Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1426 213564 203229 2026-09-13T21:51:31Z Terrus38 14026 213564 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ({{jãz.|en}} ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. [[Òbrôzk:Brexit Demonstrator (42485877015).jpg|mały|Demónstracjô procëm wëstãpieniu Wiôldżi Britanie z Ùnie (Brexitowi) w 2019 rokù]] 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. W rujanie 2004 rokù 25 nôleżnikòwëch krajów EÙ pòdpisëje Ùgòdã ùsôdzającą Kònstitucjã dlô Eùropë, równak òbëwatele [[Francëjô|Francësczi]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]] ją òdrzëcają; miast kònstitucje, Ùniô przëjimô [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńską Ùgòdã]], jakô zmieniwô ùszłé ùgòdë w célu zwikszeniô demòkracje bënë EÙ. Ùgòda wëszła w żëcé 1 gòdnika 2009 rokù<ref name=":5" />. Eùropejskô Ùniô pòwikszô sã jesz 2 razë: 1 stëcznika 2007 rokù dołãczô [[Bùłgariô|Bùłgarskô]] i [[Rumùńskô]]<ref name=":5" />, a 1 lëpińca 2013 rokù [[Chòrwackô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2010-19_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2010-19], european-union.europa.eu.</ref>. 23 czerwińca 2016 rokù Britijczicë welëją za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8" />. [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]] òpùszczô wspólnotã 1 gromicznika 2020 rokù<ref name=":9" /> – je to pierszi krôj w historie, chterën z zrzeszë wëszedł. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz<ref>[https://ec.europa.eu/stories/eu-institutional-appointments/ How leaders of the EU institutions are elected and appointed], ec.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/council-eu/presidency-council-eu/ Prezydencja w Radzie UE], consilium.europa.eu.</ref>. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje [[Cyper]], chterën przëjął tã rolã òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>[https://cyprus-presidency.consilium.europa.eu/en/presidency/presidency-of-the-council-of-the-eu/ Presidency of the Council of the EU], cyprus-presidency.consilium.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. Robòtą kòmisje czerëje przédnik EK. <gallery> Òbrôzk:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|'''Roberta Metsola''', przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu Òbrôzk:António Costa- 2017 - Web Summit - 24778904437 (cropped).jpg|'''António Costa''', przédnik Eùropejsczi Radzëznë Òbrôzk:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|'''Ursula von der Leyen''', przédniczka Eùropejsczi Kòmisje </gallery> == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref name=":9">Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8">[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ({{jãz.|la}} ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ({{jãz.|bg}} ''Единство в многообразието''; {{jãz.|en}} ''United in diversity''; {{jãz.|pl}} ''Zjednoczeni w różnorodności''; {{jãz.|cs}} ''Jednotná v rozmanitosti''; {{jãz.|gr}} ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] f5s6mmr2mqbnq6uzcomqi3b9g8ouxpf 0 2415 213565 213490 2026-09-13T21:51:49Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] do [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]]: pisënk 213490 wikitext text/x-wiki === Główné robòcé jãzëczi w institucëjach EÙ === Zéńdzenia institucëjów [[Eùropejskô Ùniô|EÙ]] są nôczascy prowadzoné pò anielskù, frańcëskù abò miemieckù. Jeżlë jistnieje nótnosc mògą bëc òne prowadzoné téż w jińszëch jãzëkach. Decyzëje pòdjãté przez institucëje EÙ są dolmaczoné na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ, a òbiwatele EÙ mają prawò kòntaktowac sã z nyma institucëjama w kòżdim z nich. Òbczôs ùradów [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]] ë [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]] wiedno je zagwësnioné dolmaczenié na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ. === Òficjalné jãzëczi EÙ === <table><tr><td valign=top> * [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]] * [[Frańcësczi jãzëk|frańcësczi]] * [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczi]] * [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] * [[Szwedzczi jãzëk|szwedzczi]] </td><td valign=top> * [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] * [[Czesczi jãzëk|czesczi]] * [[Grecczi jãzëk|grecczi]] * [[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] * [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] </td><td valign=top> * [[Dëńsczi jãzëk|dëńsczi]] * [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]] * [[Maltańsczi jãzëk|maltańsczi]] * [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] </td><td valign=top> * [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] * [[Italsczi jãzëk|italsczi]] * [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] <!-- niemiecczi / mniemiecczi --> * [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]] </td><td valign=top> * [[Fińsczi jãzëk|fińsczi]] * [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] * [[Hòlendersczi jãzëk|hòlendersczi]] <!-- hòlandzczi, niderlandzczi, néderlandczi, néderlandzczi abò òlendersczi --> * [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] </td></tr></table> === Sztatus baskijsczégò, galicëjsczégò ë katalońsczégò === Mieszkeńcowie [[Krôj Basków|Krôju Basków]], [[Galicëjô|Galicëji]] ë [[Katalońskô|Katalońsczi]] mdą mòglë czëtac òficjalné dokùmentë ôs kòntaktowac sã z Eùropejską Ùnią w swòjëch rodnëch jãzëkach. Gwarantëje to ùchwôlënk [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie|Radzëznë Eùropejsczi Ùnie]] z 13-gò czerwińca [[2005]]. Ne jãzëczi nie mają òficjalnégò sztatusu w całi [[Szpańskô|Szpańsce]], równak w swòjëch regionach mają taczi sztatus. Za dolmaczenia mdze płacył szpańsczi rząd, chtëren miôł starã ò òficjalny sztatus nëch jãzëków w EÙ. === Miészëznowé ë regionalné jãzëczi EÙ === Òkróm òficjalnëch jãzëków w państwach słëchającëch do EÙ brëkòwónô je zacht wielëna miészëznowëch ë regionalnëch jãzëków. Jich sztatus je baro zróżnicowóny. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305172747/http://www.sjo.agh.edu.pl/dane/ESOKJ.pdf ESOKJ] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] 2ci9zejgryb1vk09g5a5tnoz3hweg3k 4 2499 213539 213243 2026-09-13T13:07:39Z HaxelKaszëba 17492 /* pòrénkòwi, pòrénczny, czë zawitrzny? */ Òdpòwiésc 213539 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Tiven2240@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) :Jo, to je to samò, a miôłbë bëc le "Szari zélińt" (z'''é'''lińt, nié tak jak terô: z'''e'''lińt) [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:57, 15 cze 2026 (CEST) ::👍–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Wiadomość wysłana przez User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) == Jô jem Kaszëba z Warszawë. == [[Brëkòwnik:LuciusVarenus|LuciusVarenus]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:LuciusVarenus|diskùsëjô]]) 22:11, 24 łżë 2026 (CEST) :Witôj! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:39, 25 łżë 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 02:57, 26 łżë 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Dolmaczënk interfejsu MediaWiki == Mòjn wszëtczich! Dzys wedle statisticzi [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:LanguageStats&suppresscomplete=1 TranslateWiki] jeno 4% cygów òstałë zdolmaczoné na kaszëbsczi, le wiãkszosc z nich są pò pòlskù. Wëdôwô mi sã, że nicht ni chcą zdolmaczëc wszëtczich cygów na kaszëbsczi, z przëczënã niaktiwnëch sprôwników/brëkòwników abò nicht ni chcą pòswiãcëc bëlno czasu na editowanié kaszëbsczich dolmaczënków w TranslateWiki. Czejbë chcesz stwòrzëc dolmaczënków w TranslateWiki, kliknij [https://translatewiki.net/ tuwò]! Dzãka za bôczënk. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 08:25, 1 môj 2026 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 môj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Zmiana nazwy z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' == Z uwagi na [https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ uchwałę nr 3/2007 dn. 26-06-2007 r. Rady Języka Kaszubskiego w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego] zgłoszony został wniosek techniczny o zmianę nazwy projektu z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' (zob. [[phab:T429126]]). Aby zmiana doszła do skutku, wymagane jest poparcie społeczności – proszę o opinie poniżej. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 14:10, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''jem za tim'''; bë csbwiki bëła jak nôbarżi dostãpnô dlô lëdzy mùszi bëc pisónô w sztandardze // popieram; żeby csbwiki była jak najbardziej dostępna dla ludzi musi być pisana w standardzie. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 14:54, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_oppose_vote.svg|link=|15x15px]] '''Barżi procem jak za'''- Jô rzeknã wprost. Na nen sztót jô jem barżi procëm taczémù bédënkòwi, jak za nim. Mòjé stanowiszcze je pòdparté òbawą, eż mdze to dołożeniém cedżełczi do szkòdlëwégò zjawiszcza, jaczim je za wiôldżé zblëżanié Wikipedëjë do pòlaszëznë. Z ti lëżnoscë jô jem baro scepticzny do tégò a wielu jinszich BÉDËNKÓW RKJ. Jô jem dbë, eż abë naji jãzëk béł pòwôżno traktowóny, wôrt je òpasowac z pòdjimiznama mającyma zblëżëc gò do pòlsczégò, chòcbë nawetka wëchôdałë z RKJ. Òczëwidno jô jem òtëmkłi na diskùsëjã a jeżlë chtos mô bëlné argumeńtë za tim, eż taczé dzejania pòmògą kaszëbiznie, a nie mdą ze szkòdą dlô ji apartnotë, to jô jem fardich zmienic zdanié. Jô żëczã bëlnégò dnia. Òstanita z Bògã! :) [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:04, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' | CSB: Jô téż jem za! Dlôczegò? Bò przez 20 lat anonimòwi lëdze znikwilë encyklopedie kaszëbiznë z zmiłkòwyma articzlama z trzë zdań, co spòwòdowało spôdk kwalitetë. Dlôtegò mùszimë zlepszac i zbògacëc kaszëbską Wiczipediã! ::PL: Ja też jestem za! Dlaczego? Ponieważ przez 20 lat anonimowi ludzie zniszczyli encyklopedie kaszubszczyzny z błędnymi artykułami z trzech zdań, co spowodowało obniżenie jakości. Dlatego musimy ulepszyć i zbogacić kaszubską Wikipedię! Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 15:24, 15 cze 2026 (CEST) :::Jô nié do kùńca rozmiejã. Të jes za, doch jo. Le za czim:za bédowóną pòzmianą, czë mòjim stanowiszczã w ti sprawie? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:35, 15 cze 2026 (CEST) ::Mòże sã persónalno nie zgadzac z bédënkama RKJ, mie téż sã wiele òd nich nie widzy – wôrt je ale dodac, że: ::a) nawetka najbarżi radzëznowô kaszëbizna je wcyg kaszëbską kaszëbizną, a nié pòlaszëzną, ::b) traktowanié apartnotë kaszëbsczégò òd pòlsczégò jakno przédną wôrtnotã to je szkòda dlô kaszëbiznë. ::Kaszëbizna ni mia bë sã zdrzec na pòlsczi, czasã mdze za nim szlachòwa (doch to są dwa lechicczé jãzëczi), czasã sã apartnia, a paranojidalné ùcékanié òd pòdobieństwów z pòlsczim nie prowadzy do wikszégò achtnieniô przez òsobë nastawioné procëm kaszëbstwù, za to czini z ne jãzëka jegò gwôsną, niepòwôżną a niezrozmiałą placama karikaturã. Wikipediô mô bëc przëstãpnym bezstronnym zdrzódłã, a nié pòkôzkã apartnëch persónalnëch jãzëkòwëch preferencjów. Stądka wëchôdô brëkòwnota, cobë bëła pisónô w sztandardze, jaczi doch jistnieje. Jak móm rzekłé, czasã ten sztandard je słabi, ale lepszi słabi sztandard jak niżóden – strach ó to, że zmiana -ijô w -jô pòprowadzy do zrównaniô kaszëbiznë z pòlaszëzną je nieracjonalny, tak jak strach pòlsczich nacjonalistów, że wëwiészanié kaszëbsczi fanë prowadzy do separatizmù i rozpadu państwa. ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Co do mie, pòpiéróm wniosk ò zmianã -ijô na -jô. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 15:47, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]'''Jem za zmianą pòzwë z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô''.''' Nót je, co bë Wikipediô bëła reprezentatiwnym przëmiarã jãzëka. W dzysdniowi kaszëbiznie kùnôszczi ''-ijô, -ëjô'' są ju archaiczné i nie są brëkòwóné w knéżkach, pismionach i szkólny didaktice. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 15:36, 15 cze 2026 (CEST) ::Òne nie tëli są archajiczné, co òbstawiónô bez derdistów RKJ ùdba so je remnąc, bò "më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama",a Zrzeszenié, jaczi wëdôwô wnetka wszëtczé ùczbòwniczi do kaszëbiznë a stolëmny dzél knéżków nie pòzwôlô wëdawac jinaczi, jak w spòlaszałim pisënkù. Taczé krótkòzdroczné pòstãpòwanié to Pùstô Noc spiéwónô naji lubòtni kaszëbiznie! Nôrôdnicë to w pòrã zrozmielë, a derdiscë dërch nie chcą. Biôtka ò jãzëk to téż biôtka ò jegò czëstotã a wòlnotã òd cësków, jaczi w za wiôldżi wielnocë mògą gò zabic. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :::Bédëjã równak brëkòwac meritoricznëch argùmentów, tikającëch sã lingwisticzi. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:43, 15 cze 2026 (CEST) ::::A jaczé są meritoricznë argùmentë za decizëją, abë mòdło kònùszków i wiele jinszich zachów zmieniwôc na mòdło pòlaszëznë? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::::[https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ Uchwała nr 3 2007 z dn. 26-06-2007 r. w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego]. To nie je pòlaszenié. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:16, 15 cze 2026 (CEST) :::::Prôwdą je, że ùchwôlenk RKJ je jedurnym spòdlim, jaczé mómë (i jesz ùzus, jaczi słëchô RKJ), a wszëskò co piszesz je priwatną òpinią, nié jãzëkòwim faktã. Diskùsjô ò sztandardze kaszëbsczégò jãzëka nie miałabë miec placu na csbwiki, bò to nie je jaczés lingwisticzné karno a starna, na jaczi mô bëc prosti dostãp do jinfòrmacjów pò kaszëbskù i mùszą bëc òne pisóné tak, bë bëłë dostãpné dlô kòżdégò – tej pòdług wërobionym przez wnetka 2 dekadë sztandardã w karnie ekspertów, dochtorów, profesorów i kògòlebądz. Twój strach przed znikwienim kaszëbiznë i jinô òpiniô òd RKJ nie je niżódnym spòdlim przë pisënkù. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:24, 15 cze 2026 (CEST) :::''më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama'' – skądka je ten cytat? [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:00, 15 cze 2026 (CEST) ::::Hewò nie je bezpòstrzédny citat, le skòndensowanié mòtiwacëjë lëdzy, jaczi na mòc chcą rëmniwac apartnotë midzë kaszëbsczim a pòlsczim. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:13, 15 cze 2026 (CEST) :::::tej dlô jakòscë diskùsje jô bë prosył nie zapisëwac czegòs, co nie je cytatã, jakno cytat. bò to je Twòja òpiniô, a nié fakt. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::Wëbôczë, le mùszã so òdniesc: pëtającë ò meritoriczné argùmeńtë sóm nie argùmentëjesz meritoriczno. Jes procëm -- twòje prawò, ni móm z tim jiwrë, za tim doch diskùtëjemë. Równak Twòja cawnô argùmentacjô je òpiartô na emòcjach: môsz strach dolożëc ceglã do procesu jaczi môsz widzóné; bùdëjesz sztrómana -- kò tak mùszi nazwac ôrt argùmentacje, dze pòdôwôsz ''swòją òpiniã'' jakno cytat -- a téż brëkùjesz nieadekwatno wiéldżi metafòrë ze spiéwanim pùsti nocë, w òglim je widzec kòle Ce emocjowi ton (np. 'naji lubòtni kaszëbiznie'). Rozmiejã -- to je dlô Cë baro wôżné, a dôj wiarã, że dlô mie téż, leno mùszã rzec ôpen że to nie je meritoriczny ôrt argùmentacje, nie slëchô so tak pisac bãdącë wikipedistą. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:23, 15 cze 2026 (CEST) :wôrt téż dodac, że kùnôszczi ''-ijô -ëjô'' nie są ju brëkòwóné w dzysdniowi kaszëbiznie a jãzëkòwi ùzus je zgódny ze sztandardã. ni ma niżódnégò pòwòdu, bë bëłë òne na kaszëbsczi wikipedie // warto też dodać, że końcówki ''-ijô -ëjô'' nie są już używane w dzisiejszej kaszubszczyźnie, a uzus językowy jest zgodny ze standardem. nie ma żadnego powodu, by były one na kaszubskiej wikipedii. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 15:42, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Jak nôbarżi ZA zmianą.''' Wikipediô, nie Wikipedijô, tak samò jak kategòriô nie kategòrëjô, diskùsjô nie diskùsëjô etc. Jãzëkòwi ùzus je klôr; móm swòje òpinie ò wiele ùdbach RKJ, jo, ale tuwò mómë zgòdã, ne kùnosczi nie są za baro notowóné a bëlë brëkòwóné przede wszëtczim dlô deje. Brëkòwanié jich nie pòmôgô na ergonomiã gôdaniégò, to je nôterné, że òdeszlë. Wikipediô mô téż bëc przëstãpnô dlô lëdzy, tak té chcemë téż tak pisac -- klôr a dlô lëdzy, a nie tak, jak më bë chcelë, cobë jãzëk wëzdrzôl a dzejôl. To nie je lëteracczi projecht le encyklopediô. :'''Jak najbardziej ZA zmianą.''' Wikipediô, kategòriô, diskùsjô etc, całościowo. Uzus językowy jest jasny; mogę mieć pewne opinie o wielu propozycjach RJK, ale tutaj się z nimi zgadzam, końcówki -ijô/-ëjô nie są za bardzo notowane w użyciu, zresztą korzystano z nich przede wszystkim dla idei. Pisanie w ten sposób nie pomaga na ergonomię języka, jest naturalnym, że odeszły. Wikipediô ma być dostępna dla ludzi, więc tak też powinniśmy pisać -- przystępnie i dla ludzi, nie tak jak chcielibyśmy, żeby język wyglądał i funkcjonował. To nie jest projekt literacki tylko encyklopedia. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:08, 15 cze 2026 (CEST) :Pitanié – cëż je czëc w sprawie? Kònsensus spòlëznë chëba ju je. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:05, 28 cze 2026 (CEST) :::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:56, 1 lëp 2026 (CEST) === Przestrzenie nazw === Przy okazji pytanie: czy zmianie powinny też podlegać słowa ''diskùsëjô'' i ''kategòrëjô'' w przestrzeniach nazw: 'Diskùsëjô', 'Diskùsëjô_brëkòwnika', 'Diskùsëjô_Wiki', 'Diskùsëjô_òbrôzków', 'Diskùsëjô_MediaWiki', 'Diskùsëjô_Szablónë', 'Diskùsëjô_Pòmòcë', 'Kategòrëjô', 'Diskùsëjô_Kategòrëji'? [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 15:59, 15 cze 2026 (CEST) :Jo, doch, ta zmiana miałabë zańc wszãdze (òkróm ewentualnëch sytuacjów jak cytatë ze starszëch lëteracczich dokazów, dze sóm aùtór pisôł -ëjô, ale to, mëszlã, na naju Wikipedie bëłëbë marginalné przëtrôfczi), tak tej diskùsjô, kategòriô, encyklopediô ëtd. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:03, 15 cze 2026 (CEST) :Stanowiszcze jô môm taczé, jak wëżi.Le jak niestetë wszëtcë dobãdzë òpcëjô ùdżibniãcégò sã przed pòlaszącyma trendama, to je wiedzec, eż rëmë pòzwów mùszałë bë bëc zmiénióné, abë ni bëło disonansu. Pòsobicą je to pòstãpny argumeńt procëm pòzmianie, bò kòniecznota pòzmianë kònuszków w kôżdim rëmië pòzwów mòże sprawic niepòprôwné dzejanié dzélu dzélëczków kaszëbsczi Wikipedëjë. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :: W razie zmiany stare nazwy pozostaną jako aliasy, więc wszelkie dotychczasowe linki będą nadal działały. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:35, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]Jeżlë kaszébskô Wikipediô mô ambicjã bëc aùtoritatiwnym ë pòwôżno traktowónym zdrojã (za czim jak nôbarżi jem), to '''òczëwidno, że jo.''' [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Pòwtórzã swòjã òpiniã, ale '''jo, jak nôbarżi më bë mielë zmienic téż te pòzwë'''. ::Powtórzę się, ale '''tak, jak najbardziej mielibyśmy zmienić też te pisownie'''. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:10, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jo, jak nôbarżi. Téż, File/Plik/Òbrôzk → Lopk. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Szëk CSS (ëtd) == Mòjn 😄 robiã i ùlepszóm szalbón Infobox mùzyk i jô bë chcôł żebë lepi wëzdrzôł (jak normalné infoboxë na Wikipedie). Tôkel je taczi, że bez CSS wszëtkò dzejô, ale wëzdrzi môło czëtelno i nie je responsywné na mòbilkach (nawetka to je widzec na mòji starnie ò Chino Moreno). Czë chtos z administracje mòze dodac ten kòd do MediaWiki:Common.css? ------------------------------------ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 10px; border: 1px solid #aaa; border-radius: 10px; background: #f9f9f9; font-size: 14px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.1); } .infobox.muzyk th { background: #222; color: #ffd400; padding: 6px; } .infobox.muzyk td { padding: 6px; } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; } } ------------------------------------ To bë ùprawiło pòzdrzatk i szëk na starnie, a w tim sztóce to drobkã wëzdrzi lëchò. Dzãka! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:22, 22 cze 2026 (CEST) : Dodane na próbę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 21:52, 22 cze 2026 (CEST) ::Bóg zapłac i bëlnégò dnia :ppp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 22:09, 22 cze 2026 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskùsëjô]])</bdi> 19:11, 23 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Sannita (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Serwer na Discordze == '''Witôjtaż!''' Czile dniów temù jem ùsadzył kaszëbsczi wikimedijny serwer na Discordze, chtëren miôłbë zgrawac do te, abë gromadzëc całą nają spòlëznã wikipedistów (a jinëch wiki-). Rôcził jem tam ne persónë, do jaczich móm kòntakt – te, z chtërnyma ni móm łączbë chcã raczëc z te hewò placu. Serwer mô słëżëc naji lepszi wespółrobòce, rozmòwóm a plestóm i kôrbiónkóm ;D Żdżemë tak „zwëczajnëch” brëkòwników, jak administracje csbwiki! Pòzdrówk – wej [https://discord.gg/fAVN7Zew4p '''pòwrózk''']. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:12, 7 lëp 2026 (CEST) :Rôczbã czerëjã òsoblëwie do barżi aktiwnëch brëkòwników, taczich jak @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]], @[[Brëkòwnik:Kama95|Kama95]] ;D [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:05, 8 lëp 2026 (CEST) == Bédënk òdswiéżeniô przédny starnë na kaszëbsczi Wikipedie == Mòjn! Jem bë chcôł pòddac pòd diskùsją spòlëznë bédënk òdswiéżeniô naji przédny starnë. Razã z Terrusã38 jesmë naszikòwalë projekt, jaczi mô na célu zmòdernizowanié ji wëzdrzatkù òrôz dodanié nowëch fùnkcje, taczich jak kalãndarium abò łôtwiszi przistãp do nowëch artiklów pò kaszëbskù. Projekt zmianów je na ti starnie: [[Brëkòwnik:Terrus38/Zapisownik]] Baro zależi mie na Waji òpinie. Mëslã, że tak jistotné zmianë pòwinnë bëc wënikã wespólni decyzje całi spòlëznë, dlôte rôczã do testowaniô i dzeleniô sã bôczënkama. Mdã rôd za kòżden kònstruktiwny głos w diskùsje. Proszã napiszta co mëslita ò taczi ùdbie. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:29, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Në jô, je wiedzec, jem za! Wikipediô zasłëgiwô na nową przédną starnã! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 19:33, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Richtich to wëzdrzi [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|link=|15x15px]] [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 20:11, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Dzãka. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:49, 13 lëp 2026 (CEST) :Jem za! :DDDD [[Brëkòwnik:Rabùszniczka|Rabùszniczka]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rabùszniczka|diskùsëjô]]) 21:23, 14 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} – Dzięki Terrus38 i HaxelKaszëba! Strona podmieniona. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:48, 15 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} Wedle mie, na zmiana òdswiéżeniô przédny starnë je to baro szëkòwnô udba [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.webp|15x15px|bezramki]]. Dlôczegò? Bò stôri wëzdrzatk przédny starnë wëzérô jimrotno i niefarwno jak za zaczątkù [[Internet|jinternetu]], le na nowô przédnô starna - sto rôzë lepszi jeno, że wëzérô jistno jak w pòlsczim Wiczipedie. Pòlécóm. (Wëbaczëta, że òpòzdzył sã do bédënku, bò chcôł òdpòczic òd kaszëbsczi Wiczipedie pò czilu dni) [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) 09:36, 15 lëp 2026 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 lëp 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:DreamRimmer@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Propòzycjô przëjãcô reglów doticzącëch niewòlnëch materiałów (EDP) == Jem bë chcôł zapropònowac diskùsjã nad wprowadzenim na kaszëbsczi Wikipedie gwôsny pòliticzi, jakô doticzi niewòlnëch materiałów (tpzw. Exemption Doctrine Policy – EDP). Òbecno kaszëbskô Wikipediô kòrzistô z Wikimedia Commons, dze mòżna ùsadzac leno materiałë, jaczé spełniają wëmaganiô doticzące wòlnëch licencje abò znajdujące sã w pùbliczny domenie. Òznôczô to m.jin., że ni mòżemë tam ùsadzac wielu materiałów chronionëch aùtorsczim prawã, taczich jak òbkłôdczi, mùzycznëch albùmów, filmòwëch plakatów abò niechtërnëch logotipów. Przëmiôrã je òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' karna Deftones. Na anielsczi Wikipedie òbkłôdka je wëkòrzistiwónô lokalno jakno niewòlny materiôł, równak nie znajduje sã na Wikimedia Commons, przez co ni mòżemë wëkòrzistac ji na kaszëbsczi Wikipedie. === Propòzycjô === Propònujã rozważëc przëjãce przez kaszëbską Wikipediã gwôsny pòliticzi EDP, jakô bë pòzwala na ògrańczoné a ùzasadnioné brëkòwanié niewòlnëch materiałów w artiklach, w jaczich są òne jistotné dlô identifikacje abò zrozmieniô òpisywany témie. Pòlitika bë òbjima np.: * òbkłôdczi mùzycznëch albùmów, * filmòwé plakatë, * òbkłôdczi kòmpùterowich grów, * logotipë òrganizacjów a pòdjimców, * jinszé niewòlné materiałë, jaczich wëkòrzistanié je ùzasadnioné encyklopediczno. Materiałë taczé bë bëłë dopùszczalné leno tedë, czej: * nie jistnieje òdpòwiedny wòlny òdpòwiednik, * materiôł je jawerno brëkòwny do przedstawieniô dany témiem, * je brëkòwóny w kònktretnym articzelu doticzącym danégò dokôzu, produktu, òsobë abò òrganizacje, * pòdané są infòrmacje ò zdroju a gwôscëcélu aùtorsczich prawów, * kòżdé ùżëcé mô indiwidualné ùzasadnienié, * materiôł nie je wëkòrzistiwóny wëparłãczno jakno dekoracjô. Przëmiôrowò òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' bë mògła bëc brëkòwónô leno w articzelu ò tim albùmie, kò bë służëła do jegò identifikacje a ni mòżna ji zastąpic wòlnym òdpòwiednikã. === Wôżné! === Nie jidze ò ùmòżebnienié swòbòdnégò przesëłaniô dowòlnëch òdjimków nalézonëch w internece. Nie wòlné materiałë bë bëłë wëjątkã òd spòdlowi reglë Wikimedie doticzący wòlny zamkłoscë a bë pòdlëgałë scysłim ògrańczenim. Na nen sztót jem bë chcôł pòznac przédno òpiniã kaszëbsczi administracje Wikipedie ò témie mòżebnotë wprowadzeniô taczi pòliticzi òrôz tegò, czë ji przëjãce je mòzebné a zgòdno z reglama Wikimedie. Żlë ùdba spòtkô sã z pòzytiwną òpinią, mòżna mdze pòstãpno wespólno ùstalëc maklëwno regle doticzące niewòlnëch materiałów òrôz spòsób jich òznaczeniô a kòntrolowaniô. Pòzdrówk!!! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 00:36, 14 zél 2026 (CEST) :Je to dosc brëkòwné do pòniechtërnëch artiklów, a bédowónô zmiana pòliticzi zdôwô sã bëc zgòdą z pòlsczim prawã. Taczé cos fónksnérëje ju na jinëch Wiki, tej jô jem jak nôbarżi za. Nie wiém ale jak taczé rzeczë sã wprowôdzô, chòc to ju wierszta administracje. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:43, 14 zél 2026 (CEST) :{{Procëm}} Wikipediô muszi bëc baro wolnô. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:04, 14 zél 2026 (CEST) ::Za czim procëm? 😅 Jô téż jem za tim, żebë Wikipediô bëła jak nôbarżi wòlnô. EDP nie bë mia òznaczac, że pòczinómë wrzëcac masowò materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. Chòdzëłobë leno ò baro ògrańczoné wëjątczi, np te òbkłôdczi albùmów, filmòwé plakatë abò logotipë, jaczich nie dô sã zastąpic òdpòwiednikã na wòlny licencje. ::Taczé materiałë bë bëłë brëkòwóné leno w kònkretnëch artiklach, w minimalny domenie a z dokładnym ùzasadnienim. Żlë bë sã pòjawił wòlny òdpòwiednik, niewòlny lópk bë béł rëmniãti. ::Mòjim zdaniã prawie temù je wôrt przënômni przediskùtowac EDP, miast z górë ją òdrzëcac. Mòżemë doch ùstalic baro restrikcyjné regle, żebë nie ùcerpia dba wòlny Wikipedie. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:23, 14 zél 2026 (CEST) :::Wedle mie to prawie zwikszëłobë wòlnotã, nie bëlëbësmë tak ògrańczony dobiérã témów ëtd. jak dzysdnia, a doch takô pòlitika ju dzejô na jinëch wiki i wcyg są wòlnyma encyklopediama. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:39, 14 zél 2026 (CEST) ::::WP:NOTFREE – „Wikipedia's goal is to be a free content encyclopedia, with free content defined as content that does not bear copyright restrictions on the right to redistribute, study, modify and improve, or otherwise use works for any purpose in any medium, even commercially. Any content not satisfying these criteria is said to be non-free. […] The Wikimedia Foundation uses the definition of "free" described here:” https://freedomdefined.org/Definition/Pl –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:00, 15 zél 2026 (CEST) :::::Rozmiejã ten argument a zgadzóm sã, że spòdlim Wikipedie pòwinnë bëc wòlné materiałë. Nie bédëjã EDP pò to, żebë zmienic Wikipediã w plac, dze mòżna wrzëcac dowòlné materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. :::::Taczi system dzejô ju na wielu projektach Wikipedie m.jin. na anielsczi, czesczi abò pòlsczi (Specjalna:Prześlij), a téż na mniszëch Wikipediach. Nie òznôczô to òdéńsce òd reglë wòlny Wikipedie, leno wprowadzenié baro ògrańczégò wëjątkù dlô kònkretnëch przëpôdków. :::::Żlë mómë ò tim diskùtowac na kaszëbsczi Wikipedie, to bëdéjã prowadzëc diskùsjã pò kaszëbskù, a jeżlë chtos nie rozmieje kaszëbsczégò jãzëka, to òczëwidno mòże pisac pò pòlskù. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:16, 15 zél 2026 (CEST) ::::::Hmm, cswp i plwp właśnie nie mają EDP i są więc jeszcze w pełni wolne, tak jak svwp, nlwp, eswp, nowp, euwp, dawp, skwp, i wiele innych. Ja też bardzo chciałabym wyświetlać zdjęcia okładek albumów, ale EDP to niestety kompromis i oddalanie się od ideałów. To, co robi enwp, to pragmatyczne udawanie i krok w stronę zapominania, za czym stoi ruch wolnego oprogramowania i dlaczego to ma znaczenie. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:58, 15 zél 2026 (CEST) :::::::Rozumiem i szanuję takie podejście. W takim razie może zamiast od razu wprowadzać EDP można by rozważyć rozwiązanie bardziej zachowawcze. Można np. włączyć lokalne przesyłanie plików przez `Specjalna:Prześlij`, ale wprowadzić zasadę, że każdy przesłany plik musi zostać zatwierdzony przez administratora albo innego uprawnionego użytkownika przed wykorzystaniem go w artykule. Można też ustalić bardzo restrykcyjne kryteria dotyczące tego, jakie pliki w ogóle mogą być przesyłane. Wtedy mielibyśmy większą kontrolę nad materiałami i nie byłoby sytuacji, że każdy może po prostu wrzucać dowolne zdjęcia czy okładki. Jeżeli jednak nawet takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z założeniem pełnej wolności projektu, to jestem otwarty na inne propozycje. Chodzi mi przede wszystkim o znalezienie rozwiązania, które pozwoliłoby np. pokazywać okładki albumów, ale jednocześnie nie rozluźniało zasad dotyczących praw autorskich.[[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 04:52, 15 zél 2026 (CEST) : {{Procëm}} – Te dyskusje mamy już za sobą we wszystkich europejskich wersjach Wikipedii, zawsze z tym samym wynikiem. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:59, 15 zél 2026 (CEST) ::Rozumiem, czyli masz na myśli, że w większości takich dyskusji społeczności ostatecznie odrzucały EDP. Tylko czy możemy wskazać konkretne przykłady tych europejskich Wikipedii i ich decyzje? Chciałbym po prostu zobaczyć, jakie argumenty przeważyły, zanim całkowicie zamkniemy temat na kaszubskiej Wikipedii. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:20, 15 zél 2026 (CEST) == Nowe przestrzenie nazw (krok 2) == W nawiązaniu do [[Special:Permalink/211232#Przestrzenie_nazw|poprzedniego wątku]] o aktualizacji ortografii przestrzeni nazw kaszubskiej Wikipedii, proszę o uwagi językowe na temat zaproponowanych w poniższej tabeli zmian (kolumny „Nowa nazwa” oraz „Aliasy”). Czy nowe wersje są poprawne? Czy czegoś brakuje? Powinno być inaczej, czy jest dobrze? Zwracam uwagę, że w „Aliasach” muszą znaleźć się stare nazwy, aby nie przestały działać wszystkie tworzone przez ostanie kilkanaście lat linki. {| class="wikitable" |+ !ID !Dotychczasowa nazwa<br>Current name !Nowa nazwa<br>New name !Aliasy<br>Aliases !Uwagi<br>Remarks |- |NS_MEDIA |Media | | |NO CHANGE |- |NS_SPECIAL |Specjalnô | | |NO CHANGE |- |NS_TALK |Diskùsëjô |Diskùsjô |Diskùsëjô | |- |NS_USER |Brëkòwnik |Brëkòwnik |Brëkòwniczka | |- |NS_USER_TALK |Diskùsëjô_brëkòwnika |Diskùsjô_brëkòwnika |Diskùsëjô_brëkòwnika<br>Diskùsjô_brëkòwniczczi | |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedjë |Diskùsëjô_$1 | |- |NS_FILE |Òbrôzk |Lopk |Òbrôzk | |- |NS_FILE_TALK |Diskùsëjô_òbrôzków |Diskùsjô_lopka |Diskùsëjô_òbrôzków | |- |NS_MEDIAWIKI |MediaWiki | | |NO CHANGE |- |NS_NS_MEDIAWIKI_TALK |Diskùsëjô_MediaWiki |Diskùsjô_MediaWiki |Diskùsëjô_MediaWiki | |- |NS_TEMPLATE |Szablóna | | |NO CHANGE |- |NS_TEMPLATE_TALK |Diskùsëjô_Szablónë |Diskùsjô_szablónë |Diskùsëjô_Szablónë | |- |NS_HELP |Pòmòc | | |NO CHANGE |- |NS_HELP_TALK |Diskùsëjô_Pòmòcë |Diskùsjô_pòmòcë |Diskùsëjô_Pòmòcë | |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategòrëjô | |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrji |Diskùsëjô_Kategòrëji | |} [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:55, 15 zél 2026 (CEST) :NS_PROJECT_TALK powinno się nazywać Diskùsjô_Wikipedie, a NS_CATEGORY_TALK – Diskùsjô_kategòrie – reszta jest w porządku, no i oczywiście popieram zmianę. Tylko zdaje się, że przestrzeni nazw istnieje więcej, niż te wymienione (np. Moduł, który po kaszubsku powinien nazywać się Mòduł) – co z nimi? [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 12:16, 15 zél 2026 (CEST) :: Dopisuj tu w dyskusji. Po zakończeniu dyskusji utworzymy ostateczną wersję tabeli ze zmianami do wdrożenia. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 12:20, 15 zél 2026 (CEST) :Jestem za zaproponowanymi zmianami i popieram je w takiej formie, podobnie jak użytkownik Terrus. Uważam, że aktualizacja nazw przestrzeni nazw jest potrzebna, a pozostawienie dotychczasowych nazw jako aliasów jest dobrym rozwiązaniem, dzięki któremu starsze linki nadal będą działać. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:24, 15 zél 2026 (CEST) ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesPl.php ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesCsb.php ::–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:09, 5 Séw 2026 (CEST) == Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi == Dobri dzéń môm prosbã do administratorów o ùsënãce starnë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi]], chtërną jô ùsdôzëł ni wiedząc że je już takô kategòrëjô jak [[:Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi|Włodarze Pòlsczi]]. Dzãka temu ùsënãcu mòżna przeniesc kategòrëjã Włodarzów pòd miono mònarchów abë zachowac jednotã z kategòrëjama taczima jak [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] ë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie|Wiôldżi Britanie]]. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 13:29, 29 zél 2026 (CEST) == Pòłączoné témë czë Sparłãczoné témë? == Jak lepiej? ([[Swiãtopôłk II Bëlny#Sparłãczoné témë|Swiãtopôłk II Bëlny]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:14, 4 Séw 2026 (CEST) :Wierã lepi sparłãczoné témë òd parłãczëc - łączyć je barżi brëkòwóny w kaszëbsczim. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:04, 7 Séw 2026 (CEST) :Jakno "powiązane tematy" lepi gwës "sparłãczoné témë" [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 08:27, 7 Séw 2026 (CEST) ::👍 [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 21:34, 9 Séw 2026 (CEST) == pòrénkòwi, pòrénczny, czë zawitrzny? == Jak lepiej? –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:04, 9 Séw 2026 (CEST) :Jakno "wschodni" to lepi wierã pòrénkòwi. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 15:07, 13 Séw 2026 (CEST) 1glp3j7ngiifr7o74xyao423x04r9f3 0 2675 213546 208357 2026-09-13T20:13:36Z Terrus38 14026 213546 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Jón Bilot.jpg|miono=Jón Bilot|pòlsczé miono=Jan Bilot|data narodzeniégò=24 séwnika 1898|môl narodzeniégò=[[Òsłónino]]|data smiercë=1940|môl smiercë=[[Twer]]|przëczëna smiercë=mòrdarstwò|môl spòczinkù=[[Miednoje]]|wark=szandara, pùblicysta, pisôrz|małżeństwò=Mariô Górskô|dzecë=[[Ludmił Bilot]], Halina Bilot}} '''Jan Bilot''' (ùrodzony [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], zdżinął w [[1940]] rokù w Miednoje) – [[Norda|nordowi]] kaszëbsczi ùtwórca. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]], ùcził sã Jan Bilot w [[1920]] rokù pòlsczi mòwë w wieczorny szkòle w swòji rodny wsë, pò czim wstąpił do pëdagògiczni szkòłë w [[Pelplin|Pelplënie]]. Ùkùńczëł jã w latach [[1924]]/[[1925]] ë miôł bëc szkólnym w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], tégò stanowiszcza równak nié przëjął. W [[1925]] dostôł robòtã u warszawsczégò pòlitika, dzé dozérôł jegò dzéwczãtów. W [[Warszawa|Warszawie]] miôł sã téż pòtkac z kaszëbsczim sztudérã z [[Czelno|Czelna]] w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. Brat Bilota gôdôł, że Jan miôł bëc chłopa ò dobrim charakterze, òddónëm kaszëbiznie ë wrażlëwim na niesprawiedlëwòtã. Jan Bilot miôł dwòje dzécë: knôpa ë dzéwczã. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bilot, Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] ppajqe74p1v07tv8pi27uycwyhrno27 213547 213546 2026-09-13T20:14:49Z Terrus38 14026 213547 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Jón Bilot.jpg|miono=Jón Bilot|pòlsczé miono=Jan Bilot|data narodzeniégò=24 séwnika 1898|môl narodzeniégò=[[Òsłónino]]|data smiercë=1940|môl smiercë=[[Twer]]|przëczëna smiercë=mòrdarstwò|môl spòczinkù=[[Miednoje]]|wark=szandara, pùblicysta, pisôrz|małżeństwò=Mariô Górskô|dzecë=[[Ludmił Bilot]], Léna Bilot}} '''Jan Bilot''' (ùrodzony [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], zdżinął w [[1940]] rokù w Miednoje) – [[Norda|nordowi]] kaszëbsczi ùtwórca. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]], ùcził sã Jan Bilot w [[1920]] rokù pòlsczi mòwë w wieczorny szkòle w swòji rodny wsë, pò czim wstąpił do pëdagògiczni szkòłë w [[Pelplin|Pelplënie]]. Ùkùńczëł jã w latach [[1924]]/[[1925]] ë miôł bëc szkólnym w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], tégò stanowiszcza równak nié przëjął. W [[1925]] dostôł robòtã u warszawsczégò pòlitika, dzé dozérôł jegò dzéwczãtów. W [[Warszawa|Warszawie]] miôł sã téż pòtkac z kaszëbsczim sztudérã z [[Czelno|Czelna]] w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. Brat Bilota gôdôł, że Jan miôł bëc chłopa ò dobrim charakterze, òddónëm kaszëbiznie ë wrażlëwim na niesprawiedlëwòtã. Jan Bilot miôł dwòje dzécë: knôpa ë dzéwczã. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bilot, Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] sbk5oqmq2szannrbllm54u1akdseevn 213548 213547 2026-09-13T21:28:09Z Terrus38 14026 213548 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Jón Bilot.jpg|miono=Jón Bilot|pòlsczé miono=Jan Bilot|data narodzeniégò=24 séwnika 1898|môl narodzeniégò=[[Òsłónino]]|data smiercë=1940|môl smiercë=[[Twer]]|przëczëna smiercë=mòrdarstwò|môl spòczinkù=[[Miednoje]]|wark=szkólny, szandara, pùblicysta, pisôrz|małżeństwò=Mariô Górskô|dzecë=[[Ludmił Bilot]], Léna Bilot}} '''Jan Bilot''' (ùr. [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]], ùm. w [[1940]] rokù w [[Twer|Twerze]]) – kaszëbsczi pisôrz a pùblicysta; szandara ë szkólny, òfiara [[Katińskô zbrodniô|katińsczi zbrodnie]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. == Żëcopis == W latach 1905-1912 chòdzył do spòdleczny szkòłë w Òsłóninie. Pò ji ùkùńczenim pòmôgôł òjcu w robòce na pòlu. W 1917 òstôł zacygłi do wòjska, dze béł za marénã na torpedówcu. Òstôł reniony i pò wòjnie wrócył dodóm. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]] w 1920 rokù Jón Bilot chòdzył na wieczórné kùrsë pòlsczégò jãzëka w òsłónińsczi szkòle. Zabédowónô òsta mù robòta szkólnégò w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], nie przëjimnął ale te stanowiszcza, bò chcôł ùczëc kaszëbsczé dzecë w swòji rodny zemi. W [[1925]] dostôł robòtã jakno szandara we Warszawie, dze dozérôł córków wôżny òsobistoscë. Pò 1930 rokù òstôł przeniosłi do wsë [[Zełené]] w kòsowsczim krézu na pôłniowò-pòrénkòwim kraju Pòlsczi. Òkróm pòlicje robił tam téż w Wësokògórsczi Meteòrologiczny Stacje. Jakno szandara w Zełenym prôcowôł do 1934, czej zaczął robòtã w krézowi kòmendze w [[Kòsowò (iwanofrankiwskô òbéńda)|Kòsowie]]<ref name=":1">{{Cytuj knéżkã|rozdzél=Jan Bilot (1898–1940) – szkic do portretu|titel=Jan Bilot. Twórczość kaszubska|isbn=978-83-65826-86-2|stronë=VIII-XVII|wëdôwca=Kaszëbsczi Institut|plac=Gduńsk|aùtór r=Józef Bòrzëszkòwsczi|rok=2022|aùtór=Jón Bilot|aùtór2=Józef Bòrzëszkòwsczi|aùtór3=Daniél Kalënowsczi|aùtór4=Mark Cëbùlsczi}}</ref>. Pò zakùńczenim séwnikòwi kampanie przebiwôł krótkò w Rumùńsce. Pò pòwroce do Kòsowa òstôł aresztowóny ë przeniosłi do lôgru NKWD w Òstaszkòwie. W 1940 rokù òstôł zabiti w [[Twer|Twerze]] na pòlét [[Stalin|Stalëna]] ë pòchòwóny w [[Miednoje]]<ref name=":1" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/katyn.9881|titel=Jan Bilot (ID: katyn.9881)|òpùblikòwóny=sejm-wielki.pl|data przëstãpù=2026-09-13|aùtór=Maria Jadwiga Minakowska}}</ref>. Syn Julianë Tessemann ë Bernata – gbùra ë rëbôka. Jón Bilot ze swòją białką, Marią ''de domo'' Górską, miôł dwòje dzecy: Ludmiła (1935-2016) ë zmiarłą w dzectwie Lénã'''<ref name=":1" />'''. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bilot, Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] bfb0zkp2kmypefpu9b87m7pi45z520t 213549 213548 2026-09-13T21:31:01Z Terrus38 14026 213549 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Jón Bilot.jpg|miono=Jón Bilot|pòlsczé miono=Jan Bilot|data narodzeniégò=24 séwnika 1898|môl narodzeniégò=[[Òsłónino]]|data smiercë=1940|môl smiercë=[[Twer]]|przëczëna smiercë=mòrdarstwò|môl spòczinkù=[[Miednoje]]|wark=szkólny, szandara, pùblicysta, pisôrz|małżeństwò=Mariô Górskô|dzecë=[[Ludmił Bilot]], Léna Bilot}} '''Jan Bilot''' (ùr. [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]], ùm. w [[1940]] rokù w [[Twer|Twerze]]) – kaszëbsczi pisôrz a pùblicysta; szandara ë szkólny, òfiara [[Katińskô zbrodniô|katińsczi zbrodnie]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. == Żëcopis == W latach 1905-1912 chòdzył do spòdleczny szkòłë w Òsłóninie. Pò ji ùkùńczenim pòmôgôł òjcu w robòce na pòlu. W 1917 òstôł zacygłi do wòjska, dze béł za marénã na torpedówcu. Dwaji bracô Jana zdżinãlë na wòjnie<ref>Drzéżdżón R., ''Jan Bilot - pisôrz z Òsłonina'', „Zapiski Puckie”, Hëft 8, 2009, s. 99, ISSN1644-8685.</ref>. Òn sóm òstôł reniony i pò 1918 wrócył dodóm. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]] w 1920 rokù Jón Bilot chòdzył na wieczórné kùrsë pòlsczégò jãzëka w òsłónińsczi szkòle. Zabédowónô òsta mù robòta szkólnégò w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], nie przëjimnął ale te stanowiszcza, bò chcôł ùczëc kaszëbsczé dzecë w swòji rodny zemi. W [[1925]] dostôł robòtã jakno szandara we Warszawie, dze dozérôł córków wôżny òsobistoscë. Pò 1930 rokù òstôł przeniosłi do wsë [[Zełené]] w kòsowsczim krézu na pôłniowò-pòrénkòwim kraju Pòlsczi. Òkróm pòlicje robił tam téż w Wësokògórsczi Meteòrologiczny Stacje. Jakno szandara w Zełenym prôcowôł do 1934, czej zaczął robòtã w krézowi kòmendze w [[Kòsowò (iwanofrankiwskô òbéńda)|Kòsowie]]<ref name=":1">{{Cytuj knéżkã|rozdzél=Jan Bilot (1898–1940) – szkic do portretu|titel=Jan Bilot. Twórczość kaszubska|isbn=978-83-65826-86-2|stronë=VIII-XVII|wëdôwca=Kaszëbsczi Institut|plac=Gduńsk|aùtór r=Józef Bòrzëszkòwsczi|rok=2022|aùtór=Jón Bilot|aùtór2=Józef Bòrzëszkòwsczi|aùtór3=Daniél Kalënowsczi|aùtór4=Mark Cëbùlsczi}}</ref>. Pò zakùńczenim séwnikòwi kampanie przebiwôł krótkò w Rumùńsce. Pò pòwroce do Kòsowa òstôł aresztowóny ë przeniosłi do lôgru NKWD w Òstaszkòwie. W 1940 rokù òstôł zabiti w [[Twer|Twerze]] na pòlét [[Stalin|Stalëna]] ë pòchòwóny w [[Miednoje]]<ref name=":1" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/katyn.9881|titel=Jan Bilot (ID: katyn.9881)|òpùblikòwóny=sejm-wielki.pl|data przëstãpù=2026-09-13|aùtór=Maria Jadwiga Minakowska}}</ref>. Syn Julianë Tessemann ë Bernata – gbùra ë rëbôka. Jón Bilot ze swòją białką, Marią ''de domo'' Górską, miôł dwòje dzecy: Ludmiła (1935-2016) ë zmiarłą w dzectwie Lénã'''<ref name=":1" />'''. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bilot, Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 5m5gr7kin0ppzz0mqrnoxaaahvrkdoj 213550 213549 2026-09-13T21:31:30Z Terrus38 14026 213550 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Jón Bilot.jpg|miono=Jón Bilot|pòlsczé miono=Jan Bilot|data narodzeniégò=24 séwnika 1898|môl narodzeniégò=[[Òsłónino]]|data smiercë=1940|môl smiercë=[[Twer]]|przëczëna smiercë=mòrdarstwò|môl spòczinkù=[[Miednoje]]|wark=szkólny, szandara, pùblicysta, pisôrz|małżeństwò=Mariô Górskô|dzecë=[[Ludmił Bilot]], Léna Bilot}} '''Jón Bilot''' (ùr. [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]], ùm. w [[1940]] rokù w [[Twer|Twerze]]) – kaszëbsczi pisôrz a pùblicysta; szandara ë szkólny, òfiara [[Katińskô zbrodniô|katińsczi zbrodnie]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. == Żëcopis == W latach 1905-1912 chòdzył do spòdleczny szkòłë w Òsłóninie. Pò ji ùkùńczenim pòmôgôł òjcu w robòce na pòlu. W 1917 òstôł zacygłi do wòjska, dze béł za marénã na torpedówcu. Dwaji bracô Jana zdżinãlë na wòjnie<ref>Drzéżdżón R., ''Jan Bilot - pisôrz z Òsłonina'', „Zapiski Puckie”, Hëft 8, 2009, s. 99, ISSN1644-8685.</ref>. Òn sóm òstôł reniony i pò 1918 wrócył dodóm. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]] w 1920 rokù Jón Bilot chòdzył na wieczórné kùrsë pòlsczégò jãzëka w òsłónińsczi szkòle. Zabédowónô òsta mù robòta szkólnégò w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], nie przëjimnął ale te stanowiszcza, bò chcôł ùczëc kaszëbsczé dzecë w swòji rodny zemi. W [[1925]] dostôł robòtã jakno szandara we Warszawie, dze dozérôł córków wôżny òsobistoscë. Pò 1930 rokù òstôł przeniosłi do wsë [[Zełené]] w kòsowsczim krézu na pôłniowò-pòrénkòwim kraju Pòlsczi. Òkróm pòlicje robił tam téż w Wësokògórsczi Meteòrologiczny Stacje. Jakno szandara w Zełenym prôcowôł do 1934, czej zaczął robòtã w krézowi kòmendze w [[Kòsowò (iwanofrankiwskô òbéńda)|Kòsowie]]<ref name=":1">{{Cytuj knéżkã|rozdzél=Jan Bilot (1898–1940) – szkic do portretu|titel=Jan Bilot. Twórczość kaszubska|isbn=978-83-65826-86-2|stronë=VIII-XVII|wëdôwca=Kaszëbsczi Institut|plac=Gduńsk|aùtór r=Józef Bòrzëszkòwsczi|rok=2022|aùtór=Jón Bilot|aùtór2=Józef Bòrzëszkòwsczi|aùtór3=Daniél Kalënowsczi|aùtór4=Mark Cëbùlsczi}}</ref>. Pò zakùńczenim séwnikòwi kampanie przebiwôł krótkò w Rumùńsce. Pò pòwroce do Kòsowa òstôł aresztowóny ë przeniosłi do lôgru NKWD w Òstaszkòwie. W 1940 rokù òstôł zabiti w [[Twer|Twerze]] na pòlét [[Stalin|Stalëna]] ë pòchòwóny w [[Miednoje]]<ref name=":1" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/katyn.9881|titel=Jan Bilot (ID: katyn.9881)|òpùblikòwóny=sejm-wielki.pl|data przëstãpù=2026-09-13|aùtór=Maria Jadwiga Minakowska}}</ref>. Syn Julianë Tessemann ë Bernata – gbùra ë rëbôka. Jón Bilot ze swòją białką, Marią ''de domo'' Górską, miôł dwòje dzecy: Ludmiła (1935-2016) ë zmiarłą w dzectwie Lénã'''<ref name=":1" />'''. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bilot, Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] rdaqqi92fdid819bxbkvb4t6clyyrx8 213551 213550 2026-09-13T21:32:08Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jan Bilot]] do [[Jón Bilot]]: ùchwałë RKJ 4, 5, 6, 8/08 213550 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Jón Bilot.jpg|miono=Jón Bilot|pòlsczé miono=Jan Bilot|data narodzeniégò=24 séwnika 1898|môl narodzeniégò=[[Òsłónino]]|data smiercë=1940|môl smiercë=[[Twer]]|przëczëna smiercë=mòrdarstwò|môl spòczinkù=[[Miednoje]]|wark=szkólny, szandara, pùblicysta, pisôrz|małżeństwò=Mariô Górskô|dzecë=[[Ludmił Bilot]], Léna Bilot}} '''Jón Bilot''' (ùr. [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]], ùm. w [[1940]] rokù w [[Twer|Twerze]]) – kaszëbsczi pisôrz a pùblicysta; szandara ë szkólny, òfiara [[Katińskô zbrodniô|katińsczi zbrodnie]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. == Żëcopis == W latach 1905-1912 chòdzył do spòdleczny szkòłë w Òsłóninie. Pò ji ùkùńczenim pòmôgôł òjcu w robòce na pòlu. W 1917 òstôł zacygłi do wòjska, dze béł za marénã na torpedówcu. Dwaji bracô Jana zdżinãlë na wòjnie<ref>Drzéżdżón R., ''Jan Bilot - pisôrz z Òsłonina'', „Zapiski Puckie”, Hëft 8, 2009, s. 99, ISSN1644-8685.</ref>. Òn sóm òstôł reniony i pò 1918 wrócył dodóm. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]] w 1920 rokù Jón Bilot chòdzył na wieczórné kùrsë pòlsczégò jãzëka w òsłónińsczi szkòle. Zabédowónô òsta mù robòta szkólnégò w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], nie przëjimnął ale te stanowiszcza, bò chcôł ùczëc kaszëbsczé dzecë w swòji rodny zemi. W [[1925]] dostôł robòtã jakno szandara we Warszawie, dze dozérôł córków wôżny òsobistoscë. Pò 1930 rokù òstôł przeniosłi do wsë [[Zełené]] w kòsowsczim krézu na pôłniowò-pòrénkòwim kraju Pòlsczi. Òkróm pòlicje robił tam téż w Wësokògórsczi Meteòrologiczny Stacje. Jakno szandara w Zełenym prôcowôł do 1934, czej zaczął robòtã w krézowi kòmendze w [[Kòsowò (iwanofrankiwskô òbéńda)|Kòsowie]]<ref name=":1">{{Cytuj knéżkã|rozdzél=Jan Bilot (1898–1940) – szkic do portretu|titel=Jan Bilot. Twórczość kaszubska|isbn=978-83-65826-86-2|stronë=VIII-XVII|wëdôwca=Kaszëbsczi Institut|plac=Gduńsk|aùtór r=Józef Bòrzëszkòwsczi|rok=2022|aùtór=Jón Bilot|aùtór2=Józef Bòrzëszkòwsczi|aùtór3=Daniél Kalënowsczi|aùtór4=Mark Cëbùlsczi}}</ref>. Pò zakùńczenim séwnikòwi kampanie przebiwôł krótkò w Rumùńsce. Pò pòwroce do Kòsowa òstôł aresztowóny ë przeniosłi do lôgru NKWD w Òstaszkòwie. W 1940 rokù òstôł zabiti w [[Twer|Twerze]] na pòlét [[Stalin|Stalëna]] ë pòchòwóny w [[Miednoje]]<ref name=":1" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/katyn.9881|titel=Jan Bilot (ID: katyn.9881)|òpùblikòwóny=sejm-wielki.pl|data przëstãpù=2026-09-13|aùtór=Maria Jadwiga Minakowska}}</ref>. Syn Julianë Tessemann ë Bernata – gbùra ë rëbôka. Jón Bilot ze swòją białką, Marią ''de domo'' Górską, miôł dwòje dzecy: Ludmiła (1935-2016) ë zmiarłą w dzectwie Lénã'''<ref name=":1" />'''. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bilot, Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] rdaqqi92fdid819bxbkvb4t6clyyrx8 0 4346 213558 213345 2026-09-13T21:50:30Z Terrus38 14026 213558 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Język polski w Europie.png.jpg|mały|Pòlsczi jãzëk w [[Eùropa|Eùropie]]]] '''Pòlsczi jãzëk''', '''pòlaszëzna''' ({{jãz.|pl}} ''język polski'', ''polszczyzna'') – [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi jãzëk]] z [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczégò]] (do chtërny nôléżą równak [[Czesczi jãzëk|czesczi]], [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]], [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]], [[łużëcczé jãzëczi]] czë wëmarłi [[pòłabsczi jãzëk]]), stónowiący dzél [[Jindoeùropejsczé jãzëczi|jindoeùropejsczi familie]]. Je [[Ùrzãdowi jãzëk|ùrzãdowi]] [[Ùrzãdowi jãzëk|jãzëkã]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] a téż nôléżi do [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie|òficjalnich jãzëków Eùropejsczi Ùnie]]. == Alfabét == {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; text-align:center;" | style="width:3.5em;" |A a | style="width:3.5em;" |[[Ą|Ą ą]] | style="width:3.5em;" |[[B|B b]] | style="width:3.5em;" |C c | style="width:3.5em;" |[[Ć|Ć ć]] | style="width:3.5em;" |D d | style="width:3.5em;" |E e |- |[[Ę|Ę ę]] |F f |G g |H h |I i |J j |K k |- |L l |[[Ł|Ł ł]] |M m |N n |[[Ń|Ń ń]] |O o |[[Ó|Ó ó]] |- |P p |Q q |R r |S s |[[Ś|Ś ś]] |T t |U u |- |V v |W w |X x |Y y |Z z |[[Ź|Ź ź]] |[[Ż|Ż ż]] |} == Lësta == * [[białka]] * [[larwa]] * [[Miesądz|miesąc/miesądz]] * [[sklep]] == Òbaczë téż == * [[Lechicczé jãzëczi]] * [[Kaszëbsczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kresy.pl/wydarzenia/regiony/polska-regiony/jezyk-polski-najlatwiejszy-dla-sztucznej-inteligencji-angielski-poza-czolowka/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] 0px0muny3uf8zykhg8lmdsnk5jzz2tt 0 4854 213559 209386 2026-09-13T21:50:38Z Terrus38 14026 213559 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Int-mother-lang-day-monument.jpg|mały|]] {{Jiné znaczënczi}} '''Rodnô mòwa''' (pierszi jãzëk) – [[jãzëk]], jaczégò człowiek sã ùczi wprzód. Jegò przëswòjenié mô swój plac, na naturalny ôrt, w dzectwie, w òkrãżu zajimùjącym sã w przédnym dzélu dozéraniém môlegò człowieka. Colemało je to òkrãże [[Rodzëzna|rodzëznë]]. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Rodnô mòwa (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Drëdżi jãzëk]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Jãzëczi swiata]] * [[Òbéńdowi jãzëk]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] suuz5srnx695zebjrweqig9928h9qm7 0 5076 213545 211546 2026-09-13T19:40:45Z Terrus38 14026 òdjimk 213545 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Biogram infobox|miono=Marión Majkòwsczi|fùl miono=Marión Majkòwsczi|pòlsczé miono=Marian Majkowski|data narodzeniégò=5 pajicznika 1926|môl narodzeniégò=[[Skrzeszewò (gmina Serakòjce)|Skrzeszewò]]|data smiercë=6 gromicznika 2012|môl smiercë=[[Ùskô]]|môl spòczinkù=[[kòmùnalny smãtôrz w Ùsce]]|nôùkòwi titel=dr tech. n.|nôdgrodë=[[Krziż Zasłëdżi]], [[Òdznaka SARP]], [[Skra Òrmùzdowô]]|òbrôzk=Nôgróbk Mariana Majkòwsczégò.jpg|òpisënk òbrôzka=Grób Mariana Majkòwsczégò w [[Ùskô|Ùsce]]}} '''Marión Majkòwsczi''' (ùr. [[5 rujana|5 pajicznika]] [[1926]] w [[Skrzeszewò (gmina Serakòjce)|Skrzeszewie]], ùm. 6 [[Gromicznik|gromicznika]] [[2012]] w [[Ùskô|Ùsce]]) – kaszëbsczi pisôrz, doktór technicznëch nôùków. == Żëcopis == Przed II swiatową wòjną ùkùńcził pòwszechną szkòłã, a pò wòjnie Òglowòsztôłcącé Liceùm w Lãbòrgù a Wëdzél Architekturë [[Gduńskô Pòlitechnika|Gduńsczi Pòlitechniczi]] (1955). W 1961 r. ùkùńcził Pòdiplomòwé Sztudium Planowaniégò i Architekturë Wsë. W 1975 r. òbrónił doktorską prôcã na Warszawsczi Pòlitechnice, dostôwającë titel doktora technicznëch nôùków<ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór=Marión Majkòwsczi|titel=Na skraju Pomorza|isbn=83-60640-02-5|titel dzéla=Obcy w swoim mieście|stronë=163|wëdôwca=Rost|plac=Banino – Ùskô|jãzëk=pl|jãzëk2=csb|rok=2006|data przëstãpù=2026-08-19|url=http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/7/edition/6/}}</ref>. Robił w [[Bëdgòszcz|Bëdgòszczë]] ([[nôkôz robòtë]]), [[Grëdządz]]u i [[Pòznanié|Pòznaniu]], gdze téż prowadzył wëkładë na w [[Pòznańskô Pòlitechnika|Pòznańsczi Pòlitechnice]]. W 1981 zamieszkôł w Ùsce i tam spãdzył swòjã emeriturã. W 1993 r. béł wespółzałóżcą Towarzëstwa Przëjacelów Ùsczi, dze dzejôł aktiw do 1998 r. W nym samim rokù ùtwòrził w Ùsce Part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò, jaczégò béł przédnikã òb sétmë lat a pózni wiceprzédnikã. W 2003 r. òstôł nôleżnikã Związku Pòlsczich Lëteratów<ref name=":0">{{Cytuj starnã|url=https://biblioteka.ustka.pl/ustka-tu-i-tam/literatura/56-marian-majkowski|titel=Marian Majkowski|data przëstãpù=2026-08-19|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=biblioteka.ustka.pl}}</ref>. Pisôł òpòwiôdania. Pierszi jegò tekst, pt. ''W lagrze'' ùkôzôł sã w [[Pomerania (cządnik)|„Pomeranii”]], nr 12 z 1979 i 1 z 1980 rokù. Ten sóm tekst, lepi òbrobiony lëterackò a ze zmienionym titlã, ''Na robòtach'', z dokazã ''Jesénnô droga'' mët, òstałë ògłoszoné w antologie dzysdniowi kaszëbsczi prozë ''Dërchôj królewiónkò'' (1996). Pòdskacëło to Majkòwsczégò do napisaniô wspòminków. Pierszi tom pt. ''Na kaszubskich pustkach'', òpisëjący historiã Kaszëbów òd 1890 do 1945, wëszedł smarą w 2000 rokù. W 2002 rokù ùkôzôł sã drëdżi tom ''Z pustek w świat'', òbjimający lata 1945–1955. Trzecy, ''Na skraju Pomorza'' béł wëdóny w 2006 rokù i traktëje ò latach 1955–1975 – cządze robòtë w Bëdgòszczë, Grëdządzu a Pòznanim. Czwiôrti dzél, ''Obcy wśród swoich'', òpùblikòwóny w 2010 rokù je kòntinuacją wspòminków, òbjimającą lata 1975–2000, a tej przédno cząd mieszkaniégò w Ùsce<ref name=":0" />. Òstôł pòchòwóny 8 gromicznika 2012 r. na [[Kòmùnalny Smãtôrz w Ùsce|smãtarzu w Ùsce]] (sektór XV-6-3)<ref>{{Cytuj starnã|url=https://ustka.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=11250&inni=0&cinki=0|titel=Cmentarz komunalny w Ustce - wyszukiwarka osób pochowanych|òpùblikòwóny=ustka.grobonet.com|data przëstãpù=2025-10-19|jãzëk=pl}}</ref>. == Òbaczë téż == * [[Ùskô]] == Przëpisë == {{SORTUJ:Majkòwsczi Marian}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Architektura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/D8C2EE586001B6997386A6823AC818F253BB7E8E.html Europeana] * [https://web.archive.org/web/20131006094749/http://www.inmemoriam.architektsarp.pl/pokaz/marian_majkowski,766 SARP (pl)] * [http://www.worldcat.org/search?q=Majkowski%2C+Marian+&qt=results_page Worldcat] * {{Kòntrola}} s5nmr3jam6ua3m4rchr7ew6z0jpbtg8 0 5247 213556 204915 2026-09-13T21:44:47Z Terrus38 14026 213556 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Günter Grass, 2004.jpg|mały|Grass w 2004 rokù]] '''Günter Wilhelm Grass''' (ùr. [[16 pazdzérznika]] 1927 we [[Gduńsk|Gduńskù]], ùm. [[13 łżëkwiata]] 2015 w [[Lubeka|Lubece]]) - kaszëbsczi pisôrz, laùreat [[Nôdgroda Nobla|Nôdgrodë Nobla]] z 1999 rokù. W 1985 rokù wëprzédniony przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Ùsództwo (wëjimk) == * Danziger Trilogie ''Gduńskô trilogiô'' ** Die Blechtrommel ''Blaszany bãbelk'' ** Katz und Maus ''Kòt ë mësz'' ** Hundejahre ''Psé lata'' == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305060122/http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/gunter-grass/blaszany-babenk/ Blaszany bãbenk - wëjimk, kaszëbsczi dolmaczënk] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/grass.html Wëdowiédzô ò ùsôdzcë na starnach Nôdgrodë Nobla (EN)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grass, Günter}} [[Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 4s1b8ixew65nhk5g0b6yr6p7qt2wcer 213557 213556 2026-09-13T21:44:56Z Terrus38 14026 213557 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Günter Grass, 2004.jpg|mały|Grass w 2004 rokù]] '''Günter Wilhelm Grass''' (ùr. [[16 pazdzérznika]] 1927 we [[Gduńsk|Gduńskù]], ùm. [[13 łżëkwiata]] 2015 w [[Lubeka|Lubece]]) – kaszëbsczi pisôrz, laùreat [[Nôdgroda Nobla|Nôdgrodë Nobla]] z 1999 rokù. W 1985 rokù wëprzédniony przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Ùsództwo (wëjimk) == * Danziger Trilogie ''Gduńskô trilogiô'' ** Die Blechtrommel ''Blaszany bãbelk'' ** Katz und Maus ''Kòt ë mësz'' ** Hundejahre ''Psé lata'' == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305060122/http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/gunter-grass/blaszany-babenk/ Blaszany bãbenk - wëjimk, kaszëbsczi dolmaczënk] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/grass.html Wëdowiédzô ò ùsôdzcë na starnach Nôdgrodë Nobla (EN)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grass, Günter}} [[Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] aitqd2klhcbqk5w1fpbqludfib8v8t7 0 7273 213541 211154 2026-09-13T15:34:17Z Rzadtymczasowy 19437 infobox + wstãp 213541 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Pariz |gwôsné miono= Paris |céch= Grandes Armes de Paris.svg |dopełniacz= Parizu |fana= Flag of Paris with coat of arms.svg |karta= |Kôrta= |państwò= [[Francjô]] |wòjewództwò= Île-de-France |Kréz= |wiéchrzëzna= 105,4 |stopniN= 48 |minutN= 52 |stopniE= 2 |minutE= 21 |lëdztwò= 2 047 602<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001760155 Estimations de population - Ensemble - Ville de Paris], insee.fr.</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= 14 |pòcztowi kòd= 75001–75020 |registracëjné tôfle= 75 |bùrméster= Emmanuel Grégoire |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://www.paris.fr |commons= Paris }} [[Òbrôzk:DSC00733 Notre Dame Paris from east.jpg|mały|Katédra ''Notre Dame'' w Parizu]] [[Òbrôzk:Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|mały|Pariz – widzënk]] '''Pariz''' ({{Jãz.|fr}} ''Paris'') – stolëca [[Francjô|Francje]], a téż ji nôwikszi gard zdrzącë na lëdztwò. Leżi na nordze kraju, nad [[Sekwana|Sekwaną]]. Je to pòliticzné, ekònomiczné a kùlturowé centrum państwa. Pòdług pòdôwków z 2026 rokù w Parizu mieszkô 2 047 602 lëdzy. Pariz je nôwikszą metropòlią [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], i 4. w Eùropie (za [[Sztambùl|Sztambùlã]], [[Mòskwa|Mòskwą]] i [[Londin|Londinã]]) zdrzącë na lëdztwò<ref>[https://worldpopulationreview.com/world-city-rankings/largest-metro-areas-in-the-world Largest Metropolitan Areas in the World 2026], worldpopulationreview.com. Chòc ni ma tu Londinu, to na ti sami starnie metropòlitarnô òbéńda Wiôldżégò Londinu ({{Jãz.|en}} ''Greater London'') mô lëdztwò na rówiznie 8,173,941 [[https://worldpopulationreview.com/cities/united-kingdom/london London Population], worldpopulationreview.com].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] g1p95oxrvtyl4r9j9nh1fknsk5kd0b7 213542 213541 2026-09-13T17:56:09Z Rzadtymczasowy 19437 historiô 213542 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Pariz |gwôsné miono= Paris |céch= Grandes Armes de Paris.svg |dopełniacz= Pariza |fana= Flag of Paris with coat of arms.svg |karta= |Kôrta= |państwò= [[Francjô]] |wòjewództwò= Île-de-France |Kréz= |wiéchrzëzna= 105,4 |stopniN= 48 |minutN= 52 |stopniE= 2 |minutE= 21 |lëdztwò= 2 047 602<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001760155 Estimations de population - Ensemble - Ville de Paris], insee.fr.</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= 14 |pòcztowi kòd= 75001–75020 |registracëjné tôfle= 75 |bùrméster= Emmanuel Grégoire |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://www.paris.fr |commons= Paris }} [[Òbrôzk:DSC00733 Notre Dame Paris from east.jpg|mały|Katédra ''Notre Dame'' w Parizu]] [[Òbrôzk:Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|mały|Pariz – widzënk]] '''Pariz''' ({{Jãz.|fr}} ''Paris'') – stolëca [[Francjô|Francje]], a téż ji nôwikszi gard zdrzącë na lëdztwò. Leżi na nordze kraju, nad [[Sekwana|Sekwaną]]. Je to pòliticzné, ekònomiczné a kùlturowé centrum państwa. Pòdług pòdôwków z 2026 rokù w Parizu mieszkô 2 047 602 lëdzy. Pariz je nôwikszą metropòlią [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], i 4. w Eùropie (za [[Sztambùl|Sztambùlã]], [[Mòskwa|Mòskwą]] i [[Londin|Londinã]]) zdrzącë na lëdztwò<ref>[https://worldpopulationreview.com/world-city-rankings/largest-metro-areas-in-the-world Largest Metropolitan Areas in the World 2026], worldpopulationreview.com. Chòc ni ma tu Londinu, to na ti sami starnie metropòlitarnô òbéńda Wiôldżégò Londinu ({{Jãz.|en}} ''Greater London'') mô lëdztwò na rówiznie 8,173,941 [[https://worldpopulationreview.com/cities/united-kingdom/london London Population], worldpopulationreview.com].</ref>. Historicznym centrum Pariza je òstrów Île de la Cité na Sekwanie, na jaczi je m.jin. Palais de Justice i katédra Notre-Dame. == Historiô == Gard òstôł ùsadzony przez plemiã ''Parisii'', jaczi zamieszkalë kòl 250 rokù p.n.e. na òstrowiu Île de la Cité. Òb czas panowaniô w òkòlim przez Rzëmión plac miôł pòzwã ''Lutetia'' i w tim cządze rozkòscérzôł sã na lewi i prawi sztrąd [[Sekwana|Sekwanë]]. W 987 rokù, czej gard òstôł stolëcą [[Francjô|Francje]], fónksnérowa ju pòzwa ''Paris''<ref name=":1">[https://www.history.com/this-day-in-history/july-8/paris-celebrates-2000th-birthday?cmpid=Social_FBPAGE_HISTORY_20150708_204746376&linkId=15366914 Paris celebrates 2,000th birthday], history.com, 24 smùtana 2009.</ref>. Òb czas renesansu, midzë XV a XVII stalacym, Pariz òstôł westrzódkã kùńsztu, architekturë a nôùczi. W pòłowie XIX wiekù Napòléón III najął Georges'a-Eugène'a Haussmanna do przebùdowaniô a mòdernizacje gardu. Pòzmianë Hausmanna, znóné jakno [[Wiôldżi Przëbùdenk Pariza (1852–1870)|Wiôldżi Przëbùdenk Pariza]] stwòrzëłë szerok bùlwarë, pùbliczné parczi, czë nowi kanalizacyjny system<ref name=":1" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] rjd4pd8dk1l6hmanlo919cwq0nov9s6 213544 213542 2026-09-13T18:04:51Z Rzadtymczasowy 19437 kôrta infobox 213544 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Pariz |gwôsné miono= Paris |céch= Grandes Armes de Paris.svg |dopełniacz= Pariza |fana= Flag of Paris with coat of arms.svg |Kôrta= {{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=FRA |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |48°52′00″N 2°21′00″E |pòzycjô=right |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Pariz]] }} }} |państwò= [[Francjô]] |wòjewództwò= Île-de-France |Kréz= |wiéchrzëzna= 105,4 |stopniN= 48 |minutN= 52 |stopniE= 2 |minutE= 21 |lëdztwò= 2 047 602<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001760155 Estimations de population - Ensemble - Ville de Paris], insee.fr.</ref> |rok= 2026 |czerënkòwi numer= 14 |pòcztowi kòd= 75001–75020 |registracëjné tôfle= 75 |bùrméster= Emmanuel Grégoire |adres_um= |kod_poczt_um= |www= https://www.paris.fr |commons= Paris }} [[Òbrôzk:DSC00733 Notre Dame Paris from east.jpg|mały|Katédra ''Notre Dame'' w Parizu]] [[Òbrôzk:Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|mały|Pariz – widzënk]] '''Pariz''' ({{Jãz.|fr}} ''Paris'') – stolëca [[Francjô|Francje]], a téż ji nôwikszi gard zdrzącë na lëdztwò. Leżi na nordze kraju, nad [[Sekwana|Sekwaną]]. Je to pòliticzné, ekònomiczné a kùlturowé centrum państwa. Pòdług pòdôwków z 2026 rokù w Parizu mieszkô 2 047 602 lëdzy. Pariz je nôwikszą metropòlią [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], i 4. w Eùropie (za [[Sztambùl|Sztambùlã]], [[Mòskwa|Mòskwą]] i [[Londin|Londinã]]) zdrzącë na lëdztwò<ref>[https://worldpopulationreview.com/world-city-rankings/largest-metro-areas-in-the-world Largest Metropolitan Areas in the World 2026], worldpopulationreview.com. Chòc ni ma tu Londinu, to na ti sami starnie metropòlitarnô òbéńda Wiôldżégò Londinu ({{Jãz.|en}} ''Greater London'') mô lëdztwò na rówiznie 8,173,941 [[https://worldpopulationreview.com/cities/united-kingdom/london London Population], worldpopulationreview.com].</ref>. Historicznym centrum Pariza je òstrów Île de la Cité na Sekwanie, na jaczi je m.jin. Palais de Justice i katédra Notre-Dame. == Historiô == Gard òstôł ùsadzony przez plemiã ''Parisii'', jaczi zamieszkalë kòl 250 rokù p.n.e. na òstrowiu Île de la Cité. Òb czas panowaniô w òkòlim przez Rzëmión plac miôł pòzwã ''Lutetia'' i w tim cządze rozkòscérzôł sã na lewi i prawi sztrąd [[Sekwana|Sekwanë]]. W 987 rokù, czej gard òstôł stolëcą [[Francjô|Francje]], fónksnérowa ju pòzwa ''Paris''<ref name=":1">[https://www.history.com/this-day-in-history/july-8/paris-celebrates-2000th-birthday?cmpid=Social_FBPAGE_HISTORY_20150708_204746376&linkId=15366914 Paris celebrates 2,000th birthday], history.com, 24 smùtana 2009.</ref>. Òb czas renesansu, midzë XV a XVII stalacym, Pariz òstôł westrzódkã kùńsztu, architekturë a nôùczi. W pòłowie XIX wiekù Napòléón III najął Georges'a-Eugène'a Haussmanna do przebùdowaniô a mòdernizacje gardu. Pòzmianë Hausmanna, znóné jakno [[Wiôldżi Przëbùdenk Pariza (1852–1870)|Wiôldżi Przëbùdenk Pariza]] stwòrzëłë szerok bùlwarë, pùbliczné parczi, czë nowi kanalizacyjny system<ref name=":1" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] 6zbgi4vqdup36m259n3yf9a9w8t3hib 0 7676 213560 201389 2026-09-13T21:50:46Z Terrus38 14026 213560 wikitext text/x-wiki '''Drëdżi jãzëk, L2''' – jãzëk przëswòjony jakno drëdżi pò rodny mòwie. W swiece dzece są colemało dwamòwné. Kaszëbsczé dzeckò mòże gadac z rówienikama pò kaszëbskù, a w szkòle [[pòlsczi jãzëk]] bãdze dlô niégò drëdżim jãzëkã. Doradë dlô dwamòwnëch starszich ë dzëcy. *1. Të jes mòdłã jãzëka dlô Twòjégò dzecka. Dbôj ò swòją kaszëbiznã, nie miészôj ji z cëzyma jãzëkama. *2. Lëdze dwamòwné mają wiele lat ùczbë za sobą. Bądz cerplëwi! *3. Pòjãcé mòwë jidze pò rédze tak: rozmieje sã jak sã ją czuje, gôdô sã, czëtô sã, pisze sã. Trzeba ò tim pamiãtac jak sã ùczi dzeckò. *4. Z pòczątkù je wôżnô cobë wiele gadac. Czim wicy Twoje dzeckò czuje jak sã pò kaszëbskù gôdô, tim lepi. Pòtemù równak liczi sã też dobroc mòwë. Twòje dzeckò bë miało miec leżnosc pòznaniô lëteracczi kaszëbiznë. *5. Licz sã z tim, że jak dzeckò zacznie gadac całima zdaniama (jak òno mô 2-3 lata), a téż pózni mòże bëc jiwer. Ten czas Të mùszisz przetrzëmac i dzéń w dzéń gadac pò kaszëbskù. *6. Nie jiscë sã ò to, że dzeckò nie naùczi sã pòlsczégò jãzëka, jak pierszé lata òno bëło doma i tu czëło colemało [[kaszëbsczi jãzëk]]. Pòlsczi sã stónie dlô niegò panowny jak òno pódze do szkòłë. *7. Jak dzeckò bë miało jiwer z gôdaniém pò kaszëbskù, tedë za jaczis czas to sã mòże pòprawic i bãdzesz zdzëwiony. *8. Jak Twòje dzeckò ùczi sã np. matematiczi w jednym jãzëkù, to rozmieje òno to téż w drëdżim jãzëkù *9. Dwamòwné dzeckò nierôz brëkùje pòmòcë i trzeba mù pòmòc, ale ùszónowac téż trzeba jegò ògrańczenia. == Òbaczë téż == * [[Rodnô mòwa]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Jãzëczi swiata]] * [[Òbéndowi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/index_pl.htm?page=1&mxi=3 EÙ(pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] 7uuoxu0mx4ui7ub6794c3axbq5s5e5k 0 9233 213561 208711 2026-09-13T21:50:52Z Terrus38 14026 213561 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Knjige na polici.jpg|mały|Malënk z leżnoscë Eùropejsczégò Dnia Jãzëków w [[Serbiô|Serbii]]]] '''Eùropejsczi Dzéń Jãzëków''' ('''EDJ'''; {{jãz.|de}} ''Europäischer Tag der Sprachen'', {{jãz.|fr}} ''Journée européenne des langues'', {{jãz.|en}} ''European Day of Languages'') – midzënôrodné swiãto, ùstanowioné z jinicjatiwë [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë]] [[Radzëzna Eùropë|Eùropë]], swiãtowóné w cawny [[Eùropa|Eùropie]] kòżdorocznie [[26 séwnika]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170227233537/http://www.edj.org.pl/o-europejskim-dniu-jezykow O Europejskim Dniu Języków » Europejski Dzień Języków], edj.org.pl. ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2026-07-09]. [zarchiwizowóné z [https://www.edj.org.pl/ tégò adresë] (2017-02-27)</ref>. Jégò célã je zôchãcënie [[Eùropa|Eùropejczików]] do ùczbë jãzëków, nié leno nôbarżi znónëch jak angelsczi, le téż miészëch jak [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] i [[Bretońsczi jãzëk|bretońsczi]] òrôz propadżowónie spòdob jãzëkòwi bòkadnoscë<ref name=":0">[https://search.coe.int/cm#{%22CoEIdentifier%22:&#x5B;%2209125948801c6c93%22&#x5D;,%22sort%22:&#x5B;%22CoEValidationDate%20Descending%22&#x5D;} European Year of Languages. Parliamentary Assembly Recommendation 1539 (2001)]. wcd.coe.int. [przëstãp 2026-07-09]. (angelsczi).</ref><ref>[https://edl.ecml.at/Home/What-is-it Czim je Eùropejsczi Dzéń Jãzëków?]. edl.ecml.at. (wielojãzëkòwi, w tim pòlsczi) [przëstãp 2026-07-09]</ref>. Swiãto òsta ùstanowioné przez [[Radzëzna Eùropë|Radzëznã Eùropë]], z [[Sedzëba|sedzbą]] w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgu]], w 2001 rokù – na zakùńczenié Eùropejsczégò Rokù Jãzëków zorganizowanego przez Radzëznã Eùropë, [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùniã]] òrôz [[UNESCO]]<ref name=":0" />. W sami Eùropejsczi Ùnii je wicy jak 60 môlowich pòspólnotów, chtërné ùżiwają jãzëków òbéńdowëch abò mniészëznowëch. Pòdług spisënkù z 2011 rokù wicy jak 106 tës. mieszkéńców Pòlsczi gôdô pò kaszëbskù. Do tegò trzeba dorechòwac wszëtczich, co wëjachelë bùten, ale wcyg nie zabëlë swòji mòwë. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://edl.ecml.at/ Eùropejsczi Dzéń Jãzëków] (pòlsczi) * [https://ec.europa.eu/poland/news/view_on_Kaszuby_pl ''O językach obcych z Danutą Stenką''] * https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html * {{YouTube|uOpj6a4Z9sg|Europejski Dzień Języków — SP Łubno}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] liak5xosjp5gr6wwa84m1r0rlnmc8p2 0 12520 213562 208718 2026-09-13T21:50:58Z Terrus38 14026 213562 wikitext text/x-wiki Hewòtna starna pòkôzëje lësta jãzëków swiata. {| class="wikitable" |+[[słowiańsczé jãzëczi]] !zôpadnosłowiańsczé<ref name=":1">ISBN 978-83-62137-37-4 s. 24</ref> !pòrénkòwòsłowiańsczé !pôłniowòsłowiańsczé !sztëcznë słowiańsczé jãzëczi |- |'''lechicczé<ref name=":1" />''' |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[bułgarsczi jãzëk]] |'''nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)''' |- |[[pòlsczi jãzëk]]<ref name=":1" /> |[[rusczi jãzëk]] |[[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) |[[lydnevi]], nasika, sievrøsku, slaveni, slavisk, wozgijsczi (vuozgašchai) |- |[[kaszëbsczi jãzëk]]<ref name=":0">ISBN 978-83-62137-37-4</ref> |[[ùkrajińsczi jãzëk]] |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185" /> |'''jine''' |- |[[szląsczi jãzëk]] (gwara, etnolekt) |[[Rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi/rusynsczi jãzëk]] | |[[midzësłowiańsczi jãzëk]], [[glagolica]], [[Mežduslavjanski jezik|mežduslavjanski]], nowoslowiańsczi jãzëk, [[slovianski]], sloviosczi, [[proslava]], [[slovio]], [[ruslavsk]] (szlach jãzëka slovio) |- |łużëcczé jãzëczi / łużëcczi<ref name=":0" /> serbòłużëcczi<ref name=":1" /> ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | | |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name=":1" /><ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | | |- |[[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /><ref name=":1" /> | | | |- |pòłabsczi<ref name=":1" /> | | | |} {| class="wikitable" |+eùropejsczé jãzëczi i z jinszich kòntinentów |- ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] ! |- |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |'''zôpadnogermańsczé''' |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |[[dołgańsczi jãzëk]]<ref name=":2">{{RKJ|2023|132}}</ref> |- |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[angelsczi jãzëk]] |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |[[nganasańsczi jãzëk]] <ref name=":2" /> |- |jãzëk żmùdzczi<ref name=":0" /> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]]<ref name=":2" /> |[[hebrajsczi jãzëk]] |[[jãzëk nawahò]]<ref name=":2" /> |- | |jãzëk jidisz |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> | |- | |[[Frizyjsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[szpańsczi jãzëk]] |jãzëk kòrnijsczi<ref name=":0" /> |[[kòreańsczi jãzëk]] | |- | | |[[katalońsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] | |- | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[zazaki]] | |- | | | | |[[tajsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[romsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] | |} == Òbaczë téż == * [[SIL International]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:wikt:csb:Wikisłowôrz:Lësta_jãzëków]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] 1nbg9mjwvcs03h6m36i02kedm5e5qjf 10 12522 213568 213471 2026-09-14T09:05:29Z Terrus38 14026 213568 wikitext text/x-wiki <includeonly><abbr title="{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}">{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arab.<!--?--> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |br=bret.<!--?--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |ca=kat.<!--?--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=duń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż ang. {{RKJ|2015|198}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fa=pers.<!--?--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gl=galic.<!--pl--> |gmh=strz.-wës.-miem.<!--?--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |gsw=gsw.<!--?--> |hbs=serb.-chòrw.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |hr=chòrw.<!--?--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |hy=òrm.<!--?--> |is=isl.<!--?--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ja=jap.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |ka=grëz.<!--?--> |kk=kaz.<!--?--> |kl=gren.<!--?--> |ko=kòr.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lu=luks.<!--?--> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nds=dólnomiem.<!--(RKJ|2014|149); téż dniem. {{RKJ|2014|187}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |no=nor.<!--?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |rm=romansz<!--?--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sq=alb.<!--?--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |szl=szl.<!--ISO 639-3--> |tr=tër.<!--?--> |tg=tadż.<!--?--> |tk=turkm.<!--ISO 639-2--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |wym=wël.<!--?--> |vi=wiet.<!--?--> |zh=chin.<!--{{RKJ|2013|135}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> |pie=pie.<!--?--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></abbr></includeonly><noinclude> * [[Szablóna:Jãz./starna]] <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> eu86zm6shf9aoptl6t6pc10mufw5ymz 10 12839 213540 211565 2026-09-13T14:51:50Z Rzadtymczasowy 19437 Pariz 213540 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{SUBPAGENAME}} |Nowi Jork = Stón |Wilno = Òbéńda |Pariz = Òbéńda |#default = [[Wòjewództwò]] }} nkbjhuh7qoxi9nylc01t2qkk32smqsw 0 13006 213563 209154 2026-09-13T21:51:05Z Terrus38 14026 213563 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cuneiform tablet of merchant's goods, Ur III Period, c. 2100-2000 BC - Harvard Semitic Museum - Cambridge, MA - DSC06143.jpg|mały|Tôfelka z [[Klinowé pismò|klinowim pismã]]]]   [[Òbrôzk:Two Teotihuacan Stick-ball players Tepantitla 1.svg|mały|Dzél mùralu z [[Teotihuacan]]. Blewiązka wëchôdającô pòstacje z mùni je zòbrazowanim lëdzczi mòwë.]] '''Jãzëk''' je ùsztrukturizowónym kòmùnikacyjnym systemã, jaczi skłôdô sã z gramaticzi a słowiznë. Je przédnym métlã przekazu znaczeniów midzë lëdzama, tak w mówionëch, jak migòwëch a pisónëch fòrmach. Lëdzczi jãzëk charakterizëje sã kùlturalną a historiczną rozmajitoscą. Midzë kùlturama a w czasu to dô wielné różnicë w jãzëkach.<ref name="Evans">Nicholas Evans & Stephen Levinson (2009) 'The Myth of Language Universals: Language Diversity and Its Importance for Cognitive Science'. ''Behavioral and Brain Sciences'' 32, str. 429–492. ({{jãz.|en}})</ref> Lëdzczé jãzëczi pòzwôlają twòrzëc nieskùńczoną jilosc zdaniów a òdnaszac sã do òbiektów, wëdarzeniów czë dejów niebëtnëch w czasu i placu nadôwaniô wiadła. Lëdzczi jãzëk nabiwô sã przez nôùkã, a jegò ùżëcé zanôlégô òd spòlëznowëch sztandardów. Lëczba lëdzczich jãzëków na swiece je taksowónô na pòmidzë 5000 a 7000. Dokładné szacënczi zanôlégają òd arbitralnégò a niejasnégò rozróżnieniô jãzëka òd dialektu.<ref>Kamusella, Tomasz (2016). "The History of the Normative Opposition of 'Language versus Dialect': From Its Graeco-Latin Origin to Central Europe's Ethnolinguistic Nation-States". ''Colloquia Humanistica''. '''5''' (5): str 189–198. doi:10.11649/ch.2016.011. ({{jãz.|en}})</ref> [[Nôtërny jãzëk|Nôtërné jãzëczi]] są gôdóné, migóné abò òba narôz; kòżdi jãzëk ale mòże bëc zakòdowóny w jinszi fòrmie brëkùjącë zwãkòwé, wizualné czë dotëkòwé sygnałë, np. pisanié, gwizdanié, miganié czë Braille'ów alfabet. Zanôleżno òd filozoficznégò pòzdrzatkù na definicjã jãzëka a znaczeniô, „jãzëk”, jakno òglowi kòncept, mòże sã òdnaszac do pòznôwczi mòżebnoscë nôùczi a kòrzistaniô ze systemów złożony kòmùnikacje abò òpisaniô reglów, chtërne twòrzą ne systemë, abò zestawù wëpòwiesców, jaczé mògą pòwstac dzãka tim reglóm. Wszëtczé jãzëczi pòlégają na procesu [[Semioza|semiozë]], bë pòrzeszëc znaczi z kònkretnyma znaczënkama. Gôdóné, migòwé a dotëkòwé jãzëczi zamikają w se fònologiczny system, jaczi zarządzô tim, na jaczi spòsób symbòle fòrmùją sekwencje znóné téż jakno słowa abò mòrfemë. Zamikają w se téż syntakticzny system, chtëren zajimô sã tim, jak słowa a mòrfemë są łączoné mët we frazë a wëpòwiescë. [[Òbrôzk:Group of deaf people, 2010 (01).jpg|mały|Rozmòwa głëchëch lëdzy w [[Migòwi jãzëk|migòwim jãzëkù]]]] Nôùka ò jãzëkù zwónô je [[Lingwistika|jãzëkòznajarstwã]] (jãzëkòznôwstwã) abò lingwistiką. Kriticzné badania jãzëkã, taczé jak filozofiô jãzëka, relacje midzë jãzëkã a mëslą, jak słowa przedstôwiają doswiôdczenia, ëtd. bëłë przedmiotã diskùsjów ju za czasów [[Gorgiôsz|Gorgiôsza]] a [[Platón|Platona]] w stôrożëtny Grecje. Niejedny mëslëcele, np. [[Jean-Jacques Rousseau]] (1712–1778) argùmentowelë, że jãzëk pòchòdzy òd emòcjów, a jinszi, jak Immanuel Kant (1724–1804), bëlë dbë, że jãzëk pòchòdzy z racjonalny a logiczny mëslë. Filozofòwie dwadzestégò stalatégò, taczi jak Ludwig Wittgenstein (1889–1951), ùwôżelë, że filozofiô je tak pò richtoscë nôùką ò jãzëkù. Nôwikszim pòstacjóm terôczasnégò jãzëkòznajarstwa na swiatowim niwie słëchają Ferdinand de Saussure a Noam Chomsky. Ùwôżô sã, że jãzëk wëapartnił sã stãpieniama z wczasniészich systemów kòmùnikacje, czej wczasné [[Hominini|homininë]] zwëskałë ùmiejãtnosc fòrmùłowaniégò [[Teòriô magù|teòrie magù]] ë intencjonalnoscë.<ref>Tomasello, Michael (1996). "The Cultural Roots of Language". [w:] B. Velichkovsky and D. Rumbaugh (editorzë). ''Communicating Meaning: The Evolution and Development of Language''. Psychology Press. str.&nbsp;275–308. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-8058-2118-5</bdi>. ({{jãz.|en}})</ref><ref name="Hauser 2002">Hauser, Marc D.; Chomsky, Noam; Fitch, W. Tecumseh (2002). "The Faculty of Language: What Is It, Who Has It, and How Did It Evolve?". ''Science''. '''298'''(5598): str. 1569–1579. doi:10.1126/science.298.5598.1569. PMID&nbsp;12446899 ({{jãz.|en}})</ref> Niechtërny są dbë, że nen rozwij mógł sã zbiegac ze wzrostã òbjimù mùskù a wielny jãzëkòznajarze dopatriwają sã we sztrukturach jãzëka ewòlucje do pełnieniégò kònkretnëch kòmùnikacyjnëch a spòlëznowëch fónkcjów. Jãzëk je przetwôrzóny w różnëch môlach mùskù człowieka, ale òsoblëwie w òstrzódkach [[Òstrzódk Broczi|Broczi]] a Werniczi. Lëdze nabiwają jãzëk przez spòlëznowé interakcje we wczasnym dzectwie; dzecë wic piastëją jãzëk płinno ju we wiekù trzech lat. Jãzëk a kùltura są wespółzanôleżné, dlôte òkróm kòmùnikacyjnégò zastosowaniégò, jãzëk mô téż spòlëznowé fónkcje taczé jak pòdsztrichniãcé grëpòwi juwernotë, [[Stratifikacjô (socjologiô)|spòlëznowô stratifikacjô]] a ùżëcé w kómfòrtowëch zachòwaniach a zôbawie. [[Òbrôzk:Braille closeup.jpg|lewo|mały|[[Braille'ów alfabet]] – dotëkòwé pismò]] Jãzëczi z czasã ewòluùją ë sã ùrozmajicają, a historiã jichny ewòlucje mòże zrekònstruòwac przërównywającë terôczasné jãzëczi, cobë wërozmiôc, jaczé znanczi mùszelë miec jich przódkòwie, bë mògłë zańc pózni kònkretnë pòzmianë. Grëpã jãzëków mającëch pòspólnégò przódka zwie sã [[Jãzëkòwô familiô|jãzëkòwą familią]]; jãzëk, chtëren ni mô związkù z niżódnym żëwim abò martwim jãzëkã, zwóny je [[Izolowóny jãzëk|izolowónym jãzëkã]]. To dô téż zacht niesklasyfikòwónëch jãzëków, jaczich pòrzeszenia a pòchòdzenié nie òstało ùstaloné, jak téż wątplëwé jãzëczi, chtërne mògłë w òglim nie jistniec. Wedle akademicczégò kònsensusu òd 50% do 90% jãzëków brëkòwónëch na zôczątkù XXI stalatégò, mdze nôgwësni wëmiarłëch do 2100 rokù.<ref name="Moseley">Moseley, Christopher, ed. (2010). ''[http://www.unesco.org/culture/en/endangeredlanguages/atlas Atlas of the World's Languages in Danger]'' (III wëdanié). Pariz: UNESCO Publishing. [https://web.archive.org/web/20140820135739/http://www.unesco.org/culture/en/endangeredlanguages/atlas/ Zarchiw.] 20.08.2014 r. </ref><ref name="Handbook">Austin, Peter K; Sallabank, Julia (2011). "Introduction" [w:] Austin, Peter K; Sallabank, Julia (editorzë). ''Cambridge Handbook of Endangered Languages''. Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-521-88215-6 ({{jãz.|en}})</bdi></ref><ref>Graddol, David (27.02.2004 r.) "The Future of Language". ''Science''. '''303''' (5662): str. 1329–1331. Bibcode:2004Sci...303.1329G. doi:10.1126/science.1096546. ISSN&nbsp;0036-8075. PMID&nbsp;14988552. S2CID&nbsp;35904484 ({{jãz.|en}})</ref> Kaszëbsczi je pòmòcny jãzëk w gminach: * [[Gmina Lëniô]] òd 2012 r. * [[Gmina Lëzëno]] òd 2014 r. * [[Gmina Parchòwò]] òd 2006 r. * [[Gmina Serakòjce]] òd 2007 r. * [[Gmina Żukòwò]] òd 2013 r. == Òbaczë téż == * [[Drëdżi jãzëk]] * [[Rodnô mòwa]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Jãzëczi swiata]] * [[Òbéndowi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] tfgdty41mxyhl1oyapn83qpmwpdee8r 10 13421 213573 212722 2026-09-14T09:31:26Z Terrus38 14026 213573 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Jón Bilot.jpg|150px|link=|alt=]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…jaczi kaszëbsczi '''[[Jón Bilot|pisôrz]]''' òstôł zamòrdowóny w Rusce na pòlét Stalëna? <small> (''na òdjimkù'') </small></li> <li>… chto założił '''[[Pariz]]'''?</li> <li>…czim sã różnią regle '''[[Welownô cëszô|welowny cësze]]''' przë welacje ë przë referendum?</li> <li>…jakô '''[[Małgòrzata II|królewô]]''' stwòrza ilustracje do duńsczégò wëdaniô ''Włodarza Piestrzeniów''?</li> </ul> </div> </div> dzt2ik5zm7lpjco28i5x70mklpfy5c0 10 13427 213574 212760 2026-09-14T09:35:11Z Terrus38 14026 213574 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Flickr - proteusbcn - Eurovision Song Contes 2004 - Istambul (31).jpg|200px|right|link=Tosze Proesczi|alt=Wëstãp Proesczégò na Eùrowizje w 2004 rokù]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Tosze Proesczi]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. Proesczi ùrodzył sã w Prilepie 25 stëcznika 1981 w arumùńsczi rodzëznie a wëchòwiwôł sã w Kruszewie. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë. Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt. Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we Skòpim. Proesczi béł religijnym wëznôwcą prawòsławiégò – słëchôł Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie. Ùczałi Dave Wilson pisôł, co: ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Tosze Proesczi|» Czëtôj dali...]]</div> </div> 7snclt593ze7lwlv4ciqc42b6m5suol 213575 213574 2026-09-14T09:35:40Z Terrus38 14026 213575 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Flickr - proteusbcn - Eurovision Song Contes 2004 - Istambul (31).jpg|200px|right|link=Tosze Proesczi|alt=Wëstãp Proesczégò na Eùrowizje w 2004 rokù]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Tosze Proesczi]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. Proesczi ùrodzył sã w Prilepie 25 stëcznika 1981 w arumùńsczi rodzëznie a wëchòwiwôł sã w Kruszewie. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë. Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt. Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we Skòpim. Proesczi béł religijnym wëznôwcą prawòsławiégò – słëchôł Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Tosze Proesczi|» Czëtôj dali...]]</div> </div> t796gf3qryuv7cbm4u1di2643mpge2u 0 13944 213554 213463 2026-09-13T21:37:30Z Terrus38 14026 213554 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Węgrów| dopełniacz=| céch=POL Węgrów COA.svg| fana=Flag of Węgrów town.gif| karta=| wòjewództwò=mazowiecczé| kréz=| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=Paweł Marchela| adres_um=Rynek Mariacki 16| kod_poczt_um=07-100 Węgrów| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=13,35| wysokość=| rok=2021| lëdztwò=12,525| gęstość=35,91| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 25| pòcztowi kòd=07-100| registracëjné tôfle=WWE| TERYT=1464011| SIMC=0975173| www=http://www.wegrow.com.pl| }} '''Węgrów''' – gard w wschòdni Pòlsce w [[Mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczim wòjewództwie]], nad rzekom Liwiec. == Płożënié == Wedle pòdôwczi z 2002 rokù<ref name="autonazwa1">{{Cytuj starnã |url = http://www.regioset.pl/ |titel = Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset |òpùblikòwóny = regioset.pl |data przëstãpù = 2010-09-14}}</ref> Węgrów mô òbôszar 35,45 km², w tim: pòla 70%, lasë 16%. Wedle pòdôwczi z 1 stëcznika 2011 r. pòwierzchnia miasta mia 35,51 km²<ref>{{Cytuj knéżkã |titel = Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r. |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2013-r-,7,10.html|wëdôwca = [[Główny Urząd Statystyczny]] |plac = Warszawa |data = 2013-07-26 |issn = 1505-5507}}</ref>. Miaste òbôgô 2,91% pòwierzchnie [[Powiat (Polska)|pòwiatu]]. Przi baro môłi, jak na miasto, gãstoce zalëdniających mòże wëòdrëbnëc gãsto zalëdniałé òbéńdżi w òbrôzkù òbwòdnice ë zabùdowóné leno wzdłuż nôwôżniészëch dróg òbéńdżi wòkół niegò. Sãsëdnë gminë: [[Liw (gmina)|gmina Liw]], [[Miedzna (gmina)|gmina Miedzna]], [[Sokołów Podlaski (gmina wiejska)|gmina Sokołów Podlaski]]. Węgrów leżë na historëcznym [[Podlasie|Pòdlôsu]], w dawny [[ziemia drohicka|ziemi drohickòwskji]]<ref>Marek Kietliński, Krzysztof Sychowicz, Wojciech Śleszyński (red.): ''Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Źródła i stan badań''. Wydawnictwo PRYMAT Mariusz Śliwowski, Białystok 2005, s. 27. ISBN 83-88097-92-X.</ref>. Wczesni Węgrów béł do [[ziemia liwska|ziemi liwsczi]], jakô bëła dzélã [[Mazowsze|Mazowsza]]<ref>''Wyciąg z geografii polskiej przez Teodora Wagę w roku 1767 skreślonej i ogłoszonej''. Nakładem Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań 1856, s. 13.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miasto administracyjno należało do [[województwo siedleckie|wòjewództwa siedleckòwskji]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò]] ((ADR|AI}} iehyoxj1ra0vocwqzqy3zeqhy9emmzv 213555 213554 2026-09-13T21:38:14Z Terrus38 14026 213555 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Węgrów| dopełniacz=| céch=POL Węgrów COA.svg| fana=Flag of Węgrów town.gif| karta=| wòjewództwò=mazowiecczé| kréz=| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=Paweł Marchela| adres_um=Rynek Mariacki 16| kod_poczt_um=07-100 Węgrów| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=13,35| wysokość=| rok=2021| lëdztwò=12,525| gęstość=35,91| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 25| pòcztowi kòd=07-100| registracëjné tôfle=WWE| TERYT=1464011| SIMC=0975173| www=http://www.wegrow.com.pl| }} '''Węgrów''' – gard w wschòdni Pòlsce w [[Mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczim wòjewództwie]], nad rzekom Liwiec. == Płożënié == Wedle pòdôwczi z 2002 rokù<ref name="autonazwa1">{{Cytuj starnã |url = http://www.regioset.pl/ |titel = Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset |òpùblikòwóny = regioset.pl |data przëstãpù = 2010-09-14}}</ref> Węgrów mô òbôszar 35,45 km², w tim: pòla 70%, lasë 16%. Wedle pòdôwczi z 1 stëcznika 2011 r. pòwierzchnia miasta mia 35,51 km²<ref>{{Cytuj knéżkã |titel = Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r. |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2013-r-,7,10.html|wëdôwca = [[Główny Urząd Statystyczny]] |plac = Warszawa |data = 2013-07-26 |issn = 1505-5507}}</ref>. Miaste òbôgô 2,91% pòwierzchnie [[Powiat (Polska)|pòwiatu]]. Przi baro môłi, jak na miasto, gãstoce zalëdniających mòże wëòdrëbnëc gãsto zalëdniałé òbéńdżi w òbrôzkù òbwòdnice ë zabùdowóné leno wzdłuż nôwôżniészëch dróg òbéńdżi wòkół niegò. Sãsëdnë gminë: [[Liw (gmina)|gmina Liw]], [[Miedzna (gmina)|gmina Miedzna]], [[Sokołów Podlaski (gmina wiejska)|gmina Sokołów Podlaski]]. Węgrów leżë na historëcznym [[Podlasie|Pòdlôsu]], w dawny [[ziemia drohicka|ziemi drohickòwskji]]<ref>Marek Kietliński, Krzysztof Sychowicz, Wojciech Śleszyński (red.): ''Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Źródła i stan badań''. Wydawnictwo PRYMAT Mariusz Śliwowski, Białystok 2005, s. 27. ISBN 83-88097-92-X.</ref>. Wczesni Węgrów béł do [[ziemia liwska|ziemi liwsczi]], jakô bëła dzélã [[Mazowsze|Mazowsza]]<ref>''Wyciąg z geografii polskiej przez Teodora Wagę w roku 1767 skreślonej i ogłoszonej''. Nakładem Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań 1856, s. 13.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miasto administracyjno należało do [[województwo siedleckie|wòjewództwa siedleckòwskji]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò]] {{ADR|AI}} 58ajqmvzi94pw8s6y27851ec1h7hwmu 828 13947 213543 2026-09-13T18:01:26Z Rzadtymczasowy 19437 Ùsôdzonô nowô starna "return { { ["link alias"] = "Francjô", ["skrót"] = "FRA", ["dopełniacz"] = "Francje", mapa = "France location map-Regions and departements-2016.svg", top = 51.5, bottom = 41, left = -5.8, right = 10, ["przykład"] = { { "48°52′00″N 02°21′00″E", "Pariz", }, -- 48/52/00/N/02/21/00/E/Pariz }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "France relief location map.jpg", }, }" 213543 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Francjô", ["skrót"] = "FRA", ["dopełniacz"] = "Francje", mapa = "France location map-Regions and departements-2016.svg", top = 51.5, bottom = 41, left = -5.8, right = 10, ["przykład"] = { { "48°52′00″N 02°21′00″E", "Pariz", }, -- 48/52/00/N/02/21/00/E/Pariz }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "France relief location map.jpg", }, } 77up8lborecbkrsg9rgipsaiy0c6nxe 0 13948 213552 2026-09-13T21:32:09Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jan Bilot]] do [[Jón Bilot]]: ùchwałë RKJ 4, 5, 6, 8/08 213552 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Jón Bilot]] k2dbdtqquezmqa2jnzneq46cm48rcog 0 13949 213553 2026-09-13T21:35:40Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Józef Stalin]] 213553 wikitext text/x-wiki #TAM [[Józef Stalin]] o8benjzrloong2k1uzs5oc22m3h46ot 0 13950 213566 2026-09-13T21:51:49Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] do [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]]: pisënk 213566 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] clesurx5sm6p3kcfn9akbdc0297nm0j 213567 213566 2026-09-13T21:52:06Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] 213567 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13951 213569 2026-09-14T09:17:23Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:en:Special:Redirect/revision/1365634662|Toše Proeski]]” 213569 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Tosze Proesczi|òriginalné miono=Тоше Проески|fùl miono=Todor Proesczi|fùl òriginalné=Тодор Проески|znankòwnik=Macedońsczé|data narodzeniégò=25 stëcznika 1981|môl narodzeniégò=[[Prilep]]|data smiercë=16 pajicznika 2007|môl smiercë=[[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]|przëczëna smiercë=wëpôdk|môl spòczinkù=[[Dodóm pamiãcë Tosze Proesczégò]] w [[Kruszewò (Macedoniô)|Kruszewie]]|wark=spiéwôrz, gitarzista, klawiszówc, aùtór tekstów frańtówków|nôrodnosc=[[Macedończicë|macedońskô]], [[Arumùnowie|arumùńskô]]|wëznanié=[[Prawòsławié|prawòsłôwné]]|partnerka=[[Andrijana Budimir]]|òbrôzk=Toseproeskiskopje.jpg|òpisënk òbrôzka=Proesczi òb czas swòjégò slédnégò kòncertu (2007)}}   '''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Tose_Proeski.jpg|mały|Proesczi na przesłëchanim do [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2004|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]] w 2004 rokù]] Proesczi ùrodzył sã w Prilepie<ref name="location">{{Cytuj starnã|url=http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|titel=Biography|data=2007-10-18|zarchiwizowóné=2007-10-18|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018020937/http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|òpùblikòwóny=toseproeski.info}}</ref> 25 stëcznika 1981<ref name="me">Błaże Ristowsczi, ed. (2009). ''Македонска енциклопедија'' &#x5B;''Macedońskô Encyklopediô''&#x5D; ({{Jãz.|mk}}). MANU. str.&nbsp;1228.</ref> w [[Arumùni|arumùńsczi]] rodzëznie<ref>Dimitar Beczew (2009). ''Historical Dictionary of the Republic of Macedonia''. Historical Dictionaries of Europe. Scarecrow Press. ({{Jãz.|en}}) str.&nbsp;234. ISBN&nbsp;<bdi>0810862956</bdi>.</ref> a wëchòwiwôł sã w [[Kruszewo (Nordowô Macedoniô)|Kruszewie]]<ref name="location" /><ref name="dw">Dave Wilson (2022). "[https://www.cambridge.org/core/journals/popular-music/article/remembered-future-macedonian-pop-icon-tose-proeski-and-musical-life-after-death/EB33FD6BC5B4D54CD7205B07F3C15AF5 The remembered future: Macedonian pop icon Toše Proeski and musical life after death]". ''Popular Music''. '''41''' (1): 57, 61–64, 66, 68–73, 76–77.</ref>. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze<ref name="uv">"[https://utrinski.com.mk/?ItemID=D9451094FE6C3D4AA19A309DCF0A0DE3 Тоше глумел во филмот „Миротворец" покрај Никол Кидман и Џорџ Клуни]". ''Utrinski vesnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2011-02-23</ref>. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë.<ref name="mz1">"[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-1-del/67118/ Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 1 дел (Фото+Видео)]". ''Музика24.мк'' ({{Jãz.|mk}}). 2024-10-16</ref> Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt.<ref name="obct">"[https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/the-loss-of-an-icon/ The Loss of an Icon]". ''Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa''. ({{Jãz.|en}}) 2007-11-07</ref> Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we [[Skòpié|Skòpim]]. Proesczi béł religijnym wëznôwcą [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] – słëchôł [[Macedońskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie]].<ref name="dw" /> Ùczałi Dave Wilson pisôł, co:<ref name="dw" />  ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' Mùzyk Hristo Hristowsczi-Mùlarot zasugerowôł starszim Proesczégò, że miôłbë wëstãpic na pòpùlarnym dzecnym mùzycznym festiwalu Zlatno Slavejče (''Złoti Słowik'') we Skòpim ze gwôsną frańtówką.<ref>"[https://www.fakulteti.mk/mobile/news/17-09-11/pochina_hristo_hristoski-mular_prviot_uchitel_na_toshe Почина Христо Христоски-Мулар, првиот учител на Тоше]". ''Fakulteti'' ({{Jãz.|mk}}). 2017-09-11</ref> Tak tej 12 lat stôri Tosze wëkònôł chòrankã ''Jas i mòjot dedo'' (Jô i mój ópa) pò [[Arumùńsczi jãzëk|arumùńskù]].<ref>"[https://www.slobodenpecat.mk/en/godinava-se-podgotvuva-filmskata-trilogija-za-toshe-proeski/ This year, the film trilogy about Toše Proeski is being prepared]". ''Sloboden Pecat''. 2025.</ref><ref name="a1">{{Cytuj starnã|url=http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|titel=Тоше Проески|zarchiwizowóné=2008-07-24|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080724111906/http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|data=2008-07-24|òpùblikòwóny=A1|jãzëk=mk}}</ref><ref name="mz1" /> Dobéł festiwal Melfest w 1996 rokù w Prilepie mającë 15 lat, przedstôwiającë frańtówkã ''[[Yesterday (frańtówka The Beatles)|Yesterday]]'' karna The Beatles.<ref name="mz1" /> W 1997 rokù wëkònôł na MakFesce frańtówkã ''Pùszti me'' (''Pùscë mie''). W tim samim rokù béł statistą we filmie ''The Peacemaker''.<ref name="uv" /> W 1998, wëstąpił na Festiwalu Skopje z frańtówką Kristijana Gabrosczégò pt. ''Stay to the End'' (Òstani do kùńca), wëkònywającë téż ''Ùsni na ùsni'' (Lëpë na lëpë) Grigòra Kòprowa i Ògnena Nedelkòwsczégò na festiwalu ''Òchridzczi trubadurzë''. Za tą frańtówkã Proesczi zdobéł òd jurorów nôdgrodã drëdżégò placu. W lëstopadnikù te samégò rokù, Proesczi dostôł nôdgrodã Grand Prix na festiwalu Eurofest we Skòpim we frańtówce Grigòra Kòprowa, Ògnena Nedelkòwsczégò i Kónstantëna Ikònomòwa ''Sun in Your Blonde Hair'' (Słuńce w Twòjich blond włosach).<ref name="mz1" /><ref name="tmk">[https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=голем%20успех%20на%20македонските%20ѕвезди%20во%20херцег%20нови&read=924d692bd5f8ac0 "Голем успех на македонските ѕвезди во Херцег Нови"] &#x5B;Wiôldżi sukces macedońsczich gwiôzdów w Hercegù Novim&#x5D;. ''Dnevnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2001-07-16. [przëstãp 2022-05-13]</ref> W 1999, na Festiwalu Skopje, Proesczi zaspiéwôł swój trzecy wiôldżi szladżer ''Your Kisses on My White Shirts'' (Twòje kùsczi na mòjich biôłëch kòszlach) duetu Kòprow-Nedelkòwsczi.<ref name="mz1" /> Pòdpisôł kòntrakt z Avalon Production, cze brzadã béł jegò debiutancczi albùm ''Somewhere in the Night'' (Dzes w nocë) wëpùszczony w 1999.<ref name="a1" /> Òb lato ne rokù, na skòpsczi pùrgówce, òdbéł sã pierszi kòncert Proesczégò.<ref name="mz1" /> W 2000, Proesczi wzął ùdzél w Skopje Fesce (dze wëbiéróny je reprezentańt Macedonie na Eùrowizje) z frańtówką ''Tears Make a Golden Ring'' (Łizë twòrzą złoti piestrzéń) Grigòra Kòprowa a Ògnena Nedelkòwsczégò. Ùsôdzk, nimò dobëtu w welowanim òbzérôczów, zwëskôł trzecy plac, za Karoliną Gòczewą ë zwënégama – XXL.<ref name="a1" /><ref name="mz2">[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-2-del/67124/ "Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 2 дел (Фото+Видео)"]. ''Музика24.мк'' (i{{Jãz.|mk}}). 2024-10-16.</ref> Pònemù wëszedł jegò drëdżi albùm ''Synot Bòżji'' (Syn Bòżi), jaczi wspiął sã na czëpë macedońsczich lëstów szlagrów.<ref name="a1" /> Promòcjã jegò drëdżi platczi dało w czerwińcu 2000 rokù. Òkróm Kòprowa a Nedelkòwsczégò, Proesczi przë albùmie wespółrobił téż z Kire Kòstowã, Miodragã Vrčakovsczim, Mirjaną Danailoską ë jinyma. Pò wëstãpie na Słowiańsczim Bazarze we [[Witebsk|Witebskù]] z frańtówką ''Tajno mòja'' (Mòja tajemnico), Proesczi zwëskôł midzënôrodną rozpòznôwalnosc.<ref name="me" /><ref name="mz2" /> Òbëdwa pierszé jegò albùmë zamikałë w se szlagrë numer jeden w Macedonie, ë za òba dostôł title ''Albùm rokù'' ë ''Nôlepszi chłopsczi wòkalista'' na macedońsczi galë nôdgrodów ''Złotô Gòdzynka Pòpùlarnoscë.'' Pò kùpienim prôw do promòcji ''Synot bòżji'' w całi ùszłi Jugòsławie przez serbską wëtwórniã BK Sound, zdobéł Òskara pòpùlarnoscë w [[Belgrad|Belgradze]] dzãka głosóm pùblicznoscë.<ref name="dw" /><ref name="tg">{{Cytuj starnã|url=https://www.theguardian.com/news/2007/oct/23/guardianobituaries.balkans|titel=Tose Proeski|òpùblikòwóny=The Guardian|data=2007-10-24}}</ref> W 2001 Proesczi òdbéł kòncertowi tur pò Australie, dze òstôł miło przëjimniony przez macedońską diaspòrã.<ref name="tg" /> W tim samim rokù Proesczi zajimnął drëdżi plac na festiwalu Sunčane Skale w Hercegù Novim z frańtówką ''Sun in Your Blond Hair''. Czëtińcowie gazétë ''Večer'' wëbrelë gò za telewizyjną òsobòwòsc 2001 rokù.<ref name="mz2" /> Proesczi zaczął zwëskiwac sławã w całi dôwny Jugòsławie czej zaczął wëdawac ùsôdzczi pò [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwackù]] ë òrganizowac promòcyjné turë pò Bałkanach w 2002 rokù. Òb lato 2002, pò wëgasnienim kòntraktu z Avalonã, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Final Cut Productions, a Ljiljana Petrović òsta jegò menadżérką .<ref name="dw" /><ref name="mz2" /> Pòza dôwną Jugòsławią, Proesczi òdbéł tur ë wëstãpiwôł w Grecce ë Bùłgarie.<ref name="tg" /> Nagrôł swój trzecy albùm ''If You Look Me in the Eyes'' (wëdóny w 2002) pò macedońskù ë serbòchòrwackù.<ref name="dw" /><ref name="tg" /> Nen albùm pòwstôł w Aténach, a jegò promòcjã dało w Serbie, Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie a téż Bùłgarie.<ref name="a1" /> Producentã a aùtorã wikszoscë chòranków béł grecczi artista Fiwòs a producent ë aranżéra Manolis Wlachòs. Słowa pisa serbskô tekscôrka Marina Tucaković. Fiwòs ë Wlachòs mielë ne frańtówczi ùsadzoné przódë, wëdóné przez grecczich pòpòwëch spiéwarzów z grecczima tekstama ë akómpaniamentã wnet juwernyma do nëch ùżëtëch przez Proesczégò. Proesczi òstôł wëapartniony nôdgrodą Albùmù Rokù, Nôlepszégò Chłopsczégò Wòkalistë, Frańtówczi Rokù a Złoti Gòdzynczi Pòpùlarnoscë. Wszëtczé 5 ùsôdzków zajimało pierszi plac na macedońsczich lëstach szlagrów. Macedońskô romskô spiéwôrka [[Esma Redżepòwa]] pòjawia sã we frańtówce ''Magija'' a telediskù z ne albùmù.<ref name="dw" /> W stëcznikù 2003 rokù, wëstąpił na binie z Redżepòwą mët òb czas swòjégò debiutu we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] w [[Londin|londińsczim]] klubie Equinox.<ref name="tg" /> We łżëkwiace 2003 Proesczi dobéł belgradzczi mùzyczny festiwal Beovizija z frańtówką ''Čija si'' (Czëja jes), ùsadzoną przez Leontinã Vukomanović a Željka Joksimovića<ref name="a1" /><ref name="mz2" />. Proesczi miôł z ną chòranką reprezentowac [[Serbiô ë Czôrnogóra|Serbiã ë Czôrnogórã]] na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2003|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje 2003]]. Serbiô ë Czôrnogóra nie wzãłë ale ùdzélu w kònkùrsu w tim rokù. Ùsôdzk stôł sã szlagrã w krajach dôwny Jugòsławie<ref name="eur">{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/150852/fyr-macedonia-remembering-tose-proeski/|titel=FYR Macedonia: Remembering Toše Proeski|òpùblikòwóny=ESCToday|data=2017-10-16}}</ref>. W 2003 rokù czwicził spiéw w Nowim Jorkù kòl trenera głosu Luciano Pavarottégò, Williama Rileya<ref name="tg" /><ref name="ls">Lada Stevanović (2013). [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=196234 "Myth about Immortality in the Contemporary Pop Culture. A Case Study about Toše Proeski"]. ''Bulletin of the Institute of Ethnography SANU'' (1): 9–11, 14–15.</ref><ref name="mz3">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-3-del/67130/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 3 дел (Фото+Видео)|data=2024-10-16|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk}}</ref>. Pò pòwroce do Macedonie, Proesczi wëkònywôł charitatiwné kòncertë w różnëch miastach kraju.<ref name="mz3" /> W tim téż rokù òstôł regionalnym ambasadorã dobri wòli [[UNICEF|UNICEFù]]<ref name="dw" /><ref name="tg" />. Proesczi pòmôgôł zwëskac brëkòwny sprzãt òddzélowi hematologie w Dzecnym Szpitalu we Skòpim.<ref name="obct" /> W 2004 rokù Proesczi òstôł wëbróny, bë reprezentowac Macedoniã na Eùrowizje we Stambùle. Na kònkùrs wëbróny òstôł ùsôdzk ''Angel si ti'' (Të jes aniołã)<ref name="eur" />. Proesczi dostôł błogòsławieństwò na wëjôzd òd arcybiskùpa Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie, Sztefana<ref name="dw" />. Na Eùrowizje Proesczi wëkònôł frańtówkã pò anielskù ë zajimnął 14. z 24 placów, zdobiwającë 47 pónktów.<ref name="eur" /> W 2004 Proesczi wëdôł albùm ''A Day for Us''.<ref name="mz3" /> W séwnikù 2004, òstôł nôrodnym ambasadorã dobri wòlë UNICEFù ë dostôł Humanitarną Nôdgrodã Matczi Terézë.<ref name="tg" /><ref name="mz3" /> Przë ti leżnoscë nagrôł frańtówkã ''Za ovoj svet'' (Dlô te swiata) Mladena Markovića ë Vesnë Malinovë. Òsta òna himnã UNICEFù.<ref name="mz3" /> Pòd kùńc 2004, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Dallas Records na wëpùszczenié pòstãpnégò albùmù w Chòrwacce ë Słowenie. Proesczi nagrôł ùsôdzk ''Krajnje vreme'' razã ze słoweńską spiéwôrką Anją Rupel.<ref name="mz3" /> W 2005 piąti albùm Proesczégò ''Po tebe'' (Pò tobie) stôł sã hitã na Bałkanach, òsygając czëpë lëstów szlagrów w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Chòrwacce, Serbie a Słowenie.<ref name="tg" /><ref name="eur" /> Aùtorama wikszoscë òd frańtówków na ti platce bëlë Miro Buljan ë Antonija Šola, a na macedońsczi przedolmacził je [[Włado Janewsczi]].<ref name="mz3" /> Jegò fikcyjnô wersjô jakno superheroja pòjawia sã w macedońsczim kòmiksu „Super Tosze” w 2005 roku<ref>{{Cytuj starnã|url=https://popara.mk/2012/stripot-%E2%80%9Esuper-toshe-za-nashiot-junak/|titel=Стрипот „Супер Тоше" за нашиот јунак|òpùblikòwóny=Popara|jãzëk=mk|data=2012-01-25}}</ref>. We wëdowiédzë dlô serbsczi gazétë ''Blic'' w 2005, rzekł:<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.dnevno.hr/magazin/podatak-koji-je-brojnima-promaknuo-tose-proeski-nije-bio-samo-makedonac-2238923/|titel=Podatak koji je brojnima promaknuo: Toše Proeski nije bio samo Makedonac|òpùblikòwóny=Dnevno.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-10}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.blic.rs/zabava/vraticu-svoje-pravo-prezime-proja/s46g9ge|titel=Vratiću svoje pravo prezime Proja|òpùblikòwóny=Blic|jãzëk=sr|data=2005-12-05}}</ref> ''Nazéwóm sã Todor Proesczi. Zgôdzô sã, że mój ópa miôł na nôzwëskò Proja, ale pòd cëskã strzodowiszcza më zmienilë nôzwëskò, cobë bëło w dëchù macedońsczégò jãzëka. Równak, przëznajã Wóm, planëjã wrócëc do dôwnégò nôzwëska, żlë mdã miôł swiatową kariérã. Mëszlã, że cëzyńcóm ò wiele proscy je wëmòwic a zapamiãtac „Proja” jak „Proeski”.'' Proesczi spiéwôł pò macedońskù, serbskù, chòrwackù, bòsniackù, słoweńskù ë arumùńskù. Jegò albùm ''Bòżilak'' (Tãga), wëdóny w 2006 rokù, skłôdô sã z 14 tradicyjnëch macedońsczich ùsôdzków zaspiéwónëch w akómpaniamence symfòniczny òrkestrë.<ref name="yug">Danijela Š. Beard; Ljerka V. Rasmussen, ed. (2020). ''Made in Yugoslavia: Studies in Popular Music''. Routledge. str.&nbsp;149. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-315-45233-3</bdi>. {{Jãz.|en}}</ref> Aranżérama bëlë Ilija Pejowsczi, Sasza Nikòlowsczi ë Soni Petrowsczi<ref name="mz3" />. Albùm ùkôzôł sã w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Serbie, Czôrnogórze a Chòrwacce.<ref name="yug" /> W tim samim rokù nagrôł ''Srce nije kamen'' (Serce to nie je kam) pò chòrwackù jakno ùsôdzk òdmikający chòrwacką mëdlaną òperã ''Zabranjena ljubav'' (Zakôzónô miłota), do jaczi tekst napisa Antonija Šola.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.rtl.hr/novosti/serije/tose-je-poginuo-prije-16-godina-sjecate-li-se-da-je-otpjevao-uvodnu-spicu-zabranjene-ljubavi.html|titel=Toše je poginuo prije 16 godina: Sjećate li se da je otpjevao uvodnu špicu 'Zabranjene ljubavi'?|òpùblikòwóny=RTL.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-16}}</ref> W zélnikù 2007,<ref name="tg" /> Proesczi wëdôł swój slédny albùm ''Igri bez granicy/Igra bez granica'' (Grë bez grańców) w Macedonie, Serbie, Chòrwacce, Bòsnie ë Hercegòwinie, Czôrnogórze a Słowenie. Do aùtorów frańtówków nôleżą: Nikša Bratoš, Miro Buljan, Miroslav Rus, Antonija Šola, Vesna Malinova ë Zoran Leković. Wiele òd ùsôdzków pòwstało nôprzód pò serbòchòrwackù, a dopiérkù pózni òstałë przedolmaczoné na macedońsczi. Frańtówczi ''Cresza'', ''Igri bez granicy'' a ''Sreḱna li sy ti'' stałë sã szlagrama na całëch Bałkanach.W tim samim rokù Proesczi nagrôł téż himn kibiców ''Makedonija nawiwa za was'' Aleksandara Mitewsczégò, colemało wëkònywóny przed meczama<ref name="mz5">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-5-del/67141/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 5 дел (Фото+Видео)|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk|data=2024-10-16}}</ref>. Jegò òstatny kòncert na miesczim sztadionie w Skòpim òdbéł sã 5 pajicznika<ref name="mz5" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2008/10/03/balkans-pays-tribute-to-macedonia-s-pop-icon/bi/all-balkan-countries/|titel=Balkans Pays Tribute to Macedonia's Pop Icon|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2008-10-03|jãzëk=en}}</ref>, béł to charitatiwny kòncert na òdbùdowã szkòłów wespółòrganizowóny przez USAID a Minysterstwò Edukacje<ref name="obct" />. Ùdzél wzãło w nim wicy jak 25 tësący lëdzy<ref name="gv">{{Cytuj starnã|url=https://globalvoices.org/2025/05/26/artist-celebrates-120-years-of-aromanian-national-day-by-publishing-120-portraits-of-eminent-aromanians/|titel=Artist celebrates 120 years of Aromanian National Day by publishing 120 portraits of eminent Aromanians|òpùblikòwóny=Global Voices|data=2025-05-26}}</ref>. Ju za żëcô pòzéwóny béł bałkańsczim Elvisã ë béł pòdzywióny za swòjã charizmã ë wòkalny trim we wielnëch gatënkach taczich jak pòp czë tradicyjnô mùzyka<ref name="dw" /><ref>Jurica Pavičić (2010). "'Cinema of normalization': changes of stylistic model in post-Yugoslav cinema after the 1990s". ''Studies in Eastern European Cinema''. '''1''' (1): 47. [[doi:10.1386/seec.1.1.43/1|doi:10.1386/seec.1.1.43/1.]] {{Jãz.|en}}</ref>. Czej Proesczi nie kòncertowôł, kòntinuòwôł nôùkã klasyczny mùzyczi we Skòpim<ref name="tg" />. == Smierc == Ò pòrénk 16 pajicznika 2007, kòl 6:30&nbsp;d.p., Proesczi zdżinął w drogòwim wëpôdkù na aùtostradze Zagrzéb-Lipovac blëzë Novi Gradišczi w Chòrwacce. Béł pasażérą Volkswagena Touarega razã ze swòją menadżérką Ljiljaną Petrović. Touareg rozbił sã ò tił tira, wnym ùbijającë Proesczégò.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php|titel=Poginuo Toše Proeski|òpùblikòwóny=Dnevnik.hr|jãzëk=hr|data=2007-10-16|zarchiwizowóné=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86506/Macedonian%2BStar%2BProeski%2Bwas%2BAsleep%2Bduring%2BDeadly%2BCrash%252C%2BPolice%2BBlames%2BDriver|titel=Macedonian Star Proeski was Asleep during Deadly Crash, Police Blames Driver|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref><ref name="indexhr">{{Cytuj starnã|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/tose-proeski-je-poginuo-vec-pri-udaru-touarega-u-kamion/445327.aspx|titel="Toše Proeski je poginuo već pri udaru Touarega u kamion"|òpùblikòwóny=Index.hr|jãzëk=hr|data=2009-08-10}}</ref> Aùtół tej ùderził ò bariérã pò cësniãcym gò w bòk przez cãżarówkã. Niżódnô òd wiodrowëch pòdëszków nie zadzeja<ref name="indexhr" />. Tir nie òstôł skażony. Jazdowim aùtoła béł drëch spiéwarza, Ǵorǵi Ǵorgiewsczi<ref name="story.hr">{{Cytuj starnã|url=https://story.hr/Celebrity/a334740/gdje-je-danas-menadzerica-tose-proeskog-ljiljana-petrovic.html|titel=S Tošom Proeskim je u trenutku pogibije bila ova žena: Nikada mu nije otišla na grob, nema kontakta s njegovom obitelji|jãzëk=hr|aùtór=Filip Šerić|data=2025-05-10|data przëstãpù=2026-10-13|òpùblikòwóny=Story.hr}}</ref>. W sztóce wëpôdkù Proesczi spôł an przédnym sedzenim pasażérë. Béł 26 lat stôri. Z pòòstałëch dwùch pasażérów blós jazdowi béł pòwôżno reniony<ref name="story.hr" />. Wedle chòrwacczich służbów a ekspertów, Touareg sã rozbił jadącë 171 km/h, czej limit chùtkòscë na tim szasym wënosył 130 km/h<ref name="indexhr" />.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/9683/tose_proeski_-__killed_by_reckless_driving/|titel=Tose Proeski – killed by reckless driving|òpùblikòwóny=ESCToday|jãzëk=en|data=2012-05-18}}</ref> Wedle macedońsczich ekspertów chùtkòsc bëła përznã niższô, kòle 140–158 km/h. Wedle nich niżóden òd ùkładów w aùtole nie ùlegnął awarie, a wiodrowé pòdëszczi nie zadzejałë, bò zwòlniwanié wòza nie òsygnãło rówiznë wëmôgóny do jich aktywacje<ref name="indexhr" />. Dorazu pò ògłoszenim smiercë Proesczégò, òbëwatele [[Nordowô Macedoniô|Macedonie]] pòzebrelë sã na placachw całim kraju ze swiécama, kwiatama a kòndolencjama mët. Szlachòwné zetkania dało téż w jinëch môlach na Bałkanach, òsoblëwie w krajach dôwny Jugòsławie ë westrzód diaspòrë. Lëdze òdwiédzelë macedońsczé ambasadë, wpisowelë sã do kòndolencyjnëch knégów, w zdrzélnikach leca jegò mùzyka a dało programë ò jegò żëcym.<ref name="obct" /> Człónkòwie macedońsczégò parlamentu ùtcëlë gò minutą cësze.<ref name="bi">{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2007/10/16/macedonia-mourns-pop-legend-tose-proeski/bi/all-balkan-countries/|titel=Macedonia Mourns Pop Legend Tose Proeski|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2007-10-16}}</ref> Telewizjô ë radiowé stacje w Macedonie emitowałë jegò kòncertë, teledisczi czë frańtówczi<ref name="bi" />. Cało Proesczégò òstało przëwiozłé do Macedonie helikòpterã macedońsczégò wòjska ë doprzëszło do Skòpiégò òb noc<ref name="obct" />. Wëszëznë kraju òdebrałë jegò cało nigle òstało òno zawiozłé do Kruszewa.<ref name="obct" /> Ambasada Zjednónëch Krajów Americzi, UNICEF<ref name="funeral">{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86521/Macedonia+Buries+Star+Tose+Proeski|titel=Macedonia Buries Star Tose Proeski|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref>, USAID a diplomaticznô misjô [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òpùblikòwałë òficjalnë òswiôdczenia w sprawie smiercë Proesczégò.<ref>[https://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html Oficjalnô strona ambasadë USA w Macedonie] [[https://web.archive.org/web/20071019035712/http://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html zarchiw]. 2007-10-19]</ref><ref>[http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm USAID Macedonia Statement] [[https://web.archive.org/web/20071020043029/http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm zarchiw.] 2007-10-20]</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080212095411/http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|titel=Erwan Fouéré, EU Special Representative and Head of the Delegation of the European Commission Statement|zarchiwizowóné=2008-02-12|data przëstãpù=2007-10-18}}</ref> 17 pajicznika òstôł ògłoszony dniã nôrodny żałobë w Macedonie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536|titel=Macedonia's government declares day of mourning over singer death|òpùblikòwóny=Focus|zarchiwizowóné=2007-10-18|data=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018121434/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536}}</ref>. Trzë dnie pò jegò smiercë ùchwôloné òstałë dniama żałobë w Kruszewie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10|titel=Macedonia will bid last farewell to Tose on Wednesday|zarchiwizowóné=2007-10-17|data=2007-10-16|òpùblikòwóny=Makfax|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071017085219/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10}}</ref> Pò jegò smiercë macedońsczi rząd nadôł mù titel Honorowégò Òbëwatela Macedonie<ref name="Casule">[https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar-idUSL1632777720071016 "Shocked Macedonians mourn pop star Proeski"]. ''Reuters''. 2007-10-16. [[https://web.archive.org/web/20200721163912/https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar/shocked-macedonians-mourn-pop-star-proeski-idUSL1632777720071016?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews zarchiw.] 2020-07-21] [przëstãp 2020-07-21]</ref>. [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] gile8s558zbir4rnhvbh2jan56jf3rx 213570 213569 2026-09-14T09:17:50Z Terrus38 14026 213570 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Tosze Proesczi|òriginalné miono=Тоше Проески|fùl miono=Todor Proesczi|fùl òriginalné=Тодор Проески|znankòwnik=Macedońsczé|data narodzeniégò=25 stëcznika 1981|môl narodzeniégò=[[Prilep]]|data smiercë=16 pajicznika 2007|môl smiercë=[[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]|przëczëna smiercë=wëpôdk|môl spòczinkù=[[Dodóm pamiãcë Tosze Proesczégò]] w [[Kruszewò (Macedoniô)|Kruszewie]]|wark=spiéwôrz, gitarzista, klawiszówc, aùtór tekstów frańtówków|nôrodnosc=[[Macedończicë|macedońskô]], [[Arumùnowie|arumùńskô]]|wëznanié=[[Prawòsławié|prawòsłôwné]]|partnerka=[[Andrijana Budimir]]|òbrôzk=Toseproeskiskopje.jpg|òpisënk òbrôzka=Proesczi òb czas swòjégò slédnégò kòncertu (2007)}}   '''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Tose_Proeski.jpg|mały|Proesczi na przesłëchanim do [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2004|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]] w 2004 rokù]] Proesczi ùrodzył sã w Prilepie<ref name="location">{{Cytuj starnã|url=http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|titel=Biography|data=2007-10-18|zarchiwizowóné=2007-10-18|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018020937/http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|òpùblikòwóny=toseproeski.info}}</ref> 25 stëcznika 1981<ref name="me">Błaże Ristowsczi, ed. (2009). ''Македонска енциклопедија'' &#x5B;''Macedońskô Encyklopediô''&#x5D; ({{Jãz.|mk}}). MANU. str.&nbsp;1228.</ref> w [[Arumùni|arumùńsczi]] rodzëznie<ref>Dimitar Beczew (2009). ''Historical Dictionary of the Republic of Macedonia''. Historical Dictionaries of Europe. Scarecrow Press. ({{Jãz.|en}}) str.&nbsp;234. ISBN&nbsp;<bdi>0810862956</bdi>.</ref> a wëchòwiwôł sã w [[Kruszewo (Nordowô Macedoniô)|Kruszewie]]<ref name="location" /><ref name="dw">Dave Wilson (2022). "[https://www.cambridge.org/core/journals/popular-music/article/remembered-future-macedonian-pop-icon-tose-proeski-and-musical-life-after-death/EB33FD6BC5B4D54CD7205B07F3C15AF5 The remembered future: Macedonian pop icon Toše Proeski and musical life after death]". ''Popular Music''. '''41''' (1): 57, 61–64, 66, 68–73, 76–77.</ref>. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze<ref name="uv">"[https://utrinski.com.mk/?ItemID=D9451094FE6C3D4AA19A309DCF0A0DE3 Тоше глумел во филмот „Миротворец" покрај Никол Кидман и Џорџ Клуни]". ''Utrinski vesnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2011-02-23</ref>. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë.<ref name="mz1">"[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-1-del/67118/ Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 1 дел (Фото+Видео)]". ''Музика24.мк'' ({{Jãz.|mk}}). 2024-10-16</ref> Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt.<ref name="obct">"[https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/the-loss-of-an-icon/ The Loss of an Icon]". ''Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa''. ({{Jãz.|en}}) 2007-11-07</ref> Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we [[Skòpié|Skòpim]]. Proesczi béł religijnym wëznôwcą [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] – słëchôł [[Macedońskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie]].<ref name="dw" /> Ùczałi Dave Wilson pisôł, co:<ref name="dw" />  ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' Mùzyk Hristo Hristowsczi-Mùlarot zasugerowôł starszim Proesczégò, że miôłbë wëstãpic na pòpùlarnym dzecnym mùzycznym festiwalu Zlatno Slavejče (''Złoti Słowik'') we Skòpim ze gwôsną frańtówką.<ref>"[https://www.fakulteti.mk/mobile/news/17-09-11/pochina_hristo_hristoski-mular_prviot_uchitel_na_toshe Почина Христо Христоски-Мулар, првиот учител на Тоше]". ''Fakulteti'' ({{Jãz.|mk}}). 2017-09-11</ref> Tak tej 12 lat stôri Tosze wëkònôł chòrankã ''Jas i mòjot dedo'' (Jô i mój ópa) pò [[Arumùńsczi jãzëk|arumùńskù]].<ref>"[https://www.slobodenpecat.mk/en/godinava-se-podgotvuva-filmskata-trilogija-za-toshe-proeski/ This year, the film trilogy about Toše Proeski is being prepared]". ''Sloboden Pecat''. 2025.</ref><ref name="a1">{{Cytuj starnã|url=http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|titel=Тоше Проески|zarchiwizowóné=2008-07-24|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080724111906/http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|data=2008-07-24|òpùblikòwóny=A1|jãzëk=mk}}</ref><ref name="mz1" /> Dobéł festiwal Melfest w 1996 rokù w Prilepie mającë 15 lat, przedstôwiającë frańtówkã ''[[Yesterday (frańtówka The Beatles)|Yesterday]]'' karna The Beatles.<ref name="mz1" /> W 1997 rokù wëkònôł na MakFesce frańtówkã ''Pùszti me'' (''Pùscë mie''). W tim samim rokù béł statistą we filmie ''The Peacemaker''.<ref name="uv" /> W 1998, wëstąpił na Festiwalu Skopje z frańtówką Kristijana Gabrosczégò pt. ''Stay to the End'' (Òstani do kùńca), wëkònywającë téż ''Ùsni na ùsni'' (Lëpë na lëpë) Grigòra Kòprowa i Ògnena Nedelkòwsczégò na festiwalu ''Òchridzczi trubadurzë''. Za tą frańtówkã Proesczi zdobéł òd jurorów nôdgrodã drëdżégò placu. W lëstopadnikù te samégò rokù, Proesczi dostôł nôdgrodã Grand Prix na festiwalu Eurofest we Skòpim we frańtówce Grigòra Kòprowa, Ògnena Nedelkòwsczégò i Kónstantëna Ikònomòwa ''Sun in Your Blonde Hair'' (Słuńce w Twòjich blond włosach).<ref name="mz1" /><ref name="tmk">[https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=голем%20успех%20на%20македонските%20ѕвезди%20во%20херцег%20нови&read=924d692bd5f8ac0 "Голем успех на македонските ѕвезди во Херцег Нови"] &#x5B;Wiôldżi sukces macedońsczich gwiôzdów w Hercegù Novim&#x5D;. ''Dnevnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2001-07-16. [przëstãp 2022-05-13]</ref> W 1999, na Festiwalu Skopje, Proesczi zaspiéwôł swój trzecy wiôldżi szladżer ''Your Kisses on My White Shirts'' (Twòje kùsczi na mòjich biôłëch kòszlach) duetu Kòprow-Nedelkòwsczi.<ref name="mz1" /> Pòdpisôł kòntrakt z Avalon Production, cze brzadã béł jegò debiutancczi albùm ''Somewhere in the Night'' (Dzes w nocë) wëpùszczony w 1999.<ref name="a1" /> Òb lato ne rokù, na skòpsczi pùrgówce, òdbéł sã pierszi kòncert Proesczégò.<ref name="mz1" /> W 2000, Proesczi wzął ùdzél w Skopje Fesce (dze wëbiéróny je reprezentańt Macedonie na Eùrowizje) z frańtówką ''Tears Make a Golden Ring'' (Łizë twòrzą złoti piestrzéń) Grigòra Kòprowa a Ògnena Nedelkòwsczégò. Ùsôdzk, nimò dobëtu w welowanim òbzérôczów, zwëskôł trzecy plac, za Karoliną Gòczewą ë zwënégama – XXL.<ref name="a1" /><ref name="mz2">[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-2-del/67124/ "Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 2 дел (Фото+Видео)"]. ''Музика24.мк'' (i{{Jãz.|mk}}). 2024-10-16.</ref> Pònemù wëszedł jegò drëdżi albùm ''Synot Bòżji'' (Syn Bòżi), jaczi wspiął sã na czëpë macedońsczich lëstów szlagrów.<ref name="a1" /> Promòcjã jegò drëdżi platczi dało w czerwińcu 2000 rokù. Òkróm Kòprowa a Nedelkòwsczégò, Proesczi przë albùmie wespółrobił téż z Kire Kòstowã, Miodragã Vrčakovsczim, Mirjaną Danailoską ë jinyma. Pò wëstãpie na Słowiańsczim Bazarze we [[Witebsk|Witebskù]] z frańtówką ''Tajno mòja'' (Mòja tajemnico), Proesczi zwëskôł midzënôrodną rozpòznôwalnosc.<ref name="me" /><ref name="mz2" /> Òbëdwa pierszé jegò albùmë zamikałë w se szlagrë numer jeden w Macedonie, ë za òba dostôł title ''Albùm rokù'' ë ''Nôlepszi chłopsczi wòkalista'' na macedońsczi galë nôdgrodów ''Złotô Gòdzynka Pòpùlarnoscë.'' Pò kùpienim prôw do promòcji ''Synot bòżji'' w całi ùszłi Jugòsławie przez serbską wëtwórniã BK Sound, zdobéł Òskara pòpùlarnoscë w [[Belgrad|Belgradze]] dzãka głosóm pùblicznoscë.<ref name="dw" /><ref name="tg">{{Cytuj starnã|url=https://www.theguardian.com/news/2007/oct/23/guardianobituaries.balkans|titel=Tose Proeski|òpùblikòwóny=The Guardian|data=2007-10-24}}</ref> W 2001 Proesczi òdbéł kòncertowi tur pò Australie, dze òstôł miło przëjimniony przez macedońską diaspòrã.<ref name="tg" /> W tim samim rokù Proesczi zajimnął drëdżi plac na festiwalu Sunčane Skale w Hercegù Novim z frańtówką ''Sun in Your Blond Hair''. Czëtińcowie gazétë ''Večer'' wëbrelë gò za telewizyjną òsobòwòsc 2001 rokù.<ref name="mz2" /> Proesczi zaczął zwëskiwac sławã w całi dôwny Jugòsławie czej zaczął wëdawac ùsôdzczi pò [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwackù]] ë òrganizowac promòcyjné turë pò Bałkanach w 2002 rokù. Òb lato 2002, pò wëgasnienim kòntraktu z Avalonã, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Final Cut Productions, a Ljiljana Petrović òsta jegò menadżérką .<ref name="dw" /><ref name="mz2" /> Pòza dôwną Jugòsławią, Proesczi òdbéł tur ë wëstãpiwôł w Grecce ë Bùłgarie.<ref name="tg" /> Nagrôł swój trzecy albùm ''If You Look Me in the Eyes'' (wëdóny w 2002) pò macedońskù ë serbòchòrwackù.<ref name="dw" /><ref name="tg" /> Nen albùm pòwstôł w Aténach, a jegò promòcjã dało w Serbie, Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie a téż Bùłgarie.<ref name="a1" /> Producentã a aùtorã wikszoscë chòranków béł grecczi artista Fiwòs a producent ë aranżéra Manolis Wlachòs. Słowa pisa serbskô tekscôrka Marina Tucaković. Fiwòs ë Wlachòs mielë ne frańtówczi ùsadzoné przódë, wëdóné przez grecczich pòpòwëch spiéwarzów z grecczima tekstama ë akómpaniamentã wnet juwernyma do nëch ùżëtëch przez Proesczégò. Proesczi òstôł wëapartniony nôdgrodą Albùmù Rokù, Nôlepszégò Chłopsczégò Wòkalistë, Frańtówczi Rokù a Złoti Gòdzynczi Pòpùlarnoscë. Wszëtczé 5 ùsôdzków zajimało pierszi plac na macedońsczich lëstach szlagrów. Macedońskô romskô spiéwôrka [[Esma Redżepòwa]] pòjawia sã we frańtówce ''Magija'' a telediskù z ne albùmù.<ref name="dw" /> W stëcznikù 2003 rokù, wëstąpił na binie z Redżepòwą mët òb czas swòjégò debiutu we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] w [[Londin|londińsczim]] klubie Equinox.<ref name="tg" /> We łżëkwiace 2003 Proesczi dobéł belgradzczi mùzyczny festiwal Beovizija z frańtówką ''Čija si'' (Czëja jes), ùsadzoną przez Leontinã Vukomanović a Željka Joksimovića<ref name="a1" /><ref name="mz2" />. Proesczi miôł z ną chòranką reprezentowac [[Serbiô ë Czôrnogóra|Serbiã ë Czôrnogórã]] na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2003|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje 2003]]. Serbiô ë Czôrnogóra nie wzãłë ale ùdzélu w kònkùrsu w tim rokù. Ùsôdzk stôł sã szlagrã w krajach dôwny Jugòsławie<ref name="eur">{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/150852/fyr-macedonia-remembering-tose-proeski/|titel=FYR Macedonia: Remembering Toše Proeski|òpùblikòwóny=ESCToday|data=2017-10-16}}</ref>. W 2003 rokù czwicził spiéw w Nowim Jorkù kòl trenera głosu Luciano Pavarottégò, Williama Rileya<ref name="tg" /><ref name="ls">Lada Stevanović (2013). [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=196234 "Myth about Immortality in the Contemporary Pop Culture. A Case Study about Toše Proeski"]. ''Bulletin of the Institute of Ethnography SANU'' (1): 9–11, 14–15.</ref><ref name="mz3">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-3-del/67130/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 3 дел (Фото+Видео)|data=2024-10-16|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk}}</ref>. Pò pòwroce do Macedonie, Proesczi wëkònywôł charitatiwné kòncertë w różnëch miastach kraju.<ref name="mz3" /> W tim téż rokù òstôł regionalnym ambasadorã dobri wòli [[UNICEF|UNICEFù]]<ref name="dw" /><ref name="tg" />. Proesczi pòmôgôł zwëskac brëkòwny sprzãt òddzélowi hematologie w Dzecnym Szpitalu we Skòpim.<ref name="obct" /> W 2004 rokù Proesczi òstôł wëbróny, bë reprezentowac Macedoniã na Eùrowizje we Stambùle. Na kònkùrs wëbróny òstôł ùsôdzk ''Angel si ti'' (Të jes aniołã)<ref name="eur" />. Proesczi dostôł błogòsławieństwò na wëjôzd òd arcybiskùpa Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie, Sztefana<ref name="dw" />. Na Eùrowizje Proesczi wëkònôł frańtówkã pò anielskù ë zajimnął 14. z 24 placów, zdobiwającë 47 pónktów.<ref name="eur" /> W 2004 Proesczi wëdôł albùm ''A Day for Us''.<ref name="mz3" /> W séwnikù 2004, òstôł nôrodnym ambasadorã dobri wòlë UNICEFù ë dostôł Humanitarną Nôdgrodã Matczi Terézë.<ref name="tg" /><ref name="mz3" /> Przë ti leżnoscë nagrôł frańtówkã ''Za ovoj svet'' (Dlô te swiata) Mladena Markovića ë Vesnë Malinovë. Òsta òna himnã UNICEFù.<ref name="mz3" /> Pòd kùńc 2004, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Dallas Records na wëpùszczenié pòstãpnégò albùmù w Chòrwacce ë Słowenie. Proesczi nagrôł ùsôdzk ''Krajnje vreme'' razã ze słoweńską spiéwôrką Anją Rupel.<ref name="mz3" /> W 2005 piąti albùm Proesczégò ''Po tebe'' (Pò tobie) stôł sã hitã na Bałkanach, òsygając czëpë lëstów szlagrów w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Chòrwacce, Serbie a Słowenie.<ref name="tg" /><ref name="eur" /> Aùtorama wikszoscë òd frańtówków na ti platce bëlë Miro Buljan ë Antonija Šola, a na macedońsczi przedolmacził je [[Włado Janewsczi]].<ref name="mz3" /> Jegò fikcyjnô wersjô jakno superheroja pòjawia sã w macedońsczim kòmiksu „Super Tosze” w 2005 roku<ref>{{Cytuj starnã|url=https://popara.mk/2012/stripot-%E2%80%9Esuper-toshe-za-nashiot-junak/|titel=Стрипот „Супер Тоше" за нашиот јунак|òpùblikòwóny=Popara|jãzëk=mk|data=2012-01-25}}</ref>. We wëdowiédzë dlô serbsczi gazétë ''Blic'' w 2005, rzekł:<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.dnevno.hr/magazin/podatak-koji-je-brojnima-promaknuo-tose-proeski-nije-bio-samo-makedonac-2238923/|titel=Podatak koji je brojnima promaknuo: Toše Proeski nije bio samo Makedonac|òpùblikòwóny=Dnevno.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-10}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.blic.rs/zabava/vraticu-svoje-pravo-prezime-proja/s46g9ge|titel=Vratiću svoje pravo prezime Proja|òpùblikòwóny=Blic|jãzëk=sr|data=2005-12-05}}</ref> ''Nazéwóm sã Todor Proesczi. Zgôdzô sã, że mój ópa miôł na nôzwëskò Proja, ale pòd cëskã strzodowiszcza më zmienilë nôzwëskò, cobë bëło w dëchù macedońsczégò jãzëka. Równak, przëznajã Wóm, planëjã wrócëc do dôwnégò nôzwëska, żlë mdã miôł swiatową kariérã. Mëszlã, że cëzyńcóm ò wiele proscy je wëmòwic a zapamiãtac „Proja” jak „Proeski”.'' Proesczi spiéwôł pò macedońskù, serbskù, chòrwackù, bòsniackù, słoweńskù ë arumùńskù. Jegò albùm ''Bòżilak'' (Tãga), wëdóny w 2006 rokù, skłôdô sã z 14 tradicyjnëch macedońsczich ùsôdzków zaspiéwónëch w akómpaniamence symfòniczny òrkestrë.<ref name="yug">Danijela Š. Beard; Ljerka V. Rasmussen, ed. (2020). ''Made in Yugoslavia: Studies in Popular Music''. Routledge. str.&nbsp;149. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-315-45233-3</bdi>. {{Jãz.|en}}</ref> Aranżérama bëlë Ilija Pejowsczi, Sasza Nikòlowsczi ë Soni Petrowsczi<ref name="mz3" />. Albùm ùkôzôł sã w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Serbie, Czôrnogórze a Chòrwacce.<ref name="yug" /> W tim samim rokù nagrôł ''Srce nije kamen'' (Serce to nie je kam) pò chòrwackù jakno ùsôdzk òdmikający chòrwacką mëdlaną òperã ''Zabranjena ljubav'' (Zakôzónô miłota), do jaczi tekst napisa Antonija Šola.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.rtl.hr/novosti/serije/tose-je-poginuo-prije-16-godina-sjecate-li-se-da-je-otpjevao-uvodnu-spicu-zabranjene-ljubavi.html|titel=Toše je poginuo prije 16 godina: Sjećate li se da je otpjevao uvodnu špicu 'Zabranjene ljubavi'?|òpùblikòwóny=RTL.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-16}}</ref> W zélnikù 2007,<ref name="tg" /> Proesczi wëdôł swój slédny albùm ''Igri bez granicy/Igra bez granica'' (Grë bez grańców) w Macedonie, Serbie, Chòrwacce, Bòsnie ë Hercegòwinie, Czôrnogórze a Słowenie. Do aùtorów frańtówków nôleżą: Nikša Bratoš, Miro Buljan, Miroslav Rus, Antonija Šola, Vesna Malinova ë Zoran Leković. Wiele òd ùsôdzków pòwstało nôprzód pò serbòchòrwackù, a dopiérkù pózni òstałë przedolmaczoné na macedońsczi. Frańtówczi ''Cresza'', ''Igri bez granicy'' a ''Sreḱna li sy ti'' stałë sã szlagrama na całëch Bałkanach.W tim samim rokù Proesczi nagrôł téż himn kibiców ''Makedonija nawiwa za was'' Aleksandara Mitewsczégò, colemało wëkònywóny przed meczama<ref name="mz5">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-5-del/67141/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 5 дел (Фото+Видео)|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk|data=2024-10-16}}</ref>. Jegò òstatny kòncert na miesczim sztadionie w Skòpim òdbéł sã 5 pajicznika<ref name="mz5" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2008/10/03/balkans-pays-tribute-to-macedonia-s-pop-icon/bi/all-balkan-countries/|titel=Balkans Pays Tribute to Macedonia's Pop Icon|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2008-10-03|jãzëk=en}}</ref>, béł to charitatiwny kòncert na òdbùdowã szkòłów wespółòrganizowóny przez USAID a Minysterstwò Edukacje<ref name="obct" />. Ùdzél wzãło w nim wicy jak 25 tësący lëdzy<ref name="gv">{{Cytuj starnã|url=https://globalvoices.org/2025/05/26/artist-celebrates-120-years-of-aromanian-national-day-by-publishing-120-portraits-of-eminent-aromanians/|titel=Artist celebrates 120 years of Aromanian National Day by publishing 120 portraits of eminent Aromanians|òpùblikòwóny=Global Voices|data=2025-05-26}}</ref>. Ju za żëcô pòzéwóny béł bałkańsczim Elvisã ë béł pòdzywióny za swòjã charizmã ë wòkalny trim we wielnëch gatënkach taczich jak pòp czë tradicyjnô mùzyka<ref name="dw" /><ref>Jurica Pavičić (2010). "'Cinema of normalization': changes of stylistic model in post-Yugoslav cinema after the 1990s". ''Studies in Eastern European Cinema''. '''1''' (1): 47. [[doi:10.1386/seec.1.1.43/1|doi:10.1386/seec.1.1.43/1.]] {{Jãz.|en}}</ref>. Czej Proesczi nie kòncertowôł, kòntinuòwôł nôùkã klasyczny mùzyczi we Skòpim<ref name="tg" />. == Smierc == Ò pòrénk 16 pajicznika 2007, kòl 6:30&nbsp;d.p., Proesczi zdżinął w drogòwim wëpôdkù na aùtostradze Zagrzéb-Lipovac blëzë Novi Gradišczi w Chòrwacce. Béł pasażérą Volkswagena Touarega razã ze swòją menadżérką Ljiljaną Petrović. Touareg rozbił sã ò tił tira, wnym ùbijającë Proesczégò.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php|titel=Poginuo Toše Proeski|òpùblikòwóny=Dnevnik.hr|jãzëk=hr|data=2007-10-16|zarchiwizowóné=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86506/Macedonian%2BStar%2BProeski%2Bwas%2BAsleep%2Bduring%2BDeadly%2BCrash%252C%2BPolice%2BBlames%2BDriver|titel=Macedonian Star Proeski was Asleep during Deadly Crash, Police Blames Driver|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref><ref name="indexhr">{{Cytuj starnã|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/tose-proeski-je-poginuo-vec-pri-udaru-touarega-u-kamion/445327.aspx|titel="Toše Proeski je poginuo već pri udaru Touarega u kamion"|òpùblikòwóny=Index.hr|jãzëk=hr|data=2009-08-10}}</ref> Aùtół tej ùderził ò bariérã pò cësniãcym gò w bòk przez cãżarówkã. Niżódnô òd wiodrowëch pòdëszków nie zadzeja<ref name="indexhr" />. Tir nie òstôł skażony. Jazdowim aùtoła béł drëch spiéwarza, Ǵorǵi Ǵorgiewsczi<ref name="story.hr">{{Cytuj starnã|url=https://story.hr/Celebrity/a334740/gdje-je-danas-menadzerica-tose-proeskog-ljiljana-petrovic.html|titel=S Tošom Proeskim je u trenutku pogibije bila ova žena: Nikada mu nije otišla na grob, nema kontakta s njegovom obitelji|jãzëk=hr|aùtór=Filip Šerić|data=2025-05-10|data przëstãpù=2026-10-13|òpùblikòwóny=Story.hr}}</ref>. W sztóce wëpôdkù Proesczi spôł an przédnym sedzenim pasażérë. Béł 26 lat stôri. Z pòòstałëch dwùch pasażérów blós jazdowi béł pòwôżno reniony<ref name="story.hr" />. Wedle chòrwacczich służbów a ekspertów, Touareg sã rozbił jadącë 171 km/h, czej limit chùtkòscë na tim szasym wënosył 130 km/h<ref name="indexhr" />.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/9683/tose_proeski_-__killed_by_reckless_driving/|titel=Tose Proeski – killed by reckless driving|òpùblikòwóny=ESCToday|jãzëk=en|data=2012-05-18}}</ref> Wedle macedońsczich ekspertów chùtkòsc bëła përznã niższô, kòle 140–158 km/h. Wedle nich niżóden òd ùkładów w aùtole nie ùlegnął awarie, a wiodrowé pòdëszczi nie zadzejałë, bò zwòlniwanié wòza nie òsygnãło rówiznë wëmôgóny do jich aktywacje<ref name="indexhr" />. Dorazu pò ògłoszenim smiercë Proesczégò, òbëwatele [[Nordowô Macedoniô|Macedonie]] pòzebrelë sã na placachw całim kraju ze swiécama, kwiatama a kòndolencjama mët. Szlachòwné zetkania dało téż w jinëch môlach na Bałkanach, òsoblëwie w krajach dôwny Jugòsławie ë westrzód diaspòrë. Lëdze òdwiédzelë macedońsczé ambasadë, wpisowelë sã do kòndolencyjnëch knégów, w zdrzélnikach leca jegò mùzyka a dało programë ò jegò żëcym.<ref name="obct" /> Człónkòwie macedońsczégò parlamentu ùtcëlë gò minutą cësze.<ref name="bi">{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2007/10/16/macedonia-mourns-pop-legend-tose-proeski/bi/all-balkan-countries/|titel=Macedonia Mourns Pop Legend Tose Proeski|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2007-10-16}}</ref> Telewizjô ë radiowé stacje w Macedonie emitowałë jegò kòncertë, teledisczi czë frańtówczi<ref name="bi" />. Cało Proesczégò òstało przëwiozłé do Macedonie helikòpterã macedońsczégò wòjska ë doprzëszło do Skòpiégò òb noc<ref name="obct" />. Wëszëznë kraju òdebrałë jegò cało nigle òstało òno zawiozłé do Kruszewa.<ref name="obct" /> Ambasada Zjednónëch Krajów Americzi, UNICEF<ref name="funeral">{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86521/Macedonia+Buries+Star+Tose+Proeski|titel=Macedonia Buries Star Tose Proeski|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref>, USAID a diplomaticznô misjô [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òpùblikòwałë òficjalnë òswiôdczenia w sprawie smiercë Proesczégò.<ref>[https://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html Oficjalnô strona ambasadë USA w Macedonie] [[https://web.archive.org/web/20071019035712/http://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html zarchiw]. 2007-10-19]</ref><ref>[http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm USAID Macedonia Statement] [[https://web.archive.org/web/20071020043029/http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm zarchiw.] 2007-10-20]</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080212095411/http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|titel=Erwan Fouéré, EU Special Representative and Head of the Delegation of the European Commission Statement|zarchiwizowóné=2008-02-12|data przëstãpù=2007-10-18}}</ref> 17 pajicznika òstôł ògłoszony dniã nôrodny żałobë w Macedonie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536|titel=Macedonia's government declares day of mourning over singer death|òpùblikòwóny=Focus|zarchiwizowóné=2007-10-18|data=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018121434/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536}}</ref>. Trzë dnie pò jegò smiercë ùchwôloné òstałë dniama żałobë w Kruszewie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10|titel=Macedonia will bid last farewell to Tose on Wednesday|zarchiwizowóné=2007-10-17|data=2007-10-16|òpùblikòwóny=Makfax|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071017085219/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10}}</ref> Pò jegò smiercë macedońsczi rząd nadôł mù titel Honorowégò Òbëwatela Macedonie<ref name="Casule">[https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar-idUSL1632777720071016 "Shocked Macedonians mourn pop star Proeski"]. ''Reuters''. 2007-10-16. [[https://web.archive.org/web/20200721163912/https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar/shocked-macedonians-mourn-pop-star-proeski-idUSL1632777720071016?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews zarchiw.] 2020-07-21] [przëstãp 2020-07-21]</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 56pjvcuygthy5vndpfzwncglpvtcrbw 213571 213570 2026-09-14T09:22:49Z Terrus38 14026 213571 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Tosze Proesczi|òriginalné miono=Тоше Проески|fùl miono=Todor Proesczi|fùl òriginalné=Тодор Проески|znankòwnik=Macedońsczé|data narodzeniégò=25 stëcznika 1981|môl narodzeniégò=[[Prilep]]|data smiercë=16 pajicznika 2007|môl smiercë=[[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]|przëczëna smiercë=wëpôdk|môl spòczinkù=[[Dodóm pamiãcë Tosze Proesczégò]] w [[Kruszewò (Macedoniô)|Kruszewie]]|wark=spiéwôrz, gitarzista, klawiszówc, aùtór tekstów frańtówków|nôrodnosc=[[Macedończicë|macedońskô]], [[Arumùnowie|arumùńskô]]|wëznanié=[[Prawòsławié|prawòsłôwné]]|partnerka=[[Andrijana Budimir]]|òbrôzk=Toseproeskiskopje.jpg|òpisënk òbrôzka=Proesczi òb czas swòjégò slédnégò kòncertu (2007)}}   '''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Tose_Proeski.jpg|mały|Proesczi na przesłëchanim do [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2004|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]] w 2004 rokù]] Proesczi ùrodzył sã w Prilepie<ref name="location">{{Cytuj starnã|url=http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|titel=Biography|data=2007-10-18|zarchiwizowóné=2007-10-18|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018020937/http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|òpùblikòwóny=toseproeski.info}}</ref> 25 stëcznika 1981<ref name="me">Błaże Ristowsczi, ed. (2009). ''Македонска енциклопедија'' &#x5B;''Macedońskô Encyklopediô''&#x5D; ({{Jãz.|mk}}). MANU. str.&nbsp;1228.</ref> w [[Arumùni|arumùńsczi]] rodzëznie<ref>Dimitar Beczew (2009). ''Historical Dictionary of the Republic of Macedonia''. Historical Dictionaries of Europe. Scarecrow Press. ({{Jãz.|en}}) str.&nbsp;234. ISBN&nbsp;<bdi>0810862956</bdi>.</ref> a wëchòwiwôł sã w [[Kruszewo (Nordowô Macedoniô)|Kruszewie]]<ref name="location" /><ref name="dw">Dave Wilson (2022). "[https://www.cambridge.org/core/journals/popular-music/article/remembered-future-macedonian-pop-icon-tose-proeski-and-musical-life-after-death/EB33FD6BC5B4D54CD7205B07F3C15AF5 The remembered future: Macedonian pop icon Toše Proeski and musical life after death]". ''Popular Music''. '''41''' (1): 57, 61–64, 66, 68–73, 76–77.</ref>. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze<ref name="uv">"[https://utrinski.com.mk/?ItemID=D9451094FE6C3D4AA19A309DCF0A0DE3 Тоше глумел во филмот „Миротворец" покрај Никол Кидман и Џорџ Клуни]". ''Utrinski vesnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2011-02-23</ref>. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë.<ref name="mz1">"[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-1-del/67118/ Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 1 дел (Фото+Видео)]". ''Музика24.мк'' ({{Jãz.|mk}}). 2024-10-16</ref> Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt.<ref name="obct">"[https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/the-loss-of-an-icon/ The Loss of an Icon]". ''Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa''. ({{Jãz.|en}}) 2007-11-07</ref> Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we [[Skòpié|Skòpim]]. Proesczi béł religijnym wëznôwcą [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] – słëchôł [[Macedońskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie]].<ref name="dw" /> Ùczałi Dave Wilson pisôł, co:<ref name="dw" />  ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' Mùzyk Hristo Hristowsczi-Mùlarot zasugerowôł starszim Proesczégò, że miôłbë wëstãpic na pòpùlarnym dzecnym mùzycznym festiwalu Zlatno Slavejče (''Złoti Słowik'') we Skòpim ze gwôsną frańtówką.<ref>"[https://www.fakulteti.mk/mobile/news/17-09-11/pochina_hristo_hristoski-mular_prviot_uchitel_na_toshe Почина Христо Христоски-Мулар, првиот учител на Тоше]". ''Fakulteti'' ({{Jãz.|mk}}). 2017-09-11</ref> Tak tej 12 lat stôri Tosze wëkònôł chòrankã ''Jas i mòjot dedo'' (Jô i mój ópa) pò [[Arumùńsczi jãzëk|arumùńskù]].<ref>"[https://www.slobodenpecat.mk/en/godinava-se-podgotvuva-filmskata-trilogija-za-toshe-proeski/ This year, the film trilogy about Toše Proeski is being prepared]". ''Sloboden Pecat''. 2025.</ref><ref name="a1">{{Cytuj starnã|url=http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|titel=Тоше Проески|zarchiwizowóné=2008-07-24|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080724111906/http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|data=2008-07-24|òpùblikòwóny=A1|jãzëk=mk}}</ref><ref name="mz1" /> Dobéł festiwal Melfest w 1996 rokù w Prilepie mającë 15 lat, przedstôwiającë frańtówkã ''[[Yesterday (frańtówka The Beatles)|Yesterday]]'' karna The Beatles.<ref name="mz1" /> W 1997 rokù wëkònôł na MakFesce frańtówkã ''Pùszti me'' (''Pùscë mie''). W tim samim rokù béł statistą we filmie ''The Peacemaker''.<ref name="uv" /> W 1998, wëstąpił na Festiwalu Skopje z frańtówką Kristijana Gabrosczégò pt. ''Stay to the End'' (Òstani do kùńca), wëkònywającë téż ''Ùsni na ùsni'' (Lëpë na lëpë) Grigòra Kòprowa i Ògnena Nedelkòwsczégò na festiwalu ''Òchridzczi trubadurzë''. Za tą frańtówkã Proesczi zdobéł òd jurorów nôdgrodã drëdżégò placu. W lëstopadnikù te samégò rokù, Proesczi dostôł nôdgrodã Grand Prix na festiwalu Eurofest we Skòpim we frańtówce Grigòra Kòprowa, Ògnena Nedelkòwsczégò i Kónstantëna Ikònomòwa ''Sun in Your Blonde Hair'' (Słuńce w Twòjich blond włosach).<ref name="mz1" /><ref name="tmk">[https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=голем%20успех%20на%20македонските%20ѕвезди%20во%20херцег%20нови&read=924d692bd5f8ac0 "Голем успех на македонските ѕвезди во Херцег Нови"] &#x5B;Wiôldżi sukces macedońsczich gwiôzdów w Hercegù Novim&#x5D;. ''Dnevnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2001-07-16. [przëstãp 2022-05-13]</ref> W 1999, na Festiwalu Skopje, Proesczi zaspiéwôł swój trzecy wiôldżi szladżer ''Your Kisses on My White Shirts'' (Twòje kùsczi na mòjich biôłëch kòszlach) duetu Kòprow-Nedelkòwsczi.<ref name="mz1" /> Pòdpisôł kòntrakt z Avalon Production, cze brzadã béł jegò debiutancczi albùm ''Somewhere in the Night'' (Dzes w nocë) wëpùszczony w 1999.<ref name="a1" /> Òb lato ne rokù, na skòpsczi pùrgówce, òdbéł sã pierszi kòncert Proesczégò.<ref name="mz1" /> W 2000, Proesczi wzął ùdzél w Skopje Fesce (dze wëbiéróny je reprezentańt Macedonie na Eùrowizje) z frańtówką ''Tears Make a Golden Ring'' (Łizë twòrzą złoti piestrzéń) Grigòra Kòprowa a Ògnena Nedelkòwsczégò. Ùsôdzk, nimò dobëtu w welowanim òbzérôczów, zwëskôł trzecy plac, za Karoliną Gòczewą ë zwënégama – XXL.<ref name="a1" /><ref name="mz2">[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-2-del/67124/ "Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 2 дел (Фото+Видео)"]. ''Музика24.мк'' (i{{Jãz.|mk}}). 2024-10-16.</ref> Pònemù wëszedł jegò drëdżi albùm ''Synot Bòżji'' (Syn Bòżi), jaczi wspiął sã na czëpë macedońsczich lëstów szlagrów.<ref name="a1" /> Promòcjã jegò drëdżi platczi dało w czerwińcu 2000 rokù. Òkróm Kòprowa a Nedelkòwsczégò, Proesczi przë albùmie wespółrobił téż z Kire Kòstowã, Miodragã Vrčakovsczim, Mirjaną Danailoską ë jinyma. Pò wëstãpie na Słowiańsczim Bazarze we [[Witebsk|Witebskù]] z frańtówką ''Tajno mòja'' (Mòja tajemnico), Proesczi zwëskôł midzënôrodną rozpòznôwalnosc.<ref name="me" /><ref name="mz2" /> Òbëdwa pierszé jegò albùmë zamikałë w se szlagrë numer jeden w Macedonie, ë za òba dostôł title ''Albùm rokù'' ë ''Nôlepszi chłopsczi wòkalista'' na macedońsczi galë nôdgrodów ''Złotô Gòdzynka Pòpùlarnoscë.'' Pò kùpienim prôw do promòcji ''Synot bòżji'' w całi ùszłi Jugòsławie przez serbską wëtwórniã BK Sound, zdobéł Òskara pòpùlarnoscë w [[Belgrad|Belgradze]] dzãka głosóm pùblicznoscë.<ref name="dw" /><ref name="tg">{{Cytuj starnã|url=https://www.theguardian.com/news/2007/oct/23/guardianobituaries.balkans|titel=Tose Proeski|òpùblikòwóny=The Guardian|data=2007-10-24}}</ref> [[Òbrôzk:Тодор „Тоше“ Проески поп рок пејач, композитор, текстописец, хуманитарец (3).jpg|mały|Tosze Proesczi òb czas kameralnégò kòncertu]] W 2001 Proesczi òdbéł kòncertowi tur pò Australie, dze òstôł miło przëjimniony przez macedońską diaspòrã.<ref name="tg" /> W tim samim rokù Proesczi zajimnął drëdżi plac na festiwalu Sunčane Skale w Hercegù Novim z frańtówką ''Sun in Your Blond Hair''. Czëtińcowie gazétë ''Večer'' wëbrelë gò za telewizyjną òsobòwòsc 2001 rokù.<ref name="mz2" /> Proesczi zaczął zwëskiwac sławã w całi dôwny Jugòsławie czej zaczął wëdawac ùsôdzczi pò [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwackù]] ë òrganizowac promòcyjné turë pò Bałkanach w 2002 rokù. Òb lato 2002, pò wëgasnienim kòntraktu z Avalonã, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Final Cut Productions, a Ljiljana Petrović òsta jegò menadżérką .<ref name="dw" /><ref name="mz2" /> Pòza dôwną Jugòsławią, Proesczi òdbéł tur ë wëstãpiwôł w Grecce ë Bùłgarie.<ref name="tg" /> Nagrôł swój trzecy albùm ''If You Look Me in the Eyes'' (wëdóny w 2002) pò macedońskù ë serbòchòrwackù.<ref name="dw" /><ref name="tg" /> Nen albùm pòwstôł w Aténach, a jegò promòcjã dało w Serbie, Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie a téż Bùłgarie.<ref name="a1" /> Producentã a aùtorã wikszoscë chòranków béł grecczi artista Fiwòs a producent ë aranżéra Manolis Wlachòs. Słowa pisa serbskô tekscôrka Marina Tucaković. Fiwòs ë Wlachòs mielë ne frańtówczi ùsadzoné przódë, wëdóné przez grecczich pòpòwëch spiéwarzów z grecczima tekstama ë akómpaniamentã wnet juwernyma do nëch ùżëtëch przez Proesczégò. Proesczi òstôł wëapartniony nôdgrodą Albùmù Rokù, Nôlepszégò Chłopsczégò Wòkalistë, Frańtówczi Rokù a Złoti Gòdzynczi Pòpùlarnoscë. Wszëtczé 5 ùsôdzków zajimało pierszi plac na macedońsczich lëstach szlagrów. Macedońskô romskô spiéwôrka [[Esma Redżepòwa]] pòjawia sã we frańtówce ''Magija'' a telediskù z ne albùmù.<ref name="dw" /> W stëcznikù 2003 rokù, wëstąpił na binie z Redżepòwą mët òb czas swòjégò debiutu we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] w [[Londin|londińsczim]] klubie Equinox.<ref name="tg" /> We łżëkwiace 2003 Proesczi dobéł belgradzczi mùzyczny festiwal Beovizija z frańtówką ''Čija si'' (Czëja jes), ùsadzoną przez Leontinã Vukomanović a Željka Joksimovića<ref name="a1" /><ref name="mz2" />. Proesczi miôł z ną chòranką reprezentowac [[Serbiô ë Czôrnogóra|Serbiã ë Czôrnogórã]] na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2003|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje 2003]]. Serbiô ë Czôrnogóra nie wzãłë ale ùdzélu w kònkùrsu w tim rokù. Ùsôdzk stôł sã szlagrã w krajach dôwny Jugòsławie<ref name="eur">{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/150852/fyr-macedonia-remembering-tose-proeski/|titel=FYR Macedonia: Remembering Toše Proeski|òpùblikòwóny=ESCToday|data=2017-10-16}}</ref>. W 2003 rokù czwicził spiéw w Nowim Jorkù kòl trenera głosu Luciano Pavarottégò, Williama Rileya<ref name="tg" /><ref name="ls">Lada Stevanović (2013). [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=196234 "Myth about Immortality in the Contemporary Pop Culture. A Case Study about Toše Proeski"]. ''Bulletin of the Institute of Ethnography SANU'' (1): 9–11, 14–15.</ref><ref name="mz3">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-3-del/67130/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 3 дел (Фото+Видео)|data=2024-10-16|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk}}</ref>. Pò pòwroce do Macedonie, Proesczi wëkònywôł charitatiwné kòncertë w różnëch miastach kraju.<ref name="mz3" /> W tim téż rokù òstôł regionalnym ambasadorã dobri wòli [[UNICEF|UNICEFù]]<ref name="dw" /><ref name="tg" />. Proesczi pòmôgôł zwëskac brëkòwny sprzãt òddzélowi hematologie w Dzecnym Szpitalu we Skòpim.<ref name="obct" /> W 2004 rokù Proesczi òstôł wëbróny, bë reprezentowac Macedoniã na Eùrowizje we Stambùle. Na kònkùrs wëbróny òstôł ùsôdzk ''Angel si ti'' (Të jes aniołã)<ref name="eur" />. Proesczi dostôł błogòsławieństwò na wëjôzd òd arcybiskùpa Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie, Sztefana<ref name="dw" />. Na Eùrowizje Proesczi wëkònôł frańtówkã pò anielskù ë zajimnął 14. z 24 placów, zdobiwającë 47 pónktów.<ref name="eur" /> W 2004 Proesczi wëdôł albùm ''A Day for Us''.<ref name="mz3" /> W séwnikù 2004, òstôł nôrodnym ambasadorã dobri wòlë UNICEFù ë dostôł Humanitarną Nôdgrodã Matczi Terézë.<ref name="tg" /><ref name="mz3" /> Przë ti leżnoscë nagrôł frańtówkã ''Za ovoj svet'' (Dlô te swiata) Mladena Markovića ë Vesnë Malinovë. Òsta òna himnã UNICEFù.<ref name="mz3" /> Pòd kùńc 2004, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Dallas Records na wëpùszczenié pòstãpnégò albùmù w Chòrwacce ë Słowenie. Proesczi nagrôł ùsôdzk ''Krajnje vreme'' razã ze słoweńską spiéwôrką Anją Rupel.<ref name="mz3" /> W 2005 piąti albùm Proesczégò ''Po tebe'' (Pò tobie) stôł sã hitã na Bałkanach, òsygając czëpë lëstów szlagrów w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Chòrwacce, Serbie a Słowenie.<ref name="tg" /><ref name="eur" /> Aùtorama wikszoscë òd frańtówków na ti platce bëlë Miro Buljan ë Antonija Šola, a na macedońsczi przedolmacził je [[Włado Janewsczi]].<ref name="mz3" /> Jegò fikcyjnô wersjô jakno superheroja pòjawia sã w macedońsczim kòmiksu „Super Tosze” w 2005 roku<ref>{{Cytuj starnã|url=https://popara.mk/2012/stripot-%E2%80%9Esuper-toshe-za-nashiot-junak/|titel=Стрипот „Супер Тоше" за нашиот јунак|òpùblikòwóny=Popara|jãzëk=mk|data=2012-01-25}}</ref>. We wëdowiédzë dlô serbsczi gazétë ''Blic'' w 2005, rzekł:<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.dnevno.hr/magazin/podatak-koji-je-brojnima-promaknuo-tose-proeski-nije-bio-samo-makedonac-2238923/|titel=Podatak koji je brojnima promaknuo: Toše Proeski nije bio samo Makedonac|òpùblikòwóny=Dnevno.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-10}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.blic.rs/zabava/vraticu-svoje-pravo-prezime-proja/s46g9ge|titel=Vratiću svoje pravo prezime Proja|òpùblikòwóny=Blic|jãzëk=sr|data=2005-12-05}}</ref> ''Nazéwóm sã Todor Proesczi. Zgôdzô sã, że mój ópa miôł na nôzwëskò Proja, ale pòd cëskã strzodowiszcza më zmienilë nôzwëskò, cobë bëło w dëchù macedońsczégò jãzëka. Równak, przëznajã Wóm, planëjã wrócëc do dôwnégò nôzwëska, żlë mdã miôł swiatową kariérã. Mëszlã, że cëzyńcóm ò wiele proscy je wëmòwic a zapamiãtac „Proja” jak „Proeski”.'' Proesczi spiéwôł pò macedońskù, serbskù, chòrwackù, bòsniackù, słoweńskù ë arumùńskù. Jegò albùm ''Bòżilak'' (Tãga), wëdóny w 2006 rokù, skłôdô sã z 14 tradicyjnëch macedońsczich ùsôdzków zaspiéwónëch w akómpaniamence symfòniczny òrkestrë.<ref name="yug">Danijela Š. Beard; Ljerka V. Rasmussen, ed. (2020). ''Made in Yugoslavia: Studies in Popular Music''. Routledge. str.&nbsp;149. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-315-45233-3</bdi>. {{Jãz.|en}}</ref> Aranżérama bëlë Ilija Pejowsczi, Sasza Nikòlowsczi ë Soni Petrowsczi<ref name="mz3" />. Albùm ùkôzôł sã w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Serbie, Czôrnogórze a Chòrwacce.<ref name="yug" /> W tim samim rokù nagrôł ''Srce nije kamen'' (Serce to nie je kam) pò chòrwackù jakno ùsôdzk òdmikający chòrwacką mëdlaną òperã ''Zabranjena ljubav'' (Zakôzónô miłota), do jaczi tekst napisa Antonija Šola.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.rtl.hr/novosti/serije/tose-je-poginuo-prije-16-godina-sjecate-li-se-da-je-otpjevao-uvodnu-spicu-zabranjene-ljubavi.html|titel=Toše je poginuo prije 16 godina: Sjećate li se da je otpjevao uvodnu špicu 'Zabranjene ljubavi'?|òpùblikòwóny=RTL.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-16}}</ref> W zélnikù 2007,<ref name="tg" /> Proesczi wëdôł swój slédny albùm ''Igri bez granicy/Igra bez granica'' (Grë bez grańców) w Macedonie, Serbie, Chòrwacce, Bòsnie ë Hercegòwinie, Czôrnogórze a Słowenie. Do aùtorów frańtówków nôleżą: Nikša Bratoš, Miro Buljan, Miroslav Rus, Antonija Šola, Vesna Malinova ë Zoran Leković. Wiele òd ùsôdzków pòwstało nôprzód pò serbòchòrwackù, a dopiérkù pózni òstałë przedolmaczoné na macedońsczi. Frańtówczi ''Cresza'', ''Igri bez granicy'' a ''Sreḱna li sy ti'' stałë sã szlagrama na całëch Bałkanach.W tim samim rokù Proesczi nagrôł téż himn kibiców ''Makedonija nawiwa za was'' Aleksandara Mitewsczégò, colemało wëkònywóny przed meczama<ref name="mz5">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-5-del/67141/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 5 дел (Фото+Видео)|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk|data=2024-10-16}}</ref>. Jegò òstatny kòncert na miesczim sztadionie w Skòpim òdbéł sã 5 pajicznika<ref name="mz5" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2008/10/03/balkans-pays-tribute-to-macedonia-s-pop-icon/bi/all-balkan-countries/|titel=Balkans Pays Tribute to Macedonia's Pop Icon|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2008-10-03|jãzëk=en}}</ref>, béł to charitatiwny kòncert na òdbùdowã szkòłów wespółòrganizowóny przez USAID a Minysterstwò Edukacje<ref name="obct" />. Ùdzél wzãło w nim wicy jak 25 tësący lëdzy<ref name="gv">{{Cytuj starnã|url=https://globalvoices.org/2025/05/26/artist-celebrates-120-years-of-aromanian-national-day-by-publishing-120-portraits-of-eminent-aromanians/|titel=Artist celebrates 120 years of Aromanian National Day by publishing 120 portraits of eminent Aromanians|òpùblikòwóny=Global Voices|data=2025-05-26}}</ref>. Ju za żëcô pòzéwóny béł bałkańsczim Elvisã ë béł pòdzywióny za swòjã charizmã ë wòkalny trim we wielnëch gatënkach taczich jak pòp czë tradicyjnô mùzyka<ref name="dw" /><ref>Jurica Pavičić (2010). "'Cinema of normalization': changes of stylistic model in post-Yugoslav cinema after the 1990s". ''Studies in Eastern European Cinema''. '''1''' (1): 47. [[doi:10.1386/seec.1.1.43/1|doi:10.1386/seec.1.1.43/1.]] {{Jãz.|en}}</ref>. Czej Proesczi nie kòncertowôł, kòntinuòwôł nôùkã klasyczny mùzyczi we Skòpim<ref name="tg" />. == Smierc == Ò pòrénk 16 pajicznika 2007, kòl 6:30&nbsp;d.p., Proesczi zdżinął w drogòwim wëpôdkù na aùtostradze Zagrzéb-Lipovac blëzë Novi Gradišczi w Chòrwacce. Béł pasażérą Volkswagena Touarega razã ze swòją menadżérką Ljiljaną Petrović. Touareg rozbił sã ò tił tira, wnym ùbijającë Proesczégò.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php|titel=Poginuo Toše Proeski|òpùblikòwóny=Dnevnik.hr|jãzëk=hr|data=2007-10-16|zarchiwizowóné=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86506/Macedonian%2BStar%2BProeski%2Bwas%2BAsleep%2Bduring%2BDeadly%2BCrash%252C%2BPolice%2BBlames%2BDriver|titel=Macedonian Star Proeski was Asleep during Deadly Crash, Police Blames Driver|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref><ref name="indexhr">{{Cytuj starnã|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/tose-proeski-je-poginuo-vec-pri-udaru-touarega-u-kamion/445327.aspx|titel="Toše Proeski je poginuo već pri udaru Touarega u kamion"|òpùblikòwóny=Index.hr|jãzëk=hr|data=2009-08-10}}</ref> Aùtół tej ùderził ò bariérã pò cësniãcym gò w bòk przez cãżarówkã. Niżódnô òd wiodrowëch pòdëszków nie zadzeja<ref name="indexhr" />. Tir nie òstôł skażony. Jazdowim aùtoła béł drëch spiéwarza, Ǵorǵi Ǵorgiewsczi<ref name="story.hr">{{Cytuj starnã|url=https://story.hr/Celebrity/a334740/gdje-je-danas-menadzerica-tose-proeskog-ljiljana-petrovic.html|titel=S Tošom Proeskim je u trenutku pogibije bila ova žena: Nikada mu nije otišla na grob, nema kontakta s njegovom obitelji|jãzëk=hr|aùtór=Filip Šerić|data=2025-05-10|data przëstãpù=2026-10-13|òpùblikòwóny=Story.hr}}</ref>. W sztóce wëpôdkù Proesczi spôł an przédnym sedzenim pasażérë. Béł 26 lat stôri. Z pòòstałëch dwùch pasażérów blós jazdowi béł pòwôżno reniony<ref name="story.hr" />. Wedle chòrwacczich służbów a ekspertów, Touareg sã rozbił jadącë 171 km/h, czej limit chùtkòscë na tim szasym wënosył 130 km/h<ref name="indexhr" />.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/9683/tose_proeski_-__killed_by_reckless_driving/|titel=Tose Proeski – killed by reckless driving|òpùblikòwóny=ESCToday|jãzëk=en|data=2012-05-18}}</ref> Wedle macedońsczich ekspertów chùtkòsc bëła përznã niższô, kòle 140–158 km/h. Wedle nich niżóden òd ùkładów w aùtole nie ùlegnął awarie, a wiodrowé pòdëszczi nie zadzejałë, bò zwòlniwanié wòza nie òsygnãło rówiznë wëmôgóny do jich aktywacje<ref name="indexhr" />. [[Òbrôzk:Toshe-Proeski-grave.JPG|mały|Grób Proesczégò w Kruszewie]] [[Òbrôzk:Tose Proeski memorial Skopje Macedonia 1.jpg|lewo|mały|Ùpamiãtnienié Proesczégò na placu w Skòpim krótkò pò smiercë]] Dorazu pò ògłoszenim smiercë Proesczégò, òbëwatele [[Nordowô Macedoniô|Macedonie]] pòzebrelë sã na placach w całim kraju ze swiécama, kwiatama a kòndolencjama mët. Szlachòwné zetkania dało téż w jinëch môlach na Bałkanach, òsoblëwie w krajach dôwny Jugòsławie ë westrzód diaspòrë. Lëdze òdwiédzelë macedońsczé ambasadë, wpisowelë sã do kòndolencyjnëch knégów, w zdrzélnikach leca jegò mùzyka a dało programë ò jegò żëcym.<ref name="obct" /> Człónkòwie macedońsczégò parlamentu ùtcëlë gò minutą cësze.<ref name="bi">{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2007/10/16/macedonia-mourns-pop-legend-tose-proeski/bi/all-balkan-countries/|titel=Macedonia Mourns Pop Legend Tose Proeski|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2007-10-16}}</ref> Telewizjô ë radiowé stacje w Macedonie emitowałë jegò kòncertë, teledisczi czë frańtówczi<ref name="bi" />. Cało Proesczégò òstało przëwiozłé do Macedonie helikòpterã macedońsczégò wòjska ë doprzëszło do Skòpiégò òb noc<ref name="obct" />. Wëszëznë kraju òdebrałë jegò cało nigle òstało òno zawiozłé do Kruszewa.<ref name="obct" /> Ambasada Zjednónëch Krajów Americzi, UNICEF<ref name="funeral">{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86521/Macedonia+Buries+Star+Tose+Proeski|titel=Macedonia Buries Star Tose Proeski|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref>, USAID a diplomaticznô misjô [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òpùblikòwałë òficjalnë òswiôdczenia w sprawie smiercë Proesczégò.<ref>[https://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html Oficjalnô strona ambasadë USA w Macedonie] [[https://web.archive.org/web/20071019035712/http://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html zarchiw]. 2007-10-19]</ref><ref>[http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm USAID Macedonia Statement] [[https://web.archive.org/web/20071020043029/http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm zarchiw.] 2007-10-20]</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080212095411/http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|titel=Erwan Fouéré, EU Special Representative and Head of the Delegation of the European Commission Statement|zarchiwizowóné=2008-02-12|data przëstãpù=2007-10-18}}</ref> 17 pajicznika òstôł ògłoszony dniã nôrodny żałobë w Macedonie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536|titel=Macedonia's government declares day of mourning over singer death|òpùblikòwóny=Focus|zarchiwizowóné=2007-10-18|data=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018121434/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536}}</ref>. Trzë dnie pò jegò smiercë ùchwôloné òstałë dniama żałobë w Kruszewie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10|titel=Macedonia will bid last farewell to Tose on Wednesday|zarchiwizowóné=2007-10-17|data=2007-10-16|òpùblikòwóny=Makfax|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071017085219/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10}}</ref> Pò jegò smiercë macedońsczi rząd nadôł mù titel Honorowégò Òbëwatela Macedonie<ref name="Casule">[https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar-idUSL1632777720071016 "Shocked Macedonians mourn pop star Proeski"]. ''Reuters''. 2007-10-16. [[https://web.archive.org/web/20200721163912/https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar/shocked-macedonians-mourn-pop-star-proeski-idUSL1632777720071016?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews zarchiw.] 2020-07-21] [przëstãp 2020-07-21]</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] n6pu9clvqx0r1ou7h4iuzkc429q8tbv 213572 213571 2026-09-14T09:23:07Z Terrus38 14026 213572 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Tosze Proesczi|òriginalné miono=Тоше Проески|fùl miono=Todor Proesczi|fùl òriginalné=Тодор Проески|znankòwnik=Macedońsczé|data narodzeniégò=25 stëcznika 1981|môl narodzeniégò=[[Prilep]]|data smiercë=16 pajicznika 2007|môl smiercë=[[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]|przëczëna smiercë=wëpôdk|môl spòczinkù=[[Dodóm pamiãcë Tosze Proesczégò]] w [[Kruszewò (Macedoniô)|Kruszewie]]|wark=spiéwôrz, gitarzista, klawiszówc, aùtór tekstów frańtówków|nôrodnosc=[[Macedończicë|macedońskô]], [[Arumùnowie|arumùńskô]]|wëznanié=[[Prawòsławié|prawòsłôwné]]|partnerka=[[Andrijana Budimir]]|òbrôzk=Toseproeskiskopje.jpg|òpisënk òbrôzka=Proesczi òb czas swòjégò slédnégò kòncertu (2007)}}'''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Tose_Proeski.jpg|mały|Proesczi na przesłëchanim do [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2004|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]] w 2004 rokù]] Proesczi ùrodzył sã w Prilepie<ref name="location">{{Cytuj starnã|url=http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|titel=Biography|data=2007-10-18|zarchiwizowóné=2007-10-18|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018020937/http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|òpùblikòwóny=toseproeski.info}}</ref> 25 stëcznika 1981<ref name="me">Błaże Ristowsczi, ed. (2009). ''Македонска енциклопедија'' &#x5B;''Macedońskô Encyklopediô''&#x5D; ({{Jãz.|mk}}). MANU. str.&nbsp;1228.</ref> w [[Arumùni|arumùńsczi]] rodzëznie<ref>Dimitar Beczew (2009). ''Historical Dictionary of the Republic of Macedonia''. Historical Dictionaries of Europe. Scarecrow Press. ({{Jãz.|en}}) str.&nbsp;234. ISBN&nbsp;<bdi>0810862956</bdi>.</ref> a wëchòwiwôł sã w [[Kruszewo (Nordowô Macedoniô)|Kruszewie]]<ref name="location" /><ref name="dw">Dave Wilson (2022). "[https://www.cambridge.org/core/journals/popular-music/article/remembered-future-macedonian-pop-icon-tose-proeski-and-musical-life-after-death/EB33FD6BC5B4D54CD7205B07F3C15AF5 The remembered future: Macedonian pop icon Toše Proeski and musical life after death]". ''Popular Music''. '''41''' (1): 57, 61–64, 66, 68–73, 76–77.</ref>. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze<ref name="uv">"[https://utrinski.com.mk/?ItemID=D9451094FE6C3D4AA19A309DCF0A0DE3 Тоше глумел во филмот „Миротворец" покрај Никол Кидман и Џорџ Клуни]". ''Utrinski vesnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2011-02-23</ref>. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë.<ref name="mz1">"[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-1-del/67118/ Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 1 дел (Фото+Видео)]". ''Музика24.мк'' ({{Jãz.|mk}}). 2024-10-16</ref> Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt.<ref name="obct">"[https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/the-loss-of-an-icon/ The Loss of an Icon]". ''Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa''. ({{Jãz.|en}}) 2007-11-07</ref> Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we [[Skòpié|Skòpim]]. Proesczi béł religijnym wëznôwcą [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] – słëchôł [[Macedońskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie]].<ref name="dw" /> Ùczałi Dave Wilson pisôł, co:<ref name="dw" />  ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' Mùzyk Hristo Hristowsczi-Mùlarot zasugerowôł starszim Proesczégò, że miôłbë wëstãpic na pòpùlarnym dzecnym mùzycznym festiwalu Zlatno Slavejče (''Złoti Słowik'') we Skòpim ze gwôsną frańtówką.<ref>"[https://www.fakulteti.mk/mobile/news/17-09-11/pochina_hristo_hristoski-mular_prviot_uchitel_na_toshe Почина Христо Христоски-Мулар, првиот учител на Тоше]". ''Fakulteti'' ({{Jãz.|mk}}). 2017-09-11</ref> Tak tej 12 lat stôri Tosze wëkònôł chòrankã ''Jas i mòjot dedo'' (Jô i mój ópa) pò [[Arumùńsczi jãzëk|arumùńskù]].<ref>"[https://www.slobodenpecat.mk/en/godinava-se-podgotvuva-filmskata-trilogija-za-toshe-proeski/ This year, the film trilogy about Toše Proeski is being prepared]". ''Sloboden Pecat''. 2025.</ref><ref name="a1">{{Cytuj starnã|url=http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|titel=Тоше Проески|zarchiwizowóné=2008-07-24|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080724111906/http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|data=2008-07-24|òpùblikòwóny=A1|jãzëk=mk}}</ref><ref name="mz1" /> Dobéł festiwal Melfest w 1996 rokù w Prilepie mającë 15 lat, przedstôwiającë frańtówkã ''[[Yesterday (frańtówka The Beatles)|Yesterday]]'' karna The Beatles.<ref name="mz1" /> W 1997 rokù wëkònôł na MakFesce frańtówkã ''Pùszti me'' (''Pùscë mie''). W tim samim rokù béł statistą we filmie ''The Peacemaker''.<ref name="uv" /> W 1998, wëstąpił na Festiwalu Skopje z frańtówką Kristijana Gabrosczégò pt. ''Stay to the End'' (Òstani do kùńca), wëkònywającë téż ''Ùsni na ùsni'' (Lëpë na lëpë) Grigòra Kòprowa i Ògnena Nedelkòwsczégò na festiwalu ''Òchridzczi trubadurzë''. Za tą frańtówkã Proesczi zdobéł òd jurorów nôdgrodã drëdżégò placu. W lëstopadnikù te samégò rokù, Proesczi dostôł nôdgrodã Grand Prix na festiwalu Eurofest we Skòpim we frańtówce Grigòra Kòprowa, Ògnena Nedelkòwsczégò i Kónstantëna Ikònomòwa ''Sun in Your Blonde Hair'' (Słuńce w Twòjich blond włosach).<ref name="mz1" /><ref name="tmk">[https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=голем%20успех%20на%20македонските%20ѕвезди%20во%20херцег%20нови&read=924d692bd5f8ac0 "Голем успех на македонските ѕвезди во Херцег Нови"] &#x5B;Wiôldżi sukces macedońsczich gwiôzdów w Hercegù Novim&#x5D;. ''Dnevnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2001-07-16. [przëstãp 2022-05-13]</ref> W 1999, na Festiwalu Skopje, Proesczi zaspiéwôł swój trzecy wiôldżi szladżer ''Your Kisses on My White Shirts'' (Twòje kùsczi na mòjich biôłëch kòszlach) duetu Kòprow-Nedelkòwsczi.<ref name="mz1" /> Pòdpisôł kòntrakt z Avalon Production, cze brzadã béł jegò debiutancczi albùm ''Somewhere in the Night'' (Dzes w nocë) wëpùszczony w 1999.<ref name="a1" /> Òb lato ne rokù, na skòpsczi pùrgówce, òdbéł sã pierszi kòncert Proesczégò.<ref name="mz1" /> W 2000, Proesczi wzął ùdzél w Skopje Fesce (dze wëbiéróny je reprezentańt Macedonie na Eùrowizje) z frańtówką ''Tears Make a Golden Ring'' (Łizë twòrzą złoti piestrzéń) Grigòra Kòprowa a Ògnena Nedelkòwsczégò. Ùsôdzk, nimò dobëtu w welowanim òbzérôczów, zwëskôł trzecy plac, za Karoliną Gòczewą ë zwënégama – XXL.<ref name="a1" /><ref name="mz2">[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-2-del/67124/ "Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 2 дел (Фото+Видео)"]. ''Музика24.мк'' (i{{Jãz.|mk}}). 2024-10-16.</ref> Pònemù wëszedł jegò drëdżi albùm ''Synot Bòżji'' (Syn Bòżi), jaczi wspiął sã na czëpë macedońsczich lëstów szlagrów.<ref name="a1" /> Promòcjã jegò drëdżi platczi dało w czerwińcu 2000 rokù. Òkróm Kòprowa a Nedelkòwsczégò, Proesczi przë albùmie wespółrobił téż z Kire Kòstowã, Miodragã Vrčakovsczim, Mirjaną Danailoską ë jinyma. Pò wëstãpie na Słowiańsczim Bazarze we [[Witebsk|Witebskù]] z frańtówką ''Tajno mòja'' (Mòja tajemnico), Proesczi zwëskôł midzënôrodną rozpòznôwalnosc.<ref name="me" /><ref name="mz2" /> Òbëdwa pierszé jegò albùmë zamikałë w se szlagrë numer jeden w Macedonie, ë za òba dostôł title ''Albùm rokù'' ë ''Nôlepszi chłopsczi wòkalista'' na macedońsczi galë nôdgrodów ''Złotô Gòdzynka Pòpùlarnoscë.'' Pò kùpienim prôw do promòcji ''Synot bòżji'' w całi ùszłi Jugòsławie przez serbską wëtwórniã BK Sound, zdobéł Òskara pòpùlarnoscë w [[Belgrad|Belgradze]] dzãka głosóm pùblicznoscë.<ref name="dw" /><ref name="tg">{{Cytuj starnã|url=https://www.theguardian.com/news/2007/oct/23/guardianobituaries.balkans|titel=Tose Proeski|òpùblikòwóny=The Guardian|data=2007-10-24}}</ref> [[Òbrôzk:Тодор „Тоше“ Проески поп рок пејач, композитор, текстописец, хуманитарец (3).jpg|mały|Tosze Proesczi òb czas kameralnégò kòncertu]] W 2001 Proesczi òdbéł kòncertowi tur pò Australie, dze òstôł miło przëjimniony przez macedońską diaspòrã.<ref name="tg" /> W tim samim rokù Proesczi zajimnął drëdżi plac na festiwalu Sunčane Skale w Hercegù Novim z frańtówką ''Sun in Your Blond Hair''. Czëtińcowie gazétë ''Večer'' wëbrelë gò za telewizyjną òsobòwòsc 2001 rokù.<ref name="mz2" /> Proesczi zaczął zwëskiwac sławã w całi dôwny Jugòsławie czej zaczął wëdawac ùsôdzczi pò [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwackù]] ë òrganizowac promòcyjné turë pò Bałkanach w 2002 rokù. Òb lato 2002, pò wëgasnienim kòntraktu z Avalonã, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Final Cut Productions, a Ljiljana Petrović òsta jegò menadżérką .<ref name="dw" /><ref name="mz2" /> Pòza dôwną Jugòsławią, Proesczi òdbéł tur ë wëstãpiwôł w Grecce ë Bùłgarie.<ref name="tg" /> Nagrôł swój trzecy albùm ''If You Look Me in the Eyes'' (wëdóny w 2002) pò macedońskù ë serbòchòrwackù.<ref name="dw" /><ref name="tg" /> Nen albùm pòwstôł w Aténach, a jegò promòcjã dało w Serbie, Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie a téż Bùłgarie.<ref name="a1" /> Producentã a aùtorã wikszoscë chòranków béł grecczi artista Fiwòs a producent ë aranżéra Manolis Wlachòs. Słowa pisa serbskô tekscôrka Marina Tucaković. Fiwòs ë Wlachòs mielë ne frańtówczi ùsadzoné przódë, wëdóné przez grecczich pòpòwëch spiéwarzów z grecczima tekstama ë akómpaniamentã wnet juwernyma do nëch ùżëtëch przez Proesczégò. Proesczi òstôł wëapartniony nôdgrodą Albùmù Rokù, Nôlepszégò Chłopsczégò Wòkalistë, Frańtówczi Rokù a Złoti Gòdzynczi Pòpùlarnoscë. Wszëtczé 5 ùsôdzków zajimało pierszi plac na macedońsczich lëstach szlagrów. Macedońskô romskô spiéwôrka [[Esma Redżepòwa]] pòjawia sã we frańtówce ''Magija'' a telediskù z ne albùmù.<ref name="dw" /> W stëcznikù 2003 rokù, wëstąpił na binie z Redżepòwą mët òb czas swòjégò debiutu we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] w [[Londin|londińsczim]] klubie Equinox.<ref name="tg" /> We łżëkwiace 2003 Proesczi dobéł belgradzczi mùzyczny festiwal Beovizija z frańtówką ''Čija si'' (Czëja jes), ùsadzoną przez Leontinã Vukomanović a Željka Joksimovića<ref name="a1" /><ref name="mz2" />. Proesczi miôł z ną chòranką reprezentowac [[Serbiô ë Czôrnogóra|Serbiã ë Czôrnogórã]] na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2003|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje 2003]]. Serbiô ë Czôrnogóra nie wzãłë ale ùdzélu w kònkùrsu w tim rokù. Ùsôdzk stôł sã szlagrã w krajach dôwny Jugòsławie<ref name="eur">{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/150852/fyr-macedonia-remembering-tose-proeski/|titel=FYR Macedonia: Remembering Toše Proeski|òpùblikòwóny=ESCToday|data=2017-10-16}}</ref>. W 2003 rokù czwicził spiéw w Nowim Jorkù kòl trenera głosu Luciano Pavarottégò, Williama Rileya<ref name="tg" /><ref name="ls">Lada Stevanović (2013). [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=196234 "Myth about Immortality in the Contemporary Pop Culture. A Case Study about Toše Proeski"]. ''Bulletin of the Institute of Ethnography SANU'' (1): 9–11, 14–15.</ref><ref name="mz3">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-3-del/67130/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 3 дел (Фото+Видео)|data=2024-10-16|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk}}</ref>. Pò pòwroce do Macedonie, Proesczi wëkònywôł charitatiwné kòncertë w różnëch miastach kraju.<ref name="mz3" /> W tim téż rokù òstôł regionalnym ambasadorã dobri wòli [[UNICEF|UNICEFù]]<ref name="dw" /><ref name="tg" />. Proesczi pòmôgôł zwëskac brëkòwny sprzãt òddzélowi hematologie w Dzecnym Szpitalu we Skòpim.<ref name="obct" /> W 2004 rokù Proesczi òstôł wëbróny, bë reprezentowac Macedoniã na Eùrowizje we Stambùle. Na kònkùrs wëbróny òstôł ùsôdzk ''Angel si ti'' (Të jes aniołã)<ref name="eur" />. Proesczi dostôł błogòsławieństwò na wëjôzd òd arcybiskùpa Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie, Sztefana<ref name="dw" />. Na Eùrowizje Proesczi wëkònôł frańtówkã pò anielskù ë zajimnął 14. z 24 placów, zdobiwającë 47 pónktów.<ref name="eur" /> W 2004 Proesczi wëdôł albùm ''A Day for Us''.<ref name="mz3" /> W séwnikù 2004, òstôł nôrodnym ambasadorã dobri wòlë UNICEFù ë dostôł Humanitarną Nôdgrodã Matczi Terézë.<ref name="tg" /><ref name="mz3" /> Przë ti leżnoscë nagrôł frańtówkã ''Za ovoj svet'' (Dlô te swiata) Mladena Markovića ë Vesnë Malinovë. Òsta òna himnã UNICEFù.<ref name="mz3" /> Pòd kùńc 2004, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Dallas Records na wëpùszczenié pòstãpnégò albùmù w Chòrwacce ë Słowenie. Proesczi nagrôł ùsôdzk ''Krajnje vreme'' razã ze słoweńską spiéwôrką Anją Rupel.<ref name="mz3" /> W 2005 piąti albùm Proesczégò ''Po tebe'' (Pò tobie) stôł sã hitã na Bałkanach, òsygając czëpë lëstów szlagrów w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Chòrwacce, Serbie a Słowenie.<ref name="tg" /><ref name="eur" /> Aùtorama wikszoscë òd frańtówków na ti platce bëlë Miro Buljan ë Antonija Šola, a na macedońsczi przedolmacził je [[Włado Janewsczi]].<ref name="mz3" /> Jegò fikcyjnô wersjô jakno superheroja pòjawia sã w macedońsczim kòmiksu „Super Tosze” w 2005 roku<ref>{{Cytuj starnã|url=https://popara.mk/2012/stripot-%E2%80%9Esuper-toshe-za-nashiot-junak/|titel=Стрипот „Супер Тоше" за нашиот јунак|òpùblikòwóny=Popara|jãzëk=mk|data=2012-01-25}}</ref>. We wëdowiédzë dlô serbsczi gazétë ''Blic'' w 2005, rzekł:<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.dnevno.hr/magazin/podatak-koji-je-brojnima-promaknuo-tose-proeski-nije-bio-samo-makedonac-2238923/|titel=Podatak koji je brojnima promaknuo: Toše Proeski nije bio samo Makedonac|òpùblikòwóny=Dnevno.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-10}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.blic.rs/zabava/vraticu-svoje-pravo-prezime-proja/s46g9ge|titel=Vratiću svoje pravo prezime Proja|òpùblikòwóny=Blic|jãzëk=sr|data=2005-12-05}}</ref> ''Nazéwóm sã Todor Proesczi. Zgôdzô sã, że mój ópa miôł na nôzwëskò Proja, ale pòd cëskã strzodowiszcza më zmienilë nôzwëskò, cobë bëło w dëchù macedońsczégò jãzëka. Równak, przëznajã Wóm, planëjã wrócëc do dôwnégò nôzwëska, żlë mdã miôł swiatową kariérã. Mëszlã, że cëzyńcóm ò wiele proscy je wëmòwic a zapamiãtac „Proja” jak „Proeski”.'' Proesczi spiéwôł pò macedońskù, serbskù, chòrwackù, bòsniackù, słoweńskù ë arumùńskù. Jegò albùm ''Bòżilak'' (Tãga), wëdóny w 2006 rokù, skłôdô sã z 14 tradicyjnëch macedońsczich ùsôdzków zaspiéwónëch w akómpaniamence symfòniczny òrkestrë.<ref name="yug">Danijela Š. Beard; Ljerka V. Rasmussen, ed. (2020). ''Made in Yugoslavia: Studies in Popular Music''. Routledge. str.&nbsp;149. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-315-45233-3</bdi>. {{Jãz.|en}}</ref> Aranżérama bëlë Ilija Pejowsczi, Sasza Nikòlowsczi ë Soni Petrowsczi<ref name="mz3" />. Albùm ùkôzôł sã w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Serbie, Czôrnogórze a Chòrwacce.<ref name="yug" /> W tim samim rokù nagrôł ''Srce nije kamen'' (Serce to nie je kam) pò chòrwackù jakno ùsôdzk òdmikający chòrwacką mëdlaną òperã ''Zabranjena ljubav'' (Zakôzónô miłota), do jaczi tekst napisa Antonija Šola.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.rtl.hr/novosti/serije/tose-je-poginuo-prije-16-godina-sjecate-li-se-da-je-otpjevao-uvodnu-spicu-zabranjene-ljubavi.html|titel=Toše je poginuo prije 16 godina: Sjećate li se da je otpjevao uvodnu špicu 'Zabranjene ljubavi'?|òpùblikòwóny=RTL.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-16}}</ref> W zélnikù 2007,<ref name="tg" /> Proesczi wëdôł swój slédny albùm ''Igri bez granicy/Igra bez granica'' (Grë bez grańców) w Macedonie, Serbie, Chòrwacce, Bòsnie ë Hercegòwinie, Czôrnogórze a Słowenie. Do aùtorów frańtówków nôleżą: Nikša Bratoš, Miro Buljan, Miroslav Rus, Antonija Šola, Vesna Malinova ë Zoran Leković. Wiele òd ùsôdzków pòwstało nôprzód pò serbòchòrwackù, a dopiérkù pózni òstałë przedolmaczoné na macedońsczi. Frańtówczi ''Cresza'', ''Igri bez granicy'' a ''Sreḱna li sy ti'' stałë sã szlagrama na całëch Bałkanach.W tim samim rokù Proesczi nagrôł téż himn kibiców ''Makedonija nawiwa za was'' Aleksandara Mitewsczégò, colemało wëkònywóny przed meczama<ref name="mz5">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-5-del/67141/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 5 дел (Фото+Видео)|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk|data=2024-10-16}}</ref>. Jegò òstatny kòncert na miesczim sztadionie w Skòpim òdbéł sã 5 pajicznika<ref name="mz5" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2008/10/03/balkans-pays-tribute-to-macedonia-s-pop-icon/bi/all-balkan-countries/|titel=Balkans Pays Tribute to Macedonia's Pop Icon|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2008-10-03|jãzëk=en}}</ref>, béł to charitatiwny kòncert na òdbùdowã szkòłów wespółòrganizowóny przez USAID a Minysterstwò Edukacje<ref name="obct" />. Ùdzél wzãło w nim wicy jak 25 tësący lëdzy<ref name="gv">{{Cytuj starnã|url=https://globalvoices.org/2025/05/26/artist-celebrates-120-years-of-aromanian-national-day-by-publishing-120-portraits-of-eminent-aromanians/|titel=Artist celebrates 120 years of Aromanian National Day by publishing 120 portraits of eminent Aromanians|òpùblikòwóny=Global Voices|data=2025-05-26}}</ref>. Ju za żëcô pòzéwóny béł bałkańsczim Elvisã ë béł pòdzywióny za swòjã charizmã ë wòkalny trim we wielnëch gatënkach taczich jak pòp czë tradicyjnô mùzyka<ref name="dw" /><ref>Jurica Pavičić (2010). "'Cinema of normalization': changes of stylistic model in post-Yugoslav cinema after the 1990s". ''Studies in Eastern European Cinema''. '''1''' (1): 47. [[doi:10.1386/seec.1.1.43/1|doi:10.1386/seec.1.1.43/1.]] {{Jãz.|en}}</ref>. Czej Proesczi nie kòncertowôł, kòntinuòwôł nôùkã klasyczny mùzyczi we Skòpim<ref name="tg" />. == Smierc == Ò pòrénk 16 pajicznika 2007, kòl 6:30&nbsp;d.p., Proesczi zdżinął w drogòwim wëpôdkù na aùtostradze Zagrzéb-Lipovac blëzë Novi Gradišczi w Chòrwacce. Béł pasażérą Volkswagena Touarega razã ze swòją menadżérką Ljiljaną Petrović. Touareg rozbił sã ò tił tira, wnym ùbijającë Proesczégò.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php|titel=Poginuo Toše Proeski|òpùblikòwóny=Dnevnik.hr|jãzëk=hr|data=2007-10-16|zarchiwizowóné=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86506/Macedonian%2BStar%2BProeski%2Bwas%2BAsleep%2Bduring%2BDeadly%2BCrash%252C%2BPolice%2BBlames%2BDriver|titel=Macedonian Star Proeski was Asleep during Deadly Crash, Police Blames Driver|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref><ref name="indexhr">{{Cytuj starnã|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/tose-proeski-je-poginuo-vec-pri-udaru-touarega-u-kamion/445327.aspx|titel="Toše Proeski je poginuo već pri udaru Touarega u kamion"|òpùblikòwóny=Index.hr|jãzëk=hr|data=2009-08-10}}</ref> Aùtół tej ùderził ò bariérã pò cësniãcym gò w bòk przez cãżarówkã. Niżódnô òd wiodrowëch pòdëszków nie zadzeja<ref name="indexhr" />. Tir nie òstôł skażony. Jazdowim aùtoła béł drëch spiéwarza, Ǵorǵi Ǵorgiewsczi<ref name="story.hr">{{Cytuj starnã|url=https://story.hr/Celebrity/a334740/gdje-je-danas-menadzerica-tose-proeskog-ljiljana-petrovic.html|titel=S Tošom Proeskim je u trenutku pogibije bila ova žena: Nikada mu nije otišla na grob, nema kontakta s njegovom obitelji|jãzëk=hr|aùtór=Filip Šerić|data=2025-05-10|data przëstãpù=2026-10-13|òpùblikòwóny=Story.hr}}</ref>. W sztóce wëpôdkù Proesczi spôł an przédnym sedzenim pasażérë. Béł 26 lat stôri. Z pòòstałëch dwùch pasażérów blós jazdowi béł pòwôżno reniony<ref name="story.hr" />. Wedle chòrwacczich służbów a ekspertów, Touareg sã rozbił jadącë 171 km/h, czej limit chùtkòscë na tim szasym wënosył 130 km/h<ref name="indexhr" />.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/9683/tose_proeski_-__killed_by_reckless_driving/|titel=Tose Proeski – killed by reckless driving|òpùblikòwóny=ESCToday|jãzëk=en|data=2012-05-18}}</ref> Wedle macedońsczich ekspertów chùtkòsc bëła përznã niższô, kòle 140–158 km/h. Wedle nich niżóden òd ùkładów w aùtole nie ùlegnął awarie, a wiodrowé pòdëszczi nie zadzejałë, bò zwòlniwanié wòza nie òsygnãło rówiznë wëmôgóny do jich aktywacje<ref name="indexhr" />. [[Òbrôzk:Toshe-Proeski-grave.JPG|mały|Grób Proesczégò w Kruszewie]] [[Òbrôzk:Tose Proeski memorial Skopje Macedonia 1.jpg|lewo|mały|Ùpamiãtnienié Proesczégò na placu w Skòpim krótkò pò smiercë]] Dorazu pò ògłoszenim smiercë Proesczégò, òbëwatele [[Nordowô Macedoniô|Macedonie]] pòzebrelë sã na placach w całim kraju ze swiécama, kwiatama a kòndolencjama mët. Szlachòwné zetkania dało téż w jinëch môlach na Bałkanach, òsoblëwie w krajach dôwny Jugòsławie ë westrzód diaspòrë. Lëdze òdwiédzelë macedońsczé ambasadë, wpisowelë sã do kòndolencyjnëch knégów, w zdrzélnikach leca jegò mùzyka a dało programë ò jegò żëcym.<ref name="obct" /> Człónkòwie macedońsczégò parlamentu ùtcëlë gò minutą cësze.<ref name="bi">{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2007/10/16/macedonia-mourns-pop-legend-tose-proeski/bi/all-balkan-countries/|titel=Macedonia Mourns Pop Legend Tose Proeski|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2007-10-16}}</ref> Telewizjô ë radiowé stacje w Macedonie emitowałë jegò kòncertë, teledisczi czë frańtówczi<ref name="bi" />. Cało Proesczégò òstało przëwiozłé do Macedonie helikòpterã macedońsczégò wòjska ë doprzëszło do Skòpiégò òb noc<ref name="obct" />. Wëszëznë kraju òdebrałë jegò cało nigle òstało òno zawiozłé do Kruszewa.<ref name="obct" /> Ambasada Zjednónëch Krajów Americzi, UNICEF<ref name="funeral">{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86521/Macedonia+Buries+Star+Tose+Proeski|titel=Macedonia Buries Star Tose Proeski|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref>, USAID a diplomaticznô misjô [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òpùblikòwałë òficjalnë òswiôdczenia w sprawie smiercë Proesczégò.<ref>[https://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html Oficjalnô strona ambasadë USA w Macedonie] [[https://web.archive.org/web/20071019035712/http://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html zarchiw]. 2007-10-19]</ref><ref>[http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm USAID Macedonia Statement] [[https://web.archive.org/web/20071020043029/http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm zarchiw.] 2007-10-20]</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080212095411/http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|titel=Erwan Fouéré, EU Special Representative and Head of the Delegation of the European Commission Statement|zarchiwizowóné=2008-02-12|data przëstãpù=2007-10-18}}</ref> 17 pajicznika òstôł ògłoszony dniã nôrodny żałobë w Macedonie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536|titel=Macedonia's government declares day of mourning over singer death|òpùblikòwóny=Focus|zarchiwizowóné=2007-10-18|data=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018121434/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536}}</ref>. Trzë dnie pò jegò smiercë ùchwôloné òstałë dniama żałobë w Kruszewie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10|titel=Macedonia will bid last farewell to Tose on Wednesday|zarchiwizowóné=2007-10-17|data=2007-10-16|òpùblikòwóny=Makfax|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071017085219/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10}}</ref> Pò jegò smiercë macedońsczi rząd nadôł mù titel Honorowégò Òbëwatela Macedonie<ref name="Casule">[https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar-idUSL1632777720071016 "Shocked Macedonians mourn pop star Proeski"]. ''Reuters''. 2007-10-16. [[https://web.archive.org/web/20200721163912/https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar/shocked-macedonians-mourn-pop-star-proeski-idUSL1632777720071016?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews zarchiw.] 2020-07-21] [przëstãp 2020-07-21]</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 7mneolw8r6a7wsk8kngdphvsegzka3t 213576 213572 2026-09-14T09:40:42Z Terrus38 14026 213576 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Tosze Proesczi|òriginalné miono=Тоше Проески|fùl miono=Todor Proesczi|fùl òriginalné=Тодор Проески|znankòwnik=Macedońsczé|data narodzeniégò=25 stëcznika 1981|môl narodzeniégò=[[Prilep]]|data smiercë=16 pajicznika 2007|môl smiercë=[[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]|przëczëna smiercë=wëpôdk|môl spòczinkù=[[Dodóm pamiãcë Tosze Proesczégò]] w [[Kruszewò (Macedoniô)|Kruszewie]]|wark=spiéwôrz, gitarzista, klawiszówc, aùtór tekstów frańtówków|nôrodnosc=[[Macedończicë|macedońskô]], [[Arumùnowie|arumùńskô]]|wëznanié=[[Prawòsławié|prawòsłôwné]]|partnerka=[[Andrijana Budimir]]|òbrôzk=Toseproeskiskopje.jpg|òpisënk òbrôzka=Proesczi òb czas swòjégò slédnégò kòncertu (2007)}}'''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach Pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Tose_Proeski.jpg|mały|Proesczi na przesłëchanim do [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2004|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]] w 2004 rokù]] Proesczi ùrodzył sã w Prilepie<ref name="location">{{Cytuj starnã|url=http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|titel=Biography|data=2007-10-18|zarchiwizowóné=2007-10-18|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018020937/http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|òpùblikòwóny=toseproeski.info}}</ref> 25 stëcznika 1981<ref name="me">Błaże Ristowsczi, ed. (2009). ''Македонска енциклопедија'' &#x5B;''Macedońskô Encyklopediô''&#x5D; ({{Jãz.|mk}}). MANU. str.&nbsp;1228.</ref> w [[Arumùni|arumùńsczi]] rodzëznie<ref>Dimitar Beczew (2009). ''Historical Dictionary of the Republic of Macedonia''. Historical Dictionaries of Europe. Scarecrow Press. ({{Jãz.|en}}) str.&nbsp;234. ISBN&nbsp;<bdi>0810862956</bdi>.</ref> a wëchòwiwôł sã w [[Kruszewo (Nordowô Macedoniô)|Kruszewie]]<ref name="location" /><ref name="dw">Dave Wilson (2022). "[https://www.cambridge.org/core/journals/popular-music/article/remembered-future-macedonian-pop-icon-tose-proeski-and-musical-life-after-death/EB33FD6BC5B4D54CD7205B07F3C15AF5 The remembered future: Macedonian pop icon Toše Proeski and musical life after death]". ''Popular Music''. '''41''' (1): 57, 61–64, 66, 68–73, 76–77.</ref>. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze<ref name="uv">"[https://utrinski.com.mk/?ItemID=D9451094FE6C3D4AA19A309DCF0A0DE3 Тоше глумел во филмот „Миротворец" покрај Никол Кидман и Џорџ Клуни]". ''Utrinski vesnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2011-02-23</ref>. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë.<ref name="mz1">"[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-1-del/67118/ Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 1 дел (Фото+Видео)]". ''Музика24.мк'' ({{Jãz.|mk}}). 2024-10-16</ref> Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt.<ref name="obct">"[https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/the-loss-of-an-icon/ The Loss of an Icon]". ''Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa''. ({{Jãz.|en}}) 2007-11-07</ref> Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we [[Skòpié|Skòpim]]. Proesczi béł religijnym wëznôwcą [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] – słëchôł [[Macedońskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie]].<ref name="dw" /> Ùczałi Dave Wilson pisôł, co:<ref name="dw" />  ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' Mùzyk Hristo Hristowsczi-Mùlarot zasugerowôł starszim Proesczégò, że miôłbë wëstãpic na pòpùlarnym dzecnym mùzycznym festiwalu Zlatno Slavejče (''Złoti Słowik'') we Skòpim ze gwôsną frańtówką.<ref>"[https://www.fakulteti.mk/mobile/news/17-09-11/pochina_hristo_hristoski-mular_prviot_uchitel_na_toshe Почина Христо Христоски-Мулар, првиот учител на Тоше]". ''Fakulteti'' ({{Jãz.|mk}}). 2017-09-11</ref> Tak tej 12 lat stôri Tosze wëkònôł chòrankã ''Jas i mòjot dedo'' (Jô i mój ópa) pò [[Arumùńsczi jãzëk|arumùńskù]].<ref>"[https://www.slobodenpecat.mk/en/godinava-se-podgotvuva-filmskata-trilogija-za-toshe-proeski/ This year, the film trilogy about Toše Proeski is being prepared]". ''Sloboden Pecat''. 2025.</ref><ref name="a1">{{Cytuj starnã|url=http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|titel=Тоше Проески|zarchiwizowóné=2008-07-24|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080724111906/http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|data=2008-07-24|òpùblikòwóny=A1|jãzëk=mk}}</ref><ref name="mz1" /> Dobéł festiwal Melfest w 1996 rokù w Prilepie mającë 15 lat, przedstôwiającë frańtówkã ''[[Yesterday (frańtówka The Beatles)|Yesterday]]'' karna The Beatles.<ref name="mz1" /> W 1997 rokù wëkònôł na MakFesce frańtówkã ''Pùszti me'' (''Pùscë mie''). W tim samim rokù béł statistą we filmie ''The Peacemaker''.<ref name="uv" /> W 1998, wëstąpił na Festiwalu Skopje z frańtówką Kristijana Gabrosczégò pt. ''Stay to the End'' (Òstani do kùńca), wëkònywającë téż ''Ùsni na ùsni'' (Lëpë na lëpë) Grigòra Kòprowa i Ògnena Nedelkòwsczégò na festiwalu ''Òchridzczi trubadurzë''. Za tą frańtówkã Proesczi zdobéł òd jurorów nôdgrodã drëdżégò placu. W lëstopadnikù te samégò rokù, Proesczi dostôł nôdgrodã Grand Prix na festiwalu Eurofest we Skòpim we frańtówce Grigòra Kòprowa, Ògnena Nedelkòwsczégò i Kónstantëna Ikònomòwa ''Sun in Your Blonde Hair'' (Słuńce w Twòjich blond włosach).<ref name="mz1" /><ref name="tmk">[https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=голем%20успех%20на%20македонските%20ѕвезди%20во%20херцег%20нови&read=924d692bd5f8ac0 "Голем успех на македонските ѕвезди во Херцег Нови"] &#x5B;Wiôldżi sukces macedońsczich gwiôzdów w Hercegù Novim&#x5D;. ''Dnevnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2001-07-16. [przëstãp 2022-05-13]</ref> W 1999, na Festiwalu Skopje, Proesczi zaspiéwôł swój trzecy wiôldżi szladżer ''Your Kisses on My White Shirts'' (Twòje kùsczi na mòjich biôłëch kòszlach) duetu Kòprow-Nedelkòwsczi.<ref name="mz1" /> Pòdpisôł kòntrakt z Avalon Production, cze brzadã béł jegò debiutancczi albùm ''Somewhere in the Night'' (Dzes w nocë) wëpùszczony w 1999.<ref name="a1" /> Òb lato ne rokù, na skòpsczi pùrgówce, òdbéł sã pierszi kòncert Proesczégò.<ref name="mz1" /> W 2000, Proesczi wzął ùdzél w Skopje Fesce (dze wëbiéróny je reprezentańt Macedonie na Eùrowizje) z frańtówką ''Tears Make a Golden Ring'' (Łizë twòrzą złoti piestrzéń) Grigòra Kòprowa a Ògnena Nedelkòwsczégò. Ùsôdzk, nimò dobëtu w welowanim òbzérôczów, zwëskôł trzecy plac, za Karoliną Gòczewą ë zwënégama – XXL.<ref name="a1" /><ref name="mz2">[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-2-del/67124/ "Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 2 дел (Фото+Видео)"]. ''Музика24.мк'' (i{{Jãz.|mk}}). 2024-10-16.</ref> Pònemù wëszedł jegò drëdżi albùm ''Synot Bòżji'' (Syn Bòżi), jaczi wspiął sã na czëpë macedońsczich lëstów szlagrów.<ref name="a1" /> Promòcjã jegò drëdżi platczi dało w czerwińcu 2000 rokù. Òkróm Kòprowa a Nedelkòwsczégò, Proesczi przë albùmie wespółrobił téż z Kire Kòstowã, Miodragã Vrčakovsczim, Mirjaną Danailoską ë jinyma. Pò wëstãpie na Słowiańsczim Bazarze we [[Witebsk|Witebskù]] z frańtówką ''Tajno mòja'' (Mòja tajemnico), Proesczi zwëskôł midzënôrodną rozpòznôwalnosc.<ref name="me" /><ref name="mz2" /> Òbëdwa pierszé jegò albùmë zamikałë w se szlagrë numer jeden w Macedonie, ë za òba dostôł title ''Albùm rokù'' ë ''Nôlepszi chłopsczi wòkalista'' na macedońsczi galë nôdgrodów ''Złotô Gòdzynka Pòpùlarnoscë.'' Pò kùpienim prôw do promòcji ''Synot bòżji'' w całi ùszłi Jugòsławie przez serbską wëtwórniã BK Sound, zdobéł Òskara pòpùlarnoscë w [[Belgrad|Belgradze]] dzãka głosóm pùblicznoscë.<ref name="dw" /><ref name="tg">{{Cytuj starnã|url=https://www.theguardian.com/news/2007/oct/23/guardianobituaries.balkans|titel=Tose Proeski|òpùblikòwóny=The Guardian|data=2007-10-24}}</ref> [[Òbrôzk:Тодор „Тоше“ Проески поп рок пејач, композитор, текстописец, хуманитарец (3).jpg|mały|Tosze Proesczi òb czas kameralnégò kòncertu]] W 2001 Proesczi òdbéł kòncertowi tur pò Australie, dze òstôł miło przëjimniony przez macedońską diaspòrã.<ref name="tg" /> W tim samim rokù Proesczi zajimnął drëdżi plac na festiwalu Sunčane Skale w Hercegù Novim z frańtówką ''Sun in Your Blond Hair''. Czëtińcowie gazétë ''Večer'' wëbrelë gò za telewizyjną òsobòwòsc 2001 rokù.<ref name="mz2" /> Proesczi zaczął zwëskiwac sławã w całi dôwny Jugòsławie czej zaczął wëdawac ùsôdzczi pò [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwackù]] ë òrganizowac promòcyjné turë pò Bałkanach w 2002 rokù. Òb lato 2002, pò wëgasnienim kòntraktu z Avalonã, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Final Cut Productions, a Ljiljana Petrović òsta jegò menadżérką .<ref name="dw" /><ref name="mz2" /> Pòza dôwną Jugòsławią, Proesczi òdbéł tur ë wëstãpiwôł w Grecce ë Bùłgarie.<ref name="tg" /> Nagrôł swój trzecy albùm ''If You Look Me in the Eyes'' (wëdóny w 2002) pò macedońskù ë serbòchòrwackù.<ref name="dw" /><ref name="tg" /> Nen albùm pòwstôł w Aténach, a jegò promòcjã dało w Serbie, Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie a téż Bùłgarie.<ref name="a1" /> Producentã a aùtorã wikszoscë chòranków béł grecczi artista Fiwòs a producent ë aranżéra Manolis Wlachòs. Słowa pisa serbskô tekscôrka Marina Tucaković. Fiwòs ë Wlachòs mielë ne frańtówczi ùsadzoné przódë, wëdóné przez grecczich pòpòwëch spiéwarzów z grecczima tekstama ë akómpaniamentã wnet juwernyma do nëch ùżëtëch przez Proesczégò. Proesczi òstôł wëapartniony nôdgrodą Albùmù Rokù, Nôlepszégò Chłopsczégò Wòkalistë, Frańtówczi Rokù a Złoti Gòdzynczi Pòpùlarnoscë. Wszëtczé 5 ùsôdzków zajimało pierszi plac na macedońsczich lëstach szlagrów. Macedońskô romskô spiéwôrka [[Esma Redżepòwa]] pòjawia sã we frańtówce ''Magija'' a telediskù z ne albùmù.<ref name="dw" /> W stëcznikù 2003 rokù, wëstąpił na binie z Redżepòwą mët òb czas swòjégò debiutu we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] w [[Londin|londińsczim]] klubie Equinox.<ref name="tg" /> We łżëkwiace 2003 Proesczi dobéł belgradzczi mùzyczny festiwal Beovizija z frańtówką ''Čija si'' (Czëja jes), ùsadzoną przez Leontinã Vukomanović a Željka Joksimovića<ref name="a1" /><ref name="mz2" />. Proesczi miôł z ną chòranką reprezentowac [[Serbiô ë Czôrnogóra|Serbiã ë Czôrnogórã]] na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2003|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje 2003]]. Serbiô ë Czôrnogóra nie wzãłë ale ùdzélu w kònkùrsu w tim rokù. Ùsôdzk stôł sã szlagrã w krajach dôwny Jugòsławie<ref name="eur">{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/150852/fyr-macedonia-remembering-tose-proeski/|titel=FYR Macedonia: Remembering Toše Proeski|òpùblikòwóny=ESCToday|data=2017-10-16}}</ref>. W 2003 rokù czwicził spiéw w Nowim Jorkù kòl trenera głosu Luciano Pavarottégò, Williama Rileya<ref name="tg" /><ref name="ls">Lada Stevanović (2013). [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=196234 "Myth about Immortality in the Contemporary Pop Culture. A Case Study about Toše Proeski"]. ''Bulletin of the Institute of Ethnography SANU'' (1): 9–11, 14–15.</ref><ref name="mz3">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-3-del/67130/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 3 дел (Фото+Видео)|data=2024-10-16|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk}}</ref>. Pò pòwroce do Macedonie, Proesczi wëkònywôł charitatiwné kòncertë w różnëch miastach kraju.<ref name="mz3" /> W tim téż rokù òstôł regionalnym ambasadorã dobri wòli [[UNICEF|UNICEFù]]<ref name="dw" /><ref name="tg" />. Proesczi pòmôgôł zwëskac brëkòwny sprzãt òddzélowi hematologie w Dzecnym Szpitalu we Skòpim.<ref name="obct" /> W 2004 rokù Proesczi òstôł wëbróny, bë reprezentowac Macedoniã na Eùrowizje we Stambùle. Na kònkùrs wëbróny òstôł ùsôdzk ''Angel si ti'' (Të jes aniołã)<ref name="eur" />. Proesczi dostôł błogòsławieństwò na wëjôzd òd arcybiskùpa Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie, Sztefana<ref name="dw" />. Na Eùrowizje Proesczi wëkònôł frańtówkã pò anielskù ë zajimnął 14. z 24 placów, zdobiwającë 47 pónktów.<ref name="eur" /> W 2004 Proesczi wëdôł albùm ''A Day for Us''.<ref name="mz3" /> W séwnikù 2004, òstôł nôrodnym ambasadorã dobri wòlë UNICEFù ë dostôł Humanitarną Nôdgrodã Matczi Terézë.<ref name="tg" /><ref name="mz3" /> Przë ti leżnoscë nagrôł frańtówkã ''Za ovoj svet'' (Dlô te swiata) Mladena Markovića ë Vesnë Malinovë. Òsta òna himnã UNICEFù.<ref name="mz3" /> Pòd kùńc 2004, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Dallas Records na wëpùszczenié pòstãpnégò albùmù w Chòrwacce ë Słowenie. Proesczi nagrôł ùsôdzk ''Krajnje vreme'' razã ze słoweńską spiéwôrką Anją Rupel.<ref name="mz3" /> W 2005 piąti albùm Proesczégò ''Po tebe'' (Pò tobie) stôł sã hitã na Bałkanach, òsygając czëpë lëstów szlagrów w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Chòrwacce, Serbie a Słowenie.<ref name="tg" /><ref name="eur" /> Aùtorama wikszoscë òd frańtówków na ti platce bëlë Miro Buljan ë Antonija Šola, a na macedońsczi przedolmacził je [[Włado Janewsczi]].<ref name="mz3" /> Jegò fikcyjnô wersjô jakno superheroja pòjawia sã w macedońsczim kòmiksu „Super Tosze” w 2005 roku<ref>{{Cytuj starnã|url=https://popara.mk/2012/stripot-%E2%80%9Esuper-toshe-za-nashiot-junak/|titel=Стрипот „Супер Тоше" за нашиот јунак|òpùblikòwóny=Popara|jãzëk=mk|data=2012-01-25}}</ref>. We wëdowiédzë dlô serbsczi gazétë ''Blic'' w 2005, rzekł:<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.dnevno.hr/magazin/podatak-koji-je-brojnima-promaknuo-tose-proeski-nije-bio-samo-makedonac-2238923/|titel=Podatak koji je brojnima promaknuo: Toše Proeski nije bio samo Makedonac|òpùblikòwóny=Dnevno.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-10}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.blic.rs/zabava/vraticu-svoje-pravo-prezime-proja/s46g9ge|titel=Vratiću svoje pravo prezime Proja|òpùblikòwóny=Blic|jãzëk=sr|data=2005-12-05}}</ref> ''Nazéwóm sã Todor Proesczi. Zgôdzô sã, że mój ópa miôł na nôzwëskò Proja, ale pòd cëskã strzodowiszcza më zmienilë nôzwëskò, cobë bëło w dëchù macedońsczégò jãzëka. Równak, przëznajã Wóm, planëjã wrócëc do dôwnégò nôzwëska, żlë mdã miôł swiatową kariérã. Mëszlã, że cëzyńcóm ò wiele proscy je wëmòwic a zapamiãtac „Proja” jak „Proeski”.'' Proesczi spiéwôł pò macedońskù, serbskù, chòrwackù, bòsniackù, słoweńskù ë arumùńskù. Jegò albùm ''Bòżilak'' (Tãga), wëdóny w 2006 rokù, skłôdô sã z 14 tradicyjnëch macedońsczich ùsôdzków zaspiéwónëch w akómpaniamence symfòniczny òrkestrë.<ref name="yug">Danijela Š. Beard; Ljerka V. Rasmussen, ed. (2020). ''Made in Yugoslavia: Studies in Popular Music''. Routledge. str.&nbsp;149. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-315-45233-3</bdi>. {{Jãz.|en}}</ref> Aranżérama bëlë Ilija Pejowsczi, Sasza Nikòlowsczi ë Soni Petrowsczi<ref name="mz3" />. Albùm ùkôzôł sã w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Serbie, Czôrnogórze a Chòrwacce.<ref name="yug" /> W tim samim rokù nagrôł ''Srce nije kamen'' (Serce to nie je kam) pò chòrwackù jakno ùsôdzk òdmikający chòrwacką mëdlaną òperã ''Zabranjena ljubav'' (Zakôzónô miłota), do jaczi tekst napisa Antonija Šola.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.rtl.hr/novosti/serije/tose-je-poginuo-prije-16-godina-sjecate-li-se-da-je-otpjevao-uvodnu-spicu-zabranjene-ljubavi.html|titel=Toše je poginuo prije 16 godina: Sjećate li se da je otpjevao uvodnu špicu 'Zabranjene ljubavi'?|òpùblikòwóny=RTL.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-16}}</ref> W zélnikù 2007,<ref name="tg" /> Proesczi wëdôł swój slédny albùm ''Igri bez granicy/Igra bez granica'' (Grë bez grańców) w Macedonie, Serbie, Chòrwacce, Bòsnie ë Hercegòwinie, Czôrnogórze a Słowenie. Do aùtorów frańtówków nôleżą: Nikša Bratoš, Miro Buljan, Miroslav Rus, Antonija Šola, Vesna Malinova ë Zoran Leković. Wiele òd ùsôdzków pòwstało nôprzód pò serbòchòrwackù, a dopiérkù pózni òstałë przedolmaczoné na macedońsczi. Frańtówczi ''Cresza'', ''Igri bez granicy'' a ''Sreḱna li sy ti'' stałë sã szlagrama na całëch Bałkanach.W tim samim rokù Proesczi nagrôł téż himn kibiców ''Makedonija nawiwa za was'' Aleksandara Mitewsczégò, colemało wëkònywóny przed meczama<ref name="mz5">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-5-del/67141/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 5 дел (Фото+Видео)|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk|data=2024-10-16}}</ref>. Jegò òstatny kòncert na miesczim sztadionie w Skòpim òdbéł sã 5 pajicznika<ref name="mz5" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2008/10/03/balkans-pays-tribute-to-macedonia-s-pop-icon/bi/all-balkan-countries/|titel=Balkans Pays Tribute to Macedonia's Pop Icon|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2008-10-03|jãzëk=en}}</ref>, béł to charitatiwny kòncert na òdbùdowã szkòłów wespółòrganizowóny przez USAID a Minysterstwò Edukacje<ref name="obct" />. Ùdzél wzãło w nim wicy jak 25 tësący lëdzy<ref name="gv">{{Cytuj starnã|url=https://globalvoices.org/2025/05/26/artist-celebrates-120-years-of-aromanian-national-day-by-publishing-120-portraits-of-eminent-aromanians/|titel=Artist celebrates 120 years of Aromanian National Day by publishing 120 portraits of eminent Aromanians|òpùblikòwóny=Global Voices|data=2025-05-26}}</ref>. Ju za żëcô pòzéwóny béł bałkańsczim Elvisã ë béł pòdzywióny za swòjã charizmã ë wòkalny trim we wielnëch gatënkach taczich jak pòp czë tradicyjnô mùzyka<ref name="dw" /><ref>Jurica Pavičić (2010). "'Cinema of normalization': changes of stylistic model in post-Yugoslav cinema after the 1990s". ''Studies in Eastern European Cinema''. '''1''' (1): 47. [[doi:10.1386/seec.1.1.43/1|doi:10.1386/seec.1.1.43/1.]] {{Jãz.|en}}</ref>. Czej Proesczi nie kòncertowôł, kòntinuòwôł nôùkã klasyczny mùzyczi we Skòpim<ref name="tg" />. == Smierc == Ò pòrénk 16 pajicznika 2007, kòl 6:30&nbsp;d.p., Proesczi zdżinął w drogòwim wëpôdkù na aùtostradze Zagrzéb-Lipovac blëzë Novi Gradišczi w Chòrwacce. Béł pasażérą Volkswagena Touarega razã ze swòją menadżérką Ljiljaną Petrović. Touareg rozbił sã ò tił tira, wnym ùbijającë Proesczégò.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php|titel=Poginuo Toše Proeski|òpùblikòwóny=Dnevnik.hr|jãzëk=hr|data=2007-10-16|zarchiwizowóné=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86506/Macedonian%2BStar%2BProeski%2Bwas%2BAsleep%2Bduring%2BDeadly%2BCrash%252C%2BPolice%2BBlames%2BDriver|titel=Macedonian Star Proeski was Asleep during Deadly Crash, Police Blames Driver|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref><ref name="indexhr">{{Cytuj starnã|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/tose-proeski-je-poginuo-vec-pri-udaru-touarega-u-kamion/445327.aspx|titel="Toše Proeski je poginuo već pri udaru Touarega u kamion"|òpùblikòwóny=Index.hr|jãzëk=hr|data=2009-08-10}}</ref> Aùtół tej ùderził ò bariérã pò cësniãcym gò w bòk przez cãżarówkã. Niżódnô òd wiodrowëch pòdëszków nie zadzeja<ref name="indexhr" />. Tir nie òstôł skażony. Jazdowim aùtoła béł drëch spiéwarza, Ǵorǵi Ǵorgiewsczi<ref name="story.hr">{{Cytuj starnã|url=https://story.hr/Celebrity/a334740/gdje-je-danas-menadzerica-tose-proeskog-ljiljana-petrovic.html|titel=S Tošom Proeskim je u trenutku pogibije bila ova žena: Nikada mu nije otišla na grob, nema kontakta s njegovom obitelji|jãzëk=hr|aùtór=Filip Šerić|data=2025-05-10|data przëstãpù=2026-10-13|òpùblikòwóny=Story.hr}}</ref>. W sztóce wëpôdkù Proesczi spôł an przédnym sedzenim pasażérë. Béł 26 lat stôri. Z pòòstałëch dwùch pasażérów blós jazdowi béł pòwôżno reniony<ref name="story.hr" />. Wedle chòrwacczich służbów a ekspertów, Touareg sã rozbił jadącë 171 km/h, czej limit chùtkòscë na tim szasym wënosył 130 km/h<ref name="indexhr" />.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/9683/tose_proeski_-__killed_by_reckless_driving/|titel=Tose Proeski – killed by reckless driving|òpùblikòwóny=ESCToday|jãzëk=en|data=2012-05-18}}</ref> Wedle macedońsczich ekspertów chùtkòsc bëła përznã niższô, kòle 140–158 km/h. Wedle nich niżóden òd ùkładów w aùtole nie ùlegnął awarie, a wiodrowé pòdëszczi nie zadzejałë, bò zwòlniwanié wòza nie òsygnãło rówiznë wëmôgóny do jich aktywacje<ref name="indexhr" />. [[Òbrôzk:Toshe-Proeski-grave.JPG|mały|Grób Proesczégò w Kruszewie]] [[Òbrôzk:Tose Proeski memorial Skopje Macedonia 1.jpg|lewo|mały|Ùpamiãtnienié Proesczégò na placu w Skòpim krótkò pò smiercë]] Dorazu pò ògłoszenim smiercë Proesczégò, òbëwatele [[Nordowô Macedoniô|Macedonie]] pòzebrelë sã na placach w całim kraju ze swiécama, kwiatama a kòndolencjama mët. Szlachòwné zetkania dało téż w jinëch môlach na Bałkanach, òsoblëwie w krajach dôwny Jugòsławie ë westrzód diaspòrë. Lëdze òdwiédzelë macedońsczé ambasadë, wpisowelë sã do kòndolencyjnëch knégów, w zdrzélnikach leca jegò mùzyka a dało programë ò jegò żëcym.<ref name="obct" /> Człónkòwie macedońsczégò parlamentu ùtcëlë gò minutą cësze.<ref name="bi">{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2007/10/16/macedonia-mourns-pop-legend-tose-proeski/bi/all-balkan-countries/|titel=Macedonia Mourns Pop Legend Tose Proeski|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2007-10-16}}</ref> Telewizjô ë radiowé stacje w Macedonie emitowałë jegò kòncertë, teledisczi czë frańtówczi<ref name="bi" />. Cało Proesczégò òstało przëwiozłé do Macedonie helikòpterã macedońsczégò wòjska ë doprzëszło do Skòpiégò òb noc<ref name="obct" />. Wëszëznë kraju òdebrałë jegò cało nigle òstało òno zawiozłé do Kruszewa.<ref name="obct" /> Ambasada Zjednónëch Krajów Americzi, UNICEF<ref name="funeral">{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86521/Macedonia+Buries+Star+Tose+Proeski|titel=Macedonia Buries Star Tose Proeski|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref>, USAID a diplomaticznô misjô [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òpùblikòwałë òficjalnë òswiôdczenia w sprawie smiercë Proesczégò.<ref>[https://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html Oficjalnô strona ambasadë USA w Macedonie] [[https://web.archive.org/web/20071019035712/http://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html zarchiw]. 2007-10-19]</ref><ref>[http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm USAID Macedonia Statement] [[https://web.archive.org/web/20071020043029/http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm zarchiw.] 2007-10-20]</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080212095411/http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|titel=Erwan Fouéré, EU Special Representative and Head of the Delegation of the European Commission Statement|zarchiwizowóné=2008-02-12|data przëstãpù=2007-10-18}}</ref> 17 pajicznika òstôł ògłoszony dniã nôrodny żałobë w Macedonie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536|titel=Macedonia's government declares day of mourning over singer death|òpùblikòwóny=Focus|zarchiwizowóné=2007-10-18|data=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018121434/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536}}</ref>. Trzë dnie pò jegò smiercë ùchwôloné òstałë dniama żałobë w Kruszewie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10|titel=Macedonia will bid last farewell to Tose on Wednesday|zarchiwizowóné=2007-10-17|data=2007-10-16|òpùblikòwóny=Makfax|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071017085219/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10}}</ref> Pò jegò smiercë macedońsczi rząd nadôł mù titel Honorowégò Òbëwatela Macedonie<ref name="Casule">[https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar-idUSL1632777720071016 "Shocked Macedonians mourn pop star Proeski"]. ''Reuters''. 2007-10-16. [[https://web.archive.org/web/20200721163912/https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar/shocked-macedonians-mourn-pop-star-proeski-idUSL1632777720071016?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews zarchiw.] 2020-07-21] [przëstãp 2020-07-21]</ref>. == Przëpisë == ny1xy53xqy5vhi5e9icx80usz40d5hu 213577 213576 2026-09-14T10:07:20Z Terrus38 14026 /* */ 213577 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Tosze Proesczi|òriginalné miono=Тоше Проески|fùl miono=Todor Proesczi|fùl òriginalné=Тодор Проески|znankòwnik=Macedońsczé|data narodzeniégò=25 stëcznika 1981|môl narodzeniégò=[[Prilep]]|data smiercë=16 pajicznika 2007|môl smiercë=[[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]|przëczëna smiercë=wëpôdk|môl spòczinkù=[[Dodóm pamiãcë Tosze Proesczégò]] w [[Kruszewò (Macedoniô)|Kruszewie]]|wark=spiéwôrz, gitarzista, klawiszówc, aùtór tekstów frańtówków|nôrodnosc=[[Macedończicë|macedońskô]], [[Arumùnowie|arumùńskô]]|wëznanié=[[Prawòsławié|prawòsłôwné]]|partnerka=[[Andrijana Budimir]]|òbrôzk=Toseproeskiskopje.jpg|òpisënk òbrôzka=Proesczi òb czas swòjégò slédnégò kòncertu (2007)}}'''Todor''' „'''Tosze'''” '''Proesczi''' ({{Jãz.|mk}} Тодор „Тоше“ Проески, ''Todor „Tosze“ Proeski''; ùr. [[25 stëcznika]] [[1981]] w [[Prilep|Prilepie]], ùm. [[16 pazdzérznika|16 pajicznika]] 2007 na [[Aùtostrada A3 (Chòrwackô)|aùtostradze A3]] kòle [[Nova Gradiška|Novi Gradišczi]]) – macedońsczi spiéwôrz a aùtór tekstów frańtówków. Trzimóny je za jednégò z nôwëbitniészich artistów macedońsczi a bałkańsczi estradë, jegò mùzyka bëła pòpùlarna we wielnëch krajach pôłniowòpòrénczny Eùropë. Proesczi pòzéwóny biwôł bałkańsczim Elvisã. Pòswiãcywôł sã téż humanitarny aktiwnoscë, w tim dzejającë jakno ambasadór UNICEF a grającë charitatiwné kòncertë. Zamiarł w drogòwim wëpôdkù w Chòrwacce w 2007 rokù we wiekù 26 lat ë òstôł pòsmiertno òsoblëwie achtniony. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Tose_Proeski.jpg|mały|Proesczi na przesłëchanim do [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2004|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]] w 2004 rokù]] Proesczi ùrodzył sã w Prilepie<ref name="location">{{Cytuj starnã|url=http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|titel=Biography|data=2007-10-18|zarchiwizowóné=2007-10-18|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018020937/http://www.toseproeski.info/default-en.asp?ItemID=FB428BE71FF1094D920A1DC9C44ECB8F|òpùblikòwóny=toseproeski.info}}</ref> 25 stëcznika 1981<ref name="me">Błaże Ristowsczi, ed. (2009). ''Македонска енциклопедија'' &#x5B;''Macedońskô Encyklopediô''&#x5D; ({{Jãz.|mk}}). MANU. str.&nbsp;1228.</ref> w [[Arumùni|arumùńsczi]] rodzëznie<ref>Dimitar Beczew (2009). ''Historical Dictionary of the Republic of Macedonia''. Historical Dictionaries of Europe. Scarecrow Press. ({{Jãz.|en}}) str.&nbsp;234. ISBN&nbsp;<bdi>0810862956</bdi>.</ref> a wëchòwiwôł sã w [[Kruszewo (Nordowô Macedoniô)|Kruszewie]]<ref name="location" /><ref name="dw">Dave Wilson (2022). "[https://www.cambridge.org/core/journals/popular-music/article/remembered-future-macedonian-pop-icon-tose-proeski-and-musical-life-after-death/EB33FD6BC5B4D54CD7205B07F3C15AF5 The remembered future: Macedonian pop icon Toše Proeski and musical life after death]". ''Popular Music''. '''41''' (1): 57, 61–64, 66, 68–73, 76–77.</ref>. Jegò ópa béł aktorã w kruszewsczim téatrze<ref name="uv">"[https://utrinski.com.mk/?ItemID=D9451094FE6C3D4AA19A309DCF0A0DE3 Тоше глумел во филмот „Миротворец" покрај Никол Кидман и Џорџ Клуни]". ''Utrinski vesnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2011-02-23</ref>. Ùcził sã w spòdleczny szkòle w Kruszewie, a pózni w mùzyczny szkòle w Bitolë.<ref name="mz1">"[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-1-del/67118/ Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 1 дел (Фото+Видео)]". ''Музика24.мк'' ({{Jãz.|mk}}). 2024-10-16</ref> Òb czas nôùczi w ny drëdżi placówce Proesczi òstôł przeniosłi z ùczbë klarnetu na spiéw, kò jegò starszich nie bëło tëli, bë kùpic mù pasowny instrumeńt.<ref name="obct">"[https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/the-loss-of-an-icon/ The Loss of an Icon]". ''Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa''. ({{Jãz.|en}}) 2007-11-07</ref> Sztudérowôł na Wëdzélu Mùzycznëch Kùńsztów we [[Skòpié|Skòpim]]. Proesczi béł religijnym wëznôwcą [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] – słëchôł [[Macedońskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie]].<ref name="dw" /> Ùczałi Dave Wilson pisôł, co:<ref name="dw" />  ''Z pòwòdu [...] sztatusu òchrzczonégò ë religijnégò nôleżnika Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie ë wësoczi rówiznë zasymilowaniégò do etnicznëch Macedończików, nie je wëłączóny z bëtnictwa w macedońsczim etnosu. Nigdë nie tacył swòjégò arumùńsczégò pòchôdaniô, chòc gò nie pòdsztrichòwôł, pòzycjonëjącë sã barżi jakno Macedończik na ôrt spójny z négą Arumùnów.'' Mùzyk Hristo Hristowsczi-Mùlarot zasugerowôł starszim Proesczégò, że miôłbë wëstãpic na pòpùlarnym dzecnym mùzycznym festiwalu Zlatno Slavejče (''Złoti Słowik'') we Skòpim ze gwôsną frańtówką.<ref>"[https://www.fakulteti.mk/mobile/news/17-09-11/pochina_hristo_hristoski-mular_prviot_uchitel_na_toshe Почина Христо Христоски-Мулар, првиот учител на Тоше]". ''Fakulteti'' ({{Jãz.|mk}}). 2017-09-11</ref> Tak tej 12 lat stôri Tosze wëkònôł chòrankã ''Jas i mòjot dedo'' (Jô i mój ópa) pò [[Arumùńsczi jãzëk|arumùńskù]].<ref>"[https://www.slobodenpecat.mk/en/godinava-se-podgotvuva-filmskata-trilogija-za-toshe-proeski/ This year, the film trilogy about Toše Proeski is being prepared]". ''Sloboden Pecat''. 2025.</ref><ref name="a1">{{Cytuj starnã|url=http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|titel=Тоше Проески|zarchiwizowóné=2008-07-24|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080724111906/http://www.a1.com.mk/vesti/tose-biografija.htm|data=2008-07-24|òpùblikòwóny=A1|jãzëk=mk}}</ref><ref name="mz1" /> Dobéł festiwal Melfest w 1996 rokù w Prilepie mającë 15 lat, przedstôwiającë frańtówkã ''[[Yesterday (frańtówka The Beatles)|Yesterday]]'' karna The Beatles.<ref name="mz1" /> W 1997 rokù wëkònôł na MakFesce frańtówkã ''Pùszti me'' (''Pùscë mie''). W tim samim rokù béł statistą we filmie ''The Peacemaker''.<ref name="uv" /> W 1998, wëstąpił na Festiwalu Skopje z frańtówką Kristijana Gabrosczégò pt. ''Stay to the End'' (Òstani do kùńca), wëkònywającë téż ''Ùsni na ùsni'' (Lëpë na lëpë) Grigòra Kòprowa i Ògnena Nedelkòwsczégò na festiwalu ''Òchridzczi trubadurzë''. Za tą frańtówkã Proesczi zdobéł òd jurorów nôdgrodã drëdżégò placu. W lëstopadnikù te samégò rokù, Proesczi dostôł nôdgrodã Grand Prix na festiwalu Eurofest we Skòpim we frańtówce Grigòra Kòprowa, Ògnena Nedelkòwsczégò i Kónstantëna Ikònomòwa ''Sun in Your Blonde Hair'' (Słuńce w Twòjich blond włosach).<ref name="mz1" /><ref name="tmk">[https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=голем%20успех%20на%20македонските%20ѕвезди%20во%20херцег%20нови&read=924d692bd5f8ac0 "Голем успех на македонските ѕвезди во Херцег Нови"] &#x5B;Wiôldżi sukces macedońsczich gwiôzdów w Hercegù Novim&#x5D;. ''Dnevnik'' ({{Jãz.|mk}}). 2001-07-16. [przëstãp 2022-05-13]</ref> W 1999, na Festiwalu Skopje, Proesczi zaspiéwôł swój trzecy wiôldżi szladżer ''Your Kisses on My White Shirts'' (Twòje kùsczi na mòjich biôłëch kòszlach) duetu Kòprow-Nedelkòwsczi.<ref name="mz1" /> Pòdpisôł kòntrakt z Avalon Production, cze brzadã béł jegò debiutancczi albùm ''Somewhere in the Night'' (Dzes w nocë) wëpùszczony w 1999.<ref name="a1" /> Òb lato ne rokù, na skòpsczi pùrgówce, òdbéł sã pierszi kòncert Proesczégò.<ref name="mz1" /> W 2000, Proesczi wzął ùdzél w Skopje Fesce (dze wëbiéróny je reprezentańt Macedonie na Eùrowizje) z frańtówką ''Tears Make a Golden Ring'' (Łizë twòrzą złoti piestrzéń) Grigòra Kòprowa a Ògnena Nedelkòwsczégò. Ùsôdzk, nimò dobëtu w welowanim òbzérôczów, zwëskôł trzecy plac, za Karoliną Gòczewą ë zwënégama – XXL.<ref name="a1" /><ref name="mz2">[https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspeot-2-del/67124/ "Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 2 дел (Фото+Видео)"]. ''Музика24.мк'' (i{{Jãz.|mk}}). 2024-10-16.</ref> Pònemù wëszedł jegò drëdżi albùm ''Synot Bòżji'' (Syn Bòżi), jaczi wspiął sã na czëpë macedońsczich lëstów szlagrów.<ref name="a1" /> Promòcjã jegò drëdżi platczi dało w czerwińcu 2000 rokù. Òkróm Kòprowa a Nedelkòwsczégò, Proesczi przë albùmie wespółrobił téż z Kire Kòstowã, Miodragã Vrčakovsczim, Mirjaną Danailoską ë jinyma. Pò wëstãpie na Słowiańsczim Bazarze we [[Witebsk|Witebskù]] z frańtówką ''Tajno mòja'' (Mòja tajemnico), Proesczi zwëskôł midzënôrodną rozpòznôwalnosc.<ref name="me" /><ref name="mz2" /> Òbëdwa pierszé jegò albùmë zamikałë w se szlagrë numer jeden w Macedonie, ë za òba dostôł title ''Albùm rokù'' ë ''Nôlepszi chłopsczi wòkalista'' na macedońsczi galë nôdgrodów ''Złotô Gòdzynka Pòpùlarnoscë.'' Pò kùpienim prôw do promòcji ''Synot bòżji'' w całi ùszłi Jugòsławie przez serbską wëtwórniã BK Sound, zdobéł Òskara pòpùlarnoscë w [[Belgrad|Belgradze]] dzãka głosóm pùblicznoscë.<ref name="dw" /><ref name="tg">{{Cytuj starnã|url=https://www.theguardian.com/news/2007/oct/23/guardianobituaries.balkans|titel=Tose Proeski|òpùblikòwóny=The Guardian|data=2007-10-24}}</ref> [[Òbrôzk:Тодор „Тоше“ Проески поп рок пејач, композитор, текстописец, хуманитарец (3).jpg|mały|Tosze Proesczi òb czas kameralnégò kòncertu]] W 2001 Proesczi òdbéł kòncertowi tur pò Australie, dze òstôł miło przëjimniony przez macedońską diaspòrã.<ref name="tg" /> W tim samim rokù Proesczi zajimnął drëdżi plac na festiwalu Sunčane Skale w Hercegù Novim z frańtówką ''Sun in Your Blond Hair''. Czëtińcowie gazétë ''Večer'' wëbrelë gò za telewizyjną òsobòwòsc 2001 rokù.<ref name="mz2" /> Proesczi zaczął zwëskiwac sławã w całi dôwny Jugòsławie czej zaczął wëdawac ùsôdzczi pò [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwackù]] ë òrganizowac promòcyjné turë pò Bałkanach w 2002 rokù. Òb lato 2002, pò wëgasnienim kòntraktu z Avalonã, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Final Cut Productions, a Ljiljana Petrović òsta jegò menadżérką .<ref name="dw" /><ref name="mz2" /> Pòza dôwną Jugòsławią, Proesczi òdbéł tur ë wëstãpiwôł w Grecce ë Bùłgarie.<ref name="tg" /> Nagrôł swój trzecy albùm ''If You Look Me in the Eyes'' (wëdóny w 2002) pò macedońskù ë serbòchòrwackù.<ref name="dw" /><ref name="tg" /> Nen albùm pòwstôł w Aténach, a jegò promòcjã dało w Serbie, Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie a téż Bùłgarie.<ref name="a1" /> Producentã a aùtorã wikszoscë chòranków béł grecczi artista Fiwòs a producent ë aranżéra Manolis Wlachòs. Słowa pisa serbskô tekscôrka Marina Tucaković. Fiwòs ë Wlachòs mielë ne frańtówczi ùsadzoné przódë, wëdóné przez grecczich pòpòwëch spiéwarzów z grecczima tekstama ë akómpaniamentã wnet juwernyma do nëch ùżëtëch przez Proesczégò. Proesczi òstôł wëapartniony nôdgrodą Albùmù Rokù, Nôlepszégò Chłopsczégò Wòkalistë, Frańtówczi Rokù a Złoti Gòdzynczi Pòpùlarnoscë. Wszëtczé 5 ùsôdzków zajimało pierszi plac na macedońsczich lëstach szlagrów. Macedońskô romskô spiéwôrka [[Esma Redżepòwa]] pòjawia sã we frańtówce ''Magija'' a telediskù z ne albùmù.<ref name="dw" /> W stëcznikù 2003 rokù, wëstąpił na binie z Redżepòwą mët òb czas swòjégò debiutu we [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] w [[Londin|londińsczim]] klubie Equinox.<ref name="tg" /> We łżëkwiace 2003 Proesczi dobéł belgradzczi mùzyczny festiwal Beovizija z frańtówką ''Čija si'' (Czëja jes), ùsadzoną przez Leontinã Vukomanović a Željka Joksimovića<ref name="a1" /><ref name="mz2" />. Proesczi miôł z ną chòranką reprezentowac [[Serbiô ë Czôrnogóra|Serbiã ë Czôrnogórã]] na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje 2003|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje 2003]]. Serbiô ë Czôrnogóra nie wzãłë ale ùdzélu w kònkùrsu w tim rokù. Ùsôdzk stôł sã szlagrã w krajach dôwny Jugòsławie<ref name="eur">{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/150852/fyr-macedonia-remembering-tose-proeski/|titel=FYR Macedonia: Remembering Toše Proeski|òpùblikòwóny=ESCToday|data=2017-10-16}}</ref>. W 2003 rokù czwicził spiéw w Nowim Jorkù kòl trenera głosu Luciano Pavarottégò, Williama Rileya<ref name="tg" /><ref name="ls">Lada Stevanović (2013). [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=196234 "Myth about Immortality in the Contemporary Pop Culture. A Case Study about Toše Proeski"]. ''Bulletin of the Institute of Ethnography SANU'' (1): 9–11, 14–15.</ref><ref name="mz3">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-3-del/67130/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 3 дел (Фото+Видео)|data=2024-10-16|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk}}</ref>. Pò pòwroce do Macedonie, Proesczi wëkònywôł charitatiwné kòncertë w różnëch miastach kraju.<ref name="mz3" /> W tim téż rokù òstôł regionalnym ambasadorã dobri wòli [[UNICEF|UNICEFù]]<ref name="dw" /><ref name="tg" />. Proesczi pòmôgôł zwëskac brëkòwny sprzãt òddzélowi hematologie w Dzecnym Szpitalu we Skòpim.<ref name="obct" /> W 2004 rokù Proesczi òstôł wëbróny, bë reprezentowac Macedoniã na Eùrowizje we Stambùle. Na kònkùrs wëbróny òstôł ùsôdzk ''Angel si ti'' (Të jes aniołã)<ref name="eur" />. Proesczi dostôł błogòsławieństwò na wëjôzd òd arcybiskùpa Macedońsczi Prawòsłôwny Cerkwie, Sztefana<ref name="dw" />. Na Eùrowizje Proesczi wëkònôł frańtówkã pò anielskù ë zajimnął 14. z 24 placów, zdobiwającë 47 pónktów.<ref name="eur" /> W 2004 Proesczi wëdôł albùm ''A Day for Us''.<ref name="mz3" /> W séwnikù 2004, òstôł nôrodnym ambasadorã dobri wòlë UNICEFù ë dostôł Humanitarną Nôdgrodã Matczi Terézë.<ref name="tg" /><ref name="mz3" /> Przë ti leżnoscë nagrôł frańtówkã ''Za ovoj svet'' (Dlô te swiata) Mladena Markovića ë Vesnë Malinovë. Òsta òna himnã UNICEFù.<ref name="mz3" /> Pòd kùńc 2004, Proesczi pòdpisôł kòntrakt z Dallas Records na wëpùszczenié pòstãpnégò albùmù w Chòrwacce ë Słowenie. Proesczi nagrôł ùsôdzk ''Krajnje vreme'' razã ze słoweńską spiéwôrką Anją Rupel.<ref name="mz3" /> W 2005 piąti albùm Proesczégò ''Po tebe'' (Pò tobie) stôł sã hitã na Bałkanach, òsygając czëpë lëstów szlagrów w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Chòrwacce, Serbie a Słowenie.<ref name="tg" /><ref name="eur" /> Aùtorama wikszoscë òd frańtówków na ti platce bëlë Miro Buljan ë Antonija Šola, a na macedońsczi przedolmacził je [[Włado Janewsczi]].<ref name="mz3" /> Jegò fikcyjnô wersjô jakno superheroja pòjawia sã w macedońsczim kòmiksu „Super Tosze” w 2005 roku<ref>{{Cytuj starnã|url=https://popara.mk/2012/stripot-%E2%80%9Esuper-toshe-za-nashiot-junak/|titel=Стрипот „Супер Тоше" за нашиот јунак|òpùblikòwóny=Popara|jãzëk=mk|data=2012-01-25}}</ref>. We wëdowiédzë dlô serbsczi gazétë ''Blic'' w 2005, rzekł:<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.dnevno.hr/magazin/podatak-koji-je-brojnima-promaknuo-tose-proeski-nije-bio-samo-makedonac-2238923/|titel=Podatak koji je brojnima promaknuo: Toše Proeski nije bio samo Makedonac|òpùblikòwóny=Dnevno.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-10}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.blic.rs/zabava/vraticu-svoje-pravo-prezime-proja/s46g9ge|titel=Vratiću svoje pravo prezime Proja|òpùblikòwóny=Blic|jãzëk=sr|data=2005-12-05}}</ref> ''Nazéwóm sã Todor Proesczi. Zgôdzô sã, że mój ópa miôł na nôzwëskò Proja, ale pòd cëskã strzodowiszcza më zmienilë nôzwëskò, cobë bëło w dëchù macedońsczégò jãzëka. Równak, przëznajã Wóm, planëjã wrócëc do dôwnégò nôzwëska, żlë mdã miôł swiatową kariérã. Mëszlã, że cëzyńcóm ò wiele proscy je wëmòwic a zapamiãtac „Proja” jak „Proeski”.'' Proesczi spiéwôł pò macedońskù, serbskù, chòrwackù, bòsniackù, słoweńskù ë arumùńskù. Jegò albùm ''Bòżilak'' (Tãga), wëdóny w 2006 rokù, skłôdô sã z 14 tradicyjnëch macedońsczich ùsôdzków zaspiéwónëch w akómpaniamence symfòniczny òrkestrë.<ref name="yug">Danijela Š. Beard; Ljerka V. Rasmussen, ed. (2020). ''Made in Yugoslavia: Studies in Popular Music''. Routledge. str.&nbsp;149. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-315-45233-3</bdi>. {{Jãz.|en}}</ref> Aranżérama bëlë Ilija Pejowsczi, Sasza Nikòlowsczi ë Soni Petrowsczi<ref name="mz3" />. Albùm ùkôzôł sã w Macedonie, Bòsnie ë Hercegòwinie, Serbie, Czôrnogórze a Chòrwacce.<ref name="yug" /> W tim samim rokù nagrôł ''Srce nije kamen'' (Serce to nie je kam) pò chòrwackù jakno ùsôdzk òdmikający chòrwacką mëdlaną òperã ''Zabranjena ljubav'' (Zakôzónô miłota), do jaczi tekst napisa Antonija Šola.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.rtl.hr/novosti/serije/tose-je-poginuo-prije-16-godina-sjecate-li-se-da-je-otpjevao-uvodnu-spicu-zabranjene-ljubavi.html|titel=Toše je poginuo prije 16 godina: Sjećate li se da je otpjevao uvodnu špicu 'Zabranjene ljubavi'?|òpùblikòwóny=RTL.hr|jãzëk=hr|data=2023-10-16}}</ref> W zélnikù 2007,<ref name="tg" /> Proesczi wëdôł swój slédny albùm ''Igri bez granicy/Igra bez granica'' (Grë bez grańców) w Macedonie, Serbie, Chòrwacce, Bòsnie ë Hercegòwinie, Czôrnogórze a Słowenie. Do aùtorów frańtówków nôleżą: Nikša Bratoš, Miro Buljan, Miroslav Rus, Antonija Šola, Vesna Malinova ë Zoran Leković. Wiele òd ùsôdzków pòwstało nôprzód pò serbòchòrwackù, a dopiérkù pózni òstałë przedolmaczoné na macedońsczi. Frańtówczi ''Cresza'', ''Igri bez granicy'' a ''Sreḱna li sy ti'' stałë sã szlagrama na całëch Bałkanach.W tim samim rokù Proesczi nagrôł téż himn kibiców ''Makedonija nawiwa za was'' Aleksandara Mitewsczégò, colemało wëkònywóny przed meczama<ref name="mz5">{{Cytuj starnã|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/koj-bese-tose-proeski-i-kako-zapocna-negoviot-pat-do-uspehot-5-del/67141/|titel=Кој беше Тоше Проески и како започна неговиот пат до успехот 5 дел (Фото+Видео)|òpùblikòwóny=Музика24.мк|jãzëk=mk|data=2024-10-16}}</ref>. Jegò òstatny kòncert na miesczim sztadionie w Skòpim òdbéł sã 5 pajicznika<ref name="mz5" /><ref>{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2008/10/03/balkans-pays-tribute-to-macedonia-s-pop-icon/bi/all-balkan-countries/|titel=Balkans Pays Tribute to Macedonia's Pop Icon|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2008-10-03|jãzëk=en}}</ref>, béł to charitatiwny kòncert na òdbùdowã szkòłów wespółòrganizowóny przez USAID a Minysterstwò Edukacje<ref name="obct" />. Ùdzél wzãło w nim wicy jak 25 tësący lëdzy<ref name="gv">{{Cytuj starnã|url=https://globalvoices.org/2025/05/26/artist-celebrates-120-years-of-aromanian-national-day-by-publishing-120-portraits-of-eminent-aromanians/|titel=Artist celebrates 120 years of Aromanian National Day by publishing 120 portraits of eminent Aromanians|òpùblikòwóny=Global Voices|data=2025-05-26}}</ref>. Ju za żëcô pòzéwóny béł bałkańsczim Elvisã ë béł pòdzywióny za swòjã charizmã ë wòkalny trim we wielnëch gatënkach taczich jak pòp czë tradicyjnô mùzyka<ref name="dw" /><ref>Jurica Pavičić (2010). "'Cinema of normalization': changes of stylistic model in post-Yugoslav cinema after the 1990s". ''Studies in Eastern European Cinema''. '''1''' (1): 47. [[doi:10.1386/seec.1.1.43/1|doi:10.1386/seec.1.1.43/1.]] {{Jãz.|en}}</ref>. Czej Proesczi nie kòncertowôł, kòntinuòwôł nôùkã klasyczny mùzyczi we Skòpim<ref name="tg" />. == Smierc == Ò pòrénk 16 pajicznika 2007, kòl 6:30&nbsp;d.p., Proesczi zdżinął w drogòwim wëpôdkù na aùtostradze Zagrzéb-Lipovac blëzë Novi Gradišczi w Chòrwacce. Béł pasażérą Volkswagena Touarega razã ze swòją menadżérką Ljiljaną Petrović. Touareg rozbił sã ò tił tira, wnym ùbijającë Proesczégò.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php|titel=Poginuo Toše Proeski|òpùblikòwóny=Dnevnik.hr|jãzëk=hr|data=2007-10-16|zarchiwizowóné=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86506/Macedonian%2BStar%2BProeski%2Bwas%2BAsleep%2Bduring%2BDeadly%2BCrash%252C%2BPolice%2BBlames%2BDriver|titel=Macedonian Star Proeski was Asleep during Deadly Crash, Police Blames Driver|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref><ref name="indexhr">{{Cytuj starnã|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/tose-proeski-je-poginuo-vec-pri-udaru-touarega-u-kamion/445327.aspx|titel="Toše Proeski je poginuo već pri udaru Touarega u kamion"|òpùblikòwóny=Index.hr|jãzëk=hr|data=2009-08-10}}</ref> Aùtół tej ùderził ò bariérã pò cësniãcym gò w bòk przez cãżarówkã. Niżódnô òd wiodrowëch pòdëszków nie zadzeja<ref name="indexhr" />. Tir nie òstôł skażony. Jazdowim aùtoła béł drëch spiéwarza, Ǵorǵi Ǵorgiewsczi<ref name="story.hr">{{Cytuj starnã|url=https://story.hr/Celebrity/a334740/gdje-je-danas-menadzerica-tose-proeskog-ljiljana-petrovic.html|titel=S Tošom Proeskim je u trenutku pogibije bila ova žena: Nikada mu nije otišla na grob, nema kontakta s njegovom obitelji|jãzëk=hr|aùtór=Filip Šerić|data=2025-05-10|data przëstãpù=2026-10-13|òpùblikòwóny=Story.hr}}</ref>. W sztóce wëpôdkù Proesczi spôł an przédnym sedzenim pasażérë. Béł 26 lat stôri. Z pòòstałëch dwùch pasażérów blós jazdowi béł pòwôżno reniony<ref name="story.hr" />. Wedle chòrwacczich służbów a ekspertów, Touareg sã rozbił jadącë 171 km/h, czej limit chùtkòscë na tim szasym wënosył 130 km/h<ref name="indexhr" />.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://esctoday.com/9683/tose_proeski_-__killed_by_reckless_driving/|titel=Tose Proeski – killed by reckless driving|òpùblikòwóny=ESCToday|jãzëk=en|data=2012-05-18}}</ref> Wedle macedońsczich ekspertów chùtkòsc bëła përznã niższô, kòle 140–158 km/h. Wedle nich niżóden òd ùkładów w aùtole nie ùlegnął awarie, a wiodrowé pòdëszczi nie zadzejałë, bò zwòlniwanié wòza nie òsygnãło rówiznë wëmôgóny do jich aktywacje<ref name="indexhr" />. [[Òbrôzk:Toshe-Proeski-grave.JPG|mały|Grób Proesczégò w Kruszewie]] [[Òbrôzk:Tose Proeski memorial Skopje Macedonia 1.jpg|lewo|mały|Ùpamiãtnienié Proesczégò na placu w Skòpim krótkò pò smiercë]] Dorazu pò ògłoszenim smiercë Proesczégò, òbëwatele [[Nordowô Macedoniô|Macedonie]] pòzebrelë sã na placach w całim kraju ze swiécama, kwiatama a kòndolencjama mët. Szlachòwné zetkania dało téż w jinëch môlach na Bałkanach, òsoblëwie w krajach dôwny Jugòsławie ë westrzód diaspòrë. Lëdze òdwiédzelë macedońsczé ambasadë, wpisowelë sã do kòndolencyjnëch knégów, w zdrzélnikach leca jegò mùzyka a dało programë ò jegò żëcym.<ref name="obct" /> Człónkòwie macedońsczégò parlamentu ùtcëlë gò minutą cësze.<ref name="bi">{{Cytuj starnã|url=https://balkaninsight.com/2007/10/16/macedonia-mourns-pop-legend-tose-proeski/bi/all-balkan-countries/|titel=Macedonia Mourns Pop Legend Tose Proeski|òpùblikòwóny=Balkan Insight|data=2007-10-16}}</ref> Telewizjô ë radiowé stacje w Macedonie emitowałë jegò kòncertë, teledisczi czë frańtówczi<ref name="bi" />. Cało Proesczégò òstało przëwiozłé do Macedonie helikòpterã macedońsczégò wòjska ë doprzëszło do Skòpiégò òb noc<ref name="obct" />. Wëszëznë kraju òdebrałë jegò cało nigle òstało òno zawiozłé do Kruszewa.<ref name="obct" /> Ambasada Zjednónëch Krajów Americzi, UNICEF<ref name="funeral">{{Cytuj starnã|url=https://m.novinite.com/articles/86521/Macedonia+Buries+Star+Tose+Proeski|titel=Macedonia Buries Star Tose Proeski|òpùblikòwóny=Sofia News Agency|data=2007-10-17}}</ref>, USAID a diplomaticznô misjô [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òpùblikòwałë òficjalnë òswiôdczenia w sprawie smiercë Proesczégò.<ref>[https://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html Oficjalnô strona ambasadë USA w Macedonie] [[https://web.archive.org/web/20071019035712/http://skopje.usembassy.gov/toseinmemoriam.html zarchiw]. 2007-10-19]</ref><ref>[http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm USAID Macedonia Statement] [[https://web.archive.org/web/20071020043029/http://macedonia.usaid.gov/English/Articles/toshe.htm zarchiw.] 2007-10-20]</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|archiwùm=https://web.archive.org/web/20080212095411/http://www.delmkd.ec.europa.eu/en/whatsnew/2007/18%20Statement%20EF%20on%20Tose.htm|titel=Erwan Fouéré, EU Special Representative and Head of the Delegation of the European Commission Statement|zarchiwizowóné=2008-02-12|data przëstãpù=2007-10-18}}</ref> 17 pajicznika òstôł ògłoszony dniã nôrodny żałobë w Macedonie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536|titel=Macedonia's government declares day of mourning over singer death|òpùblikòwóny=Focus|zarchiwizowóné=2007-10-18|data=2007-10-16|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071018121434/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n124536}}</ref>. Trzë dnie pò jegò smiercë ùchwôloné òstałë dniama żałobë w Kruszewie<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10|titel=Macedonia will bid last farewell to Tose on Wednesday|zarchiwizowóné=2007-10-17|data=2007-10-16|òpùblikòwóny=Makfax|archiwùm=https://web.archive.org/web/20071017085219/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=86718&NrIssue=479&NrSection=10}}</ref> Pò jegò smiercë macedońsczi rząd nadôł mù titel Honorowégò Òbëwatela Macedonie<ref name="Casule">[https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar-idUSL1632777720071016 "Shocked Macedonians mourn pop star Proeski"]. ''Reuters''. 2007-10-16. [[https://web.archive.org/web/20200721163912/https://www.reuters.com/article/us-balkans-popstar/shocked-macedonians-mourn-pop-star-proeski-idUSL1632777720071016?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews zarchiw.] 2020-07-21] [przëstãp 2020-07-21]</ref>. == Przëpisë == 4nnqdh9my70howrv1872u4uw8icvi0j