] t7tgt5vh5vxaownlzg4im2u0490yx2i 0 7316 212184 207012 2026-09-01T14:50:09Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212184 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Монгол Улс<br>ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ<br>Mongol Uls|miono=Mòngolskô|fana=Flag of Mongolia.svg|herb=State emblem of Mongolia.svg|miono-genitiw=Mòngolii|himn=Монгол улсын төрийн дуулал|swiãto=|czasowô cona=+7 do +8 – zëma UTC +8 do +9 – lato|kòd=MN|Internet=.mn|telefón=+976|dëtk=tugrik|kòd dëtka=MNT|wiéchrzëzna=1 564 116|procent-wòdë=|lëdztwò=3,281,676|rok=2024|fòrma państwa=repùblika|jãzëk=[[mòngolsczi jãzëk|mòngolsczi]]|na karce=Mongolia in its region.svg|stolëca=Ułan Batôr|Prezydeńt=Uchnaagijn Chürelsüch|Premiéra=Gombodżawyn Dzandanszatar|aùtowi kòd=MGL}} '''Mòngolskô''' je państwã w [[Azjô|Azji]]. * stoleczny gard: [[Ułan Batôr]] * lëdztwò: 2 736 800 ([[2024]])<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20230114155343/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ Mongolia] The World Factbook</ref> * wiéchrzëzna: 1 564 116 km² (całosc), 1 553 556 (ląd), 10 560 (wòdë)<ref name=":0" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 5qtklmu3h84mro9crwhzql3t0jo3ezj 0 7327 212114 206002 2026-09-01T14:37:59Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212114 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Azerbaijan.svg|mały]] [[Òbrôzk:Azerbaijan (orthographic projection).png|mały|]] '''Azerbejdżan''' (Azərbaycan) – państwã w [[Azjô|Azji]]. == Òbaczë téż == * [[Armeniô]] * [[Tëreckô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] rrj309fskpzowrlo3tw9vdp6g18y7hf 0 7338 212181 209304 2026-09-01T14:49:50Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212181 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Libańskô Repùblika|gwôsné miono=‏الجمهوريّة اللبنانيّة‎|fana=Flag of Lebanon.svg|herb=Coat of arms of Lebanon.svg|himn=النشيد الوطني اللبناني<br> Koullouna Lilouataan <center>[[Òbrôzk:Lebanese national anthem.ogg]]</center> |na karce=LocationLebanon.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Bejrut|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Joseph Khalil Aoun|Premiéra=Nawaf Salam|wiéchrzëzna=10,452<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-14647308 Lebanon country profile] BBC News</ref>|procent-wòdë=|lëdztwò=5,897,467<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/lebanon-population/ Lebanon Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>|dëtk=libańsczi pùńt|czasowô cona=+2 – zëma UTC +3 – lato|kòd=LB|Internet=.lb|telefón=+961|kòd dëtka=LBP|miono-genitiw=Libanu|rok=2026|aùtowi kòd=RL}}'''Liban''' je państwã w zôpadny [[Azjô|Azje]], na Blësczim Wschòdze, nad [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnym Mòrzã]]. Grańczi z [[Syriô|Syrią]] i [[Izrael|Izraelã]]. Stolëcznym gardã je Bejrut. Nôwikszëmi religiama sã [[Islam]] (wëznaje go 54% lëdztwa) ë [[Chrzescëjaństwò]] (40.5%)<ref>Society&nbsp;O.S.N., ''[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-lebanon.html Religious Beliefs In Lebanon]'' [online], WorldAtlas, 26 łżëkwiata 2018 [dost. 2026-07-21] ({{jãz.|en}}).</ref>. Liban zwëskał samòstójnotã òd [[Francjô|Francësczi]] 22 lëstopadnika 1943<ref>Editor, ''[https://en.lebanon.pl/spectacular-67th-anniversary-of-the-independence-of-lebanon/ 67th Anniversary of the Independence of Lebanon | Embassy of Lebanon]'' [online], 19 lëstopadnika 2010 [dost. 2026-07-21] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lebanon Topography.png| Òbrôzk:Locations bombed Aug13 no fact box.jpg| Òbrôzk:Lebanon, Baalbek, Temple of Bacchus 2.jpg| Òbrôzk:Beirutcity.jpg|Bejrut Òbrôzk:Beirutpic.jpg|Bejrut </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Liban| ]] dc2gw6wrgelxxggsx0rg0tiqr3rgjc3 0 7356 212116 207333 2026-09-01T14:38:19Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212116 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Ùzbekistanu|gwôsné miono=Oʻzbekiston Respublikasi|fana=Flag of Uzbekistan.svg|herb=Emblem of Uzbekistan.svg|miono-genitiw=Ùzbekistanu|mòtto=Kuch adolatdadir<br>(W sprawiedlëwòscë sëła)|himn=O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi<br> (Państwòwi himn Repùbliczi Ùzbekistanu) <center>[[Òbrôzk:Uzbekistan anthem.ogg]]</center>|na karce=UZB orthographic.svg|jãzëk=ùzbecczi|stolëca=Taszkent|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Shavkat Mirziyoyev|Premiéra=Abdulla Aripov|data ùsôdzenia=1 séwnika 1991|wiéchrzëzna=448 978<ref>''[https://gov.uz/en/pages/territory Territory]'' [online], The Government portal of the Republic of Uzbekistan [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|en}}).</ref> |lëdztwò=37,724,223<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/uzbekistan-population/ Uzbekistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=sum|kòd dëtka=UZS|czasowô cona=+5|kòd=UZ|Internet=.uz|aùtowi kòd=UZ|telefón=+998}} '''Ùzbekistan''' – państwã w westrzédny [[Azjô|Azji]]. Greńczë z [[Afganistan|Afganistanã]], [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] i [[Turkmenistan|Turkmenistanã]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, je państwã dëbelt strzódlądowim. Stolëcą kraju je Taszkent. Ùzbekistón zwëskôł samòstójnotã z ùpôdkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] mët. == Òbaczë téż == * [[Taszkent]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 8ofszi9hs2jzacte9kas4tr30n7pdvg 0 7357 212118 209350 2026-09-01T14:38:40Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212118 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Tadżikistanu|gwôsné miono=Ҷумҳурии Тоҷикистон<br> Dżumhurii Todżikiston|fana=Flag of Tajikistan.svg|herb=Emblem of Tajikistan.svg|miono-genitiw=Tadżikistanu|himn=Суруди миллӣ<br> Nôrôdny himn <center>[[Òbrôzk:Tajikistan anthem.ogg]]</center>|na karce=LocationTajikistan.svg|jãzëk=tadżicczi|stolëca=Duszanbe|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Emomali Rahmon|Premiéra=Kohir Rasulzoda|data ùsôdzenia=9 séwnika 1991|wiéchrzëzna=143 100|lëdztwò=10,978,599<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/ Tajikistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=somoni|kòd dëtka=TJS|czasowô cona=+5|kòd=TJ|Internet=.tj|aùtowi kòd=TJ|telefón=+992}} '''Tadżikistan''' ({{jãz.|tg}} Тоҷикистон) je państwã w westrzédny Azji. Greniczë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] i [[Afganistan|Afganistanã]]. == Òbaczë téż == * [[Duszanbe]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] f2wicb6q5ek262sqvr7hp24apvcuneg 0 7359 212135 203264 2026-09-01T14:41:33Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212135 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=ราชอาณาจักรไทย|miono=Tajlandiô|fana=Flag of Thailand.svg|miono-genitiw=Tajlandji|herb=Emblem of Thailand.svg|mòtto=ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์<br />Chat, Satsana, Phra Maha Kasat<br />(Nôród, Religijô, Król)|na karce=LocationThailand.svg|jãzëk=Tajsczi|stolëca=Bangkok|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna=513 120|procent-wòdë=0,43|rok=2015|lëdztwò=67 959 000|dëtk=bat|kòd dëtka=THB|czasowô cona=7|swiãto=6 łżëkwiata|himn=<center>[[Òbrôzk:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> เพลงชาติไทย<br>Phleng Chat Thai – państwòwi himn<br /><center>[[Òbrôzk:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> สรรเสริญพระบารมี<br />Phleng Sansoen Phra Barami – królewsczi himn|kòd=TH|Internet=.th|telefón=66|Mònarcha=Maha Vajiralongkorn|Premiéra=Anutin Charnvirakul}} '''Tajlandiô''' (dôwni Syjam) je państwã w Azji. Greńczë z [[Myanmar|Mjamną]], [[Laòs|Laòsã]], [[Wietnam|Wietnamã]] ë [[Kambòdżô|Kambòdżą]]. Stolëcznym gardã je [[Bangkok]]. Tajlandiô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju je król (òd 1 gòdnika 2016 na trónie zasôdô król Rama X – Maha Vajiralongkorn). === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Bangkok]] * lëdztwò: 67 959 000 mieszkańców ([[2015]]) * wiéchrzëzna: 513 120 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] lrcnc7ikopj0jxdttdgcfyeske06clz 0 7360 212127 211610 2026-09-01T14:41:15Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212127 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Filipinów|gwôsné miono=Republika ng Pilipinas<br> Republic of the Philippines|fana=Flag of the Philippines.svg|miono-genitiw=Filipinów|herb=Coat of arms of the Philippines.svg|himn=Lupang Hinirang<br>(Wëbrany krôj) <center>[[Òbrôzk:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]</center>|mòtto=Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa<br>(Dlô Bòga, lëdzy, nôtërë ë kraju)|na karce=The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Filipińsczi jãzëk|filipińsczi]], [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Manila|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Ferdinand Marcos Jr.|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1946|wiéchrzëzna=300 000|lëdztwò=117,724,471<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/philippines-population/ Philippines Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=filipińsczé peso|kòd dëtka=PHP|czasowô cona=+8|kòd=PH|telefón=+63|aùtowi kòd=RP|Internet=.ph}} '''Filipinë''' są państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénkowy [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je [[Manila]]. Filipinë dlô Eùropë òdkrëł Ferdinônd Magellan, dze òstał zabity przez panownika òstrowu Mactan<ref>''[https://www.national-geographic.pl/historia/ferdynand-magellan-co-odkryl-i-kiedy-wyprawa-osiagniecia-ciekawostki-jak-zginal-biografia/ Ferdynand Magellan: co odkrył i kiedy, wyprawa, osiągnięcia, ciekawostki, jak zginął &#x5B;biografia&#x5D; | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|pl}}).</ref><ref>''[https://wielcyodkrywcy.pl/ferdynand-magellan/ Wielcy odkrywcy – Ferdynand Magellan]'' [online], wielcyodkrywcy.pl [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Miono kraju pòchòdzë òd jimienia szpańsczégò ksążëca Filipa (pózni króla Filipa II). Pierszi rôz Filipinë zwëskały samòstójnotã 12 czerwińca 1898 òbczas rewolucje procëm Szpańsczi<ref>''[https://pcgsanfrancisco.org/the-philippines/ The Philippines – Philippine Consulate General in San Francisco]'' [online] [dost. 2026-08-22] ({{jãz.|en}}).</ref>. 4 lëpińca 1946 samòstójnota òstała ùznona bez USA i je to nôrôdne swiãto<ref>''[https://www.britannica.com/topic/Independence-Day-Philippines Independence Day Philippine holiday].'' Britannica. [dost. 2025-06-15].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 6ca92r9p6p64mz7vmojo55s8x6sok4e 0 7364 212137 201066 2026-09-01T14:41:39Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212137 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា <br /> Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchéa|miono=Kambòdżô|fana=Flag of Cambodia.svg|mòtto=ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ<br />Cheate Sasanea Preahmhaksaat<br /> (Nôród, Religijô, Król)|herb=Royal arms of Cambodia.svg|miono-genitiw=Kambòdży|na karce=LocationCambodia.svg|jãzëk=khmersczi|stolëca=Phnom Penh|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=181 035|procent-wòdë=2,5|rok=2019|lëdztwò=15 288 489|dëtk=riel|kòd dëtka=KHR|czasowô cona=7|swiãto=9 lëstopadnika|himn=បទនគររាជ<br> Nokoreach|kòd=KH|Internet=.kh|telefón=+855|Premiéra=Hun Manet|Mònarcha=Norodom Sihamoni|aùtowi kòd=K}} '''Kambòdżô''' – je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Phnom Penh. Greńczë z trzema państwama: [[Tajlandiô|Tajlandią]] (długosc grańcë 803 km), [[Laòs|Laòsã]] (541 km) i [[Wietnam|Wietnamã]] (930 km). Państwòwą religią je [[bùddizm]]. [[Òbrôzk:20171126 Angkor Wat 4712 DxO.jpg|lewo|mały|Swiãtnica Angkor Wat]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] ksscworaovptkuameh833ms4mm7kdrh 0 7431 212080 194156 2026-09-01T12:40:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212080 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kosciol Sw Jakuba w Gdansku Oliwie ubt.jpg|mały|Kòscół sw. Jakùba w Òlëwie]] '''Kòscół sw. Jakùba w Òlëwie''' – stoji na grzëpie w [[Òlëwa|Òlëwie]] ë je mùrowóné òd XIV stalata, a z pòczątkù òn béł drzewiany. Ten rzimskòkatolëcczi kòscół mô barokòwą wieżã z 1709 rokù. Kòl niegò czedës bëłë néżczi stôrégò smãtôrza. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] [[Kategòrëjô:Kòscołë]] du4mkbyq5x7au44p1ythr5opa5db077 0 7432 212083 207527 2026-09-01T12:41:08Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwsczi Park]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212083 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Palmiarnia Oliwa 2.jpg|mały|Palmiarniô Òlëwsczégò Parkù]] '''Palmiarniô Òlëwsczégò Parkù''' stoji w parkù w [[Òlëwa|Òlëwie]] ë ji pòczątk je z XVIII stalata. W ni mòże òbezdrzec egzoticzné drzéwiãta, krzaczi ë jinë roscënë (np. palmë, kaktusë). Òna bëła rozbùdowónô w 1954 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] 6ebo4wyjg2427pj1vo6zlg731q3h0gm 212085 212083 2026-09-01T12:42:38Z Iketsi 3254 [[]] 212085 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Palmiarnia Oliwa 2.jpg|mały|Palmiarniô Òlëwsczégò Parkù]] '''Palmiarniô Òlëwsczégò Parkù''' stoji w [[Òlëwsczi Park|parkù w Òlëwie]] ë ji pòczątk je z XVIII stalata. W ni mòże òbezdrzec egzoticzné drzéwiãta, krzaczi ë jinë roscënë (np. palmë, kaktusë). Òna bëła rozbùdowónô w 1954 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] pm4uj618xxubps6li43hebrwk4pmihm 0 7433 212081 162772 2026-09-01T12:40:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212081 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:KuzWod 4t ubt.jpeg|thumb|Stôrô Wòdnô Kùzniô w Òlëwie]] '''Stôrô Wòdnô Kùzniô w Òlëwie''' stoji tu òd dôwna. Wierã ju XVI stalata bëłë w [[Òlëwa|Òlëwie]] hômrë. Òd 1978 rokù ta stôrô kòwalniô je partã Mùzeùm Techniczi we Warszawie. [[Òbrôzk:Gdańsk Oliwa - Kuźnia 3.JPG|thumb|180px|left|Kòwalniô w Òlëwie]] {{stub}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] 0vos263vnb5yb01cv56tgm4umy1sesw 0 7435 212057 203998 2026-09-01T12:30:06Z Iketsi 3254 Galeriô 212057 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa_-_plan parku z 1792.JPG|mały|z 1792]] '''Òlëwsczi Park''' ({{jãz.|pl}} ''Park Oliwski im. Adama Mickiewicza'') – mô 11,3 ha, a je stôrodôwnotą w [[Òlëwa|Òlëwie]] kòl [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdżi]]. Ten park m. A. Mickiewicza mô wôrtosc bòtaniczną i je wôrtnym dokùmeńtã ògrodniczégò kùńsztu, chtëren mô kòl 250 lat. W nim są: dzél parkù pòzwóny „francësczim” — wëkònóné kòl 1760 rokù, a téż Stôwk Kôłpi i Lëpòwô Alé. Pësznym dzélã parkù wierã je ògardowi parter kwiatowò-pażëcowi, jaczimù towarzą pò wschódny ë zôchòdny stronie grôbkòwé szpalérë. Zberczi ògardowégò parteru w sztôłce bùrbòńsczich liljów są òzdobioné òbcãtima w sztôłce kùżlów – cësama. Krótkò błotka stoją sztaturë ksyżëców: [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] ë [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg|Òlëwsczi Park Òbrôzk:Oliwa Palace in Gdańsk074.JPG|Pałac òpôtów File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 04.jpg File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 03.jpg </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Adóm Mickiewicz]] |col2= === Jiné parczi === {{#categorytree:Parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] jr03xvr4qxgjhqwhlgtgcghhksc9kqy 212058 212057 2026-09-01T12:30:58Z Iketsi 3254 m. Adóma Mickewicza 212058 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa_-_plan parku z 1792.JPG|mały|z 1792]] '''Òlëwsczi Park m. Adóma Mickewicza''' ({{jãz.|pl}} ''Park Oliwski im. Adama Mickiewicza'') – mô 11,3 ha, a je stôrodôwnotą w [[Òlëwa|Òlëwie]] kòl [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdżi]]. Ten park m. A. Mickiewicza mô wôrtosc bòtaniczną i je wôrtnym dokùmeńtã ògrodniczégò kùńsztu, chtëren mô kòl 250 lat. W nim są: dzél parkù pòzwóny „francësczim” — wëkònóné kòl 1760 rokù, a téż Stôwk Kôłpi i Lëpòwô Alé. Pësznym dzélã parkù wierã je ògardowi parter kwiatowò-pażëcowi, jaczimù towarzą pò wschódny ë zôchòdny stronie grôbkòwé szpalérë. Zberczi ògardowégò parteru w sztôłce bùrbòńsczich liljów są òzdobioné òbcãtima w sztôłce kùżlów – cësama. Krótkò błotka stoją sztaturë ksyżëców: [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] ë [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg|Òlëwsczi Park Òbrôzk:Oliwa Palace in Gdańsk074.JPG|Pałac òpôtów File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 04.jpg| File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Adóm Mickiewicz]] |col2= === Jiné parczi === {{#categorytree:Parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 9x8god0y9mirkc6o23onw13ysimeqlm 212059 212058 2026-09-01T12:31:21Z Iketsi 3254 kat. 212059 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa_-_plan parku z 1792.JPG|mały|z 1792]] '''Òlëwsczi Park m. Adóma Mickewicza''' ({{jãz.|pl}} ''Park Oliwski im. Adama Mickiewicza'') – mô 11,3 ha, a je stôrodôwnotą w [[Òlëwa|Òlëwie]] kòl [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdżi]]. Ten park m. A. Mickiewicza mô wôrtosc bòtaniczną i je wôrtnym dokùmeńtã ògrodniczégò kùńsztu, chtëren mô kòl 250 lat. W nim są: dzél parkù pòzwóny „francësczim” — wëkònóné kòl 1760 rokù, a téż Stôwk Kôłpi i Lëpòwô Alé. Pësznym dzélã parkù wierã je ògardowi parter kwiatowò-pażëcowi, jaczimù towarzą pò wschódny ë zôchòdny stronie grôbkòwé szpalérë. Zberczi ògardowégò parteru w sztôłce bùrbòńsczich liljów są òzdobioné òbcãtima w sztôłce kùżlów – cësama. Krótkò błotka stoją sztaturë ksyżëców: [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] ë [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg|Òlëwsczi Park Òbrôzk:Oliwa Palace in Gdańsk074.JPG|Pałac òpôtów File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 04.jpg| File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Adóm Mickiewicz]] |col2= === Jiné parczi === {{#categorytree:Parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] eyb7y4l5quzp6ojka81swsd8jg809md 212089 212059 2026-09-01T12:47:51Z Iketsi 3254 [[Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] 212089 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa_-_plan parku z 1792.JPG|mały|z 1792]] '''Òlëwsczi Park m. Adóma Mickewicza''' ({{jãz.|pl}} ''Park Oliwski im. Adama Mickiewicza'') – mô 11,3 ha, a je stôrodôwnotą w [[Òlëwa|Òlëwie]] kòl [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdżi]]. Ten park m. A. Mickiewicza mô wôrtosc bòtaniczną i je wôrtnym dokùmeńtã ògrodniczégò kùńsztu, chtëren mô kòl 250 lat. W nim są: dzél parkù pòzwóny „francësczim” — wëkònóné kòl 1760 rokù, a téż Stôwk Kôłpi i Lëpòwô Alé. Pësznym dzélã parkù wierã je ògardowi parter kwiatowò-pażëcowi, jaczimù towarzą pò wschódny ë zôchòdny stronie grôbkòwé szpalérë. Zberczi ògardowégò parteru w sztôłce bùrbòńsczich liljów są òzdobioné òbcãtima w sztôłce kùżlów – cësama. Krótkò błotka stoją sztaturë ksyżëców: [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] ë [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg|Òlëwsczi Park Òbrôzk:Oliwa Palace in Gdańsk074.JPG|Pałac òpôtów File:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 04.jpg| File:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202427).jpg|[[Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Adóm Mickiewicz]] |col2= === Jiné parczi === {{#categorytree:Parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] oy798316cylezlntqnqyyhh5jm0a0w9 0 7436 212056 204992 2026-09-01T12:27:45Z Iketsi 3254 Galeriô 212056 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Parczi]] 5ho7zg0ukbfgq56z30b7w57ripxvpfi 212061 212056 2026-09-01T12:31:57Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Parczi]] to [[Category:Òlëwsczi Park]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212061 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] rb0une0zh3kkw7rfog1fne0u3tawpxk 212068 212061 2026-09-01T12:36:07Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 212068 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Òlëwa]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] sxahmemq7wdt0c8hlm1wzz7qdimdhnr 212069 212068 2026-09-01T12:36:25Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Ògrodë]] 212069 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Òlëwa]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] 00vz6fhb5yivpeafqqpxhsz0v9ohb7r 212077 212069 2026-09-01T12:40:49Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212077 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Òlëwa]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] epbzfmpmnvb636f9ju6xxemzq1003yv 212084 212077 2026-09-01T12:41:23Z Iketsi 3254 Removing from [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212084 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Òlëwa]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] nskcif8iaq97ho0a2g8g7hn6e76myca 212088 212084 2026-09-01T12:45:39Z Iketsi 3254 [[]] 212088 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. [[Magnoliô|magnolie]]) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa 2.JPG| Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Gdańsk Oliwa palmiarnia.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Òlëwa]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] hs4bkcqbvpqx5pah4z3jsa14aznozqv 212090 212088 2026-09-01T12:51:53Z Iketsi 3254 [[Palmiarniô Òlëwsczégò Parkù]] 212090 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202426).jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. [[Magnoliô|magnolie]]) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Botanic Garden Oliwa.jpg|môj 2007 Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|zélnik 2010 Òbrôzk:Poland. Gdańsk 003.jpg| Òbrôzk:Palmiarnia Oliwa 1.jpg|[[Palmiarniô Òlëwsczégò Parkù]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Òlëwa]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] 0h30aajzwv5b26ap7bue0zswwtr13hl 0 7437 212079 199187 2026-09-01T12:40:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212079 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Oliwa – Spichlerz Opacki (wejście).JPG|mały|Klôsztorny Spikrz w Òlëwie – wéńdzenié]] '''Klôsztorny Spikrz w Òlëwie''' je z pòczątków XVIII stalata. Terô w nim je Nôrodné Mùzeum we [[Gduńsk]]ù. Tu w [[Òlëwa|Òlëwie]] są etnografné wëstôwczi, z chtërnëch wiele tikô sã [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] kùlturë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://mng.gda.pl/oddzialy/oddzial-etnografii/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] 3oh06epg7ffwin0b7rw3cbnkhl5ol1w 0 7438 212082 204855 2026-09-01T12:40:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212082 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk_Oliwa_-_Pałac_Opatów_(ubt).jpg|mały|Òpacczi Pałac w [[Òlëwa|Òlëwie]]]] '''Òpacczi Pałac w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Pałac Opatów w Oliwie'') – béł przebùdowóny w latach 1754–1756, a je òdbùdowóny w 1965 rokù. Terô w nim je Nôrodné Mùzeum w [[Gduńsk]]ù (kùńszt artistów z XIX i XX stalata). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] 6mnge37ja1150n4yrq6itp2874dknmh 212096 212082 2026-09-01T13:02:08Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212096 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Palacio de Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 02.jpg|mały|Òpacczi Pałac w [[Òlëwa|Òlëwie]]]] '''Òpacczi Pałac w Òlëwie''' ({{jãz.|pl}} ''Pałac Opatów w Oliwie'') – béł przebùdowóny w latach 1754–1756, a je òdbùdowóny w 1965 rokù. Terô w nim je Nôrodné Mùzeum w [[Gduńsk]]ù (kùńszt artistów z XIX i XX stalata). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] 2puhma1btbka9gaapfjir9q050iw8wv 0 7439 212097 199166 2026-09-01T13:03:11Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212097 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa Wzgorze Pacholek March 2010 b.JPG|mały|Grzëpa [[Pëchôłk]] z wieżą, 2010]] [[Òbrôzk:Gdańsk Dolina Radości, Diabelski Kamień (Teufelstein).jpg|mały|[[Diôbli kam]] w Òlëwsczich Lasach]] '''Òlëwsczé Lasë''' – to są znóné lasë kòl [[Gduńsk]]a. Jich wiéchrzëzna je 60 km². Òd 1188 rokù òne słëchałë do klôsztoru w Òlëwie, a òd 1 [[lëstopadnik]]a 1772 rokù przez dłudżi lata do prësczégò króla. W nich je grzëpa [[Pëchôłk]] i [[diôbli kam]]. Cos je stôri jak òlëwsczi las (znaczi, że to je baro stôri). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://polona.pl/item/274007/72/ 1886 (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] 603ew98m3xbclxc0azhsn8q49iiwn0y 0 7442 212078 206859 2026-09-01T12:40:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212078 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gdańsk Oliwa - Młyn Oliwski.JPG|mały|IX młin w Òlëwie]] '''IX młin w Òlëwie''' – je wcyg ùżiwónym stôrim młinem przë [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdze]]. Òn béł rozbùdowóny w 1874 rokù, a w 1594 rokù to béł fòlusz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] rk6r7ewj8zh9s0eu8br99x650j4w1kk 0 7586 212071 193209 2026-09-01T12:37:16Z Iketsi 3254 kat. 212071 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Golëbie (bòtaniczny ògród).JPG|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' - to je priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971-1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] dq8xiusyvtq02vemysrojxz2wgpluy5 212072 212071 2026-09-01T12:38:22Z Iketsi 3254 Òbaczë téż; - → – ; – to je → – 212072 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Golëbie (bòtaniczny ògród).JPG|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' – priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971-1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gòlëbié]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] b0l6rtw85151tpujwz4jnyvqudyvtoe 212091 212072 2026-09-01T12:54:32Z Iketsi 3254 Galeriô 212091 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gołubie Botanical Garden - entrance.jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' – priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971-1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Nowy Staw w części Arboretum- w tle drzewo tlenowe Oxytree.jpg| Òbrôzk:Zbigniew Butowski - założyciel i obecny dyrektor Ogrodu Botanicznego w Gołubiu.jpg|Zbigniew Butowski </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gòlëbié]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] 1pfynrbecm8zznclkcbjwhnxv504heg 212092 212091 2026-09-01T12:54:51Z Iketsi 3254 - → – 212092 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gołubie Botanical Garden - entrance.jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' – priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971–1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Nowy Staw w części Arboretum- w tle drzewo tlenowe Oxytree.jpg| Òbrôzk:Zbigniew Butowski – założyciel i obecny dyrektor Ogrodu Botanicznego w Gołubiu.jpg|Zbigniew Butowski </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gòlëbié]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] mo0fu3e0wfzwejkh483ah3amt8e02wb 212093 212092 2026-09-01T12:55:01Z Iketsi 3254 _-_ 212093 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gołubie Botanical Garden - entrance.jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' – priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971–1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Nowy Staw w części Arboretum- w tle drzewo tlenowe Oxytree.jpg| Òbrôzk:Zbigniew Butowski_-_założyciel i obecny dyrektor Ogrodu Botanicznego w Gołubiu.jpg|Zbigniew Butowski </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gòlëbié]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] 6wfry76wekckb8vi8olfxzgidt1k7i6 212094 212093 2026-09-01T12:56:25Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} ''Gołubieński Ogród Botaniczny'' 212094 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gołubie Botanical Garden - entrance.jpg|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' ({{jãz.|pl}} ''Gołubieński Ogród Botaniczny'') – priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971–1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Nowy Staw w części Arboretum- w tle drzewo tlenowe Oxytree.jpg| Òbrôzk:Zbigniew Butowski_-_założyciel i obecny dyrektor Ogrodu Botanicznego w Gołubiu.jpg|Zbigniew Butowski </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gòlëbié]] |col2= === Jiné ògrodë === {{#categorytree:Ògrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Ògrodë]] dv26n1b4ekria218pbhxwybjpidr1rl 0 7737 212139 201106 2026-09-01T14:41:45Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212139 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Maldives (orthographic projection).svg|mały]] [[Òbrôzk:Flag of Maldives.svg|mały]] '''Malediwë''' – są państwã na òstrowach w Azji, na [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanã]]. Stolëcznym gardã je Male. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] gz5y779flhol4wrzbu25wqt4db1zwfv 0 7884 212220 203815 2026-09-01T16:32:35Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 212220 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bernd Lucke (2014).jpg|mały|Bernd Lucke (2014)]] '''Bernd Lucke''' (ùr. [[19 zélnika]] [[1962]] w [[Berlëno|Berlënie]]) – miemiecczi pòlitikôrz, akademicczi wëkładówc i ekònomista, pòsélc do Eùropejsczégò Parlamentu VIII kadencje. Òd 2013 do 2015 rokù òn bëł prowadnikã [[Alternatiwa dlô Miemiecczi|Alternatiwë dlô Miemiecczi]]. Òd 2015 rokù òn je prowadnikã [[Przëmierze na pòkrok ë przëbùdzenié]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lucke Bernd}} [[Kategòrëjô:Ekònomiscë]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] 513rxjyhu45oqekmjqd9dt6vpjukfy7 0 7917 212196 200578 2026-09-01T15:01:35Z Iketsi 3254 - → – ; [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; – to je → – 212196 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sominy.jpg|mały|]] '''Sominë''' ({{jãz.|pl}} ''Sominy'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sominy, Sominë, Kościół Matki Boskiej Królowej Polski_-_fotopolska.eu (195122).jpg|Sominë – kòscół Òbrôzk:Sominy, Sominë, Budynek szkoły_-_fotopolska.eu (195186).jpg|Stôrô szkòła </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/587 3.) ''Suminy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] 5ta18ldd2kx1vbcuqzzl6wtxgfr3sr0 212197 212196 2026-09-01T15:03:00Z Iketsi 3254 [[Skansen]] 212197 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sominy.jpg|mały|[[Skansen]]]] '''Sominë''' ({{jãz.|pl}} ''Sominy'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sominy, Sominë, Kościół Matki Boskiej Królowej Polski_-_fotopolska.eu (195122).jpg|Sominë – kòscół Òbrôzk:Sominy, Sominë, Budynek szkoły_-_fotopolska.eu (195186).jpg|Stôrô szkòła </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/587 3.) ''Suminy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] b9naqtwjd9zky30dfy2g8pz94h2kkhh 0 8058 212232 189186 2026-09-01T17:57:51Z Iketsi 3254 {{Commons}} 212232 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ficedula parva.jpg|mały|Môłi mùsznik – òn]] [[Òbrôzk:Ficedula parva MHNT.ZOO.2010.11.206.5.jpg|mały|''Ficedula parva'']] '''Môłi mùsznik''' (''Ficedula parva'') – môłi wanożny ptôch z rodzëznë mùsznikòwatëch (''Muscicapidae''). Jak je cepli on je m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] qmjry1iut6cc3tylnqr1ukpetl901h7 0 8104 212157 199534 2026-09-01T14:45:10Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji; – to je → – 212157 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bactrian Camel b d.jpg|mały|Dëbeltpùklati kamél]] [[Òbrôzk:Kamelja Ljubezen - Zoo Ljubljana.webm|mały|Dëbeltpùklati kamél]] '''Dëbeltpùklati kamél''' (''Camelus ferus'' L.) – ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch. Òn żëje colemało w [[Azjô|Azji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] lyj1emzwn2b5xvbwbsw7kapy411w0p2 0 8112 212226 201698 2026-09-01T17:22:40Z Iketsi 3254 Galeriô 212226 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Лысуха (Fulica atra), Калининград.jpg|mały|Zwëczajnô bléska ''Fulica atra'']] '''Zwëczajnô bléska''' (''Fulica atra atra'') – strzédny wanożny, wòdny ptôch z rodzëznë ''Rallidae''. Òn mòże bëc na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Fulica atra MHNT.ZOO.2010.11.67.11.jpg|Jaje zwëczajni blésczi File:Coot feet.jpg| File:Eurasian coot (Fulica atra) juvenile.jpg| File:Eurasian Coot 2023 11 25 03.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 3ol63hravnos755lv94tw2wssayg5e0 0 8143 212237 163823 2026-09-01T19:34:58Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Łokcowô przedżiblëna]] 212237 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk by Joymaster - 024.JPG|mały|]] '''Gduńsczi łokc''' (''łokieć'') – to bëła [[miara]] długòtë, chtërna w [[Gduńsk]]ù mia 24 côle = 0,288 m. Na eksport mógł w gduńsczich łokcach mierzëc jesz pò 1794 rokù w [[Gduńsk]]ù. == Òbaczë téż == * [[Łokcowô przedżiblëna]] == Lëteratura == *Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815, Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego – Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, s. 42 – 43 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] the8wvjotntgtmk1ozy8xb970hipydp 212238 212237 2026-09-01T19:35:04Z Iketsi 3254 * 212238 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk by Joymaster - 024.JPG|mały|]] '''Gduńsczi łokc''' (''łokieć'') – to bëła [[miara]] długòtë, chtërna w [[Gduńsk]]ù mia 24 côle = 0,288 m. Na eksport mógł w gduńsczich łokcach mierzëc jesz pò 1794 rokù w [[Gduńsk]]ù. == Òbaczë téż == * [[Łokcowô przedżiblëna]] == Lëteratura == * Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815, Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego – Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, s. 42 – 43 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] clsg0lc7zjbififvkc38kmkqkih3mi0 0 8192 212227 211971 2026-09-01T17:27:05Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[ZYMK (pismiono)]] 212227 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomasz Fopke.JPG|mały|Tomôsz Fópka]] '''Tomôsz Fópka''' abò '''Tómk Fópka'''<ref>[https://web.archive.org/web/20250531115403/https://www.gov.pl/attachment/05541e12-83b3-4757-8e2e-7793c85e12df PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA KASZUBSKIEGO – POZIOM ROZSZERZONY – kwiecień 2020 r.]</ref> ({{jãz.|pl}} ''Tomasz Fopke''; ùr. [[10 lëpińca]] [[1973]] rokù w [[Gdiniô|Gdinie]]) – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w [[Gduńsk]]ù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã<ref>https://web.archive.org/web/20160305084216/http://www.zukowo.pl/aktualnosc-2328-Zukowskie_Lato_Muzyczne_2013_dobieglo_konca.html</ref> ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë [[Żukòwò]], a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii „Mësla dzecka” (2001 r.). [[Wëdôwizna „Region”]] z Gdini wëda w 2003 r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów „Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny „Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002)<ref>https://web.archive.org/web/20160304103208/http://odroda.kaszubia.com/02-02/ps_pasejo.htm</ref>. Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001 r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w [[Lãbòrg]]ù (2002 r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika „Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. [[Jerzi Stachùrzczi|J. Stachùrsczi]] i [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]). == Òbaczë téż == * [[Felix Cassubia (platka)]] * [[ZYMK (pismiono)]] * [[Zbigniew Jankowski (aktór)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf * https://norda.fm/wiadomosci/tomasz-fopke-autor-dwujezycznego-tomiku-wierszy-w-programie-gosc-dnia/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fópka, Tomôsz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:ZYMKòwcë]] aonkm6995t8l90grvevft1fw54lbv19 0 8206 212208 205940 2026-09-01T16:13:47Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 212208 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Stanisłôw Grónowsczi''' (pòl: ''Stanisław Gronowski''; ùr. [[4 lëpińca]] [[1906]] rokù w [[Srôkòjce|Serakòjcach]]) – to béł ksądz. Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim. [[20 gòdnika]] 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia, a pri­micje miôł w Serakòjcach. Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł piãc lat. [[Stutthof]] to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë. Òn ùznôł, że mù żëcé ùretała Matka Bòskô Swiónowskô, chtërni wôłtôrz je w [[Sjónowò|Swiónowie]]. Pò wòjnie òn béł w Chmielnie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://stutthof.org/projekty/zeszyty/4/9.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grónowsczi Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] 47n33fz22qw4nu56vs8p82p7c6pknjb 212209 212208 2026-09-01T16:14:04Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 212209 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Stanisłôw Grónowsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Stanisław Gronowski''; ùr. [[4 lëpińca]] [[1906]] rokù w [[Srôkòjce|Serakòjcach]]) – to béł ksądz. Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim. [[20 gòdnika]] 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia, a pri­micje miôł w Serakòjcach. Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł piãc lat. [[Stutthof]] to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë. Òn ùznôł, że mù żëcé ùretała Matka Bòskô Swiónowskô, chtërni wôłtôrz je w [[Sjónowò|Swiónowie]]. Pò wòjnie òn béł w Chmielnie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://stutthof.org/projekty/zeszyty/4/9.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grónowsczi Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] f3hwtx0f8e2vlv4af2lrv5pzs2msxte 0 8660 212111 201796 2026-09-01T14:34:52Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212111 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JordanRiver cs.svg|mały|Biég rzéczi na kôrce]] [[Òbrôzk:PikiWiki Israel 21500 The Jorden River.JPG|mały|Jordan]] '''Jordan''' – rzéka dłużawë 251 km w [[Azjô|Azji]], m.jin. w [[Izrael|Jizraelu]]. == Jordan w kaszëbsczi kùlturze == W szpôsownym ùchwôcenim [[Kaszëbë|Kaszëb]] przez [[Florión Cenôwa|Cenôwã]] Jordan to je [[Pùtnica]]. Nadczidka ò rzéce pòjôwiô sã téż w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] we fragmeńce: ::''Boczë: Naju rzeka v lese, to Jordan, a naju jezoro, to [[Galilejsczé Jezoro|Genezaret]], chdze Svjęti Pjoter beł rebokjem.''<ref>[https://web.archive.org/web/20160402213930/http://literat.ug.edu.pl/remus/0006.htm ''VI – Jak Remus szukoł Straszka na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął chodzëc na nowukę.'']</ref> == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: ''Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów'' // J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: ''Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów'', Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 177. * Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]], Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 83 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:Rzéczi]] 0oe6cqy5zz2g1ehhfzoblu5tv4nvi88 212112 212111 2026-09-01T14:35:57Z Iketsi 3254 Galeriô 212112 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JordanRiver cs.svg|mały|Biég rzéczi na kôrce]] '''Jordan''' – rzéka dłużawë 251 km w [[Azjô|Azji]], m.jin. w [[Izrael|Jizraelu]]. == Jordan w kaszëbsczi kùlturze == W szpôsownym ùchwôcenim [[Kaszëbë|Kaszëb]] przez [[Florión Cenôwa|Cenôwã]] Jordan to je [[Pùtnica]]. Nadczidka ò rzéce pòjôwiô sã téż w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] we fragmeńce: ::''Boczë: Naju rzeka v lese, to Jordan, a naju jezoro, to [[Galilejsczé Jezoro|Genezaret]], chdze Svjęti Pjoter beł rebokjem.''<ref>[https://web.archive.org/web/20160402213930/http://literat.ug.edu.pl/remus/0006.htm ''VI – Jak Remus szukoł Straszka na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął chodzëc na nowukę.'']</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Aerial jordan.jpg| Òbrôzk:PikiWiki Israel 21500 The Jorden River.JPG| </gallery> == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: ''Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów'' // J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: ''Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów'', Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 177. * Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]], Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 83 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:Rzéczi]] cksdj7haevgz0vbf2r2cgq4pc1bkqs4 0 8829 212222 211809 2026-09-01T16:34:38Z Iketsi 3254 ; 212222 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Agnes at AMI 2004.jpg|mały|Agnez Mo (2004)]] '''Agnez Mo''' ('''Agnes Monica Muljoto'''; ùr. [[1 lëpińca]] [[1986]] r.) – spiéwôrka i aktórka z [[Indonezjô|Indonezje]]. == Diskògrafiô == * ''Agnes Is My Name'' (2011) * ''Agnez Mo'' (2013) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Mo, Agnez}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] r0496l3enhny8l1az7aduopxvokbskh 0 8935 212207 199643 2026-09-01T16:13:12Z Iketsi 3254 → ; – to je → – 212207 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Przechlewo - kościół św. Anny.jpg|mały|Kòscół w Przechlewie]] '''Przechlewò''' – [[Kaszëbi|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je sedzba gminë Przechlewò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/126 Przechlewo] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] hago9tatdzggp0bnl5pp33h0p3xa947 0 9019 212066 196803 2026-09-01T12:33:36Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Parczi]] to [[Category:Nôrodné parczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212066 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Logo Magurskiego Parku Narodowego.svg|mały|Logò parkù]] [[Òbrôzk:Krempna - widok ogólny.JPG|mały|]] '''Magùrsczi Nôrodny Park''' ò wiéchrzëznie 194,39 km² (założony w 1995 rokù) òbrëmiô np. wiele [[las]]ów w Pòlsce kòl grańcë ze [[Słowackô|Słowacką]]. Tu żëją taczi ptôchë jak: [[mësznik]], [[czôrny bòcón]] i jin. Ten park je wôżny dlô turisticzi. Tu mieszkô dzél [[Łemkòwie|Łemków]]. == Òbaczë téż == * [[Łemkòwie]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi]] 171cphnind71412fv8q2qn023vlkfwh 0 9028 212268 207430 2026-09-02T09:51:50Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212268 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Comedos Nose 01.jpg|mały|]] '''Swãgòr''' (''comedo'') – zjinaka na skórze. Òna biwô przë [[swiniôk]]ù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] rc2mroomatmt538wje35498wqkl8zkj 0 9213 212098 187673 2026-09-01T13:06:44Z Iketsi 3254 Logòtip 212098 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Logo of Eurocities.svg|mały|Logòtip]] '''EUROCITIES''' – stowôra wiôldżich miastów w Eùropie, chtërna zajimô sã procesã jintegracjë na równiznie môlowëch samòrządzënów. Ji célã je lobbòwanié w rozsądzënkòwëch krãgach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] na rzecz rozwiju eùropejsczich metropòliów, wprowôdzanié projektów tikającëch sã wespółdzejaniô i wëmianë doswiôdczeniów pòmidzë nôleżnikoma w òbjimie kùlturalno- spòlëznowégò i ekònomicznégò rozwiju, òchrónë rodë, a téż spòdlëczny òpieczi. M. jin. [[Gduńsk]] je w ni òd 1995 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 9osb7jbjp0nbnz2n252xz1fcqgipsc8 0 9270 212186 199660 2026-09-01T14:53:40Z Iketsi 3254 Galeriô; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji; – to je → – 212186 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dates005.jpg|mały|Prôwdzëwô daktila]] '''Prôwdzëwô daktila''' abò '''daktilowô palma''' (''Phoenix dactylifera'') – palma, a ji brzôd to je [[daktila]]. M. jin. w [[Azjô|Azji]] òna rosce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dates on date palm.jpg|Daktilë na prôwdzëwi daktilë Òbrôzk:דקל תמר מצוי חתך גזע דמוי עץ (3).jpg| Òbrôzk:Mazafati dates_-_whole, halved and seed.jpg| Òbrôzk:Phoenix dactylifera2.jpg| Òbrôzk:Owoce Daktyl.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.fao.org/docrep/t0681E/t0681e02.htm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 0yu26v3lhpcuzdwdqzcc3o9zj46a5dl 0 9312 212267 202931 2026-09-02T08:34:12Z CommonsDelinker 204 Replacing Hamster.jpg with [[File:European_hamster_in_Vienna.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Redirect original name to [[:c::File:Na 212267 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:European hamster in Vienna.jpg|mały|Eùropejsczi skrzeczk]] '''Eùropejsczi skrzeczk''' (''Cricetus cricetus'') – to je susk i grëzôk z rodzëznë skrzeczkòwatëch. Òn mòże wôżëc 400–700 g. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grëzôczi]] epdf8x2dttangnbimpitjwp7igz6llw 0 9395 212175 192577 2026-09-01T14:47:42Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; – to je → – 212175 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Puchacz_obronna_2.jpg|mały|300x300px]] '''Puchacz zwyczajny, puchacz''' ''(Bubo bubo)'' – ôrt ptôcha z rodzëné ''Strigidae''. To nôwiãkszô w [[Eùropa|Eùropie]] [[sowa]] mòże równac sã jedynie z nią [[pùchôcz japońsczi]]. Je wiele wikszô òd [[sowa sniżnô|sowe sniżni]] i [[pùchôcz wirginijsczi|pùchôcza wirginijsczégò]]. Mô wiôldżé żôłto-czerwioné òczë i specjalné pióra, co wëstôwają nad głowã, tzw. szlarë, przez jaczé wiele lepi czëje (jak ù człowieka ùszné mùszle).Farwé samice i samca je takò sama cemnobùro z plômkoma i strészkoma. Słëch je baro wôżny dlô negò ptôcha, òsoblëwie òb czas łowów. Szlarë mô téż jinô sowa – ùsznica, kò je òna wiele miészô. Tej sej pùchacze gniôzdëją na zemi. Temù zdarzi sã, że òb czas szpacéru dozdrzita jegò pisklã. Pùchôcz to ptôch prawno chroniony<ref>Cezari Òbracht-Prondzyńsczi, Pioter Dzekanowsczi, ''Bëtowskô zemia – ùczbòwnik'', Bëtowò 2013</ref>[[Òbrôzk:Puchacz m.jpg|mały|447x447px]] [[Òbrôzk:Bubo bubo bubo MHNT.ZOO.2010.11.157.1.jpg|mały|''Bubo bubo bubo'']] == Miara == * dłëgòsc cała 60–78 cm * dłëgòsc ògóna 23–29 cm * szerokòsc skrzidłów 155–180 cm * wôga samice: 1,75–4,2 kg, samce: 1,5–3 kg * samica jé wiele wikszô òd samca * dłëgòsc dzëba 4,2–5,8 cm * dłëgòsc stopë 7,4–8,8 cm == Wëstãpowanie == Wëstãpùje w pôniowi, westrzédny i nordowi [[Eùropa|Eùropie]], nordowi Africe i [[Azjô|Azji.]] Gniôzdeje téż w Alpach. Ni ma gò w Turcji, pòłniowich Chinach i Indiach ( tôm zamieszkiwô pùchôcz indyjsczi). W Pòlsce zasedlô gòrë Sudetë i Karpatë, westrzédny i zôpôdny Pòmorze, pôłniowô Wielkòpòlska. Zëje w lasach z grëbima drzéwiãtama, lubi jiglënowi lasë, kòl zelestrzów, strëg, bagnów, jezor, na pòlach i òtemkłëch rëmiôw dze je wiele fùtru.<ref name=":0">Ùzémczi artiklów</ref> == Dłëgòsc żëcô == Na wòlnosce pùchôcz dożëwô 20 lat, a w zamkłosce do 60 lat. == Gniôzdo pùchacza == Bùdëje gniôzda nôczãscy na dzrzewie z rozgrajonych gołãzach, abò w gniôzdach pò jinëch ptôchach, abò téż za zemi. Gniôzda je w sztôłce snôdczi szôlczi, ùkrëté midze Kãpama trôw. Zrobioné je z sëchi trôwë i wietwi. Na zôczątki strëmiannika abò łżëkwiata samica sklôdô 2-3 jaja są òne biôłi i kùglowati. Skòrepa je grëbô i parchatô. Samica sedzi na jajach przez 32-35 dni rôz do rokù. Pisklãta pò wëklëcu są slepi, pò 4 dniach òdmikają ôczé. Młodi òpùszają gniôzdo czé minie 35 dni, ni mògò tédé jisz lôtac i starkowie mùszo jich i tak fùtrowac.Baro mało z nich przeżëwô. Dorôstajó w 2-3 rokù żëca. Pòre są w grëpie òb całi żëcé.Mają blus jednégò partnéra.<ref name=":0" /> == Co lubi jesc pùchôcz == Pùchôcze chãtno jedzą rozmaité òwadë, ptôchë i susczi. Latem nôbarżi smakają jima jéże, zajce, kaczci, gołąbczi i rëbë. Ób zema ùzérajô za môłima cecónoma ( mëszama, toczkama, młodima sarnoma,). Jachtuje òb wieczorë, nocë i ò pòrénk. W dzéń sedzi na zasadłi gałãzë w kòrónie drzewa, abò krótkò pnia. Na zwiérza pilnuje, spôdô z góré i chwëtô gò drapcama. Pùchôcz to to nôwikszi rabùszny ptôch Eùropë<ref name=":0" /> == Pòzdrzatk == Óbkrój zasadłi, z wiôlgò òkrągłô głowô, z szeroczimë zaòkrôglonyma skrzidłama i krótczim ògónem. Na głowie mô przirodné ,,ùsze" z piór ò dłëgòscë 8-10 cm, pòłożone wòdòrówno a stôwiô je cze je wëstraszony, abò hërlëkony. Szpétë są òbrosłi jasnyma pióroma. Dzëb je czôrnë. Tégówka òcznô mô farwa apfelzynowô. <ref name=":0" /> == Òbaczë téż == * [[Ùszatô sowa]] * [[Klatatô sowa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] o9ay4is2xkyn42j6vzn7deve3l6m6cx 0 9420 212176 210729 2026-09-01T14:48:05Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212176 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:203 Vaccinum myrtillus L.jpg|mały|Czôrnô bòrówka]] '''Czôrnô bòrówka''' ({{jãz.|pl}} ''Borówka czarna'', {{jãz.|la}} ''Vaccinium myrtillus'') – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (''Ericaceae'') [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrzosowate]. Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica. == Wëstãpòwanié == Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w [[Azjô|Azjë]], [[Eùropa|Eùropie]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je zwëczajnô, równak na nizënach [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nizina], jak ë w gòrach [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry]. == Mòrfòlogiô == Czôrnô bòrówka: * krzôk òsygô òd 15 do nawetka 60 cm wësokòscë, * zwôlô lëste na [[zëma|zëmã]], * chłąd – wietewczi òstrokańcesté, nadżé, zeloné, gãsto rozgajdané, * lëste òkrągłégò sztôłtu, długoscë òd 1 do 3 cm, òd spòdkù jasniészi, ògónczi krótczi, na zëmã òpôdają, * kwiatë pòjedinczé, długòscë 3 – 5 mm, * mô 10 pichlónów ë serce złożoné z 4-5 lëstków, * jagòdë cemnomòdré, wërôstają pòjedińczô w nórtach lëstów, mają wòsk ë mòcno farbòwóné sok. == Ekòlogiô == Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch [[las]]ach. Kwiatë są zapiszoné przez [[òwadë]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Owady]. Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd [[Łżëkwiôt|łżëkwiata]] do [[Czerwińc|czerwińca]]. == Zastosowanié == [[Roscëna leczniczô]], sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina [https://pl.wikipedia.org/wiki/Garbniki], [[witaminë]] C [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_askorbinowy] i B1 [https://pl.wikipedia.org/wiki/Witamina_B1]. Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim [[Cëkrowô chòrosc|cëkrowi chòroscë]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cukrzyca]. Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Alepota_zmierzchowa], temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm. Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wino]. Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vaccinum myrtillus 020503.jpg|Kwitnący krzôk Òbrôzk:Vaccinium myrtillus1 ies.jpg|Kwitnącô bòrówka Òbrôzk:Čučoriedky.jpg|Brzôd Òbrôzk:Blaabaer.jpg|Brzôd Òbrôzk:Detmold_-_2014-06-15_-_LIP-023_-_Heidelbeeren (06).jpg|Jagòdzënë </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Bollinger, Erben, Grau, Heubl, Leksykon przyrodniczy. Krzewy, Warszawa 1998 * L. Rutkowski, Klucz do zonaczaia roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa 2004 * https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vaccinium_myrtillus == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20140420215410/http://rosliny-lecznicze.pl/borowka-czarna/ * https://web.archive.org/web/20141214231913/http://www.naturaity.pl/artykul/265,borowka-czarna.html#ad-image-0 * http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jagody-wspomagaja-leczenie-wielu-chorob_33946.html * https://web.archive.org/web/20171119074600/http://www.panacea.pl/articles.php?id=2101 * https://web.archive.org/web/20150308174331/http://ugotuj.to/ugotuj/-19543322/pierogi+z+jagodami/p * http://polki.pl/kuchnia_raport_artykul,10014652.html * http://madameedith.blogspot.com/2014/07/nalesniki-z-jagodami.html * https://web.archive.org/web/20140726023922/http://allrecipes.pl/przepis/6565/ciasto-dro-d-owe-z-jagodami.aspx {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] [[Kategòrëjô:Roscënë]] g9uoblkg3is929675w86i4l0dr9dab5 0 9473 212187 199533 2026-09-01T14:54:03Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji; – to je → – 212187 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arabian camel with young.jpg|mały|Dromader z młodim]] '''Dromader''' (''Camelus dromedarius'') – ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch (''Camelidae''). Dzëkò òn wierã żił w [[Afrika|Africe]] i [[Azjô|Azji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] svle3juntn467lmdl6946ujvodricum 0 9490 212147 210731 2026-09-01T14:44:36Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212147 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Czôrnégò Mòrza]] '''Czôrné Mòrze''' ({{jãz.|pl}} ''Morze Czarne'', {{jãz.|la}} ''Pontus Euxinus'', {{jãz.|en}} ''Black Sea'') – je [[mòrzé|mòrzã]], strzódlądowim partã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] w [[Eùropa|Eùropie]] i [[Azjô|Azji]]. Wôżnym półòstrowã je tu [[Krim]]. Czôrné Mòrze mô wiéchrzëznã 422 tys. km², ë głãbòkòsc do 2258 m. Placama w nim je wiele [[metan]]u. Przédné òstrowë: Przédné roztoczi: == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] mvzrad33z9df8ghp7vw9om3c4bv8u6c 0 9536 212230 211691 2026-09-01T17:53:17Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ Col2 212230 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Komisja Kultury i Środków Przekazu Sejm 2016.JPG|mały|]] '''Kòmisjô Kùlturë i Mediów''' – jedna ze sztabilnëch [[Sejm|sejmòwëch]] kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã kùlturową pòlitiką, a w tim [[Radio|radiã]], [[Telewizëjô|telewizją]] i jinima sprawama jak np. kùńszt. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Jiné sejmòwé kòmisje === {{#categorytree:Sejmòwé kòmisje|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=KOMISJAST&NrKadencji=8&KodKom=KSP {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sejmòwé kòmisje]] pclrbmunlcwr7zcp3qrefufhaklo4hb 0 9539 212229 211682 2026-09-01T17:53:07Z Iketsi 3254 Col2 212229 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży Sejm 2016.JPG|mały]] '''Kòmisjô Edukacji i Nôùczi''' (do 2024 '''Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë''') – jedna ze sztabilnëch [[Sejm|sejmòwëch]] kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã pòùczëną, pòlitiką rozwiju nôùczi, spòrtã dzecy i młodzëznë, a téż jinima jistnyma sprawama. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Jiné sejmòwé kòmisje === {{#categorytree:Sejmòwé kòmisje|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sejmòwé kòmisje]] 5935ui4ejz8bi25tbnbyzutdtjsnxkj 0 9541 212228 211684 2026-09-01T17:52:49Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{Col2}} 212228 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi Sejm 2015.JPG|mały|]] '''Kòmisjô Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë''' – jedna ze sztabilnëch [[Sejm|sejmòwëch]] kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama gbùrzeniô, brzadnictwa, ògrództwa i jinfrasztrukturë wsë. Téż przerobizna rëbów i jiné jistné sprawë do ni słëchają. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Jiné sejmòwé kòmisje === {{#categorytree:Sejmòwé kòmisje|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sejmòwé kòmisje]] llt1s1wcc0cz4lvqvt2ac8p58xz191t 0 9562 212151 202999 2026-09-01T14:44:47Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; – to je → – 212151 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SiberiaMap.png|mały|Sybiriô – wedle geògrafie]] [[Òbrôzk:Wrangel Island tundra.jpg|mały|Tundra na Sybirie]] '''Sybiriô''' (rus. Сибирь) – geògrafnô krôjna w nordowi [[Azjô|Azje]], w [[Ruskô|Rusczi]]. Gardã je tu m.jin. [[Tomsk]]. [[Kaszëbi]] mùszowò biwele w sybirsczich stronach. Lëdztwò tam je rozmajité. == Òbaczë téż == * [[Irkùck]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] 4v6lxyo1gvpmm13ei6dpg47uuelkp9g 0 9638 212200 201228 2026-09-01T15:08:57Z Iketsi 3254 – to je → – 212200 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kurowo59.JPG|mały|Kùrowò]] '''Kùrowò''' – kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Chòczewò|gminie Chòczewò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/935 ''Kurowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Chòczewò]] ox6vjqou3bei2cxs41qzrq1sb349k2s 0 9673 212214 206323 2026-09-01T16:22:24Z Iketsi 3254 Galeriô 212214 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Common Shiny Woodlouse (30538333473).jpg|mały|Mùrowi wątornik]] '''Mùrowi wątornik''' (''Oniscus asellus'') – mùszlôk z rodzëznë ''Oniscidae''. Òn żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Mùrowé wątorniczi mògą zjadac wieszczórczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Oniscus asellus, Richmond, BC, Canada imported from iNaturalist photo 259638487.jpg| Òbrôzk:Common Shiny Woodlouse, Berlin, Berlin, Germany imported from iNaturalist photo 254310891.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Krabë]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1973, tom VI, s. 104 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùszlôczi]] hq6u560s3g0erxlle48g6e3rqfi2z81 0 9866 212192 205381 2026-09-01T14:57:32Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212192 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Valley of Hinom PA180090.JPG|mały|Gehenna w 2007 rokù]] '''Gehenna''' ({{jãz.|he}} גֵיא בֶן־הִנֹּם) – dolëzna na pôłnié òd [[Jerozolëma|Jerozolëmë]] gdze czedës skwarzałë sã smiecë; z czasã w religie stała sã synonimã piekła. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] 6plq9jhg012ellhn6i8xozbt84vznnw 0 9978 212161 211990 2026-09-01T14:45:18Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212161 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Harmonia axyridis01.jpg|mały|Gòdzynczi ''Harmonia axyridis'']] '''''Harmonia axyridis''''' – bączk z rodzëznë gòdzynkòwatëch. Ta gòdzynka żëła w [[Azjô|Azji]], ale òd 2008 rokù òna je np. w [[Gduńsk]]ù. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] mòże bëc z nią jiwer bò nasze gòdzynczi ni mògą z nią wëprzińc. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mariquita asiática multicolor (Harmonia axyridis), Hartelholz, Múnich, Alemania, 2020-07-12, DD 76-112 FS.jpg|''Harmonia axyridis'' Òbrôzk:Harmonia axyridis imagines 20090801.jpg| Òbrôzk:Asian Lady Beetle Habitat Range.png| Òbrôzk:HarAxy ontwikkeling.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] nvdl3fc7gl9fvik81cu0wsjq4emdp0d 0 9983 212101 201838 2026-09-01T13:52:41Z Iketsi 3254 geoline 212101 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Berlin- Bundestag by the Spree - 3570.jpg|mały|Szprewa w [[Berlëno|Berlënie]]]] <mapframe width="250" height="250"> [ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#00F", "stroke-width": 3 }, "ids": "Q1684" } ] </mapframe> '''Szprewa''' (''Spree'') – [[rzéka]] dłużawë 400 km w [[Eùropa|Eùropie]], a barżi we wschódny [[Miemieckô|Miemiecce]]. Òna wëpłiwô z [[Czeskô Repùblika|Czechów]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rzéczi w Eùropie|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] egwv0oaa891beucwhalxmobsrk6x1tq 0 10088 212203 201630 2026-09-01T15:20:26Z Iketsi 3254 – to je → – 212203 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Taxus baccata MHNT.jpg|mały|Cës]] '''Cës''' (''Taxus'' L.) – szlach roscënów z rodzëznë cësowatëch (''Taxaceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce [[zwëczajny cës]] z tegò szlachù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 29nczbnkipcr4kdahevuqehu68urdtp 0 10350 212141 208284 2026-09-01T14:42:20Z Iketsi 3254 → ; Azëjô→Azjô 212141 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mediterranean Sea political map-en.svg|mały|Strzódzemné Mòrzé]] [[Òbrôzk:Locatie Middellandse Zee.PNG|mały]] [[Òbrôzk:MEDCURR.GIF|mały|]] '''Strzódzemné Mòrze''' – midzëkòntinentalné mòrze, jaczé leżi midzë [[Eùropa|Eùropą]], [[Afrika|Afriką]] i [[Azjô|Azją]], ò wiéchrzëznie kòl 2,5 mln km². Łączi sã z [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]] == Miono == Pòzwa Strzódzemnégò Mòrza wza sã òd [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''mediterraneus'' i znaczi: w westrzódkù zemi” abò „midzë lądama”. == Pòłożenié == Strzódzemné Mòrze leżi midzë Europą, Afriką i Azją. Na zapôdze je sparłãczoné Gibraltarską Cesniną z Atlanticczim Òceanã, na wschòdze przez Cesninã Dardanele parłãczi sã z Morzã Marmara, przez Cesninę Bòsfòr z [[Czôrné Mòrze|Czôrnym Mòrzã]], a przez Suesczi Kanał z Czerwònym Morzã ë dali z Jindijsczim Òceanã. Strzódzemné Mòrze jakno jediné na swiece òtoczoné je kòntinentama nôleżącëma do trzech dzélów swiata. Pòłożoné midzë 3 dzélama swiata Strzódzemné Mòrze mô òsoblëwé znaczenié dlô przewòzënkù- je hańdlowim traktã przez Gibraltarską Cesninã (kòl 75 tës. wôrnëch statków òb rok). Nad Strzódzemnym Mòrzã leżą (zgòdą z rëchã zégra): [[Gibraltar]], [[Szpańskô]], [[Francjô]], [[Mònakò]], [[Italskô]], [[Malta]], [[Słoweniô]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]], [[Czôrnogóra]], [[Albańskô]], [[Greckô]], [[Cyper]], [[Tëreckô]], [[Syriô]], [[Liban]], [[Izrael]], [[Egipt]], [[Libiô]], [[Tunezjô]], [[Algeriô]], [[Marokò]]. Wikszosc nëch krajów wespółrobi w ramach „Eùropejsczégò Partnerstwa”. == Pòrtë == Wôżniészé przeladënkòwé pòrtë to m.jin.: Marsylia (téż pasażersczi i rëbacczi), Genewa, Triest (jeden z nôwôżniészich eùropejsczich przeladënkòwëch pòrtów), Wenecjô (téż pasażersczi), Neapòl, Kartagena (téż wòjenny), Barcelona, Saloniki, Izmir, Split, Rijeka, Tunis, Walencja, Hajfa, Antaba, Bejrut, Palermo, Tel-Awiw-Jaffa. == Klimat == Strzódzemné Mòrze leżi w ùmiarkowanym klimace (klimat strzódzemnomòrsczi). Są tuwò cepłé lata i zëmë, môłé zachmùrzenié i atmosfericzné òpadë (òsoblëwie òb lato), môłô mòkrzëzna pòwietrzô i mòcné parowanié. Strzédnô cepłota lëftu w stëcznikù òd 7- 10˚C na nordze, do 14- 30˚C na pôłnim. W zelnikù òd 22- 24˚C na nordze i òd 25- 30˚C na pôłnim. == Wòdë == Wòdë Strzódzemnégò Mòrza nôleżą do nôceplészich (strzédno 13˚C) i nôbarżi zasolonëch (strzédno 38,4 ‰) Ceplëzna pòwiérzchniowi wòdë je w zëmie òd 9˚C na eùropejsczich przëmòrzach, do 16˚C w pôłniowo- wschòdnim dzélu, w lece òdpòwiednio òd 22- 26˚C i òd 26- 28˚C. * Strzédnô głãbòkòsc: 1438 m; * Nôwikszô głãbòkòsc: 5267 m; * Ceplëzna: 7˚C- 30 ˚C. == Òstrowë == Wôżniészé òstrowë (òd zôpadu): * [[Balearë]] (kòl 200 òstrowów ò pòwiérzchni 5014 km²) * [[Ibiza]] (571 km²) * [[Majorka]] (3600 km²) * [[Minorka]] (668 km²) * [[Fòrmentera]] (82 km²) * [[Sardiniô]] (24 090 km²) * [[Kòrsyka]] (8680 km²) * [[Sycyliô]] (25 710 km²; nôwikszi òstrow Strzódzemnégò Mòrza) * [[Liparijsczi Òstrowë]] (17 òstrowów ò pòw. 117 km²) * [[Malta]] (246 km²) * [[Kreta]] (8336 km²) * [[Rodos]] (1401 km²) * [[Cyper]] (9251 km²). Midzë Kòrsyką i Apenińszczim Półòstrówã nalôzają sã m.jin. Elba (224 km²) Pianosa (10,3 km²) Gorgona (2,25 km²) Montecristo (10,4 km²). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] qgk19502xybbrb9sot0leutcvcl4r1r 0 10352 212174 211611 2026-09-01T14:47:02Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]]→{{jãz.|la}} 212174 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ladybird.jpg|mały|Gòdzynka sédemkropka]] [[Òbrôzk:Coccinella septempunctata in copula.ogv|mały|Kòpólacjô]] [[Òbrôzk:Coccinella septempunctata ova.jpg|mały|Jaja]] [[Òbrôzk:Ladybird May 2008-1.jpg|mały|Pònarwa ''C. septempunctata'']] '''Gòdzynka sédemkropka''' ({{jãz.|la}} ''Cocinella septempunctata'') – [[chrząszcz]] z rodzëznë [[Gòdzynkòwaté|gòdzynkòwatëch]]. Pòwszechnie wëstãpùje w [[Eùropa|Eùropie]]. == Wëzdrzatk == Gòdzynka sédemkropka mô òwalny, wëpùkłi sztôłt i je dłudżé do 8 mm. Ji głowa, nodżi i krzebt są czôrné, z biôłą plamką z dwóch stronów. Pòkrëwë gòdzynczi sédemkropczi są czerwioné, a na nich je sédmë kropków, trzë pò òbù stronach i jedna na westrzódkù. [[Òbrôzk:Ladybug aphids.JPG|mały|Gòdzynka i mszëce]] == Jôda == Gòdzynka sédemkropka jé [[mszëce]]. Dorosłô gòdzynka ùmie zjesc wiele mszëców òb dzéń, a ji pònarwa czileset. == Wëstąpòwanié == [[Eùropa]], [[Azjô|Azjô]], [[Nordowô Amerika]] == Strzodowiskò == Chrząszcz je tam, dze są mszëce. Gòdzynkã sédemkropkã mòżna trafic na pòlach, w sadach i na łąkach. == Rozwij == Gòdzynka sédemkropka składô żôłté, òwalné jaja w lëczbie kòl 40 szt. na rozmajitëch czãscach roscënów, chtërne òstałé zaatakòwóné przez mszëce. Z jaj wëchôdają pònarwë. Òne są niewiôldżé, dosc grëbé i czôrné. Na bòkù mają apfelzynowé plachë. == Jinszé == Czëde gòdzynka sédemkropka je zagrożonô, wëdzelëwô trëjącą [[hemolimfa|hemolimfã]]. == Gòdzynkòwaté Pòlsczi == * Gòdzynka sédemkropka (''Coccinella septempunctata'') * ''Adalia bipunctata'' * ''Anatis ocellata'' * ''Psyllobora vigintiduopunctata'' * ''Hippodamia tredecimpunctata'') * ''Subcoccinella vigintiquatuorpunctata'' * ''Propylea quatuordecimpunctata'' * ''Calvia quatuordecimguttata'' * ''[[Harmonia axyridis]]'' * ''Calvia decemguttata'' == Kaszëbsczé òkreslenia gòdzynczi == * bòrówka * bòrowiczka * bòrowiónka * bòrowôcoteczka * bòrowô mateczka * lëtewka * lëtewniczka * pakóweczka * pòpruszka * mòtileczka * mòrówka * pòpieleczka == Òbaczë téż == * [[Bùlwnica]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304190650/http://www.colpolon.biol.uni.wroc.pl/coccinella%20septempunctata.htm ''Coccinella septempunctata Linnaeus, 1758''] * [https://web.archive.org/web/20160418213738/http://natura.wm.pl/zwierzeta/171/Biedronka-siedmiokropka ''Biedronka siedmiokropka''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] obsr56dpv6s2myw5v9u4ani4guwog64 0 10374 212190 199577 2026-09-01T14:57:19Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212190 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cheetah Botswana.jpg|mały|]] '''Gepard''' (''Acinonyx'') – szlach rabùsznëch susków z rodzëznë kòtowatëch (''Felidae''). Ten zwiérz żëje w [[Afrika|Africe]] i [[Azjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 3ri7zvbtfxpx7is4cqtb6j7b51k5vaj 0 10375 212162 197673 2026-09-01T14:45:20Z Iketsi 3254 → ; Azëjô→Azjô; – to je → – 212162 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alfalfa-12a.JPG|mały|Séwnô lucerna]] '''Séwnô lucerna''' (''Medicago sativa'' L.) – ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë bòbòwatëch (''Fabaceae''). Czedës ona rosła w [[Azjô|Azje]]. Òna je wôżnô w gbùrzëznie. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 184. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.alfalfa.org/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] ncz6ktrqvg8pg2vmzn9a17ajna1yp6r 0 10446 212250 203800 2026-09-01T20:54:45Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 212250 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Paweł Brzésczi''' ({{jãz.|pl}} ''Paweł Brzeski''; ùr. [[10 lëstopadnika]] 1914 w [[Mcëszéwice|Mscëszejcach]] – ùm. 2008 rokù) béł kaszëbsczi dzejôrz. Òd 1961 rokù òn mieszkôł w [[Kanada|Kanadze]] i biwôł np. w [[Barry's Bay, Ontario|Barry’s Bay]], a téż ù Kaszëbë [[Martin Shulist|Martina Shulista]]. Pò tim jak w Pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie – pò 1981 rokù òn wiele zrobił, żebë np. do [[Lëpùsz]]a przëszła m. jin. żëwnota z Kanadë jakno ''Dar Kaszubów z Kanady – dla Kaszubów w Polsce''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412134855/http://www.najigoche.kaszuby.pl/artykul/artykul=156,pawel-brzeski-1914-2008/ Paweł Brzeski 1914-2008] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Brzésczi Paweł}} [[Kategòrëjô:Kanadijczicë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] nauc3y19811ypkjtkkoryo3ge7zvy1k 0 10467 212251 200801 2026-09-01T20:55:48Z Iketsi 3254 òpisënk òdjimka 212251 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mickey Mouse.svg|mały|Mickey Mësz (1928)]] '''Mickey Mësz''' (''Mickey Mouse'') – céchòwónô mësz, chtërną wiele razy dzece na filmie òbzérają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film]] 7ifexrhv8rym57wvdn3wgif22evtp91 212252 212251 2026-09-01T20:59:57Z Iketsi 3254 Galeriô 212252 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mickey Mouse (poster version).svg|mały|Mickey Mësz (1928)]] '''Mickey Mësz''' (''Mickey Mouse'') – céchòwónô mësz, chtërną wiele razy dzece na [[Film|filmie]] òbzérają. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mickey Mouse.svg|1928 Òbrôzk:Wild Waves (1929) re-used animation gif.gif|1929 Òbrôzk:Mickey Mouse in a 1930 poster.svg|1930 Òbrôzk:Mickey Mouse, from a Columbia ad in The Film Daily, April 12 1931 (page 6).svg|1931 </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film]] honronaqealicqwcwsom2vfceiqc8t3 0 10482 212231 200340 2026-09-01T17:57:34Z Iketsi 3254 Galeriô 212231 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trichinella larv1 DPDx.JPG|mały|Krąconô trichina]] '''Krąconô trichina''' (''Trichinella spiralis'') – ôrt nitkówca (''Nematoda'') z rodzëznë ''Trichinellidae''. Z tima trichinama mòże bëc skweres m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i temù np. swinié miãso je badóné. To je cëzożiwca np. dlô człowieka. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Trichinella Spiralis x.s. & l.s. 40x.png| Òbrôzk:Trichinella spiralis larvae within muscle.jpg|Swinié miãso z krąconëma trichinama – w pòwikszeniu </gallery> == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]]: Słownik polsko-kaszubski, Gduńsk 1994 t. 2, s. 264 ISBN 83-85011-73-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Weterinarnô medicyna‎]] toiutdvtwcmsk7yfokbszkxi6qkump1 0 10599 212202 208753 2026-09-01T15:20:01Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212202 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Latin digraph R Z.svg|mały|Rz]] '''Digraf''' – sparłãczenié dwùch lëtrów, jaczé òznôczô jeden zwãk ([[fònem]]). W jãzëkach z alfabétama na łacyńsczim spòdlim nôstarszim i nôbarżi rozkòscérzónym je digraf „ch”, jaczi wëstãpùje na przëmiôr w jãzëkach: [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]], [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim]], [[Angelsczi jãzëk|jãzëkù angelsczim]], [[Francësczi jãzëk|francësczim]], [[Italsczi jãzëk|italsczim]], [[Niemiecczi jãzëk|niemiecczim]] i jinëch. W kaszëbiznie ùżiwô sã taczich digrafów, jak: * „sz” – òznôczô zwãk [š’]; * „rz” – òznôczô zwãk [ž’]; * „cz” – òznôczô zwãk [č’]; * „dż” – òznôczô zwãk [ǯ’]; * „ch” – òznôczô zwãk [x]. == Òbaczë téż == * [[Trigraf]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 17lxehum8dxx8z725s0zjchninc7ekt 0 10600 212201 208709 2026-09-01T15:09:51Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212201 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Latin small and capital letter “dzs”.jpg|mały|]] '''Trigraf''' – sparłãczenié trzech lëtrów, jaczé òznôczô jeden zwãk ([[fònem]]). W jãzëkach z dôwną pismieniową tradicją trigrafë pòwstają samòrzutnie, w wënikù przemianów w zwãkòwim składze jãzëka. Na przëmiôr trigraf ''sch'' w [[Angelsczi jãzëk|angelsczim jãzëkù]] pòwstôł temù, że pierwòsznô wëmòwa [skh] przeszła z czasã w zwãk [ʃ]. Na ògle w szëkù słowów (na przëmiôr w słowôrzach) trigrafë traktëje sã jakò sparłãczenié trzech òsóbnëch lëtrów. Czasã równak w niechtërnëch jãzëkach digrafë i trigrafë mają kònkretną pòzycjã w alfabéce, na przëmiôr [[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] trigraf ''dzs'', jaczi òznôczô zwãk [d͡ʒ]. == Òbaczë téż == * [[Digraf]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] mqcg5jfymnnpguwcomoaywukpz8es8f 212223 212201 2026-09-01T17:12:49Z Iketsi 3254 òpisënk òdjimka 212223 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Latin small and capital letter “dzs”.jpg|mały|[[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] trigraf ''dzs'']] '''Trigraf''' – sparłãczenié trzech lëtrów, jaczé òznôczô jeden zwãk ([[fònem]]). W jãzëkach z dôwną pismieniową tradicją trigrafë pòwstają samòrzutnie, w wënikù przemianów w zwãkòwim składze jãzëka. Na przëmiôr trigraf ''sch'' w [[Angelsczi jãzëk|angelsczim jãzëkù]] pòwstôł temù, że pierwòsznô wëmòwa [skh] przeszła z czasã w zwãk [ʃ]. Na ògle w szëkù słowów (na przëmiôr w słowôrzach) trigrafë traktëje sã jakò sparłãczenié trzech òsóbnëch lëtrów. Czasã równak w niechtërnëch jãzëkach digrafë i trigrafë mają kònkretną pòzycjã w alfabéce, na przëmiôr [[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] trigraf ''dzs'', jaczi òznôczô zwãk [d͡ʒ]. == Òbaczë téż == * [[Digraf]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] lhq34s591qfpxskwzigmlderpgxrn3i 0 10730 212158 200795 2026-09-01T14:45:12Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212158 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kaukasus.jpg|mały|Kaùkaz]] '''Kaùkaz''' – réga gór kòl 1500 km długô, chtërna zaczinô sã kòl [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]. Nôwôższi czëp mô tu 5642 m n. r. m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:Rédżi górów]] pvk329zh26d9ci7cl77uix0s015elqa 0 10731 212166 206209 2026-09-01T14:46:28Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212166 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caspianseamap.png|mały|Kaspijsczé Mòrzé – kôrta]] '''Kaspijsczé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''Caspian Sea'') – baro wiôldżé słoné [[jezoro]], chtërnégò nordowi dzél je w [[Eùropa|Eùropie]], a reszta w [[Azjô|Azje]]. Òno je m.jin. w [[Ruskô|Rusce]]. Z niegò wòda sã ropi, ale nie òdpłiwô. Òno mô wiéchrzëznã kòl 371 000 km² i strzédną głãbòkòsc 211 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jezora]] [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] lkrlg327qeyw7mm0xshw2hc6l5ovr5s 0 10732 212159 199580 2026-09-01T14:45:14Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212159 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panthera tigris virgata.jpg|mały|Kaspijsczi tigris w 1899 rokù]] '''Kaspijsczi tigris''' (''Panthera tigris virgata'') – to béł pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz wëdżinął, a żił w [[Azjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412015936/http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/caspiantiger.htm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] [[Kategòrëjô:Azjô]] kwf3za92y3gtj9dp8by2hq6a1q3nqwy 0 10733 212156 199579 2026-09-01T14:45:08Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212156 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panthera tigris altaica 2.JPG|mały|Sybirsczi tigris]] '''Sybirsczi tigris''' (''Panthera tigris altaica'') – pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (''Felidae''). Ten zwiérz jesz nie wëdżinął, a żëje w [[Azjô|Azje]], ale tëch tigrisów je mało. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305172700/http://catsg.org/index.php?id=567] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] [[Kategòrëjô:Azjô]] k20a4bzpzjy7pq8cwds2twlqx3qxdrn 0 10734 212189 207707 2026-09-01T14:56:52Z Iketsi 3254 Galeriô; Azëjô→Azjô 212189 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panthera tigris, 2017 (cropped).jpg|mały|Azjacczi tigris]] '''Azjacczi tigris''' (''Panthera tigris'') – ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kòtowatëch (''Felidae''). Ten zwiérz żëje w [[Azjô|Azje]] i je niebezpieczny dlô lëdzy Do tegò ôrtu tigrisów słéchô m. jin. pòdôrt [[sybirsczi tigris]], a np. pòdôrt [[kaspijsczi tigris]] wëdżinął. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A walk with the Tigress.webm|Azjacczi tigris (webm) Òbrôzk:Tiger distribution.png| Òbrôzk:Panthera tigris altaica Gebiss Zoo Leipzig 2013.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.facebook.com/pages/21st-Century-Tiger/475818205444/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] [[Kategòrëjô:Azjô]] meq772hz1ygsa5gbdphauppbbram0mw 0 10762 212191 200048 2026-09-01T14:57:24Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212191 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hyacinth - Anglesey Abbey.jpg|mały|Hiacynta]] '''Hiacynta''' (''Hyacinthus'' L.) – szlach roscënów z rodzëznë szparagòwatëch (''Asparagaceae''). Òna je z [[Azjô|Azje]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 36qft8ppelfsugmjnmue5i5xenqpx9g 0 10785 212177 198009 2026-09-01T14:48:14Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212177 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zalabiya,Euphrat.jpg|mały|Eùfrat]] '''Eùfrat''' – wiôlgô [[rzéka]] w [[Azjô|Azje]] (2800 km). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rzéczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:Rzéczi]] oh9s03a1f72e9h2gj157pxb3ltxj57u 0 10856 212173 195187 2026-09-01T14:46:52Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212173 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rice winnowing, Uttarakhand, India.jpg|mały|Robòta z wiejadłã w [[Azjô|Azje]]]] '''Wiejadło''' – to bëła rzecz ùżiwónô w gbùrzëznie do òbczëszczaniô zôrna (òddzélaniô zôrnów zbòżô òd plewów), terô to colemało robi kòmbajn, a mòże jesz klapra. Òno mòże bëc ùziwóné nad klepiszczã jak je pòriwny wiater (szarpawica). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] flwfnl4khtytghhfpi5c4ui03x98ku9 0 10857 212167 199589 2026-09-01T14:46:29Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212167 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:N Ipoa D1600.JPG|mały|Wòdny lëbòszczk]] [[Òbrôzk:Harvested - Kangkong (3446711239).jpg|mały|Wòdny lëbòszczk]] '''Wòdny lëbòszczk''' (''Ipomoea aquatica'' L.) – ôrt roscënë z rodzëznë pòwijôczowatëch (''Convolvulaceae'' Juss.). Òn je do jedzeniô, a rosce m. jin. w [[Azjô|Azje]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 0lpgl81flvo8z5x3dyt9jsb7s1vrsg7 0 10916 212193 193851 2026-09-01T14:58:32Z Iketsi 3254 Galeriô; Azëjô→Azjô; – to je → – 212193 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Campos de Amaranto, Temoac, Morelos.jpg|mały|''Amaranthus'']] '''Gąska''' (''Amaranthus'' L.) – szlach roscënów z rodzëznë ''Amaranthaceae''. Wiele ji ôrtów je do jedzeniô, a roscą np. w [[Azjô|Azje]] i [[Meksyk]]ù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Amaranth Ursprung Verbreitung.png| Òbrôzk:Dulce de amaranto..JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] dqo3cmtizodp8g8op7xxx624o8laqiz 0 10923 212205 201563 2026-09-01T15:24:59Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212205 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flea Scanning Electron Micrograph False Color.jpg|mały|]] '''Pchłë''' abò '''błëchë''' – to są môłé òwadë z rzãdu ''Siphonaptera''. Òne piją [[krew]], mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pchła mòże bëc np. na człowiekù. Òne ni mają skrzidłów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> File:A dog flea (Ctenocephalides canis); adult, pupa, egg and lar Wellcome V0022501EL.jpg| Òbrôzk:Flea in amber.jpg|Pchła w [[bùrsztin]]ie Òbrôzk:Fleabite.JPG|mały|Pchlëszczënë na skórze człowieka </gallery> == Òbaczë téż == * [[Klészcz]] * [[Psy klészcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 2e64kzksd0r1ytxdyrrhukdqj2acjuu 0 10957 212219 197654 2026-09-01T16:31:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 212219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ploughed acre 20041012 2603.jpg|mały|Brózda midzë zaòróną i niezaòróną rolą]] '''Brózda''' – je robionô [[Pług|płëgã]] przë zaprôwianim zemi, jak je òrané np. pòle. [[Kaszëbi]] gôdelë: „Na swiãtégò Józwa przez pòle brózda”, ale [[19 strëmiannika]] wiedno òrac nie jidze, bo mòże jesz bëc sniég. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Orga-plug dwuskibowy.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] n1xsnrxrdsrc2dpoj45kohvhfyk1wxz 0 11009 212235 193562 2026-09-01T19:32:36Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Mònakò]] 212235 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – to je bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] 850z9ooc50kklc0letv8cqf6x117l7p 212236 212235 2026-09-01T19:32:46Z Iketsi 3254 – to je → – 212236 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] kaeuzt8bib21a214t4no99e072fb61j 0 11020 212194 193835 2026-09-01T14:58:51Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212194 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Naja siamensis by Danny S..jpg|mały|Syjamsczi òkùlôrnik]] '''Syjamsczi òkùlôrnik'''{{Zdrzódło}} (''Naja siamensis'') – òrt gadzënë z rodzëznë ''Elapidae''. Òn mòże dosc dalek plwac swój jôd, a żëje w [[Azjô|Azje]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] 30h7846wldblfv5v6z4tk9shpkws49k 0 11021 212163 196696 2026-09-01T14:45:23Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212163 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:HM Orange M Sarawut.jpg|mały|Syjamsczi biôtkòwnik – òn]] '''Syjamsczi biôtkòwnik'''{{Zdrzódło}} (''Betta splendens'') – rëba z rodzëznë ''Osphronemidae''. Òn je z [[Azjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbë]] lh5y3jk7bt7wigakfnme1fodz9j4yy0 0 11026 212170 199985 2026-09-01T14:46:42Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212170 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vulpes corsac.jpg|mały|Stepòwi lës]] '''Stepòwi lës'''{{Zdrzódło}} (''Vulpes corsac'') – ôrt suska z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Òn żëje w [[Azjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psowaté]] s37kmyj7j9clytkncr0ure4h117czh0 0 11345 212169 200304 2026-09-01T14:46:40Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; – to je → – 212169 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Apis florea worker 1.jpg|mały|left|Kòrusowatô pszczoła]] [[Òbrôzk:Apis florea nest.JPG|mały|Kòrusowatô pszczoła – rodzëzna]] '''Kòrusowatô pszczoła''' (''Apis florea'') – ôrt ze szlachù [[pszczoła]] i rodzëznë pszczołowatëch (''Apidae''). Òna żeje w [[Azjô|Azji]] w rojach, w chtërnëch są robòtnice, trónë i pszczelô matka. Òne żëją wiedno w dosc wiôldżëch rodzëznach, ale miodu òd nich je mało. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 0aqkfjo4ms8ykf14nim57sovz5gh242 0 11453 212234 210752 2026-09-01T18:41:50Z Iketsi 3254 Galeriô; anielsczi→angelsczi 212234 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Goethe (Stieler 1828).jpg|mały|Johann Wolfgang Goethe]] '''Johann Wolfgang von Goethe''' – miemiecczi pòeta przełomù XVIII i XIX wiekù i jedén z nôbarżi znaczących w skali swiatowi, dramaturg, prozaik, ùczony, politik. W tradycji [[Pòlskô|pòlsczi]] bywa mëlnie wiązany z romantyzmem, chòc w istoce bëł współtwórcą i jednym z głównëch (òbòk Fryderyka [[Schiller]] przedstawicelã esteticzi klasyczné (klasyka weimarskô ). Béł również mëslicelém i ùczonym, znawcą wielu dziedzin wiedzë oraz sztuczé. Studia prawniczé kończył w [[Lëpsk|Lëpskù]] i Strasburgu. W 1775 Goethe osadł w [[Weimar]]Weimarze w chternym mieszkôł do kuńca żecu. Pełnił różné funkcje na dworze księca sasko- weimarsczcego, dochodząc do randżi prezydénta Izby Finansów. W 1782 został nobilitowany. Od roku 1791 do 1817 kierował teatrém oraz wszestczima instytucjama oswiatowo-kulturalnymi ksiãstwa. W 1786 roku wyjechał na dwa lata do Włoch, co wywarło dużi wpływ na jego twórczosc. Najbliższa przyjazń łączyła go z Fryderykiem Schillerem. <nowiki>Zmarł w Weimarze, w całkowitym òsamotnieniu, pò śmierci żony i jedynégo syna. Ostatnié słowa, chterné wëpowiedzôł przed śmiercą, brzmiałé : „Wiãci swiatła”[1].</nowiki> == Pòchodzenie i òkres młodzeńczy (1749–1765) == [[Òbrôzk:Johann Wolfgang Goethe 1779.jpg|mały|]] òjc Goethegò, [[Johann Gaspar]] Goethe (ùr. 1710, zm. 1782) żëł ze swòją rodzeną w przestronnym bùdinkù we Frankfurce przë sztrase Großer Hirschgraben. Jakò rentier pielęgnowôł różné zainteresowania, do chternëch należałë m.in. kòlekcjonowanie naturaliów i òbrazów. Matinka Goethégò, Catharina Elisabeth (ùr. 1731, zm. 1808) z dodóm Textor, staré rodzëne razã fascynowôł gò na nowò. Pózni pisôł, że ''marzy, b''ë ''s''ã ''znajdowac jednoczesnie p''ò''sród'' ò''czarowywan''ë''ch i czarodzei''. Pòdczas òkupacji Frankfurtu przez wòjska francusczi w 1759 czãsto òdwiedzôł teatr francusczi w Junghòfie. W 1763 dané mu bëło wësłuchac koncertù 7-letniégò wówczas Mozarta. W wiekù 14 lat starôł sã ò członkòstwo w cnotliwym ''Towarz''ë''stwie Arkadyjsczim prz''ë ''Phylandrii'' (''Arkadische Gesellschaft zu Phylandria''), òstôł jednak òdrzucony z powodu swòich ekscesów. W wiekù15 lat flirtował z kelnerką, chternã późni nazywôł Gretchen, i znalôzł sã w pòdejrzanëch krãgach. ùciszono skandal, a Goethe ùcekł sã do chòrobë. 30 stremiannika1765 òpuscił na pòlecenie swoégò òjca [[Frankfurt]], bë w Lipskù pòdjąc studia prawniczé. patrycjuszy, córka dzékana radë adwokacczi w wiekù 17 lat pòslubiała wówczas 38-letniégò radcã Goethégò. Nie òtrzimała w dzeciństwie żôdnégò wëkształceniô, jednak stała sã sławnô, dzãkia swemù żëczliwemù ùspòspòbieniu. Z wëjątkiem sostrë Cornelii Friederiki Christiany ( ùr. 7 gòdnika 1750) rodzéństwò Goethégò zmarło wczesnie. W 1758 Goethe zachòrowôł na òspã. Edukacijã, na chtërnã składałë sã wszëstczi pòwszechné w tamtëch czasach przedmiotë i parã jãzëków òbcëch (łacena, greka, francusczi, angelsczi, hebrajsczi), zdobëł za pòsrednictwém òjca i priwatnëch szkólnëch. Edukacija ta òbejmòwała również taczi descyplenë jak [[tuńc]], jazdã kònną i szermierkã (w tamtëch krãgach należałë òne do kanonu edukacyjnégò). Bëł raczei wzorowém ùczniém aniżeli zawadiaką – ùczëł sã z łatwoscą, jażle dôwało sã ùpùst jégò żëwi duszë. Długòtrwałą òdrazã do historii spòwòdowała stojąca w bibliotece òjca wielotomòwô historia papiestwa. Pózni Goethe òkreślał historiã mianém ''bezładn''é ''mieszanin''ë ''omyłek i przem''ò''c''ë. Wielkã przëjemnosc sprawiało mù rësowanie, mùzëka natomiast nie należała do jégò ùlubionëch dyscyplin. Wczesnie zainteresowôł sã żywo literaturą, przë czim pòczątkòwò skupił swòją ùwagã na Friedrichù Gottliebie Klopstocku i Hëmerze. Czedë Goethe bëł małim knôpim, zapòznano gò z teatrém: w domù rodzrnnym wëstawiano co rok teatr pupków, chtërny za kôżdym razã fascynowôł gò na nowò. Pózni pisôł, że ''marzy, b''ë ''s''ã ''znajdowac jednoczesnie p''ò''sród'' ò''czarowywan''ë''ch i czarodzei''. Pòdczas òkupacji Frankfurtu przez wòjska francusczi w 1759 czãsto òdwiedzôł teatr francusczi w Junghòfie. W 1763 dané mu bëło wësłuchac koncertù 7-letniégò wówczas Mozarta|[[Mozart]]. W wiekù 14 lat starôł sã ò członkòstwo w cnotliwym ''Towarz''ë''stwie Arkadyjsczim prz''ë ''Phylandrii'' (''Arkadische Gesellschaft zu Phylandria''), òstôł jednak òdrzucony z powodu swòich ekscesów. W wiekù15 lat flirtował z kelnerką, chternã późni nazywôł Gretchen, i znalôzł sã w pòdejrzanëch krãgach. ùciszono skandal, a Goethe ùcekł sã do chòrobë. 30 stremiannika1765 òpuscił na pòlecenie swoégò òjca Frankfurt[[, bë w Lipskù pòdjąc studia prawniczé. # M. Ursel, „Więcej światła”. O ostatnich słowach wielkich romantyków polskich, [w:] Problemy współczesnej tanatologii. Medycyna – antropologia kultury – humanistyka, t. 6, pod red. J. Kolbuszewskiego, [[Wrocław]] 2002, s. 301–307. # Corona Corona jako Ifigenia (niem.). [dostęp 2008-10-31]. # Goethes Werke cz. IV. t. 1–50, Weimar 1887–1912, s.224n. # 9/2834 List do Johanna Gottfrieda und Caroliny Herder; 9/2835 List do Christiana Gottloba Voigt. # Maszyna parowa w Tarnowskich Górach. # Wpis Goethego do księgi pamiątkowej kopalni ''Fryderyk'' w Tarnowskich Górach(niem.). # Ryszard Bednarczyk: ''Tarnogórski wiersz Goethego''. # Goethe w Krakowie i Wieliczce. # Stanisław Krzyżanowski: ''Goethe w Krakowie.'' w Rocznik Krakowski tom 13. (1911), s. 251–265. # ohn Hennig: ''Goethes Europakunde: Goethes Kenntnisse des nichtdeutschsprachigen Europas'', Rodopi, 1987 ​[[Specjalna:Książki/9062036694|ISBN 90-6203-669-4]]​, 9789062036691. # Goethe w Polsce str. 311. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Goethe Faust Fragment 1790.jpg|Goethe Faust Òbrôzk:Goethe-Denkmal in Ilmenau retouched.jpg|Ilmenau-pòmnik Goethégò </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] ik6xukr4j9m7xkvfjqnitkujz8h4o7z 0 11477 212254 211010 2026-09-01T21:11:19Z Iketsi 3254 drobnô 212254 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Iron Maiden | òbrôzk = Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg | òpisënk = Kòncert karna Iron Maiden, [[Pariz]], 2008 r. | pòwstanié = 1975 | môl pòwstaniô = [[Londin]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Angliô|Anielskô]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom.svg|tło|22x22px]] [[Wiôlgô Britaniô]] | mùzyczné ôrtë = [[heavy metal]], [[nowô fala britijsczégò heavy metalu]] | lata dzejaniô = 1975–do dzysô | wëtwórnie = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Sanctuary Records]], [[Epic Records]] | nôleżnicë = [[Steve Harris]]<br>[[Dave Murray]]<br>[[Adrian Smith]]<br>[[Bruce Dickinson]]<br>[[Nicko McBrain]]<br>[[Janick Gers]] | ùszłi nôleżnicë = [[Paul Di'Anno]]<br>[[Clive Burr]]<br>[[Dennis Stratton]]<br>[[Blaze Bayley]]<br>[[Doug Sampson]]<br>[[Paul Mario Day]]<br>[[Terry Wapram]]<br>[[Ron Matthews]]<br>[[Bob Sawyer]]<br>[[Dave Sullivan]]<br>[[Tony Parsons]]<br>[[Dennis Wilcock]] | pòrzeszoné karna = [[Urchin]], [[The Entire Population of Hackney]], [[Psycho Motel]], [[Asylum]], [[Bruce Dickinson (karno)|Bruce Dickinson]] | logo = Iron_Maiden_logo.svg | starna www = https://www.ironmaiden.com }} '''Iron Maiden''' – [[Wiôlgô Britaniô|britijsczé]] [[Heavy metal|heavymetalowé]] karno, jaczé pòwstało w 1975 w [[Londin|Londinie]] przez basystã [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. Karno je jednym z nôwôżniészich a nôbarżi cëskowëch karnów w historie [[Heavy metal|heavy metalu]] òrôz jednym z przédnëch przedstôwców mùzycznégò zortu [[Nowô fala britijsczégò heavy metalu|New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM)]]. Charakteristicznyma elemeńtama ùtwórstwa Iron Maiden są rozbùdowóné gitarowé partie, chùtczé riffë, melodijné solówczi, zjinaczi tempa òrôz tekstë jinspirowóné historią, lëteraturą, mitologią a spòlëznowima wëdarzeniama. Symbòlã karna je fikcyjnô pòstac Eddie, przedstawiónô na òbkłôdkach a téż òb czas kòncertów. == Historiô == === Zôczątczi === Iron Maiden òstało założóné w 1975 rokù w [[Londin|Londinie]] przez [[Steve Harris|Steve’a Harrisa]]. W pierszich latach dzejaniô karno przechòdzëło wielné zjinaczi grëpë a wëstãpòwało przédno w londińsczich klubach. W 1978 rokù do karna doparłãcził wòkalista [[Paul Di’Anno]], a jesz pózdni Irdon Maiden pòczãło dobiwac corôz wikszą pòpùlarnotã na britijsczi metalowi scenie. W 1979 rokù karno pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[EMI]]. === Debiut a rozwij pòpùlarnotë === W 1980 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, Iron Maiden. Platka spòtka sã z baro dobrim pòtkanim a sta sã jednym z nôwôżniészich wëdôwiznów [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]] [[Heavy metal|heavy metalowi]] scenë. W tim samim rokù karno wëdôł syngiel '''„Sanctuary”''' òrôz rozpòczął jintensywné kòncertowé dzejanié. W 1981 rokù ùkôzôł sã drëdżi albùm, ''Killers''. Pò jegò wëdôwkù [[Paul Di’Anno]] òpùscył karno. Jegò plac zajął [[Bruce Dickinson]], rëchli wòkalista karna [[Samson]]. === Cząd Bruce'a Dickensona === W 1982 rokù Iron Maiden wëdało albùm ''The Number of the Beast'', jaczi òkôzôł sã przełómanim w historie grëpë. Platka zwëska wiôlgą pòpùlarnotã a ùgrëńtowa pòzycjã karna na swiatowi mùzyczny scenie. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak '''„The Number of the Beast”''', '''„Run to the Hills”''' òrôz '''„Hallowed Be Thy Name”'''. Pò zwënédżi platczi karno rozpòczął swiatowé kòncertowé turë, pòmale dobiwając corôz wikszą pùblicznotã w [[Eùropa|Eùropie]], [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] a jinszich partach swiata. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã albùmë ''Piece of Mind'' (1983), ''Powerslave'' (1984), ''Somewhere in Time'' (1986) a téż ''Seventh Son of a Seventh Son'' (1988). W nym cządze Iron Maiden zwëskało szczit swòji pòpùlarnotë. === Lata 90. === W 1990 rokù wëdóny òstôł albùm ''No Prayer for the Dying'', a rok pózdni ''Fear of the Dark''. W 1993 rokù [[Bruce Dickinson]] òpùscył karno, żebë pòcząc solówą karierã. Jegò plac zajął [[Blaze Bayley]], z jaczim Iron Maiden nagrało dwa albùmë: ''The X Factor'' (1995) òrôz ''Virtual XI'' (1998). Cząd ten béł drãgszi pòd wzglãdã pòpùlarnotë, równak karno dali kòncertowało a ùsadzało nowé ùsôdczi. === Pòwrót Bruce’a Dickinsona === W 1999 rokù [[Bruce Dickinson]] pòwrócył do Iron Maiden. Do karna wrócył téż gitarzista [[Adrian Smith]], jaczi rëchli òpùscył grëpã w 1990 rokù. Òd tegò sztótu Iron Maiden pònowno rozpòczãło cząd jintensywnégò dzejaniô. W 2000 rokù wëdóny òstôł albùm ''Brave New World'', jaczi baro bëlno òstôł przëjãti przez lubòtników a kritików. W pòstãpnëch latach ùkôzałë sã midzë jinszima ''Dance of Death'' (2003), ''A Matter of Life and Death'' (2006), ''The Final Frontier'' (2010), ''The Book of Souls'' (2015) a téż ''Senjutsu'' (2021). == Nôleżnicë == <div style="float: left; clear: right; margin: 0 1em 1em 0;"> <table class="wikitable" style="width: 340px; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Terôczasny nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]] – basowô gitara <small>(1975–)</small></li> <li>[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]] – gitara <small>(1976–1977, 1978–)</small></li> <li>[[Adrian Smith]] – gitara <small>(1980–1990, 1999–)</small></li> <li>[[Bruce Dickinson]] – spiéw <small>(1981–1993, 1999–)</small></li> <li>[[Nicko McBrain]] – perkùsjô <small>(1982–)</small></li> <li>[[Janick Gers]] – gitara <small>(1990–)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> <table class="wikitable" style="width: 340px; margin: 0; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="padding: 8px 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Ùszłi nôleżnicë</th> </tr> <tr> <td style="padding: 10px 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.5em;"> <li>[[Paul Di'Anno]] – spiéw <small>(1978–1981)</small></li> <li>[[Clive Burr]] – perkùsjô <small>(1979–1982)</small></li> <li>[[Dennis Stratton]] – gitara <small>(1979–1980)</small></li> <li>[[Blaze Bayley]] – spiéw <small>(1994–1999)</small></li> <li>[[Doug Sampson]] – perkùsjô <small>(1977–1979)</small></li> <li>[[Paul Mario Day]] – spiéw <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Terry Wapram]] – gitara <small>(1977–1978)</small></li> <li>[[Ron Matthews]] – perkùsjô <small>(1975–1977)</small></li> <li>[[Bob Sawyer]] – gitara <small>(1977)</small></li> <li>[[Dave Sullivan]] – gitara <small>(1975–1976)</small></li> <li>[[Tony Parsons]] – gitara <small>(1979)</small></li> <li>[[Dennis Wilcock]] – spiéw <small>(1976–1977)</small></li> </ul> </td> </tr> </table> </div> <div style="margin: 2em 0;"> <gallery mode="packed" heights="150"> Bruce Dickinson – Iron Maiden – Tons of Rock 2026.jpg|Bruce Dickinson Steve Harris 30nov2006.jpg|Steve Harris Dave Murray 1982.jpg|Dave Murray Adrian Smith Iron Maiden Newcastle.jpg|Adrian Smith Nicko McBrain 2.jpg|Nicko McBrain Janick Gers – Iron Maiden – Tons of Rock 2026 02.jpg|Janick Gers </gallery> </div> {{clear}} <div style="margin-bottom:-2.0em;"></div> == Diskografiô == * ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' (1980) * ''[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]'' (1981) * ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' (1982) * ''[[Piece of Mind]]'' (1983) * ''[[Powerslave]]'' (1984) * ''[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]'' (1986) * ''[[Seventh Son of a Seventh Son]]'' (1988) * ''[[No Prayer for the Dying]]'' (1990) * ''[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]'' (1992) * ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' (1995) * ''[[Virtual XI]]'' (1998) * ''[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]'' (2000) * ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' (2003) * ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''[[The Final Frontier]]'' (2010) * ''[[The Book of Souls]]'' (2015) *''[[Senjutsu]]'' (2021) == Nôdgrodë == <table class="wikitable" style="width: 100%; border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); font-size: 95%;"> <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0);"> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 1)</th> <th style="width: 50%; padding: 10px; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: left;">Lësta nôdgrodów (Part 2)</th> </tr> <tr> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p>'''Antyradio Platka Rokù:'''</p> <ul> <li>2016: Karno Rokù – Iron Maiden</li> <li>2016: Spiëwôrz Roku – [[Bruce Dickinson]]</li> </ul> <p>'''Bandit Rock Awards:'''</p> <ul> <li>2011: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2015: Best International Live Act – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p>'''[[Brit Awards]]:'''</p> <ul> <li>2009: Best British Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''Classic Rock:'''</p> <ul> <li>2006: Album of the Year – ''[[A Matter of Life and Death]]'', Iron Maiden</li> <li>2006: VIP Award – [[Rod Smallwood]], Iron Maiden</li> <li>2009: Band of the Year – Iron Maiden</li> <li>2015: Album of the Year – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> <li>2016: Readers’ Poll: Best Album of 2015 – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p>'''ECHO Musik Preis:'''</p> <ul> <li>2009: Best International Live Band – Iron Maiden</li> <li>2016: Best International Alternative/Rock Album – ''[[The Book of Souls]]'', Iron Maiden</li> </ul> <p>'''[[Emma-gaala]]:'''</p> <ul> <li>2004: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> <li>2006: The audience vote for Best Foreign Artist – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''[[Nagroda Grammy|Grammy Awards]]:'''</p> <ul> <li>2011: Grammy Award for Best Metal Performance – ''[[El Dorado (singel)|El Dorado]]''</li> </ul> <p>'''Hollywood’s RockWalk:'''</p> <ul> <li>2005: RockWalk of Fame Inductee – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''Iberian Festival Awards:'''</p> <ul> <li>2017: Best International Live Performance – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''[[Ivor Novello Awards]]:'''</p> <ul> <li>2002: International Achievement – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''[[Nagroda Juno|Juno Awards]]:'''</p> <ul> <li>2010: Juno Award for Music DVD of the Year – ''[[Iron Maiden: Flight 666]]'' (Sam Dunn and Scott McFadyen)</li> </ul> <p>'''[[Kerrang! Awards|''Kerrang!'' Awards]]:'''</p> <ul> <li>2005: ''Kerrang!'' Hall of Fame – Iron Maiden</li> <li>2013: ''Kerrang!'' Inspiration – Iron Maiden</li> <li>2016: ''Kerrang!'' Legend – Iron Maiden</li> </ul> </td> <td style="padding: 12px; border: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); vertical-align: top;"> <p>'''Loudwire Awards (Critics Poll):'''</p> <ul> <li>2015: Album of A Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> <li>2015: Best Song of A Year – ''Empire of The Clouds'' Iron Maiden</li> <li>2015: Artist of A Year – ''[[Bruce Dickinson]]'' Iron Maiden</li> <li>2017: Best Live Band – Iron Maiden</li> <li>2017: Best Bassist – ''[[Steve Harris]]'' (Iron Maiden)</li> </ul> <p>'''[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]:'''</p> <ul> <li>2004: Best UK Act – Iron Maiden</li> <li>2008: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2008: Icon Award – Eddie</li> <li>2009: Golden Gods Award – Iron Maiden</li> <li>2009: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2011: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2012: Best Event – Iron Maiden’s UK Tour</li> <li>2014: Best UK Band – Iron Maiden</li> <li>2015: Best Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2015: Readers’ Poll Best Album 2015 – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Album of a Year – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2017: Best Game – Legacy of the Beast</li> </ul> <p>'''Metal Storm Awards:'''</p> <ul> <li>2006: Best Heavy Metal Album – ''A Matter of Life and Death'', Iron Maiden</li> <li>2009: Best DVD – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> <li>2010: Best Video – The Final Frontier, Iron Maiden</li> </ul> <p>'''Nordoff-Robbins:'''</p> <ul> <li>2004: Special Achievement Award – Iron Maiden</li> <li>2015: O2 Silver Clef Award For Outstanding Contribution To UK Music</li> </ul> <p>'''Planet Rock Awards:'''</p> <ul> <li>2016: Best British Album – Iron Maiden ''[[The Book of Souls]]''</li> <li>2016: Best British Single – Iron Maiden ''[[Speed of Light]]''</li> <li>2017: Best British Band – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''[[Rockbjörnen]]:'''</p> <ul> <li>2011: Best Hard Rock Live Act – Iron Maiden</li> </ul> <p>'''Rock In Rio Walk Of Fame:'''</p> <ul> <li>2017: Iron Maiden (inductees)</li> </ul> <p>'''SXSW Film Festival:'''</p> <ul> <li>2009: 24 Beats Per Second – ''Iron Maiden: Flight 666''</li> </ul> <p>'''Team Rock:'''</p> <ul> <li>2015: Album of a Year – ''[[The Book of Souls]]'' Iron Maiden</li> </ul> </td> </tr> </table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ironmaiden.com Òficjalnô starna Iron Maiden] [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Heavy Metal]] ijy2oiwoccnvqve2c32e2u5f9x9x6va 0 11498 212168 209495 2026-09-01T14:46:39Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212168 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kamchatka Brown Bear near Dvuhyurtochnoe on 2015-07-23.jpg|mały|]] '''Bruny miedwiédz''' (''Ursus arctos'') – ôrt miãsojôdnégò suska z rodzëznë miedwiedzowatëch (''Ursidae''). Òn żëje w [[Azjô|Azji]], [[Eùropa|Eùropie]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Jich je terô dosc mało. Bruny miedwiédz wôżi òd 125 do 450 kg. Òn mô dosc małą głowã i mòcné nodżi. Bruny miedwiédz dobrze biegô i płiwô, a zjôdô susczi, rëbë a téż roscënë, a nawetka miód. Tak òn żëwi sã nié le miãsã. Bruny miedwiédz òb zëmã dosc słabò spi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A053, Katmai National Park, Brooks Falls, Alaska, USA, bear and salmon, 2002.jpg|Bruny miedwiédz Òbrôzk:Ursus arctos_-_Norway.jpg|Bruny miedwiédz mòże stanąc na dwùch nogach Òbrôzk:Ursus arctos distribution.png| Òbrôzk:1996. Stamp of Belarus 0122.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szari wilk]] == Lëteratura == * Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 144 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] quvvs8grm7sdyv7r4lohiy1y7v6u2rl 0 11524 212210 206720 2026-09-01T16:16:46Z Iketsi 3254 Òbrôzk 212210 wikitext text/x-wiki {{Nobel|Nôdgroda=Chemijô|Rok=1911}} {{Nobel|Nôdgroda=Fizyka|Rok=1903}} [[Òbrôzk:Marie Curie Tekniska museet.jpg|mały|Mariô Skłodowskô-Curie, rok 1900]] '''Mariô Saloma Skłodowskô-Curie''' ({{jãz.|pl}} ''Maria Skłodowska-Curie'', {{jãz.|fr}} ''Marie Curie'' abò ''Madame Curie'', ùr. 7 [[Lëstopadnik|lëst]]. [[1867]] w [[Warszawa|Warszawie]] – ùm. 4 [[lëpińc]]a [[1934]] we Francji) – stolemnô pòlskô-francëskô ùczała; badérka [[fizyka|fizyczi]], [[Chemijô|chemii]], radioaktiwnoscë; dwa razë noblëstka. Mariô bëła pierszą białką, chtërna dobëła [[Nôdgroda_Nobla|nôdgrodë Nobla]] na swiece, pierszą òsobą z blós 4 na swiece, chtërna dobëła nôdgrodã Nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w 2 apartnëch òbrëmiach dokładnëch ùczbów. <br>Bëła téż pierszą białką-profesórką na [[Sorbóna|Sorbónie]] i pierszą białką we Francji, chtërna pò smiercë spòczëła za zasłëdżi w parisczim Panteònie. Ùrodzëła sã w Zeńdzeniowi Warszawie pòd zôbòrã rusczim. Ji starszi bëlë ùbòdżëma szlachcicama ë szkòlnyma. Ji òjc, Władisłôw herbù Dołãga, bëł bezwiarniką, szkòlnym matematiczi ë fizyczi ë téż direktórã 2 gbùrsczich gimnazjów. Ji mëma, Barnisłôwa z dodoma Boguskô herbù Topór, bëła katolëczką ë prowadniczką warszawsczi płôce dlô dzéwczãt. Ji sostrë ë bracia òstëlë lékôrzama ë szkòlnyma. Czej Mariô bëłô môłô, ji ùmiłotonô sostra Zofiô ùmarła na tifus, pò czim ùmarła téż ji mëma na sëchòtë. Mariô dostała wiôlgą depresje, òstała sã bezwiarniczką ë pòswãcëła sã ùczbóm. Mario chcała sã ùczëc, le w rusczim zôbòrze bëł zakôz ùczbë na ùniwersytece dlô pòlsczich białk. Ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim Lôtającym Ùniwersytece, gdze pòznôła ruszczich badérów, jaknò szkòlôka [[Dmitrij Mendelejew|Mendelejewa]] i szkòlôka Bunsena, chtërni ji ùczëlë chemiczny analizë. Mariô przecygnãła do [[Francëjô|Francji]] do [[Pariz]]a w 1890 z sostrą Barnisłôwą, abë sztudérowac na Sorbónie. Zamieszkôlë w Parizu, gdze Mariô òżeniła sã z francësczim chłopã, znônim fizykã i badérã piezoelektricznoscë, Pierrã Curie. Miëlë 2 córczi: Jiréna Joliot-Curie (téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii) i Eve Curie. We Francji Mariô dowiedzëła sã ò parmieniowaniu pierwiôstka ùranu, badérowanégò bez Henriégò Bacquerele. Ji chłop Pierre z jegò bratã Jacquesã Curie ùsôdzył baro dokłôdny, elektriczny pòmiernik. Mariô, chtërna miała nót dobëc temã do ji dochtorsczi tezë na Sorbónie, z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parmienienie [[Ùran_(pierwiôstk)|ùranu]] we dodomù i w stôri, lékarsczi szopie na ùniwersytece, bò ni miała labòratorium. Mariô badérowała ''pechblende'', zort zemi, w chtërny je ùran, i w rokù 1898 dzãka temù òdkrëła 2 nieznóné, radioaktiwné pierwiôstczi: [[Pòlón]] i [[Rôd]]. Mionowała pòlón na czesc Pòlsczi, a rôd - radiùm, bò ''radiacjô'' pò łacyńskù to parmienienie. Mariô ùsôdzyła téż słowò "radioaktiwnosc". Za ji badérowania Mariô dobëła nôdgrodã Nobla z fizyczi razã z ji chłopã Pierre i Henri Bacquerelem w 1903. W 1911 dobëła téż nôdgrodã Nobla z chemii. Pierre ùmarł tragiczno w wëpôdkù na parisczi szasë w rokù 1906. Mariô erbowała katédre Pierre'a na Sorbónie i bez to bëła pierszô białką-profesórką wëkładającą na Sorbónie. W pierszi swiatowi wòjnie Mariô robiła w leczeniù chòrëch z radioaktiwnim permenieniã i w mediczny radiolodżi. Ji córka Jiréna téż badérowała chemie i jaknò drëga białka na swiece (pò mëmie) dobëła nôdgrodã Nobla z chemii za òdkrëce jinni radioaktiwnoscë. Mariô dobëła téż francësczi Noblëwi Order Ledżi i przëznôwóné noblëwé doktoratë na ùniwersytetach i pòlitechnikach w Pòlsce. Mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chòrowac, tracëc słëch i wezrok, i ùmarła w 1934 r. w sanatorium Passy we Francëji na jãdzé anemije i téż pòparminiennô chòrobë, chtërna dobëła bez côłké żëcé badérowania radioaktiwnoscë. Pò smiercë Mariô i Pierre Curie òstalë ùnoblëwowóni w ùczbach i w kùlturze na swiece. Jednostka fizyczna mionowana ''Curie'' (CI) to je lëczba radioaktiwnoscë. W rokù 1946 nowo òdkrëty [[pierwiôstk]] [[Czur]] z lëczbą atomòwą 96 dostôł miono Curium (Cm) dlô pamiãcë Marii i Pierra. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Curieosity_marie_curie_2456753.jpg|Mariô na Sorbónie w Parizù (1890) Òbrôzk:Pierre_and_Marie_Curie.jpg|Mariô i Pierre w labòratorium Òbrôzk:Irene_and_Marie_Curie_1925.jpg|Córka Jiréna i mëma Mariô w labòratorium </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wisława Szymborska]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Białczi]] [[Kategòrëjô:Ùczba]] [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] gyu7vsnp579f9iyvtvuxlbzmj8h42an 212211 212210 2026-09-01T16:17:08Z Iketsi 3254 - → – ; → 212211 wikitext text/x-wiki {{Nobel|Nôdgroda=Chemijô|Rok=1911}} {{Nobel|Nôdgroda=Fizyka|Rok=1903}} [[Òbrôzk:Marie Curie Tekniska museet.jpg|mały|Mariô Skłodowskô-Curie, rok 1900]] '''Mariô Saloma Skłodowskô-Curie''' ({{jãz.|pl}} ''Maria Skłodowska-Curie'', {{jãz.|fr}} ''Marie Curie'' abò ''Madame Curie'', ùr. 7 [[Lëstopadnik|lëst]]. [[1867]] w [[Warszawa|Warszawie]] – ùm. 4 [[lëpińc]]a [[1934]] we Francji) – stolemnô pòlskô-francëskô ùczała; badérka [[fizyka|fizyczi]], [[Chemijô|chemii]], radioaktiwnoscë; dwa razë noblëstka. Mariô bëła pierszą białką, chtërna dobëła [[Nôdgroda_Nobla|nôdgrodë Nobla]] na swiece, pierszą òsobą z blós 4 na swiece, chtërna dobëła nôdgrodã Nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w 2 apartnëch òbrëmiach dokładnëch ùczbów. <br>Bëła téż pierszą białką-profesórką na [[Sorbóna|Sorbónie]] i pierszą białką we Francji, chtërna pò smiercë spòczëła za zasłëdżi w parisczim Panteònie. Ùrodzëła sã w Zeńdzeniowi Warszawie pòd zôbòrã rusczim. Ji starszi bëlë ùbòdżëma szlachcicama ë szkòlnyma. Ji òjc, Władisłôw herbù Dołãga, bëł bezwiarniką, szkòlnym matematiczi ë fizyczi ë téż direktórã 2 gbùrsczich gimnazjów. Ji mëma, Barnisłôwa z dodoma Boguskô herbù Topór, bëła katolëczką ë prowadniczką warszawsczi płôce dlô dzéwczãt. Ji sostrë ë bracia òstëlë lékôrzama ë szkòlnyma. Czej Mariô bëłô môłô, ji ùmiłotonô sostra Zofiô ùmarła na tifus, pò czim ùmarła téż ji mëma na sëchòtë. Mariô dostała wiôlgą depresje, òstała sã bezwiarniczką ë pòswãcëła sã ùczbóm. Mario chcała sã ùczëc, le w rusczim zôbòrze bëł zakôz ùczbë na ùniwersytece dlô pòlsczich białk. Ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim Lôtającym Ùniwersytece, gdze pòznôła ruszczich badérów, jaknò szkòlôka [[Dmitrij Mendelejew|Mendelejewa]] i szkòlôka Bunsena, chtërni ji ùczëlë chemiczny analizë. Mariô przecygnãła do [[Francëjô|Francji]] do [[Pariz]]a w 1890 z sostrą Barnisłôwą, abë sztudérowac na Sorbónie. Zamieszkôlë w Parizu, gdze Mariô òżeniła sã z francësczim chłopã, znônim fizykã i badérã piezoelektricznoscë, Pierrã Curie. Miëlë 2 córczi: Jiréna Joliot-Curie (téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii) i Eve Curie. We Francji Mariô dowiedzëła sã ò parmieniowaniu pierwiôstka ùranu, badérowanégò bez Henriégò Bacquerele. Ji chłop Pierre z jegò bratã Jacquesã Curie ùsôdzył baro dokłôdny, elektriczny pòmiernik. Mariô, chtërna miała nót dobëc temã do ji dochtorsczi tezë na Sorbónie, z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parmienienie [[Ùran_(pierwiôstk)|ùranu]] we dodomù i w stôri, lékarsczi szopie na ùniwersytece, bò ni miała labòratorium. Mariô badérowała ''pechblende'', zort zemi, w chtërny je ùran, i w rokù 1898 dzãka temù òdkrëła 2 nieznóné, radioaktiwné pierwiôstczi: [[Pòlón]] i [[Rôd]]. Mionowała pòlón na czesc Pòlsczi, a rôd – radiùm, bò ''radiacjô'' pò łacyńskù to parmienienie. Mariô ùsôdzyła téż słowò "radioaktiwnosc". Za ji badérowania Mariô dobëła nôdgrodã Nobla z fizyczi razã z ji chłopã Pierre i Henri Bacquerelem w 1903. W 1911 dobëła téż nôdgrodã Nobla z chemii. Pierre ùmarł tragiczno w wëpôdkù na parisczi szasë w rokù 1906. Mariô erbowała katédre Pierre'a na Sorbónie i bez to bëła pierszô białką-profesórką wëkładającą na Sorbónie. W pierszi swiatowi wòjnie Mariô robiła w leczeniù chòrëch z radioaktiwnim permenieniã i w mediczny radiolodżi. Ji córka Jiréna téż badérowała chemie i jaknò drëga białka na swiece (pò mëmie) dobëła nôdgrodã Nobla z chemii za òdkrëce jinni radioaktiwnoscë. Mariô dobëła téż francësczi Noblëwi Order Ledżi i przëznôwóné noblëwé doktoratë na ùniwersytetach i pòlitechnikach w Pòlsce. Mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chòrowac, tracëc słëch i wezrok, i ùmarła w 1934 r. w sanatorium Passy we Francëji na jãdzé anemije i téż pòparminiennô chòrobë, chtërna dobëła bez côłké żëcé badérowania radioaktiwnoscë. Pò smiercë Mariô i Pierre Curie òstalë ùnoblëwowóni w ùczbach i w kùlturze na swiece. Jednostka fizyczna mionowana ''Curie'' (CI) to je lëczba radioaktiwnoscë. W rokù 1946 nowo òdkrëty [[pierwiôstk]] [[Czur]] z lëczbą atomòwą 96 dostôł miono Curium (Cm) dlô pamiãcë Marii i Pierra. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Curieosity_marie_curie_2456753.jpg|Mariô na Sorbónie w Parizù (1890) Òbrôzk:Pierre_and_Marie_Curie.jpg|Mariô i Pierre w labòratorium Òbrôzk:Irene_and_Marie_Curie_1925.jpg|Córka Jiréna i mëma Mariô w labòratorium </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wisława Szymborska]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Białczi]] [[Kategòrëjô:Ùczba]] [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] ko3m5we0o62h14yzgu0e8rnlm48xl8o 0 11553 212131 206534 2026-09-01T14:41:26Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212131 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Arabskô Repùblika Syrëji (Syrëjô)|gwôsné miono=الجمهورية العربية السورية <br><small>al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah</small></br>|fana=Flag of Syria (2025-).svg|miono-genitiw=Syrëji|herb=Emblem of Syria (2025–present).svg|mòtto=|himn=Humat ad-dijar<br>(Strażnicy Tatczëzny)|na karce=Syria in its region (claimed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]] dial. syr.|stolëca=Damaszk|fòrma państwa=Prezidentowô Repùblika|Prezydeńt=Ahmad asz-Szara|wiéchrzëzna=185.180|procent-wòdë=|rok=2011|lëdztwò=20.401.892|dëtk=[[syrëjsczi funt]]|kòd dëtka=SYP|czasowô cona=+2 do +3|swiãto=|kòd=SY|Internet=.sy|aùtowi kòd=SY|telefón=+963 }} '''Syrëjô''' je państwã w zôpadnej [[Azjô|Azji]] nad pòrenkowim [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], czej je tu tragedia: od 2011 wojna domoca diktatora Assada i midzënarodnô wojna od 2014 przecem ISIS, Tëreckô i jin. Syrëjô greńczë z państwama: [[Irak]] òd pòrënku, [[Tëreckô]] od nôrdu, Jordan i Jizrael od półniô, [[Liban]] i Strzódzemné Mòrze òd zôpadu i też w blëzë [[Cyper]] na mòrzu. Stolecznym gardã je [[Damaszk]]. Nôwikszim gardã beło [[Aleppo]], le pre wojną od 2011 rokù. Jine wiksze gardë Syrëji to Latakia, Homs i Hama. Miono Syrëjô pòchôdô òd luwijsczégò słowa, zapisónégò w VIII stolatë p.n.e. jakno „Sura/i" ë starożëtnégò grecczégò: Σύριοι, Sýrioi, abò Σύροι, Sýroi; òba pòchôdają òd jesz wiôższégò słowa Aššūrāyu z nordowi Mezopotamii. Z historicznym perspetiwë miono „Syrëjô" òdnosi sã do regionów nordowégò Lewantu, zamëkając téż m.jin. dzysdniowi [[Liban]], Aleksandrettã (ùrzãdni İskenderun) ë starożëtny gard Antiochijô (syryjską stolëcą z czasów przedmùzułmańsczich). W jesz wiôlgszim znaczënkù, jakno Wiôlgô Syrëjô abò Syrëjopalestina, miono Syrëjô zamëkô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] téż zemie dzysdniowégò Izraela, Palestinë, Jordańskô, a téż Synaju, Cylicji ë jinëch zemiów, òd Taurusu (górów w Turecczi) pò Syrską Pùstynię ë òd Strzódzemnégò Môrza pò Eùfrat. W tim znaczënkù równak w [[Arabsczi jãzëk|arabsczim jãzëkù]] brëkòwóné je miono ‏الشام‎, trl. ''Aš-Šām'', trb. ''Asz-Szam'', co je téż pòtoczną mioną ùrzãdny stolëcë regionu ë państwa Syrëji, czëlë Damaszku. == Galeriô == <gallery> Ummayad_Mosque_at_night.jpg|Ummajadczi meczet w Damaszku Tetrapylon_Palmyra.jpg|Tetrapilon w Palmirze, zniczony w 2014 przez ISIS Saint_Elijah_Maronite_Cathedral,_Aleppo_(4).jpg|Katedra Mariawitów sw. Elijôsza w Aleppo Barada_river_in_Damascus_(April_2009).jpg|Rzeka Barada w Damaszku Aleppo_Night_by_Charles_Hajj.jpg|Aleppo w noc Citadel_of_Aleppo.jpg|Citadelo w Aleppo w 2010 r, dzys zniczona Bosra_pano_Syria.jpg|Rzimsczi teatr w Bosra Lion_in_the_garden_of_Palmyra_Archeological_Museum,_2010-04-21.jpg|Lew bôżeny Al-Lat w Palmirze, dzys zniczony Damascus_Opera_House.jpg|Opera w Damaszku Palmyra,_Syria_-_3.jpg|Góry kól Palmiry Downtown_Aleppo,_Queik_river_at_night.jpg|Rzeka Queik w Aleppo Aleppo_city_hall_laz.jpg|Rotesz w Aleppo w 2009 r, dzys zniczone Rosa_damascena5.jpg|Damaszkòwô róża Bakdash_Icecream_(2789962718).jpg|Deser Booza w Damaszku Aleppo_soap_01.jpg|Oliwczowe medłô z Aleppo </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20171205190930/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/sy.html Syria World Factbook] {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] sgy8pd40xq3bzt2176pefifqlqoc8mn 0 11683 212133 209218 2026-09-01T14:41:29Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212133 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Timor-Leste''<br>''Timór Lorosa'e |miono = Pòrënkòwi Timor |miono-genitiw = Pòrënkòwégò Timoru |fana = Flag of East Timor.svg |herb = Coat_of_arms_of_East_Timor.svg |na karce = LocationEastTimor.svg |mòtto = Honra, Pátria e Povo (Tcza, tatczëzna i nôród) |jãzëk = [[Tetum]], pòrtugalsczi |stolëca = Dili |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 15.007 |procent-wòdë = – |lëdztwò = 1.177.834 | rok = 2019 |dëtk = amerikańsczi dolar | kòd dëtka = USD |czasowô cona = +9 |swiãto = 20 maja |himn = Pátria |kòd = TL, TLS |Internet = .tl |telefón = +670 |Prezydeńt=José Ramos-Horta |Premiéra=Xanana Gusmão }} '''Pòrënkòwi Timòr''' abò '''Pòrénszi Timòr''' ([[tetum]]: ''Timór Lorosa'e'', [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrt.]]: ''Timor-Leste'') – môłé państwò w Azji na pòrénszim dzélu òstrowù Timòr, ze stolëcą w [[Dili]]. Òstrów bëł zamieszkóny òd 40.000 lat przez aùstralijsczé plemiona i przez melanezyjsczé plemiona òd 5000 lat. Rosłë tu sandałowé drzewa. Pòrénszi dzél òstrowù béł pòrtugalską kòlonią jakno Pòrtugalsczi Timòr òd 17-égò stolëcy do [[1975]] rokù, a zôpadny dzél òstrowù béł néderlandzką kòlonią, jaż òstôł dzélem Indonezje. Pòrénszi Timòr ògłosył samòstójnotã od Pòrtugalsczi w [[lëstopadnik]]ù 1975 rokù, le chùtkò òstôł zaatakowóné przez wòjskò Indonezji. Krôj béł pòd òkùpacją Indonezji òd [[1976]] do [[1999]] rokù i bëłë tu stolemné mùżdżówczi jak np. mùżdżówka w Dili w 1991 r. [[20 maja]] [[2002]] Pòrénszi Timòr stôł sã ùznónym państwã przez ONZ, a zôpadny dzél òstrowù wcyg mô [[Indonezjô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:East_Timor-CIA_WFB_Map.png|Karta Pòrénszégò Timòrù Òbrôzk:Dili_coast.jpg|Ùbrzég gardu Dili, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Jaco_3.jpg|Ilha de Jaco, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Timorese_Dancers.jpg|Timòrësczé [[Tuńc|tuńcerczi]] Òbrôzk:Lospalos_klein.jpg|Swiãti chëcz religijné w gardze Lospalos, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Man_in_traditional_dress,_East_Timor.jpg|Chłop w lëdowim ruchnie, Pòrénszi Timòr </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé_państwa]] qhu4ov0rr6ogbx43sfu35hrdcx16o5f 0 11702 212224 206688 2026-09-01T17:15:06Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; kat. 212224 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ziemie Odzyskane.png|mały|Dlô Kòmisji Ùstalaniô Pòzwów Miescowëch wôżné bëłë zemie zaznaczoné cemniszima zelonyma farbama]] '''Kòmisjô Ùstalaniô Pòzwów Miescowëch''' – to béł państwòwi òrgan przë minysterstwie w 1934 rokù i pò wòjnie òd 1945 do 1960 rokù. Swégò czasu bëlë w ti Kòmisji m.jin. profesorowie: Kazmiérz Nitsch i Mikòłôj Rudnicczi. Òna mia ùstalëc pòzwë zamieszkałëch òbiektów i fizjograficzëch, wiele razy zmienic niemiecczé na pòlsczé. Dzysô w Polsce to je [[Kòmisjô Pòzwów Môlowòsców i Òbiektów Fizjograficzëch]]. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbiznie]] – [[Gduńsk]] 2014, ss. 206–221 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120911110050/http://knmiof.mac.gov.pl/portal/kn/76/494/Problematyka_zwiazana_z_urzedowym_nazewnictwem_miejscowosci_i_obiektow_fizjograf.html ''Problematyka związana z urzędowym nazewnictwem miejscowości i obiektów fizjograficznych''] * [http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no15_ses/14_yoshioka.pdf ''Yoshioka, Jun (2007).''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô Pòlsczi]] t7lu98crse4bk8tig88qihjdnmqprht 0 11986 212206 206404 2026-09-01T15:26:14Z Iketsi 3254 - → – ; – to je → – 212206 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Violatricolorarvensis.jpg|mały|Trzëfarwny proliszk]] '''Trzëfarwny proliszk''' abò '''jaskùlczé òczka''' (''Viola tricolor'' L.) – roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch (''Violaceae'' Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Nadmòrzczi proliszk (''V. tricolor subsp. curtisii'' (E. Forster) Syme. = ''V. tricolor var. maritima'' Schweigg.) rosce m. jin. na dunach kòl [[Bôłt]]u. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Viola_tricolor_LC0041.jpg|[[Òbrôzk:Cscr-featured.svg|15px]] ''Viola tricolor'' Òbrôzk:Wildes stiefmuetterchen.JPG|''Viola tricolor''<br />var. ''tricolor'' Òbrôzk:Viola_tricolor_whole.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|''Viola tricolor''<br />var. ''maritima'' Òbrôzk:Viola_tricolor.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Viola tricolor 2006.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Styvmorsviol.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:viola_tricolor.jpeg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg Òbrôzk:Viola tricolor maritima.jpg|''Viola tricolor''<br />var. ''maritima'' </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Proliszkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, s. 84 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Proliszkòwaté]] 5qsvy5bg4ew3acum0ffvdn6pmklm1ou 0 12037 212212 205983 2026-09-01T16:17:49Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}}; - → – ; ) (ùr.→; ùr. 212212 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Szlachta, Stanisław Pepliński 8630.jpg|mały|]] '''Stanisłôw Peplińsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Stanisław Józef Pepliński''; ùr. [[19 strëmiannika]] [[1917]] rokù w [[Skòszewò|Skòszewie]] – ùm. 2002 rokù) – to béł ksądz, Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. [[Stutthof]] to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë, a jegò numer to 37191. Tam òn przeżił, a 1948 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia. Jakno ksądz béł pòsłóny do [[Chònice|Chònic]] na dosc krótczi czas. Pò wòjnie òn béł jaczis czas w bòlëcë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.geni.com/people/Stanis%C5%82aw-Pepli%C5%84ski/6000000024596054934 ''Stanisław Józef Pepliński''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Peplińsczi Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] ldz81ubgd77yhkpnjz4ev8zn23zn70b 0 12309 212171 209600 2026-09-01T14:46:45Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212171 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏دولة فلسطين‎ Dawlat Filasṭīn|miono=Państwò Palestina|fana=Flag of Palestine.svg|herb=Coat of arms of Palestine.svg|na karce=State of Palestine (orthographic projection).svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Ramallah|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=6242|czasowô cona=2 – zëma UTC +3 – lato|himn=فدائي <br>(Fida i) <center>[[Òbrôzk:Anthem of Palestine.ogg]]</center>|kòd=PS|Internet=.ps|telefón=+970|miono-genitiw=Palestiny|dëtk=izraelsczi szekel, jordańsczi dinar, amerikańsczi dolar|kòd dëtka=ILS/JOD/USD|lëdztwò=5 600 000|rok=2024|procent-wòdë=|swiãto=15 lëstopadnika|Prezydeńt=Mahmùd Abbas|Premiéra=Mùhammad Mustafa|aùtowi kòd=PS}} '''Palestina''', '''Państwò Palestina''' ({{jãz.|ar}} ‏دولة فلسطين, ''Dawlat Filasṭīn'') – państwò w Zôpadny [[Azjô|Azji]], na Blësczim Pòrénkù. Ji samòstójnotã ùznôwô 147 òd 193 państwów nôleżącëch do [[ONZ]]<ref>[https://www.nytimes.com/2025/07/30/world/middleeast/palestinian-state-recognition-maps.html The Changing Map of Palestinian Recognition] [2025-08-11] New York Times [2025-08-30]</ref>, w tim [[Pòlskô]]<ref>[https://pl.euronews.com/2025/07/31/msz-polska-moze-sluzyc-przykladem-jesli-chodzi-o-uznanie-niepodleglosci-panstwa-palestynsk MSZ: "Polska może służyć przykładem, jeśli chodzi o uznanie niepodległości państwa palestyńskiego"] Euro News [2025-08-28]</ref><ref>[https://www.gov.pl/web/palestyna/relacje-dwustronne Palestyna – Polska w Palestynie] Portal Gov.pl [2025-08-28]</ref>. W [[Warszawa|Warszawie]] Palestina mô swòją ambasadã<ref>[https://www.palestine.pl/polskie/ambasada/ Ambasada] [2019-01-25] Ambasada Państwa Palestyny w Rzeczypospolitej Polskiej [2025-08-28]</ref>, równak państwa ni ma w Ùrzãdowim Spisënkù Mionów Państwów i Niesamòstójnëch Teritoriów<ref name=":0">[https://wiadomosci.onet.pl/swiat/ktore-kraje-uznaja-palestyne-na-temat-polski-kraza-mity/12b1tdm Które kraje uznają Palestynę? Na temat Polski krążą mity] Onet Wiadomości [2025-08-28]</ref>. Leżi na teritorium [[Cona Gazë|Conë Gazë]], zôpadnégò brzegù [[Jordan (rzéka)|Jordanu]], w tim pòrénkòwi Jerozolëmë. Grańczi z [[Izrael|Izraelã]], [[Egipt|Egiptã]] i [[Jordaniô|Jordanią]]<ref>[https://fathomjournal.org/demarcating-the-israeli-palestinian-border Demarcating the Israeli-Palestinian Border] Fathom [2025-08-28]</ref>. Wiéchrzëzna to 6,220 km&#xB2;<ref name=":1">[https://www.palestine-australia.com/about-palestine/country-profile/ Country Profile] Embassy of the State of Palestine [2025-08-28]</ref>. W 2024 Palestina miała 5.6 milliona mieszkańców<ref>[https://tradingeconomics.com/palestine/population Palestine Population] Trading Economics [2025-08-28]</ref>. Palestińsczé władze ùznałë [[Pòrénkòwô Jerozolëma|Pòrénkòwą Jerozolëmã]] za stolëcã, równak jich sedzbą je [[Ramallah]]<ref name=":1" />. Palestina ni mô òficjalny walutë, dopùszczô sã trzë: [[izraelsczi szekel]], [[jordańsczi dinar]], [[amerikańsczi dolar]]<ref name=":1" /><ref>[https://www.travelpalestine.ps/en/Article/99/Currency Currency] Travel Palestine [2025-08-28]</ref><ref name=":2">[https://ecpalestine.org/money-matters/#which-currency-is-used-in-palestine Money Matters] Engage In Palestine [2025-08-28]</ref>. Do 1952 jistniôł palestińsczi pùńt, równy anielsczému pùńtowi<ref name=":2" />. Nôrodné swiãta są [[15 maja]] (swiãto Al Nakba), [[15 lëstopadnika]] (swiãto samòstójnotë) i [[29 lëstopadnika]] (Midzënôrodny Dzéń Solidarnoscë z Palestińsczim Nôrodã)<ref>[https://culturalatlas.sbs.com.au/palestinian-culture/palestinian-culture-dates-of-significance Palestinian Culture – Dates of Significance] Cultural Atlas [2025-08-28]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ramallah Sunset.jpg|Ramallah Òbrôzk:Westbank Control & Access Restrictions Dec 2012.png|Zôpadni brzég Jordanu ë teren kòntrolowany przez Palestinã Òbrôzk:Free Palestine -2 (53253567471).jpg|Palestińsczé dzecë w [[Londin|Londinie]] z merkã ''Wòlna Palestina'' Òbrôzk:Palestine recognition only.svg|Państwa, jaczé ùznelą Palestinã Òbrôzk:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|Jasir Arafat, pierszi prezydent Palestińsczi Aùtonomie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Palestińczicë]] * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] * [[Izrael]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] sz0423mcbiqov4t8jdettbr2mjss05v 0 12310 212172 210157 2026-09-01T14:46:47Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô; Azëją→Azją 212172 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti|miono=Tëreckô Repùblika Nordowégò Cypru|fana=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|herb=Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|miono-genitiw=cyprijsczi|na karce=Northern Cyprus in its region (de-facto).svg|jãzëk=[[Tërecczi jãzëk|tërecczi]]|stolëca=Nordowô Nikosiô|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3355|rok=2021|lëdztwò=390,745|dëtk=lira|czasowô cona=2|himn=Istiklâl Marsi|kòd dëtka=₺|Internet=.tr|telefón=90 392|swiãto=15 lëstopadnika|kòd=TR|mòtto=|procent-wòdë=|Prezydeńt=Tufan Erhürman|Premiéra=Ünal Üstel|Mònarcha=}} '''Nordowi Cyper''' je nëuznonëm państwã na òstrowie w [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnim Mòrzu]] midzë [[Azjô|Azją]] i [[Eùropa|Eùropą]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250831015248/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 CYPR PÓŁNOCNY] Encyklopedia Interia [2025-08-28]. [zarchiwizowane z [https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 tegò adresu] (2025-08-31)].</ref>. Ùznelë go blós [[Tëreckô]]<ref name=":0" /><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17217956 Cyprus country profile] [2023-04-07] BBC News [2025-08-28]</ref>. [[15 lëstopadnika]] 1983 r. Nordowi Cyper obznôjmił samòstójnotã<ref>[https://mfa.gov.ct.tr/cyprus-negotiation-process/historical-background/ Historical Perspective] Ministry of Foreign Affairs (Turkish Republic of Northern Cyprus) [2025-08-28]</ref>. Zajmuje òbéńdã o wiéchrzëznë 3355 km&#xB2;, lëdztwò w 2021 bëło 390,745 mieszkańców<ref>''[https://web.archive.org/web/20251117025358/http://turkicstates.org/en/observers-detail/observers-xc Observers Detail | Türk Devletleri Teşkilatı]'', „Organizations of Turkic States” [dost. 2026-08-01] [zarchiwizowane z [https://turkicstates.org/en/observers-detail/observers-xc adresu] 2025-11-17] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>, (króm tégò òk. 20 tës. wòjarzë tërecczich i 80 tës. wnożników z Anatolie), nôwikszą religiją je islam<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] fo0twd641r5kyax2cl4rw1p5doeb6di 0 12355 212178 211933 2026-09-01T14:48:57Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô; Azëji→Azji 212178 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU |kònstitucjô=Kònstitucjô Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików z 1977}} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ({{jãz.|ru}} ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice – historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, {{jãz.|ru}} ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armeniô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] orquwxqrlt018l4tnqlpgl9ixuet8ri 0 12375 212164 197722 2026-09-01T14:45:38Z Iketsi 3254 - → – ; Azëjô→Azjô 212164 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tibet in China (claimed hatched) (+all claims hatched).svg|mały|Tibet na karce ChLR]] '''Tibetańczi Aùtonomiczny Región''' ([[Tibetańsczi jãzëk|tib]]. བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་, [[Translëtracëjo Wyliego|Wylie]]: Bod-rang-skyong-ljongs, [[Chińczi jãzëk|chiń]].: 西藏自治区; pinyin: Xīzàng Zìzhìqū) je aùtonomicznym regiónã w [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinach]], na pòlu [[Tibet (1912–1951)|dôwnego państwa]] i regiónu kùlturowego Tibet. Leżë na zôpadny dzéli Tibetańsczi Wëżëny i dzéli [[Himalaje|Himalajów]]. Sedzbą je Lhasa. Jako prowincëjô je òd 1965<ref name=":0">[https://iaunrc.indiana.edu/about/our-region/countries/tibet.html Tibet Autonomous Region] Inner Asian and Uralic National Resource Center</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240701170937/https://cenjows.in/wp-content/uploads/2022/02/Layout_-The-Tibet-Autonomous-Region_out_28-11-17.pdf The Tibet Autonomous Region] CENJOWS</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * wiéchrzëzna: 1,200,000 km2<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/tibet Tibet] EBSCO</ref> * lëdztwo: 3.650.000 (2021)<ref>[https://www.tibetanreview.net/prc-census-puts-tibet-autonomous-region-population-at-3-65-million/ PRC census puts Tibet Autonomous Region population at 3.65 million] Tibetan Review</ref> * nôwikszô religijô: tibetańsczi [[buddizm]]<ref name=":1" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:布达拉宫.jpg| Òbrôzk:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006.jpg| Òbrôzk:雅鲁藏布大峡谷_-_panoramio.jpg Òbrôzk:Tashilhunpo11.jpg Òbrôzk:Nam Co, China (Unsplash).jpg Òbrôzk:古格断壁残垣.jpg Òbrôzk:格尔木 NJ2-0028与NJ2-0041牵引货列下行通过三岔河大桥 03.jpg Òbrôzk:Tibet-6048_-_Largest Sitting Maitreya Buddha.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nepal]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chinë]] jubjbq1r0vt67evvdcl6v5jpbjr0bsq 0 12425 212165 210322 2026-09-01T14:45:44Z Iketsi 3254 Azëjô→Azjô 212165 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infobox collage for WWII.PNG|mały|Drëgô swiatowô wòjna]] '''Drëgô swiatowô wòjna''' – nôwiãkszi òbrojony kònflikt w [[Historiô|historie]] swiata, chtëren dérowôł òd 1 séwnika [[1939]] do 2 séwnika [[1945]] (w [[Eùropa|Eùropie]] do 8 môja 1945) ë òbjimôł swòjim dzejaniã całô Eùropã, wschòdną i pôłniowò-wschòdną [[Azjô|Azjã]], nordową [[Afrika|Afrikã]], dzélë [[Blisczi Pòrénk|Blisczégò Pòrénkù]] i wszëtczé òceanë. Niechtërne dzélë wòjnë rëchòwały sã nawetka w [[Arktika|Arktice]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Òprócz nie dżibnąwszy wszëtczich eùropejsczich państwów, brałë w ni udziél głowné państwa Nordowi i [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]], [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] i Azji. Głownëma strónama kònfliktu bëłë państwa òsy i państwa Ficëpòstawnëch Aliansów (alijancë). * Państwa òsë – [[III Rzesza|Trzecy Zrzesz Miemiecczi]], Faszistowsczé Jitalskô, Japòńsczé Jimperium ë jich sojusznicë, Na zôczątkù wespółrobiący wrôz z Radzecczim Związkã (ZSRR); * Aliancë – Państwa kòalicje antihitlerowsczi, pòczãła ją [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgò Britanijô]], Francjô i [[Pòlskô]], do chtërnëch dołączëlë pò tim midzy jinszima Radzecczi Związk, ÙSA ë Jitalskô == Òbaczë téż == * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Historiô]] [[Kategòrëjô:Drëgô swiatowô wòjna]] ihevka0cu0p28qw1rcimqed46cls0s2 14 12821 212063 196799 2026-09-01T12:33:35Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Parczi]] to [[Category:Nôrodné parczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212063 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi]] dcgzc0sxuwg8si2xqy04w7ht52rjznh 10 13110 212240 210903 2026-09-01T20:43:25Z Iketsi 3254 -|link= 212240 wikitext text/x-wiki <table class="infobox vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 280px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> {{#if:{{{miono|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> </th> </tr> }} {{#if:{{{òbrôzk|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[File:{{{òbrôzk}}}|center|250px]]</div> {{#if:{{{òpisënk|}}}|<div style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center; color: var(--color-base, #202122); font-style: italic;">{{{òpisënk}}}</div>}} </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Infòrmacje</div> </th> </tr> {{#if:{{{gwôsné miono|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Gwôsné miono</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{gwôsné miono}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pseudonim|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Znóny/ô téż jakno</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pseudonim}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}{{{môl ùrodzeniô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Ùrodzenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùrodzeniô}}}{{#if:{{{môl ùrodzeniô|}}}|<br />}}{{{môl ùrodzeniô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data smiercë|}}}{{{môl smiercë|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Smierc</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data smiercë}}}{{#if:{{{môl smiercë|}}}|<br />}}{{{môl smiercë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{mùzyczné ôrtë|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mùzyczné ôrtë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{mùzyczné ôrtë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{jinstrumentë|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Jinstrumentë</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jinstrumentë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lata dzejaniô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Lata dzejaniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lata dzejaniô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wëtwórnia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wëtwórnia</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wëtwórnia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{karno|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Karno</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{karno}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wark|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wark</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wark}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòdpis|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Pòdpis</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.6em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[File:{{{pòdpis}}}|center|200px]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{starna www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{starna www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna</span>]</span></div> </td> </tr> }} </table> 6eub0p4499ha9bffzcnmqhl3ewaz1n1 0 13141 212218 202878 2026-09-01T16:28:25Z Iketsi 3254 k= 212218 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Daniel Kalinowsczi''' ({{jãz.|pl}} '''Daniel Kalinowski''') – profesor<ref>https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=101384</ref>. == Żëcòrës == == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Słôwno]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20140203023639/http://www.danielkalinowski.net/ * {{YouTube|v=ZnlBWmk95gU|tit=Prof. Daniel Kalinowski zaprasza do Filharmonii Kaszubskiej na finał II Kongresu Kultury Pomorskiej|k=PomorzeKultury}} * {{YouTube|v=QgzrokP3UW8|tit=Prof. Daniel Kalinowski zaprasza do Swołowa na dyskusję Porozmawiajmy (nie tylko) o kaszubszczyźnie|k=PomorzeKultury}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 3soqptegn3spb75b0lvc0h9jqlqs1fs 0 13325 212204 205891 2026-09-01T15:21:00Z Iketsi 3254 ò 212204 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (òficjalno {{jãz.|pl}} '''''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego aerial photograph 2019 P03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://web.archive.org/web/20260709175140/https://radiokaszebe.pl/news/muzeum-hymnu-w-bedominie-przejdzie-remont-za-1-5-mln-zl-1095 [https://web.archive.org/web/20260709191703/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_remont_muzeum_bedomin.mp3 .mp3] * https://gdansk.tvp.pl/93055058/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie * https://kaszubskizakatek.pl/pl/page/muzeum-hymnu-narodowego-w-bdominie * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/bedomin-muzeum-hymnu-narodowego-dom-rodzinny-jozefa-wybickiego/ * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,23283982,wolna-niedziela-z-wizyta-u-wybickich-w-bedominie.html * https://www.mng.gda.pl/our-services/muzeum-hymnu-narodowego/ * https://www.na-kaszuby.pl/Ciekawe_miejsca/Muzeum_Hymnu_Narodowego_w_Bedominie.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] qi26kwjj1v1x2qz1vib3z33esxn79hs 0 13591 212216 209604 2026-09-01T16:25:38Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; {{Commons}} {{Kòntrola}} 212216 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Demòkraticzna Repùblika Kòngo|gwôsné miono=République démocratique du Congo|fana=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|herb=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|mòtto=Démocratie-Justice-Travail (Demòkracjô-Sprawiedlëwòsc-Prôcô)|himn=Debout Congolais|na karce=Location DR Congo AU Africa.svg|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba|stolëca=[[Kinszasa]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Félix Tshisekedi|Premiéra=Judith Tuluka|data ùsôdzenia=30 czerwińca 1960|wiéchrzëzna=2 344 858|lëdztwò=116,452,162<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/democratic-republic-of-the-congo-population/ DR Congo Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-07-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=Kòngolësczi frank|kòd dëtka=CDF|czasowô cona=òd +1 do +2|swiãto=|Internet=.cd|aùtowi kòd=CGO|telefón=+243|miono-genitiw=Demòkraticzny Repùbliczi Kònga}} '''Demòkraticzna Repùblika Kòngo''' ({{jãz.|fr}} ''République démocratique du Congo''), '''DRK''', krótczé miono: '''Kòngo-Kinszasa''' je państwa w centralny [[Afrika|Africe]], w dorzéczu rzéczi [[Kòngo (rzéka)|Kòngo]]. Stolëcznym gardã je [[Kinszasa]]. Krôj ten bëł kòlonią [[Belgijskô|Belgijsczi]] (przódë bëło tam Wòlne Państwò Kòngo, chtërne bëło włôsnoscą belgijsczégò króla Léópólda II), zwëskał samòstójnota 30 czerwińca 1960. W 1971 diktator Mobutu Sese Seko zjinaczeł miono państwa na Zair, po jégò smiercë pòwrócono do pierszi pòzwy<ref>''[https://ambardc.nl/en/rdc/ History of the Democratic Republic of the Congo]'' [online], Ambassade de la République Démocratique du Congo près le Royaume des Pays-Bas [dost. 2026-07-24] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>. Demòkraticzna Repùblika Kòngo greńczë z [[Angola|Angolą]] (2646 km), [[Bùrundi]] (236 km), [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralną Afriką]] (1747 km), [[Kòngo|Kòngã]] (1229 km), [[Rwandô|Rwandą]] (221 km), [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sùdanã]] (714 km), [[Tanzaniô|Tanzanią]] (479 km), [[Ùgandô|Ùgandą]] (877 km), [[Zambiô|Zambią]] (2332 km). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] migmlfx4shdbhe98zdmg8m0xerza3i5 212217 212216 2026-09-01T16:26:06Z Iketsi 3254 {{Afrika}} 212217 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Demòkraticzna Repùblika Kòngo|gwôsné miono=République démocratique du Congo|fana=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|herb=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|mòtto=Démocratie-Justice-Travail (Demòkracjô-Sprawiedlëwòsc-Prôcô)|himn=Debout Congolais|na karce=Location DR Congo AU Africa.svg|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba|stolëca=[[Kinszasa]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Félix Tshisekedi|Premiéra=Judith Tuluka|data ùsôdzenia=30 czerwińca 1960|wiéchrzëzna=2 344 858|lëdztwò=116,452,162<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/democratic-republic-of-the-congo-population/ DR Congo Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-07-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=Kòngolësczi frank|kòd dëtka=CDF|czasowô cona=òd +1 do +2|swiãto=|Internet=.cd|aùtowi kòd=CGO|telefón=+243|miono-genitiw=Demòkraticzny Repùbliczi Kònga}} '''Demòkraticzna Repùblika Kòngo''' ({{jãz.|fr}} ''République démocratique du Congo''), '''DRK''', krótczé miono: '''Kòngo-Kinszasa''' je państwa w centralny [[Afrika|Africe]], w dorzéczu rzéczi [[Kòngo (rzéka)|Kòngo]]. Stolëcznym gardã je [[Kinszasa]]. Krôj ten bëł kòlonią [[Belgijskô|Belgijsczi]] (przódë bëło tam Wòlne Państwò Kòngo, chtërne bëło włôsnoscą belgijsczégò króla Léópólda II), zwëskał samòstójnota 30 czerwińca 1960. W 1971 diktator Mobutu Sese Seko zjinaczeł miono państwa na Zair, po jégò smiercë pòwrócono do pierszi pòzwy<ref>''[https://ambardc.nl/en/rdc/ History of the Democratic Republic of the Congo]'' [online], Ambassade de la République Démocratique du Congo près le Royaume des Pays-Bas [dost. 2026-07-24] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>. Demòkraticzna Repùblika Kòngo greńczë z [[Angola|Angolą]] (2646 km), [[Bùrundi]] (236 km), [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralną Afriką]] (1747 km), [[Kòngo|Kòngã]] (1229 km), [[Rwandô|Rwandą]] (221 km), [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sùdanã]] (714 km), [[Tanzaniô|Tanzanią]] (479 km), [[Ùgandô|Ùgandą]] (877 km), [[Zambiô|Zambią]] (2332 km). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] s1zq998rzvaw9t8amvw1dh3sa5miazv 0 13593 212266 211185 2026-09-01T21:53:23Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 212266 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Charles III parliamentary procession 2024 (cropped).jpg|mały|Karól III òbczas parlamentarnégò procesje (2024)]] '''Karól III''' ([[Angelsczi jãzëk|ang]]. ''Charles Philip Arthur George''; ùr. 14 lëstopadnika 1948 w [[Londin|Londinie]]) je królã [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanii]] òd 2022, a téż 14 krajów w Wespòlëznë Nôrôdów. Je przédnikã Angelsczégò Kòscoła i miôł tituł Òbróńcë Wiarë<ref>''[https://www.royal.uk/the-king-and-faith The King and Faith]'' [online], www.royal.uk [dost. 2026-07-28] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>. Je nôstarszim dzecka królewi [[Elżbiéta II|Elżbiétë II]] ë ji mãża ksążëca Filipa. W latach 1981–1996 bëł żeniati z Dianą Spencer, z chtërną mô dwùch sënów Wilhelma (ùr. 1982) i Henrika (ùr. 1984), òd 2005 je żeniati z Kamilą Parker Bowles<ref>''[https://www.royal.uk/the-king The King]'' [online], www.royal.uk [dost. 2026-07-28] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Wiôlgô Britaniô]] |col2= === Mònarchòwie === {{#categorytree:Mònarchòwie|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie]] q930vi10uwrkyatz3hlernqtsqgt0bs 0 13666 212265 211825 2026-09-01T21:52:56Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 212265 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|mały|Elżbiéta II w 1959]] '''Elżbiéta II''' ({{jãz.|en}} ''Elizabeth II'', ''Elizabeth Alexandra Mary'', ùr. 21 łżëkwiata 1926 w [[Londin|Londinie]], zm. 8 séwnika 2022 w [[Balmoral]]) bëła królową [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] òd 6 gromicznika 1952 do 8 séwnika 2022<ref name=":0">''[https://historia.dorzeczy.pl/historia-wspolczesna/343303/krolowa-elzbieta-ii-kim-byla-ukochana-krolowa-brytyjczykow.html Królowa Elżbieta. 96 lat życia, 70 lat na tronie]'' [online], Historia Do Rzeczy, 8 września 2022 [dost. 2026-07-31] ({{jãz.|pl}}).</ref>, a téż królowa inszich państwów Wespòlëznë Nôrôdów (razã bëło ich 33, a w chwili smiercë 14)<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1420391%2Ckrolowa-elzbieta-ii-byla-jednoczesnie-glowa-14-panstw.html Królowa Elżbieta II była jednocześnie głową 14 państw]'' [online], Polska Agencja Prasowa [dost. 2026-07-31] (<abbr>{{jãz.|pl}}</abbr>).</ref>. Jej panòwanie bëło drëdżim nôdłëgszëm w historie, nôdłëgszëm panòwaniã białczi ë nôdłëgszëm w Wiôldżi Britanie<ref>Szulim&nbsp;I., ''[https://www.national-geographic.pl/ludzie/100-lat-temu-urodzila-sie-krolowa-elzbieta-ii-wszystko-co-warto-wiedziec-o-brytyjskiej-monarchini/ 100 lat temu urodziła się Elżbieta II. Ciekawostki i fakty o królowej | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-07-31] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Bëła córką ksążëca Yorku, Alberta (pòtemù króla [[Jerzi VI|Jerzégò VI]]) ë jegò białczi Elżbiétë Bowles-Lyon<ref name=":0" />. 20 lëstopadnika 1947 òdbëł sã zdënk Elżbiétë z Filipã, ksążëcã Grecczi i Dëńsczi, para miała czwòro dzecy<ref name=":0" />: [[Karól III|Karóla]] (ùr. 1948), Annã (ùr. 1950), Andrzeja (ùr. 1960) i Édwarda (ùr. 1964)<ref>''[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28886362,elzbieta-ii-ile-ma-dzieci-wnukow-i-prawnukow-najwazniejsze.html Elżbieta II – ile ma dzieci? Najważniejsze informacje o królowej Wielkiej Brytanii]'' [online], gazetapl, 8 séwnika 2022 [dost. 2026-07-31] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Po smiercë òjca òstała królową, ji kòrónacjô miała mol w Westminstersczim Òpactwié 2 czerwińca 1953<ref name=":0" />. W 1996 Elżbiéta II òdwiedzëła [[Pòlskô|Pòlskã]], òbczas ti gòscënë prezydent [[Aleksander Kwaśniewsczi]] òdznaczëł ją [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>''[https://dzieje.pl/wiadomosci/jedyna-wizyta-elzbiety-ii-w-polsce-w-1996-roku Jedyna wizyta Elżbiety II w Polsce w 1996 roku]'' [online], dzieje.pl [dost. 2026-07-31].</ref>. Po smiercë ji nastãpnikã òstał ji nôstarszi syn [[Karól III|Karól]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Philip de László_-_Princess Elizabeth of York_-_1933.jpg|Elżbiéta w 1933 Òbrôzk:Queen Elizabeth II of Great Britain(cropped).jpg|Elżbiéta w 1976 Òbrôzk:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg|Elżbiéta w 2007 Òbrôzk:Official opening of the Fourth Senedd Assembly, June 7 2011 7 (cropped).jpg|Elżbiéta w 2011 Òbrôzk:Queen Elizabeth II in March 2015.jpg|Elżbiéta w 2015 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Wiôlgô Britaniô]] |col2= === Mònarchòwie === {{#categorytree:Mònarchòwie|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie]] 4lb0ystonrk4axw7wazrdcn02nc9q2c 0 13695 212188 211442 2026-09-01T14:54:29Z Iketsi 3254 Azëji→Azji 212188 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Coat_of_arms_of_Shymkent.png |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=KZ |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł 1 310 681 mieszkańców, bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology" /> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azje, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018" /> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development" /> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development" /> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026" /><ref name="ethnicity2026" /> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics" /> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szëm Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics" /> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[piscowanié]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development" /> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azji]] 4agotbmodsvycaz04ro3mmfnsmcezme 0 13771 212239 211335 2026-09-01T20:42:37Z Iketsi 3254 kat. 212239 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk |miono= PinkPantheress |òbrôzk= PinkPantheress at 2026 Montreux Jazz Festival-9.jpg |òpisënk= PinkPantheress (2026) |gwôsné miono= |pseudonim= Victoria Beverley Walker |data ùrodzeniô= [[18 łżëkwiata]] [[2001]] |môl ùrodzeniô= [[Bath]], [[Wiôlgô Britaniô]] |data smiercë= |môl smiercë= |mùzyczné ôrtë= pop, bedroom pop, alt-pop, UK garage |jinstrumentë= |lata dzejaniô= òd 2019 |wëtwórnia= |karno= |wark= |pòdpis= PinkPantheress sig.svg |starna www= https://www.pantheress.pink }} '''PinkPantheress''', richtich '''Victoria Beverley Walker''' (ùr. [[18 łżëkwiata]] [[2001]] w [[Bath]]) – britijskô spiéwôrka, aùtórka frantówków a mùzycznô producentka kenijsczi rodowiznë<ref>[https://blavity.com/pinkpantheress-ethnicity What Is Pinkpantheress' Ethnicity? How the Songstress Takes Pride In Her Kenyan Roots], blavity.com, 12 strëmiannika 2024.</ref>. W swòjim ùsôdztwie colemało brëkùje sample sztëczków z lat 90. i 2000, a ji ùsôdzczi są czãsto dosc krótczé. Mùzyka PinkPantheress słëchô wielu ôrtóm mùzycznym, m.jin. Alternative R&B, Bedroom Pop, UK Garage, czë Indie Electronic<ref>[https://www.allmusic.com/artist/pinkpantheress-mn0004083042 PinkPantheress], allmusic.com.</ref>. == Mùzycznô kariera == W 2021, czej studiowa na Ùniwersytece w Londynie, PinkPantheress zaczã pùblikòwac swòje sztëczczi na platfòrmie TikTok, gdze zwëska widzałosc<ref>[https://slate.com/culture/2021/10/pinkpantheress-just-for-me-tiktok-mixtape-review.html TikTok’s Latest Breakout Star Hides Her Name, but She Can’t Escape Her Fame], slate.com, 21 rujana 2021.</ref>. Syngle „Pain” i „Just for Me”, jaczé miałë promòwac debiutancczi mixtape artistczi ''To Hell with It'' (2021), pòjawiłë sã na britijsczi lësce The Official Singles Chart Top 100 w zélnikù 2021 rokù, pòsobicą na 35. i 27. placu<ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20210806/7501/ Official Singles Charton 6/8/2021], officialcharts.com.</ref><ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20210827/7501/ Official Singles Charton 27/8/2021], officialcharts.com.</ref>. Dobëła pierszi plac w òrganizowónym przez BBC głosowanim Sound of 2022<ref>[https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2Gp2bC0CNFy4pssqk46CdDq/sound-of-2022 Sound of 2022], bbc.co.uk.</ref>. W 2022 rokù syngel „Boy's a Liar” dobëł drëdżi plac we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. Dzãka remiksowi „Boy's a Liar Pt. 2” z amerikańską raperką [[Ice Spice]], PinkPantheress zadebiutowa na lësce Billboard Hot 100. 10 smùtana 2023 rokù wëda swój debiutancczi albùm ''Heaven Knows''<ref>[https://the-tartan.org/2023/11/20/pinkpantheress-releases-strong-first-album-heaven-knows/ PinkPantheress releases strong first album ‘Heaven knows’], the-tartan.org, 20 smùtana 2023.</ref>. W łżëkwiace 2025 rokù PinkPantheress wëda syngel „Tonight”, jaczi promòwôł ji drëdżi mixtape, ''Fancy That''. Sóm mixtape miôł premierã w maju tegò rokù''.'' Czile miesąców pózni, w rujanie, pòjawił sã remix-mixtape ''Fancy Some More?'', na chtërnym pòjawiło sã skòpicą artistów, m.jin. [[SEVENTEEN]], [[Jade]], [[Zara Larsson]], [[Basement Jaxx]]. Remix „Stateside + Zara Larsson” dobéł pierszi plac na Billboard Global 200 i TOP 10 na Billboard Hot 100. == Diskògrafiô == === Albùmë === * ''Heaven Knows'' (2023) === Mixtapë === * ''To Hell with It'' (2021) * ''Fancy That'' (2025) * ''Fancy Some More?'' (2025) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] 2jfk7a443dv39i9vpolho1dt8eg2qz1 212241 212239 2026-09-01T20:44:39Z Iketsi 3254 kat. 212241 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk |miono= PinkPantheress |òbrôzk= PinkPantheress at 2026 Montreux Jazz Festival-9.jpg |òpisënk= PinkPantheress (2026) |gwôsné miono= |pseudonim= Victoria Beverley Walker |data ùrodzeniô= [[18 łżëkwiata]] [[2001]] |môl ùrodzeniô= [[Bath]], [[Wiôlgô Britaniô]] |data smiercë= |môl smiercë= |mùzyczné ôrtë= pop, bedroom pop, alt-pop, UK garage |jinstrumentë= |lata dzejaniô= òd 2019 |wëtwórnia= |karno= |wark= |pòdpis= PinkPantheress sig.svg |starna www= https://www.pantheress.pink }} '''PinkPantheress''', richtich '''Victoria Beverley Walker''' (ùr. [[18 łżëkwiata]] [[2001]] w [[Bath]]) – britijskô spiéwôrka, aùtórka frantówków a mùzycznô producentka kenijsczi rodowiznë<ref>[https://blavity.com/pinkpantheress-ethnicity What Is Pinkpantheress' Ethnicity? How the Songstress Takes Pride In Her Kenyan Roots], blavity.com, 12 strëmiannika 2024.</ref>. W swòjim ùsôdztwie colemało brëkùje sample sztëczków z lat 90. i 2000, a ji ùsôdzczi są czãsto dosc krótczé. Mùzyka PinkPantheress słëchô wielu ôrtóm mùzycznym, m.jin. Alternative R&B, Bedroom Pop, UK Garage, czë Indie Electronic<ref>[https://www.allmusic.com/artist/pinkpantheress-mn0004083042 PinkPantheress], allmusic.com.</ref>. == Mùzycznô kariera == W 2021, czej studiowa na Ùniwersytece w Londynie, PinkPantheress zaczã pùblikòwac swòje sztëczczi na platfòrmie TikTok, gdze zwëska widzałosc<ref>[https://slate.com/culture/2021/10/pinkpantheress-just-for-me-tiktok-mixtape-review.html TikTok’s Latest Breakout Star Hides Her Name, but She Can’t Escape Her Fame], slate.com, 21 rujana 2021.</ref>. Syngle „Pain” i „Just for Me”, jaczé miałë promòwac debiutancczi mixtape artistczi ''To Hell with It'' (2021), pòjawiłë sã na britijsczi lësce The Official Singles Chart Top 100 w zélnikù 2021 rokù, pòsobicą na 35. i 27. placu<ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20210806/7501/ Official Singles Charton 6/8/2021], officialcharts.com.</ref><ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20210827/7501/ Official Singles Charton 27/8/2021], officialcharts.com.</ref>. Dobëła pierszi plac w òrganizowónym przez BBC głosowanim Sound of 2022<ref>[https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2Gp2bC0CNFy4pssqk46CdDq/sound-of-2022 Sound of 2022], bbc.co.uk.</ref>. W 2022 rokù syngel „Boy's a Liar” dobëł drëdżi plac we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. Dzãka remiksowi „Boy's a Liar Pt. 2” z amerikańską raperką [[Ice Spice]], PinkPantheress zadebiutowa na lësce Billboard Hot 100. 10 smùtana 2023 rokù wëda swój debiutancczi albùm ''Heaven Knows''<ref>[https://the-tartan.org/2023/11/20/pinkpantheress-releases-strong-first-album-heaven-knows/ PinkPantheress releases strong first album ‘Heaven knows’], the-tartan.org, 20 smùtana 2023.</ref>. W łżëkwiace 2025 rokù PinkPantheress wëda syngel „Tonight”, jaczi promòwôł ji drëdżi mixtape, ''Fancy That''. Sóm mixtape miôł premierã w maju tegò rokù''.'' Czile miesąców pózni, w rujanie, pòjawił sã remix-mixtape ''Fancy Some More?'', na chtërnym pòjawiło sã skòpicą artistów, m.jin. [[SEVENTEEN]], [[Jade]], [[Zara Larsson]], [[Basement Jaxx]]. Remix „Stateside + Zara Larsson” dobéł pierszi plac na Billboard Global 200 i TOP 10 na Billboard Hot 100. == Diskògrafiô == === Albùmë === * ''Heaven Knows'' (2023) === Mixtapë === * ''To Hell with It'' (2021) * ''Fancy That'' (2025) * ''Fancy Some More?'' (2025) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Britijsczé spiéwôrczi]] qzcj36s4kvne2kjlff53pk2butdffs3 0 13790 212054 212053 2026-09-01T12:19:37Z Iketsi 3254 Galeriô 212054 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:REUNIÓN CON EL REY DE NORUEGA HARALD V Y HAAKON MAGNUS, PRÍNCIPE HEREDERO DE NORUEGA. OSLO, 10 DE DICIEMBRE DE 2025. (54976285370) (cropped).jpg|mały|Harald V w 2025]] '''Harald V''' (ùr. 21 gromicznika 1937 w [[Skaugum]], zm. 28 zélnika 2026 w [[Oslo]]) – król [[Norweskô|Norwesczi]] òd 17 stëcznika 1991 do smiercë. Bëł to pierszi òd 567 lat mònarcha ùrodzony na norwesczi zemie<ref name=":0">''[https://www.royalcourt.no/the-royal-house-of-norway/his-majesty-the-king/the-biography-of-king-harald The biography of King Harald]'' [online], www.royalcourt.no [dost. 2026-08-16].</ref>. Bëł sënã króla [[Òlaf V|Òlafa V]] ë jegò białczi Martë Bernadottë<ref name=":0" />. Òd 1968 bëł żeniałi z Sonją Haraldsen, z chtërną mioł dwòje dzecy: Martã Ludwikã (ur. 1971) ë [[Haakon VIII|Haakona Magnusa]] (ur. 1973)<ref name=":0" />. Trzëkrotno brôł ùdzél (w 1964, 1968 i 1972) w Òlimpijsczich Miónkach jakno żeglôrz<ref>''[https://plejada.pl/rodzina-krolewska/harald-v-krol-ktory-lamie-konwenanse-i-jest-uwielbiany-przez-norwegow/dnhs56w Kim jest Harald V? Poznaj "ludzkiego" króla Norwegii]'' [online], Plejada.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-08-16].</ref>. W 1995 prezydent [[Léch Wałãsa|Lech Wałãsa]] wëapartnił go [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1995/s/24/291 M.P. z 1995 r. Nr 24, poz. 291] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19950240291 ISAP])</ref>, a w 1996 ë 2012 król òdwiedzył [[Pòlskô|Pòlskã]]<ref>''[https://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/krol-norwegii-z-dwudniowawizyta-w-warszawie-ls48543 Król Norwegii z dwudniowąwizytą w Warszawie]'' [online], tvn24.pl, 9 maja 2012 [dost. 2026-08-16].</ref>. Pò jegò smiercë królã Norwesczi òstał syn Haakon VIII. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:92. Kronprinsesse Märtha med prins Harald – no-nb digifoto 20160108 00289 bldsa pk kgl0027.jpg|1937 Òbrôzk:164. Prins Harald – no-nb digifoto 20160108 00336 bldsa pk kgl0036.jpg|1940 Òbrôzk:139. Prins Harald – no-nb digifoto 20160108 00334 bldsa pk kgl0090.jpg|1945 Òbrôzk:117. H.K.H. Prins Harald – no-nb digifoto 20160111 00010 bldsa pk kgl0080.jpg|1956 abò 1957 Òbrôzk:Crown Prince Harald of Norway.jpg|1959 Òbrôzk:Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg|1993 Òbrôzk:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|2011 </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] e9x9ten4i78o0alfeqz1x6iagh0xs0z 212055 212054 2026-09-01T12:20:10Z Iketsi 3254 - 212055 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:REUNIÓN CON EL REY DE NORUEGA HARALD V Y HAAKON MAGNUS, PRÍNCIPE HEREDERO DE NORUEGA. OSLO, 10 DE DICIEMBRE DE 2025. (54976285370) (cropped).jpg|mały|Harald V w 2025]] '''Harald V''' (ùr. 21 gromicznika 1937 w [[Skaugum]], zm. 28 zélnika 2026 w [[Oslo]]) – król [[Norweskô|Norwesczi]] òd 17 stëcznika 1991 do smiercë. Bëł to pierszi òd 567 lat mònarcha ùrodzony na norwesczi zemie<ref name=":0">''[https://www.royalcourt.no/the-royal-house-of-norway/his-majesty-the-king/the-biography-of-king-harald The biography of King Harald]'' [online], www.royalcourt.no [dost. 2026-08-16].</ref>. Bëł sënã króla [[Òlaf V|Òlafa V]] ë jegò białczi Martë Bernadottë<ref name=":0" />. Òd 1968 bëł żeniałi z Sonją Haraldsen, z chtërną mioł dwòje dzecy: Martã Ludwikã (ur. 1971) ë [[Haakon VIII|Haakona Magnusa]] (ur. 1973)<ref name=":0" />. Trzëkrotno brôł ùdzél (w 1964, 1968 i 1972) w Òlimpijsczich Miónkach jakno żeglôrz<ref>''[https://plejada.pl/rodzina-krolewska/harald-v-krol-ktory-lamie-konwenanse-i-jest-uwielbiany-przez-norwegow/dnhs56w Kim jest Harald V? Poznaj "ludzkiego" króla Norwegii]'' [online], Plejada.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-08-16].</ref>. W 1995 prezydent [[Léch Wałãsa|Lech Wałãsa]] wëapartnił go [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1995/s/24/291 M.P. z 1995 r. Nr 24, poz. 291] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19950240291 ISAP])</ref>, a w 1996 ë 2012 król òdwiedzył [[Pòlskô|Pòlskã]]<ref>''[https://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/krol-norwegii-z-dwudniowawizyta-w-warszawie-ls48543 Król Norwegii z dwudniowąwizytą w Warszawie]'' [online], tvn24.pl, 9 maja 2012 [dost. 2026-08-16].</ref>. Pò jegò smiercë królã Norwesczi òstał syn Haakon VIII. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:92. Kronprinsesse Märtha med prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00289 bldsa pk kgl0027.jpg|1937 Òbrôzk:164. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00336 bldsa pk kgl0036.jpg|1940 Òbrôzk:139. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00334 bldsa pk kgl0090.jpg|1945 Òbrôzk:117. H.K.H. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160111 00010 bldsa pk kgl0080.jpg|1956 abò 1957 Òbrôzk:Crown Prince Harald of Norway.jpg|1959 Òbrôzk:Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg|1993 Òbrôzk:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|2011 </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] pl50n21s7vfbabo14668i15aur7uc9a 212260 212055 2026-09-01T21:34:31Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 212260 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:REUNIÓN CON EL REY DE NORUEGA HARALD V Y HAAKON MAGNUS, PRÍNCIPE HEREDERO DE NORUEGA. OSLO, 10 DE DICIEMBRE DE 2025. (54976285370) (cropped).jpg|mały|Harald V w 2025]] '''Harald V''' (ùr. 21 gromicznika 1937 w [[Skaugum]], zm. 28 zélnika 2026 w [[Oslo]]) – król [[Norweskô|Norwesczi]] òd 17 stëcznika 1991 do smiercë. Bëł to pierszi òd 567 lat mònarcha ùrodzony na norwesczi zemie<ref name=":0">''[https://www.royalcourt.no/the-royal-house-of-norway/his-majesty-the-king/the-biography-of-king-harald The biography of King Harald]'' [online], www.royalcourt.no [dost. 2026-08-16].</ref>. Bëł sënã króla [[Òlaf V|Òlafa V]] ë jegò białczi Martë Bernadottë<ref name=":0" />. Òd 1968 bëł żeniałi z Sonją Haraldsen, z chtërną mioł dwòje dzecy: Martã Ludwikã (ur. 1971) ë [[Haakon VIII|Haakona Magnusa]] (ur. 1973)<ref name=":0" />. Trzëkrotno brôł ùdzél (w 1964, 1968 i 1972) w Òlimpijsczich Miónkach jakno żeglôrz<ref>''[https://plejada.pl/rodzina-krolewska/harald-v-krol-ktory-lamie-konwenanse-i-jest-uwielbiany-przez-norwegow/dnhs56w Kim jest Harald V? Poznaj "ludzkiego" króla Norwegii]'' [online], Plejada.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-08-16].</ref>. W 1995 prezydent [[Léch Wałãsa|Lech Wałãsa]] wëapartnił go [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1995/s/24/291 M.P. z 1995 r. Nr 24, poz. 291] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19950240291 ISAP])</ref>, a w 1996 ë 2012 król òdwiedzył [[Pòlskô|Pòlskã]]<ref>''[https://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/krol-norwegii-z-dwudniowawizyta-w-warszawie-ls48543 Król Norwegii z dwudniowąwizytą w Warszawie]'' [online], tvn24.pl, 9 maja 2012 [dost. 2026-08-16].</ref>. Pò jegò smiercë królã Norwesczi òstał syn [[Haakon VIII]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:92. Kronprinsesse Märtha med prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00289 bldsa pk kgl0027.jpg|1937 Òbrôzk:164. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00336 bldsa pk kgl0036.jpg|1940 Òbrôzk:139. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00334 bldsa pk kgl0090.jpg|1945 Òbrôzk:117. H.K.H. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160111 00010 bldsa pk kgl0080.jpg|1956 abò 1957 Òbrôzk:Crown Prince Harald of Norway.jpg|1959 Òbrôzk:Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg|1993 Òbrôzk:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|2011 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Norweskô]] |col2= === Mònarchòwie Norwesczi === {{#categorytree:Mònarchòwie Norwesczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] sng65626f2fwgcfyf4axz5ki6fftegr 212264 212260 2026-09-01T21:52:23Z Iketsi 3254 Mònarchòwie 212264 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:REUNIÓN CON EL REY DE NORUEGA HARALD V Y HAAKON MAGNUS, PRÍNCIPE HEREDERO DE NORUEGA. OSLO, 10 DE DICIEMBRE DE 2025. (54976285370) (cropped).jpg|mały|Harald V w 2025]] '''Harald V''' (ùr. 21 gromicznika 1937 w [[Skaugum]], zm. 28 zélnika 2026 w [[Oslo]]) – król [[Norweskô|Norwesczi]] òd 17 stëcznika 1991 do smiercë. Bëł to pierszi òd 567 lat mònarcha ùrodzony na norwesczi zemie<ref name=":0">''[https://www.royalcourt.no/the-royal-house-of-norway/his-majesty-the-king/the-biography-of-king-harald The biography of King Harald]'' [online], www.royalcourt.no [dost. 2026-08-16].</ref>. Bëł sënã króla [[Òlaf V|Òlafa V]] ë jegò białczi Martë Bernadottë<ref name=":0" />. Òd 1968 bëł żeniałi z Sonją Haraldsen, z chtërną mioł dwòje dzecy: Martã Ludwikã (ur. 1971) ë [[Haakon VIII|Haakona Magnusa]] (ur. 1973)<ref name=":0" />. Trzëkrotno brôł ùdzél (w 1964, 1968 i 1972) w Òlimpijsczich Miónkach jakno żeglôrz<ref>''[https://plejada.pl/rodzina-krolewska/harald-v-krol-ktory-lamie-konwenanse-i-jest-uwielbiany-przez-norwegow/dnhs56w Kim jest Harald V? Poznaj "ludzkiego" króla Norwegii]'' [online], Plejada.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-08-16].</ref>. W 1995 prezydent [[Léch Wałãsa|Lech Wałãsa]] wëapartnił go [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]<ref>[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1995/s/24/291 M.P. z 1995 r. Nr 24, poz. 291] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19950240291 ISAP])</ref>, a w 1996 ë 2012 król òdwiedzył [[Pòlskô|Pòlskã]]<ref>''[https://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/krol-norwegii-z-dwudniowawizyta-w-warszawie-ls48543 Król Norwegii z dwudniowąwizytą w Warszawie]'' [online], tvn24.pl, 9 maja 2012 [dost. 2026-08-16].</ref>. Pò jegò smiercë królã Norwesczi òstał syn [[Haakon VIII]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:92. Kronprinsesse Märtha med prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00289 bldsa pk kgl0027.jpg|1937 Òbrôzk:164. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00336 bldsa pk kgl0036.jpg|1940 Òbrôzk:139. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00334 bldsa pk kgl0090.jpg|1945 Òbrôzk:117. H.K.H. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160111 00010 bldsa pk kgl0080.jpg|1956 abò 1957 Òbrôzk:Crown Prince Harald of Norway.jpg|1959 Òbrôzk:Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg|1993 Òbrôzk:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|2011 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Norweskô]] |col2= === Mònarchòwie === {{#categorytree:Mònarchòwie|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] 8etqpwulm8gl71ocx7sado1wo7rh4s3 0 13821 212243 211647 2026-09-01T20:46:03Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Britijczi]] to [[Category:Britijsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212243 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk |miono= Charli XCX |òbrôzk= Charli xcx-69062.jpg |òpisënk= Charli XCX (2026) |gwôsné miono= Charlotte Emma Aitchison |pseudonim= |data ùrodzeniô= [[2 zélnika]] [[1992]] |môl ùrodzeniô= [[Cambridge]], [[Wiôlgô Britaniô]] |data smiercë= |môl smiercë= |mùzyczné ôrtë= Electropop, dance-pop, synth-pop, hyperpop |jinstrumentë= |lata dzejaniô= òd 2008 |wëtwórnia=Sony Music Publishing |karno= |wark= |pòdpis= Charli XCX svg.svg |starna www= https://www.charlixcx.com }} '''Charli XCX''', richtich '''Charlotte Emma Aitchison''' (ùr. [[2 zélnika]] [[1992]] w [[Cambridge]]) – britijskô spiéwôrka, mòdelka, aktórka, kómpòzytórka i aùtórka tekstów. Jedna z przédnych aùtórk mùzyczi hyper pop. == Mùzycznô kariera == Swòje sztëczczi zaczã pùblikowac na Myspace w 2008, nigle pòjawiła sã na londińsczich rave'ach. W 2010 rokù pòdpisa kòntrakt z Asylum Records, co pózni dało na zôczątkù dekadë czile synglów a mixtape'ów. W 2012 mët ze szwédzczim duo [[Icona Pop]] ùsadzëła sztëczk "I Love It", jaczi zwëskôł wiôldżé ùwôżanié we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] i na swiece, deade ji debiutancczi albùm ''True Romance'' (2013) nie béł wiôlgą zwënégą. W 2014 rokù Charli XCX gòscynno zaspiéwa w synglu [[Iggy Azalea|Iggy Azalei]] "Fancy". Tegò rokù wëda "Boom Clap", jaczi béł TOP 5 synglã w czilu krajach. W ji drëdżim albùmie ''Sucker'' (2014) pòjawiłë sã taczé sztëczczi, jak "Break the Rules", czë "Doing It". W 2016 pòjawiła sã ji EPka ''Vroom Vroom'', a w 2017 mixtapë ''Number 1 Angel'' i ''Pop 2''. W ti dekadze pòjawiłë sã jesz dwa ji albùmë. W 2019 wëda ''Charli'', gdze pòjawił sã pòpùlarny syngel "1999", jaczi ùsadzëła z aùstralijsczim ùtwórcą Troye Sivanã. Ji czwiôrti albùm, ''How I'm Feeling Now'' (2020), pòwstôł òb czas pandemie COVID-19 a zwëskôł widzałosc. W 2022 rokù Charli XCX wëda piąti albùm, ''Crash'', chtëren òstôł ji nôbarżi pòpùlarnym albùmã we Wiôldżi Britanie i Aùstralie. Ji sztëczk "Speed Drive" òstôł partã zwãkòwi stegnë filmù ''Barbie'' z 2023. 7 czerwińca 2024 rokù wëda swój szósti albùm, ''Brat''. Zwëskôł òn wiôlgą widzałosc, a dlô wielu pùblicystów béł òn nôlepszim albùmã w 2024. Mët z albùmã w internecie pòjawił sã trend tpzw. "brat summer", co pózni dało film ''The Moment'' (2026), chtërnégò reżisérą béł Aidan Zamiri. 10 czerwińca 2024 pòjawiła sã rozrzeszónô wersjô albùmù, ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' z trzema dodôwkòwima sztëczkama: "Hello goodbye", "Guess" i "Spring breakers". 14 rujana 2024 pòjawił sã remix-albùm, ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'', na chtërnym gòscynno pòjawilë sã m.jin. [[Ariana Grande]], [[Troye Sivan]], [[Addison Rae]] czë [[Lorde]]. W tim cządze Charli XCX zaczã wëstãpòwac w filmach kina niezanôléżnégò, m.jin. w pòlsczi produkcje ''Erupcja'' (2025). W 2026 rokù Charli XCX wëda dwa albùmë: ''Wuthering Heights'' (jaczi òstôł zwãkòwą stegną dlô filmù ò jistnym titlu) i ''Music, Fashion, Film''. == Diskògrafiô == === Albùmë === * ''True Romance'' (2013) * ''Sucker'' (2015) * ''Charli'' (2019) * ''How I'm Feeling Now'' (2020) * ''Crash'' (2022) * ''Brat'' (2024) ** ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' (2024) ** ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'' (2024) * ''Music, Fashion, Film'' (2026) === EP-czi === * ''You're the One'' (2012) * ''Vroom Vroom'' (2016) === Mixtapë === * ''Heartbreaks and Earthquakes (2012)'' * ''Super Ultra (2012)'' * ''Pop 2'' (2017) * ''Number 1 Angel'' (2017) === Zwãkòwé stegnë === * ''Bottoms'' (2023) * ''Wuthering Heights'' (2026) == Bibliografiô == * [https://www.discogs.com/artist/1345479-Charli-XCX?srsltid=AfmBOopTfwOKe4Yi0NSmgiRRJ8rqsCcAmVVpMt0Mo1kOT-gcfAf29Xbp Charli XCX], discogs.com. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Britijsczé spiéwôrczi]] qavkkkkmdzlwamn8fwve5nd3r9804ri 212246 212243 2026-09-01T20:48:13Z Iketsi 3254 Removing from [[Category:Spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212246 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk |miono= Charli XCX |òbrôzk= Charli xcx-69062.jpg |òpisënk= Charli XCX (2026) |gwôsné miono= Charlotte Emma Aitchison |pseudonim= |data ùrodzeniô= [[2 zélnika]] [[1992]] |môl ùrodzeniô= [[Cambridge]], [[Wiôlgô Britaniô]] |data smiercë= |môl smiercë= |mùzyczné ôrtë= Electropop, dance-pop, synth-pop, hyperpop |jinstrumentë= |lata dzejaniô= òd 2008 |wëtwórnia=Sony Music Publishing |karno= |wark= |pòdpis= Charli XCX svg.svg |starna www= https://www.charlixcx.com }} '''Charli XCX''', richtich '''Charlotte Emma Aitchison''' (ùr. [[2 zélnika]] [[1992]] w [[Cambridge]]) – britijskô spiéwôrka, mòdelka, aktórka, kómpòzytórka i aùtórka tekstów. Jedna z przédnych aùtórk mùzyczi hyper pop. == Mùzycznô kariera == Swòje sztëczczi zaczã pùblikowac na Myspace w 2008, nigle pòjawiła sã na londińsczich rave'ach. W 2010 rokù pòdpisa kòntrakt z Asylum Records, co pózni dało na zôczątkù dekadë czile synglów a mixtape'ów. W 2012 mët ze szwédzczim duo [[Icona Pop]] ùsadzëła sztëczk "I Love It", jaczi zwëskôł wiôldżé ùwôżanié we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] i na swiece, deade ji debiutancczi albùm ''True Romance'' (2013) nie béł wiôlgą zwënégą. W 2014 rokù Charli XCX gòscynno zaspiéwa w synglu [[Iggy Azalea|Iggy Azalei]] "Fancy". Tegò rokù wëda "Boom Clap", jaczi béł TOP 5 synglã w czilu krajach. W ji drëdżim albùmie ''Sucker'' (2014) pòjawiłë sã taczé sztëczczi, jak "Break the Rules", czë "Doing It". W 2016 pòjawiła sã ji EPka ''Vroom Vroom'', a w 2017 mixtapë ''Number 1 Angel'' i ''Pop 2''. W ti dekadze pòjawiłë sã jesz dwa ji albùmë. W 2019 wëda ''Charli'', gdze pòjawił sã pòpùlarny syngel "1999", jaczi ùsadzëła z aùstralijsczim ùtwórcą Troye Sivanã. Ji czwiôrti albùm, ''How I'm Feeling Now'' (2020), pòwstôł òb czas pandemie COVID-19 a zwëskôł widzałosc. W 2022 rokù Charli XCX wëda piąti albùm, ''Crash'', chtëren òstôł ji nôbarżi pòpùlarnym albùmã we Wiôldżi Britanie i Aùstralie. Ji sztëczk "Speed Drive" òstôł partã zwãkòwi stegnë filmù ''Barbie'' z 2023. 7 czerwińca 2024 rokù wëda swój szósti albùm, ''Brat''. Zwëskôł òn wiôlgą widzałosc, a dlô wielu pùblicystów béł òn nôlepszim albùmã w 2024. Mët z albùmã w internecie pòjawił sã trend tpzw. "brat summer", co pózni dało film ''The Moment'' (2026), chtërnégò reżisérą béł Aidan Zamiri. 10 czerwińca 2024 pòjawiła sã rozrzeszónô wersjô albùmù, ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' z trzema dodôwkòwima sztëczkama: "Hello goodbye", "Guess" i "Spring breakers". 14 rujana 2024 pòjawił sã remix-albùm, ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'', na chtërnym gòscynno pòjawilë sã m.jin. [[Ariana Grande]], [[Troye Sivan]], [[Addison Rae]] czë [[Lorde]]. W tim cządze Charli XCX zaczã wëstãpòwac w filmach kina niezanôléżnégò, m.jin. w pòlsczi produkcje ''Erupcja'' (2025). W 2026 rokù Charli XCX wëda dwa albùmë: ''Wuthering Heights'' (jaczi òstôł zwãkòwą stegną dlô filmù ò jistnym titlu) i ''Music, Fashion, Film''. == Diskògrafiô == === Albùmë === * ''True Romance'' (2013) * ''Sucker'' (2015) * ''Charli'' (2019) * ''How I'm Feeling Now'' (2020) * ''Crash'' (2022) * ''Brat'' (2024) ** ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' (2024) ** ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'' (2024) * ''Music, Fashion, Film'' (2026) === EP-czi === * ''You're the One'' (2012) * ''Vroom Vroom'' (2016) === Mixtapë === * ''Heartbreaks and Earthquakes (2012)'' * ''Super Ultra (2012)'' * ''Pop 2'' (2017) * ''Number 1 Angel'' (2017) === Zwãkòwé stegnë === * ''Bottoms'' (2023) * ''Wuthering Heights'' (2026) == Bibliografiô == * [https://www.discogs.com/artist/1345479-Charli-XCX?srsltid=AfmBOopTfwOKe4Yi0NSmgiRRJ8rqsCcAmVVpMt0Mo1kOT-gcfAf29Xbp Charli XCX], discogs.com. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Britijsczé spiéwôrczi]] ne3r4893qd8tobog7yrma602m1nbugt 212247 212246 2026-09-01T20:48:48Z Iketsi 3254 kat. 212247 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk |miono= Charli XCX |òbrôzk= Charli xcx-69062.jpg |òpisënk= Charli XCX (2026) |gwôsné miono= Charlotte Emma Aitchison |pseudonim= |data ùrodzeniô= [[2 zélnika]] [[1992]] |môl ùrodzeniô= [[Cambridge]], [[Wiôlgô Britaniô]] |data smiercë= |môl smiercë= |mùzyczné ôrtë= Electropop, dance-pop, synth-pop, hyperpop |jinstrumentë= |lata dzejaniô= òd 2008 |wëtwórnia=Sony Music Publishing |karno= |wark= |pòdpis= Charli XCX svg.svg |starna www= https://www.charlixcx.com }} '''Charli XCX''', richtich '''Charlotte Emma Aitchison''' (ùr. [[2 zélnika]] [[1992]] w [[Cambridge]]) – britijskô spiéwôrka, mòdelka, aktórka, kómpòzytórka i aùtórka tekstów. Jedna z przédnych aùtórk mùzyczi hyper pop. == Mùzycznô kariera == Swòje sztëczczi zaczã pùblikowac na Myspace w 2008, nigle pòjawiła sã na londińsczich rave'ach. W 2010 rokù pòdpisa kòntrakt z Asylum Records, co pózni dało na zôczątkù dekadë czile synglów a mixtape'ów. W 2012 mët ze szwédzczim duo [[Icona Pop]] ùsadzëła sztëczk "I Love It", jaczi zwëskôł wiôldżé ùwôżanié we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] i na swiece, deade ji debiutancczi albùm ''True Romance'' (2013) nie béł wiôlgą zwënégą. W 2014 rokù Charli XCX gòscynno zaspiéwa w synglu [[Iggy Azalea|Iggy Azalei]] "Fancy". Tegò rokù wëda "Boom Clap", jaczi béł TOP 5 synglã w czilu krajach. W ji drëdżim albùmie ''Sucker'' (2014) pòjawiłë sã taczé sztëczczi, jak "Break the Rules", czë "Doing It". W 2016 pòjawiła sã ji EPka ''Vroom Vroom'', a w 2017 mixtapë ''Number 1 Angel'' i ''Pop 2''. W ti dekadze pòjawiłë sã jesz dwa ji albùmë. W 2019 wëda ''Charli'', gdze pòjawił sã pòpùlarny syngel "1999", jaczi ùsadzëła z aùstralijsczim ùtwórcą Troye Sivanã. Ji czwiôrti albùm, ''How I'm Feeling Now'' (2020), pòwstôł òb czas pandemie COVID-19 a zwëskôł widzałosc. W 2022 rokù Charli XCX wëda piąti albùm, ''Crash'', chtëren òstôł ji nôbarżi pòpùlarnym albùmã we Wiôldżi Britanie i Aùstralie. Ji sztëczk "Speed Drive" òstôł partã zwãkòwi stegnë filmù ''Barbie'' z 2023. 7 czerwińca 2024 rokù wëda swój szósti albùm, ''Brat''. Zwëskôł òn wiôlgą widzałosc, a dlô wielu pùblicystów béł òn nôlepszim albùmã w 2024. Mët z albùmã w internecie pòjawił sã trend tpzw. "brat summer", co pózni dało film ''The Moment'' (2026), chtërnégò reżisérą béł Aidan Zamiri. 10 czerwińca 2024 pòjawiła sã rozrzeszónô wersjô albùmù, ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' z trzema dodôwkòwima sztëczkama: "Hello goodbye", "Guess" i "Spring breakers". 14 rujana 2024 pòjawił sã remix-albùm, ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'', na chtërnym gòscynno pòjawilë sã m.jin. [[Ariana Grande]], [[Troye Sivan]], [[Addison Rae]] czë [[Lorde]]. W tim cządze Charli XCX zaczã wëstãpòwac w filmach kina niezanôléżnégò, m.jin. w pòlsczi produkcje ''Erupcja'' (2025). W 2026 rokù Charli XCX wëda dwa albùmë: ''Wuthering Heights'' (jaczi òstôł zwãkòwą stegną dlô filmù ò jistnym titlu) i ''Music, Fashion, Film''. == Diskògrafiô == === Albùmë === * ''True Romance'' (2013) * ''Sucker'' (2015) * ''Charli'' (2019) * ''How I'm Feeling Now'' (2020) * ''Crash'' (2022) * ''Brat'' (2024) ** ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' (2024) ** ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'' (2024) * ''Music, Fashion, Film'' (2026) === EP-czi === * ''You're the One'' (2012) * ''Vroom Vroom'' (2016) === Mixtapë === * ''Heartbreaks and Earthquakes (2012)'' * ''Super Ultra (2012)'' * ''Pop 2'' (2017) * ''Number 1 Angel'' (2017) === Zwãkòwé stegnë === * ''Bottoms'' (2023) * ''Wuthering Heights'' (2026) == Bibliografiô == * [https://www.discogs.com/artist/1345479-Charli-XCX?srsltid=AfmBOopTfwOKe4Yi0NSmgiRRJ8rqsCcAmVVpMt0Mo1kOT-gcfAf29Xbp Charli XCX], discogs.com. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Britijsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] 5e7s1xry3bquzvu3g4i1mruc1cam8kz 212249 212247 2026-09-01T20:50:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Aktórczi]] to [[Category:Britijsczé aktórczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212249 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk |miono= Charli XCX |òbrôzk= Charli xcx-69062.jpg |òpisënk= Charli XCX (2026) |gwôsné miono= Charlotte Emma Aitchison |pseudonim= |data ùrodzeniô= [[2 zélnika]] [[1992]] |môl ùrodzeniô= [[Cambridge]], [[Wiôlgô Britaniô]] |data smiercë= |môl smiercë= |mùzyczné ôrtë= Electropop, dance-pop, synth-pop, hyperpop |jinstrumentë= |lata dzejaniô= òd 2008 |wëtwórnia=Sony Music Publishing |karno= |wark= |pòdpis= Charli XCX svg.svg |starna www= https://www.charlixcx.com }} '''Charli XCX''', richtich '''Charlotte Emma Aitchison''' (ùr. [[2 zélnika]] [[1992]] w [[Cambridge]]) – britijskô spiéwôrka, mòdelka, aktórka, kómpòzytórka i aùtórka tekstów. Jedna z przédnych aùtórk mùzyczi hyper pop. == Mùzycznô kariera == Swòje sztëczczi zaczã pùblikowac na Myspace w 2008, nigle pòjawiła sã na londińsczich rave'ach. W 2010 rokù pòdpisa kòntrakt z Asylum Records, co pózni dało na zôczątkù dekadë czile synglów a mixtape'ów. W 2012 mët ze szwédzczim duo [[Icona Pop]] ùsadzëła sztëczk "I Love It", jaczi zwëskôł wiôldżé ùwôżanié we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] i na swiece, deade ji debiutancczi albùm ''True Romance'' (2013) nie béł wiôlgą zwënégą. W 2014 rokù Charli XCX gòscynno zaspiéwa w synglu [[Iggy Azalea|Iggy Azalei]] "Fancy". Tegò rokù wëda "Boom Clap", jaczi béł TOP 5 synglã w czilu krajach. W ji drëdżim albùmie ''Sucker'' (2014) pòjawiłë sã taczé sztëczczi, jak "Break the Rules", czë "Doing It". W 2016 pòjawiła sã ji EPka ''Vroom Vroom'', a w 2017 mixtapë ''Number 1 Angel'' i ''Pop 2''. W ti dekadze pòjawiłë sã jesz dwa ji albùmë. W 2019 wëda ''Charli'', gdze pòjawił sã pòpùlarny syngel "1999", jaczi ùsadzëła z aùstralijsczim ùtwórcą Troye Sivanã. Ji czwiôrti albùm, ''How I'm Feeling Now'' (2020), pòwstôł òb czas pandemie COVID-19 a zwëskôł widzałosc. W 2022 rokù Charli XCX wëda piąti albùm, ''Crash'', chtëren òstôł ji nôbarżi pòpùlarnym albùmã we Wiôldżi Britanie i Aùstralie. Ji sztëczk "Speed Drive" òstôł partã zwãkòwi stegnë filmù ''Barbie'' z 2023. 7 czerwińca 2024 rokù wëda swój szósti albùm, ''Brat''. Zwëskôł òn wiôlgą widzałosc, a dlô wielu pùblicystów béł òn nôlepszim albùmã w 2024. Mët z albùmã w internecie pòjawił sã trend tpzw. "brat summer", co pózni dało film ''The Moment'' (2026), chtërnégò reżisérą béł Aidan Zamiri. 10 czerwińca 2024 pòjawiła sã rozrzeszónô wersjô albùmù, ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' z trzema dodôwkòwima sztëczkama: "Hello goodbye", "Guess" i "Spring breakers". 14 rujana 2024 pòjawił sã remix-albùm, ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'', na chtërnym gòscynno pòjawilë sã m.jin. [[Ariana Grande]], [[Troye Sivan]], [[Addison Rae]] czë [[Lorde]]. W tim cządze Charli XCX zaczã wëstãpòwac w filmach kina niezanôléżnégò, m.jin. w pòlsczi produkcje ''Erupcja'' (2025). W 2026 rokù Charli XCX wëda dwa albùmë: ''Wuthering Heights'' (jaczi òstôł zwãkòwą stegną dlô filmù ò jistnym titlu) i ''Music, Fashion, Film''. == Diskògrafiô == === Albùmë === * ''True Romance'' (2013) * ''Sucker'' (2015) * ''Charli'' (2019) * ''How I'm Feeling Now'' (2020) * ''Crash'' (2022) * ''Brat'' (2024) ** ''Brat and It’s the Same but There’s Three More Songs So It’s Not'' (2024) ** ''Brat and It’s Completely Different but Also Still Brat'' (2024) * ''Music, Fashion, Film'' (2026) === EP-czi === * ''You're the One'' (2012) * ''Vroom Vroom'' (2016) === Mixtapë === * ''Heartbreaks and Earthquakes (2012)'' * ''Super Ultra (2012)'' * ''Pop 2'' (2017) * ''Number 1 Angel'' (2017) === Zwãkòwé stegnë === * ''Bottoms'' (2023) * ''Wuthering Heights'' (2026) == Bibliografiô == * [https://www.discogs.com/artist/1345479-Charli-XCX?srsltid=AfmBOopTfwOKe4Yi0NSmgiRRJ8rqsCcAmVVpMt0Mo1kOT-gcfAf29Xbp Charli XCX], discogs.com. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Britijsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Britijsczé aktórczi]] aawz8niaq3koqxbyd1ljo18c1a3l2bo 14 13848 212060 2026-09-01T12:31:41Z Iketsi 3254 N 212060 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Parczi]] 8puc06g4gprgzztrgumsz3h2yipnv1l 212076 212060 2026-09-01T12:40:49Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gduńsk]] to [[Category:Òlëwa]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 212076 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Òlëwa]] [[Kategòrëjô:Parczi]] gkb2ts8waqudrwnsm701y03pcldyf2h 14 13849 212062 2026-09-01T12:33:12Z Iketsi 3254 N 212062 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Parczi| ]] m6zj08dnwi461i7els2jpgrubn79w44 14 13850 212070 2026-09-01T12:36:49Z Iketsi 3254 N 212070 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Parczi| ]] m6zj08dnwi461i7els2jpgrubn79w44 212095 212070 2026-09-01T12:56:55Z Iketsi 3254 kat. 212095 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Parczi| ]] [[Kategòrëjô:Bòtanika| ]] 3d4rimchvqwknej9nosl3k4ietxr6tj 14 13851 212075 2026-09-01T12:40:19Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 212075 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] ael899dr1na7bagrqz3mt2uzbkwwhwc 14 13852 212100 2026-09-01T13:49:10Z Iketsi 3254 N 212100 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Eùropie|Czesczi]] [[Kategòrëjô:Czeskô]] g6kgs64b392pk9ikkz5w5nd181nfe97 14 13853 212242 2026-09-01T20:45:55Z Iketsi 3254 N 212242 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzycë|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Britijczi|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] 62egxqmg6dmpzbn5l9lwboh67o3dfal 14 13854 212248 2026-09-01T20:49:53Z Iketsi 3254 N 212248 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùńsztôrze|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Britijczi|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] mabd4a0lf7zn4ed6egktqw9dvhobt0t