Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 28 213817 202741 2026-09-16T16:48:27Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Cétniewò]] 213817 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Władysławowo Dom Rybaka.jpg|mały|left|Rëbôcczi dodóm]] [[Òbrôzk:POL Władysławowo COA.svg|mały|120px|right|Wiôlgòwiesczi herb]] [[Òbrôzk:POL Władysławowo flag.svg|mały|120px|right|Wiôlgòwieskô fana]] [[Òbrôzk:Wiolgo_Wies_1.jpg|mały|Wiôlgô Wies - Widzënk na hôwingã ë Bôłt]] '''Wiôlgô Wies''' (we zdrojach: ''Velaves'' 1284, ''Grosdorf'' 1407, ''Grosdorff'' 1414-1438, ''Grozdorf'' 1534, ''Wielkauieś'' 1565, ''Wielgawiesz'' 1570, ''Grossendorf'' 1583, ''Wielka Wieś'' 1598, ''Wielgawies'' 1599, ''Wielga Wies'' 1627, ''Grassdorf'' 1659, ''Wielka Wieś'' 1664, ''Grossendorf'' 1796, ''Wielgô Wies'' (Lorentz), Wiôlgô Wies (Treder); pòl. ''Władysławowo'', miem. ''Großendorf'') – gard ë kùrort nad [[Bôłt|Bôłtã]], w pòrénkòwi [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]]. Administracëjnô słëchô [[Pùcczi kréz|pùcczimù krézu]]. == Òbaczë téż == * [[Cétniewò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wladyslawowo.com.pl www.wladyslawowo.com.pl] * [https://web.archive.org/web/20181216210905/https://wladyslawowonocleg.pl/ Władysławowo] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/336 Wielka Wieś w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.psur.pl/a.aspx?id=90 tu òb zëmã] * [http://www.armia24.pl/aero/120-aero-31/604-kaszubski-pogromca-luftwaffe-jozef-jeka-19171958 Józef Jeka] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Wies| ]] 1hsm1uo29lwicaz9tfj0qloav3v641e 213818 213817 2026-09-16T16:56:44Z Iketsi 3254 - → – ; miem. →{{jãz.|de}} 213818 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Wiôlgô Wies |gwôsné miono= Władysławowo |céch= POL Władysławowo COA.svg |dopełniacz= |fana= POL Władysławowo flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa= PL |rozmiar= 250 |rodzaj= inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |54°50'2"N, 18°18'56"E |pòzycjô=left |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=Wiôlgô Wies}} }} |państwò= [[Pòlskô]] |wòjewództwò= [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]] |Kréz= }} '''Wiôlgô Wies''' (we zdrojach: ''Velaves'' 1284, ''Grosdorf'' 1407, ''Grosdorff'' 1414–1438, ''Grozdorf'' 1534, ''Wielkauieś'' 1565, ''Wielgawiesz'' 1570, ''Grossendorf'' 1583, ''Wielka Wieś'' 1598, ''Wielgawies'' 1599, ''Wielga Wies'' 1627, ''Grassdorf'' 1659, ''Wielka Wieś'' 1664, ''Grossendorf'' 1796, ''Wielgô Wies'' (Lorentz), Wiôlgô Wies (Treder); {{jãz.|pl}} ''Władysławowo'', {{jãz.|de}} ''Großendorf'') – gard ë kùrort nad [[Bôłt|Bôłtã]], w pòrénkòwi [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]]. Administracëjnô słëchô [[Pùcczi kréz|pùcczimù krézu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Władysławowo Dom Rybaka.jpg|Rëbôcczi dodóm Òbrôzk:Wiolgo_Wies_1.jpg|Wiôlgô Wies – Widzënk na hôwingã ë Bôłt </gallery> == Òbaczë téż == * [[Cétniewò]] == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20181216210905/https://wladyslawowonocleg.pl/ wladyslawowonocleg.pl] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/336 Wielka Wieś w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.psur.pl/a.aspx?id=90 tu òb zëmã] * [http://www.armia24.pl/aero/120-aero-31/604-kaszubski-pogromca-luftwaffe-jozef-jeka-19171958 Józef Jeka] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Wies| ]] opv6ra230w0xr6v1g20g3d2zum8l84u 0 48 213978 213482 2026-09-17T11:53:39Z Terrus38 14026 213978 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zamek Ksiazat Pomorskich w Szczecinie (widok z wiezy).jpg|mały|[[Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Szczecënie|Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów]] w Szczecënie. Szczecëno je nôwikszim gardã, chtëren òbjimô równo pòlskô, jak téż miemieckô definicëjô grańców regionu.]] {{Jiné znaczënczi}} '''Pòmòrskô''' abò '''Pòmòrzé''' ({{jãz.|de}} ''Pommern''<ref>Miemieckô pòzwa ''Pommern'' ë słowiańsczé pòzwë ''Pòmòrskô'' abò ''Pomorze'' nie pòkrëwają sã całowno; òbaczë karno ''Geògrafiô'' pò wicë informacëji.</ref>, {{jãz.|pl}} ''Pomorze'', {{jãz.|la}} ''Pomerania'') je to [[historëcznô krôjna]] nad pôłniowim pòbrzegù [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrzégò]]. Miono òbéńdë mô [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczi wëprôwodzk]], pòchòdzy òd ''po more'' (< {{jãz.|xpsi}} *po morьje „(krôjna chtërnô sëgô) pò mòrze”)<ref name="Łab">Łabuda, G. et al., ''Historia Pomorza, tom I (do roku 1466), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1969.</ref>. Mieszkańcë krôjnë zwią sã ''[[Pòmòrzanie]]''. Rozdzélonô midzë [[Miemieckô|Miemiecką]] ë [[Pòlskô|Pòlską]], Pòmòrskô rozcygô sã z grëbsza òd [[Reknica|Reknicë]] kòl [[Strzelewò|Strzelewa]] na zôpadze, przez ùscé [[Òdra|Òdrë]] kòl [[Szczecëno|Szczecëna]] do ùscégò [[Wisła|Wisłë]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Nôwikszima pòmòrsczima òstrowama są [[Rana]], [[Ùznojm (òstrów)|Ùznojm]] ë [[Wòlin (òstrów)|Wòlin]]. Òbéńda słëchô do [[Westrzédnoeùropejskô Niżawa|Westrzédnoeùropejsczi Niżawë]]. Nôwikszé gardë krôjnë to [[Gduńsk]], [[Szczecëno]], [[Gdiniô]], [[Kòszalëno]], [[Stôłpskò]] ë [[Stôrgard]] w Pòlsczi, ë [[Strzelewò]] ë [[Grifiô]] w Miemiecczi. Pòdle miemiecczégò pòjimaniégò nie słëchają pòrénkòwé gardë Gduńsk ë Gdiniô do Pòmòrsczi, le do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòmerelije]]. Òkróm gardów, charakterizëje sã Pòmòrskô bëlnym zalasenim ë rólnyma òbéńdama. Krôjna bëła mòckò dotkłô òbama swiatowima wòjnama ë wëmianama lëdztwa pò [[1945]]. Rolnictwò zajimô w pierszi rédze [[chów|chòwã bëdła]], [[lesnictwò|lestnictwã]], [[rëbaczenié|rëbaczenim]] ë [[ùprawa zbòżégò|ùprawã zbòżégò]]. Téż przemësłowé przerôbianié charnë zwëskiwô na wôżnoce. Òd XIX w. rozwijô sã [[turistika]], òsoblëwò w wëpòczinkòwich môlach wzdługą pòbrzegù. Kluczowé òbrëmia wërobnégò przemësłu to [[òkrãtownictwò]], [[mechanicznô jinżinierijô]], [[cëkrownictwò]] ë [[drzewny przemësł]]. Ùsłeżnotë ë sparłãczony z nimi przemësł stają sã wôżną czãscą òbéńdowi gòspòdarczi, nié bez wesprzënë wëższich szkòłów, z chtërnëch nôstarszi je [[Ùniwersitet w Grifji|Ùniwersitet w Grifii]] jim. Ernsta Moritza Arndta, założony w [[1457]]. == Geògrafiô == === Grańce === [[Òbrôzk:Provinz Pommern 1905.png|mały|Pòmrë w 1905 &mdash; Pòmòrskô pòdle „wąsczégò”, miemiecczégò pòjimaniégò.]] Pòlsczé pòjimanié grańców Pòmòrsczi je baro przëszerné. Żlë zôpadnô grańca miemiecczi czãscë céchëje sã samò, terôbëtnô pòlskô òbéńda zajimô bëlno wikszé òbrëmié, chtërno pòdle Miemców do Pòmòrsczi nie słëchô. Pòrénkòwą greńcã Pòmòrsczi wëznôcziwô rzéka [[Wisła]], pôłniową [[Niéc]] ë [[Warta]]. Region òbjimô tak [[Przédnô Pòmòrskô|Przedną Pòmòrskã]], [[Rana|Ranã]], pòlsczi pas pòbrzegów, [[Kaszëbë]], [[Pòmòrsczé Pòjezerzé]], [[Chełmëńskô Ziemia|Chełmëńskã]] ë [[Krajnô|Krajnã]], ë gardë taczé jak [[Gduńsk]], [[Bëdgòszcz]], [[Torń]], [[Pieła]] czë [[Łącbarg]]. Pòdle miemiecczégò pòjimaniégò je Pòmòrskô jednaczô z [[Pòmrë|Pòmrami]], nierôz w nôszerszi sygù z [[1938]], le równo czãsto bez [[pielskô regencëjô|pielszczi regencëjé]]<ref>''Bertelsmann – Das Neue Universallexikon''. Wissen Media Verlag, Gütersloh/München 2007</ref>. Grańce na pôłniu ë pòrénkù są wic blós arbitralné ë òbstejają sã z objimã [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|władztwa Grifitów]], tak tej tegò co w Pòlsczi sã rôzmieje jako [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadną Pòmòrskã]]. === Wëdrzatk ë struktura plónu === [[Òbrôzk:NP Vorp. Boddenlandschaft.JPG|mały|left|Brzég Bôłtu na pòrénk òd [[Zingst]].]] Pòmòrskô leżi w pasie pòbrzegów ë pòjezerzów. W regionie òdwôżëwają [[mòrena|mòrenné]] formacëje, wic je tu wiele jezorów a krôjòbrôz je grzëpòwati. Wiôlgô czãsc Pòmòrsczi ni je òdwòdnianô przez wikszé rzéczi, jak [[Òdra]], [[Wisła]] czë [[Łaba]], le przez krótczé rzéczi pòbrzegù, jak [[Reknica]], [[Ùkra]], [[Pôrsãta]], [[Słëpiô]] abò [[Łeba (rzéka)|Łeba]], chtërné wpôdają bezpòstrzédno do Bôłtu. Pòmòrskô brzegòwô liniô je naprocëm nierozwitô. Òbserwëje sã tendencëjã do ji ùprôszczaniégò, równo na skùtk dzejaniégò nôtëralnich jak ë antropògenicznëch czinników. Môłé zatoczi czãsto stają sã jezorama jakò nastãpstwò wërobieniégò sã sztremlëznë. Tak pòwstôłë jezora [[Łebskò]], [[Gardno]], [[Sôrbskò]], [[Wickò (jezoro)|Wickò]], [[Bùkòwò]] abò [[Jamno (jezoro)|Jamno]]. W [[Nôrodny Park Vorpommersche Boddenlandschaft|Nôrodnëm Parkù „Vorpommersche Boddenlandschaft”]] mòżnô òbaczëc ten proces: półòstrów [[Fischland-Darß-Zingst]] béł nonej trzema òstrowama Fischland, Darß ë Zingst, a terô stãpniowò zamëkô zatokã [[Darß-Zingster Boddenkette]]. Pòmòrskô je pòkrëtô lasama. [[Tëchòlsczé Bòrë]], [[Miasteckô Pùszczô]], [[Ùkrzańskô Pùszczô]] ë lasë dolënë [[Gwda|Gwdë]] kòl [[Pieła|Piełë]] są to nowikszé lasné zgrëpinë regionu. Òbrobné òbéńdë leżą kòl wikszich gardów. Na terenie Pòmòrsczi je szesc nôrodnëch parków: [[Drawieńsczi Nôrodny Park]], [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodny Park „Tëchòlsczé Bòrë”]], [[Słowinsczi Nôrodny Park]] ë [[Wòlinsczi Nôrodny Park]] w Pòlsczi ë [[Nôrodny Park Vorpommersche Boddenlandschaft|Nôrodny Park „Vorpommersche Boddenlandschaft”]] ë [[Nôrodny Park Jasmund|Nôrodny Park „Jasmund”]] w Miemiecczi. Òkróm tegò w regionie je widzec jinszé formë òchronë nôtëralnégò strzodowiska: krôjmalënkòwé parczi (np. [[Krôjmalënkòwi Park Dolëna Słëpié|Krôjmalënkòwi Park „Dolëna Słëpié”]] kòl [[Stôłpskò|Stôłpska]] abò [[Jińsczi Krôjmalënkòwi Park]] kòl [[Stôrgard]]u), rezerwatë, òbeńdë chronionégò krôjòbrazu „[[Natura 2000]]” itp. === Historëczné pòdzelenié === [[Òbrôzk:119 Ratusz Głównego Miasta, ob. Muzeum Historyczne ul. Długa 46 nocą Rafał Peplinski.JPG|mały|[[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] w Gduńskù. Gduńsk je historëczną stolëcą pòrénkòwi czãscë Pòmòrsczi.]] We [[strzédnowiek|strzédnowiekù]] ùsztôłcëł sã pòdzélënk Pòmòrsczi na dwa główné regionë: '''[[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrskã]]''' z [[Gduńsk]]iem, dze mòcni bëło widzec pòlszczé wpłiwë, ë '''[[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadną Pòmòrskã]]''' ze [[Szczecëno|Szczecënem]], chtërna nalôzłô sã we conie wpłiwów [[Swiãté Césarstwò Rzimsczé|Swiãtégò Césarstwa Rzimsczégò]] ë pòzdze miemiecczich krajów. Òb czas co w Pòlsczi sã rozszlachëje te òbéńdë przë pòmòcë znankòwników, chtërné nacziwają abò jich leżnosc wedle sebie (''Pomorze Wschodnie'', ''Pomorze Zachodnie''), abò jich stolëczné gardë (''Pomorze Gdańskie'' „Gduńsczé Pòmòrzé”, ''Pomorze Szczecińskie'' „Szczecëńsczé Pòmòrzé”), w miemiecczi terminologijé je miono ''Pommern'' brëkòwané blós w òdniesenim do zôpadnégò cządu regionu. Pòrénkòwô Pòmòrskô nazéwô sã ''Pommerellen'', a wic „Môłé Pòmòrskô”. Taczé pòdzelenié rzeszi sã z geòpòliticzną situacëją we strzédnowiekù, czej Zôpadnô Pòmòrskô ùtrzëmała razną samòstójnotã jako '''[[Pòmòrsczé Ksãżstwò]]''', a Pòrénkòwô Pòmòrskô weszło nôprzódka do [[państwò krzëżacczégò zôkonu|państwa krzëżacczégò zôkonu]] a dali &mdash; jako '''[[Królewsczé Prësë]]''' &mdash; do Pòlsczi. Jinszé pòliticzné warënczi doprowadzëłë do ùsztôłceniégò sã różnëch wnitrznich pòdzélënków. W Zôpadny Pòmòrsce bëło długòtrwałé rozbicé na miészé ksãżstwa, chtërné dostôwałë miôna òd ksążëczich sedzbów, jak [[Szczecëńsczé Ksiãżstwò]] abò [[Wòłogòsczé Ksiãżstwò]]. Młodszé pòdzelenié na [[Przédné Pòmrë|Przédné]] ë [[Tilné Pòmrë]] rzeszi sã z rozdzelenim Pòmòrsczégò Ksãżstwa midzë [[Brambòrskô|Brambòrskã]] ë [[Szwedzkô|Szwedzkã]] w [[1637]]. Na pòrénkù rozwinãłë sã etnograficzné regionë, taczé jak [[Kaszëbë]], [[Bòrë (region)|Bòrë]], [[Gòchë]], abò [[Kòcéwskô]]. [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia]] na pògrańczim òbù czãscë Pòmòrsczi je cãżkô do zaklasyfikòwaniégò jako cząd chtërnykòlwiek z nich &ndash; mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë wiele razë zmieniôła przënôleżnosc. Slédno òstała sã czãscą [[Pòmrë|Pòmrów]], le utrzëmała kùlturową apartnosc, przëblëżającą jã do Pòrénkòwi Pòmòrsczi. [[Krajnô]] òddzelô Pòmòrskã òd [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]] a [[Wiselné Zëławie]] òd [[Warmiô|Warmié]] ë [[Mazurë|Mazurów]]. Na pôłniowim zôpadze przechôdzô region w [[Lubùskô Zemia|Lubùskã]] ë [[Brambòrskô|Brambòrskã]], a na zôpadze w [[Meczelbòrskô|Meczelbòrskã]]. W miemiecczim pòjimanim, na pôłnié òd Pòmrów leżą [[Nowô Marchiô]] (na zôpadze, kòl [[Łącbarg]]a) ë [[Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô|Nôgrańcznô Marchiô]] (na pòrénkù, kòl [[Pieła|Piełë]]). Drëgô nieczedë je wrechòwanô do Pòmòrsczi téż przez Miemców. === Sprôwné pòdzelenié === W dzysészëznie òdnoszą sã do miona Pòmòrsczi sztërë jednostczi [[sprôwné pòdzelenié|sprôwnégò pòdzeleniégò]] nôwëższégò stãpienia: trzë pòlszczé [[wòjewództwò|wòjewództwa]]: [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczé]], [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] ë [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]], ë jeden [[stôworné kraje Miemiecczi|stôworny krôj]] w Miemiecczi: [[Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë]], ë téż dwa miemiecczé [[kréz|krezë]]: [[kréz Vorpommern-Greifswald|Vorpommern-Greifswald]] ë [[kréz Vorpommern-Rügen|Vorpommern-Rügen]]. Sprôwné grańce nie pòkrëwają sã równak z historëcznyma ani w pòlsczim, ani w miemiecczim pòjimanim. Czãscë Pòmòrsczi leżą téż we [[wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczëm wòjewództwie]] ([[Pieła]], [[Złotowò]] ë òkòla), [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczëm wòjewództwie]] (òkòlé [[Łącbarg]]a) ë w [[Brambòrskô|Brambòrsczi]] ([[Garc (nad Òdrą)|Garc]] ë [[Swiecé (nad Òdrą)|Swiecé]]). == Dzeje == === 1918–1945 === [[Òbrôzk:German losses after WWI.svg|mały|Terytorialné ùbiwczi Miemiecczi pò pierszi swiatowi wòjnie. [[Wòlny Gard Gduńsk]] je pòznakòwany na zelono.]] Pò [[pierszô swiatowô wòjna|pierszi swiatowi wòjnie]] pòmòrskô òbéńda, dotądka całowno pòd miemiecczim sprôwianim w ramach [[Prësczé Królestwò|Prësczégò Królestwa]], òstała pòdzelonô midzë [[Weimarskô Repùblika|Weimarską Repùblikã]] ë òdtwòrzoną [[Pòlskô Repùblika (1918-1945)|Pòlskã]], z [[Gduńsk|Gduńskã]] jakò [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardã]] sprôwianym bezpòstrzédno przez [[Liga Nôrodów|Ligã Nôrodów]]. Taczé rozwiązanié problemù pòliticzni przënôleżnotë tegò gardu, równo jak pòwstanié tzw. „[[pòlsczi kòritôrz|pòlsczégò kòritarza]]” z Pòrénkòwi Pòmorsczi, chtëren òddzelôł [[Pòrénkòwé Prësë]] òd òstonëch miemiecczich zemiów, bëłë jednyma z przëczënów bùchù pòstãpny wòjnë dwadzescë lat pòzdze. [[Òbrôzk:Piła rejencja.JPG|mały|left|Dôwny gmach administracëjé prowincëjé [[Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô]] w Piele, dzys [[Szkòła Pòlicëjé w Piele|Szkòła Pòlicëjé]]. Stolëmnô architektura bùdinków w centrum gardu je pamiątka pò pòdwëżbie Piełë na òstrzodk lokalnegò sprôwianiégò.]] Prëskô prowincëjô [[Pòmrë]] zmiészëła sã përznã, ò 6,64 km² z krezów: [[bëtowsczi kréz (Prëskô)|bëtowsczégò]], [[lãbòrsczi kréz (Prëskô)|lãbòrsczégò]] ë [[stôłpsczi kréz (Prëskô)|stôłpsczégò]]. To, co òstało sã z prowincëjów [[Zôpadné Prësë]] ë [[pòznańskô prowincëjô|Pòznańsczé]], bëło sparłãczoné w [[1922]] w nową prowincëjã [[Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô]] ze stolëcą w [[Pieła|Piele]], chtërnô bëła wcygnãtô do Pòmrów [[1 pazdzérznika]] [[1938]]. Òbéńdë chtërné przëpadłe Pòlsczi zdziejałë w [[1919]] [[pòmòrszczé wòjewództwò (1919–1939)|pòmòrsczé wòjewództwò]]. Jegò stolëcą béł [[Torń]]. Pòlskô czãsc Pòmòrsczi bëła w midzëwòjnowich latach jedną z nôdinamiczni rozwijającëch sã òbéńdów Drëdżi Repùbliczi. W [[1920]] rozsądzono ò bùdownié mòrsczégò pòrtu w [[Gdiniô|Gdinié]]. Ju w [[1923]] wpłënãł do timczasowi howindżi pierszi òceanowi òkrãt [[SS Kentucky]]. Dalszé etapë bùdownié òbjimałë założënk towôrowégò, rëbacczégò, pasażérnégò ë wòjnowégò pòrtu, a téż òkrãtownié. Zëdlënié konstrukcëjé [[wãdżelnô magistrala|wãdżelny magistralë]] w [[1933]], chtërnô sparłãczëła [[Górny Szląsk]] ë westrzédną Pòlskã z nowim pòrtã przecënając côłé pòmòrsczé wòjewództwò (dzys [[banowô liniô 201]]), dało mòżlëwòtã òbjachaniégò Gduńska ë przëczëniło sã do dalszégò rozwicégò gardu ë krôjnë. Ju w [[1934]] bëła Gdiniô nôwikszim pòrtã w Eùropie pòdle wialgoscë przekłôdënkù. [[Òbrôzk:Kazimierz Mastalerz.jpg|175px|mały|[[Kazimierz Mastalerz]] dokazëjący pòlską kònnicą w [[bitwa pòd Krojantama|bitwie pòd Krojantama]]. Nôjôzd w [[Krojantë|Krojantach]] béł brëkòwany w nazistowsczi propagandze dlô wësënieniégò technologòwi przemòdżi Miemiecczi nad Pòlską.]] Pòliticzni status Pòmrów wnitrzno Weimarsczi Repùbliczi nie różnił sã baro òd tegò sprzed wòjnë. Mimò abdikacëjé césarza, sprôwné pòdzelenié kraju òstało blós zdemòkratizowané, z piersza bez ingerencëjé w jistniejący pòrządk. Pòmrë bëłë wic cządã Prësczi, chtërnô bëła terô [[Wòlny Krôj Prëskô|Wòlnym Krajã]] w ramach Repùbliczi. W rezultace wòjnë pòlëchszëł sã równak gòspòdarczi stón i tak nié dëcht bògatégò regionu. Ògleswiatowi krizys miôł tu òsoblëwò cãżczi przechôdënk — wiele inwesticëjów òstało strzëmané a bezrobòcé ùrôstało. Pòrt w [[Szczecëno|Szczecënie]] pòzbéł na wôżnoce, a rozwicé prowincëjé scygnãło. Te czinniczi doprowadzëłë do wzrosceniégò pòdeprzeniégò dlô radikalnich partëjów — zwëkòwò mòcni w òbéńdze [[Miemieckô Nôrodnô Lëdowô Partëjô|DNVP]] ë pòzdze téż [[Nôrodnosocjalistnô Miemieckô Robòtnô Partëjô|NSDAP]], chtërnô w welowanim w [[1933]] zwënégòwała drudżi nôwëższi rezultat (55,3&nbsp;% wszëtczich głosów &mdash; wice bëło blós w Pòrénkòwich Prësach). Pòspół z ùdostanim władzë przez [[nazizm|nazistów]] napòczëłë sã w Pòmrach ùstëgòwania na [[Żëdzë|Żëdów]] ë przësztëlowania do wòjnë, chtërnô bùchła [[1 séwnika]] [[1945]]. „Pòlsczi kòritôrz” òstôł rëchło òpanowany na skùtk technologòwi ë ustôwny przemòdżi miemiecczich sëłów. [[Bitwa ò Hél]] bëła tej nôdłëgszô; [[1 pazdzérznika]] dokazëjący pòlsczima sëłama kòntradmirôł [[Józef Unrug]] rozpòsãdzëł ò pòddanim sã. Pòslédné pùnktë biôtczi strzëmałë jesz do [[3 pazdzérznika]]. Pò ti dace bëło biôtkòwané w Pòmòrsczi ju blós w tacënkù &mdash; jistniała m.in. [[partizana]] (òb. [[Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"|Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô „Pòmòrsczi Grif”]]). Na pòmòrsczi òbéńdze miałë môl lëczné masowé mòrdë, np. we [[Wiôlgô Piôsznica|Wiôldżi Piôsznicë]] ë w [[Bëdgòszcz]]ë (tzw. [[bëdgoskô krwawô niedzela]]). Ju [[2 séwnika]] béł zrëszony [[Stutthof|kòncentracëjny lager]] w [[Sztutowò|Sztutowie]] z wieloma filiama, m.jin. w Bëdgòszczë, òkolim [[Torń|Tornia]], le téż w [[Stôłpskò|Stôłpskù]] ë [[Szczecëno|Szczecënie]]. === Pò 1945 === [[Òbrôzk:0804 POL GER 0.JPG|mały|Pòlskò-miemieckô grańca na [[Ùznojm]]ie. Ji slédny sztôłt mô nalazłé w [[1951]].]] W [[1945]], pò [[drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnie]] grańca midzë Pòlską ë Miemiecką zjinaczëła sã ë przesënãła ku zôpadowi. Nowô grańca òstała òpiartô na [[liniô Òdra-Nissa|linié Òdra-Nissa]] z niewiôldżim oddżëbanim, cobë [[Szczecëno]] ë [[Swina]] téż przëpadłë Pòlsczi<ref>''Encyklopedia Szczecina. T. I A-O''. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1999, s. 306-307.</ref>. Bezlëcha całô òbéńda dôwny prowincëjé Pòmrë zaczãła wic słëchac pòlsczim władzom &mdash; pò miemiecczi starnie òstał sã leno ji nôzôpadnéjszi cząd ze [[Strzelewò|Strzelewem]] ë [[Grifiô|Grifią]], sparłãczony z [[Meczelbòrskô|Meczelbòrskã]] w jeden [[kraje Miemiecczi Demòkraticzny Repùbliczi|krôj]] (rozrzeszony w [[1951]] w òkrãdżi [[òkrąg Neubrandenburg|Neubrandenburg]], [[òkrąg Rostock|Rostock]] ë [[òkrąg Schwerin|Schwerin]] ë przëwrócony w [[1990]]<ref>Mielke, H., ''Die Auflösung der Länder in der SBZ/DDR: Von der deutschen Selbstverwaltung zum sozialistisch-zentralistischen Einheitsstaat nach sowjetischem Modell 1945–1952'' (= Beiträge zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte; Bd. 66), 1995.</ref>). Czãsc przejimniãtô przez Pòlskô òstała zòrganizowanô wprzódk w prowizoriczny [[Òkrąg III — Zôpadnô Pòmòrskô]] ë w [[1946]], z môłima zmianama, w [[szczecëńsczé wòjewództwò (1946-1950)|szczecëńsczé wòjewództwò]]<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=800B9A8AB2019090572BAD628C077E82?id=WDU19460280177&type=2 Dz.Ù. 46.28.177]</ref>. [[Òbrôzk:Muzeum koszalińskie..jpg|mały|left|Miesczé mùzeùm w Kòszalënie. Kòszalëno bëło w miemiecczich czasach stolëcą regencëjé, a pò wòjnie, midzë [[1950]] a [[1998]], stolëcą apartnégò wòjewództwa. [[Jerzy Buzek|Buzkòwô]] sprôwnô reforma rozrzeszëła równak [[kòszalëńsczé wòjewództwò|Kòszalëńscze]] mimò òpiérë lokalny wëcmaniznë.]] Pierszé lata pò wòjnie to czas wiôldżich przemieszczeniów lëdztwa. Wikszi cząd miemiecczich mieszkańców [[wënëkania Miemców pò drëdżi swiatowi wòjnie|òstôł wëwieziony za Òdrã]], temù zalëdzenié [[Przédné Pòmrë|Przédnich Pòmrów]] ùrosło dwùkrotno<ref>Buchholz, W. (red.), ''Pommern''. Siedler, 2002.</ref>. Do Pòmòrsczi doprzëszli zôs wnożniczi z westrzédni Pòlsczi ë [[Kresë|Kresów]], ë téż mùszowi prôcowniczi z òdpòjãtich [[mùszowô prôca|lôgrów prôcë]]<ref>Piskorski, J. M. (red.), ''Pomorze Zachodnie poprzez wieki'', Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich, 1999.</ref>, a pòzdze, w ramach [[akcjô „Wisła”|akcjé „Wisła”]], [[Ukrajińcë]]<ref>Sowa, A.L., ''Stosunki polsko-ukraińskie 1939-1947'', Kraków 1998.</ref>, Mimò propagandowich pòstulatów ò pòwroce Pòmòrsczi do „Macerzi” (òb. [[Òdzwëskóné Zemie]]), òpiartich m.in. na bëtnosci w òbéńdze autochtonicznégò słowiańsczégò lëdztwa, wëcmanim z Miemcama wëwiezeni abò zmùszeni do wëjachaniégò bëli téż [[Słowińcë]]<ref>Filip, M., ''Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii'', Poznań 2012</ref>. Przemieszczenia zrëszëłë Pòrénkòwą Pòmòrskã w miészim stãpieniu ë rzeszëłë sã przede wszëtczim z zniesenim [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnégò Gardu]] [[Gduńsk]]a<ref>Jankowski, T. ''Miasto na furmankach''. „30 dni”. 6 (32), czerwiec 2001.</ref>. Pòspół z pòdzelenim miemiecczégò państwa na apartną [[Miemieckô Federalnô Repùblika|Federalną Repùblikã]] na zôpadze ë [[Miemieckô Demòkraticznô Repùblika|Demòkraticzną Repùblikã]] na pòrénkù, wërobił sã nowi pòliticzny pòrządk, chtëren òbtaksowôł dalszé kawle regionu. Równo w [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Lëdowi Pòlsczi]], jak téż w MDR zaczãto spòsobë [[Józef Stalin|stalinowsczi]] sprôwny ë gòspòdarczi centralizacëjé, ze wszétczima nastãpstwama: ògrańczenim swòjiznë, òrganizacëją prôcë pòdle sowiecczich mùstrów (òsoblëwie w rolnictwie, òb. [[Landwirtschaftliche Produktionsgenossenschaft]] ë [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]]), centralno planowanym rozbùdowanim [[cãżczi przemësł|cãżczégò przemësłu]], [[kùstrzenié|kùstrzeniama]], wprowadzenim państwòwégò mònopòlu w zamiedznëm hańdlu<ref>Grala, D. T.: Reformy gospodarcze w PRL (1982–1989). Warszawa 2005.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140331085308/http://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/wirtschaftswissen/wirtschaftsgeschichte-der-weg-der-ddr-in-den-untergang-11043750.html Wirtschaftsgeschichte: er Weg der DDR in den Untergang]</ref>. Nisczi niw żëcégò doprowadził do oprzéczków ë sztrajków (1953 &ndash; MRD; [[1970]] &ndash; [[Gdyniô]], Gduńsk, Szczecëno) ë założeniégò w [[1980]] w Gduńsku [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Samòstójny Samòsprôwny Warkòwy Zrzeszë „Solidarnosc”]]. Ùstrojowé zjinaczi w Pòlsczi ë sparłãczenié Miemiecczi w jeden krôj a za régã pòliticzné przëkrodzenié òbù państwów, wësłowioné m.in. pòspòlnym nôleżenim do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë òtemkniãcym grańców pòzwôlô na ekònomiczną ë kùlturową współprôcã. Równo Przédné Pòmrë jak i pòlskô Pòmòrskô mùszą równak schwôcëc sã z pòwôżnyma problemama różnëch nôtërów, jak [[migracëjô|wëjéżdżanié młodich]] abò [[bezrobòcé]]. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Brosen_ContainerTerminaGdansk.jpg|mały|Kòntenerowi Terminal w Gduńskù]] Nôwôżniészima wietwiama gòspòdarzënkù w Pòmòrsce je mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë), turistika, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Mòrskô industrëjô skòncentrowónô je przede wszëtczim w nôwikszëch gardach: Gduńskù, Gdini ë Sztetënie. Òkrãtë bùdowóné w pòmòrsczich òkrãtowniach są technologiczno nôbarżi zaawansowónyma produktama [[Ekspòrt|ekspòrtowónyma]] z Pòlsczi Repùbliczi. Turistika rozwijô sã przede wszëtczim nad sztrądã Bôłtu, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza ë niechtërné gardë, np. Gduńsk. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców w Pòmòrsce słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]], [[Mizëzdroje]], [[Sopòt]], [[Ùskô]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Pomerania (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[Pòmòrsczé gardë]] * [[Pòmòrsczé wsë]] * [[Pòmezaniô]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=23486&from=publication Kôrta z 1775 rokù] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrskô| ]] ssfoubzop07f6los8oejruraoi6wb3v 0 60 213930 207063 2026-09-17T11:29:36Z Terrus38 14026 213930 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} Hewòtna starna pòkôzëje lësta słôwnëch Pòmòrzanów. == Runicë == [[Òbrôzk:Johannes-Bugenhagen-2 cropped.jpg|mały|120x120px|[[Jan Bùgenhagen]]]] [[Òbrôzk:Leon Heyke (14023578).jpg|mały|120x120px|[[Léón Heyke]]]] [[Òbrôzk:Labuda Aleksander - dowód osobisty.jpg|120x120px|mały|[[Aleksander Labùda]]]] * [[Alojzy Bùdzysz]] * [[Jan Bùgenhagen]] * [[Léón Heyka]] * [[Szimón Krofey]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Alojzy Nôgel]] * [[Jan Trepczik]] == Panownicë == * [[Bògùsłôw X Wiôldżi]] * [[Elżbiéta Pòmòrskô]] ''(Alžběta Pomořanská)'' * [[Erik Pòmòrsczi]] ''(Erik af Pommern, Erik XIII av Pommern)'' * [[Margaréta (Królewô)]] * [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] == Dzejôrze == * [[Karol Krefft]] * [[Antón Ôbram]] ({{jãz.|pl}} ''Antoni Abraham'') == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrzani| ]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Pòmòrzanów]] bwahzzimx8wyh53a1ovhdmmz4htlgw3 0 963 213950 197723 2026-09-17T11:38:29Z Terrus38 14026 213950 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Apòlonië, Cyrila === Wëdarzenia === * [[1986]] – Kòmeta Halleya w Słuńcowém Ùstawé. * [[2004]] – W Azerbejdżanë ùsôdzony Park Nôrodny Hirkan. * [[2018]] – W Pjongczang w Kòreji Pôłniowi rozpòczãcô XXIII Zëmowech Òlimpijsczich Jigrzësków. === Ùrodzëlë sã === * [[1731]] - [[Jón Ùphagen]], gduńsczi kùpc, przësëżnik, radzczi Gduńska, dzejopisôrz, runita, ùsôdzył wiôlgą kòlekcëjo ksążek (ùm. 1802) * [[1846]] - [[Wilhelm Maybach]], miemiecczi inżiner, ùsôdzca Maybacha (ùm. 1929) * [[1854]] - [[Aletta Jacobs]], pierszô néderlandzkô lekarkô, dzejôrkô (ùm. 1929) * [[1864]] - [[Miina Härma]], estońskô organistka, kòmpòzytorka, dirigentka (ùm. 1941) * [[1874]] - [[Amy Lowell]], amerikańskô poetka, kriticzka lëtërackô, szkolna (ùm. 1925) * [[1885]] - [[Anita Rée]], miemieckô malarka awantgardowô (ùm. 1933) * [[1920]] - [[Sztefón Fikùs]], kaszëbsczi runita, poeta, dzejopisôrz, malownik, dzejôrz (ùm. 2010) * [[1929]] - [[Bòlesłôw Fac]], pòlsczi poeta, runita, gduńsczi dzejôrz literacczi, animator kultury [[Gduńsk|Gduńska]] (ùm. 2000) * [[1942]] - [[Carole King]], amerikańskô kòmpòzytorka piosnek dla baro welu muzików jak [[Aretha Franklin]], [[The Beatles]], [[Mariah Carey]] i jin., pianistka, spiéwôrka * [[1945]] - [[Mia Farrow]], amerikańskô teatrownica * [[1979]] - [[Zhang Ziyi]], chińskô teatrownica (filmy "Crouching Tiger, Hidden Dragon", "House of Flying Daggers", "Memoirs of a Geisha" i jin.) === Ùmarlë === * [[1360]] - [[Maćko Borkowic]], pòlsczi wòjewoda, starosta poznańsczi (ùr. 1298) * [[1881]] - [[Fjodor Dostojewski]], rusczi runita (ùr. 1821) * [[1999]] - [[Aleksander Gieysztor]], pòlsczi dzejopisôrz, mediewista (ùr. 1916) * [[2001]] - [[Gunnar Seidenfaden]], dënsczi diplomata, botanik (ùr. 1908) * [[2014]] - [[Gabriel Axel]], dënsczi reżiser filmowy, teatrownik (ùr. 1918) === Przësłowié === * Kùp całą kòszałkã swiéżëch sledzy, to sã zjé, pòst je dłudżi – rzekł chłop do białczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} o4zk89cdcgc733ngtiuzvj4o01y32hv 0 1004 213917 210592 2026-09-17T11:25:47Z Terrus38 14026 213917 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} <TABLE WIDTH="175" align=right bgcolor="honeydew"> <caption>STRËMIANNIK</caption> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == 20. strëmiannika == '''20. strëmiannika''' to je 79. dzéń rokù gregòriańsczego kalãdôrza (80. dzéń w rokù przestãpnem). Òstało 388 dniów do kùńca rokù. Kòl 20. abò 21. stremiannika to je zymkowô równonoc na nordowi półkùgli i jeséńowô równonoc na pôłniowi półkùgli Zemi. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Klaùdië, Anatola, Eufemië * ''Nawroz'' – iransczi i zoroastrijni Nowi Rok * Swiatowi Dzéń [[Warbel|Warbla]] * [[Tunezjô]] – Dzéń Samòstójnotë (od Francëji) * Dzéń Frankofonië ONZ === Wëdarzenia === [[Òbrôzk:Krystyna_Chojnowska-Liskiewicz_i_SY_Mazurek.JPG|mały|Kristina Chojnowskô-Liskiewicz na ji żeglówce Mazurek]] * [[1800]] – [[Alessandro Volta]] napisôł do baderów z Royal Society w Londine o jigò wënalôzkù ògniwa Voltë, pierszi baterii * [[1815]] – [[Napoleon]] nawrôca z ostrowa Elbë do Pariza i naczëna slédné 100 dniów jakò francësczi cesôrz * [[1916]] – [[Albert Einstein]] ògłosëł teorëjã raznotë (relatiwnotë) * [[1978]] – [[Kristina Chojnowskô-Liskiewicz]], pòlskô jinżiniérka okrãtowô i kapitan, jakò pierszô białka na swecie, samòtno okrãżéła całi swiat w żeglówce * [[2001]] – Taliban w Afganistónie rozwalôł 2 stolemné szlachotë Buddy przez wëbùchnienié * [[2003]] – USA naczëna ataka i wòjnã w [[Irak|Iraku]] * [[2010]] – Na Islandëji wëbùchnienié wùlkana kòl lodówca Eyjafjallajökull * [[2015]] – [[Zacmienié Słuńca]] === Ùrodzëlë sã === * 43 r. pne. – [[Òwidiusz]], rzimsczi pòéta (ùm. 17 r. ne.) * [[1828]] – [[Henrik Ibsen]], norwesczi runita (ùm. 1906) * [[1941]] – [[Jerzi Duda-Gracz]], pòlsczi malôrz, cechownik, pedagóga (ùm. 2004) * [[1956]] – [[Stanisłôw Janka]], kaszëbsczi pòéta, runita, dolmacz, dzejôrz, przedolmacził [[Pón Tadeùsz|Póna Tadeùsza]] na kaszëbsczi * [[1957]] – [[Spike Lee]], amerikańsczi reżiséra filmowi * [[1986]] – [[Ruby Rose]], aùstralëjskô teatrownica === Ùmarlë === * [[1727]] – [[Isaac Newton]], stolemni angelsczi naukòwiec (ùr. 1642) * [[1738]] – [[Jan Balthasar Langa]], górnosorbsczi ksadz, runita, dolmacz na górnosorbsczi jãzëk (ùr. 1697) * [[1806]] – [[Salomea Deszner]], pòlskô teatrownica, òperowô spiewôrka (ùr. 1759) * [[1925]] – [[George Curzon]], britijsczi pòlitikorz, minystr zagrańcznech sprawów, znóny z Linii Curzona – grańcë pòlskô-ruscziej (ùr. 1859) * [[1929]] – [[Ferdinand Foch]], francësczi jenerôł, marszôłk Francëji, marszôłk Polsczi, feldmarszôłk Wiôldżi Britaniji (ùr. 1851) * [[2016]] – [[Anker Jørgensen]], dënsczi politikòrz socjaldemokraticzni, béł premierã Dëńsczi (ùr. 1922) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 76y50nmwcy02un50k275a4x4bec3i01 0 1036 213825 213228 2026-09-16T17:33:19Z Iketsi 3254 ' ' → ' ' 213825 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Feliksa, Anzelma === Wëdarzenia === * [[1734]] – pòlskò-ruskô bitwa kòl [[Wëszecëno|Wëszecëna]]. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[1995]] – [[Izabella Trojanowskô]] === Przësłowié === * Dze na stole chléb i sól, tam przëstãpù ni mô ból. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 0hefvmjr23dkxro6g7qj090mrzuyuc4 0 1105 213936 173890 2026-09-17T11:31:04Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Léón Heyke]] 213936 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 1416 213987 204891 2026-09-17T11:56:52Z Terrus38 14026 213987 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Bëtowò| dopełniacz=Bëtowa| adjektiw_mask=Bëtowsczi| adjektiw_fem=Bëtowskô| céch=POL_Bytów_COA.svg| fana=POL Bytów flag.svg| karta=POL_Bytów_map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=bëtowsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=mieskò-wieskô| gmina=Bëtowò| miejska=| bùrméster=Jireneùsz Józef Gòspòdark| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;15| kod_poczt_um=77-100 | tel_um=59&nbsp;822-23-17| fax_um=59&nbsp;822-25-92| mail_um=| wiéchrzëzna=8.72| stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29| wysokość=| rok=2024| lëdztwò=16 218| gęstość=1859,86 òs./km²| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=77-100| registracëjné tôfle=GBY| TERYT=6222801024| SIMC=| www=http://www.bytow.com.pl| commons=Bytów| }} [[Òbrôzk:Betowo_1(17a).jpg|mały|Bëtowò - dôwny krzëżôcczi zómk. Ninia [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]]]] [[Òbrôzk:Betowo_(1618).png|mały|Dôwné Bëtowò, céchùnk Lubinusa z [[1618]] rokù. ]] [[Òbrôzk:Kościół p.w. Św. Jerzego w Bytowie 2012.JPG|mały|Cerkwiô w Bëtowie]] '''Bëtowò''' ({{jãz.|pl}} ''Bytów'', {{jãz.|de}} ''Bütow'', {{jãz.|uk}} ''Битів''; w zdrojach: ''Butow'' 1321, ''Bytow'' 1335, ''Byttow'' 1345, ''Bytowo'', ''Bütow''; ''Bétowo'' (Cenôwa)) – krézowi gard w Pòrénkòwi [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], sedzba mieskò-wiesczi gminë Bëtowò. Leżi na Bëtowsczim Pòjezerzim, nad rzekama Bòrëją ë Bëtówką. == Pòłożenié == Kòòrdinatë: szérzô - 54°10' N, dłużawa - 17°30' E. == Pòdôwczi == === Gard === * Wiéchrzëzna gardu: 8.72 km² * Lëdztwò gardu: 16 218 mieszkańców === Gmina === * Wiéchrzëzna gminë: 197,44 km² * Lëdztwò gminë: 24 831 mieszkańców === Gard ë gmina === * Bùdżetowé wzątczi ([[2004]] plan): mln [[złoti|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi ([[2004]] plan): mln [[złoti|zł]] == Historëjô == Bëtowò bëło czëdes wôżnym gardã w [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia|Lãbòrskò-bëtowsczi Zemi]] jakô béła lennã Pòlsczégò Królewstwa, a w pachce to mielë pòmòrzczi ksyżëcë ë brambòrsczi elechtorzë. Gardné prawa mô òd 12 lëpińca 1346. == Słôwny lëdze == * [[Szimón Krofey]] * [[Róman Malek]] * [[Rafał Mohr]] == Stôrodôwnotë == * [[Zómk w Bëtowie|Zómk z kùńca XIV wiekù]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 170 * Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. Monitor Polski rok 1946 nr 44, poz. 85[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19460440085]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/520 Bytów w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20051229150209/http://www.library.ucla.edu/yrl/reference/maps/blaeu/germania.jpg Bytow ë Cassubia na kôrce kòl 1600 rokù] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Bëtowò]] m9fmln9d1gbanzfefi1w8k7xg3nra6s 0 1433 213811 211996 2026-09-16T16:39:27Z Iketsi 3254 [[Fòntana]] 213811 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Gdiniô |dopełniacz=Gdini |adjektiw_mask=gdińsczi |adjektiw_fem=gdińskô |céch=POL_Gdynia_COA.svg |fana=POL_Gdynia_flag.svg |karta=Pomorskie Gdynia.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Aleksandra Kosiorek |adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54 |kod_poczt_um=81-382 |tel_um=(+48) 58 66 88 000 |fax_um=(+48) 58 62 09 798 |mail_um=umgdynia@gdynia.pl |wiéchrzëzna=135 |stopniN=54 |minutN=30 |stopniE=18 |minutE=32 |wysokość= |rok=2007 |lëdztwò=248 767 |gęstość=1844 |aglomeracja=1 030 000 |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-000 do 81-919 |registracëjné tôfle=GA |TERYT=2262011 |SIMC= |www=http://www.gdynia.pl |commons=Gdynia }} '''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; {{jãz.|pl}} ''Gdynia'', {{jãz.|de}} ''Gdingen'', 1939–1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa. [[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|Swiãtojańskô]] [[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|[[Fòntana]], Kòscuszkòwsczi plac]] [[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia – 2014]] [[Òbrôzk:00 sea towers (April 2018).jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]] == Miona gardu w zdrojach == w zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1881; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz) == Deklinacjô == {| class="wikitable" |+ ! !{{jãz.|csb}}<ref>{{sloworz.org|8626|9829}}</ref> !{{jãz.|pl}} |- |[[Nazéwôcz]] |Gdiniô |Gdynia |- |[[Rodzôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Dôwôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Winowôcz]] |Gdiniã |Gdynię |- |[[Nôrzãdzôcz|Narzãdzôcz]] |Gdinią |Gdynią |- |[[Môlnik]] |Gdini / Gdiniô |Gdyni |- |[[Wòłôcz|Wòłiwôcz]] |Gdinio / Gdiniô |Gdynio |} == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°32' N, dôłgòta – 18°32' E. Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 248 767 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 135 km² * Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł * Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł == Historiô == * [[X stolaté]] – rëbackô [[wnôżëna]] * [[1253]] – Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam'' * [[1637]] – Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi * [[10 gromicznika]] [[1926]] r. – Nadanié gardnëch prawów * [[séwnik]] [[1939]] – wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] – ''Gotenhafen'') * w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie * [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. – Wëzwòlenié gardu * [[11 czerwińca]] [[1987]] – [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”). == Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã == [[Òbrôzk:Antoni Abraham - pomnik.jpg|mały|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]] [[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]] [[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]] * [[Antón Ôbram]] ([[1869]]–[[1923]]) * Baduszkowa Danuta * Borchardt Karol Olgierd * Brzeski Maciej * Cegielska Franciszka * Dąbek Stanisław * Demel Kazimierz * Gall Iwo * Jastak Hilary * Jurkiewicz Kazimierz * Krauze Augustyn * Kwiatkowski Eugeniusz * Maciejewicz Konstanty * Mężnicki Witold * [[Marión Mòkwa]] * [[Jan Mòrdawsczi]] * Orlicz-Dreszer Gustaw * [[Justyna Plutowska]] * Polkowski Bolesław * Prohaska Włodzimierz * Radtke Jan * Remiszewska Teresa * Romanowski Bolesław * Rummel Julian * Sieradzki Juliusz * Sokół Franciszek * Stankiewicz Mamert * Suchanek Antoni * Śmidowicz Jan * Teliga Leonid * Unrug Józef * Wenda Tadeusz * Zaruski Mariusz * Zegarski Teofil * Żeromski Stefan == Stôrodôwnotë == * [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] ** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô ** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2 ** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5 ** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22 ** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30 ** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. ** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 ** Dworzec Morski, dar. Polska 1 * [[Kamiannô Góra]] ** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1 ** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 * [[Chiloniô]] ** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a * [[Òrłowò]] ** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 ** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 ** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1 ** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6 ** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack ** Dôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack ** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki * [[Òksëwié]] ** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła * [[Grabówk]] ** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej * [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]] ** Willa, dar. Tetmajera 1 * [[Wiôldżi Kack]] ** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca == Partnersczé gardë == Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html] {| class="wikitable sortable" ! Gard ! class="unsortable"| Państwò ! Datum |- | style="text-align:left"| [[Aalborg|Ôlbórg]] | style="text-align:left"| [[Dëńskô]] | style="text-align:center"| 4.8.1987 r. |- | style="text-align:left"| [[Baranowicze]] | style="text-align:left"| [[Biôłorëskô]] | style="text-align:center"| 6.2.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Brooklyn]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 14.2.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Haikoù]] | style="text-align:left"| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] | style="text-align:center"| 24.4.2006 r. |- | style="text-align:left"| [[Króléwc]] | style="text-align:left"| [[Ruskô]] | style="text-align:center"| 27.10.1994 r. |- | style="text-align:left"| [[Karlskróna]] | style="text-align:left"| [[Szwedzkô]] | style="text-align:center"| 29.3.1990 r. |- | style="text-align:left"| [[Kilóna]] | style="text-align:left"| [[Miemieckô]] | style="text-align:center"| 25.6.1985 r. |- | style="text-align:left"| [[Kłajpéda]] | style="text-align:left"| [[Lëtewskô]] | style="text-align:center"| 12.1.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Kòtka]] | style="text-align:left"| [[Fińskô]] | style="text-align:center"| 9.3.1988 r. |- | style="text-align:left"| [[Kristiansand]] | style="text-align:left"| [[Norweskô]] | style="text-align:center"| 21.9.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Kùnda]] | style="text-align:left"| [[Estóńskô]] | style="text-align:center"| 24.2.2001 r. |- | style="text-align:left"| [[Lëpawô]] | style="text-align:left"| [[Łotewskô]] | style="text-align:center"| 12.10.1999 r. |- | style="text-align:left"| [[Plymouth]] | style="text-align:left"| [[Wiôlgô Britanijô]] | style="text-align:center"| 11.9.1976 r. |- | style="text-align:left"| [[Seattle]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 23.4.1994 r. |} == Òbaczë téż == * [[Trzëgard]] * [[Gduńsk]] * [[Sopòt]] * [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze] * [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232 Dzik w wielkim mieście] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë] * [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] iuqx6ud6to1me03dwazh6gufpwq8wys 213812 213811 2026-09-16T16:40:04Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{Òficjalnô starna}} 213812 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Gdiniô |dopełniacz=Gdini |adjektiw_mask=gdińsczi |adjektiw_fem=gdińskô |céch=POL_Gdynia_COA.svg |fana=POL_Gdynia_flag.svg |karta=Pomorskie Gdynia.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Aleksandra Kosiorek |adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54 |kod_poczt_um=81-382 |tel_um=(+48) 58 66 88 000 |fax_um=(+48) 58 62 09 798 |mail_um=umgdynia@gdynia.pl |wiéchrzëzna=135 |stopniN=54 |minutN=30 |stopniE=18 |minutE=32 |wysokość= |rok=2007 |lëdztwò=248 767 |gęstość=1844 |aglomeracja=1 030 000 |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-000 do 81-919 |registracëjné tôfle=GA |TERYT=2262011 |SIMC= |www=http://www.gdynia.pl |commons=Gdynia }} '''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; {{jãz.|pl}} ''Gdynia'', {{jãz.|de}} ''Gdingen'', 1939–1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa. [[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|Swiãtojańskô]] [[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|[[Fòntana]], Kòscuszkòwsczi plac]] [[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia – 2014]] [[Òbrôzk:00 sea towers (April 2018).jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]] == Miona gardu w zdrojach == w zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1881; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz) == Deklinacjô == {| class="wikitable" |+ ! !{{jãz.|csb}}<ref>{{sloworz.org|8626|9829}}</ref> !{{jãz.|pl}} |- |[[Nazéwôcz]] |Gdiniô |Gdynia |- |[[Rodzôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Dôwôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Winowôcz]] |Gdiniã |Gdynię |- |[[Nôrzãdzôcz|Narzãdzôcz]] |Gdinią |Gdynią |- |[[Môlnik]] |Gdini / Gdiniô |Gdyni |- |[[Wòłôcz|Wòłiwôcz]] |Gdinio / Gdiniô |Gdynio |} == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°32' N, dôłgòta – 18°32' E. Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 248 767 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 135 km² * Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł * Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł == Historiô == * [[X stolaté]] – rëbackô [[wnôżëna]] * [[1253]] – Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam'' * [[1637]] – Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi * [[10 gromicznika]] [[1926]] r. – Nadanié gardnëch prawów * [[séwnik]] [[1939]] – wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] – ''Gotenhafen'') * w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie * [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. – Wëzwòlenié gardu * [[11 czerwińca]] [[1987]] – [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”). == Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã == [[Òbrôzk:Antoni Abraham - pomnik.jpg|mały|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]] [[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]] [[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]] * [[Antón Ôbram]] ([[1869]]–[[1923]]) * Baduszkowa Danuta * Borchardt Karol Olgierd * Brzeski Maciej * Cegielska Franciszka * Dąbek Stanisław * Demel Kazimierz * Gall Iwo * Jastak Hilary * Jurkiewicz Kazimierz * Krauze Augustyn * Kwiatkowski Eugeniusz * Maciejewicz Konstanty * Mężnicki Witold * [[Marión Mòkwa]] * [[Jan Mòrdawsczi]] * Orlicz-Dreszer Gustaw * [[Justyna Plutowska]] * Polkowski Bolesław * Prohaska Włodzimierz * Radtke Jan * Remiszewska Teresa * Romanowski Bolesław * Rummel Julian * Sieradzki Juliusz * Sokół Franciszek * Stankiewicz Mamert * Suchanek Antoni * Śmidowicz Jan * Teliga Leonid * Unrug Józef * Wenda Tadeusz * Zaruski Mariusz * Zegarski Teofil * Żeromski Stefan == Stôrodôwnotë == * [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] ** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô ** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2 ** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5 ** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22 ** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30 ** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. ** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 ** Dworzec Morski, dar. Polska 1 * [[Kamiannô Góra]] ** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1 ** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 * [[Chiloniô]] ** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a * [[Òrłowò]] ** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 ** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 ** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1 ** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6 ** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack ** Dôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack ** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki * [[Òksëwié]] ** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła * [[Grabówk]] ** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej * [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]] ** Willa, dar. Tetmajera 1 * [[Wiôldżi Kack]] ** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca == Partnersczé gardë == Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html] {| class="wikitable sortable" ! Gard ! class="unsortable"| Państwò ! Datum |- | style="text-align:left"| [[Aalborg|Ôlbórg]] | style="text-align:left"| [[Dëńskô]] | style="text-align:center"| 4.8.1987 r. |- | style="text-align:left"| [[Baranowicze]] | style="text-align:left"| [[Biôłorëskô]] | style="text-align:center"| 6.2.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Brooklyn]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 14.2.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Haikoù]] | style="text-align:left"| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] | style="text-align:center"| 24.4.2006 r. |- | style="text-align:left"| [[Króléwc]] | style="text-align:left"| [[Ruskô]] | style="text-align:center"| 27.10.1994 r. |- | style="text-align:left"| [[Karlskróna]] | style="text-align:left"| [[Szwedzkô]] | style="text-align:center"| 29.3.1990 r. |- | style="text-align:left"| [[Kilóna]] | style="text-align:left"| [[Miemieckô]] | style="text-align:center"| 25.6.1985 r. |- | style="text-align:left"| [[Kłajpéda]] | style="text-align:left"| [[Lëtewskô]] | style="text-align:center"| 12.1.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Kòtka]] | style="text-align:left"| [[Fińskô]] | style="text-align:center"| 9.3.1988 r. |- | style="text-align:left"| [[Kristiansand]] | style="text-align:left"| [[Norweskô]] | style="text-align:center"| 21.9.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Kùnda]] | style="text-align:left"| [[Estóńskô]] | style="text-align:center"| 24.2.2001 r. |- | style="text-align:left"| [[Lëpawô]] | style="text-align:left"| [[Łotewskô]] | style="text-align:center"| 12.10.1999 r. |- | style="text-align:left"| [[Plymouth]] | style="text-align:left"| [[Wiôlgô Britanijô]] | style="text-align:center"| 11.9.1976 r. |- | style="text-align:left"| [[Seattle]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 23.4.1994 r. |} == Òbaczë téż == * [[Trzëgard]] * [[Gduńsk]] * [[Sopòt]] * [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze] * [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232 Dzik w wielkim mieście] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë] * [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 1tmd099hu29ud3xwjs64550ibu18x2a 0 1447 213806 208489 2026-09-16T16:18:37Z Iketsi 3254 na portalu polska-org.pl → [[Moduł:Polska-org.pl]]; {{Òficjalnô starna}} 213806 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Kartuzë| dopełniacz=Kartuzów| adjektiw_mask=Kartësczi| adjektiw_fem=Kartuskô| céch=POL_Kartuzy_COA.svg| fana=POL Kartuzy flag.svg| karta=Kartuzy_location_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=Kartësczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Mieczysław Grzegorz Gołuński| adres_um=Hallera 1| kod_poczt_um=83-300| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=6,8| stopniN=54|minutN=20'6|stopniE=18|minutE=12'5| wysokość=202,3-254| rok=2016| lëdztwò=14.611<ref name="populacja2016">[http://www.polskawliczbach.pl/Kartuzy Kartuzy] polskawliczbach.pl, pôdawki GUS.</ref>| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48)58 | pòcztowi kòd=83-300| registracëjné tôfle=GKA| TERYT=2205024| SIMC=09345| www=http://www.kartuzy.pl| }} '''Kartuzë''' (téż: '''Kartëzë'''; we zdrojach: ''Kartuzé'' (Cenôwa); {{jãz.|pl}} ''Kartuzy'', {{jãz.|de}} ''Karthaus'') – [[Kartësczi kréz|krézewi gard]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Je to wôżny òstrzódk kaszëbsczi kùlturë. Gard pòłożony je nad jezorama: Karczemném i Klôsztórném. Kartuzë mają jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Tu òd 1380 rokù béł klôsztór kartëzanów. == Pòłożenié == Kòòrdinatë: szérzô - 54°20' N, dôłgòta - 18°12' E. == Pòdôwczi == === Gard === [[Òbrôzk:Kartuzy (Kartuzë), Starostwo Powiatowe - fotopolska.eu (236605).jpg|mały|left|Bùdink przédnictwa krézu w Kartuzach]] [[Òbrôzk:Plac_w_Kartuzach.jpg|mały|left|Kartuzë]] * Lëdztwò gardu: 16 000 mieszkańców * Wiéchrzëzna gardu: 6 km² === Gmina === * Lëdztwò gminë: 13 600 mieszkańców * Wiéchrzëzna gminë: 199 km² === Gard ë gmina === * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł == Historiô == * W [[1907]] rokù założëlë tuwò, m.jin [[Izydor Gùlgòwsczi]] ë [[Friedrich Lorentz]], [[Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié]] (''Verein für kaschubische Volkskunde'') * W [[1929]] rokù doszło tuwò do założeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] (''Zrzeszenie Regionalne Kaszubów'') * W [[1961]] rokù tu szkólna rzekła, żebë starszi doma nie gôdelë do dzecy w rodny [[Kaszëbsczi jãzëk|mòwie]], bò dzecë nie naùczą sã dobrze gadac pò [[Pòlsczi jãzëk|pòlskù]]. == Słôwny lëdze == * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Jan Rómpsczi]] == Stôrodôwnotë == * Pòklôsztórnô z XIV stalata. == Kùltura == * [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra]] * [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca "Kaszëbë"]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Kropidłowska, Teodora [https://zpe.gov.pl/kronika/701515 ''Z dziejów Kartuz i Klasztoru Kartuzjanów w Kartuzach''] == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/883 Kartuzy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” ] * [https://web.archive.org/web/20160305100352/http://www.dmoz.org/search?q=kartuzy&cat=all&all=no Kategòrëjô Kartuzë w Open Directory Project (pòlskòjãzëkòwi dzél)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 4cvfzz8zikv0qtwq0io6leby9dxetei 0 1448 213853 213477 2026-09-16T18:43:56Z Terrus38 14026 213853 wikitext text/x-wiki {{Historiczny región infobox|Región=Kaszëbë|herb=POL Kaszuby COA.svg|fana=POL Kaszuby flag.svg|rodzôcz=Kaszëb|òdjimk=Wejrowo 2.jpg|opisënk_òdjimka=[[Wejrowò|Wejrowsczi]] rënk|kôrta=Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|państwa=[[Pòlskô]]|wôż_môl=[[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Słëpsk]], [[Wejrowò]], [[Chònice]], [[Lãbórg]], [[Kòscérzna]], [[Bëtowò]], [[Kartuzë]], [[Pùck]]|czer_nr=+48 52, +48 58, +48 59}}{{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Etimologiô miona == Òbstoją rozmajité hipòtezë na témie pòchòdzënkù pòzwë Kaszëbë. Mëslono sã nód tim ju w strzédnowiekù; z tegò cządu pòchòdzy hipòteza, nibë miono Kaszëbë (w fòrmie Casshubi) wëwòdzëło sã òd dłëdżich, szëroczich ruchnów, ùłożonëch w gùbë (hùbë), ztądka ''kasac hùbë'' mdzëło òznaczac ''ùkładac w gùbë''. Taczi przekôz pòjawił sã w [[Wiôlgòpòlskô kronika|wiôlgòpòlsczi kronice]], a za nią pòwtôrzôlë jã m. jin. [[Jón Dłëgòsz]] i [[Thomas Kantzow]]. Na hipòteza bëła jesz pòdtrzëmëwónô w XX wiekù. Jinszą wersjã zaczątkòwôł [[Krësztof Celestin Mróngòwiusz]], jaczi pòdôł w swòjim słowôrzu, że miono Kaszëbë pòchòdzy òd kòżëcha (szëba – kòżëch noszony na Kaszëbach). [[Wiktór Czajewsczi]] pòdôwôł, że ne miono pòchòdzy òd ''kòzô szëba'', równak na hipòteza ni nalazła pòpiarcô. [[Adóm Tadeùsz Narëszewicz]] wëwòdzył miono Kaszëbë òd Kizynów-Lutków ([[Chëżónie|Chëżónów]]), tj. Kiszëbów abò Kiszubów. Miemiecczi etnograf Franz Tetzner wëmienił czile bédënków pòchòdzënkù tegò miona, np. òd lëtewsczich słów ''kuzas'' (jup) i ''kuzabas'' (mô czile znaczënków: kòszik z òlszënowi kórë do zbiéraniégò jagòd, [[kłóda]] w wëtrëpie wëkùmòwónégò bóma i westrzédny dzél zôrna), małorusczégò ''kozub'' (òznaczenié ''kòsza'') i pòlsczich słów: ''kazub'', ''kozub'', ''kazubek'', ''kadłubek'' (kòsz z łëka abò kórë). [[Òbrôzk:Stanisław Kujot.png|mały|ks. [[Stanisłôw Kùjot]]|156x156px]] [[Szëmón Matuszôk]] wëprôwôdzył pòzwã ''Kaszëba'' z łacyńsczégò słowa ''casa'' (kasza), co z [[Miemiecczi jãzëk|miemiecką]] ''hubą'' miało dac ''kaszhuba''. Miało to òznaczac chëcz, le téż zemską własnotwò razã z chëczą kmiecô abò òbsadélcë. Zôs W. Hanow, jaczi na fòrmã ''Kaszëbów'' brëkòwôł miemiecczégò znankòwóniô ''die Kassabiten'', wëwòdzy jã òd tłëczeniô (bicô) kaszë, chtërna je jedurnym z przédnëch môltëchów Kaszëbów. Pònemù [[Hieronim Derdowsczi]] pòdôwô, że miono tej krajinë wëwòdzy sã òd kòzlënë, co roscë nad Łebą (''koszebe''). Jedną z nowòtnëch hipòtezów je bédënk, zaczątkowóny przez miemiecczégò slawistã [[Max Vasmer|Maxa]] [[Max Vasmer|Vasmera]], a rozwiniãti przez miemiecczégò badérë [[Heinrich Kunstmann|Heinricha Kunstmanna]]. Kunstmann zasugerowôł, że miono Kaszëbë wëwòdzy sã òd przódëczasnégò grecczégò lëdu Kasòpajów, chtërni zamieszcziwôlë Epir. Jegò zdaniã [[Słowiónie]], co we wczasnym strzédnowiekù zasedlëlë Bałkańsczi Półòstrów, zetknãlë sã z tą mionã, pò czim dzél z nich jã przejimnął i chlastnãła w wãdrówkã na nordã. Nôwiãkszą pòpùlarnotą westrzód badérów zwëskôł równak etimòlogiô zabédowônô przez ks. [[Stanisłôw Kùjot|Stanisława Kùjota]], gôdającô ò tim, że miono ti krajinë pòchòdzy òd jistnika ''kaszuby'', co znankòwôł „wòdë niebëno głãbòczé, wësoczą trawą òbrosłi”. === Òdmiana === {| class="wikitable" |+Òdmiana znankòwnika „kaszëbsczi” ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Pòjedincznô lëczba ! colspan="2" |Wielnô lëczba |- !chłopsczi ôrt !białgłowsczi ôrt !dzecny ôrt !chłopskòpersónowi ôrt !niechłopskòpersónowi ôrt |- ![[Nazéwôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |- ![[Rodzôcz]] |kaszëbsczégò |kaszëbsczi |kaszëbsczégò |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Dôwôcz]] |kaszëbsczémù |kaszëbsczi |kaszëbsczémù |kaszëbsczim |kaszëbsczim |- ![[Winowôcz]] |kaszëbsczi / kaszëbsczégò |kaszëbską |kaszëbsczé |kaszëbsczich |kaszëbsczé |- ![[Nôrzãdzôcz]] |kaszëbsczim |kaszëbską |kaszëbsczim |kaszëbsczima |kaszëbsczima |- ![[Môlnik]] |kaszëbsczim |kaszëbsczi |kaszëbsczim |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Wòłôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |} == Symbòle == {{Apartny artikel|Nôrodny symból}} <gallery mode="packed"> Òbrôzk:CSB Flag.svg|[[Fana Kaszëbsczi|Kaszëbskô fana]] Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|Herb Kaszëb Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|[[Kaszëbsczi wësziwk]] </gallery> == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Grańcë Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë a zemi Słowińców]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Ódra|Ódrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerat Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpińce]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] == Ekònomiô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: {{Kòlumnë|em=18|1= ;jistniejącé * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù ** ''Na bôłtach ë w bòrach'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] – [[Internet|internetowi]] pòrtal czësto pò kaszëbskù * [[Kurierbytowski.com.pl]] – [[Internet|internetowi]] cządnik, czedës dzélã pò kaszëbskù * [[Gazetakaszubska.org]] – pòlskòjãzëkòwô internetowô starna o pòmòrsczich wiadomòscach * [[Magazynkaszuby.pl]] – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[Gryf (cządnik, 1908–1934)]] * [[Klëka (cządnik, 1937–1939)]] * [[Gazeta Kartuska (1922–1939)]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'', ''[[Farwë Kaszëb (TVP3 Gduńsk)|Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[Òdroda (1999–2006)|Òdroda]] – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Głos Kaszub]] }} == Znóny lëdze == Lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch grańcach), abò z nią zrzeszony: {{Kòlumnë|em=24|1= * [[Witołd Bòbrowsczi]] – runita * [[Andrzej Bronk]] – filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] – pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski/Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwia Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] – biznesman * [[Gerat Labùda]] – dzejownik * [[Czesław Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]] – architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] – ùsôdzca słowów pòlsczégò nôrodnégò himna * [[Jarosław Selin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] – aktorka }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Pòmòrskô]], [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] |col3= === Kaszëbizna === {{#categorytree:Kaszëbizna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * Agnieszka Dobrowolska. ''O nazwie Kaszuby''. „Onomastica”. t. IV, 1958. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] [[Kategòrëjô:Regionë Pòlsczi]] 6w03363yc7ncllibgigqjadswh71718 213958 213853 2026-09-17T11:46:08Z Terrus38 14026 213958 wikitext text/x-wiki {{Historiczny región infobox|Región=Kaszëbë|herb=POL Kaszuby COA.svg|fana=POL Kaszuby flag.svg|rodzôcz=Kaszëb|òdjimk=Wejrowo 2.jpg|opisënk_òdjimka=[[Wejrowò|Wejrowsczi]] rënk|kôrta=Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|państwa=[[Pòlskô]]|wôż_môl=[[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Słëpsk]], [[Wejrowò]], [[Chònice]], [[Lãbórg]], [[Kòscérzna]], [[Bëtowò]], [[Kartuzë]], [[Pùck]]|czer_nr=+48 52, +48 58, +48 59}}{{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Etimologiô miona == Òbstoją rozmajité hipòtezë na témie pòchòdzënkù pòzwë Kaszëbë. Mëslono sã nód tim ju w strzédnowiekù; z tegò cządu pòchòdzy hipòteza, nibë miono Kaszëbë (w fòrmie Casshubi) wëwòdzëło sã òd dłëdżich, szëroczich ruchnów, ùłożonëch w gùbë (hùbë), ztądka ''kasac hùbë'' mdzëło òznaczac ''ùkładac w gùbë''. Taczi przekôz pòjawił sã w [[Wiôlgòpòlskô kronika|wiôlgòpòlsczi kronice]], a za nią pòwtôrzôlë jã m. jin. [[Jón Dłëgòsz]] i [[Thomas Kantzow]]. Na hipòteza bëła jesz pòdtrzëmëwónô w XX wiekù. Jinszą wersjã zaczątkòwôł [[Krësztof Celestin Mróngòwiusz]], jaczi pòdôł w swòjim słowôrzu, że miono Kaszëbë pòchòdzy òd kòżëcha (szëba – kòżëch noszony na Kaszëbach). [[Wiktór Czajewsczi]] pòdôwôł, że ne miono pòchòdzy òd ''kòzô szëba'', równak na hipòteza ni nalazła pòpiarcô. [[Adóm Tadeùsz Narëszewicz]] wëwòdzył miono Kaszëbë òd Kizynów-Lutków ([[Chëżónie|Chëżónów]]), tj. Kiszëbów abò Kiszubów. Miemiecczi etnograf Franz Tetzner wëmienił czile bédënków pòchòdzënkù tegò miona, np. òd lëtewsczich słów ''kuzas'' (jup) i ''kuzabas'' (mô czile znaczënków: kòszik z òlszënowi kórë do zbiéraniégò jagòd, [[kłóda]] w wëtrëpie wëkùmòwónégò bóma i westrzédny dzél zôrna), małorusczégò ''kozub'' (òznaczenié ''kòsza'') i pòlsczich słów: ''kazub'', ''kozub'', ''kazubek'', ''kadłubek'' (kòsz z łëka abò kórë). [[Òbrôzk:Stanisław Kujot.png|mały|ks. [[Stanisłôw Kùjot]]|156x156px]] [[Szëmón Matuszôk]] wëprôwôdzył pòzwã ''Kaszëba'' z łacyńsczégò słowa ''casa'' (kasza), co z [[Miemiecczi jãzëk|miemiecką]] ''hubą'' miało dac ''kaszhuba''. Miało to òznaczac chëcz, le téż zemską własnotwò razã z chëczą kmiecô abò òbsadélcë. Zôs W. Hanow, jaczi na fòrmã ''Kaszëbów'' brëkòwôł miemiecczégò znankòwóniô ''die Kassabiten'', wëwòdzy jã òd tłëczeniô (bicô) kaszë, chtërna je jedurnym z przédnëch môltëchów Kaszëbów. Pònemù [[Hieronim Derdowsczi]] pòdôwô, że miono tej krajinë wëwòdzy sã òd kòzlënë, co roscë nad Łebą (''koszebe''). Jedną z nowòtnëch hipòtezów je bédënk, zaczątkowóny przez miemiecczégò slawistã [[Max Vasmer|Maxa]] [[Max Vasmer|Vasmera]], a rozwiniãti przez miemiecczégò badérë [[Heinrich Kunstmann|Heinricha Kunstmanna]]. Kunstmann zasugerowôł, że miono Kaszëbë wëwòdzy sã òd przódëczasnégò grecczégò lëdu Kasòpajów, chtërni zamieszcziwôlë Epir. Jegò zdaniã [[Słowianie]], co we wczasnym strzédnowiekù zasedlëlë Bałkańsczi Półòstrów, zetknãlë sã z tą mionã, pò czim dzél z nich jã przejimnął i chlastnãła w wãdrówkã na nordã. Nôwiãkszą pòpùlarnotą westrzód badérów zwëskôł równak etimòlogiô zabédowônô przez ks. [[Stanisłôw Kùjot|Stanisława Kùjota]], gôdającô ò tim, że miono ti krajinë pòchòdzy òd jistnika ''kaszuby'', co znankòwôł „wòdë niebëno głãbòczé, wësoczą trawą òbrosłi”. === Òdmiana === {| class="wikitable" |+Òdmiana znankòwnika „kaszëbsczi” ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Pòjedincznô lëczba ! colspan="2" |Wielnô lëczba |- !chłopsczi ôrt !białgłowsczi ôrt !dzecny ôrt !chłopskòpersónowi ôrt !niechłopskòpersónowi ôrt |- ![[Nazéwôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |- ![[Rodzôcz]] |kaszëbsczégò |kaszëbsczi |kaszëbsczégò |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Dôwôcz]] |kaszëbsczémù |kaszëbsczi |kaszëbsczémù |kaszëbsczim |kaszëbsczim |- ![[Winowôcz]] |kaszëbsczi / kaszëbsczégò |kaszëbską |kaszëbsczé |kaszëbsczich |kaszëbsczé |- ![[Nôrzãdzôcz]] |kaszëbsczim |kaszëbską |kaszëbsczim |kaszëbsczima |kaszëbsczima |- ![[Môlnik]] |kaszëbsczim |kaszëbsczi |kaszëbsczim |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Wòłôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |} == Symbòle == {{Apartny artikel|Nôrodny symból}} <gallery mode="packed"> Òbrôzk:CSB Flag.svg|[[Fana Kaszëbsczi|Kaszëbskô fana]] Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|Herb Kaszëb Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|[[Kaszëbsczi wësziwk]] </gallery> == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Grańcë Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë a zemi Słowińców]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Ódra|Ódrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerat Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpińce]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] == Ekònomiô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: {{Kòlumnë|em=18|1= ;jistniejącé * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù ** ''Na bôłtach ë w bòrach'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] – [[Internet|internetowi]] pòrtal czësto pò kaszëbskù * [[Kurierbytowski.com.pl]] – [[Internet|internetowi]] cządnik, czedës dzélã pò kaszëbskù * [[Gazetakaszubska.org]] – pòlskòjãzëkòwô internetowô starna o pòmòrsczich wiadomòscach * [[Magazynkaszuby.pl]] – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[Gryf (cządnik, 1908–1934)]] * [[Klëka (cządnik, 1937–1939)]] * [[Gazeta Kartuska (1922–1939)]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'', ''[[Farwë Kaszëb (TVP3 Gduńsk)|Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[Òdroda (1999–2006)|Òdroda]] – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Głos Kaszub]] }} == Znóny lëdze == Lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch grańcach), abò z nią zrzeszony: {{Kòlumnë|em=24|1= * [[Witołd Bòbrowsczi]] – runita * [[Andrzej Bronk]] – filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] – pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski/Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwia Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] – biznesman * [[Gerat Labùda]] – dzejownik * [[Czesław Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]] – architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] – ùsôdzca słowów pòlsczégò nôrodnégò himna * [[Jarosław Selin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] – aktorka }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Pòmòrskô]], [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] |col3= === Kaszëbizna === {{#categorytree:Kaszëbizna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * Agnieszka Dobrowolska. ''O nazwie Kaszuby''. „Onomastica”. t. IV, 1958. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] [[Kategòrëjô:Regionë Pòlsczi]] s9k179kuo4r60ea7csy8zwje0w29no6 213979 213958 2026-09-17T11:53:49Z Terrus38 14026 213979 wikitext text/x-wiki {{Historiczny región infobox|Región=Kaszëbë|herb=POL Kaszuby COA.svg|fana=POL Kaszuby flag.svg|rodzôcz=Kaszëb|òdjimk=Wejrowo 2.jpg|opisënk_òdjimka=[[Wejrowò|Wejrowsczi]] rënk|kôrta=Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|państwa=[[Pòlskô]]|wôż_môl=[[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Słëpsk]], [[Wejrowò]], [[Chònice]], [[Lãbórg]], [[Kòscérzna]], [[Bëtowò]], [[Kartuzë]], [[Pùck]]|czer_nr=+48 52, +48 58, +48 59}}{{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Etimologiô miona == Òbstoją rozmajité hipòtezë na témie pòchòdzënkù pòzwë Kaszëbë. Mëslono sã nód tim ju w strzédnowiekù; z tegò cządu pòchòdzy hipòteza, nibë miono Kaszëbë (w fòrmie Casshubi) wëwòdzëło sã òd dłëdżich, szëroczich ruchnów, ùłożonëch w gùbë (hùbë), ztądka ''kasac hùbë'' mdzëło òznaczac ''ùkładac w gùbë''. Taczi przekôz pòjawił sã w [[Wiôlgòpòlskô kronika|wiôlgòpòlsczi kronice]], a za nią pòwtôrzôlë jã m. jin. [[Jón Dłëgòsz]] i [[Thomas Kantzow]]. Na hipòteza bëła jesz pòdtrzëmëwónô w XX wiekù. Jinszą wersjã zaczątkòwôł [[Krësztof Celestin Mróngòwiusz]], jaczi pòdôł w swòjim słowôrzu, że miono Kaszëbë pòchòdzy òd kòżëcha (szëba – kòżëch noszony na Kaszëbach). [[Wiktór Czajewsczi]] pòdôwôł, że ne miono pòchòdzy òd ''kòzô szëba'', równak na hipòteza ni nalazła pòpiarcô. [[Adóm Tadeùsz Narëszewicz]] wëwòdzył miono Kaszëbë òd Kizynów-Lutków ([[Chëżónie|Chëżónów]]), tj. Kiszëbów abò Kiszubów. Miemiecczi etnograf Franz Tetzner wëmienił czile bédënków pòchòdzënkù tegò miona, np. òd lëtewsczich słów ''kuzas'' (jup) i ''kuzabas'' (mô czile znaczënków: kòszik z òlszënowi kórë do zbiéraniégò jagòd, [[kłóda]] w wëtrëpie wëkùmòwónégò bóma i westrzédny dzél zôrna), małorusczégò ''kozub'' (òznaczenié ''kòsza'') i pòlsczich słów: ''kazub'', ''kozub'', ''kazubek'', ''kadłubek'' (kòsz z łëka abò kórë). [[Òbrôzk:Stanisław Kujot.png|mały|ks. [[Stanisłôw Kùjot]]|156x156px]] [[Szëmón Matuszôk]] wëprôwôdzył pòzwã ''Kaszëba'' z łacyńsczégò słowa ''casa'' (kasza), co z [[Miemiecczi jãzëk|miemiecką]] ''hubą'' miało dac ''kaszhuba''. Miało to òznaczac chëcz, le téż zemską własnotwò razã z chëczą kmiecô abò òbsadélcë. Zôs W. Hanow, jaczi na fòrmã ''Kaszëbów'' brëkòwôł miemiecczégò znankòwóniô ''die Kassabiten'', wëwòdzy jã òd tłëczeniô (bicô) kaszë, chtërna je jedurnym z przédnëch môltëchów Kaszëbów. Pònemù [[Hieronim Derdowsczi]] pòdôwô, że miono tej krajinë wëwòdzy sã òd kòzlënë, co roscë nad Łebą (''koszebe''). Jedną z nowòtnëch hipòtezów je bédënk, zaczątkowóny przez miemiecczégò slawistã [[Max Vasmer|Maxa]] [[Max Vasmer|Vasmera]], a rozwiniãti przez miemiecczégò badérë [[Heinrich Kunstmann|Heinricha Kunstmanna]]. Kunstmann zasugerowôł, że miono Kaszëbë wëwòdzy sã òd przódëczasnégò grecczégò lëdu Kasòpajów, chtërni zamieszcziwôlë Epir. Jegò zdaniã [[Słowianie]], co we wczasnym strzédnowiekù zasedlëlë Bałkańsczi Półòstrów, zetknãlë sã z tą mionã, pò czim dzél z nich jã przejimnął i chlastnãła w wãdrówkã na nordã. Nôwiãkszą pòpùlarnotą westrzód badérów zwëskôł równak etimòlogiô zabédowônô przez ks. [[Stanisłôw Kùjot|Stanisława Kùjota]], gôdającô ò tim, że miono ti krajinë pòchòdzy òd jistnika ''kaszuby'', co znankòwôł „wòdë niebëno głãbòczé, wësoczą trawą òbrosłi”. === Òdmiana === {| class="wikitable" |+Òdmiana znankòwnika „kaszëbsczi” ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Pòjedincznô lëczba ! colspan="2" |Wielnô lëczba |- !chłopsczi ôrt !białgłowsczi ôrt !dzecny ôrt !chłopskòpersónowi ôrt !niechłopskòpersónowi ôrt |- ![[Nazéwôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |- ![[Rodzôcz]] |kaszëbsczégò |kaszëbsczi |kaszëbsczégò |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Dôwôcz]] |kaszëbsczémù |kaszëbsczi |kaszëbsczémù |kaszëbsczim |kaszëbsczim |- ![[Winowôcz]] |kaszëbsczi / kaszëbsczégò |kaszëbską |kaszëbsczé |kaszëbsczich |kaszëbsczé |- ![[Nôrzãdzôcz]] |kaszëbsczim |kaszëbską |kaszëbsczim |kaszëbsczima |kaszëbsczima |- ![[Môlnik]] |kaszëbsczim |kaszëbsczi |kaszëbsczim |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Wòłôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |} == Symbòle == {{Apartny artikel|Nôrodny symból}} <gallery mode="packed"> Òbrôzk:CSB Flag.svg|[[Fana Kaszëbsczi|Kaszëbskô fana]] Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|Herb Kaszëb Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|[[Kaszëbsczi wësziwk]] </gallery> == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Grańcë Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë a zemi Słowińców]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Ódra|Ódrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerat Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpińce]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] == Ekònomiô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: {{Kòlumnë|em=18|1= ;jistniejącé * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù ** ''Na bôłtach ë w bòrach'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] – [[Internet|internetowi]] pòrtal czësto pò kaszëbskù * [[Kurierbytowski.com.pl]] – [[Internet|internetowi]] cządnik, czedës dzélã pò kaszëbskù * [[Gazetakaszubska.org]] – pòlskòjãzëkòwô internetowô starna o pòmòrsczich wiadomòscach * [[Magazynkaszuby.pl]] – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[Gryf (cządnik, 1908–1934)]] * [[Klëka (cządnik, 1937–1939)]] * [[Gazeta Kartuska (1922–1939)]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'', ''[[Farwë Kaszëb (TVP3 Gduńsk)|Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[Òdroda (1999–2006)|Òdroda]] – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Głos Kaszub]] }} == Znóny lëdze == Lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch grańcach), abò z nią zrzeszony: {{Kòlumnë|em=24|1= * [[Witołd Bòbrowsczi]] – runita * [[Andrzej Bronk]] – filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] – pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski/Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwia Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] – biznesman * [[Gerat Labùda]] – dzejownik * [[Czesław Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]] – architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] – ùsôdzca słowów pòlsczégò nôrodnégò himna * [[Jarosław Selin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] – aktorka }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Pòmòrskô]], [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] |col3= === Kaszëbizna === {{#categorytree:Kaszëbizna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * Agnieszka Dobrowolska. ''O nazwie Kaszuby''. „Onomastica”. t. IV, 1958. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] [[Kategòrëjô:Regionë Pòlsczi]] ezj29h57mt8bibz1eakb083yzt8tkmy 0 1467 213959 212006 2026-09-17T11:46:15Z Terrus38 14026 213959 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowianie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (cządnik, 1990–1991)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Òdroda|Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historiô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]–[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié ({{jãz.|en}} ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]–[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerat Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezari Obracht-Prondzyńsczi]]: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009, s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * [[Kazimierz Kleina]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezary Obracht-Prondzyński]] (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353–362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf * https://histmag.org/Mowisz-Kaszubi-myslisz...-Kim-sa-ludzie-pogranicza-9219 * https://www.busemprzezswiat.pl/2019/01/kaszubi-tajemniczy-lud-polnocy-polski/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowianie]] 217tbbv0bgnw485ylyos0d29uq5ns2g 0 1535 213908 208733 2026-09-17T11:21:02Z Terrus38 14026 213908 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''24 gòdnika''' je 358. (359.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 7 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Adóm, Éwa * [[Wilëjô Gòdów]] (w łacyńsczim kòscele) === Wëdarzenia === * [[1898]] – w Warszawie òstôł pòstawiony pòmnik Adama Mickewicza * [[1955]] – Poznańsczi Ùniwersytet òstôł przemionowóny na Ùniwersytet m. Adama Mickewicza (UAM). * [[1966]] – sowieckô sonda Łuna 13 wëlądowa na [[Miesądz|Miesądzu]]. === Ùrodzëlë sã === * 3. ròk p.n.e. – Galba, rzimsczi cysôrz (ùm. w 69. ròku n.e.) * [[1166]] – Jan bez Zemi, krol angelsczi (ùm. 1216) * [[1798]] – hr. [[Tytus Działyński]], pòlsczi pòlitikôrz, mecenas kùńsztu, ùsadzył muzeum w Kórniku * [[1798]] – [[Adóm Mickewicz]], pòlsczi nôrodny pòéta (ùm. 1855) * [[1818]] – [[James Prescott Joule]], angelsczi fizëk (ùm. 1889) * [[1888]] – [[Juan Ramón Jiménez]], szpańsczi pòéta, noblësta (ùm. 1958) * [[1964]] – [[Anja Orthodox]], pòlsko spiéwôrka goth-rock * [[1971]] – [[Ricky Martin]], portoricańskò-amerikańsczi spiéwôk === Ùmarlë === * [[1524]] – [[Vasco da Gama]], pòrtugalsczi podróżnik (ùr. 1469) * [[1863]] – [[William Makepeace Thackeray]], angelsczi runita (ùr. 1811). * [[1913]] – [[Stefan Ramułt]], kaszëbsczi jãzëkòznajôrz (ùr. 1859) * [[1992]] – Peyo, belgijsczi céchừnkorz, ùsadzył Smerfy (ùr. 1928) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9h7rp84ox0xngyvdckd2hjbl2e0l93i 0 1592 213931 213018 2026-09-17T11:29:45Z Terrus38 14026 213931 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''16 pazdzérznika''' je 289. (290.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 76 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Aùrelión, Émil, Gaweł, Grzegórz, Jiga, Jadwiga, Lubògòst, Małgòrzata, Walãti === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1726]] - [[Daniel Chodowiecki]], malownik * [[1927]] - [[Günter Grass]], pisôrz, noblista === Ùmiarlë === * [[1939]] - [[Léón Heyka]], pòéta == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ef15lww4000grbjl43fajfd525q35uq 0 1681 213932 176460 2026-09-17T11:29:54Z Terrus38 14026 213932 wikitext text/x-wiki '''1939''' / MCMXXXIX <center>[[1937]] « [[1938]] « '''1939''' » [[1940]] » [[1941]]</center> === Wëdarzenia === * [[1 séwnika]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[16 rujana]] - [[Léón Heyka]] - pierszi pòéta, chtërën pisôł nordową kaszëbizną lësôcką. [[Kategòrëjô:XX stolaté]] nh37baup5doymxb2d132tuqrqmmsx4z 0 1698 213918 185989 2026-09-17T11:25:52Z Terrus38 14026 213918 wikitext text/x-wiki '''1956''' / MCMLVI <center>[[1954]] « [[1955]] « '''1956''' » [[1957]] » [[1958]]</center> === Wëdarzenia === * [[2 gòdnika]] bëło założoné [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] - (òriginalnô pòzwa ''Zrzeszenie Kaszubskie''). === Ùrodzëlë sã === * [[Stanisłôw Janka]] * [[Raul Lozano]] === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] 5aaouqskcoz5xtk9e4i7qeczo2pbd8j 0 1839 213933 175144 2026-09-17T11:30:04Z Terrus38 14026 213933 wikitext text/x-wiki {{Rok w jinszich kalãdôrzach|1885}} '''1885''' / MDCCCLXXXV – [[Przestãpny rok|rok nieprzestãpny]] (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na [[czwiôrtk]] pòdług [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczégò kalãdôrza]]. Nót je równak pamiãtac, że jaż do [[1929]] w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a [[juliańsczi kalãdôrz]]. Pòdług [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdôrza]] pòczątk 1885 rokù przëpôdł na [[wtórk]] i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni. Je to 1885 rok naszi erë (pò narodzenim [[Jezës Christus|Christusa]]), 885. rok drëdżégò tësąclecô, 85. rok XIX stolatégò, 5. rok 9-égò dzesãcolecô XIX stolatégò. === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[Léón Heyka]] - pierszi pòéta, chtërën pisôł nordową kaszëbizną lësôcką. * [[Michał Nawka]] === Ùmarlë === * <center>'''Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok'''</center> <center>[[1883]] « [[1884]] « '''1885''' » [[1886]] » [[1887]]</center> {{Kalãdôrz roczny|4|0|3}} [[Kategòrëjô:XIX stolaté]] phncjmkxboxy1susm1z973ywrbj46kw 213934 213933 2026-09-17T11:30:14Z Terrus38 14026 213934 wikitext text/x-wiki {{Rok w jinszich kalãdôrzach|1885}} '''1885''' / MDCCCLXXXV – [[Przestãpny rok|rok nieprzestãpny]] (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na [[czwiôrtk]] pòdług [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczégò kalãdôrza]]. Nót je równak pamiãtac, że jaż do [[1929]] w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a [[juliańsczi kalãdôrz]]. Pòdług [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdôrza]] pòczątk 1885 rokù przëpôdł na [[wtórk]] i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni. Je to 1885 rok naszi erë (pò narodzenim [[Jezës Christus|Christusa]]), 885. rok drëdżégò tësąclecô, 85. rok XIX stolatégò, 5. rok 9-égò dzesãcolecô XIX stolatégò. === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[Léón Heyka]] - pierszi pòéta, chtëren pisôł nordową kaszëbizną lësôcką. * [[Michał Nawka]] === Ùmiarlë === * <center>'''Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok'''</center> <center>[[1883]] « [[1884]] « '''1885''' » [[1886]] » [[1887]]</center> {{Kalãdôrz roczny|4|0|3}} [[Kategòrëjô:XIX stolaté]] 5r0wa7y8g0t3v4wndffte5yz4y6rfy9 0 1902 213888 212730 2026-09-16T19:08:43Z Terrus38 14026 213888 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bólszewò|Bólszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadiô Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] * [[Spòdlecznô Szkòla m. Jana Trepczika w Miszewie]] – [[:d:Q140782660]] * Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Trepczika (na tekst frantówczi dlô dzecy w kaszëbsczim jãzëkù) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] t0jlxpivmid9u30qy21y33tsgv01kzf 0 2378 213810 208344 2026-09-16T16:38:49Z Iketsi 3254 [[Fòntana]] 213810 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%">{{Infobox-Wòjewództwò|miono=Pòmòrsczé wòjewództwò|gwôsné miono=Województwo pomorskie|fana=POL województwo pomorskie flag.svg|miono-genitiw=Pòmòrsczégò wòjewództwò|herb=POL województwo pomorskie COA.svg|Òbrôzk=Danzig Krantor Gdansk Żuraw.jpg|na karce=Pomorskie (EE,E NN,N).png|stolëca=Gduńsk|Marszôłk=[[Mieczësłôw Struk]] (PO)|Wòjewoda=[[Béjata Rutkewicz]] (PO)|wiéchrzëzna=18 310,34|lëdztwò=2 346 065|rok=2021|Merk=PM|kòd=PL-PM|Registracëjné tôfle=G|Ùrbanizacjô=64%|www=https://www.pomorskie.eu}}</div> '''Pòmòrsczé wòjewództwò''' ({{jãz.|pl}} ''Województwo pomorskie'') – jedna òd 16 jednostków administracyjnégò pòdzéla [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad [[Bôłt|Bôłtã.]] Stolëcznym gardã je [[Gduńsk]]. Zajimô òbrëmienié ò wiéchrzëznie 18 310,34 km². Je nôdali wësëniãtim na nordã wòjewództwã kraju. 30 czerwińca 2024 rokù wòjewództwò miało wicy jak 2,36 mln mieszkańców. == Historiô == [[Òbrôzk:PMna49.png|lewo|mały|Wòjewództwa z lat 1975–1998 z grańcą terôczasnégò pòmòrsczégò wòjewództwa]] Pòmòrsczé wòjewództwò òstało stwòrzoné w 1999 rokù z wòjewództwów pòprzednégò administracyjnégò pòdzela: * gduńsczégò (''całowno'') * stôlpsczégò (''òkróm gmin [[Sławieńsczi kréz|sławieńsczégò]] [[Słôwieńsczi kréz|krézu]]<nowiki/>'') * jelbiąsczégò (''leno gminë krézów [[Nowòdwòrsczi kréz|nowòdwòrsczégò]], [[Malbòrsczi kréz|malbòrsczégò]], [[Kwidzëńsczi kréz|kwidzyńsczégò]] i terôczasnégò [[Sztumsczi kréz|sztumsczégò]]'') * bëdgòsczégò (''leno 3 z 4 gminów [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]]''). Z przëczënë òprzéczków Bëdgòszczë nie pòwstało wiôldżé pòmòrsczé wòjewództwò òbjimającé téż [[Bëdgòszcz]], [[Torń]], [[Włocłôwk]] i [[Grëdządz]] (dzysdnia bãdącëch dzélã [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]). == Geògrafiô == Wedle pòdôwków z 1 stëcznika 2014 r. wiéchrzëzna wòjewództwa wënosëła 18 310,34 km². Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2012 r., w pòmòrsczim wòjewództwie lasë òbjimałë wiéchrzëznã 664,4 tës. ha, co skłôdô sã na 36,3% jégò całowny pòwiérzchnie. 9,8 tës. ha lasów leżi na terenach nôrodnëch parków. == Krézë == [[Òbrôzk:Pomeranian Voivodeship administrative map.svg|centruj|500px|mały|Administracyjnô kôrta pòmòrsczégò wòjewództwa (pò pòlskù)]] {| class="wikitable sortable" width="700" style="text-align:right;" |+Gardë na prawach pòwiôtu !Herb !Gard na prawach pòwiôtu !Lëdztwò <small>(</small><small>30 czerwińca 2024)</small><ref>https://web.archive.org/web/20120211161351/http://demografia.stat.gov.pl/BazaDemografia/</ref> !Wiéchrzëzna <small>[km²]</small><ref name=":1">https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2023-roku,7,20.html</ref> |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:Gdansk_COA.svg|29x29px]] | style="text-align:left;" |[[Gduńsk]] |487 834 |683 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Gdynia_COA.svg|28x28px]] | style="text-align:left;" |[[Gdiniô]] |240 554 |391 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Słupsk_COA_1.svg|24x24px]] | style="text-align:left;" |[[Stôłpsk|Słëpsk]] |85 135 |52,72 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Sopot_COA.svg|39x39px]] | style="text-align:left;" |[[Sopòt]] |31 696 |28 |} {| class="wikitable sortable" width="700" style="text-align:center;" |+Krézë !Herb !Kréz !Stolëca !Lëdztwò <small>(2024)</small> !Wiéchrzëzna <small>[km²]</small> |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_wejherowski_COA.svg|27x27px]] |[[Wejrowsczi kréz]] |[[Wejrowò]] |230 301 |1279,84 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kartuski_COA.svg|28x28px]] |[[Kartësczi kréz]] |[[Kartuzë]] |154 695 |1120,04 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_gdański_COA.svg|29x29px]] |[[Gduńsczi kréz]] |[[Pruszcz]] |132 802 |793,17 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_starogardzki_COA.svg|32x32px]] |[[Starogardzczi kréz]] |[[Starogarda]] |124 979 |1345,28 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_tczewski_COA.svg|28x28px]] |[[Dërszewsczi kréz]] |[[Dërszewò]] |110 865 |697,54 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_słupski_COA.svg|28x28px]] |[[Stôłpsczi kréz]] |[[Stôłpsk|Słëpsk]] |96 140 |2294,41 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_chojnicki_COA.svg|31x31px]] |[[Chònicczi kréz]] |[[Chònice]] |95 759 |1364,25 |- |[[Òbrôzk:POL_Coa_powiat_pucki.svg|27x27px]] |[[Pùcczi kréz]] |[[Pùck]] |92 154 |577,85 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kwidzyński_COA.svg|28x28px]] |[[Kwidzëńsczi kréz|Kwidzyńsczi kréz]] |[[Kwidzëno]] |79 941 |834,64 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_bytowski_COA.svg|28x28px]] |[[Bëtowsczi kréz]] |[[Bëtowò]] |76 302 |2192,81 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kościerski_COA_1.svg|27x27px]] |[[Kòscérsczi kréz]] |[[Kòscérzna]] |72 201 |1165,85 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_lęborski_COA.svg|29x29px]] |[[Lãbòrsczi kréz]] |[[Lãbórg]] |63 576 |706,99 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_malborski_COA.svg|28x28px]] |[[Malbòrsczi kréz]] |[[Malbórg]] |60 438 |494,63 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_człuchowski_COA.svg|31x31px]] |[[Człëchòwsczi kréz]] |[[Człuchòwò|Człëchòwò]] |52 978 |1574,41 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_sztumski_COA.svg|30x30px]] |[[Sztumsczi kréz]] |[[Sztëm|Sztum]] |38 093 |730,85 |- |[[Òbrôzk:POL_Powiat_nowodworski_COA.svg|32x32px]] |[[Nowòdwòrsczi kréz]] |[[Nowi Dwór]] |33 513 |652,75 |} == Gardë == <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Bytow COA.svg|24px]] [[Bëtowò]] * [[Òbrôzk:POL Brusy COA.svg|24px]] [[Brusë]] * [[Òbrôzk:POL Chojnice COA.svg|24px]] [[Chònice]] * [[Òbrôzk:POL Czersk COA.svg|24px]] [[Czérskò|Czersk]] * [[Òbrôzk:POL Dzierzgoń COA.svg|24px]] [[Dzërzgóń]] * [[Òbrôzk:POL Człuchów COA.svg|24px]] [[Człuchòwò|Człëchòwò]] * [[Òbrôzk:POL Czarne COA.svg|24px]] [[Czôrné|Hamersztëno]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Czarna Woda COA.svg|24px]] [[Czôrnô Wòda]] * [[Òbrôzk:POL Tczew COA 1.svg|24px]] [[Dërszewò]] * [[Òbrôzk:POL Debrzno COA old.svg|24px]] [[Frédląd|Prësczi Frédląd]] * [[Òbrôzk:POL Gdynia COA.svg|24px]] [[Gdiniô]] * [[Òbrôzk:POL Gdańsk COA.svg|29x29px]] [[Gduńsk]] * [[Òbrôzk:POL Gniew COA.svg|24px]] [[Gméw]] * [[Òbrôzk:POL Hel COA.svg|24px]] [[Hél]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Kępice COA (2004-2017).svg|24px]] [[Kãpice]] * [[Òbrôzk:POL Jastarnia COA.svg|24px]] [[Jastarniô]] * [[Òbrôzk:POL Kartuzy COA.svg|24px]] [[Kartuzë]] * [[Òbrôzk:POL Kościerzyna COA.svg|24px]] [[Kòscérzna]] * [[Òbrôzk:POL Kwidzyn COA.svg|24px]] [[Kwidzëno]] * [[Òbrôzk:POL Lębork COA.svg|24px]] [[Lãbórg]] * [[Òbrôzk:POL Łeba COA 1.svg|24px]] [[Łeba]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Malbork COA.svg|24px]] [[Malbórg]] * [[Òbrôzk:POL Miastko COA 1.svg|24px]] [[Miastkò]] * [[Òbrôzk:POL Krynica Morska COA.svg|24px]] [[Krynica Morska|Mòrskô Krënica]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Dwór Gdański COA.svg|24px]] [[Nowi Dwór]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Staw COA.svg|24px]] [[Nowy Staw|Nowi Stôw]] * [[Òbrôzk:POL Pelplin COA.svg|24px]] [[Pelplëno]] * [[Òbrôzk:POL Prabuty COA.svg|24px]] [[Prabùtë]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Pruszcz Gdański COA.svg|24px]] [[Pruszcz]] * [[Òbrôzk:POL Puck COA.svg|32px]] [[Pùck]] * [[Òbrôzk:POL Reda COA.svg|24px]] [[Réda]] * [[Òbrôzk:POL Rumia COA.svg|24px]] [[Rëmiô]] * [[Òbrôzk:POL Skarszewy COA.svg|24px]] [[Skarszewë]] * [[Òbrôzk:POL Skórcz COA.svg|24px]] [[Skórcz]] * [[Òbrôzk:POL Sopot COA.svg|24px]] [[Sopòt]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Starogard Gdański COA.svg|24px]] [[Starogarda]] * [[Òbrôzk:POL Słupsk COA 1.svg|24px]] [[Stôłpskò|Słëpsk]] * [[Òbrôzk:POL Sztum COA.svg|24px]] [[Sztëm|Sztum]] * [[Òbrôzk:POL Ustka COA 1.svg|24px]] [[Ùskô]] * [[Òbrôzk:POL Wejherowo COA.svg|24px]] [[Wejrowò]] * [[Òbrôzk:POL Władysławowo COA.svg|32px]] [[Wiôlgô Wies]] * [[Òbrôzk:POL Żukowo COA.svg|24px]] [[Żukòwò]] </td></tr></table> == Spòdleczné pòdôwczi == * Pòwiérzchniô: 18 293 km² * Lëdztwò: 2 192 000 == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] 20240307 114404 Gdynia 03.jpg|[[Gdiniô]] NoDSC 0143.JPG|[[Stôłpsk|Słëpsk]] Tczew 026.jpg|[[Dërszewò]] Wejherowo - fontanna na Placu Jakuba Wejhera 2021-07-23.jpg|[[Wejrowò]] ([[fòntana]]) 6. Panorama STG.jpg|[[Starogarda]] POL.Rumia2.jpg|[[Rëmiô]] Ratusz w Chojnicach.jpg|[[Chònice]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Zamek w Kwidzynie.jpg|[[Kwidzëno]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Lębork ratusz DSC 2216 (Nemo5576).jpg|[[Lãbórg]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070504163044/http://www.woj-pomorskie.pl/ Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa] * [http://www.gdansk.uw.gov.pl/mniejszosci-narodowe-i-etniczne (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò| ]] 110affgkfqpczdk4zp1pq8m2ydd3x17 0 2620 213835 212731 2026-09-16T18:23:54Z Terrus38 14026 213835 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kòłczëgłowë|Kòłczëgłowë]] Kòłczigłowë, Kôłczëgłowë (?) ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kòłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpnica|Lëpnica]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpnica]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëzińce|Stëzińce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] - Gard ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrnégace]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Srôkòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] dbkgicog8zvwdt4ejypnn0eb429rxka 213836 213835 2026-09-16T18:24:06Z Terrus38 14026 213836 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kòłczëgłowë|Kòłczëgłowë]] Kòłczigłowë, Kôłczëgłowë (?) ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kòłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpnica|Lëpnica]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpnica]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëzińce|Stëzińce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] - Gard ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrnégace]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] a7hvgwft22wcfju8e48joohc5mdfjop 213837 213836 2026-09-16T18:24:55Z Terrus38 14026 213837 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kòłczëgłowë|Kòłczëgłowë]] Kòłczigłowë, Kôłczëgłowë (?) ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kòłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpnica|Lëpnica]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpnica]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëzińce|Stëzińce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] - Gard ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrnégace]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] kr34z1i1wllwfij6dmm8s00xlq6j35t 213841 213837 2026-09-16T18:26:59Z Terrus38 14026 213841 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kòłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpnica|Lëpnica]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpnica]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëzińce|Stëzińce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] - Gard ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrnégace]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] 9v948kvngix7qv3wcwf261nt6o06bv9 213848 213841 2026-09-16T18:29:23Z Terrus38 14026 213848 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpnica|Lëpnica]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpnica]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëzińce|Stëzińce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] - Gard ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrnégace]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] fj28umnqvkzdpogdenzh8msmtfdqimm 213852 213848 2026-09-16T18:43:32Z Terrus38 14026 213852 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpińce|Lëpińce]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpińce]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëzińce|Stëzińce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] - Gard ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrnégace]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] e9acvyh51yobi4h155t1ydcub6d9vfq 213863 213852 2026-09-16T18:52:22Z Terrus38 14026 /* Gminë */ 213863 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpińce|Lëpińce]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpińce]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëdzéńce|Stëdzéńce]] ** [[Stëdzéńce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrë]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)|Szczëtno]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno|Chmiélno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãczëńskô Hëta]] ** [[Miéchùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] gocagb79pk7m9c2hbi83ro129x27gny 213866 213863 2026-09-16T18:54:22Z Terrus38 14026 /* Gminë */ 213866 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpińce|Lëpińce]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpińce]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëdzéńce|Stëdzéńce]] ** [[Stëdzéńce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrë]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)|Szczëtno]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łãtczińskô Hëta]] ** [[Miechùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] aby78gr03fijz8w0o6uuby6bxp9wxgx 213868 213866 2026-09-16T18:55:03Z Terrus38 14026 /* Gminë */ 213868 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpińce|Lëpińce]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpińce]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëdzéńce|Stëdzéńce]] ** [[Stëdzéńce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrë]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)|Szczëtno]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łątczińskô Hëta]] ** [[Miechùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòlonijô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] i3nusobih5l7eusd77ry9sk102dx3k7 213874 213868 2026-09-16T18:59:01Z Terrus38 14026 213874 wikitext text/x-wiki ''(Je nót doprôcowac ë ùpòrządkòwac)'' =[[Pòmòrsczé wòjewództwò]]= == [[Bëtowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchòmié|Bòrzëtëchòmié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] ** [[Gòstkòwò]] ** [[Niezabëszewò]] ** [[Rekòwò]] ** [[Wiôldżi Pòmësk]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Bòchòwò]] ** [[Czôrnô Dąbrówka]] ** [[Jaséń]] ** [[Jerzkòjce]] ** [[Kartkòwò]] ** [[Karwno]] ** [[Kleszczińc]] ** [[Kłosë]] ** [[Kòtuszewò]] ** [[Kòzë]] ** [[Mëdlëta]] ** [[Mikrowò]] ** [[Môłé Roczitczi]] ** [[Nożënkò]] ** [[Nożëno]] ** [[Òtnoga]] ** [[Roczicënë]] ** [[Ùnichòwò]] ** [[Wargòwò]] ** [[Wiôldżé Roczitczi]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] ** [[Barnowò]] ** [[Górczi]] ** [[Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpińce|Lëpińce]] ** [[Bòrowi Młin]] ** [[Bòrzëszkòwë]] ** [[Szlachecczé Brzézno]] ** [[Czedrzejce]] ** [[Lëpińce]] ** [[Prãdzonô]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] ** [[Gôłcewò]] ** [[Grabòwò]] ** [[Jómno]] ** [[Nowô Wies]] ** [[Sélczno]] ** [[Soszëca]] ** [[Żukówkò]] * [[Gmina Stëdzéńce|Stëdzéńce]] ** [[Stëdzéńce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchòmié|Tëchòmié]] ** [[Trzebiôtczi]] == [[Chònicczi kréz]] == * [[Gmina Brusë|Brusë]] ** [[Brusë]] ** [[Czëczkòwò]] ** [[Kruszëno]] ** [[Lubniô]] ** [[Mãcëkôł]] * [[Gmina Chònice]] ** [[Swòrë]] * [[Gmina Kònarzënë|Kònarzënë]] ** [[Kònarzënë]] ** [[Zelonô Chòcëna]] == [[Człochòwsczi kréz]] == * [[Gmina Kòczała|Kòczała]] ** [[Kòczała]] * [[Gmina Przechlewò|Przechlewò]] ** [[Przechlewò]] ** [[Sãpòlno]] ** [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)|Szczëtno]] == [[Dërszewsczi kréz]] == * [[Bòrkòwò]] * [[Subkòwë]] == [[Gduńsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kôlbùdë|Kôlbùdë]] *''([[Pruszcz|Pruszcz Gduńsczi]] - Gard) '' * [[Gmina Pruszcz Gduńsczi|Pruszcz Gduńsczi]] ** [[Juszkòwò]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] ** [[Sztãgwôłd]] ** [[Przëwidz]] ** [[Przëwidzkô Nowô Wies]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] ** [[Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Trąbczi Wiôldżé|Trąbczi Wiôldżé]] == [[Kartësczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] ** [[Bòrzestowò]] ** [[Bòrzestowskô Hëta]] ** [[Ceszenié]] ** [[Chmielno]] ** [[Chmielónkò]] ** [[Gôrcz]] ** [[Kòżëczkòwò]] ** [[Lãpa]] ** [[Łątczińskô Hëta]] ** [[Miechùcëno]] ** [[Przewóz]] ** [[Reskòwò]] ** [[Sznërczi]] ** [[Zôwòrë]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] ** [[Bãccz]] ** [[Bòrowô]] ** [[Bùrchardztwò]] ** [[Dólnô Brodnica]] ** [[Dzérzãzno]] ** [[Głusëno]] ** [[Górnô Brodnica]] ** [[Grzebiéńcz]] ** [[Grzëbno]] ** [[Kalëska]] ** [[Kamiónka]] ** [[Kòloniô]] ** [[Kosë]] ** [[Kôłpino]] ** [[Łapalëce]] ** [[Mézowò]] ** [[Mirochòwò]] ** [[Nowinczi]] ** [[Nowô Hëta]] ** [[Piéczëska]] ** [[Pikarniô]] ** [[Pòmieczëńskô Hëta]] ** [[Prokòwò]] ** [[Rãbòszewò]] ** [[Sëtnô Gòra]] ** [[Sitno]] ** [[Sjónowò]] ** [[Sjónowò Hëta]] ** [[Smãtowò]] ** [[Stajszéwò]] ** [[Starô Hëta]] ** [[Ùcësk]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] ** [[Bòrcz]] ** [[Egertowò]] ** [[Gòrãczëno]] ** [[Òstrzëce]] ** [[Pòlëczëno]] ** [[Słôwczi]] ** [[Somònino]] * [[Gmina Serakòjce|Serakòjce]] ** [[Gòwidlëno]] ** [[Kamińca Królewskô]] ** [[Łësniewò Serakòwsczé]] ** [[Mòjsz]] ** [[Pùzdrowò]] ** [[Serakòjce]] ** [[Tëchlëno]] ** [[Załkòwò]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] ** [[Czéczéwò]] ** [[Pòmieczëno]] ** [[Przedkòwò]] ** [[Rãb]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] ** [[Bòrëcëno]] ** [[Gòlëbié]] ** [[Kamińca Szlacheckô]] ** [[Klukòwô Hëta]] ** [[Stãżëca]] ** [[Szimbark]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] ** [[Mcëszéwice]] ** [[Pòdjazë]] ** [[Sëlëczëno]] ** [[Wãsórë]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] ** [[Banino]] ** [[Bòrkòwò (Gmina Żukòwò)]] ** [[Chwaszczëno]] ** [[Lézno]] ** [[Miszewò]] ** [[Rutczi]] ** [[Tëchómie (Gmina Żukòwò)]] == [[Kòscérsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Dzemiónë|Dzemiónë]] ** [[Dzemiónë]] ** [[Kalisz (pòmòrsczé wòjewództwò)|Kalisz]] ** [[Piechòjce]] * [[Gmina Kôrsëno|Kôrsëno]] ** [[Kôrsëno]] ** [[Wiele]] * [[Kòscérzëna]] ''Gard'' * [[Gmina Kòscérzëna|Kòscérzëna]] ** [[Grzëbòwò]] ** [[Jadamòwé]] ** [[Juszczi]] ** [[Loréńc]] ** [[Skòrzewò]] ** [[Wdzëdzé]] ** [[Wąglëkòwice|Wąglëkòwice / Wąglëkòjce]] ** [[Wiôldżi Klincz]] ** [[Wiôldżi Pòdles]] * [[Gmina Lëpùsz|Lëpùsz]] ** [[Lëpùsz]] ** [[Bòrowc]] ** [[Papirniô]] ** [[Czëstô Wòda]] ** [[Sluzô]] ** [[Bałachë]] ** [[Mechòwa]] ** [[Dãbòwa Gòra]] ** [[Zdroje]] ** [[Płoczëczë]] ** [[Zelony Dwór]] * [[Gmina Liniewò|Liniewò]] ** [[Gôrczëno]] ** [[Liniewò]] ** [[Wësëno]] * [[Gmina Nowô Karczma|Nowô Karczma]] ** [[Bãdomino]] ** [[Grabòwò Koscérsczé]] ** [[Lubań (kòscérsczi kréz)|Lubań]] ** [[Nowi Barkòczin]] ** [[Nowô Karczma]] ** [[Rekòwnica]] * [[Gmina Starô Cziszewa|Starô Cziszewa]] ** [[Starô Cziszewa]] ** [[Nowé Pòlaszczi]] ** [[Stôré Pòlaszczi]] == [[Lãbòrsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Céwice|Céwice]] ** [[Bùkòwina]] ** [[Céwice]] ** [[Łebùniô]] ** [[&Ograve;skòwò]] ** [[Òsowò]] ** [[Pòpòwò]] == [[Pùcczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] ** [[Kadzëmiérz]] ** [[Dãbògòrzé]] ** [[Kòsôkòwò]] ** [[Mòstë]] ** [[Pògòrzé]] ** [[Rewa]] * [[Gmina Krokòwa|Krokòwa]] ** [[Biôłogóra]] ** [[Dãbczi]] ** [[Gòszczëno]] ** [[Krokòwa]] ** [[Sławòszëno]] ** [[Wierzchùcëno]] ** [[Żarnówc]] * [[Gmina Pùck|Pùck]] ** [[Błądzëkòwò]] ** [[Celbòwò]] ** [[Darżlëbié]] ** [[Domôtowò]] ** [[Gniéżdżewò]] ** [[Łebcz]] ** [[Lesniewò]] ** [[Mechòwò]] ** [[Mierëszëno]] ** [[Mrzeżëno]] ** [[Pôłchòwò]] ** [[Pôłczëno]] ** [[Rzucewo]] ** [[Smólno]] ** [[Starzno]] ** [[Strzelno]] ** [[Swôrzewò]] ** [[Wôrblëniô]] ** [[Żelëstrzewò]] * [[Wiôlgô Wies]] ''Gardzkô gmina'' ** [[Karwiô]] ** [[Òstrowò]] ** [[Chlapòwò]] ** [[Tëpadla]] ** [[Chalëpë]] ** [[Pilëce]] ** [[Rozëft]] == [[Starogardzczi kréz]] == * [[Gmina Bòbòwò]] * [[Gmina Kalëska]] * [[Gmina Lëbichòwò]] * [[Gmina &Ograve;secznô]] * [[Gmina &Ograve;sek]] * [[Gmina Skarszewò]] ** [[Pògòdczi]] * [[Gmina Zbléwò]] == [[Stôłpsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]] ** [[Nożëno]] * [[Gmina Damnica|Damnica]] ** [[Damnica]] ** [[Damno]] * [[Gmina Dãbnica Kaszëbskô|Dãbnica Kaszëbskô]] ** [[Bùdowò]] ** [[Dãbnica Kaszëbskô]] * [[Gmina Główczëce|Główczëce]] ** [[Cecenowò]] ** [[Główczëce]] ** [[Rómno]] ** [[Stowicëno]] * [[Gmina Pòtãgòwò|Pòtãgòwò]] ** [[Łëpawa]] ** [[Pòtãgòwò]] ** [[Skórowò]] * [[Gmina Smôłdzëno|Smôłdzëno]] ** [[Smôłdzëno]] ** [[Wiôlgô Garnô]] == [[Wejrowsczi kréz]] == === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] ** [[Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] ** [[Czëmonowò]] ** [[Gniewino]] ** [[Mierzëno]] ** [[Salëno]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] ** [[Głodnica]] ** [[Lëniô]] ** [[Lewino]] ** [[Niepòczołejce]] ** [[Smażëno]] ** [[Strzépcz]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] ** [[Lëzëno]] ** [[Milwino]] ** [[Barłomino]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] ** [[Bòżépòle Wiôldżé]] ** [[Łãczëce]] ** [[Strzebielëno]] * [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] ** [[Bòjano]] ** [[Czelno]] ** [[Kamiéń]] ** [[Kòleczkòwò]] ** [[Łebno]] ** [[Przetoczëno]] ** [[Szemôłd]] * [[Gmina Wejròwò|Wejròwò]] ** [[Bólszewò]] ** [[Gòscëcëno]] ** [[Gòra]] ** [[Gniewòwò]] ** [[Gòwino]] ** [[Ùstôrbòwò]] ---- ''Je nót przëpòrządkòwac do krézów:'' # [[Sławãcëno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë| ]] digv8p8d1e0ln88fqrmae08ivarrm1h 0 2654 213780 196438 2026-09-16T14:35:43Z Iketsi 3254 [[miemiecczi jãzëk|niem.]]→{{jãz.|de}}; kat. 213780 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2005 Luxembourg 12.jpg|mały|Dzél Luksembùrga mianowóny ''De Gronn'']] '''Luksembùrg''' ({{jãz.|lu}} ''Lëtzebuerg'', {{jãz.|fr}} ''Luxembourg'', {{jãz.|de}} ''Luxemburg'') – je stolëcznym gardã ë financowim centróm [[Luksembùrskô|Wiôldżégò Ksyżestwa Luksembùrga]]. Wielëna lëdztwa w 2017 – 114 303 personë<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] 4eknt800e04u61vc4osvb72drkggwtd 0 2669 213814 212355 2026-09-16T16:45:39Z Iketsi 3254 miem. →{{jãz.|de}}; [[fòntana]] 213814 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Chònice |dopełniacz=Chònic |adjektiw_mask=Chònicczi |adjektiw_fem=Chònickô |céch=POL_Chojnice_COA.svg |fana=POL Chojnice flag.svg |karta=Chojnice_location_map.png |wòjewództwò=Pòmòrsczé |kréz=chònicczi |grodzki= |rodzaj_gminy=gardnô -wieskô |gmina= |miejska= |bùrméster= |adres_um= |kod_poczt_um= |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna= |stopniN= |minutN= |stopniE= |minutE= |wysokość= |rok=2016 |lëdztwò= |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |TERYT= |SIMC= |gwôsné miono=Chojnice }} '''Chònice''' (téż '''Chòjnice'''; w zdrojach: ''Chojnica'', ''Choynicze'' 1454, ''civitas Choinice'' 1667, ''Konicz'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), ''Chogincze'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .); ''Chojnice''; ''Chòjnjce'' (Cenôwa); pòl. ''Chojnice''; {{jãz.|de}} ''Konitz'') – [[Chònicczi kréz|krézewi gard]] w pôłniowim dzélu [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczégò Wòjewództwa]], pòłożony w [[Tëchòlsczé Bòrë|Tëchòlsczich Bòrach]]. Tu je [[Amatorsczi Kaszëbsczi Téater]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chojnice Fontanna.jpg|Chònickô [[fòntana]] Òbrôzk:Poland_Chojnice_-_town_hall.jpg|Chònicczi rénk Òbrôzk:Konitz 1572.JPG|Chònice </gallery> == Historiô == * 1275 – z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò Chònicach * XIV wiek – gardné prawo == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Waalwijk]] – [[Néderlandzkô]] == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20171102101814/http://www.miasto.chojnice.pl/ Downô òficjalnô starna gardu] {{Commons}} * https://chojniczanin.pl/bezplatna-gazeta/ * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/617 Chojnice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz]] d6zoltty9hv08csz6fe506ybfd5rxgb 213815 213814 2026-09-16T16:46:03Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 213815 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Chònice |dopełniacz=Chònic |adjektiw_mask=Chònicczi |adjektiw_fem=Chònickô |céch=POL_Chojnice_COA.svg |fana=POL Chojnice flag.svg |karta=Chojnice_location_map.png |wòjewództwò=Pòmòrsczé |kréz=chònicczi |grodzki= |rodzaj_gminy=gardnô -wieskô |gmina= |miejska= |bùrméster= |adres_um= |kod_poczt_um= |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna= |stopniN= |minutN= |stopniE= |minutE= |wysokość= |rok=2016 |lëdztwò= |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |TERYT= |SIMC= |gwôsné miono=Chojnice }} '''Chònice''' (téż '''Chòjnice'''; w zdrojach: ''Chojnica'', ''Choynicze'' 1454, ''civitas Choinice'' 1667, ''Konicz'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), ''Chogincze'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .); ''Chojnice''; ''Chòjnjce'' (Cenôwa); {{jãz.|pl}} ''Chojnice''; {{jãz.|de}} ''Konitz'') – [[Chònicczi kréz|krézewi gard]] w pôłniowim dzélu [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczégò Wòjewództwa]], pòłożony w [[Tëchòlsczé Bòrë|Tëchòlsczich Bòrach]]. Tu je [[Amatorsczi Kaszëbsczi Téater]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chojnice Fontanna.jpg|Chònickô [[fòntana]] Òbrôzk:Poland_Chojnice_-_town_hall.jpg|Chònicczi rénk Òbrôzk:Konitz 1572.JPG|Chònice </gallery> == Historiô == * 1275 – z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò Chònicach * XIV wiek – gardné prawo == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Waalwijk]] – [[Néderlandzkô]] == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20171102101814/http://www.miasto.chojnice.pl/ Downô òficjalnô starna gardu] {{Commons}} * https://chojniczanin.pl/bezplatna-gazeta/ * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/617 Chojnice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz]] 8li3bh7lzsjyo7eunnznb91jdi2nput 0 2671 213819 212331 2026-09-16T16:57:51Z Iketsi 3254 [[Fòntana]] 213819 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Gòrãczëno |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kartësczi |gmina=Somònino |szôłtëstwò=Gòrãczëno |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=15 |sekùndëN=56 |gradëE=18 |minutëE=09 |sekùndëE=45 |wiżô= |rok= |lëdztwò=1300 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-311 |reg_tôfla=GKA |SIMC= |szôłtës=Franciszek Pawela |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= }} '''Gòrãczëno''' ({{jãz.|pl}} ''Goręczyno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Somònino|gminie Somònino]]. Gòrãczëno je pòłożoné nad rzéką [[Reduniô|Redunią]], kòl 8km òd krézowégò gardu [[Kartuzë]]. Tu w szkòle miona "Kaszëbsczi Zemi" (''Ziemi Kaszubskiej'') dzece ùczą sã [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [https://web.archive.org/web/20130905082857/http://zsgoreczyno.eu/viewpage.php?page_id=8]. Tu ùrodzył sã [[Alfons Flisykowski]]. Dlô turistów tu je np. "Kaszubska strzecha"[https://web.archive.org/web/20140517213900/http://kaszubskastrzecha.eu/]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Goręczyno_-_memorial stone.jpg| Òbrôzk:Goręczyno_-_biblioteka.jpg| Òbrôzk:Goręczyno_-_fontanna.jpg|[[Fòntana]] Òbrôzk:Goręczyno_-_plebania (1).jpg| Òbrôzk:Goręczyno_-_most na Raduni.jpg| Òbrôzk:Goręczyno_-_tablica poświęcona Alfonsowi Flisykowskiemu.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.facebook.com/GoreczynoIOkolice ò turistice] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Somònino]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 67xcvhzy74q1d58lkkdwky477pektv0 0 2866 213960 212356 2026-09-17T11:46:21Z Terrus38 14026 213960 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Berlëno|gwôsné miono=Berlin|dopełniacz=Berlëna|céch=DEU Berlin COA.svg|fana=Flag of Berlin.svg|karta=Berlin in Germany and EU.png|państwò=[[Niemieckô]]|wiéchrzëzna=891,85|stopniN=52|minutN=31' 00|stopniE=13|minutE=23' 40|lëdztwò=3 520 031|rok=gòdnik 2015|czerënkòwi numer=+49-30|pòcztowi kòd=D-10000-14000|registracëjné tôfle=B|bùrméster=[[Kai Wegner]], [[CDU]]|adres_um=https://www.berlin.de/}} '''Berlëno''' (miem. ''Berlin'') je nôwikszi gard ë stolëca [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]] na prawie landu, je ùsadłe nad rzéką [[Szprewa|Sprewą]]. Leżi blós 70 km òd greńcë z [[Pòlskô|Pòlską]]. == Historiô == Założony w IX s. òb [[Słowianie|słowiańsczé]] plemiona (gard Kòpanica, dzys dzél Berlëna Köpenick) ë òpisóny łacënsczim mionã Berolina. W swòji historëji bëł pôrã razy stolëcą rozmajitëch miemiecczich państw: Branderbùrsczi Marchëji, Królestwa Prus, òd 1864 bëł stolëcą Nordowòmiemiecczé Zrzeszë, a òd [[1871]] sparłãczonëch Miemiec – piérwi jakò czezerstwa, pózdni repùbliczi. Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjné]] òstał pòdzélony na dzél zôpôdną ë pòrénkową za pòmòcą Berlëńsczi Scany, chtëra ustała istniec w 1989, pò 28 latach<ref>''[https://visiting.europarl.europa.eu/pl/visitor-offer/brussels/berlin-wall Mur berliński]'' [online], European Parliament [dost. 2026-08-28] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Galeriô Berlëna == <gallery mode="packed"> Berlin-vom Funkturm-08-Stadt-2006-gje.jpg| Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img04.jpg| </gallery><gallery mode="packed"> Berlin-Gedaechtniskirche-20-2016-gje.jpg| Berlin-Kurfuerstendamm-226-Kranzlereck-2016-gje.jpg| </gallery><gallery mode="packed"> Berlin-Kurfuerstendamm-130-Nr 29-Udo Walz-2016-gje.jpg| 2005-10-26 Brandenburger-Tor.JPG| </gallery><gallery mode="packed"> Berlin-Potsdamer Platz-24-Bahntower nachts-2006-gje.jpg| Berlin-Potsdamer Platz-36-Mauerelement-2016-gje.jpg| </gallery><gallery mode="packed"> Berlin-Hauptbahnhof-12-2016-gje.jpg| Berlin-Hauptbahnhof-76-2016-gje.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Hambùrg]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] 2tk8sqgbe97j59nl7u0lbmilsebq5id 10 2932 213803 209178 2026-09-16T16:03:07Z Iketsi 3254 {{#invoke:Polska-org.pl|main}} 213803 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="1/styles.css" /><span class="link-ext">[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|14px|link=]] {{#invoke:Commons link|getCategory|linktext='''Commons: {{PAGENAME}}'''}}</span> – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons{{#invoke: Namespace detect | main | category = {{#invoke:Polska-org.pl|main}} | template = | other = {{#invoke:Polska-org.pl|main}}{{AùtokatRegex}}{{#invoke:SearchThumbs|categorize}} }}</includeonly><noinclude> ----------------------------------------------------------------------------------- {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{Commons}}</nowiki></code> :{{Commons}} </noinclude> hy3p33ihwlho91yscb07h0fz7kgk9bm 0 3013 213771 211002 2026-09-16T14:21:01Z Iketsi 3254 (pòl. →({{jãz.|pl}} 213771 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=E3A329| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmòn Krofej|Szëmòna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné m.jin. przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné m.jin. przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmòn Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' ({{jãz.|pl}} ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Centralné !Tilné |- !Wësoczé | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Strzédnowësoczé | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédné | | align="center" |ə | |- !Strzédnonisczé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Nisczé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] 667ftdktxoil8x14l3ce8p5jkwt4t2u 213973 213771 2026-09-17T11:52:22Z Terrus38 14026 213973 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=E3A329| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmón Krofej|Szëmòna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné m.jin. przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné m.jin. przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmòn Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' ({{jãz.|pl}} ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Centralné !Tilné |- !Wësoczé | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Strzédnowësoczé | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédné | | align="center" |ə | |- !Strzédnonisczé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Nisczé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] j0n5dufz9036r5g28hjmxhm2c7ukmrv 0 3077 213956 210936 2026-09-17T11:44:33Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Słowiónie]] do [[Słowianie]]: pisënk – to dô wëmianã ó do a w òdmianie, czej słowò kùńczi sã na zwãczny spółzwãk; prawidłową, chòc rzôdszą fòrmą je téż "Słowiani" 210936 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Slavic europe (Kosovo shaded).svg|mały|Słowianie]] '''Słowianie''' to nôwikszé etnicznie ë jãzëkòwò karno lëdzy w [[Eùropa|Eùropie]], mieszkającé w pòrénkòwim ë westrzédnym dzélu negò [[kòntinent|kòntinentu]]. Do Słowianów rechùje sã: [[Biôłoruscë|Biôłorusków]], [[Bòszniôcë|Bòszniôków]], [[Bùłgarzë|Bùlgarów]], [[Chòrwacë|Chòrwatów]], [[Czôrnogórcë|Czôrnogórców]], [[Czeszë|Czechów]], [[Kaszëbi|Kaszëbów]], [[Łemkòwie|Łemków]], [[Łużëczanie|Łużëczón]], [[Macedóńczicë|Macedóńczików]], [[Pòlôszë|Pòlôchów]], [[Ruscë|Rusków]], [[Serbòwie|Serbów]], [[Słowôcë|Słowôków]], [[Słoweńcë|Słoweńców]] ë [[Ùkrajińcë|Ùkrajińców]] a wicy jak 140 mniészich [[Słowiańsczé plemiona|karnów]]. Slôde bëłë téż jinszé karna Słowianów: * [[Dacczi Słowiónie]] * [[Panóńsczi Słowianie]] * [[Pòłabsczi Słowianie]] Wiôldżé rozcygnienié Słowianów zawôżëło na wëapartnieniu trzech [[słowiańsczé jãzëczi|jãzëkòwëch]] karnów: * [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|Zôpadnëch Słowianów]] * [[Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|Pòrénkòwëch Słowianów]] * [[Pôłniowosłowiańsczé jãzëczi|Pôłniowëch Słowianów]] == Pòchòdzenié miona Słowianów == Pòchòdzenié słowa ''Słowianie'' wcyg je kòntrowersyjné. Pierszé zmiónczi ò Słowianach pòd tim mionã są z VI s. No słowò pisóné bëło rozmajice: ''Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi'' - w bizantińsczi [[Greckô|Grecëji]] a ''Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni'' - w łacëznie. Nôstarszi dokùment napisóny w słowiańsczi mòwie je z IX s. ë brëkùje słowò ''slověne''. Jak widzec sami Słowianie jakò pierszi samozwãk brëkòwalë "o", w môl "a" jakno bëło w grecczim czë łacëznie. W lëdowi etimòlogii parłãczi sã to miono ze słowama ''słôwa'' ôs ''słowo''. A wic ''slověne'' mògłò bë znaczëc "lëdze, chtërny gôdają (tim samim jãzëkã)", to je lëdze, chtërny mògą sã rozmiôc, procëmno do słówiańsczégò słowa dlô nie-Słowianów, ''nemec'', co òznôczac mòże "niemi człowiek" czë ''nie më'' (nie Słowiana, nie gôdającë jãzëkã słowiańsczim). Niechtërny lingwiscë są ti dbë, że ne teòrëje są zmiłkòwé. Są wic dwie jinszé teòrëje dlô pòchòdzeniô negò miona. Wedle pierszi, pòchòdzy z protoindoeùropejsczégò ''*slauos'' ("nôród"), òb. grecczie λαος ("nôród"). Wedle drëdzi teòrëji słowo to pòchòdzy òd miona rzéczi. Zmiłkòwe etimòlogije, òsoblëwie widzałé w nôrodowòsocjalistny propagandze, wëcygałë no miono òd łac. "sclavus" co òznôczô "niewòlnik". Wedle wielu ùczałëch słowo ''sclavus'' ({{jãz.|de}} ''sklavus'', {{jãz.|en}} ''slave'') pòchòdzy òd miona Słowiónów, ale jinszi są ti dbë, że pòspòdlém je grecczé słowo, chtërne òznôczô "wòjnowô rabczëna". == Hipòtézë pòchòdzënkù Słowianów == Jakò jãzëkòwô zrzesznica wëapartnilë sã kòl pòłòwë I tësąclata n.e. z bôłto-słowiańsczégò jãzëkòwëgò karna. Déruje sztrid ò jich pòchòdzënk, wedle rozmajitëch ùjimniãcë pierwòszné sedzbë Słowianów ùmôlëwô sã: * na môlu [[Pòlskô|Pòlsczi]], abò téż na [[Wòłyń|Wòłini]]u ë [[Pòdole|Pòdolu]] (aùtochtonowé ùjimniãcé Kostrzewskiego ë Mańczaka) ** Analëza DNA (Y HG3) zeswiôdczô aùtochtonowi abò zôpadny pòchòdzënk Słowianów (atlanticczé ùjimniącé) ** Slédné antropòlogiczné badérowania (robioné w latach [[2002]] - [[2004]] na Ùniwersitece jim. Adama Mickiewicza) ò stãpniu antropòlogicznégò zjinaczeniô lëdzczich pòpùlacëji mieszkającëch w dorzéczniu [[Òdra|Òdrë]] ë [[Wisła|Wisłë]] w cządze rzimsczich cësków ë we wczasnym strzédnowiekù pòkôzëją nã prôwdzëwòtã aùtochtonowégò ùjimniãcô. * na Westrzédnym Pòdnieprzu (midze [[Kijów|Kijowem]] a [[Mòhëlów|Mòhylowem]] (allochtonowé ùjimniãcé Godłowskiego), * midzë [[Wòłgô|Wôłgą]] a [[Ùral|Ùralã]], dali òb 100 lat jak w pùnkce 2. (ùjimniãce Czupkiewicza), * nad Aralsczim jezerã (do kòl 350 n.e.), dali napadlë [[Eùropa|Eùropã]] jakò [[Hunowie]] (ùjimniãcé Bańkowskiego), * wedle Gołąba ** pratatczëzna w górnym dorzéczniu [[Don]]a do 1000 p.n.e., ** pòbëcé nad westrzédnym [[Dniepr|Dnieprã]], ** pò najezdze [[Scëtowie|Scëtów]] (700 p.n.e.) òd Òdrë pò Don, * wedle ùjimniãca Martynowa: ** prasłowiańsczi cząd w zôpadnym dzélu môlu Bôłtów (XII s. p.n.e.), ** nacëskanie italsczégò substratu, pòwstanié łużëcczi kùlturë, ** prasłowiańsczi cząd: nacëskanie irańsczé (V s. p.n.e.), ** zwënégòwanié zôpadny garnicë na Òdrze (V-III s. p.n.e.), ** łączba z [[Celtowie|Celatama]] w òkòlim [[Wrocław]]ia (III s. p.n.e.), ** pòczątczi naji erë: rozcygnienié słowiańsczi òbéndë pò [[Prypeć]]. * wedle Turbaczowa: ** pratatczëzna Słowianów nad westrzédnym Dunajã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowianie| ]] tjk8vsap4l42jbx1gzrg6kl6et8w7kv 0 3080 213961 206951 2026-09-17T11:46:49Z Terrus38 14026 213961 wikitext text/x-wiki '''Panóńsczi Słowianie''' – [[Słowianie|słowiańsczé]] plemiã, chtërne mieszkało w strzédnowiekù w [[Panóńskô Wlëga|Panóńsczi Wlëdze]]. Do kùńca VIII s. bële pòd panowanim [[Awarë|Awarów]], pòzdni zanôleżni òd [[Frankòwie|Franków]]. W latach 840-874 nad jezerem [[Balaton]] bëło [[Blateńsczie Ksyżestwò|Blateńsczé Ksyżestwò]], w chtërnym rządzëlë pòsobicą [[Pribina]] ë jegò syn [[Kocel]]. W przełomòwim cządze IX ë X s. Panóńską Wlëgã dobëlë Madżarzë ë założëlë w ni swòji państwò. Słowianie panóńsczi mieszkającë w nordã òd [[Dunaj|Dunaju]], [[Drawa|Drawë]] ë [[Mùra|Mùrë]] do kùńca strzëdnowiekù òstale [[madżarizacjô|zmadżarizowóné]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Słowianie]] qcl2i8gqfrtceg3nyhhd08npvuke8gw 0 3085 213962 207633 2026-09-17T11:47:24Z Terrus38 14026 213962 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Plemiona polskie.png|mały|]] '''Pòmòrzanie''' – [[Słowianie|słowiańsczé]] plemiã, mieszkającé na pôłniowim sztrądze [[Bôłt|Bôłtu]]. Je rechòwóné kòl [[Përzëczanie|Përzëczón]] ë [[Wòlinianie|Wòlinión]] do [[Pòmòrskô|pòmòrsczich]] plemionów. Slédnym plemienim, chtërne pòchòdzy òd Pòmòrzanów są [[Kaszëbi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowianie]] 6vv17bd6xrwdbxmqd56ytixos5gxl2m 213980 213962 2026-09-17T11:54:13Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòmòrzónie]] na [[Pòmòrzanie]] w plac przeczérowaniô: pisënk – to dô wëmianã ó do a w òdmianie, czej słowò kùńczi sã na zwãczny spółzwãk; prawidłową, chòc rzôdszą fòrmą je téż "Pòmòrzani" 213962 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Plemiona polskie.png|mały|]] '''Pòmòrzanie''' – [[Słowianie|słowiańsczé]] plemiã, mieszkającé na pôłniowim sztrądze [[Bôłt|Bôłtu]]. Je rechòwóné kòl [[Përzëczanie|Përzëczón]] ë [[Wòlinianie|Wòlinión]] do [[Pòmòrskô|pòmòrsczich]] plemionów. Slédnym plemienim, chtërne pòchòdzy òd Pòmòrzanów są [[Kaszëbi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowianie]] 6vv17bd6xrwdbxmqd56ytixos5gxl2m 0 3086 213963 210670 2026-09-17T11:48:38Z Terrus38 14026 213963 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} '''Słowiańsczé plemiona''' - karno wczasnostrzédnowiekòwich namôlnëch wnożnëch zrzesznic jistniejącëch na òbéńdze zamieszkiwanej òb [[Słowianie|Słowianów]]. === Lësta słowiańsczich plemion w alfabétowim ùkłôdze === Miona wëmienionëch niżi plemion ùchòwałë sã w historëcznëch zdrojach. Króm nich archeòlodzë wëapartniają téż jinsze plemiona, chtërnëch miona sã nié ùchòwałë. * [[Bëtyńcë]] * [[Bieżuńczanie]] * [[Bòbrzanie]] * [[Brzeżanie]] * [[Bùdënowie]] * [[Bulgarzë]] * [[Wòłynianie|Bùżanie]] * [[Chòrwacë]] * [[Chùdzycë]] * [[Chùtycë]] * [[Chyżanie]] * [[Czesi]] * [[Czrezpenianie]] * [[Deczanie]] * [[Derewlanie]] * [[Doleńcë]] * [[Doszanie]] * [[Dragòwicë]] * [[Drzewianie]] * [[Dulebòwie]] * [[Dziadoszanie]] * [[Gadczanie]] * [[Glënianie]] * [[Glinianie]] * [[Głomacze]] * [[Głubczëce (plemiã)|Głubczëce]] * [[Gòlãszëcë]] * [[Gòplanie]] * [[Hawòlanie]] * [[Hobòlanie]] * [[Jezercë]] * [[Kaszëbi]] * [[Kòledzice]] * [[Krëwicze]] * [[Kùjawianie]] * [[Lãdzanie]] * [[Lemùzi]] * [[Lesicë]] * [[Welecë|Lëcice]] * [[Lëpianie]] * [[Licicaviki]] * [[Litomierzëcë (plemiã)|Litomierzëcë]] * [[Lubùszanie]] * [[Lupiglaa]] * [[Łãczëcanie]] * [[Łuczanie]] * [[Serbołużëczanie|Łużëczanie]] * [[Mazowszanie]] * [[Milczanie]] * [[Milingòwie]] * [[Moinvinidi]] * [[Mòrawianie]] * [[Mòrzëcë]] * [[Mòrzëczanie]] <!-- jesz nót dolmaczenkù: * [[Narentanie]] * [[Nice (plemię słowiańskie)|Nice]] * [[Nieletycy]] * [[Nieletycy|Nielecice]] * [[Niżanie|Niszanie]] * [[Nitrzanie]] * [[Nizice]] * [[Niżanie]] * [[Nizice|Niżyce]] * [[Nizice|Niżycy]] * [[Nudzice]] * [[Nudzice|Nudycy]] * [[Hawelanie|Oblanie]] * [[Obodryci|Obodrzyce]] * [[Opolanie]] * [[Polanie]] * [[Połabianie]] * [[Połoczanie]] * [[Pomorzanie]] * [[Pszowianie]] * [[Pyrzyczanie]] * [[Radanzwinidi]] * [[Radymicze]] * [[Ranowie]] * [[Redarowie|Ratarowie]] * [[Redarowie]] * [[Rzeczanie]] * [[Scytycy]] * [[Siedliczanie|Sedliczanie]] * [[Serbowie]] * [[Serbiszcze]] * [[Siedliczanie]] * [[Ziemczycy|Siemczyce]] * [[Sieradzanie]] * [[Siewierzanie]] * [[Sitice]] * [[Sklawinowie]] * [[Słowacy]] * [[Słowińcy]] * [[Słupianie|Słubianie]] * [[Słupianie]] * [[Smoleńcy]] * [[Smolińcy]] * [[Serbołużyczanie|Sorabowie]] * [[Sporei]] * [[Sprewianie]] * [[Stodoranie|Stodaranie]] * [[Strumińcy|Strumieńcy]] * [[Strupienice]] * [[Susłowie]] * [[Ślężanie]] * [[Trzebowianie]] * [[Tywerycy|Tywercy]] * [[Ulicze]] * [[Wagrowie]] * [[Warnowie]] * [[Welegezyci|Welegezeci]] * [[Wenedowie]] * [[Wiatycze]] * [[Wieleci]] * [[Wiślanie]] * [[Wolinianie]] * [[Wkrzanie]] * [[Wprzanie]] * [[Zahumljanie]] * [[Zara]] * [[Zeriuani]] * [[Zemczicë]] * [[Zliczanie]] * [[Żarowie]] * [[Żarë (słowiańsczé plemiã)|Żarë]] * [[Żirmùntë]] * [[Żëtëce|Żëtëczanie]] --> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Słowianie]] 346fmg9jh4rt62vbea8scj4qn5k7cll 0 3107 213964 207926 2026-09-17T11:48:56Z Terrus38 14026 213964 wikitext text/x-wiki '''Słowiańsczé jãzëczi''' są grëpą jãzëków w òbéńdzë indoeùropejsczich jãzëków (bôłtosłowiańskô pòdrodzëzna). Mô w se trzë jãzëkòwë karna: [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadno-]], [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénkòwò-]] ë [[pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pòłniowòsłowiańsczé]]. Nôstôrszé rãkòpisë ze słowiańsczima tekstama pòchôdają z X s. Do zapisaniô słowiańsczich jãzëków brëkòwóné bëłë abò są alfabétë: [[głagòlica|głagòlicã]], [[cyrëlica|cërëlicã]] ë [[łaceńsczi alfabét|łaceńsczi]] (w môłim dzélu téż [[arabsczi alfabét|arabsczi]]). Słowiańsczé jãzëczi pòchôdają òd prasłowiańsczégò jãzëka dôwnëch [[Słowianie|Słowianów]], chtëren kù resznoce zarabczeniô Słowianów na Bałkany w VI s., rozbił sã na òbéndowé dialektë. == Régòwanié słowiańsczich jãzëków == [[Òbrôzk:Slawische sprachen.png|mały|Słowiańsczé jãzëczi]] :[[indoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[bôłtosłowiańsczé jãzëczi]] :::'''słowiańsczé jãzëczi''' (kòl 317 mln) ::::[[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 56 mln) ::::: tzw. lechickô grëpa, czëlë [[lechicczé jãzëczi]] ::::::[[pòłabsczi jãzëk]] † ::::::[[pòmòrsczi jãzëk]] (kòl 50 tys) :::::::[[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] (kòl 50 tys) :::::::[[słowińsczi jãzëk|słowińsczi]] † ::::::[[pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] (kòl 50 mln) ::::::[[sorbsczé jãzëczi]] (kòl 70 tys) :::::::[[dólnosorbsczi jãzëk|dólnosorbsczi]] (kòl 15 tys) :::::::[[górnosorbsczi jãzëk|górnosorbsczi]] (kòl 55 tys) ::::: czesko-słowackô grëpa ::::::[[czesczi jãzëk|czesczi]] (kòl 10 mln) ::::::[[słowacczi jãzëk|słowacczi]] (kòl 5 mln) ::::::[[morawsczi jãzëk|morawsczi]] † ::::::[[jãzëk knaan|knaan]] † ::::[[pôłniowosłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 29 mln) ::::: pòrénkòwé karno (kòl 10 mln) ::::::[[stôro-cerkwiowò-słowiańsczi jãzëk|stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi)]] † ::::::[[cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk|cerkwiowòsłowiańsczi]] †* ::::::[[bùlgarsczi jãzëk|bùlgarsczi]] (kòl 9 mln) :::::::[[Banat-bùlgarsczi jãzëk|banat-bùlgarsczi]] (15 tys) ::::::[[macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (kòl 1,8 mln) ::::: zôpadné karno (ok. 19 mln) ::::::[[sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] (kòl 2 mln) :::::::[[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczi]] (80 tys) :::::::[[Réziansczi jãzëk|réziansczi]] (1500) ::::::[[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (kòl 6,5 mln) :::::::[[hradsczi jãzëk|hradsczi]] (70 tys) :::::::[[molizansczi jãzëk|molizansczi]] (3 tys) ::::::[[bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (kòl 2 mln) ::::::[[serbsczi jãzëk|serbsczi]] (kòl 8 mln) ::::[[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 210 mln) ::::::[[Krëwicze|jãzëk Krëwiczów]] † ::::::[[stôrorusczi jãzëk|stôrorusczi]] † ::::::[[stôrobiôłorusczi jãzëk|stôrobiôłorusczi]] † ::::::[[biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] (kòl 10 mln) ::::::[[rusczi jãzëk|rusczi]] (kòl 160 mln) ::::::[[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajinsczi]] (kòl 40 mln) ::::::[[rusyńsczi jãzëk|rusyńsczi]] ::::[[sztëcznë słowiańsczé jãzëczi]] :::::[[nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)]] ::::::[[lydnevi]] ::::::nasika ::::::sievrøsku ::::::slaveni ::::::slavisk ::::::wozgijsczi (vuozgašchai) :::::jine ::::::[[midzësłowiańsczi jãzëk]] :::::::[[glagolica]] :::::::[[mežduslavjanski jezik|mežduslavjanski]] :::::::nowoslowiańsczi jãzëk :::::::[[slovianski]] :::::::sloviosczi ::::::[[proslava]] ::::::[[slovio]] :::::::ruslavsk (szlach jãzëka slovio) '''Òznaczenia''': † - wëmiarłi jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka †* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmóny zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowëch abò ùczałëch tekstach == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi| ]] 2632vd9qlf8c89s18vh5l1bzvlf08nd 0 3109 213965 208750 2026-09-17T11:49:05Z Terrus38 14026 213965 wikitext text/x-wiki '''Glagolica''' – sztëczny słowiańsczi jãzëk, jegò ùjimniãce òpierô sã na rozwicém ë dopasowanim protosłowiańsczégò jãzëka, tak bë mógł òn sprôwiac rolã dzysdniowégò ë pòchwôtnegò jãzëka dlô wszëtczich [[Słowianie|Słowianów]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Sztëczné jãzëczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20050504210328/http://www.matica.org/glagolica/ Jinformacëje ò glagolicë w angelsczim jãzëkù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi]] kdfg2gpw8kqwe8366rp7w9ams18o04l 0 3915 213755 211438 2026-09-16T13:16:22Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] 213755 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wdzydze | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°00'46"N 17°56'01"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wdzydze]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kòscérzëna | szôłtëstwò=Wdzydze | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=00 | sekùndëN=45 | gradëE=17 | minutëE=55 | sekùndëE=52 | wiżô=140 m n.p.m. | rok= | lëdztwò=188 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-408 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Wdzydze zagroda 7.jpg | galerëjô_commons=Category:Wdzydze Kiszewskie |}} '''Wdzydze''' – wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu [[Kòscérzna]]. Wdzydze są wôżnym [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. Tu je [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/185 Wdzydze Kiszewskie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] e1oqndqqrvbrx7rw233ra80lc5ushdx 213756 213755 2026-09-16T13:17:02Z Iketsi 3254 +1 213756 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Wdzydze |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°00'46"N 17°56'01"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wdzydze]]}}}} |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kòscérsczi |gmina=Kòscérzëna |szôłtëstwò=Wdzydze |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=00 |sekùndëN=45 |gradëE=17 |minutëE=55 |sekùndëE=52 |wiżô=140 m n.p.m. |rok= |lëdztwò=188 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-408 |reg_tôfla=GKS |SIMC= |szôłtës= |www= |òdjimk=Wdzydze zagroda 7.jpg |galerëjô_commons=Category:Wdzydze Kiszewskie | }} '''Wdzydze''' – wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu [[Kòscérzna]]. Wdzydze są wôżnym [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. Tu je [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/185 Wdzydze Kiszewskie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 756z2fnlmlnsukndgdsd39ou1s80kki 0 4004 213865 173973 2026-09-16T18:54:11Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Miechùcëno]] 213865 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 4055 213809 200678 2026-09-16T16:37:46Z Iketsi 3254 [[Fòntana]]; [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 213809 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Przedkòwò | rodzôcz_wsë=Przedkòwa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Przedkòwò | szôłtëstwò=Przedkòwò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=22 | sekùndëN=47 | gradëE=18 | minutëE=17 | sekùndëE=15 | wiżô= | rok= | lëdztwò=1286 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-304 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Przedkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Przodkowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] gminnô [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé |Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Przedkòwò|gminie Przedkòwò]] niedalek [[Gduńsk]]a. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW224.svg|25px]]. Tu je kòscół ë szkòła, a w ni dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Przedkòwò - kòscół.JPG|Kòscół Òbrôzk:Przodkowo, cmentarz przykościelny - panoramio - t.przechlewski (2).jpg|Smãtôrz kòl kòscoła w Przedkòwie Òbrôzk:Przedkòwò - fontanna.JPG|[[Fòntana]] w Przedkòwie </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/192 Przodkowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20160619113719/http://zsprzodkowo.cba.pl/?page_id=95 Szkòła] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 5h0c9q4qdvqlpapuf0iqysilgkxjbjd 0 4844 213966 213470 2026-09-17T11:50:46Z Terrus38 14026 213966 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wila.jpg |mały|Wiła]] '''Wiła''' – to pòstacëjô [[białka|białczi]], òblekłô w letką, ùplotłą z [[dôka|dôczi]] sëkniã. Wedle [[Słowianie|Słowianów]] ùzdrzëc jã mòżna bëło rëno, czej zbierała dôkã, żebë plesc z ni swòje ruchna. Jimô sã biôłą (dobrą) magią, mòże temù nie je szkarłatnô, jak Cotë. Procëmnô - ja piãknô, mô smùkłé cało, [[klatë]] sygają jaż do nogów. Z ji czëstim, jasnym licã kòntrastëje czerwionosc lepów. Na słowiańsczich zemiach w czasach [[Chrzëscéjaństwò|chrzescëjańsczich]] weòbrażenié [[janioł]]a szlachòwało prawie za weòbrażeniém wiłë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowianie]] bnm9zr4ywuointje739nxesn0zr3jsd 0 4850 213967 203994 2026-09-17T11:51:01Z Terrus38 14026 213967 wikitext text/x-wiki '''Dëch''' – òpiekùn [[familëjô|familie]], domù ë całégò gòspòdarstwa. [[Słowianie]] wierzelë, że czej w rodze ùmrze człowiek dobri, chãtny do pòmòcë; òstaje na zemi ë jakò dëch òpiekùjë sã swòjim dodomã, a jegò plac je kòl ògnia. Òblekłi je w biôłą kòszlã ë mô bladé lico, jak kòżdën [[dëch]]. == Zwëczi sparłączóné z wiarą w domôcégò == Nôwôżniészim zwëkã na zemiach słowiańsczich mającym związk z dëchã domôcégò je szerok pòjãti kùlt ògnia. Słowianie wzérale w òdżiń, żebe pòznac, czegò brëkùje domôcy (stąd wróżenié z żażącëch sã wãdżelków ëtd.) Do dzys żëwą tradicëją je òstawianié wòlnégò môlu dlô nieznónégò gòsca na [[wilëjô|wilijnym]] stole, rechli ten plac przeznaczóny bëł dlô Domôcégò. == Òbaczë téż == * [[Òjc]] * [[Starszi (rodzëzna)]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] rt6khlss9vtm5h8e7c6e3a0cl9ms45e 0 5063 213867 204886 2026-09-16T18:54:37Z Terrus38 14026 213867 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chmielno - Urząd Gminy i kościół.JPG|mały|]] '''Gmina Chmielno''' ''({{jãz.|pl}} Gmina Chmielno)'' – wieskô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. W ti gminie są przë drogach [[Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce|dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé]]. Corocznie je kònkùrs kaszëbsczégò jãzëka òrganizowóny w Chmielnie. W ti gminie są taczi wse jak: [[Chmielno]], [[Gôrcz]], [[Kòżëczkòwò]], [[Łątczińskô Hëta]], [[Bòrzestowò]], [[Bòrzestowskô Hëta]], [[Ceszenié]], [[Przewóz]], [[Reskòwò]], [[Zôwòrë]] i [[Miechùcëno]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 * http://ine.eko.org.pl/index_areas.php?rek=1062 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Chmielno| ]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] 3gkpy18x1tx4lpypiz4hy3s1d6jt4s3 0 5141 213813 211158 2026-09-16T16:40:58Z Iketsi 3254 [[Fòntana]] 213813 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]] '''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] ë nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]]. == Pòłożenié == Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] ë [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. To je administracjowi ë politiczny òstrzódk (sedzba prezydenta, minysterstwów ë ùrzãdów); stolëca ë przédny gard administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² ë mieszkô tu 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô też metro (2 bieżënë, a trzecô je jesz w bùdacje). To je swiatowi òstrzódk dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat ë strzédnowiekù (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, [[Fòntana|fòntanë]] ë wiele jinszich bùdinków). Tu mòże nalezc wiele czekawich mùzéów ë też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi. == Znóne place w Rzimie == * [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]] * [[Bazylika sw. Paùla za Murama]] * [[Bazylika Santa Maria Maggiore]] * [[Campo de' Fiori]] * [[Circus Maximus]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Corso]] * [[Fontanna di Trevi]] * [[Fontana delle Api w Rzimie]] * [[Forum Boarium]] * [[Forum Romanum]] * [[Kapitol]] * [[Kòloséùm]] * [[Panteon w Rzimie]] * [[Plac Navona]] * [[Piazza del Popolo]] * [[Piramida Cestiusza]] * [[Marsowé Pòlé]] * [[Szpańsczé Trapë]] * [[Teatro Argentina]] * [[Via Sacra]] * [[Via Appia]] == Partnersczé gardë == * [[Pekin]] * [[Krakòwò]] * [[Nowi Jork]] * [[Cincinnati]] * [[Pariż]] * [[Seùl]] * [[Tokio]] * [[Glasgow]] == Òbaczë téż == * [[Tiber]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Italskô]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] 1do8hbeuu79k1yantgc563wgxhhlh92 0 5152 213777 197848 2026-09-16T14:32:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 213777 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Świecie COA.svg|mały|120px|Swiecczi herb]] [[Òbrôzk:Northern frontage of the Market Square in Swiecie 02.jpg|mały]] '''Swiecé''' (téż: '''Swiecé nad Wisłą'''; we zdrojach: ''Zwece'' 1198, ''Zvece''1209, ''Swece'' 1224, ''Sueze'' 1238, ''Swez'' 1238, ''Swez'' 1253, ''in Szweth'' 1260, ''Sueche'' 1278, ''in Swiecie'' 1282, ''in Suiecie'' 1283, ''Swieczie'' 1289, ''Swetz'' 1309, ''in Swecz'' 1313, ''tzur Swetze'' 1324, ''Swecze'' 1407, ''Swyecye'' 1495, ''Swiecie'' 1565, ''Swiecze'' 1583, ''Swieczie'' 1584; ''Swiecze'' (Langenes) 1612, ''Swiecie'' 1664, ''Schwetz'' kòl 1790, ''Świecie'', {{jãz.|de}} ''Schwetz'', urzęd. Schwetz an der Weichsel'' 1890, ''Svjecè'' (Cenôwa), ''Svjecè nad Vjsłą'' (Cenôwa), gwar. ''Śfjeće/Śveće, -ća, śfjeck'i''; {{jãz.|pl}} ''Świecie'', {{jãz.|de}} ''Schwetz an der Weichsel'') – krézewi gard w [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Kòcéwskô]] 1nzvhc03gnh5tyowz6srivjwmjtpqsr 0 5170 213944 200214 2026-09-17T11:36:33Z Terrus38 14026 213944 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grób ks. Franciszka Gruczy.jpg|mały]] '''Frãcëszk<ref>Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2008, K-PZ Gduńsk 2008, s. 42</ref> Grëcza''', téż '''Frãc Grëcza''' <ref>[http://www.scholaris.pl/frontend,23,dG1wXzEwNDEwNzJfbWFpbl9mWEhDVFI_.html Danuta Pioch: Òjczëstô mòwa], str. 34</ref>, (ùr. [[19 lëstopadnika]] [[1911]] rokù w [[Pòmieczëńskô Hëta|Pòmieczëńsczi Hëce]] – ùm. [[23 łżëkwiata]] [[1993]] rokù w [[Sopòt|Sopòce]]), ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi, pisôrz, dolmôcz. Béł jednym ze [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Ksãżé swiãcenia przëjimnął 4 [[czerwińc]]a 1939 rokù. W II swiatowi wòjnie béł w [[Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Kaszubski|Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Kaszëbsczi Grif"]] i w miemiecczim lagrze [[Stutthof]]. Òn zaczął tołmaczënk "[[Mszôł Rzimsczi|Mszôłu Rzimsczégò]]" na [[kaszëbsczi jãzëk]], a [[20 rujana]] 1984 rokù òdprawiac pò kaszëbskù Msze sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]].<ref>E. Gołąbk, E. Pryczkowski:Më trzimómë z Bògã, Gduńsk 1998, ss. 31-41</ref><ref>W. K.: Seminarium w Hucie. Pomerania nr 1, styczeń 1985, s. 37.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20211120082958/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/historia-mszy-z-kaszubska-liturgia</ref> Dlô niegò wôżny béł kaszëbsczi pisënk<ref>[[Jan Drzéżdżón]]: Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980, ISBN 8320537495 [http://books.google.de/books?hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=grucza#search_anchor]</ref>, a w jegò tołmaczeniu sztërzech ewanjeljów na kaszëbsczi jãzëk (''Kaszëbskô Biblëjô; Nowi Testament; IV Ewanjelje'', Poznań 1992) są taczi lëterë jak: ą,ã,é,ë,ò,ó,ô,ù, a téż spółzwãczi: cz,dż,sz, ż == Òbaczë téż == * [[Adam Riszard Sykòra]] * [[Eùgeniusz Gòłąbk]] == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Kaszëbskô Biblëjô; Nowi Testament; IV Ewanjelje, Poznań 1992 [http://ftp.unesco.org/xtrans/a/openisis.a?c=&l=CSB&sl=&udc=2] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=grucza#search_anchor] * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Kaschubische Anthologie, [[Mnichòwò]] 1973 [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00046920/image_2] * E. Pryczkowski: ''Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prałata Franciszka Gruczy'', [[Banino]] 2008 * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [https://web.archive.org/web/20211120082958/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/historia-mszy-z-kaszubska-liturgia Franciszek Grucza] * [https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=js2015878731 Grucza, Franciszek] * [https://web.archive.org/web/20191228105912/https://www.diecezja.gda.pl/duszpasterstwo-kaszubow/1171-ksiazki-liturgiczne ''Kaszebsko Biblejo'' /1992/] * [http://collectionscanada.gc.ca/ourl/res.php?url_ver=Z39.88-2004&url_tim=2016-04-28T17%3A04%3A39Z&url_ctx_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Actx&rft_dat=12993974&rfr_id=info%3Asid%2Fcollectionscanada.gc.ca%3Aamicus&lang=eng "Kaszëbskô"] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Grucza Francyszk}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Tołmôcze Biblii]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] tu8d8nr93uckv5efd8f5l6jl5ughegv 0 5178 213909 198383 2026-09-17T11:22:28Z Terrus38 14026 213909 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:S janke 2006.jpeg|mały|Stanisłôw Janka. Jãzëkòwò-Lëteracczé Seminarium piszącëch pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[20 gòdnika]] [[2006]] ]] '''Stanisłôw Janka''' (ùr. [[20 strëmiannika]] [[1956]] w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]) – kaszëbsczi pòéta, runita, dolmacz, lëteracczi kritik, gazetnik, dzejôrz kaszëbsczi lëteraturë. Je aùtorã rozmajitëch wiérzt - zbiérkù ''Ju nie jem motélnikem'' i jin., teroczasny prozë ''Łiskawica'' i ''Psë''. Pisôł téż dlô dzôtk - ''Żużónka jak mrzónka'' (1984). To je pierszi kaszëbsczi pòéta, co dolmaczi [[Adóm_Mickewicz|Mickewicza]]. Z ukraińsczégò przedolmacził T. Szewczenczi Zanobit (kasz. Zôpis). Jegò wiérztë są dolmaczoné na: bretońsczi, fińsczi, islandzczi i piemòncczi. Je w [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka]]. Stanisłôw Janka póchòdzy z [[Lëpùsz|Lëpùsza]], a mieszka w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Dostôł wiele nôdgrodów, jakò Medal Stolema w 1991 rokù, nôdgrodã Lëteracczi Grif za dolmaczenie „Pòna Tadeusza” na kaszëbsczi, nôdgrodã Kaszëbsczi Grif, nôdgrodã Remusa i jin. == Ùsôdztwò Stanisława Janczi == === Pòézjô pò kaszëbskù === * Ju nie jem motélnikem - [[1983]] * Żużónka jak mrzónka - [[1984]] * Kol kuńca wieku - [[1990]] * Do biôłégo rena - [[1994]] * Krôjczi pôjczi - [[1997]] * Piesniodzejanié - [[2003]] * Pò mie swiata nie mdze - [[2007]] === Proza pò kaszëbskù === * Łiskawica - [[1988]]<ref>https://lccn.loc.gov/89868946</ref> * Psë - [[1991]] * Żôłti kam - [[2014]] === Proza pò pòlskù === * Żółty kamień (Żôłti kam) - 1998 * Lelek - 2001 * Piękniewo (Snôżnewò) - 2005 * Droga do Korony (Stegna do Koronë) - 2008 === Jiné === * Szescdzesątka - 2016 * Kaszëbsczi Gòdnik 1970 - 2016 * Poczt kaszëbsczich pisarzë (z Maciejã Tamkun) - 2016 === Dolmaczoné z pòlscziégò na kaszëbsczi === * Adóm Mickewicz, Krimsczé sonetë - 1998 * Adóm Mickewicz, Òda do młodectwa - 1998 * Adóm Mickewicz, [[Pón Tadeùsz]] - 2010 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.stanislawjanke.pl Stanisłôw Janke (pl)] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Janke Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] sloiav8b5q0okstdq7z05t5e8ag2qet 213910 213909 2026-09-17T11:22:47Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Stanisłôw Janke]] do [[Stanisłôw Janka]]: pisënk 213909 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:S janke 2006.jpeg|mały|Stanisłôw Janka. Jãzëkòwò-Lëteracczé Seminarium piszącëch pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[20 gòdnika]] [[2006]] ]] '''Stanisłôw Janka''' (ùr. [[20 strëmiannika]] [[1956]] w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]) – kaszëbsczi pòéta, runita, dolmacz, lëteracczi kritik, gazetnik, dzejôrz kaszëbsczi lëteraturë. Je aùtorã rozmajitëch wiérzt - zbiérkù ''Ju nie jem motélnikem'' i jin., teroczasny prozë ''Łiskawica'' i ''Psë''. Pisôł téż dlô dzôtk - ''Żużónka jak mrzónka'' (1984). To je pierszi kaszëbsczi pòéta, co dolmaczi [[Adóm_Mickewicz|Mickewicza]]. Z ukraińsczégò przedolmacził T. Szewczenczi Zanobit (kasz. Zôpis). Jegò wiérztë są dolmaczoné na: bretońsczi, fińsczi, islandzczi i piemòncczi. Je w [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka]]. Stanisłôw Janka póchòdzy z [[Lëpùsz|Lëpùsza]], a mieszka w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Dostôł wiele nôdgrodów, jakò Medal Stolema w 1991 rokù, nôdgrodã Lëteracczi Grif za dolmaczenie „Pòna Tadeusza” na kaszëbsczi, nôdgrodã Kaszëbsczi Grif, nôdgrodã Remusa i jin. == Ùsôdztwò Stanisława Janczi == === Pòézjô pò kaszëbskù === * Ju nie jem motélnikem - [[1983]] * Żużónka jak mrzónka - [[1984]] * Kol kuńca wieku - [[1990]] * Do biôłégo rena - [[1994]] * Krôjczi pôjczi - [[1997]] * Piesniodzejanié - [[2003]] * Pò mie swiata nie mdze - [[2007]] === Proza pò kaszëbskù === * Łiskawica - [[1988]]<ref>https://lccn.loc.gov/89868946</ref> * Psë - [[1991]] * Żôłti kam - [[2014]] === Proza pò pòlskù === * Żółty kamień (Żôłti kam) - 1998 * Lelek - 2001 * Piękniewo (Snôżnewò) - 2005 * Droga do Korony (Stegna do Koronë) - 2008 === Jiné === * Szescdzesątka - 2016 * Kaszëbsczi Gòdnik 1970 - 2016 * Poczt kaszëbsczich pisarzë (z Maciejã Tamkun) - 2016 === Dolmaczoné z pòlscziégò na kaszëbsczi === * Adóm Mickewicz, Krimsczé sonetë - 1998 * Adóm Mickewicz, Òda do młodectwa - 1998 * Adóm Mickewicz, [[Pón Tadeùsz]] - 2010 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.stanislawjanke.pl Stanisłôw Janke (pl)] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Janke Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] sloiav8b5q0okstdq7z05t5e8ag2qet 0 5191 213838 201537 2026-09-16T18:26:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Gmina Kòłczëgłowë]] na [[Gmina Kôłczëgłowë]] w plac przeczérowaniô: pisënk 201537 wikitext text/x-wiki '''Gmina Kòłczëgłowë''' to je wieskô gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W [[Kòłczëgłowë|Kòłczëgłowach]] stoi kòscół z rzezbama z [[Italskô|Italsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] okuxyhvt2p2wbv7va76avqiws2yfuar 213840 213838 2026-09-16T18:26:44Z Terrus38 14026 213840 wikitext text/x-wiki '''Gmina Kôłczëgłowë''' – wieskô gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W [[Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowach]] stoi kòscół z rzezbama z [[Italskô|Italsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] 6nf7j38x9qedgz9iwnuvzrlqj637583 0 5192 213849 197226 2026-09-16T18:29:33Z Terrus38 14026 213849 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JohannavonBismarck.jpg|mały|Johanna von Bismarck (1857)]] '''Johanna Friederike Charlotte Dorothea Eleonore von Bismarck''', dodomù '''von Puttkamer''' (ùr. [[11 łżëkwiata]] [[1824]] rokù w [[Barnówc|Barnówcù]]; ùm. [[27 lëstopadnika]] [[1894]] rokù w [[Warcëno|Warcënie]]) – prëskô szlachcónka, białka [[Òtto von Bismarck]]a - prësczégò kanclérza. Òn pisôł do ni w lësce z 1847 r. ò „pògańsczëch Kaszëbach (''Kassuben'')”. Zeswiôdczenié, że kòl Kôłczëgłowów "wëją wilczi i Kaszëbi" je w wspòminkach Bismarcka. To znaczi, że chòc w [[Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowach]] ju w 1740 r. bëłë zniosłé nôbòżéństwa dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] - bò bëło rzekłé, że jich ni ma – òni równak, jak je widzec jesz pò kòl 100 latach, tam bëlë. == Żëcopis == Joana bëłô òtroczëcą Heinricha von Puttkamera (1789–1871) ë Luitgarde Agnese von Glasenapp (1799–1863). Za Bismarcka wëszłô za slëbnika w 1847 roku. Pôra miôła trójkã dzecë: * Mariã (ùr. 1848) * Herberta (ùr. 1849) * [[Wilhelm von Bismarck|Wilhelma]] (ùr. 1852) Związk Johannë béł baro ùdałi. Òto kòchôł białkã, ùwôżôł jã za szlachetną ë òsoblëwą persónã{{Pòtrzébny przëpis}}. == Òbaczë téż == * [[Otto von Bismarck]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{DEFAULTSORT:Puttkamer Johanna}} [[Kategòrëjô:Miemcë]] 5i3rojgmsogpqzliko69vl97jzau6vx 213894 213849 2026-09-16T19:17:22Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 213894 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JohannavonBismarck.jpg|mały|Johanna von Bismarck (1857)]] '''Johanna Friederike Charlotte Dorothea Eleonore von Bismarck''', dodomù '''von Puttkamer''' (ùr. [[11 łżëkwiata]] [[1824]] rokù w [[Barnówc|Barnówcù]]; ùm. [[27 lëstopadnika]] [[1894]] rokù w [[Warcëno|Warcënie]]) – prëskô szlachcónka, białka [[Òtto von Bismarck]]a – prësczégò kanclérza. Òn pisôł do ni w lësce z 1847 r. ò „pògańsczëch Kaszëbach (''Kassuben'')”. Zeswiôdczenié, że kòl Kôłczëgłowów "wëją wilczi i Kaszëbi" je w wspòminkach Bismarcka. To znaczi, że chòc w [[Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowach]] ju w 1740 r. bëłë zniosłé nôbòżéństwa dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] – bò bëło rzekłé, że jich ni ma – òni równak, jak je widzec jesz pò kòl 100 latach, tam bëlë. == Żëcopis == Joana bëłô òtroczëcą Heinricha von Puttkamera (1789–1871) ë Luitgarde Agnese von Glasenapp (1799–1863). Za Bismarcka wëszłô za slëbnika w 1847 roku. Pôra miôła trójkã dzecë: * Mariã (ùr. 1848) * Herberta (ùr. 1849) * [[Wilhelm von Bismarck|Wilhelma]] (ùr. 1852) Związk Johannë béł baro ùdałi. Òto kòchôł białkã, ùwôżôł jã za szlachetną ë òsoblëwą persónã{{Pòtrzébny przëpis}}. == Òbaczë téż == * [[Otto von Bismarck]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Puttkamer Johanna}} [[Kategòrëjô:Miemcë]] np6udmx581yhfb29mw1woigiz5x4s36 213895 213894 2026-09-16T19:18:14Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Miemczi]] 213895 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JohannavonBismarck.jpg|mały|Johanna von Bismarck (1857)]] '''Johanna Friederike Charlotte Dorothea Eleonore von Bismarck''', dodomù '''von Puttkamer''' (ùr. [[11 łżëkwiata]] [[1824]] rokù w [[Barnówc|Barnówcù]]; ùm. [[27 lëstopadnika]] [[1894]] rokù w [[Warcëno|Warcënie]]) – prëskô szlachcónka, białka [[Òtto von Bismarck]]a – prësczégò kanclérza. Òn pisôł do ni w lësce z 1847 r. ò „pògańsczëch Kaszëbach (''Kassuben'')”. Zeswiôdczenié, że kòl Kôłczëgłowów "wëją wilczi i Kaszëbi" je w wspòminkach Bismarcka. To znaczi, że chòc w [[Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowach]] ju w 1740 r. bëłë zniosłé nôbòżéństwa dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] – bò bëło rzekłé, że jich ni ma – òni równak, jak je widzec jesz pò kòl 100 latach, tam bëlë. == Żëcopis == Joana bëłô òtroczëcą Heinricha von Puttkamera (1789–1871) ë Luitgarde Agnese von Glasenapp (1799–1863). Za Bismarcka wëszłô za slëbnika w 1847 roku. Pôra miôła trójkã dzecë: * Mariã (ùr. 1848) * Herberta (ùr. 1849) * [[Wilhelm von Bismarck|Wilhelma]] (ùr. 1852) Związk Johannë béł baro ùdałi. Òto kòchôł białkã, ùwôżôł jã za szlachetną ë òsoblëwą persónã{{Pòtrzébny przëpis}}. == Òbaczë téż == * [[Otto von Bismarck]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Puttkamer Johanna}} [[Kategòrëjô:Miemczi]] hc2671qx3w89ba56j0a6p5nmxiyhty5 0 5199 213858 174540 2026-09-16T18:45:53Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Gmina Lëpińce]] 213858 wikitext text/x-wiki {{ADR}} juhndsjf960pqnvhxvkejmbkqugg6x1 0 5203 213842 160736 2026-09-16T18:27:22Z Terrus38 14026 213842 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Górczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Kôłczëgłowë | szôłtëstwò=Wierszëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=16 | sekùndëN=56 | gradëE=17 | minutëE=14 | sekùndëE=39 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=145 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Górczi''' – wies w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. {{stub}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] jxc39ioosq3xa6dfdbp25z82kms08sj 213859 213842 2026-09-16T18:46:18Z Iketsi 3254 {{Commons}} 213859 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Górczi |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=bëtowsczi |gmina=Kôłczëgłowë |szôłtëstwò=Wierszëno |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=16 |sekùndëN=56 |gradëE=17 |minutëE=14 |sekùndëE=39 |wiżô= |rok=2008 |lëdztwò=145 |gãscëzna= |nr_czér=59 |pòcztowi_kòd= |reg_tôfla=GBY |SIMC= |szôłtës= |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= | }} '''Górczi''' – wies w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] kzrq5bbxvft3cdbs7n8pizug8i2s1ke 0 5204 213843 201906 2026-09-16T18:28:06Z Terrus38 14026 213843 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Kôłczëgłowë | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=Òbrôzk:POL gmina Kołczygłowy COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Kôłczëgłowë | szôłtëstwò=Kôłczëgłowë | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=14 | sekùndëN=23 | gradëE=17 | minutëE=13 | sekùndëE=36 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=1188 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-140 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.kolczyglowy.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Kościół Chrystusa Króla w Kołczygłowach 29.12.09 p4.jpg|mały|Kòscół]] '''Kôłczëgłowë''' – to je wies w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W ni stoi kòscół z dosc nowima rzezbama [[Pasquale Galbusera]] z [[Italskô|Italsczi]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [https://spkolczyglowy.edupage.org/text6/]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] mxv4a1khvia074bw5o5vxdbvbm0qh2e 213846 213843 2026-09-16T18:29:03Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòłczëgłowë]] do [[Kôłczëgłowë]]: pisënk 213843 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Kôłczëgłowë | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=Òbrôzk:POL gmina Kołczygłowy COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Kôłczëgłowë | szôłtëstwò=Kôłczëgłowë | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=14 | sekùndëN=23 | gradëE=17 | minutëE=13 | sekùndëE=36 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=1188 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-140 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.kolczyglowy.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Kościół Chrystusa Króla w Kołczygłowach 29.12.09 p4.jpg|mały|Kòscół]] '''Kôłczëgłowë''' – to je wies w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W ni stoi kòscół z dosc nowima rzezbama [[Pasquale Galbusera]] z [[Italskô|Italsczi]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [https://spkolczyglowy.edupage.org/text6/]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] mxv4a1khvia074bw5o5vxdbvbm0qh2e 0 5210 213952 204835 2026-09-17T11:38:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sztefan Fikùs]] do [[Sztefón Fikùs]]: pisënk 204835 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Fikùs''' ({{jãz.|pl}} ''Stefan Fikus''; ùr. [[9 gromicznika|9 gr.]] [[1920]] r. w [[Lëzëno|Lëzënie]], ùm. 5 [[rujan]]a 2010 r.) – to béł kaszëbsczi runita, poeta, dzejopisôrz, malownik i dzejôrz spòlëznowi. Béł w wòjskòwi òrkestrze, a òd [[séwnik]]a [[1939]] rokù pòjmańc w miemiecczim lagrze. Po wòjnë ùczëł sã w technikum banowem i robił na banie. Ten kaszëbsczi ùsôdzca je aùtor m.jin. wòjnowëch wspòminków ''Pojmeńczicë'' (1982) zbiérkù ''Moje miasto'' (1985), a téż pòlsczich, dedikòwónëch [[Lãbòrg|Lãbòrgòwi]]. Pisôł téż felietónë; dzélama pòsługiwôł sã [[Lëzëńskô gwara|lëzëńską gwarą]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Ùsôdztwò == * „Gôdka o rëbôkach” – debiut * „Kaszëbskô Gwiôzdka z Lęborka” – [[1981]] r. * „Pojmańczice” – [[1982]] r. * „Moje miasto” – [[1985]] r. * „Historia wsi Luzina i okolic w latach 1871–1985” (Historëjô wsë Lëzëno i obende) - [[1992]] r. * „Jak to przódë biwało” – zbiér [[1999]] r. * „A smierc nie przëchôdô” – [[2000]] r. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 174. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fikùs Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] kbfybgxjxoecwwktfon8j4fzp44180s 0 5243 213919 206975 2026-09-17T11:26:02Z Terrus38 14026 213919 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersbùrg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznanié]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefan Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Agùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefan Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léón Heyka]], [[Stanisłôw Janka]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernat Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Òbaczë téż == * [[Czetnica.org]] * [[Czëtnica]] == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] * https://czec.pl/vademecum-kaszubskie-literatura-kaszubska-rekonesans {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] tc78yfpaa1fb5l3cnnoawwajkqhcgtz 213937 213919 2026-09-17T11:31:47Z Terrus38 14026 213937 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersbùrg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznanié]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefón Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Agùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefón Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léón Heyka]], [[Stanisłôw Janka]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernat Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Òbaczë téż == * [[Czetnica.org]] * [[Czëtnica]] == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] * https://czec.pl/vademecum-kaszubskie-literatura-kaszubska-rekonesans {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] h6vbk77qjkch5fjrxd2aq4gl3ndbajq 0 5249 213923 199364 2026-09-17T11:27:17Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sztefan Bieszk]] do [[Sztefón Bieszk]]: pisënk 199364 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Bieszk''' (1895–1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem [[Zrzeszéńcowie|Zrzeszéńców]] – pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]]. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'' (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341. * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 180 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.de/books?id=CsMYAAAAMAAJ&q=Bieszk&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=5 Books.google.de] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bieszk Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] d8hkui2m98iufd4cfosse2a72paealq 213945 213923 2026-09-17T11:36:46Z Terrus38 14026 213945 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Bieszk''' (1895–1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] – pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]]. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'' (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341. * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 180 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.de/books?id=CsMYAAAAMAAJ&q=Bieszk&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=5 Books.google.de] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bieszk Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 6fawuponmrzt80zukeis7fjox8y5gkx 0 5270 213984 209023 2026-09-17T11:56:08Z Terrus38 14026 213984 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bytów MZK kołowrotek pl.jpg|mały|Widzënk z Zôpadnokaszëbsczégò Mùzeùm]] [[Òbrôzk:Bytów MZK fragment ekspozycji pl.jpg|mały|Jiny widzënk z Zôpadnokaszëbsczégò Mùzeùm]] '''Zôpadnokaszëbsczé Mùzeum''' w [[Bëtowò|Bëtowie]] ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie'') – je w dôwnym [[Zómk w Bëtowie|krzëżacczim zómkù]]. Zajimô tu pôrã zalów. To je jinstitucją kùlturë, jakô pòwsta w 1972 rokù. Jegò robòta polégô na rozkòscérzanim [[Kaszëbskô kùltura|kaszëbsczi kùlturë]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jednym z nich je [[Józef Chełmòwsczi]] z Brus. To je kùmkôrz i wiele kùńsztów kùńsztôrz. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Współczesna sztuka ludowa Kaszub / Moderne volkstümliche Kunst in der Kaszubei / Modern folk art of Kashubia region [red. Krzysztof Wirkus]. Bytów : Starostwo Powiatowe, 2010. ISBN 978-83-924018-1-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeumbytow.pl/ Domôcô starna Mùzeum] * https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Bëtowò]] et06ougw37837vpbyjj9k7ipz23mjwv 213985 213984 2026-09-17T11:56:19Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]] do [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]]: pisënk 213984 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bytów MZK kołowrotek pl.jpg|mały|Widzënk z Zôpadnokaszëbsczégò Mùzeùm]] [[Òbrôzk:Bytów MZK fragment ekspozycji pl.jpg|mały|Jiny widzënk z Zôpadnokaszëbsczégò Mùzeùm]] '''Zôpadnokaszëbsczé Mùzeum''' w [[Bëtowò|Bëtowie]] ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie'') – je w dôwnym [[Zómk w Bëtowie|krzëżacczim zómkù]]. Zajimô tu pôrã zalów. To je jinstitucją kùlturë, jakô pòwsta w 1972 rokù. Jegò robòta polégô na rozkòscérzanim [[Kaszëbskô kùltura|kaszëbsczi kùlturë]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jednym z nich je [[Józef Chełmòwsczi]] z Brus. To je kùmkôrz i wiele kùńsztów kùńsztôrz. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Współczesna sztuka ludowa Kaszub / Moderne volkstümliche Kunst in der Kaszubei / Modern folk art of Kashubia region [red. Krzysztof Wirkus]. Bytów : Starostwo Powiatowe, 2010. ISBN 978-83-924018-1-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeumbytow.pl/ Domôcô starna Mùzeum] * https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Bëtowò]] et06ougw37837vpbyjj9k7ipz23mjwv 0 5271 213946 210661 2026-09-17T11:37:01Z Terrus38 14026 213946 wikitext text/x-wiki {{Infobox cządnik}} ''Zrzesz Kaszëbskô'' – to bëło wôżné dlô [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] pismiono kaszëbsczi rësznotë. Òno bëło wëdôwóné latach 1933–39, 1945-47 i 1992–93. == Dodôwczi == * Chëcz Kaszëbskô (1933)<ref>https://pbc.gda.pl/dlibra/results?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=q:Checz%20Kasz%C3%ABbsk%C3%B4&qf1=availability:Available</ref> i Chëcz (1945–1947)<ref>https://www.muzeum-kaszubskie.pl/artykuly/aktualnosci-3/384-zrzesz-kaszebsko</ref><ref>https://www.dobrypowiat.pl/wpis/ceynowa-jozef-z-kuznicy_id:86</ref><ref>https://pbc.gda.pl/dlibra/results?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=q:Checz%20-%22Ch%C3%ABcz%20Kasz%C3%ABbsk%C3%B4%22&qf1=availability:Available</ref><ref>https://www.muzeum-kaszubskie.pl/artykuly/aktualnosci/573-dary-renaty-kiedrowskiej-zrzesz-kaszebsko-przyjaciel-ludu-kaszubskiego-i-dodatek-regionalny-gazety-kartuskiej-kaszuby</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=zrzesz+kasz%C3%ABbsk%C3%B4#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/id_oai_pbc_gda_pl_2416.html Zrzesz Kaszëbskô] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] s7u14u3uzgwvn9c3e8zw7iqonw21cno 0 5285 213988 210276 2026-09-17T11:57:07Z Terrus38 14026 213988 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpińca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadnokaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>), [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga|Nôdgrodã m. Òskara Kòlberga]] w 1995<ref><nowiki>https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski</nowiki> nôdgroda m. Òskara Kòlberga</ref> i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.]. Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 – 496. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Nôdgrodë m. Òskara Kòlberga]] qtkfkxu7pqf3414jcteha8ats60ppxr 0 5297 213968 199933 2026-09-17T11:51:19Z Terrus38 14026 213968 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Duchowne piesnie Szymona Krofea 1586.png|mały|Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik ...]] '''Szëmón Krofej''' (ùr. kòl 1550 w [[Dąbié|Dąbiu]], ùm. wierã przed 1590<ref>Szultka Z., ''Uzupełnienia do biogramu pastora Szymona Krofeja i jego familiantów na wolnym sołectwie w Dąbiu'' [w:] „Acta Cassubiana” 7, s. 140-141.</ref>) – ewanielicczi pastor, ùtwórca pierszégò pòmòrsczégò lëteracczégò jãzëka. Béł rodã z [[Dąbié|Dąbia]]. Nôpierwi, jak domerkiwô [[Zygmùnt Szultka]], młodi Krofej mógł ùczëc sã w łacyńsczi szkòle w [[Słëpsk|Słëpskù]]. W 1567 wëjachôł na sztudia do Wittemberdżi. Wspiarcé na to dostôł wierã òd bëtowsczégò starostë Bartłomienia Swawe. Na niemiecczi ùczelnie lepi pòznôwôł [[Lëterstwò|lëterską]] doktrinã a przë lëżnoscë jinëch [[Słowianie|Słowianów]], jaczi wprowôdzelë swòje jãzëczi do protestancczégò kòscoła (Czechów, Słowaków, Chòrwatów, Serbòłùżëczanów i Pòlôchów). Pò wrócenim w rodné stronë, wierã w 1569, Krofeja zgòdzëlë w [[Bëtowò|Bëtowie]] na miesczégò pisôrza i rektora miesczi szkòłë. Robił téż za drëdżégò kaznodzejã (diakòna) w lëtersczi gminie. Je mòżlëwé, że òstôł téż zómkòwim kapelanã ksãca Barnima II, chtëren dosc czãsto zazérôł do Bëtowa, a tedë mieszkôł na zómkù. W 1574 na pôrã miesąców Krofej pòjachôł na ùniwersytet do [[Króléwc|Królewca]], jaczi w tim czasu béł centrum drëkòwaniô religijny pismieniznë, w tim pòlsczi. Zetkanié z nią mògło bëc dlô Krofeja pòdskacenim, żebë dlô słowiańsczich protestancczich wiérnëch na [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]] przërëchtowac ksążczi w zrozmiałi dlô nich mòwie. W 1586 Krofej wëdôł we Gduńskù w drëkarnie Jakùba Rhodégò ''Duchowne piesnie Doktora Martina Luthera y ynszich naboznich męzów. Z niemieckiego w slawięsky jęzik wilozone''. Dzysô to nôstarszi zabëtk pierszi pisóny pòmòrsczi lëteracczi mòwë, w jaczi ùsadzenim swój dzél miała XVI-wiekòwô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizna]]. Nie je gwës, czë Krofej przetłómacził na swój pòmòrsczi jãzëk téż ''Môłi Katechizm'' [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lëtra]]. Wedle prof. Szultczi wëdôł gò razã ze spiéwôrzã w 1586 we [[Gduńsk|Gduńskù]]. == Ùpamiãtnienié == W czerwińcu 1992 bëtowsczi part [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] òdsłonił tôflã na wdôr Krofeja. Na plac dlô tôflë wëbrelë cerczew sw. Jerzégò (w ti stôri lëtersczi swiãtnicë wnet trzë wieczi òdprôwielë kaszëbskò-pòlsczé nôbòżeństwa dlô miestnëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i nazéwelë ją „kòscół na górce” abò „kaszëbsczi kòscół”). Miono Krofeja mają téż darżëce w [[Gdiniô|Gdinie]] i [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Ùsôdztwò == *''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea, sluge slova Bozego w Bytowie''. Drukowano w Gdainsku przez Jacuba Rhode, Roku Pańskiego 1586. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * ''Ò pastorze z Bëtowa trzë dekadë pózni'', „Pomerania” 2022 nr 6, s. 31–33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Krofey}} [[Kategòrëjô:Pòmòrzani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] jie6sspex9ftr8vp0rinqf1j2ladi6f 213975 213968 2026-09-17T11:52:57Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szëmòn Krofej]] do [[Szëmón Krofej]]: pisënk 213968 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Duchowne piesnie Szymona Krofea 1586.png|mały|Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik ...]] '''Szëmón Krofej''' (ùr. kòl 1550 w [[Dąbié|Dąbiu]], ùm. wierã przed 1590<ref>Szultka Z., ''Uzupełnienia do biogramu pastora Szymona Krofeja i jego familiantów na wolnym sołectwie w Dąbiu'' [w:] „Acta Cassubiana” 7, s. 140-141.</ref>) – ewanielicczi pastor, ùtwórca pierszégò pòmòrsczégò lëteracczégò jãzëka. Béł rodã z [[Dąbié|Dąbia]]. Nôpierwi, jak domerkiwô [[Zygmùnt Szultka]], młodi Krofej mógł ùczëc sã w łacyńsczi szkòle w [[Słëpsk|Słëpskù]]. W 1567 wëjachôł na sztudia do Wittemberdżi. Wspiarcé na to dostôł wierã òd bëtowsczégò starostë Bartłomienia Swawe. Na niemiecczi ùczelnie lepi pòznôwôł [[Lëterstwò|lëterską]] doktrinã a przë lëżnoscë jinëch [[Słowianie|Słowianów]], jaczi wprowôdzelë swòje jãzëczi do protestancczégò kòscoła (Czechów, Słowaków, Chòrwatów, Serbòłùżëczanów i Pòlôchów). Pò wrócenim w rodné stronë, wierã w 1569, Krofeja zgòdzëlë w [[Bëtowò|Bëtowie]] na miesczégò pisôrza i rektora miesczi szkòłë. Robił téż za drëdżégò kaznodzejã (diakòna) w lëtersczi gminie. Je mòżlëwé, że òstôł téż zómkòwim kapelanã ksãca Barnima II, chtëren dosc czãsto zazérôł do Bëtowa, a tedë mieszkôł na zómkù. W 1574 na pôrã miesąców Krofej pòjachôł na ùniwersytet do [[Króléwc|Królewca]], jaczi w tim czasu béł centrum drëkòwaniô religijny pismieniznë, w tim pòlsczi. Zetkanié z nią mògło bëc dlô Krofeja pòdskacenim, żebë dlô słowiańsczich protestancczich wiérnëch na [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]] przërëchtowac ksążczi w zrozmiałi dlô nich mòwie. W 1586 Krofej wëdôł we Gduńskù w drëkarnie Jakùba Rhodégò ''Duchowne piesnie Doktora Martina Luthera y ynszich naboznich męzów. Z niemieckiego w slawięsky jęzik wilozone''. Dzysô to nôstarszi zabëtk pierszi pisóny pòmòrsczi lëteracczi mòwë, w jaczi ùsadzenim swój dzél miała XVI-wiekòwô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizna]]. Nie je gwës, czë Krofej przetłómacził na swój pòmòrsczi jãzëk téż ''Môłi Katechizm'' [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lëtra]]. Wedle prof. Szultczi wëdôł gò razã ze spiéwôrzã w 1586 we [[Gduńsk|Gduńskù]]. == Ùpamiãtnienié == W czerwińcu 1992 bëtowsczi part [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] òdsłonił tôflã na wdôr Krofeja. Na plac dlô tôflë wëbrelë cerczew sw. Jerzégò (w ti stôri lëtersczi swiãtnicë wnet trzë wieczi òdprôwielë kaszëbskò-pòlsczé nôbòżeństwa dlô miestnëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i nazéwelë ją „kòscół na górce” abò „kaszëbsczi kòscół”). Miono Krofeja mają téż darżëce w [[Gdiniô|Gdinie]] i [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Ùsôdztwò == *''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea, sluge slova Bozego w Bytowie''. Drukowano w Gdainsku przez Jacuba Rhode, Roku Pańskiego 1586. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * ''Ò pastorze z Bëtowa trzë dekadë pózni'', „Pomerania” 2022 nr 6, s. 31–33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Krofey}} [[Kategòrëjô:Pòmòrzani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] jie6sspex9ftr8vp0rinqf1j2ladi6f 0 5329 213770 199615 2026-09-16T14:19:05Z Iketsi 3254 - → – ; [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|niem.]]→{{jãz.|de}} 213770 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Oksywie.PNG|mały|Lòksëwié – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Òksëwié''' ({{jãz.|pl}} ''Oksywie'', {{jãz.|de}} ''Oxhöft''), przódë stôrô kaszëbskô wies; dzysô dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. Tuwò je nôstarszi gdińsczi kòscół, chtëren mô pòczątk w czasach [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]], Przë tim kòscele – na smãtôrzu – pòchòwóny je kaszëbsczi dzéjôrz [[Antón Ôbram]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/437 Oksywie w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] cwykl9tcvf7z1e8ufa4c9mms0q4bdzb 0 5396 213773 211581 2026-09-16T14:24:14Z Iketsi 3254 - → – ; Anielsczi→Angelsczi 213773 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Wòlny Gard Gduńsk |miono = Freie Stadt Danzig |miono-genitiw = Gduńsczi |lata jistnienia=1918–1939 |fana = Flag of the Free City of Danzig.svg |herb = Wappen Freie Stadt Danzig.svg |na karce = Free City Danzig 1930.svg |mòtto = Nec Temere, Nec Timide |jãzëk = miemiecczi |stolëca = Gduńsk |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1 966 |procent-wòdë = |lëdztwò = 415 000 |rok = 1939 |dëtk = Gduńsczi Gùlden |kòd dëtka = |czasowô cona = +1 |himn = [[Für Danzig]] '' (Dlô Gduńska) <center>[[Òbrôzk:Für Danzig.oga]]</center> |Prezydeńt=Albert Forster |aùtowi kòd=DA |data ùsôdzenia=15 lëstopadnika 1920 |data lëkwidacji=1 séwnika 1939 |kònstitucjô=Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska }} [[Òbrôzk:Wmgdansk.jpg|mały|Wòlny Gard Gduńsk]] [[Òbrôzk:20 gdanskich guldenow skan.jpeg|mały|20 gùldów]] [[Òbrôzk:1 Gulden (Freie Stadt Danzig 1923) aversum.jpg|mały|1 gùlda z 1923 rokù]] '''Wòlny Gard Gduńsk''' (niem. ''Freie Stadt Danzig'', pól. ''Wolne Miasto Gdańsk'') bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną [[Liga Nôrodów|Lidżi Nôrodów]]. We [[Gduńsk|Gduńskù]] pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi ''Gryf'' z dodôwkã béł ''Gryf Kaszubski'', chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Do dzysdzéń ''de iure'' Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony. == Ùsôdzenié państwa == Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów. Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.<ref>https://www.dawnygdansk.pl/prawo/traktat_wersalski.html</ref> == Sprôwné pòdzelenie == Wedle art. 67 ë 68 [[Kòstitucjô Wòlnégò Gardù Gduńska|Kònstitucji WGG]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20070503022901/http://www.danzig-online.pl/grenze/konstytucja.html</ref> Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin. * Gardczi Krézë: ** Gduńsk ** Sopòt * Zemsczi Krézë: ** Gduńsczé Wëżawë ** Gduńsczé Niżawë ** Wiôldżé Żëławë (st. [[Nowi Dwór]]) == Lëdztwò == Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000. * Miemcë ~ 90% * [[Kaszëbi]] ~ 7% * Pòlochë ~ 3% Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. [[Matarniô]], Klëkòwò) Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska ''Polenhof''<ref>https://muzeum1939.pl/polacy-w-wolnym-miescie-gdansku-m2wswirtualnie/aktualnosci/3318.html</ref>. == Jãzëczi == Òficjalnym jãzëkã bëł [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] art. 4 Kònstiucji WGG.<ref name=":0" /> W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò ''[[Danziger Missingsch]]'' bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku m.jin. [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]], miemiecczégò, [[Angelsczi jãzëk|angelsczégò]] ëtp. == Wësoczi przedstôwcowie Lidżi Nôrodów w Gduńskù == * 1920–1920 – Reginald Tower * 1920–1920 – Edward Lisle Strutt * 1920–1921 – Bernardo Attolico * 1921–1923 – Richard Haking * 1923–1926 – Mervyn MacDonnell * 1926–1929 – Joost Adriaan van Hamel * 1929–1932 – Manfredo Gravina * 1932–1934 – Helmer Rosting * 1934–1937 – Seán Lester * 1937–1939 – Carl Jakob Burckhardt == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikisource.org/wiki/Konstytucja_Wolnego_Miasta_Gda%C5%84ska Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250320226 Art. 14] [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie|Gduńsk]] i471ka4kqj2mpgpxgoffrj54wncwctb 213792 213773 2026-09-16T15:14:27Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}}; {{jãz.|pl}} 213792 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Wòlny Gard Gduńsk |miono = Freie Stadt Danzig |miono-genitiw = Gduńsczi |lata jistnienia=1918–1939 |fana = Flag of the Free City of Danzig.svg |herb = Wappen Freie Stadt Danzig.svg |na karce = Free City Danzig 1930.svg |mòtto = Nec Temere, Nec Timide |jãzëk = miemiecczi |stolëca = Gduńsk |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1 966 |procent-wòdë = |lëdztwò = 415 000 |rok = 1939 |dëtk = Gduńsczi Gùlden |kòd dëtka = |czasowô cona = +1 |himn = [[Für Danzig]] '' (Dlô Gduńska) <center>[[Òbrôzk:Für Danzig.oga]]</center> |Prezydeńt=Albert Forster |aùtowi kòd=DA |data ùsôdzenia=15 lëstopadnika 1920 |data lëkwidacji=1 séwnika 1939 |kònstitucjô=Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska }} [[Òbrôzk:Wmgdansk.jpg|mały|Wòlny Gard Gduńsk]] [[Òbrôzk:20 gdanskich guldenow skan.jpeg|mały|20 gùldów]] [[Òbrôzk:1 Gulden (Freie Stadt Danzig 1923) aversum.jpg|mały|1 gùlda z 1923 rokù]] '''Wòlny Gard Gduńsk''' ({{jãz.|de}} ''Freie Stadt Danzig'', {{jãz.|pl}} ''Wolne Miasto Gdańsk'') bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną [[Liga Nôrodów|Lidżi Nôrodów]]. We [[Gduńsk|Gduńskù]] pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi ''Gryf'' z dodôwkã béł ''Gryf Kaszubski'', chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Do dzysdzéń ''de iure'' Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony. == Ùsôdzenié państwa == Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów. Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.<ref>https://www.dawnygdansk.pl/prawo/traktat_wersalski.html</ref> == Sprôwné pòdzelenie == Wedle art. 67 ë 68 [[Kòstitucjô Wòlnégò Gardù Gduńska|Kònstitucji WGG]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20070503022901/http://www.danzig-online.pl/grenze/konstytucja.html</ref> Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin. * Gardczi Krézë: ** Gduńsk ** Sopòt * Zemsczi Krézë: ** Gduńsczé Wëżawë ** Gduńsczé Niżawë ** Wiôldżé Żëławë (st. [[Nowi Dwór]]) == Lëdztwò == Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000. * Miemcë ~ 90% * [[Kaszëbi]] ~ 7% * Pòlochë ~ 3% Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. [[Matarniô]], Klëkòwò) Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska ''Polenhof''<ref>https://muzeum1939.pl/polacy-w-wolnym-miescie-gdansku-m2wswirtualnie/aktualnosci/3318.html</ref>. == Jãzëczi == Òficjalnym jãzëkã bëł [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] art. 4 Kònstiucji WGG.<ref name=":0" /> W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò ''[[Danziger Missingsch]]'' bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku m.jin. [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]], miemiecczégò, [[Angelsczi jãzëk|angelsczégò]] ëtp. == Wësoczi przedstôwcowie Lidżi Nôrodów w Gduńskù == * 1920–1920 – Reginald Tower * 1920–1920 – Edward Lisle Strutt * 1920–1921 – Bernardo Attolico * 1921–1923 – Richard Haking * 1923–1926 – Mervyn MacDonnell * 1926–1929 – Joost Adriaan van Hamel * 1929–1932 – Manfredo Gravina * 1932–1934 – Helmer Rosting * 1934–1937 – Seán Lester * 1937–1939 – Carl Jakob Burckhardt == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikisource.org/wiki/Konstytucja_Wolnego_Miasta_Gda%C5%84ska Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250320226 Art. 14] [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie|Gduńsk]] jda58hv5ocf1zves03pdghuv1wswhp5 0 5442 213938 162805 2026-09-17T11:32:01Z Terrus38 14026 213938 wikitext text/x-wiki '''Zrzeszéńcowie''' to pòétné karno, zebróné wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-39): [[Aleksander Labùda]] (1902-81) ze Strëszi Bùdë, [[Jan Trepczik]] (1907-89), [[Jan Rómpsczi]] (1913-69) z [[Kartuzë|Kartuz]], [[Francyszk Grucza|Francëszk Grëcza]] (1911-93) z Pòmieczińsczi Hëtë. Cządnik – z gòdłã ''W imię Boga – odrodzenie Kaszub'' – miôł za zgrôwã "òdrodã Wiôldżégò Pòmòrzô na spòdlim kaszëbiznë, w nôbëlniészëch ùdbach z pòmòcą i wespółbëcym Pòlsczi, dlô ji dobra". Kaszëbiznã ùznôwelë za apartny słowiańsczi jãzëk. Jich teòretik [[Sztefón Bieszk]] (1895-1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia), ale jegò tatk wëszedł z Kòleczkòwa w Wejrowsczém, pisôł – z ekwiwaleńtama pòlsczima – słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'', a w 1959 r. ùsadzył gwôsny pisënk. Debiutë Zrzeszéńców przëpadłë na zôczątk trzëdzestëch lat XX stalata. Długò naznôczalë czerënk rozwiju kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka, mającë wërazny cësk na stanowiszcze Młodokaszëbów, òd chtërnëch sã dowiedzelë ò pòzdrzatkach [[Florian Cenôwa|Cenôwë]] i Ramùłta na kaszëbiznã. Òstawilë dosc tëlé wôżnëch dokôzów, np. zbiérk widzałëch i aktualnëch felietónów lëdzkò-pòliticznëch Labùdë (Guczów Mack gôdô), melodné piesnie ("Kaszebskji Pjesnjôk") i snôżé wiérztë (np. zbiérk "Odecknienié" 1977) J. Trepczika, dolmaczenié Biblëji kaszëbsczi Grëczë (1992), òsoblëwò słowôrze Labùdë (1960, 1981) i ''Słownik polsko-kaszubski'' Trepczika (1994). Zbiérk Labùdë "Kaszëbsczim jesma lëdã" przënôszô cziledzesąt tekstów-manifestów z mòttã: "Chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc, mùszi witro słëgą cëzëch bëc". Szlachã felietónistë Labùdë szedł A. Hirsz. Wiérztë Trepczika tikają trzech témów: historii (np. Piesniô Wendów), jãzëka (np. Tczëwôrtnô jes jak dzejów duch) i miłotë do rodny zemi (np. piesniô Hej mòrze, mòrze, lubòtné mòrze...). Labùda tak ùjął ewòlucjã jãzëka: "...mòże gadac ò lëteracczi kaszëbiznie dzelący sã na baro gwarową i òglową. Pierszô jinaczi sã òd drëdżi tim, że przëjimô wszëtczé dodôwné swòjiznë wszëtczich gwar [...] Znaczącą znanką ti drëdżi je téż ji wikszô apartnota w ùprocëmnienim do lëteracczi pòlaszëznë[...] Jini pisôrze bëlë w sztãdze sã ùniesc nad domôcą gwarã i ùsôdzają w òglowy kaszëbiznie, czemù zôczątk delë znóny lëteratowie [...] Dokôz Majkòwsczégò pt. "Żëcé i przigodë Remusa" je klasykòwym przëmiôrã prozë gwôsno lëteracczi, a "Nowotné spiéwë" Bùdzësza – pòezji. Òdezdrzëwają jich pisôrze młodszégò pòkòleniô, jak Jan Trepczik, Jan Rómpsczi i jini, zbiérający sã wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]", jaczi tekstë zasługiwają na miono kaszëbiznë òglowy, tj. gwôsno lëteracczi..." (1937). Zrzeszéńcowie ùznelë zasłëdżi Cenôwë, dzãka chtërnémù lud "przëbôcziwô mowę tatków przódë" i [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]], że "skażonô gôdka sta sã nama sjãtô" – słowama Bieszka, co pisôł téż: "Dzél poétów z Labudą i Trepczikę przédnyma ([[Jan Karnowsczi|Karnowsczim]], [[Jan Bilot|Bilotã]], [[Alojzy Bùdzysz|Bùdzëszã]], Patokã) stworzëlë jistnô dlô se mowę lëteracką o dobëtnëch céchach swojsczëch. Proces zéńdzeniô kaszëbsczich dijalektów w jednę oglowokaszëbską mowę ni mógł jesz dóńc. Bo element rëbacczi (nordowy), nôwôżniészi bodôj, mô chdze môl" (1937). Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù [[Jan Rómpsczi|Rómpsczégò]]. [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] 3v3ptacqfev44uys9dslrsyz684orja 213942 213938 2026-09-17T11:35:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zrzeszéńcowie]] do [[Zrzeszińcë]]: pisënk 213938 wikitext text/x-wiki '''Zrzeszéńcowie''' to pòétné karno, zebróné wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-39): [[Aleksander Labùda]] (1902-81) ze Strëszi Bùdë, [[Jan Trepczik]] (1907-89), [[Jan Rómpsczi]] (1913-69) z [[Kartuzë|Kartuz]], [[Francyszk Grucza|Francëszk Grëcza]] (1911-93) z Pòmieczińsczi Hëtë. Cządnik – z gòdłã ''W imię Boga – odrodzenie Kaszub'' – miôł za zgrôwã "òdrodã Wiôldżégò Pòmòrzô na spòdlim kaszëbiznë, w nôbëlniészëch ùdbach z pòmòcą i wespółbëcym Pòlsczi, dlô ji dobra". Kaszëbiznã ùznôwelë za apartny słowiańsczi jãzëk. Jich teòretik [[Sztefón Bieszk]] (1895-1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia), ale jegò tatk wëszedł z Kòleczkòwa w Wejrowsczém, pisôł – z ekwiwaleńtama pòlsczima – słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'', a w 1959 r. ùsadzył gwôsny pisënk. Debiutë Zrzeszéńców przëpadłë na zôczątk trzëdzestëch lat XX stalata. Długò naznôczalë czerënk rozwiju kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka, mającë wërazny cësk na stanowiszcze Młodokaszëbów, òd chtërnëch sã dowiedzelë ò pòzdrzatkach [[Florian Cenôwa|Cenôwë]] i Ramùłta na kaszëbiznã. Òstawilë dosc tëlé wôżnëch dokôzów, np. zbiérk widzałëch i aktualnëch felietónów lëdzkò-pòliticznëch Labùdë (Guczów Mack gôdô), melodné piesnie ("Kaszebskji Pjesnjôk") i snôżé wiérztë (np. zbiérk "Odecknienié" 1977) J. Trepczika, dolmaczenié Biblëji kaszëbsczi Grëczë (1992), òsoblëwò słowôrze Labùdë (1960, 1981) i ''Słownik polsko-kaszubski'' Trepczika (1994). Zbiérk Labùdë "Kaszëbsczim jesma lëdã" przënôszô cziledzesąt tekstów-manifestów z mòttã: "Chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc, mùszi witro słëgą cëzëch bëc". Szlachã felietónistë Labùdë szedł A. Hirsz. Wiérztë Trepczika tikają trzech témów: historii (np. Piesniô Wendów), jãzëka (np. Tczëwôrtnô jes jak dzejów duch) i miłotë do rodny zemi (np. piesniô Hej mòrze, mòrze, lubòtné mòrze...). Labùda tak ùjął ewòlucjã jãzëka: "...mòże gadac ò lëteracczi kaszëbiznie dzelący sã na baro gwarową i òglową. Pierszô jinaczi sã òd drëdżi tim, że przëjimô wszëtczé dodôwné swòjiznë wszëtczich gwar [...] Znaczącą znanką ti drëdżi je téż ji wikszô apartnota w ùprocëmnienim do lëteracczi pòlaszëznë[...] Jini pisôrze bëlë w sztãdze sã ùniesc nad domôcą gwarã i ùsôdzają w òglowy kaszëbiznie, czemù zôczątk delë znóny lëteratowie [...] Dokôz Majkòwsczégò pt. "Żëcé i przigodë Remusa" je klasykòwym przëmiôrã prozë gwôsno lëteracczi, a "Nowotné spiéwë" Bùdzësza – pòezji. Òdezdrzëwają jich pisôrze młodszégò pòkòleniô, jak Jan Trepczik, Jan Rómpsczi i jini, zbiérający sã wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]", jaczi tekstë zasługiwają na miono kaszëbiznë òglowy, tj. gwôsno lëteracczi..." (1937). Zrzeszéńcowie ùznelë zasłëdżi Cenôwë, dzãka chtërnémù lud "przëbôcziwô mowę tatków przódë" i [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]], że "skażonô gôdka sta sã nama sjãtô" – słowama Bieszka, co pisôł téż: "Dzél poétów z Labudą i Trepczikę przédnyma ([[Jan Karnowsczi|Karnowsczim]], [[Jan Bilot|Bilotã]], [[Alojzy Bùdzysz|Bùdzëszã]], Patokã) stworzëlë jistnô dlô se mowę lëteracką o dobëtnëch céchach swojsczëch. Proces zéńdzeniô kaszëbsczich dijalektów w jednę oglowokaszëbską mowę ni mógł jesz dóńc. Bo element rëbacczi (nordowy), nôwôżniészi bodôj, mô chdze môl" (1937). Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù [[Jan Rómpsczi|Rómpsczégò]]. [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] 3v3ptacqfev44uys9dslrsyz684orja 213955 213942 2026-09-17T11:39:31Z Terrus38 14026 213955 wikitext text/x-wiki '''Zrzeszińcë''' to pòétné karno, zebróné wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-39): [[Aleksander Labùda]] (1902-81) ze Strëszi Bùdë, [[Jan Trepczik]] (1907-89), [[Jan Rómpsczi]] (1913-69) z [[Kartuzë|Kartuz]], [[Francyszk Grucza|Francëszk Grëcza]] (1911-93) z Pòmieczińsczi Hëtë. Cządnik – z gòdłã ''W imię Boga – odrodzenie Kaszub'' – miôł za zgrôwã "òdrodã Wiôldżégò Pòmòrzô na spòdlim kaszëbiznë, w nôbëlniészëch ùdbach z pòmòcą i wespółbëcym Pòlsczi, dlô ji dobra". Kaszëbiznã ùznôwelë za apartny słowiańsczi jãzëk. Jich teòretik [[Sztefón Bieszk]] (1895-1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia), ale jegò tatk wëszedł z Kòleczkòwa w Wejrowsczém, pisôł – z ekwiwaleńtama pòlsczima – słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'', a w 1959 r. ùsadzył gwôsny pisënk. Debiutë Zrzeszińców przëpadłë na zôczątk trzëdzestëch lat XX stalata. Długò naznôczalë czerënk rozwiju kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka, mającë wërazny cësk na stanowiszcze Młodokaszëbów, òd chtërnëch sã dowiedzelë ò pòzdrzatkach [[Florian Cenôwa|Cenôwë]] i Ramùłta na kaszëbiznã. Òstawilë dosc tëlé wôżnëch dokôzów, np. zbiérk widzałëch i aktualnëch felietónów lëdzkò-pòliticznëch Labùdë (Guczów Mack gôdô), melodné piesnie ("Kaszebskji Pjesnjôk") i snôżé wiérztë (np. zbiérk "Odecknienié" 1977) J. Trepczika, dolmaczenié Biblëji kaszëbsczi Grëczë (1992), òsoblëwò słowôrze Labùdë (1960, 1981) i ''Słownik polsko-kaszubski'' Trepczika (1994). Zbiérk Labùdë "Kaszëbsczim jesma lëdã" przënôszô cziledzesąt tekstów-manifestów z mòttã: "Chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc, mùszi witro słëgą cëzëch bëc". Szlachã felietónistë Labùdë szedł A. Hirsz. Wiérztë Trepczika tikają trzech témów: historii (np. Piesniô Wendów), jãzëka (np. Tczëwôrtnô jes jak dzejów duch) i miłotë do rodny zemi (np. piesniô Hej mòrze, mòrze, lubòtné mòrze...). Labùda tak ùjął ewòlucjã jãzëka: "...mòże gadac ò lëteracczi kaszëbiznie dzelący sã na baro gwarową i òglową. Pierszô jinaczi sã òd drëdżi tim, że przëjimô wszëtczé dodôwné swòjiznë wszëtczich gwar [...] Znaczącą znanką ti drëdżi je téż ji wikszô apartnota w ùprocëmnienim do lëteracczi pòlaszëznë[...] Jini pisôrze bëlë w sztãdze sã ùniesc nad domôcą gwarã i ùsôdzają w òglowy kaszëbiznie, czemù zôczątk delë znóny lëteratowie [...] Dokôz Majkòwsczégò pt. "Żëcé i przigodë Remusa" je klasykòwym przëmiôrã prozë gwôsno lëteracczi, a "Nowotné spiéwë" Bùdzësza – pòezji. Òdezdrzëwają jich pisôrze młodszégò pòkòleniô, jak Jan Trepczik, Jan Rómpsczi i jini, zbiérający sã wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]", jaczi tekstë zasługiwają na miono kaszëbiznë òglowy, tj. gwôsno lëteracczi..." (1937). Zrzeszińcowie ùznelë zasłëdżi Cenôwë, dzãka chtërnémù lud "przëbôcziwô mowę tatków przódë" i [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]], że "skażonô gôdka sta sã nama sjãtô" – słowama Bieszka, co pisôł téż: "Dzél poétów z Labudą i Trepczikę przédnyma ([[Jan Karnowsczi|Karnowsczim]], [[Jan Bilot|Bilotã]], [[Alojzy Bùdzysz|Bùdzëszã]], Patokã) stworzëlë jistnô dlô se mowę lëteracką o dobëtnëch céchach swojsczëch. Proces zéńdzeniô kaszëbsczich dijalektów w jednę oglowokaszëbską mowę ni mógł jesz dóńc. Bo element rëbacczi (nordowy), nôwôżniészi bodôj, mô chdze môl" (1937). Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù [[Jan Rómpsczi|Rómpsczégò]]. [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] 52lkw70ydh7lqchelt8nhegto4r170w 0 5461 213824 200787 2026-09-16T17:28:46Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl.]]→{{jãz.|pl}} 213824 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Kòloniô |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kartësczi |gmina=Kartuzë |szôłtëstwò=Kòloniô |miejskô= |wiechrzëzna=5,25 |gradëN=54 |minutëN=23 |sekùndëN=49.4 |gradëE=18 |minutëE=06 |sekùndëE=46.9 |wiżô=210 |rok= |lëdztwò=806 |gãscëzna=144.2 |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd= |reg_tôfla=GKA |SIMC= |szôłtës=Włodzimierz Szwaba |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= }} '''Kòloniô''' ({{jãz.|pl}} ''Kolonia'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã miészé kòlonie: Bòrowc i Chòjna. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Kòloniô” òsta wprowadzónô 16 zélnika 2010<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kòlonijô (obelisk).JPG| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/268 Kolonia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] j9rxdpkipz574s1zntdb582aqcxqkn1 0 5490 213854 212670 2026-09-16T18:44:14Z Terrus38 14026 213854 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Bòrzëszkòwë | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Lëpińce | szôłtëstwò=Bòrzëszkòwë | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=01 | sekùndëN=56.2 | gradëE=17 | minutëE=22 | sekùndëE=30.6 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=245 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-136 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës=Ireneusz Kuik Studziński | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Bòrzëszkòwë''' (''Bòrëszkòwë'', ''Bòrëszczi'', {{jãz.|pl}} ''Borzyszkowy'') to [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Charzëkòwskô Rówizna|Charzëkòwsczi Rówiznë]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Lëpińce|gminie Lëpińce]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã mniészé kòlonie: Biedòlewò, [[Brzósk]], Głodowò, Hòlandzkô. Tu je znóny kòscół. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Borzyszkowy, fire station.jpg| Òbrôzk:Borzyszkowy, wayside shrine.jpg|[[Kaplëczka]] Òbrôzk:Borzyszkowy, krzyż przydrożny 1319.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/341 ''Borzyszkowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce]] nyej4jigq97ou7mjap0zzhxjpoxoyhb 0 5495 213823 200677 2026-09-16T17:18:39Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl.]]→{{jãz.|pl}} 213823 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Pòmiéczëno |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kartësczi |gmina=Kartuzë |szôłtëstwò=Pòmiéczëno |miejskô= |wiechrzëzna=10,35 |gradëN=54 |minutëN=24 |sekùndëN=53 |gradëE=18 |minutëE=12 |sekùndëE=07 |wiżô= |rok=2006 |lëdztwò=463<br>szôłtëstwò: 1027 |gãscëzna=99,2 |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-305 |reg_tôfla=GKA |SIMC= |szôłtës=Tadeusz Konkol }} '''Pòmiéczëno''' ({{jãz.|pl}} ''Pomieczyno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé |Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Przedkòwò|gminie Przedkòwò]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie [[Bôrwik]] (lëdztwò: 420), [[Hejtuz]] (lëdztwò: 75), [[Kroléwsczé Pòmiéczëno]] (lëdztwò: 83). Tu je znóny kòscół. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW224.svg|25px]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Dzél ti wsë zwie sã [[Hejtuz]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pomieczyno, kościół św. Józefa (tablica).JPG| Òbrôzk:Pomieczyno - szkoła.jpg| Òbrôzk:Pomieczyno - kapliczka.jpg|[[Kaplëczka]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/745 Pomieczyn] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] mnmaz34i52r6dlp22o25vlq53a2msx4 213831 213823 2026-09-16T18:21:34Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòmiéczëno]] do [[Pòmieczëno]]: pisënk 213823 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Pòmiéczëno |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kartësczi |gmina=Kartuzë |szôłtëstwò=Pòmiéczëno |miejskô= |wiechrzëzna=10,35 |gradëN=54 |minutëN=24 |sekùndëN=53 |gradëE=18 |minutëE=12 |sekùndëE=07 |wiżô= |rok=2006 |lëdztwò=463<br>szôłtëstwò: 1027 |gãscëzna=99,2 |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-305 |reg_tôfla=GKA |SIMC= |szôłtës=Tadeusz Konkol }} '''Pòmiéczëno''' ({{jãz.|pl}} ''Pomieczyno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé |Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Przedkòwò|gminie Przedkòwò]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie [[Bôrwik]] (lëdztwò: 420), [[Hejtuz]] (lëdztwò: 75), [[Kroléwsczé Pòmiéczëno]] (lëdztwò: 83). Tu je znóny kòscół. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW224.svg|25px]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Dzél ti wsë zwie sã [[Hejtuz]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pomieczyno, kościół św. Józefa (tablica).JPG| Òbrôzk:Pomieczyno - szkoła.jpg| Òbrôzk:Pomieczyno - kapliczka.jpg|[[Kaplëczka]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/745 Pomieczyn] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] mnmaz34i52r6dlp22o25vlq53a2msx4 0 5497 213805 212821 2026-09-16T16:09:16Z Iketsi 3254 na portalu polska-org.pl → [[Moduł:Polska-org.pl]] 213805 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pl-pomerania-lake-Kamienne.jpg|mały|Trulôczowé Błota]] '''Trulôczowé Błota''' ({{jãz.|pl}} ''Rezerwat przyrody Żurawie Błota'') są rezerwatã ò wiéchrzëznie 109,1 ha założonym w 1990 rokù w [[Kaszëbsczi Krôjmalënkòwi Park|Kaszëbsczim Krôjmalënkòwim Parkù]] w [[Gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Tu żëje wiele ptôchów, a w tim [[trulôcz|trulôcze]] z swòima młodima. Ten rezerwat òbrëmiô [[Kamiané Jezoro]] ë lasë bùkòwò-dãbowë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbsczi Krôjmalënkòwi Park]] |col2= === Rezerwatë przirodë=== {{#categorytree:Rezerwatë przirodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220926065726/https://kpk.org.pl/co-robimy-4/czynna-ochrona-4/rezerwaty-przyrody-4/zurawie-blota/ ''Żurawie błota''] * https://www.gov.pl/web/rdos-gdansk/rezerwaty-udostepnione-dla-ruchu-pieszego-rowerowego-lub-jazdy-konnej-w-wojewodztwie-pomorskim * https://kpk.org.pl/o-parku/formy-ochrony-przyrody-5/rezerwaty-przyrody-4/zurawie-blota/ [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Rezerwatë przirodë]] lz92w455cdaxcxndt2gu5olvgmvmxw1 0 5498 213855 205060 2026-09-16T18:44:35Z Terrus38 14026 213855 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Bòrowi Młin | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Lëpińce | szôłtëstwò=Bòrowi Młin | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=57 | sekùndëN=56.8 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=53.5 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=610<br>879 (szôłtëstwò) | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-138 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës=Kazimierz Olejnik | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Bòrowi Młin''' ({{jãz.|pl}} ''Borowy Młyn'', {{jãz.|de}} ''Heidemühl'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Charzëkòwskô Rówizna|Charzëkòwsczi Rówiznë]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Lëpińce|gminie Lëpińce]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie: Bùksewò, Bëdògszcz (lëdztwò: 4), Dembòwò (lëdztwò: 13), Katarzinczi (lëdztwò: 6), Klôsztór (lëdztwò: 20), Kòbëlé Gòrë (lëdztwò: 10), Rosochë, Smòlné (lëdztwò: 11), Stôri Mòst (lëdztwò: 5), [[Ùpëłka]] (lëdztwò: 129), Wiecziwno (lëdztwò: 10), [[Wierzchòcëna]] (lëdztwò: 52) i Zgniti Mòst (lëdztwò: 9). Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã m. jin. [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Tu ùrodzył sã [[Jón Bińczyk]]. Òficjalną kaszëbską pòzwã wsë wprowadzëlë 3 séwnika 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bòrowi Młijn - Wojna Palikowa.jpg| Òbrôzk:Bòrowi Młijn_-_kòscół.jpg|Kòscół </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/323 1.) Borowy Młyn w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce]] 1wgn4z3xx824dn79p0y34oxvvhk5qjq 0 5538 213876 212650 2026-09-16T19:00:41Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòłãczëno]] na [[Pòlëczëno]] w plac przeczérowaniô: pisënk 212650 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Pòłãczëno | rodzôcz_wsë=Pòłãczëna | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Somònino | szôłtëstwò=Pòłãczëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=11 | sekùndëN=57.8 | gradëE=18 | minutëE=12 | sekùndëE=27.6 | wiżô=206 | rok=2006 | lëdztwò=335 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-312 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Stanisław Mielewczyk | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Pòłãczëno''' ({{jãz.|pl}} ''Połęczyno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Somònino|gminie Somònino]]. Pòlëczëno je pòłożoné nad [[Pòlëczënsczé Jezoro|Pòlëczënsczim Jezorã]], kòl 17 km òd krézowégò gardu [[Kartuzë]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szołtëstwa]] pòłożonô je wies [[Jekmùca]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Pòłãczëno” òsta wprowadzónô 17 lëstopadnika 2011<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Połęczyno 5266.jpg|Gniôzdo [[Bòcón|bòcóna]] Òbrôzk:Andrew Bobola church in Połęczyno 2.JPG|Kòscół </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/712 ''Połęcin'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Somònino]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 07tqdxrv7vjz5tn3ezwus4cgq6m6tti 0 5602 213828 201701 2026-09-16T17:46:04Z Iketsi 3254 Galeriô 213828 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flowers - (PL) Tulipan (26369314572).jpg|mały|Kwiat tëlpë bënë]] '''Tëlpa''' (''Tulipa'' L. 1753) – szlach roscënów z rodzëznë [[leljowaté|leljowatëch]] (''Liliaceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] tëlpa rosce colemało w ògródkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> File:Stamps of Uzbekistan, 2010-69.jpg|[[Pòcztowô marka]], [[Ùzbekistan]] Òbrôzk:Tulips (Black Horse hybrid cultivar).jpg|Tëlpa ''Blackhorse'' Òbrôzk:Tulip Monsella 2006.jpg|Tëlpa ''Monsella'' Òbrôzk:Yellow fringed tulip.jpg|Tëlpa ''Hamilton'' Òbrôzk:Tulip-blossom.jpg|Tëlpa ''Rembrandt'' Òbrôzk:Tulipa (Single Early Group, white-pink) 02.jpg|Tëlpa''flor sencilla'' </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 9rmpqn71phmhwmo51vachvtlauxyo7w 0 5725 213884 197403 2026-09-16T19:04:59Z Iketsi 3254 [[Kwiat|Kwiatë]] 213884 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Illustration Rubus idaeus0.jpg|mały|Malëna włascëwù]] [[Òbrôzk:Malina.jpg|mały|Malëna]] [[Òbrôzk:Raspberries (Rubus idaeus).jpg|mały]] [[Òbrôzk:Frambuesas-cuajada-miel-brea.JPG|mały|]] '''Malëna włascëwô''' (''Rubus idaeus'' [[Karol Linneusz|L.]]) – [[gatunek (biologia)|gatënk]] [[roślina wieloletnia|roscënë wielolatni]] z rodzëznë [[różowate|różowatëch]]. W stônie dzëczim wëstãpùje dosc telé krézu Azjë a téż w wnetka całi [[Europa|Eùropie]], òkrôm [[Portugalia|Portugalië]] i [[Islandia|Jislandië]]. W Pòlsce je pòspòlitô na całim òbszarzë. Je ùprawiônô w wielu regionach swiata. == Mòrfologiô == ; [[Sztrąpel]]: Czerz dorôstający do 2 m wësokòscë, z pòdzemnyma [[rozłogi|rozłogama]]. [[pęd (botanika)|Lécczi]] wëdłużoné rózgòwato i łukòwò zwieszoné, pòkryté kòlcama. ; [[Liść|Lëstë]]: 3-5-7 lëstkòwé, z wiérzchù nadżé, ze spòdkù biało kùtnerowato włosaté, bòczné lëstczi sedzącé. Brzég lësta òstro piłkòwóny. Lëste lécków brzadującëch wiedno trzëlëstkòwé (nie tëkù so nowëch òdmianów brzadującëch na léckach jednorocznëch). ; [[Kwiat|Kwiatë]]: Biôłé, zwisłé, zebrôné w lózné [[grono|grona]] abò [[wiecha|wiechë]]. Kwitnie òd [[môj]]a do [[sierpień|zélnika]]. [[rośliny miododajne|Roscënë miododajné]]. ; [[Brzôd]]: Składô sã z licznëch, czerwionëch, rzôdkò żółtëch abò cymnopùrpùrowëch ("czôrné malinë") pùszysto włosatëch môłëch [[pestkowiec|pestkòwców]] zebrônëch w [[brzôd zbiorowé]], pòtoczno zwôné "malënami". W pòrze drzenieniô lekkò òddzélô sã òd stożkòwatégò spòdu kwiatowégò (w procemnoce do [[jeżyna|jeżënë]]). [[Nasiono|Semio]] ò strukturze jaderkówaté, pòmarszczoné. == Biologiô ë ekòlogiô == Czerz, [[fanerofity|nanonofanerofit]]. Rosce w [[las]]ach, zarostach, [[ziołorosta]]ch, na srãbach, na rzmach. Na niżu i w [[gòra]]ch do 2000 m n.p.m. W klasyfikacjë zbiorowisk roscënëch [[gatënk charakterysticzny]] dlô klasë (Cl.) ''[[Epilobietea angustifolii]]'' i [[karna roscënoscë|karna roscënoscë]] ''[[Rubetum idaei]]''. Roscëna z wiôldżima wëmôganiama glebòwima. Rosce nôlepié na stanowiszczach òsłoniãtëch òd słuńca i letkò zacymnionych. Preferëje lózne, niezbët sëché, żëzné ë bògaté w składniczi pòkarmowé glebë ò letkò kwasnym òdczinie. Malëna je rosceną ò wiôldżé òdpornoscë na zëmno. == Zastosowônié == * [[Rośliny uprawne|Roscëna ùprawnô]]. Je ùprawiônô òd [[średniowiecze|strzédnich wiekòw]] jakno [[Owoce jadalne|czerz òwòcowé]]. Ji ùprawa je w Pòlsce dosc rozkòscérzonô. W ùprawie nalézimë réga òdmianów ùprawnëch mdącëch mieszańcami midzygatënkòwima. Fòrma tipowô ë mnodżé òdmianë brzadują na léckach dwùlatnëch, òd niedôwna jistnieją w ùprawie òdmianë brzadujące na léckach jednorocznëch. * [[Kùńszt kùlinarny]]. Brzôd je smaczné ë pachnącé, nadôwô sã do jedzeniô na sërowo, jak i na zaprawë: [[soczi]], [[marmòladë]], [[konfitura|kònfiturë]]. Wedle òbecnoscë związków [[pùryna|pùrynowëch]] mùszą jich rôwnak ùnikac chòrzy na [[dna moczanowa|pòdagrã]] a téż zapôlenié nérek. Ù nienechtërnëch lëdzi malënë wëwołiwają [[alergia|ùczulenié]]. Ù dzëkò rosnącëch malën brzôd je baro czãsto robaczëwé. * [[rośliny lecznicze|Roscëna leczniczô]]: ** [[Doczëzna zelarskô]]: brzôd ''Fructus Rubi idaei'' (''Bacca Rubi idaei'') bòkadny w cëczier ([[sacharoza]], [[fruktoza]], [[glukòza]]), [[òlejek etericzny]], [[pektynë]], pòchòdné cyjanidinë, réga witaminów (E,B1,B2,B6) a téż kwasë òrganiczné jak chodzbë: citrinowi, jabkòwi i salicylowi; a téż lëstë – ''Folium Rubi idaei'' – wiôlgô zawartosc witaminë C (300 mg%), garbników, kwasë òrganiczni, slëża, żëwice. ** Dzejanié: Brzôd mô skùtkòwanié napòtné i òglowo wzmôcniającé ze wzglãdu na zawartosc witamin. Pòdobne dzejanié, le jesz mòcniészi mają lëstë, chtërne òkróm tegò skùtkùją mòczopãdnie, żôłcopãdnie, procëmzapôlnie, procëmbakterijnie, scygająco ë pòprôwiają przemianã materië. [[Napar]] z suszu brzadowégò i lësti wëkòrzistëje sã w stónach [[gorączka|gòrączkòwëch]]. == Òsoblewòscë == * Dôwniej [[wëwôr]] z lësti w mieszônce z [[pòtaż]]im wëkòrzistiwôno do farbòwanié włosów na [[barwa czarna|czôrno]]. * Je żëwicelim wąsewnicë mòtyli, m.in. [[miedwiedówczi włodarka|miedwiedówczi włodarczi]] i [[barczatka wilczomleczówka|barczatczi wilczomleczówczi]]. * Wedle Pulsu Biznesu w rokù 2012 ze zbiorã 127 tys ton Pòlska bëła nôwikszim producentã malën na swiece<ref>http://wyborcza.biz/biznes/1,100969,14182612,_Puls_Biznesu___Republika_malinowa.html?biznes=warszawa#</ref>. Dane [[Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa|FAO]] za lata 2009-2011 pòdają że ze 140 tys. ton rocznie nôwikszim producentã je Rosja a te Azerbejdżan a Pòlska zajimùje trzecy plac ze strzédnym plónã 97,5 tys ton<ref>https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor.|tytuł=FAOSTAT - Crops Production|data dostępu=28-06-2013|jęyk=en</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Różowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * http://pl.wikipedia.org/wiki/Malina_właściwa == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Różowaté]] [[Kategòrëjô:Roscënë brzadowé]] [[Kategòrëjô:Roscënë leczniczé]] r4bulpmy3ioycyznryz4cz3cffxyaq8 0 5826 213764 197114 2026-09-16T13:25:27Z Iketsi 3254 * [[Strôszk]] 213764 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Passer domesticus3.jpg|mały|Wróbel – samc]] [[Òbrôzk:Passer domesticus2.jpg|mały|Wróbel – samnica]] [[Òbrôzk:Passer domesticus domesticus MHNT.ZOO.2010.11.208.jpg|mały|''Passer domesticus domesticus'']] '''Wróbel''' (''Passer domesticus'') – môłi ptôch z rodzëznë wróblów. Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale téż szerok w swiece. == Òbaczë téż == * [[Czerwònuszk]] * [[Strôszk]] == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 362. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] rzi9ujv7zn0hn8qistqkdydbzmrudg8 0 5866 213774 193875 2026-09-16T14:25:31Z Iketsi 3254 Galeriô 213774 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Chełmno |dopełniacz=Chełmna |adjektiw_mask=chełmińsczi |adjektiw_fem=chełmińskô |céch=POL Chełmno COA.svg |fana=POL Chełmno flag.svg |karta=POL Chełmno map.svg |wòjewództwò=kùjawskò-pòmòrsczé |kréz=chełmińsczi |grodzki= |rodzaj_gminy=miejska |gmina=Chełmno |miejska=tak |zarządzający=Bùrméster |bùrméster= |mail= |adres_um=ul. Dworcowa 1 |kod_poczt_um= |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna=13,56 |stopniN=53 |minutN=22 |stopniE=18 |minutE=25 |wysokość=75 |rok=2008 |lëdztwò=20322 |gęstość=1498,7 |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 56 |pòcztowi kòd=86-200 |registracëjné tôfle=CCH |TERYT=6040604011 |SIMC= |miasta_partnerskie={{flaga|DEU}} [[Hann. Münden]] |www=http://www.chelmno.pl |założone= |prawa_miejskie=[[1223]] |gwôsné miono=Chełmno }} '''Chełmno''' (we zdrojach: ''Culmensem'' 966, ''in Culmine'' 1065, ''Chelmensem'' 1197, ''Colme'' 1229, ''Culmen'' 1320, ''Chełmno'' 1570, 1880, ''Chełmno'' (Cenôwa); {{jãz.|la}} ''Culmen'', {{jãz.|de}}: ''Culm'', ''Kulm''; mòżebné [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczé]] pòzwë: ''Chôłmno'', ''Chôłmień''{{Zdrzódło}}) – krézewi gard w [[Kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskô-pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chełmno Market Square.jpg| Òbrôzk:Chelmno wieza Mestwina.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Miono}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] 7cadugucanazqi59z9gmzusn7cpc6bu 14 5882 213903 162725 2026-09-16T21:18:36Z Iketsi 3254 {{Commons}} 213903 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz|Bëtowò, Gmina]] 6z31uueruby49b4en550oqxisiv4mk9 0 5920 213758 209254 2026-09-16T13:20:11Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 213758 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мышь_2.jpg|mały|Domôcô mësz]] [[Òbrôzk:Mus musculus front teeth.jpg|mały|Ùgriz]] '''Domôcô mësz''' (''Mus musculus'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] biwô z nima jiwer w chëczach. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mickey Mësz]] * [[Klôtka na mëszë]] |col2= === Mëszowaté === {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] lxij2vmbuj6w06os9ivquhhwcrea5gw 0 5925 213969 206372 2026-09-17T11:51:35Z Terrus38 14026 213969 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BarnimI.Siegel.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:Cammin prince-bishopric 1250 (134037781).jpg|mały|Pòmòrsczé òkòlé kòl 1250 rokù]] '''Barnim I''' (ùr. kòl 1217 rokù) – béł princã [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadnégò Pòmòrzégò]] do 1278 rokù. Jegò matką bëła [[Mirosława]]. Miôł òn sztãpel z nôpisã: ''Sigillum Barnym illustris ducis Slauorum et Cassubie'' (sztãpel Barnima ... princa [[Słowianie|Słowianów]] a [[Kaszëbskô|Kaszëbsczi]])[https://books.google.pl/books?id=bq0OAAAAYAAJ&pg=RA1-PA141&lpg=RA1-PA141&dq=cassubien&source=bl&ots=aQIzj8B7AF&sig=6u1WG9v9vBBJFqcbfxFSBEWWtjo&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj7o7X3pcjLAhVlOJoKHaJXD58Q6AEIPzAG#v=onepage&q=cassubien&f=false]. Pòstawił téż [[Marijën Kòscół w Szczecënie]]. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: Kaszubi i ich dzieje, Gdańsk 1996, s. 90–91 ISBN 83-904950-9-0 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Szczecëno‎]] lda68c92sql8b2t284uqdami6133pqn 0 6134 213922 206085 2026-09-17T11:26:58Z Terrus38 14026 213922 wikitext text/x-wiki '''Lëdowy téater''' – ôrt pòlubnégò [[téater|téatru]], chterën pòchòdzy z lëdowëch òbrzãdów. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] znaczënk dlô niégò mielë: * [[Bernat Zëchta]] * [[Jan Karnowsczi]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Léón Heyka]] * [[Alojzy Bùdzysz]] * [[Jan Rómpsczi]] * [[Sztefón Bieszk]] * [[Stanisłôw Janka]] i jiny. {{stub}} [[Kategòrëjô:Téater]] 5polbj8dhyf2moiex6egtb1mwyb0x2k 0 6226 213856 201864 2026-09-16T18:44:57Z Terrus38 14026 213856 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wierzchòcëna | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Lëpińce | szôłtëstwò=Bòrowi Młin | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=57 | sekùndëN=54 | gradëE=17 | minutëE=17 | sekùndëE=17 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=51 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-138 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Wierzchòcëna''' – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Charzëkòwskô Rówizna|Charzëkòwsczi Rówiznë]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Lëpińce|gminie Lëpińce]]. Òficjalną kaszëbską pòzwã wsë wprowadzëlë 3 séwnika 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce]] oy1mpgjcyfw3f05gwogu32buh41ptl0 0 6259 213781 200175 2026-09-16T14:38:03Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 213781 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dzierżążno.jpg|mały|[[Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]]]] '''Dzérzążno''' ({{jãz.|pl}} ''Dzierżążno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]] i w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Òna je nad wòjewódzką drogą nr [[Òbrôzk:Tabliczka DW211.svg|25px]]. W 1241 rokù ò ti wsë piselë ''Derisno'', a jesz terô tu nad jezorem rosce [[dzerzãga]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/278 Dzierzążno, pow. kartuski] * [https://polska-org.pl/7465826,Dzierzazno.html Dzierżążno, niem. Seeresen, kaszub. Dzérzążno ]na portalu polska-org.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] hoghyycenp20rmcrvwbyeiy8efi8pg1 213786 213781 2026-09-16T14:44:23Z Iketsi 3254 drobnô 213786 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dzierżążno.jpg|mały|[[Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]]]] '''Dzérzążno''' ({{jãz.|pl}} ''Dzierżążno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]] i w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Òna je nad wòjewódzką drogą nr [[Òbrôzk:Tabliczka DW211.svg|25px]]. W 1241 rokù ò ti wsë piselë ''Derisno'', a jesz terô tu nad jezorem rosce [[dzerzãga]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/278 Dzierzążno, pow. kartuski] * [https://polska-org.pl/7465826,Dzierzazno.html Dzierżążno, niem. Seeresen, kaszub. Dzérzążno] na portalu polska-org.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] jvubkjhbfk92zqui5dvj4pi61vm8uue 213804 213786 2026-09-16T16:04:37Z Iketsi 3254 na portalu polska-org.pl → [[Moduł:Polska-org.pl]] 213804 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dzierżążno.jpg|mały|[[Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]]]] '''Dzérzążno''' ({{jãz.|pl}} ''Dzierżążno'', dôwni {{jãz.|de}} ''Seeresen'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]] i w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Òna je nad wòjewódzką drogą nr [[Òbrôzk:Tabliczka DW211.svg|25px]]. W 1241 rokù ò ti wsë piselë ''Derisno'', a jesz terô tu nad jezorem rosce [[dzerzãga]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/278 Dzierzążno, pow. kartuski] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] d0e4vogs5p5m0wvawmeueymdxofyhbh 0 6410 213844 166445 2026-09-16T18:28:26Z Terrus38 14026 213844 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Johanna von Puttkammer.jpg|thumb|Johana von Puttkamer]] '''Barnówc''' wies w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. We wsë je pałac z XVII stalata. Tu lubiła bëc [[Johana von Puttkamer]] (1824-1894). {{stub}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] 2781d95bl3uw2min5wpwifpsigsvq72 213897 213844 2026-09-16T19:22:52Z Iketsi 3254 {{Wies infobox}} 213897 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Barnówc''' wies w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. We wsë je pałac z XVII stalata. Tu lubiła bëc [[Johana von Puttkamer]] (1824–1894). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Johanna von Puttkammer.jpg|Johana von Puttkamer </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] 5q3rwdksal4ymzdezq3qkho6qlw10rr 0 6585 213951 213337 2026-09-17T11:38:39Z Terrus38 14026 213951 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Lãbórg |dopełniacz=Lãbórga |adjektiw_mask=lãbòrsczi |adjektiw_fem=lãbòrskô |céch=POL Lębork COA.svg |fana=POL Lębork flag.svg |karta=Lębork_location_map.svg |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=lãbòrsczi |grodzki= |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=jo |bùrméster=Jarosłôw Litwin |adres_um=ùl. Armii Krajowej 14 |kod_poczt_um=84-300 |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna=20,86 km² |stopniN=55 |minutN=44 |stopniE=11 |minutE=22 |wysokość=0–20 |rok=2026 |lëdztwò=35 161 |gęstość=1684 òs./km² |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 59 |pòcztowi kòd=84-300 |registracëjné tôfle=GLE |TERYT= |SIMC= |www=http://www.lebork.pl |commons=Category:Lębork }} '''Lãbórg-[[Norda|Norda kaszëbsczi]]''' (téż: '''Łebno''', '''Lãbórch''', we zdrojach: ''*Łebno'' (E. Breza), ''Lebenporg'', ''LEBĒPORG'' 1507, ''Lewenborch'', ''Lauenburg'', ''Lębórg'' (Cenôwa); {{jãz.|pl}} ''Lębork'', {{jãz.|de}} ''Lauenburg i. Pom.'') je [[Lãbòrzczi Kréz|krézewim gardã]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. Czedës wôżny gard w [[Lãbòrzkò-Bëtowskô Zemia|Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi]]. W 2004 rokù bëło tu 35154 mieszkeńców. Lãbórg òpisywôł wiele w swòjim ùsôdztwie kaszëbsczi pisôrz [[Sztefón Fikùs]]. W tëch starnach mòże bëc pòd zemią dosc tëli széfrowégò gazu.<ref> [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=a0PZ7A5zkBjM ({{jãz.|en}})]</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lębork mury obronne.jpg|Fòrtifikacëjô w Lãbòrgù Òbrôzk:Lębork kościół 2.jpg|Rzëmskòkatolëckô Cerczew Sw. Jakùba w Lãbòrgù Òbrôzk:Zamek krzyżacki Lębork.jpg|Krzëżôcczi zómk w Lãbòrgù </gallery> == Deklinacjô == * Nazéwôcz: '''Lãbórg''' * Rodzôcz: '''Lãbòrga''' * Dôwôcz: '''Lãbòrgòwi''' * Winowôcz: '''Lãbórg''' * Narzãdzôcz: '''Lãbòrgã''' * Môlnik: '''Lãbòrgù''' * Wòłiwôcz: '''Lãbòrgù!''' == Gard == * Lëdztwò gardu: 34 500 (2026) * Wiéchrzëzna gardu: 17,86 km² == Historiô == Lãbórg bëł czedës wôżnym gardã w [[Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia|Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi]], chtërna béła lennã Pòlsczégò Królewstwa, a w pachce to mielë pòmòrzczi ksyżëcë ë [[Brambòrzkô|brambòrzcy]] jelechtorzë. === Słôwny lëdze === * [[Sztefan Fikùs|Sztefón Fikùs]] === Stôrodôwnotë === * Krzëżôcczi zómk * Fòrtifikacëjô * Rzimskòkatolëcczi Kòscół Sw. Jakùba == Kùltura == * Biblioteka * Mùzejô === Jinszô wëdowiédzô === * Partnersczima gardama Lãbòrga są: [[:lb:Diddeleng|Diddeleng]] w [[Luksembùrskô|Luksembùrsce]] ë jin. == Òbaczë téż == * [[Alfréd Lubocczi]] * [[Pòmòrsczé wòjewództwò]] == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.lebork.pl Domôcô starna gardu] * [https://web.archive.org/web/20051229150209/http://www.library.ucla.edu/yrl/reference/maps/blaeu/germania.jpg ''Leweborch'' ë Cassubia na kôrce kòl 1600 rokù] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/198 Lębork w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lãbòrzczi Kréz]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò]] 2vkurpfs11z2albm31c6ntrtchx2n7u 0 6635 213794 202819 2026-09-16T15:18:33Z Iketsi 3254 drobnô 213794 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panorama_Gniewa.jpg|mały|center|650px|Panorama Gméwa z krzëżacczim zómkã na prawo]]{{Gard-infobox |Gard=Gméw |dopełniacz=Gméwa |adjektiw_mask=Gméwsczi |adjektiw_fem=Gméwskô |céch=POL_Gniew_COA.svg |fana=POL Gniew flag.svg |karta=Pomorskie_tczewski.png |wòjewództwò=Pòmòrsczé |kréz=dërszewsczi |grodzki= |rodzaj_gminy=gardnô -wieskô |gmina= |miejska= |bùrméster=Maria Gurzyńska |adres_um=plac Grunwaldzki 1 83-140 |kod_poczt_um= |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna= |stopniN=53 |minutN=50 |stopniE=18 |minutE=49 |wysokość= |rok=2017 |lëdztwò= |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 59 |pòcztowi kòd=83-140 |registracëjné tôfle= |TERYT=2214024 |SIMC=0934470 |www=http://www.gniew.pl |commons=Gniew }} '''Gméw''' (abò téż: '''Gniéw'''; gwar. ''Gn´yef'', ''Gn´eva'', {{jãz.|pl}} ''Gniew'', {{jãz.|de}} ''Mewe'') – gard w Dërszewsczim Krézu w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]] nad ùscém [[Wierzësa|Wierzësë]] do [[Wisła|Wisłë]]. Wôżne stôrodôwnotë w Gméwë to krzëżacczi zómk i Palast królowë Marysieńki Sobiesczi. === Miona gardu w zdrojach === [[Òbrôzk:POL Gniew COA.svg|mały|120px|Gméwsczi herb]] Jinsze miona gardu i w zdrojach to téż: we zdrojach: ''ordinis Gymeu cum tota Wansca'' 1229; ''Gmewam etiam cum tota Wansca'' 1235, fals.; ''Gimen'', ''Gymeu'' 1245, kòpijô z XVII w.; ''Mewa'' 1258, kòpijô ze XVII w.; ''que Gimeo cum tota Wanska vulgariter appellantur'' 1262); ''guod nos terram nostram Wanzeke alio nomine vocatam Mewe'' 1276; ''Gymeu'' 1279, kòpijô; ''Gymev'' 1281; ''Gymew'' 1281, ''de Wansk sive de Gmew'' 1282, ''Mewa'' 1282; ''Gniew'' 1282; ''Gmewam sive Wanzeke'' 1283, ''Gmewa'' 1283; ''terram Gmewi sive Wanzek'' 1283, kopia; ''in Wansk'' 1283, ''Gimew'' 1283, fals.; ''Gymew'' 1283, kopia; ''Gmew'' ; ''Gimea'' 1283, kòpijô ; ''videlicet Gymea sive Wanzeke'' 1284 ; ''Gemeve'' 1291; ''Gemewe''; ''Mewam'' 1304; ''Gmewa'' 1312; ''Gemewa'' 1320, kopia; ''Gnieva''; ''Mewe'' 1328, kòpijô; ''Mewa'' 1329; ''Mewa'' 1334, kòpijô ze XVIIw.; ''Gmewa'' 1334, kopia z XIV w.; ''Mewe'' 1404; ''Gmyew alias Mewe'' 1448; ''Gnyew'' 1456; ''Gnyew'' 1476; ''Mewe'' 1495; ''Gnyeff'' 1495; ''Gnyew'' 1504; ''Mewa'' 1534; ''Mewe'' 1553 ; ''Gniew'' 1565; ''Gniewu'' (gen.); ''Gniewiem'' (instr.); ''Gniewem'' (instr.); ''Mewa'' 1570 ; ''Gniew'' 1583; ''civitate Mevensi'' 1596; ''Gniewie'' (loc.); ''Mewa'' 1596); ''Gmewem'' (instr.) 1624; ''Gimea a. Gniew'' 1624; ''Gniew'' 1682; ''Meva'' 1749; ''Mewe'' 1790; ''Gniew'' 1881; ''Gniew'', {{jãz.|de}} ''Mewe'' 1921; ''Gniew'' 1936; ''Gniew'' 1980; ''Gnjèv'' (Cenôwa); Lëdztwò gardu: 6.759 ([[2009]])<br> Wiéchrzëzna gardu: 6,75 km² == Galeriô Gméwa == <gallery> Òbrôzk:Gniew_zamek_z_rogu.JPG|Krzëżacczi zómk w Gméwë Òbrôzk:Gniew,_pałac_Marysieńki_(obecnie_hotel).jpg|Palast Marysieńki, dzys hotel Òbrôzk:Kamienica_w_Gniewie.JPG|Biblioteka w Gméwë Òbrôzk:Gniew,_pohled_na_Plac_Grunwaldzski_z_hradu.JPG|Grunwaldzczi plac, z zómku Òbrôzk:Ratusz_in_Gniew.jpg|Rôtësz w Gméwë Òbrôzk:727864_Gniew_bud._bramy.JPG|Bróma krzëżacczego zómku w Gméwë Òbrôzk:Gniew1-1.jpg| Òbrôzk:Poland_Gniew_-_castle.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Kòcéwskô]] 5b1gog4ninziyewn4iy96biewncr0me 213795 213794 2026-09-16T15:19:29Z Iketsi 3254 <gallery mode="packed"> 213795 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panorama_Gniewa.jpg|mały|center|650px|Panorama Gméwa z krzëżacczim zómkã na prawo]]{{Gard-infobox |Gard=Gméw |dopełniacz=Gméwa |adjektiw_mask=Gméwsczi |adjektiw_fem=Gméwskô |céch=POL_Gniew_COA.svg |fana=POL Gniew flag.svg |karta=Pomorskie_tczewski.png |wòjewództwò=Pòmòrsczé |kréz=dërszewsczi |grodzki= |rodzaj_gminy=gardnô -wieskô |gmina= |miejska= |bùrméster=Maria Gurzyńska |adres_um=plac Grunwaldzki 1 83-140 |kod_poczt_um= |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna= |stopniN=53 |minutN=50 |stopniE=18 |minutE=49 |wysokość= |rok=2017 |lëdztwò= |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 59 |pòcztowi kòd=83-140 |registracëjné tôfle= |TERYT=2214024 |SIMC=0934470 |www=http://www.gniew.pl |commons=Gniew }} '''Gméw''' (abò téż: '''Gniéw'''; gwar. ''Gn´yef'', ''Gn´eva'', {{jãz.|pl}} ''Gniew'', {{jãz.|de}} ''Mewe'') – gard w Dërszewsczim Krézu w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]] nad ùscém [[Wierzësa|Wierzësë]] do [[Wisła|Wisłë]]. Wôżne stôrodôwnotë w Gméwë to krzëżacczi zómk i Palast królowë Marysieńki Sobiesczi. === Miona gardu w zdrojach === Jinsze miona gardu i w zdrojach to téż: we zdrojach: ''ordinis Gymeu cum tota Wansca'' 1229; ''Gmewam etiam cum tota Wansca'' 1235, fals.; ''Gimen'', ''Gymeu'' 1245, kòpijô z XVII w.; ''Mewa'' 1258, kòpijô ze XVII w.; ''que Gimeo cum tota Wanska vulgariter appellantur'' 1262); ''guod nos terram nostram Wanzeke alio nomine vocatam Mewe'' 1276; ''Gymeu'' 1279, kòpijô; ''Gymev'' 1281; ''Gymew'' 1281, ''de Wansk sive de Gmew'' 1282, ''Mewa'' 1282; ''Gniew'' 1282; ''Gmewam sive Wanzeke'' 1283, ''Gmewa'' 1283; ''terram Gmewi sive Wanzek'' 1283, kopia; ''in Wansk'' 1283, ''Gimew'' 1283, fals.; ''Gymew'' 1283, kopia; ''Gmew'' ; ''Gimea'' 1283, kòpijô ; ''videlicet Gymea sive Wanzeke'' 1284 ; ''Gemeve'' 1291; ''Gemewe''; ''Mewam'' 1304; ''Gmewa'' 1312; ''Gemewa'' 1320, kopia; ''Gnieva''; ''Mewe'' 1328, kòpijô; ''Mewa'' 1329; ''Mewa'' 1334, kòpijô ze XVIIw.; ''Gmewa'' 1334, kopia z XIV w.; ''Mewe'' 1404; ''Gmyew alias Mewe'' 1448; ''Gnyew'' 1456; ''Gnyew'' 1476; ''Mewe'' 1495; ''Gnyeff'' 1495; ''Gnyew'' 1504; ''Mewa'' 1534; ''Mewe'' 1553 ; ''Gniew'' 1565; ''Gniewu'' (gen.); ''Gniewiem'' (instr.); ''Gniewem'' (instr.); ''Mewa'' 1570 ; ''Gniew'' 1583; ''civitate Mevensi'' 1596; ''Gniewie'' (loc.); ''Mewa'' 1596); ''Gmewem'' (instr.) 1624; ''Gimea a. Gniew'' 1624; ''Gniew'' 1682; ''Meva'' 1749; ''Mewe'' 1790; ''Gniew'' 1881; ''Gniew'', {{jãz.|de}} ''Mewe'' 1921; ''Gniew'' 1936; ''Gniew'' 1980; ''Gnjèv'' (Cenôwa); Lëdztwò gardu: 6.759 ([[2009]])<br> Wiéchrzëzna gardu: 6,75 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gniew_zamek_z_rogu.JPG|Krzëżacczi zómk w Gméwë Òbrôzk:Gniew,_pałac_Marysieńki_(obecnie_hotel).jpg|Palast Marysieńki, dzys hotel Òbrôzk:Kamienica_w_Gniewie.JPG|Biblioteka w Gméwë Òbrôzk:Gniew,_pohled_na_Plac_Grunwaldzski_z_hradu.JPG|Grunwaldzczi plac, z zómku Òbrôzk:Ratusz_in_Gniew.jpg|Rôtësz w Gméwë Òbrôzk:727864_Gniew_bud._bramy.JPG|Bróma krzëżacczego zómku w Gméwë Òbrôzk:Gniew1-1.jpg| Òbrôzk:Poland_Gniew_-_castle.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Kòcéwskô]] ahjx6z25v6t3wkpj7gvnqpry3kbgcyf 0 6757 213886 197833 2026-09-16T19:08:00Z Iketsi 3254 [[Gniôzdo]] 213886 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Weißstorch.jpg|mały]] Bòcónë ùwôżóny są za ptôchë chtërne przënôszają lëdzama szczescy. Przëlôtiwają òne do naji z cepłich krajów na zymkù. Kaszëbi wierzą, że gniôzdo bòcóna na bùdinkù je znankum szczescigò dlô gòspòdôrza. Baro znóny je pòrzekadło "Gdze bòcón na gniôzdze sedzy, tam grzmòt nie ùderzi". Nôwiãcy bòcónów pòjôwiô sã na môlekach pòdolnëch. W Pòlsce żëją dwa zortë bòcónów: biôłi i czôrny. Pierwszi z nich mô biôłé pióra, a nodżi i dziób czerwiony. Jegò długô szëja pòdczas loty wëcygniony je do przódkù, a nodżi wëproszczony są dalek za ògón. Skóra bòcóna kòl òczów je czôrnô, a westrzódk òka mô cemnobùrą abò szarą farwã.Ptôchë te mają mało mòcë w skrzidłach temù do lôtonigò wëkòrzistiwają òne pòwierzchniã swòjich skrzidłów i cepłé prądë w lëfce. Zanim bòcón pòdlecy w górã nôprzód pôrã razy mùszi pòdskòczëc zanim pòderwie sã w lëft. Bòcónë òdlatiwają grëpama w zélnikù, a przëlôtiwają w strumiannikù i łżekwiôce. Czedë bòcón przëlecy na swòje gniôzdo, bùten roznôszi sã jegò klekòt.Bòcónë pòtrafią téż pògwizdëwac. === Miara === * dłëgòsc cała 95–130 cm * dłëgòsc ògóna 24–26 cm * dłëgòsc dzioba 16–20 cm * szerokòsc skrzidłów 155–220 cm * wësokòsc ok. 80 cm * wôga 2,3–4,4 kg === Zwëczi bòcónów === Bòcóne są ptôchama chtërne rôd są w towarzëstwie. Póznym latem twòrzóm tzw. bòcóni sejmiczi na chtërnych spòtikają sã setczi tich ptôchów.Pòjôwiają sã òne tam,gdze je wiele jedzenié i bezpieczny plac na spanié. Tak przërechtiwôją sã przed rozpòczãcym daleczi drodżi na zemòwiska pòłożony w Africe.Znónym zachòwonim bòcóna je chùdczi kłaponi dziobem, wëkrącônié karkù do tëłu i òpùszczônié głowë. Tak samc òznajmiwô zajãcy gniôzda i stari sã zwabic samicã. === Gniôzdo bòcóna === Bòcónë bùdëjã wiôldżi òkrãgłi gniôzda z ùłożonych warstwama wietewków pòprzetikónych szligama. Gniôzda te nôczãscy robią na drzewie, krótkò bùdinków, na dakach, na nieùżiwónych kòminach fabrików, słupach telegraficznych. Òd lat 70. XX wiekù spòtikô sã gniôzda przërëchtowóné przez człowieka na słupach òd prądu.Bòcónë czãsto bùdëjã gniôzda jedno kòle drëdzigò. Tegò sômégò gniôzda ptôchë ùżiwają przez wiele lat. Kòżdigò rokù ùprôwiają je i przenôszają nowi wietewczi. Znóny są gniôzda ùżiwóny 4000 lat, a nôwikszi z nich mają 225cm szerokòscë, 280 cm wësokòscë i wôżą pònad tonã. === Co lubi jesc bòcón? === Bòcónë chãtno jedzą rozmaité òwadë. Nôbarżi szmakają jima skòczci, chrabąszcze ale téż wieszczórczi, żnije, pisklãta abò môłé zajce.Ptôchë te nie pògardzą téż mëszama, temù gòspòdôrze ùwôżają je za pòżiteczny. Mało czedë bòcónë jedzą żabë, jeżle mają na òkù cos jinszégò. Bòcón biôłi je zortem chtërnemù grozy wedżiniãcy, temù je òn òbjãti òchroną. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Połęczyno 5266.jpg|[[Gniôzdo]] bòcóna </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòcónowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòcónowaté| ]] ntqxz3qq1620t72ymucexh34nxhqlas 0 6835 213796 202774 2026-09-16T15:20:36Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}}; {{jãz.|pl}} 213796 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Nowe COA.svg|mały|120px|Herb Nowégò]] '''Nowé''' (we zdrojach: ''et Numburgensem diocesim'' 1243, ''Witego de Noua domo'' 1255, ''de Nove'' 1277, ''et Nuenborg'' 1282, ''in Noue'' 1282, ''die Stadt Neuenburg'' 1301, ''de Nowinburk'' 1306, ''Neunborch'' 1307, ''de Nove'' 1326/1327, ''Neyberg'' 1414, ''Nemburg'' 1414, ''in Nove'' 1489, ''Neuwenborgk'' 1490, ''Nowe'' 1504, ''Neyburg'' 1504, ''Nove'' 1534, ''Nowe'' 1649, ''w Mieście nazwanym Nowem, Neoburgi'' 1690, ''Neuenburg, pohl. Nowa'' kòl 1790, ''Nowe'', {{jãz.|de}} ''Neuenburg'' 1886, ''Nowè'' (Cenôwa), gwar. ''Nove, -végo, nofsk'i''; {{jãz.|pl}} ''Nowe'', {{jãz.|de}} ''Neuenburg'') – gard w [[swiecczi kréz|swiecczim krézu]] w [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]] nad [[Wisła|Wisłą]]. * Lëdztwò gardu: 6.104 ([[2009]]) * Wiéchrzëzna gardu: 3,57 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Kòcéwskô]] ab53ilbkb5ro4juxi6h6g8eokt41dhr 0 7067 213898 210715 2026-09-16T19:51:01Z Iketsi 3254 Galeriô 213898 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Magpie on a Fence in London.jpg|mały|]] '''Sroka''' abò '''sarka''' (''Pica pica'') – zort strzédny wielgòscë ptôcha z rodzëne krëkòwatych. == Gdze żyje == Sarka mieszkô w całi [[Eùropa|Europie]], [[Azjô|Azji]] i nordowò-zapadné [[Afrika|Africe]]. Wëstãpiwo tëż w Ameryce Nordowi. W Pòlsce je baro pòpularnô, jeden z nôbarżi znónych ptôchów. Nômni sarków je na Mazurach. Nôwicy sarków je w miastach i w òkòlim, gdze sã bezpieczno czëją. == Òkòli == Sarka przóde mieszka blós w òkòlim rzéków, lasów i chróscënach. Sarka terô wëstãpiwo czãsto na pòlach i łąkach, w brzadownikach i ògrodach, w òkòlim lëdzy, w parkach, na wsach i w miastach. == Wëzdrzatk == Ptôch je szlank i mô dłudżi ògón. Jégò pióra są czôrné i biôłé. Òn je miészi òd ònóka chtërën mô dłëgszi ògón. Dzób i nodżi mô czôrné. Je kąsk miészi jak [[warna]], prawie taczi jak [[gòłąbk]]. Dłùgòta cała ok. 40–48 cm, w tim długòta ògòna: ok. 20–30 cm, rozłożenié skrzidłów ok. 52–60 cm, wôga ok. 180–230g. == Jôda == Sarka je wszëtkòżyrnô, chòc wòli miãsną jôdã. Sarka jé: pajczi, robóczi, smôszczié, bączëne, mëszë, szurë, żabë, wieszórczi jé téż zbòża, jagòdë, brzôd. Pòtrafi téż zjesc jaja ptôchów, pisklãta i môłé kùrzãta. Baro chãtnô jé òdpôdczi ze smietników. Sarczi czãsto wëżërają spiża wieszczówkóm, chtërnë nie pamiãtają gdze schòwałë swòjã jôdã. == Rozmłodzenié == Sroka mô młodé rôz do rokù, a niese kòle 6-8 brunawëch jajów i sedzy na nich 17–19 dniów. Stôrë fùdrëją młodé kòle 20–23 dni. Pózni òne mùszą wëlecec z gnôzda i radzec sobie same. == Òchrona == Sarka w [[Pòlskô|Pòlsce]] je pòd délową òchróną. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Elster wikipedia2.jpg| Òbrôzk:European magpie in a tree.jpg|[[Gniôzdo]] sroczi Òbrôzk:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|''Pica pica pica'' Òbrôzk:Pica pica melanotos (Madrid, Spain) 01.webm| </gallery> == Bibliografiô == * Pica pica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) ({{jãz.|en}}) * Albin Łącki: Wśród zwierząt – ptaki. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 226. * Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010. * Andrzej G. Kruszewicz Ptaki Polski – t. II, Multico, Warszawa 2005, == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krekòwaté]] [[Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]] [[Kategòrëjô:Ptôchë rabùszny]] e3smlrolh7txjajzoqhxqwwjmpvybfi 0 7163 213751 209535 2026-09-16T13:03:45Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 213751 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Główczyce COA.svg|mały|Herb Gminë Główczëce]] {{Jiné znaczënczi}} '''Gmina Główczëce''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Główczyce'') – wieskô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Główczëce (wiele znaczeniów)}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Główczëce| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] peqjoq8cb7u82rnbdx5k3pu850kuzxl 0 7435 213912 213588 2026-09-17T11:23:26Z Terrus38 14026 213912 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa_-_plan parku z 1792.JPG|mały|z 1792]] '''Òlëwsczi Park m. Adama Mickewicza''' ({{jãz.|pl}} ''Park Oliwski im. Adama Mickiewicza'') – mô 11,3 ha, a je stôrodôwnotą w [[Òlëwa|Òlëwie]] kòl [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdżi]]. Ten park m. A. Mickewicza mô wôrtosc bòtaniczną i je wôrtnym dokùmeńtã ògrodniczégò kùńsztu, chtëren mô kòl 250 lat. W nim są: dzél parkù pòzwóny „francësczim” — wëkònóné kòl 1760 rokù, a téż Stôwk Kôłpi i Lëpòwô Alé. Pësznym dzélã parkù wierã je ògardowi parter kwiatowò-pażëcowi, jaczimù towarzą pò wschódny ë zôchòdny stronie grôbkòwé szpalérë. Zberczi ògardowégò parteru w sztôłce bùrbòńsczich liljów są òzdobioné òbcãtima w sztôłce kùżlów – cësama. Krótkò błotka stoją sztaturë ksyżëców: [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] ë [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg|Òlëwsczi Park Òbrôzk:Oliwa Palace in Gdańsk074.JPG|Pałac òpôtów Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 04.jpg| Òbrôzk:Gdańsk, Park Oliwski im. Adama Mickiewicza - fotopolska.eu (202427).jpg|[[Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Adóm Mickewicz]] |col2= === Jiné parczi === {{#categorytree:Parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwsczi Park| ]] rk7c1wv8thnsoe840gd37808xs01f4u 0 7516 213749 209537 2026-09-16T13:00:43Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 213749 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} {{Jiné znaczënczi}} '''Główczëce''' ({{jãz.|pl}} ''Główczyce'') – są [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[Gmina Główczëce|gminie Główczëce]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je kòscół zbùdowóny w 1891 rokù i przez stalata mieszkelë [[Kaszëbi]]. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs béł w Główczëcach jak piorën spôlił swiątiniã, "w chtërny zgasëlë mòwã tich, co jã zbùdowelë (...)." == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Główczëce (wiele znaczeniów)}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/609 ''Główczyce'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://gok-glowczyce.pl/ kùltura] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Główczëce| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] rts6pe3u3z2fygs26dhfeluhe6wf60m 0 7546 213820 195206 2026-09-16T17:11:56Z Iketsi 3254 {{Wies infobox}}; – to je → – 213820 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Mézowò''' – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/267 Mezowo] * {{YouTube|wI4pu_mYQRM|Mezowianie 2011. ...Dożynki / Òżniwinë}} * [https://web.archive.org/web/20201029224555/http://www.mezowo.pl/ad.php/front/display/pozycja-1/dziedzictwo-kaszubow-na-przekroju-wiekow.html spôdkòwizna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 4adymoxx6a4fx1v3pqrut6r5jacfyou 0 7632 213869 213101 2026-09-16T18:55:57Z Terrus38 14026 213869 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Checz w Łączyńskiej Hucie.jpg|mały|Chëcz w [[Łątczińskô Hëta|Łątczińsczi Hëce]]]] {{Jiné znaczënczi}} '''Karno Sztudérów „Pòmòraniô”''' ({{jãz.|pl}} ''Klub Studencki „Pomorania”'') [[Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô|part]] [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i òd [[1962]] rokù karno młodzëznë, chtërna mia përznã òdswiéżëc [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]]. Diskùsëje, wëjazdë, pòtkania – sã tipiczné w fùnksnérowaniu Karna. Célã tëch wszëtczich pòdjimiznów je samòùczenié sã Pòmòreńców ë lubòtników Karna, ale téż cësk na jinszich i òsoblëwé jintegrowanié lëdzy wkół sprawów juwernotë ë kùlturowi spôdkòwiznë. 1967 rokù Karno dało pierszą [[Medal Stolema|Medaliã Stolema]]. Ùczestniwóny są nią lëdze, òsoblëwò zasłużony dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ë Pòmòrzégò. W pierszich latach dzejaniô Karno dostało Chëcz – stôri kaszëbsczi bùdinuszk w Łątczińsczi Hëce ë to jegò „terenowô” sedzba. Tu bëło wiele wôżnëch zetkaniów nié leno w historië Karna, ale całégò Zrzeszeniégò. Òd lat rok w rok są téż òrganizowané wanodżi – rézë pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ë Pòmòrzim, jaczich célã mô bëc dostôwanié sã do wôżnëch môlów, priwatnô edukacjô bëtników, a kù reszce pòspólnô wanoga i pòznôwanié se nawzôjno. Pòdjimizną Karna do dzysô je pòkôzk scynaniégò kanië w Łątczińsczi Hëce czë Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów, jaczégò zaczątk béł w 1985 rokù. Karno mô kòńtaktë z jinszima etnicznyma ë jãzëkòwima miészëznama Eùropë ë òdwiédzô Frizów czë Serbòłużiczanów. „Pomorania” to je téż Nôùkòwi Krąg (na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 1983 rokù, na Gduńsczi Pòlitechnice òd 1992 rokù). Jich dzejanié je widzec w rëchtowanim rozmajitëch ùczałëch kònferencjów czë wëstôwków. "Pòmòreńcowie" pùblikùją swòje artikle na stronach „Pòmeranie”. Zadanim jich je rozkòscérzanié swòjich ùdbów w rozmajitëch placach, promòwanié samòrządzënë ë wspiéranié spòlëznowégò dzejaniégò. Nôleżnikama Karna są [[Kaszëbi]], Kòcewiôcë, gduńczónowie ë wszëtcë, chtërni czedës przëjachelë tuwò, a chtërnym zanôlégô na ti zemi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Pomerania (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Konkurs Wiedzy o Pomorzu]] * [[Łątczińskô Hëta]] * [[Medal Stolema]] * [[Remusowa Kara]] * [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]] * [[Tatczëzna (cządnik, 1990–1991)]] |col3= === Jiné partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô === {{#categorytree:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 338 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20040602202203/http://www.pomorania.prv.pl/ * https://pomorania.wordpress.com/ * https://www.facebook.com/klubstudencki.pomorania/ * https://www.instagram.com/ks_pomorania/ * https://pg.edu.pl/studenci/dzialalnosc-studencka/organizacje-studenckie/lista-organizacji-studenckich/klub-studencki-pomorania * https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KLUB_STUDENCKI_%E2%80%9EPOMORANIA%E2%80%9D * [https://web.archive.org/web/20240327200558/http://pomorania.kaszubi.eu/ Pomorania] * [https://web.archive.org/web/20210203170603/http://www.kaszubi.pl/ Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Zarząd Główny w Gdańsku] * [http://www.kaszubi.pl/o/pomoraniagdansk Klubu Studenckiego „Pomorania” w Gdańsku] * [http://www.kaszubi.pl/o/pomoraniatorun Klubu Studenckiego „Pomorania” w Toruniu] [[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]] [[Kategòrëjô:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô|Pòmòraniô]] 4rm28qhit2tw2lkqw99dqdrvjux4gy1 0 7924 213902 200583 2026-09-16T20:16:59Z Iketsi 3254 {{Wies infobox}} 213902 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Dąbié''' – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/918 ''Dąbie'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] 0tz2kqh6v6dtlz5uql85vac1xsczcvj 0 8042 213935 211716 2026-09-17T11:30:35Z Terrus38 14026 213935 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Kòscérzna| dopełniacz=Kòscérznë| adjektiw_mask=kòscersczi| adjektiw_fem=kòscerskô| céch=POL_Kościerzyna_COA.svg| fana=POL Kościerzyna flag.svg| karta=Karte_von_Koscierzyna.png| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=Kòscérzsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=|minutN=|stopniE=|minutE=| wysokość=| rok=2016| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48)| pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.koscierzyna.gda.pl| }} {{Jiné znaczënczi}} '''Kòscérzna''' (téż: '''Kòscérzëna''', '''Kòscérzëno''', '''Miasto'''; {{jãz.|pl}} ''Kościerzyna''; {{jãz.|de}} ''Berent''; {{jãz.|la}} ''Costerina'') – [[Kòscérsczi kréz|krézowi]] gard na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Kòscérzna je stolëcą [[Kòscersczi kréz|kòscersczégò krézu]] i [[Gmina Kòscérzna|gminë Kòscérzna]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Kòscérzna mô apartné ùrzãdë dlô gardu i wiesczi gminë. == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°07' N, dôłgòta – 17°58' E. == Pòdôwczi == * Lëdztwò gardu: 23 200 mieszkeńców * Wiéchrzëzna gardu: 16 km² == Historiô == We zdrojach miono gardu wëstãpòwało w brzmienim: ''Costerina'' 1284, ''Costrinam'' 1289, ''Chossorino'' 1312, ''de Costerin'' 1320, ''Cuterin'' 1336, ''Coterin'' 1346, ''Bern'' 1398, ''Kostrin'' I pôłw. XV w., ''Beren'' 1412, ''Berren'' 1412, ''Coscerzin'' 1471, ''Kostzerczyn'' 1471, ''Coscerzin'' 1472, ''Cosczyerzyn'' 1473, ''Bern'' 1501, ''Kosczyersyno'' 1501, ''Cozyerzyno'' 1501, ''Coscerzin'' 1526, ''Bernth'' 1526, ''Bern'' 1526, ''Cosczyerzino'' 1526, ''Cosczierzino'' 1534, ''Coßczierzyni'' 1551, ''miaßtka kosczyerskyego'' 1559, ''koscyerzyna'' 1564, ''m. Kościerzyny'' 1577, ''kościerski'' 1577, ''Koscierszni'' 1571, ''Koscirszni'' 1571, ''Koszcziersznii'' 1571, ''Koscierzyno'' 1583-1599, ''Koscierzyn'' 1583-1599, ''Kosczierzyno'' 1583-1599, ''Kosczierzyno'' 1583-1599, ''Kosczierzino'' 1583-1599, ''kosczierzinensis'' 1583-1599, ''kosczierzinensis'' 1583-1599, ''Koscierensis'' 1583-1599, ''Bernensis'' 1583-1599, ''Costzerczyn'' 1640-1645, ''czu Bern'' 1415, ''bernt'' 1568, ''Bernn'' 1640-1645, ''Kościerzyna'' 1664, ''kościerzyńskie'' 1664, ''Berndt'' 1647, '' Kościerzynie'' 1647, ''Kośćcierzyna'' 1765, ''od Kościerzyny'' 1767, ''Bernd'' 1780, ''Behrendt'' kòl. 1790, ''Berent'' 1659, 1883; ''oppidum Berna'' 1583, ''Behrendt'' ok. 1790, ''Behrend'' 1804, ''Kościerzyna'' 1879, ''Kościerzyna'' 1883, ''Kościerzyna'' 1925, ''Berend'', ''Kościerzyna''; Kòscèrzéno'' (Cenôwa); ''Kœsceřéna (Ramułt) 1893<ref>[http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=7469&from=publication Stefan Ramułt, ''Słownik Języka Pomorskiego czyli Kaszubskiego'', Kraków 1893, str. 76]</ref>. Dlô Kòscérznë II swiatowi wòjna skùńczëła sã [[8 strëmiannika]] 1945 rokù<ref>Ludowe Wojsko Polskie 1943-1945 / oprac. Igor Błagowieszczański [et al.] ; red. nauk. Wacław Jurgielewicz, Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973, str. 649</ref>. 10 lëpińca 2004 òdbéł sã tuwò [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwã gardu w pòstacje „Kòscérzna” òsta wprowadzónô 6 maja 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Marketplace in Kościerzyna Poland.jpg|Kòscersczi rénk Òbrôzk:Koscerzena_zendzenie_2004.jpg|Kòscérzna òbczas zéńdzeniegò Kaszëbów w 2004 rokù </gallery> === Słôwny lëdze === * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Léón Heyka]] === Stôrodôwnotë === * [[Mùzeum Kòscersczi Zemi]] * Mùzeum na òtemkłim lëfce ze stôrima cuchami * Rôtësz z 1843-gò rokù == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Costerina}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszubia Kòscérzëna]] * [[Farwa (króm)]] }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://www.koscierzyna.gda.pl Òficjalnô kòscérskô starna] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/455 Kościerzyna w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.polskiekrajobrazy.pl/Galerie/68:Kaszuby/123825:Koscierzyna_pomnik_Remusa_bohatera_epopei_Aleksandra_Majkowskiego.html Pòmnik Remùsa w Kòscérznie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòscérzna| ]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz]] h8vvdkmjq7wnhhrwtt8tsztjnaxipxr 0 8049 213787 202959 2026-09-16T15:07:54Z Iketsi 3254 Galeriô 213787 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Petromyzon marinus.jpg|mały|Pijawnica]] '''Pijawnica''' (''Petromyzon marinus'' L.) – je cëzożëwnym zwierzã z rodzëzne pijawnicowatëch (''Petromyzontidae''). Òna mòże żëc m. jin. w [[Bôłt|Bôłce]] i je ù nas òbjimniãtô òchrónią. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Petromyzon marinus.001 - Aquarium Finisterrae.jpg| Òbrôzk:Petromyzon marinus.004 - Aquarium Finisterrae.jpg| Òbrôzk:Sea Lamprey fish.jpg| Òbrôzk:Sea lamprey (Petromyzon marinus) breathing 2 - Gijon Aquarium - 2015-07-02.webm| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zoòlogiô]] le83yb65bzweup6mzd6aabrwge722v9 213788 213787 2026-09-16T15:09:07Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Krzélôczi]] 213788 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Petromyzon marinus.jpg|mały|Pijawnica]] '''Pijawnica''' (''Petromyzon marinus'' L.) – je cëzożëwnym zwierzã z rodzëzne pijawnicowatëch (''Petromyzontidae''). Òna mòże żëc m. jin. w [[Bôłt|Bôłce]] i je ù nas òbjimniãtô òchrónią. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Petromyzon marinus.001 - Aquarium Finisterrae.jpg| Òbrôzk:Petromyzon marinus.004 - Aquarium Finisterrae.jpg| Òbrôzk:Sea Lamprey fish.jpg| Òbrôzk:Sea lamprey (Petromyzon marinus) breathing 2 - Gijon Aquarium - 2015-07-02.webm| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krzélôczi]] 9ypwvmbwblp049phx4vzss85soka46b 213790 213788 2026-09-16T15:10:04Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] 213790 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Petromyzon marinus.jpg|mały|Pijawnica]] '''Pijawnica''' (''Petromyzon marinus'' L.) – je cëzożëwnym zwierzã z rodzëzne pijawnicowatëch (''Petromyzontidae''). Òna mòże żëc m. jin. w [[Bôłt|Bôłce]] i je ù nas òbjimniãtô òchrónią. == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Petromyzon marinus.001 - Aquarium Finisterrae.jpg| Òbrôzk:Petromyzon marinus.004 - Aquarium Finisterrae.jpg| Òbrôzk:Sea Lamprey fish.jpg| Òbrôzk:Sea lamprey (Petromyzon marinus) breathing 2 - Gijon Aquarium - 2015-07-02.webm| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krzélôczi]] gfn889ky6ggdm9vl6hc2rrt4tqirkve 0 8220 213772 201110 2026-09-16T14:21:51Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 213772 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL_Grudziądz_COA.svg|mały|Grëdządzczi herb]] [[Òbrôzk:Grudziądz1.jpg|mały|Grëdządz]] '''Grëdządz''' (we zdrojach: ''Grudenczch'' 1065 (falsyfikat); ''Grudomsch'' 1065, kòpijô 1155?); ''Grudonisk'' 1066 ; ''Grudenz'' 1222 (kòpijô); ''Gruzenz'' 1223, ''Cruzencz'' 1223, ''Grodzancz'' 1223; ''Grudencz'' 1230; ''Chrudencz'' 1254; ''Grawdecz'' 1291; ''Graudencz'' 1298 (kòpijô); ''Grudencz'' 1312, ''Grudenzc'' 1312; ''Grudenz'' 1313; ''Growdentcz'' 1328, (kòpijô z 1472 r.); ''Graudencz'' 1328 (kòpijô); ''Graudnicz'' 1335 (kòpijô XVI w.); ''Grudencz'' 1335; ''Graudencz'' 1338 (kòpijô 1592); ''Grudenz'' 1361; ''Grudzencz'' 1430; ''Grudecz'' 1422; ''Grawdentcz'' 1455; ''Grudentcz''; ''Graudentz alias Grudzancz'' 1466; ''Grudzancz'' 1472; ''Grudzyandz'' 1484; ''Grudziądz'' 1565; ''Graudencz'' 1570; ''Grudziądz'' 1572; ''Graudencz'' 1611; ''Grudziądz'' 1682; ''Graudenz'' 1772; ''Graudentz'' kòl 1790; ''Grudziądz, pierwotnie Grudzieniec, niem. Grudenz abò Graudenz'' 1881, ''Grédządz'' (Cenôwa); ''Grudziądz, niem. Graudenz'' 1921; ''Grudziądz, -dza'' 1971; {{jãz.|pl}} ''Grudziądz'', {{jãz.|de}} ''Graudenz'') – stôri gard nad [[Wisła|Wisłą]] w [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Grudządzu w 2011 rokù mieszkało 98 726 lëdzy, a czedës wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] biwało tã w wòjskù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] cpxu7n10f15o8fvayiyf3emizanvkg1 213791 213772 2026-09-16T15:13:47Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 213791 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL_Grudziądz_COA.svg|mały|Grëdządzczi herb]] [[Òbrôzk:Grudziądz1.jpg|mały|Grëdządz]] '''Grëdządz''' (we zdrojach: ''Grudenczch'' 1065 (falsyfikat); ''Grudomsch'' 1065, kòpijô 1155?); ''Grudonisk'' 1066 ; ''Grudenz'' 1222 (kòpijô); ''Gruzenz'' 1223, ''Cruzencz'' 1223, ''Grodzancz'' 1223; ''Grudencz'' 1230; ''Chrudencz'' 1254; ''Grawdecz'' 1291; ''Graudencz'' 1298 (kòpijô); ''Grudencz'' 1312, ''Grudenzc'' 1312; ''Grudenz'' 1313; ''Growdentcz'' 1328, (kòpijô z 1472 r.); ''Graudencz'' 1328 (kòpijô); ''Graudnicz'' 1335 (kòpijô XVI w.); ''Grudencz'' 1335; ''Graudencz'' 1338 (kòpijô 1592); ''Grudenz'' 1361; ''Grudzencz'' 1430; ''Grudecz'' 1422; ''Grawdentcz'' 1455; ''Grudentcz''; ''Graudentz alias Grudzancz'' 1466; ''Grudzancz'' 1472; ''Grudzyandz'' 1484; ''Grudziądz'' 1565; ''Graudencz'' 1570; ''Grudziądz'' 1572; ''Graudencz'' 1611; ''Grudziądz'' 1682; ''Graudenz'' 1772; ''Graudentz'' kòl 1790; ''Grudziądz, pierwotnie Grudzieniec, {{jãz.|de}} ''Grudenz'' abò ''Graudenz'' 1881, ''Grédządz'' (Cenôwa); ''Grudziądz'', {{jãz.|de}} ''Graudenz'' 1921; ''Grudziądz, -dza'' 1971; {{jãz.|pl}} ''Grudziądz'', {{jãz.|de}} ''Graudenz'') – stôri gard nad [[Wisła|Wisłą]] w [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Grudządzu w 2011 rokù mieszkało 98 726 lëdzy, a czedës wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] biwało tã w wòjskù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] pzrcm45829wdxfuhrlrwcx491i7fd3h 0 8350 213807 195741 2026-09-16T16:23:14Z Iketsi 3254 na portalu polska-org.pl → [[Moduł:Polska-org.pl]]; {{Òficjalnô starna}} 213807 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chmielno ceramika kaszubska Neclów - panoramio.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Kaszëbsczi Ceramiczi Neclów w Chmielnie''' ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów'') – je jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1993 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Tu są wërobinë rodzëznë Neclów. [[Chmielno]] to je wies, w chtërny je sedzba Mùzeùm. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wazon.jpg| Òbrôzk:Pojemniki.jpg| Òbrôzk:Swiecznik.jpg| Òbrôzk:Cukierniczka.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] 187ujiki0arr63pl74px7uryazomo6t 0 8351 213768 210571 2026-09-16T14:12:37Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Pòmòrénk]] 213768 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:637038 Hel muz. Ryboustwa 01.JPG|mały|Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] – dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:637038 Hel muz. Ryboustwa 08.JPG|<!--Fragment ekspozycji zewnętrznej--> Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|<!--Fragment ekspozycji wewnętrznej--> Òbrôzk:Dłubanka muzeum Hel A 112.jpg|<!--Dłubanka z pnia sosny, wydobyta z [[Zatoka Pucka|Zatoki Puckiej]] w okolicach [[Jastarnia|Jastarni]]--> Òbrôzk:Kuter KU-135 model A 0260.jpg|<!--Model kutra tupu KU-135 w Muzeum Rybołówstwa w Helu. Zbudowano około 50 drewnianych kutrów tego projektu w latach 1949-1954--> Òbrôzk:Trawle b-23 model A0263.jpg|<!--Model trawlera typu b-23 w Muzeum Rybołówstwa w Helu. W latach 1963–65 zbudowano 12 takich jednostek.--> Òbrôzk:Model wotywny Hel A 342.jpg|<!--Model okrętu "Hans Backer" w Muzeum Rybołówstwa w Helu. Model ofiarowano jako wotum do helskiego kościoła w 1734. Zaginiony w czasie II wojny światowej, powrócił do Helu w 2013--> Òbrôzk:Model buzy A 352.jpg|<!--Model" buzy", holenderskiego statku używanego w XVI-XVIII wieku do połowów śledzi na [[Morze Północne|Morzu Północnym]] i transportu towarów. Eksponat w Muzeum Rybołówstwa w Helu--> Òbrôzk:Hel museum of fishery A 118.jpg|<!--Fragment wnętrza--> </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Rëbaczenié]] * [[Pòmòrénk]] * [[Hél]] * [[Mùzeùm]] |col2= === Jiné mùzea === {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] ja1joch7a2g7r7hpomxguq8h6pq62e3 0 8415 213765 199893 2026-09-16T13:32:19Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}}; – to je → – 213765 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Òblëwice''' – kaszëbskô [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. Tuwò je posąg "Matczi Bòżi ''ò''blëwicczi" i stôri [[smãtôrz]] niemiecczi<ref>https://fotoexploracje.manifo.com/obliwice-woj-pomorskie</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/330 Obliwiec w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] 4bcsu9tcc8a110lwpxj7yxratk28i8a 213766 213765 2026-09-16T13:32:59Z Iketsi 3254 [[Niemieckô|niemiecczi]] 213766 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Òblëwice''' – kaszëbskô [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. Tuwò je posąg "Matczi Bòżi ''ò''blëwicczi" i stôri [[smãtôrz]] [[Niemieckô|niemiecczi]]<ref>https://fotoexploracje.manifo.com/obliwice-woj-pomorskie</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/330 Obliwiec w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] 2kbghj48x98y57zxgw97c8djpyb897r 0 8558 213860 206889 2026-09-16T18:48:29Z Iketsi 3254 '''' 213860 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL_gmina_Lipnica_COA.svg|mały|Herb gminë]] '''Gmina Lëpińce''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Lipnica'') – wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Czedës to bëła Gmina Lëpnica. Tuwò mieszkô wiãcy jak 5 tësąców lëdzy. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce| ]] toqj569wagpfzawlcx9r99qcgfnbiag 0 8677 213913 212923 2026-09-17T11:23:47Z Terrus38 14026 213913 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ({{jãz.|en}} ''Library of Congress'') – [[Biblioteka|ksążnica]], chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]]. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |[[Oficyna Czëc]]; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |[[Oficyna Czëc]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |[[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] – [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef – Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) – Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) – Popowska-Taborska, Hanna – Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław – Pančíková, Marta – Pomierska, Justyna – Mrhačová, Eva – Měškank, Alfred – Hrabal, Milan – Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław – [[Adóm Mickewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian – Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Hewelt, Jadwiga – Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie – [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła – Grass, Günter – Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława – Kuellmer, Karl – Wróblewska, Marta – Dusza, Patrycja – Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej – Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie – [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] – Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Pestka, Stanisław – Zbrzyca, Jan – [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna – Fópka, Tomôsz – [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja – Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Cybulski, Marek – Kalinowski, Daniel – Budzisz, Alojzy – [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina – Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] – Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel – Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich – [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna – Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan – Kalinowski, Daniel – Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan – Kalinowski, Daniel – Cybulski, Marek – Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk – a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz – Linkner, Tadeusz – Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] – Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek – baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna – Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) – Pieciul-Karmińska, Eliza – Kowalczyk, Kamila – Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel – [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – Gradowski, Krzysztof – Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] nho607xl76foz1pcm72hs07a63bj1gd 213925 213913 2026-09-17T11:27:36Z Terrus38 14026 213925 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ({{jãz.|en}} ''Library of Congress'') – [[Biblioteka|ksążnica]], chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janka|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janka|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]]. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |[[Oficyna Czëc]]; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |[[Oficyna Czëc]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |[[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] – [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef – Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) – Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) – Popowska-Taborska, Hanna – Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław – Pančíková, Marta – Pomierska, Justyna – Mrhačová, Eva – Měškank, Alfred – Hrabal, Milan – Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław – [[Adóm Mickewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian – Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Hewelt, Jadwiga – Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie – [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła – Grass, Günter – Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława – Kuellmer, Karl – Wróblewska, Marta – Dusza, Patrycja – Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej – Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie – [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] – Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Pestka, Stanisław – Zbrzyca, Jan – [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna – Fópka, Tomôsz – [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja – Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Cybulski, Marek – Kalinowski, Daniel – Budzisz, Alojzy – [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina – Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] – Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel – Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich – [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna – Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan – Kalinowski, Daniel – Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan – Kalinowski, Daniel – Cybulski, Marek – Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk – a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz – Linkner, Tadeusz – Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] – Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek – baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna – Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) – Pieciul-Karmińska, Eliza – Kowalczyk, Kamila – Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel – [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – Gradowski, Krzysztof – Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] l2o4nvljre32b62mdz8zy9e6so8z3ym 0 8694 213939 205968 2026-09-17T11:32:11Z Terrus38 14026 213939 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpińca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sz. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Chùrë]] 62x73aha2wraa9qyjn6pllxtlgt188y 0 9111 213775 208771 2026-09-16T14:28:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 213775 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mrongovius portret.jpg|mały|Pòrtret Mrągòwiusza z XIX st.]] '''Krësztof Celestin Mróngòwiusz''' abò '''Mrągòwiusz'''<ref name= "Tréder"></ref> (''Christoph Cölestin Mrongovius''; ùr. 19 lëpińca 1764 w Dąbrównie pòd Òlsztinkã n Mazurach, ùm. 3 czerwińca 1855 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – [[Lëtërstwò|ewangelëcczi]] dëchòwny, filolog, leksykògraf, wiôldżi hùmanista, pòliglota i pedagóga. Przeprowadzył pierszé wôżne w [[Slawistika|slawisticzi]] badania nad [[Kaszëbi|Kaszëbama]] i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizną]]. Jegò kaszëbskò-niemieckò-pòlsczi słowôrzk i nadczidniãca ò kaszëbskò-rusczich analogiach pòbùdzelë do badaniów rusczich ùczałëch, dzãka czémù zainteresowania Kaszëbama dostałë sã w krąg eùropejsczi pòliticzi. == Żëcé i zwënédżi == [[Òbrôzk:Gdańsk University 2928.JPG|mały|Pòmnik we Gduńskù, autor [[Giennadij Jerszow]]]] Kùńcził Ùniwersytet w Króléwcu, w tim miesce mieszkôł do 1798. Studiowôł teòlogiã i filozofiã. Całi czas pògłãbiwôł znajomòsc [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. 11 maja 1798 òstôł mianowóny pòlskò-ewangelicczim kaznodzeją w kòscele sw. Anë i lektorã pòlsczégò jãzëka w Akademicczim Gimnazjum w Gduńsku. Òd 1812 béł òn téż szkòlnym pòlsczégò jãzëka w gduńsczi szkòle przë parafii sw. Jana<ref name= "Tréder">[[Jerzi Tréder]], ''Môl K.C. Mrągòwiusza w dzejach Kaszëbów i jich jazëka'', „[[Acta Cassubiana]]” 2015, s. 131–142.</ref>. Òkróm pòlsczégò i niemiecczégò znôł téż [[Łacyńsczi jãzëk|łacëznã]], grekã, hebrajsczi, francësczi i angelsczi. Ùcził sã téż rusczégò, czesczégò, łużëcczégò i lëtewsczégò. Mô niemôłé zwënédżi w pòlonisticzi. Wëdôwôł słowôrze pòlsczégò jãzëka (m.jin. ''Dokładny słownik polsko-niemiecki'', niem. ''Ausführliches polnisch-deutsches Wörterbuch''), do jaczich włącził régã pòmòrsczich regionalizmów. [[Kaszëbizm|Kaszëbizmë]] mòże nalezc ju w słowarzu wëdónym w 1803. Mrągòwiusz béł pòmësłodôwcą programù badaniów kaszëbsczich. W latach 1826-1827 òdbéł nôùkową wanogã do [[Cecenowò|Cecenowa]] i [[Główczëce|Główczëc]]. W ramach programù ùdało mù sã napisac skrómny kaszëbskò-niemieckò-pòlsczi słowôrzk z kòl 275 wërazama (ò titule ''Zbiérk wëbrónëch kaszëbsczich wërazów spisónëch pòlską òrtografią, apartnëch òd pòlsczich''). Słowiznã Mrągòwiusz zbiérôł w wikszoscë òd [[Kabôtkòwie|Kabôtków]], tj. z òkòlégò jezór [[Łebskò]] i [[Sarbskò]]. Rãkòpis słowôrza dostôł òd Mrągòwiusza rusczi badéra P.I. Prejs, jaczi w 1840 napisôł z niegò rapòrt (skrodzoną wersjã). Rapòrt stôł sã szerok znóny w nôùkowim swiece i béł zwëskóny w jinszich słowarzach (na przëmiôr w 1862 ù [[Aleksander Hilferding|Hilferdinga]], w 1875 ù [[Oskar Kolberg|Kolberga]], w 1881 ù [[Léón Biskùpsczi|Biskùpsczégò]], w 1893 ù [[Stefan Ramułt|Ramułta]])<ref name= "Tréder"></ref>. Całi program badaniów kaszëbsczich Mrągòwiusza realizowôł pózni [[Florión Cenôwa|F. Cenôwa]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://catalog.hathitrust.org/Record/011629623 ''Dokładny słownik polsko-niemiecki = Ausführliches polnisch-deutsches Wörterbuch, 1835''.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] [[Kategòrëjô:Dëchòwny]] [[Kategòrëjô:Filologiô]] [[Kategòrëjô:Filologiô]] 0zgg6lqh5xg2n1febvgxvvq2lxnesq6 213776 213775 2026-09-16T14:31:49Z Iketsi 3254 Galeriô; {{Kòntrola}} 213776 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mrongovius portret.jpg|mały|Pòrtret Mrągòwiusza z XIX st.]] '''Krësztof Celestin Mróngòwiusz''' abò '''Mrągòwiusz'''<ref name= "Tréder"></ref> (''Christoph Cölestin Mrongovius''; ùr. 19 lëpińca 1764 w Dąbrównie pòd Òlsztinkã n Mazurach, ùm. 3 czerwińca 1855 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – [[Lëtërstwò|ewangelëcczi]] dëchòwny, filolog, leksykògraf, wiôldżi hùmanista, pòliglota i pedagóga. Przeprowadzył pierszé wôżne w [[Slawistika|slawisticzi]] badania nad [[Kaszëbi|Kaszëbama]] i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizną]]. Jegò kaszëbskò-niemieckò-pòlsczi słowôrzk i nadczidniãca ò kaszëbskò-rusczich analogiach pòbùdzelë do badaniów rusczich ùczałëch, dzãka czémù zainteresowania Kaszëbama dostałë sã w krąg eùropejsczi pòliticzi. == Żëcé i zwënédżi == [[Òbrôzk:Gdańsk University 2928.JPG|mały|Pòmnik we Gduńskù, autor [[Giennadij Jerszow]]]] Kùńcził Ùniwersytet w Króléwcu, w tim miesce mieszkôł do 1798. Studiowôł teòlogiã i filozofiã. Całi czas pògłãbiwôł znajomòsc [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. 11 maja 1798 òstôł mianowóny pòlskò-ewangelicczim kaznodzeją w kòscele sw. Anë i lektorã pòlsczégò jãzëka w Akademicczim Gimnazjum w Gduńsku. Òd 1812 béł òn téż szkòlnym pòlsczégò jãzëka w gduńsczi szkòle przë parafii sw. Jana<ref name= "Tréder">[[Jerzi Tréder]], ''Môl K.C. Mrągòwiusza w dzejach Kaszëbów i jich jazëka'', „[[Acta Cassubiana]]” 2015, s. 131–142.</ref>. Òkróm pòlsczégò i niemiecczégò znôł téż [[Łacyńsczi jãzëk|łacëznã]], grekã, hebrajsczi, francësczi i angelsczi. Ùcził sã téż rusczégò, czesczégò, łużëcczégò i lëtewsczégò. Mô niemôłé zwënédżi w pòlonisticzi. Wëdôwôł słowôrze pòlsczégò jãzëka (m.jin. ''Dokładny słownik polsko-niemiecki'', niem. ''Ausführliches polnisch-deutsches Wörterbuch''), do jaczich włącził régã pòmòrsczich regionalizmów. [[Kaszëbizm|Kaszëbizmë]] mòże nalezc ju w słowarzu wëdónym w 1803. Mrągòwiusz béł pòmësłodôwcą programù badaniów kaszëbsczich. W latach 1826-1827 òdbéł nôùkową wanogã do [[Cecenowò|Cecenowa]] i [[Główczëce|Główczëc]]. W ramach programù ùdało mù sã napisac skrómny kaszëbskò-niemieckò-pòlsczi słowôrzk z kòl 275 wërazama (ò titule ''Zbiérk wëbrónëch kaszëbsczich wërazów spisónëch pòlską òrtografią, apartnëch òd pòlsczich''). Słowiznã Mrągòwiusz zbiérôł w wikszoscë òd [[Kabôtkòwie|Kabôtków]], tj. z òkòlégò jezór [[Łebskò]] i [[Sarbskò]]. Rãkòpis słowôrza dostôł òd Mrągòwiusza rusczi badéra P.I. Prejs, jaczi w 1840 napisôł z niegò rapòrt (skrodzoną wersjã). Rapòrt stôł sã szerok znóny w nôùkowim swiece i béł zwëskóny w jinszich słowarzach (na przëmiôr w 1862 ù [[Aleksander Hilferding|Hilferdinga]], w 1875 ù [[Oskar Kolberg|Kolberga]], w 1881 ù [[Léón Biskùpsczi|Biskùpsczégò]], w 1893 ù [[Stefan Ramułt|Ramułta]])<ref name= "Tréder"></ref>. Całi program badaniów kaszëbsczich Mrągòwiusza realizowôł pózni [[Florión Cenôwa|F. Cenôwa]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Krzysztof Mrongovius House in Olsztynek (2).jpg| Òbrôzk:Krzysztof Celestyn Mrongowiusz Kalendarz pruski polski Królewiec 1793.jpg| Òbrôzk:2024-07 Olsztynek (4).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://catalog.hathitrust.org/Record/011629623 ''Dokładny słownik polsko-niemiecki = Ausführliches polnisch-deutsches Wörterbuch, 1835''.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] [[Kategòrëjô:Dëchòwny]] [[Kategòrëjô:Filologiô]] [[Kategòrëjô:Filologiô]] chwmhr0ub8j517ruji2whl60qo462a9 213793 213776 2026-09-16T15:15:00Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}}; {{jãz.|de}} 213793 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mrongovius portret.jpg|mały|Pòrtret Mrągòwiusza z XIX st.]] '''Krësztof Celestin Mróngòwiusz''' abò '''Mrągòwiusz'''<ref name= "Tréder"></ref> (''Christoph Cölestin Mrongovius''; ùr. 19 lëpińca 1764 w Dąbrównie pòd Òlsztinkã n Mazurach, ùm. 3 czerwińca 1855 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – [[Lëtërstwò|ewangelëcczi]] dëchòwny, filolog, leksykògraf, wiôldżi hùmanista, pòliglota i pedagóga. Przeprowadzył pierszé wôżne w [[Slawistika|slawisticzi]] badania nad [[Kaszëbi|Kaszëbama]] i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizną]]. Jegò kaszëbskò-niemieckò-pòlsczi słowôrzk i nadczidniãca ò kaszëbskò-rusczich analogiach pòbùdzelë do badaniów rusczich ùczałëch, dzãka czémù zainteresowania Kaszëbama dostałë sã w krąg eùropejsczi pòliticzi. == Żëcé i zwënédżi == [[Òbrôzk:Gdańsk University 2928.JPG|mały|Pòmnik we Gduńskù, autor [[Giennadij Jerszow]]]] Kùńcził Ùniwersytet w Króléwcu, w tim miesce mieszkôł do 1798. Studiowôł teòlogiã i filozofiã. Całi czas pògłãbiwôł znajomòsc [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. 11 maja 1798 òstôł mianowóny pòlskò-ewangelicczim kaznodzeją w kòscele sw. Anë i lektorã pòlsczégò jãzëka w Akademicczim Gimnazjum w Gduńsku. Òd 1812 béł òn téż szkòlnym pòlsczégò jãzëka w gduńsczi szkòle przë parafii sw. Jana<ref name= "Tréder">[[Jerzi Tréder]], ''Môl K.C. Mrągòwiusza w dzejach Kaszëbów i jich jazëka'', „[[Acta Cassubiana]]” 2015, s. 131–142.</ref>. Òkróm pòlsczégò i niemiecczégò znôł téż [[Łacyńsczi jãzëk|łacëznã]], grekã, hebrajsczi, francësczi i angelsczi. Ùcził sã téż rusczégò, czesczégò, łużëcczégò i lëtewsczégò. Mô niemôłé zwënédżi w pòlonisticzi. Wëdôwôł słowôrze pòlsczégò jãzëka (m.jin. {{jãz.|pl}} ''Dokładny słownik polsko-niemiecki'', {{jãz.|de}} ''Ausführliches polnisch-deutsches Wörterbuch''), do jaczich włącził régã pòmòrsczich regionalizmów. [[Kaszëbizm|Kaszëbizmë]] mòże nalezc ju w słowarzu wëdónym w 1803. Mrągòwiusz béł pòmësłodôwcą programù badaniów kaszëbsczich. W latach 1826-1827 òdbéł nôùkową wanogã do [[Cecenowò|Cecenowa]] i [[Główczëce|Główczëc]]. W ramach programù ùdało mù sã napisac skrómny kaszëbskò-niemieckò-pòlsczi słowôrzk z kòl 275 wërazama (ò titule ''Zbiérk wëbrónëch kaszëbsczich wërazów spisónëch pòlską òrtografią, apartnëch òd pòlsczich''). Słowiznã Mrągòwiusz zbiérôł w wikszoscë òd [[Kabôtkòwie|Kabôtków]], tj. z òkòlégò jezór [[Łebskò]] i [[Sarbskò]]. Rãkòpis słowôrza dostôł òd Mrągòwiusza rusczi badéra P.I. Prejs, jaczi w 1840 napisôł z niegò rapòrt (skrodzoną wersjã). Rapòrt stôł sã szerok znóny w nôùkowim swiece i béł zwëskóny w jinszich słowarzach (na przëmiôr w 1862 ù [[Aleksander Hilferding|Hilferdinga]], w 1875 ù [[Oskar Kolberg|Kolberga]], w 1881 ù [[Léón Biskùpsczi|Biskùpsczégò]], w 1893 ù [[Stefan Ramułt|Ramułta]])<ref name= "Tréder"></ref>. Całi program badaniów kaszëbsczich Mrągòwiusza realizowôł pózni [[Florión Cenôwa|F. Cenôwa]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Krzysztof Mrongovius House in Olsztynek (2).jpg| Òbrôzk:Krzysztof Celestyn Mrongowiusz Kalendarz pruski polski Królewiec 1793.jpg| Òbrôzk:2024-07 Olsztynek (4).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://catalog.hathitrust.org/Record/011629623 ''Dokładny słownik polsko-niemiecki = Ausführliches polnisch-deutsches Wörterbuch, 1835''.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] [[Kategòrëjô:Dëchòwny]] [[Kategòrëjô:Filologiô]] [[Kategòrëjô:Filologiô]] 8pcrv4yjksga76hdqoa7jl93n7uencx 0 9114 213920 204859 2026-09-17T11:26:22Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Léón Heyke]] do [[Léón Heyka]]: pisënk 204859 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Leon Heyke (14023578).jpg|mały|Léón Heyke]] '''Léón Heyke''' – ùrodzył sã w [[1885]] rokù w [[Cérzniô|Cërzni]] kòl Czelna w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]]. Òn chòdzył do prësczi pòwszédny szkòłë w Bieszkòwicach i do klasycznégò gimnazjum w Wejrowie. Dzãkã dëtkóm [[Wejrowò|wejrowsczégò]] dzekana ks. [[Walãti Dąbrowsczi|Walãtégò Dąbrowsczégò]] rodã z Gòwina, skùńcził Dëchòwné Seminarium w Pelplinie, a pòsobno doktorancczé teòlogiczné sztudia w Fribùrgù Brizgòwijsczim i we Wrocławiu. Jakno wikari béł w czile parafiach. Òbczas I swiatowi wòjnë służił, jak wiele jinëch ksãżi w prësczi armie; béł sanitariuszã i kapelanã w Chełmnie i Czôrnym. Pierszenił wiérztama w "Gryfie". Ùsôdzôł historiczné ë patrioticzné wiérztë, jakno ë miłotné. Béł wôżnym pòétą<ref>Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980, ISBN 8320537495 [http://books.google.de/books?id=CsMYAAAAMAAJ&q=Heykego&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=6]</ref>, chtëren pisôł nordową kaszëbizną lësôcką. Béł ksãdzã, doktorã teolodżëji ë jednym z zakłôdôrzów [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwa Młodokaszëbów ]]. Jegò ùsôdztwò miało wiôldżi cësk na [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdã]] ë [[Jan Trepczik|Jana Trepczika]]. W [[1930]] rokù dostôł za lëteracczé ë pedagògiczné dzejanié Złoti Krziż Zasłëdżi. Miemcë mają go rozstrzélné na zôczątkù [[Drëgô swiatowô wòjna|II-dżi swiatowi wòjnë]] ([[16 rujana]] [[1939]]) w Szpãgawsczim Lasu kòl [[Starogarda|Starogardë]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Łątczińskô Wigòda - Heyke.jpg|mały|Tôfla w kòscele we [[Łątczińskô Wigòda|Wigòdze]]]] * [https://polona.pl/item/wojewoda,ODM1NTc3ODc/6/#info:metadata Wojewoda] * Dobrogòst i Miłosława (1923-39) * Bardzeńskji vergle (1923) * Kaszëbsczié spiéwë (1927) * Podania kaszubskie (1931) * Szôłôbùłki == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=260&from=FBC "Gryf"] * [http://merelana.livejournal.com/698179.html?thread=6260803 LEGEŃDA Ò SPIĄCYM WÒJSKÙ] * [http://www.kaszubi.pl/images/dodatkowe/aktualnosci/2015/4%20teksty.pdf „Żelezôk przed sądã”. Wëjimk] * http://kaszubi.pl/o/gdansk/komunikat?id=1915 ({{jãz.|csb}}) * https://web.archive.org/web/20070701091617/http://www.czetnica.org/leon-heyke/ ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Heyke Léón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Mùżdżówczi òb jesén 1939]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 7aa8x2ixuinhy5mrtkd8c1nun3ipzyk 0 9115 213861 199026 2026-09-16T18:51:53Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] do [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)]]: niesztandardowô fòrmùła 199026 wikitext text/x-wiki '''Szczëtno''' – to je wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Czedës to béł òbarny gard. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/881 ''Szczytno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] hlmx91kpusi7h4wgixmwdckjfvddxfh 213893 213861 2026-09-16T19:12:39Z Iketsi 3254 {{Wies infobox}} 213893 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Szczëtno''' – wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Czedës to béł òbarny gard. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/881 ''Szczytno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] 11nvucgzh966ibo6v9af1pp9knd6nto 0 9186 213870 191739 2026-09-16T18:56:16Z Terrus38 14026 213870 wikitext text/x-wiki '''Frãcëszk Jank''' (ùr. [[27 séwnika]] [[1897]] w [[Łątczińskô Hëta|Łątczińsczi Hëce]] – ùm. [[30 maja]] [[1990]]), béł ksãdzã. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął [[17 czerwińca]] [[1923]] rokù. Òn béł òd 1925 rokù doktor. W II swiatowi wòjnie òn béł krótczi czas w miemiecczim lagrze [[Stutthof]]. Òn béł ùczbiôrz w Wëższim Dëchòwnym Seminarium w Pelplinie i biwôł w [[Sjónowò|Swiónowie]]. == Òbaczë téż == *[http://www.niedziela.pl/artykul/52490/nd/Senior-duchowienstwa-1 (pl)] *[https://web.archive.org/web/20160303200611/http://www.tygodnik.com.pl/numer/2746/listyspletta362000.html ks. Jank] *[https://web.archive.org/web/20121008133209/http://czas.tygodnik.pl/a/ksiadz-jank-w-galerii-wielkich-w-chojnicach-foto (pl)] {{stub}} {{DEFAULTSORT:Jank Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] [[Kategòrëjô:Ùczbiôrze]] 8so8n38goa8xkn7m57577jb0411lliy 0 9251 213830 168928 2026-09-16T17:58:06Z Iketsi 3254 {{Commons}} 213830 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Poland GD1.jpg|mały|330px|Dzél kùwertë pò frankòwaniu]] '''Frankòwanié''' – automatné nadrëkòwanié na [[Kùwerta|kùwerce]] pòcztowégò òpłôtkù ë temù nie brëkùje rãczno przëlepic [[Pòcztowô marka|pòcztowi marczi]]. Tak to jidze chùtczi zrobic. == Òbaczë téż == * [[Pòcztowô marka]] * [[Pòcztowi kòd]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczta]] [[Kategòrëjô:Technika]] mox1dl19ka794bda9yegrn546w3qk30 0 9300 213789 213423 2026-09-16T15:09:37Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Pijawnica]] 213789 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Adolphe Millot poissons-pour tous.jpg|mały]] '''Rëbë''' – to je zwëkòwô pòzwa zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipù [[krzélôczi]], chtërne żëją w wòdze a òddichają [[Czéwa|czéwama]] i rëchają sã przë pomòcë [[Płatwa|płatwów]]. Na se rëbë mają [[Bòcznô liniô|bòczną liniã]]. Wiele rib mô kséń. To bëła gromada zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipu krzélôczi (''Vertebrata''). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Tuna Gills in Situ 01.jpg|mały|Rëbë òddichają [[Czéwa|czéwama]] Òbrôzk:Humpback anglerfish.png| Òbrôzk:Atl mackerel photo3 exp.jpg| Òbrôzk:Hippocampus hippocampus (cropped).jpg| Òbrôzk:Phycodurus eques P2023146 (cropped).JPG| Òbrôzk:Eastern Cleaner Clingfish (cropped).jpg| Òbrôzk:Cyphotilapia frontosa mouthbrooding.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Rëbôk]] * [[Rëbaczenié]] * [[Wiãcórk]] * [[Wãdzenié]] * [[Pijawnica]] |col2= === Rëbë === {{#categorytree:Rëbë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbë| ]] [[Kategòrëjô:Żëwnota]] iprs3ngji3i59s1e1rea1jfiz8em5yw 0 9303 213900 213459 2026-09-16T20:03:38Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Gniôzdo]] 213900 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bird Diversity 2013.png|mały|Ptôchë]] '''Ptôchë''' (''Aves'') – są gromadą cepłokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipu [[krzélôczi]] (''Vertebrata''). Òna je nôbarżi rozjinaczoną midzë gromadama lądowëch krzélôków – to dô kòl 10 tësacy ôrtów ptôchów, chtërne żëją na całim swiece. Ptôchë są téż elementã lëdzczi kùlturë – òd religie przez lëteraturã do nôùczi. == Ptôchë == {{Col3 |col1= === Bekasowaté === [[Òbrôzk:Common snipe (Gallinago gallinago) 2022.jpg|mały|120px|''Gallinago gallinago'']] {{#categorytree:Bekasowaté|hideroot=on|mode=pages}} === Bòcónowaté === [[Òbrôzk:Ciconia ciconia - 01.jpg|mały|120px|''Ciconia ciconia'']] {{#categorytree:Bòcónowaté|hideroot=on|mode=pages}} === Jastrzibowaté === [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|120px|''Milvus migrans'']] {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Kaczkòwaté === [[Òbrôzk:Hausente.jpg|mały|120px|''Anas platyrhynchos'']] {{#categorytree:Kaczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} === Krëkòwaté === [[Òbrôzk:Rook at Slimbridge Wetland Centre, Gloucestershire, England 22May2019 arp.jpg|mały|120px|''Corvus frugilegus'']] {{#categorytree:Krëkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} === Kùrowaté === [[Òbrôzk:David_Palmer_Capercaillie.jpg|mały|120px|''Tetrao urogallus'']] {{#categorytree:Kùrowaté|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Miewë === [[Òbrôzk:Larus argentatus 1.JPG|mały|120px|''Larus argentatus'']] {{#categorytree:Miewë|hideroot=on|mode=pages}} === Sykórkòwaté === [[Òbrôzk:Eurasian blue tit (Cyanistes caeruleus caeruleus) Biebrzanski.jpg|mały|120px|''Cyanistes caeruleus caeruleus'']] {{#categorytree:Sykórkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} === Mùsznikòwaté === [[Òbrôzk:Red-breasted Flycatcher from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg|mały|120px|''Ficedula parva'']] {{#categorytree:Mùsznikòwaté|hideroot=on|mode=pages}} }} == Òbaczë téż == * [[Gniôzdo]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë| ]] io9xuuesfyfewd7nqcq7tsjvaiebi4o 0 9315 213761 209255 2026-09-16T13:22:05Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 213761 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Apodemus flavicollis (Ratiborice).jpg|mały|Lasowô mësz]] [[Òbrôzk:Apodemus flavicollis, Helsinki, Finland.jpg|mały|Lasowô mësz wëzérô z jómczi]] '''Lasowô mësz''' (''Apodemus flavicollis'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna biwô w lasach, a mòże téż bëc w chëczach òb zëmã. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Klôtka na mëszë]] |col2= === Mëszowaté === {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf ''Apodemus flavicollis'' s. 111] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] 5ev5umxght3opvab5hxvf6z3owrtw20 0 9316 213762 209256 2026-09-16T13:22:13Z Iketsi 3254 + 213762 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Myszarka polna.jpg|mały|Pólnô mësz]] '''Pólnô mësz''' (''Apodemus agrarius'') – grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna biwô w lasach. Òna zjôdô np. semiona. Biwają lata, że jich je baro wiele. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Klôtka na mëszë]] |col2= === Mëszowaté === {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf ''myszy polnej'' s. 112] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] lm497j43qzvfzoxgndpvtkjesqwm0he 0 9319 213763 209257 2026-09-16T13:22:30Z Iketsi 3254 213763 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wanderratte(IMG 8022).jpg|mały|Wanożny szur]] '''Wanożny szur''' (''Rattus norvegicus'') – grëzôk z rodzëznë mëszowatëch (''Muridae''). M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] biwô z nim jiwer np. w [[chléw]]ach. Òn wôżi 250–350 g. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Klôtka na mëszë]] |col2= === Mëszowaté === {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] fdvbj4q5vgic4c8ve5j34fn6s4mtmfl 0 9399 213885 197401 2026-09-16T19:05:07Z Iketsi 3254 [[Kwiat|Kwiatë]] 213885 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rubus plicatus kz1.jpg|mały|jeżëna fałdowanô]] '''Jeżëna fałdowanô''' (''Rubus plicatus'' W. et N.) – [[gatunek (biologia)|gatënk]] [[roślina wieloletnia|roscënë wielolatny]] z rodëznë [[Różowate|różowatëch]] (''Rosaceae''). Pòchòdzy z Eùropë<ref name=grin>http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxgenform.pl?language=en</ref>. W Pòlsce roscëna pòtikanô na całi niżawie i w niższich partiach górsczich. Czerz nën wyëstãpùje w lasach jiglastëch ë lëscastëchch, na pòrãbach, przë stegnach całi Eùropë. Nôwicy gatënków jeżën pòtkac mòżna w Nordowi Americe. == Mòrfòlogiô == ; Pòkrój: Kòlczasti [[Czerz]]. Mô [[pęd (botanika)|lécczi]] do 1,5 m wësoczé, jesénią mòckò łukòwato wëgiãté. [[Pęd płonny|Lécczi płonné]] so kańcësté, le ni bruzdowôné. Kòlce strzédnio wiôldżé, nôgle zaòstrzoné, kąsk zakrzëwioné. ; [[Liść|Lëste]]: Nieparzësto-piérzastozłożoné. [[Liść|Lëstczi]] (zwëczajno 5) òd spòdkù miãtkò włosaté, òstro nierówno piłkòwôné, zwëczajno za młodu wzdłuż [[nerw]]ów sfałdowôné. [[Lëstek]] szczitowi nôczãscyj sercowati, dôlna para lëstków je sedząca, abò prawie sedząca. ; [[Kwiat|Kwiatë]]: [[Kwiat promienisty|Parmienisté]], ò płôtkach białëch abò jasnoróżowëch zebrônech w dosc krótczé [[grono]]. Òb czas kwitnieniô prãcëk o długòscë równy słupkòwi. ; [[Brzôd]]: Czôrny, jadalny, baro smaczny. Czielich na brzadze òdchilony<ref name=A>Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński,''Rośliny polskie'', PWN, Warszawa 1953</ref>. Brzôd òkrôm cëkru zawierô kwasë òrganiczné, slëża, witaminã C, witaminë z grëpë B i prowitaminã A, flawònoidë, garbniczi, sole mineralné (nôwicy związków pòtasu i magnezu). Lëste zawiérają wiôldżi jiloscë garbników. [[Òbrôzk:Rubus plicatus stem kz1.jpg|mały|Pãd, kòlce i przëlistczi]] [[Òbrôzk:Rubus plicatus leaf kz1.jpg|mały|Lëst]] [[Òbrôzk:Rubus-plicatus-flower.JPG|mały|Kwiatë]] [[Òbrôzk:Rubus plicatus fruit kz1.jpg|mały|Brzôd]] == Biologiô i ekòlogiô == [[fanerofity|Nanofanerofit]]. Wëstãpùje w [[las]]ach, [[chaszczach]], na [[miedza]]ch i przëstegnach. Kwitnie òd czerwińca do lipińca. W klasyfikacjë zbiorowiszczach roscënowëch [[gatënk charakteristiczny]] dlô [[syntaksonomie|All.]] ''[[Pruno-Rubion fruticosi]]'' i [[zespół roślinności|Ass.]] ''[[Frangulo-Rubetum plicati]]''<ref>Matuszkiewicz Władysław, ''Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski'', Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2006</ref>. == Zmiénnosc == Twòrzy [[mieszaniec|miészańce]] z ''[[Rubus caesius]]'', ''[[Rubus sulcatus|R. sulcatus]]'', ''[[Rubus hirtus|R. hirtus]]'' a téż na gwës z ''[[Rubus fictus|R. fictus]]'' i ''[[Rubus subeructus|R. subeructus]]. == Doczëzna leczniczô == Brzôd ë lëste. == Dzejanié ë włôscëwòsce leczniczé jëżenë == * scygającé * procëmbiegùnkowé * procëmzapôlné * mòczopãdné * pòprawiôjącé przemianã materië == Zastosowônié == * [[Liście jeżyn|Lëste jëżenów]] òd czasów starożëtnëch bëłë wëkòrzòstiwôné jakno lék w biôtcë z chòroscama skòrë, taczima jak liszaje, wëprisczi, ni gòjącé sã, ropiejącé ranë. Dzys pòlecany są w chòrobie przeznobieniowé, grëpie ë chòrobie reùmaticzny. W chòrobach żôłądka ë jelitów, w przewlekłëch zapôleniach błony slëżowi, czej w przewòdze pòkarmòwim za baro rozwijô sã, flora bakterijnô i pòjôwiô sã skłonnosc do biegùnek i wzdãc brzëcha - pòmòcné mdą lëste jeżën. Ekstrakt z lësti mòże bëc ùżiwôny jakno strzódk wëkaszlowny i ùspòkajający. * [[Owoc jeżyn|Brzôd jëżenów]] je bëlnô doczëzną na zaprawë - kònfiturë, soczi, marmòladë a téż kómpòtë ë nalewczi, są bëlnym strzodkã regùlującym robòtã przewòdu pòkarmòwégò: niedozdrziniałé dzejają zapiérająco, a przëzdrziniałé przeczëszczająco. Brzôd jeżën mòże bëc bédowóné lëdzom òb czas rekonwalescencjë np. pò drądżich chòroscach zariwnëch. Kòrzëstny są w lekarzeniô anemië, mają bòwiém mikroelementë pòtrzébné do twòrzeniô krwinek czerwionëch, m.in. żelazo i miedz. Dziãki zawartoscë prowitaminë A brzd jeżën mòże bëc bédowôny lëdzom z òbjawama niedowidzeniô zmierzchòwégò i przedłużoną adaptacją wzroku do cemnoscë a téż lëdzom z chòrobama skòrë, jak nadmierné rogòwacenié naskòrka. == Zbieranié ë sëszenié == Lëste zbiéramë młodé, wyrosniãté, w pierwszej pòłowie lata i sëszimë rozkłôdając cyńką wôrstwą w miéjscu przewiewnym, òcymnionym. Brzôd zbiéramë w kùńcu lata i na zaczątkù jeséni, cziedë dozdrzynieją. Sëszimë na zaczątkù w cëpleznie 4O°C, dosëszimë w cëpleznie 60°C. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Różowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * https://web.archive.org/web/20140126103011/http://herbarium.republika.pl/ziola/jezyna-faldowana.html [[Kategòrëjô:Różowaté]] [[Kategòrëjô:Roscënë leczniczé]] [[Kategòrëjô:Roscënë brzadowé]] kn1et20q0q0bwo9ijpw6psj4htjfxl6 0 9459 213760 209253 2026-09-16T13:21:25Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 213760 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mausefalle 001.jpg|mały|Klôtka na mëszë]] '''Klôtka na mëszë''' – przërëchtënk do chwôtaniô i zabijaniô mëszów. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Strôszk]] |col2= === Mëszowaté === {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] kcee60t2xjudkoj7i94gxljx9zyzirz 0 9501 213889 209024 2026-09-16T19:08:52Z Terrus38 14026 213889 wikitext text/x-wiki '''Édmùnd Kamińsczi''' (ùr. [[23 séwnika]] 1934 r. w Kartuzach, ùm. [[3 lëstopadnika]] 2022 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – to béł kaszëbsczi dzejôrz, fotografa, znajôrz kaszëbsczi kùlturë. Wëstãpòwôł w kartësczim Karnie Spiéwë i Tuńca „Kaszuby”, béł wespółùtwórcą tamecznégò partu Kaszëbsczégò Zrzeszeniô, a w 1957 rokù ùsadzył pierszi Klub Młodi Kaszëbsczi Inteligencji dzejający kòl KZ i òstôł jegò przédnikã. W 1960 rokù òżenił sã z Zofią Czają, a jegò starkama òstelë [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]]. Kamińsczi czuł sã nadzwëk sparłãczony z Trepczikã i òb całé swòje żëcé miôł starã promòwac jegò ùtwórstwò. Krótkò pò zdënkù Kamińscë przecygnãlë do Wejrowa, dze Édmùnd Kamińsczi dzejôł wkół stwòrzeniô [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]], jaczégò béł nôprzód robòtnikã, a w latach 1973–1986 zôstãpcą direktora. Kaszëbskô kùltura zawdzãcziwô mù ùchòwanié wiele wôrtnëch pùblikacjów, ale téż przëszëkòwanié rozmajitëch wëstôwków, wëdanié wôżnëch pùblikacjów, m.jin. albùmòwëch, tësące òdjimków, prowadzenié regionalnëch pismionów, krótczé wrócenié do żëcégò „Zrzeszë Kaszëbsczi” (1992–1993), wëdôwanié lëteracczich antologiów, fòlderów, pùblikacjã artiklów, ùpamiãtniwanié lëdzy i òrganizacjów zasłużonëch dlô Kaszëb, òsoblëwie dlô Wejrowa (dzejôł w sprawie pòstawieniô pòmnika [[Jakùb Wejer|Jakùba Wejhera]]). Béł téż bibliofilã i kòlekcjonérą rãkòpisów zrzeszonëch z Kaszëbama. W 1980 òstôł wëróżniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. Miôł troje dzecë: [[Witosława Frankòwskô|Witosławã]], Janinã i Radosława (w latach 2007–2013 direktór [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]]). Édmùnd Kamińsczi béł m. jin. wespółautorã wëdôwków: "Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik = Kaschuben : Geschichte und Kultur : Führer = The Cashubes : history and culture : guide" (1992), "Z czasów Swiãtopôłka Bëlnégò : òbrôzk w trzech aktach = Z czôs Svjętopôłka Bëlniho : wobrôsk ve trzech aktach" (2012). == Bibliografiô == * Dark Majkòwsczi, ''Béł legendą za żëcô'', „Pomerania” 2022 nr 12, s. 5. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341. * Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017, ss. 142 – 175. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260721050449/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/wasta-dmnd-nie-zje-n1370882 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kamińsczi Édmùnd}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 06x3qmsozpxgo5uh2p01mtrtnaducyh 0 9509 213940 196860 2026-09-17T11:32:19Z Terrus38 14026 213940 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Królowie jadą''' – to je znanô [[kòlãda]] z [[Kaszëbë|Kaszëb]], chterny dzél (sztrofczi 3-5) napisôł [[Sztefón Bieszk]]. == Słowa w stôrim pisënkù == <poem> 1. Królowie jadą z wialgą paradą, a skąd, skąd? Od wschodu słuńca, szukają kuńca zbawieniô swojégo. 2. Chtëż o ti dobie zapłacze w żłobie, a chto, chto? Bóg w stajni ony, dzys narodzony lëdzóm sę pokôzôł. 3. Jesta hałasë, w tim nocnim czasë, wa czëlë? Bë szlë pastuszë, słowu posłëszni, co rzeklë Anielë. 4. Cëż to za gwiôzda, królewskô jôzda, wiéta wa? Trzech Magów jedze, Bóg sóm jich wiedze, do Emanuela. 5. Madźi pobożni nie jidą próźni, a cëż më? Ni gęsë tłësti, le serce czësté i ti kąsk miłotë! </poem> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòlãdë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, s. 67 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|0aku90FhB0c|Królowie jadą}} [[Kategòrëjô:Kòlãdë z Kaszëb]] b9agzrqgs4qo6v3633arasl6eaz8j0c 0 9514 213941 196868 2026-09-17T11:32:27Z Terrus38 14026 213941 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Gwiôzdeczka''' – to je [[kòlãda]] z [[Kaszëbë|Kaszëb]], chterny słowa napisôł [[Sztefón Bieszk]]. == Słowa w stôrim pisënkù == <poem> O Gwiôzdeczko të, jak ubëtno mërgosz mie! Pewno të jes hewo sta i na kumk Jezusa zdrza. Dôj nóm wiadę, dôj wew kaszëbsczi i nasz krôj. Złotô Gwiôzdeczko, jak jô lëdóm wzérac w cę. Parmin twój jak anioł Gód z podniebiô na gladę jezra sôdł. Tak twój strzébni wid wdô ters moji dëszë sztrid. Bosczi swiatło të, slôdë cę ny trzeji Madzë szlë. Niechcéj nijak zéńc dlô mie, cziej rôz żëcô wid mój schôdac mdze. Wiedno swiécë nóm, jak nëch wiedzë do szczescô bróm. </poem> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòlãdë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, s. 102 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20150212184537/http://discantus.pl/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=36&Itemid=55&lang=pl DISCANTUS] [[Kategòrëjô:Kòlãdë z Kaszëb]] 0p2p71sux4xf8q4nuj30oyrzuc8hb1x 0 9534 213808 196121 2026-09-16T16:33:49Z Iketsi 3254 [[fòntana]]; (pòl. →({{jãz.|pl}} ; miem. →{{jãz.|de}} 213808 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Cétniewò''' ({{jãz.|pl}} ''Cetniewo'', {{jãz.|de}} ''Cettnau'') – je dôwną wsą nad sztrądã [[Bôłt]]u na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], dzysô administracjowi dzél gardu [[Wiôlgô Wies]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:OPO Cetniewo - fontanna.jpg|Cétniewò – [[fòntana]] Òbrôzk:OPO Cetniewo - plan.jpg| Òbrôzk:Plaża cetniewo.JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Wies]] ndlvnrtcpjgr3tbeefyv8abfeb18e48 213816 213808 2026-09-16T16:47:42Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Dzéle miast]] 213816 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Cétniewò''' ({{jãz.|pl}} ''Cetniewo'', {{jãz.|de}} ''Cettnau'') – je dôwną wsą nad sztrądã [[Bôłt]]u na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], dzysô administracjowi dzél gardu [[Wiôlgô Wies]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:OPO Cetniewo - fontanna.jpg|Cétniewò – [[fòntana]] Òbrôzk:OPO Cetniewo - plan.jpg| Òbrôzk:Plaża cetniewo.JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle miast]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Wies]] j19d42v3wky0w6apy7uawpqg3pk56it 0 9703 213970 213714 2026-09-17T11:51:42Z Terrus38 14026 213970 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Erzpriester16.11.08.jpg|mały|Eucharisticznô mòdlëtwa w prawòsławny Cerkwi (Düsseldorf)]] [[Òbrôzk:018 Jordan 2012 Sanok.JPG|mały|Swiãto Pańsczégò Chrztu]] '''Bizantińsczi òbrządk''' ('''grecczi òbrządk''') – wschòdny liturgiczny òbrządk, jaczi rozwinął sã w stôrożëtnym kònstantinopòlitańsczim patrijarchace i rozkòscerził sã pózni na aleksandrijsczi i antiochijsczi patrijarchat. [[Słowianie]] i Rumùni bizantińsczi òbrządk przëjãlë z Kònstantinopòla. Bizantińsczi òbrządk òpierô sã na liturgii sw. Jakùba z Jerozolëmë ze zmianama, jaczé wprowadzëlë sw. Bazyl i sw. Jón Chrizostom. Nen òbrządk je ùżiwóny we wszëtczich [[Prawòsławié|prawòsławnëch cerkwiach]] i w grekòkatolëcëzmie. W liturgii można ùżëwac nôrodowé jãzëczi, chòc westrzód słowiańsczich nôrodów rozkòscerzony je przede wszëtczim [[Cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk|cerkwiowòsłowiańsczi]]. W bizantińsczim òbrządkù wëstãpùje czile pòrządków sprôwianiô liturgii: * Liturgiô sw. Jakùba – ùżiwónô w dzéń sw. Jakùba i w pierszą niedzelã pò Jastrach; * Liturgiô sw. Jana Chrizostoma – zwëczajnô prawòsławnô liturgiô; * Liturgiô sw. Bazyla Wiôldżégò – ùżiwónô w niedzele Wiôldżégò Pòstu (òkróm [[Palmòwô Niedzela|Palmòwi Niedzelë]]), a téż we Wiôldżi Czwiôrtk, [[Wiôlgô Sobòta|Wiôlgą Sobòtã]], w [[Wilëjô Gòdów]], wilëjô swiãta Pańsczégò Chrztu, dzéń sw. Bazyla Wiôldżégò (to je 1 stëcznika); * Liturgiô Przedtim Pòswiãconëch Darów – ùżiwónô na ògle w strzodã i piątk òbczas Wiôldżégò Pòstu. == Bibliografiô == * Шмеман А. Д., ''Введение в литургическое богословие'', Париж 1961. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.liturgia.cerkiew.pl/page.php?id=14 Pòlsczé tłómaczenia nôbòżeństwów bizantińsczégò òbrządku ùżiwónëch w prawòsławny Cerkwi] [[Kategòrëjô:Mòdlëtwë]] 0vn7p0dmvdm7y1jfrfjrmq0mv3xyv52 0 10140 213759 198664 2026-09-16T13:20:25Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == + 213759 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wdzydze strach.jpg|mały|Strôszk]] '''Strôszk''' – manekin, chtëren mô strôszëc np. [[Warbel|wróble]]. Òn biwô procem [[skórc|skórcóm]] na [[Krzesznia|krzesnie]]. == Òbaczë téż == * [[Wróbel]] * [[Klôtka na mëszë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/ Mùzeùm i strôszk] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] 37epm4sfivzr4ttgwwzqpn9l1etxm6u 0 10329 213878 200988 2026-09-16T19:00:47Z Iketsi 3254 +Kòrzéń 213878 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Papaver rhoeas - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-101.jpg|mały|Pólny mak]] '''Pólny mak''' (''Papaver rhoeas'' L.) – ôrt roscënë z rodzëznë makòwatëch (''Papaveraceae'' Juss.). [[Kaszëbi]] mògą gadac na niegò padëmak i to mòże bëc zelëskò w pòlu. == Mòrfòlogiô == === [[Chłąd]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver April 2010-1a.jpg| </gallery> === [[Lëst|Lëstë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver rhoeas - Common poppy 14.jpg| </gallery> === [[Kwiat|Kwiatë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Coquelicot(1).JPG| Òbrôzk:Dülmen, Fröbelstraße, Mohn am Feldrand -- 2021 -- 9174.jpg| Òbrôzk:Mohnblüte 2019-05-30 11-00-41 (C).jpg| Òbrôzk:Thomas Bresson - Pavot (by).JPG| </gallery> === [[Brzôd|Brzadë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver March 2010-4.jpg| Òbrôzk:Papaver rhoeas Mak polny 2020-07-12 03.jpg| Òbrôzk:Graines de coquelicots.JPG| </gallery> === Kòrzéń === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099825.jpg| Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099827.jpg| Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099829.jpg| </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Fischland06.jpg|Pólni maczi – zelëskò w pòlu </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôrodny symból]] == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 142. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1g53scqwli0vm0mfq2fc31m2j3yp7w4 213881 213878 2026-09-16T19:02:41Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ +[[Film]] 213881 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Papaver rhoeas - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-101.jpg|mały|Pólny mak]] '''Pólny mak''' (''Papaver rhoeas'' L.) – ôrt roscënë z rodzëznë makòwatëch (''Papaveraceae'' Juss.). [[Kaszëbi]] mògą gadac na niegò padëmak i to mòże bëc zelëskò w pòlu. == Mòrfòlogiô == === [[Chłąd]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver April 2010-1a.jpg| </gallery> === [[Lëst|Lëstë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver rhoeas - Common poppy 14.jpg| </gallery> === [[Kwiat|Kwiatë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Coquelicot(1).JPG| Òbrôzk:Dülmen, Fröbelstraße, Mohn am Feldrand -- 2021 -- 9174.jpg| Òbrôzk:Mohnblüte 2019-05-30 11-00-41 (C).jpg| Òbrôzk:Thomas Bresson - Pavot (by).JPG| </gallery> === [[Brzôd|Brzadë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver March 2010-4.jpg| Òbrôzk:Papaver rhoeas Mak polny 2020-07-12 03.jpg| Òbrôzk:Graines de coquelicots.JPG| </gallery> === Kòrzéń === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099825.jpg| Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099827.jpg| Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099829.jpg| </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Fischland06.jpg|Pólni maczi – zelëskò w pòlu Òbrôzk::Kluse - Papaver rhoeas v 01 ies.webm|[[Film]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôrodny symból]] == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 142. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 4zz5fn6yk23z9r3o42g3l5958fxhomh 213882 213881 2026-09-16T19:02:47Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ -: 213882 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Papaver rhoeas - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-101.jpg|mały|Pólny mak]] '''Pólny mak''' (''Papaver rhoeas'' L.) – ôrt roscënë z rodzëznë makòwatëch (''Papaveraceae'' Juss.). [[Kaszëbi]] mògą gadac na niegò padëmak i to mòże bëc zelëskò w pòlu. == Mòrfòlogiô == === [[Chłąd]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver April 2010-1a.jpg| </gallery> === [[Lëst|Lëstë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver rhoeas - Common poppy 14.jpg| </gallery> === [[Kwiat|Kwiatë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Coquelicot(1).JPG| Òbrôzk:Dülmen, Fröbelstraße, Mohn am Feldrand -- 2021 -- 9174.jpg| Òbrôzk:Mohnblüte 2019-05-30 11-00-41 (C).jpg| Òbrôzk:Thomas Bresson - Pavot (by).JPG| </gallery> === [[Brzôd|Brzadë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Papaver March 2010-4.jpg| Òbrôzk:Papaver rhoeas Mak polny 2020-07-12 03.jpg| Òbrôzk:Graines de coquelicots.JPG| </gallery> === Kòrzéń === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099825.jpg| Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099827.jpg| Òbrôzk:Neuchâtel Herbarium - Papaver rhoeas - NEU000099829.jpg| </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Fischland06.jpg|Pólni maczi – zelëskò w pòlu Òbrôzk:Kluse - Papaver rhoeas v 01 ies.webm|[[Film]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôrodny symból]] == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 142. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 763phnr8c2fg6jz7yehzeuflufmeypl 0 10440 213971 206958 2026-09-17T11:51:50Z Terrus38 14026 213971 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bundesarchiv Bild 102-11632, Spreewald, Wenden-Hochzeit.jpg|mały|''Wenden'' mają wieselé w 1931 rokù]] '''Wendowie''' (''Wenden'',''Venedi'') – tak Miemcë na [[Słowianie|Słowión]] czedës gôdelë<ref>[https://archive.org/stream/trzerospravecprz00ceynuoft#page/58/mode/2up F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 58]</ref>. [[Friederich von Dreger]] pisôł, że mòwa Wendów (''wendische Sprache'') bëła milonô z mòwą Kaszëbów (''Cassubische'')<ref>[http://www.digitale-bibliothek-mv.de/viewer/image/PPN724867333/388/ Cassubische]</ref>. [[Stefan Ramułt]] napisôł, że dlô Miemców to mògle bëc np. [[Słowińcë]]. [[Kaszëbskô Karznica]] to pò [[Miemiecczi jãzëk|miemieckù]] bëła ''Wendisch Karstnitz''. Pòdług miemiecczich wiadłów [[1 gòdnika]] 1900 rokù w Miemcach 93.032 personów znało mòwã Wendów (''Wendisch'')<ref>[https://archive.is/9Fzn Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte 1871 - 1990. 1. Fremdsprachige Minderheiten im Deutschen Reich (miem.). 2006.] [dostęp 2020-06-18]</ref>. Mòże rzec, że jesz przë rodny mòwie - [[górnosorbsczi jãzëk]] - trzimają sã Wendowie. [[Òbrôzk:Western Empire as divided at Verdun 843.jpg|mały|500px|''Wends'' (Wendowie) w 843 rokù]] [[Òbrôzk:Roman Empire 125.png|mały|500px|''Venedi'' w 125 rokù]] == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Stefan Ramułt]], Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego, Gdańsk, 2003, p. 469/XVII * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://journals.lib.washington.edu/index.php/ssj/article/viewFile/3797/3208 (en)] * [https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/13819/1/Wedrujace_Kaszuby__Ujecie_antropologiczne.pdf] [[Kategòrëjô:Słowianie]] 8vih47vosrfzpadzupr1nf368nst7kj 0 10454 213833 200765 2026-09-16T18:22:21Z Terrus38 14026 213833 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Agùstin Klémãs Hërsz''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Augustyn Klemens Hirsz) – ùr. [[7 zélnika]] [[1921]] w [[Pòmieczëno|Pòmieczënie]] – ùm. [[26 lëstopadnika]] 1993 rokù - béł szkólny i kaszëbsczi pisôrz. Ùcził sã w [[Kartuzë|kartésczim]] gimnazjum, a pòtemù w [[Warszawa|Warszawie]]. Òn pùblikòwôł swoje artikle ò kaszëbiznie np. w ''Gazecie Kartuskiej''. Òn miôł téż w swòjim ùróbkù òpòwiôdania np.: "Stôri mùszi, młodi mòże". == Pismiona (wëbiérk) == * ''Kronika życia i twórczości Aleksandra Majkowskiego'', Banino 2008[https://lccn.loc.gov/2009442095]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://viaf.org/viaf/88402689 VIAF] * [https://sites.google.com/site/hirszmedia/augustyn-klemens-hirsz] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Hërsz Agùstin Klémãs}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 4esiuwcq9plqr3rsqlkz91dxjtd0sua 213857 213833 2026-09-16T18:45:02Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}}; {{Przëpisë}}; - → – ; [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 213857 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Agùstin Klémãs Hërsz''' ({{jãz.|pl}} Augustyn Klemens Hirsz) – ùr. [[7 zélnika]] [[1921]] w [[Pòmieczëno|Pòmieczënie]] – ùm. [[26 lëstopadnika]] 1993 rokù – béł szkólny i kaszëbsczi pisôrz. Ùcził sã w [[Kartuzë|kartésczim]] gimnazjum, a pòtemù w [[Warszawa|Warszawie]]. Òn pùblikòwôł swoje artikle ò kaszëbiznie np. w ''Gazecie Kartuskiej''. Òn miôł téż w swòjim ùróbkù òpòwiôdania np.: "Stôri mùszi, młodi mòże". == Pismiona (wëbiérk) == * ''Kronika życia i twórczości Aleksandra Majkowskiego'', Banino 2008<ref>https://lccn.loc.gov/2009442095</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://sites.google.com/site/hirszmedia/augustyn-klemens-hirsz {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Hërsz Agùstin Klémãs}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] jcjz28tibp6nq3g20pqvnu6b8p9mq6z 0 10467 213757 212252 2026-09-16T13:19:36Z Iketsi 3254 [[Domôcô mësz|mësz]] 213757 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mickey Mouse (poster version).svg|mały|Mickey Mësz (1928)]] '''Mickey Mësz''' (''Mickey Mouse'') – céchòwónô [[Domôcô mësz|mësz]], chtërną wiele razy dzece na [[Film|filmie]] òbzérają. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mickey Mouse.svg|1928 Òbrôzk:Wild Waves (1929) re-used animation gif.gif|1929 Òbrôzk:Mickey Mouse in a 1930 poster.svg|1930 Òbrôzk:Mickey Mouse, from a Columbia ad in The Film Daily, April 12 1931 (page 6).svg|1931 </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film]] fc4sz1rkiqkdhd2dut91mtrpcy6rrxs 0 11109 213875 177161 2026-09-16T18:59:13Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Kòloniô]] 213875 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 11384 213947 208976 2026-09-17T11:37:13Z Terrus38 14026 213947 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Tablica na pomniku ks. Bernarda Sychty w Sierakowicach.jpg|mały|Tôblëca na pòmnikù Bernata Sëchtë w [[Serakòjce|Serakòjcach]] z nadczidką ò „Słowarzu kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” ]] '''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz.]] ''Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë''<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Ò czim gôdają kaszëbsczé słowarzowé zéwiszcza tikającé sã pòzwów alkòhòlowégò wëpitkù?'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2009, s. 217.</ref>) – sétmëtomòwi [[słowôrz]] ksãdza [[Bernat Sëchta|Bernata Sëchtë]], jaczi wëdôwóny béł w latach 1967–1976. Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Sëchta spisywôł razã z [[Fòlklor|fòlklorã]]. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z [[Kòcéwskô|Kòcewim]], rzôdzy z [[Tëchòlsczé Bòrë|Bòrama]]. Wedle [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] słownik Bernarda Zëchtë zawiérô przede wszëtczim aùtenticzną mòwã Kaszëbów z terenów, na jaczich przetrwelë w XX wiekù. Gòłąbk pòdkresliwô, że nie je to kaszëbizna tipù „zrzeszińsczégò”, znónô ze słownika [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]], a to temù, że ksądz Zëchta dosc kriticzno zdrzôł na słowòtwórstwò tzw. [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] (przede wszëtczim [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], J. Trepczika), tim barżi, że jich [[neòlogiz|neòlogizmë]] bëłë czãsto òdpòwiednikama słów jistniejącëch w kaszëbiznie ju òd dôwna<ref>Eùgeniusz Gòłąbk, ''Mòje zastrzedżi do kaszëbsczi słowiznë ùżiwóny w „Pòmeranii”'' [w:] „Pomerania” 2022 nr 12, s. 54.</ref>. Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich]] prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Sëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”)<ref>[[Jerzi Tréder]], ''Spòdlowô wiédza ò kaszëbiznie'', Gduńsk 2009, s. 18.</ref>. Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. [[Jerzi Tréder]]<ref>J. Treder, ''Kaszubi. Wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty'', Gdańsk 2002.</ref>. Słowôrz Sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)<ref>J. Treder, ''Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)'', Wejherowo 1989.</ref>. [[Grégòr Schramke]] zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w [[pòlsczi jãzëk|jãzëkù pòlsczim]] wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów<ref>[[Bòżena Ùgòwskô]], ''Tłómaczenia na kaszëbsczi jãzëk i z jãzëka kaszëbsczégò'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o16, s. 187.</ref><ref>G. J. Schramke, ''W wieczornej mgle. Niesamowite opowieści z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W wieczórny dôce. Niestwòrzoné pòwiôstczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2004; G. J. Schramke, ''W świetle dnia. Anegdoty i bajki z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W widze dnia. Gôdczi i bôjczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2006.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Słowôrz Wikipediji]] * [[Słowôrz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20071104134906/http://www.dziedzictwo.ekai.pl/text.show?id=1827 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] pt7t3rc27icm21cxcyx1rmdndcm2on4 0 11402 213826 200987 2026-09-16T17:38:12Z Iketsi 3254 [[Tëlpa|tëlpów]] 213826 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flowers - (PL) Tulipan (26369314572).jpg|mały|Kwiat tëlpë bënë]] '''Kwiat''' – òrgan naseniowëch roscenòw, w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô. Twòrzi sã na kùńcu chłądu, chtëren sã zwie kwiatowim dnã. Z niegò wërôstają chłopsczé (pichlónë) i białczëné (stołpk) pëłcowé òrganë, chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów. Pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik. Òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów, abò pòdwójny – jak ù jabłónczi. W pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich – bùtnowi dzél kwiatnika, chtëren szlachùje za lëstama. Kòruna mô przëcëgac zwierzë, nôbarżi òwadë, chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów. Jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk. Chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë, a w ni dochôdô do zaòdzôniô, to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny. Pòtemù z sercowinë (zôwiãżégò) je semiã, a z zôwiãżënë brzôd. W tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dülmen, Fröbelstraße, Mohn am Feldrand -- 2021 -- 9174.jpg|[[Pólny mak]] Òbrôzk:Sunflower sky backdrop.jpg|[[Słuńcownik]] Òbrôzk:Rafflesia arnoldii, Sumatra.jpg|[[Rafflesia arnoldii]] Òbrôzk:Garden flowers in Thouars 30.jpg|mały|Kwiatë [[Tëlpa|tëlpów]] </gallery> == Lëteratura == Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 120 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 08uv03tcexpkco39ji4z7b3zxzuosti 213827 213826 2026-09-16T17:42:06Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi wësziwk]] 213827 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blüten 1.jpg|mały|Kwiatë]] '''Kwiat''' – òrgan naseniowëch roscenòw, w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô. Twòrzi sã na kùńcu chłądu, chtëren sã zwie kwiatowim dnã. Z niegò wërôstają chłopsczé (pichlónë) i białczëné (stołpk) pëłcowé òrganë, chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów. Pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik. Òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów, abò pòdwójny – jak ù jabłónczi. W pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich – bùtnowi dzél kwiatnika, chtëren szlachùje za lëstama. Kòruna mô przëcëgac zwierzë, nôbarżi òwadë, chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów. Jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk. Chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë, a w ni dochôdô do zaòdzôniô, to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny. Pòtemù z sercowinë (zôwiãżégò) je semiã, a z zôwiãżënë brzôd. W tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dülmen, Fröbelstraße, Mohn am Feldrand -- 2021 -- 9174.jpg|[[Pólny mak]] Òbrôzk:Sunflower sky backdrop.jpg|[[Słuńcownik]] Òbrôzk:Rafflesia arnoldii, Sumatra.jpg|[[Rafflesia arnoldii]] Òbrôzk:Garden flowers in Thouars 30.jpg|mały|Kwiatë [[Tëlpa|tëlpów]] Òbrôzk:Trifolium pratense - Keila.jpg|[[Łąkòwi kléwer]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi wësziwk]] == Lëteratura == Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 120 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 7qz909qr6spvm9h6ppwqr3rzgzw5x21 0 11441 213905 208473 2026-09-17T11:19:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Adóm Mickiewicz]] do [[Adóm Mickewicz]]: pisënk 208473 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Adam Mickiewicz by Jan Mieczkowski.jpg|mały|Adóm Mickewicz]] '''Adóm Bernat Mickewicz''' (ùr. [[24 gòdnika|24 gòd]] [[1798]] w Nowògródkù, ùm. [[26 lëstopadnika|26 lëst]] [[1855]] w [[Sztambùl|Sztambùle]]) to bëł stolemny pòlskò-lëtewsczi pòéta, runita, pòliticzni dzejorz, ùtwórca "[[Pón Tadeùsz|Póna Tadeùsza]]", "Dziadów", "Konrada Wallenroda", krimsczich sonetów etc. == Dzecné lata i młodosc == [[Òbrôzk:Wańkowicz Adam Mickiewicz.jpg|mały|"Adóm Mickewicz na Judahu skale"]] Adóm Bernat Mickewicz ùrodzył sã 24 gòdnika 1798 r., jakno drëdżi syn Barbarë i Mikòłaja Mickewiczów. Môl ùrodzeniô [[pòéta|pòétë]] nie je pewny – mòże to bëc lëtewsczi Nowògródk abò òddaloné òd niegò ò 40 kilométrów Zaose. Adóm ùrodzył sã w niebògati szlachecczi rodzënie: jegò òjc robił w Nowògródkù jakno adwòkat, a mëma zajima sã dodomã. Mickewicz miôł sztërzech bracy: stôrszégò Frãcëszka i młodszich – Aleksandra, Jerzégò i Antóna. W 1812 ùmarł òjc knôpów, Mikòłôj Mickewicz. Òd 1807 r. Adóm ùcził sã w krézowi szkòle w Nowògródkù. Pò ji skùńczeniu, w séwnikù 1815 r., wëjachôł do Wilna, bë tam sztudérowac na ùniwersytece. Ni mògącë rechòwac na pòmòc familie, zaczął sã ùczëc w seminarium dlô szkólnëch, jaczé dôwało sztudéróm sztipendia, ale w przińdnoce zmùsziwałë do robòtë jakno szkólnëch. Òd trzecégò rokù sztudiów, na jeséń 1817 r., òstôł nôleżnikã krëjemnégò Towarzëstwa Filomatów – lubòtników wiédzë. Jegò przédnikã béł [[Tomôsz Zan]]. Czedë skùńcził sztudia, wëjachôł do Kòwna, gdze mùszôł robic jakno szkólny, równak nie lubił ti robòtë. Òb lato 1820 r.Mickewicz przeżił wiôlgą miłotã do [[Marila Wereszczakówna|Marilë Wereszczakównë]], tedë ju brutczi grafa Wawrzińca Pùttkamera. Pòéta miôł bëté w ji domôcym majątkù w Tuhanowiczach i ùlubił jã dejowną miłotą. Òna równak w gromicznikù 1821 r. òżenia sã z aristokratą. Nieszczestlëwé wseczëcé do Marilë nalazło sã w wiérztach, m.jin. „Do M***” abò w IV dzélu "Dziadów”. Òb [[zymk]] 1822 r. ùkôzôł sã pierszi tom jegò wiérztów „Poezje”, w chtërnym nalazłë sã „Ballady i romanse”. Rok pózni wëdóny béł drëdżi tom „Poezji”, w skłôd chtërnégò weszłë pòétnô pòwiesc „Grażyna” ë dramatë : II i IV dzél „Dziadów”. == Sôdzô, zesłanié i emigracëjô == [[Òbrôzk:Dom A.Mickiewicza w Nowogródku.jpg|mały|Mùzeùm Adóma Mickewicza w Nowògródkù]] Wnetka pò tim pòéta òstôł zamkłi w sôdzë we Wilnie za dzejanié w krëjamnym Towarzëstwie Filomatów. Béł tam pół rokù, a pòtemù òstôł skôzóny na zesłanié głãbòk Rosëji. W rujanie 1824 r. òpùscył Lëtwã i nigdë ju do ni nie wrócył. W lëpińcu i zélnikù 1825 r.Mickewicz rézowôł pò Krimie. Brzadã ny rézë bëłë „Sonety krymskie”. Pòtemù wëjachôł do Mòskwë, gdze wëdôł „Sonety” (1826). Tam pòtkôł wiôldżégò rusczégò ùtwórcã, Aleksandra Pùszkina. Pòsobny rok pòéta bawił w Petersbùrgù, gdze w 1828 r. òstôł wëdóny dokôz „Konrad Wallenrod”. Pòtemù ùsôdzca bez dwa lata rézowôł pò Eùropie. Nôpiérwi wëjachôł do Niemców. Tam, w Weimarze, pòtkôł niemiecczégò ùtwórcã, Goethégò, chtëren mù dôł gãsé pióro i napisóną dlô niegò wiérztã. Dali zwanożił Szwajcarską, a pózni Jitalską. Òczarzony snôżim alpejsczim krôjmalënkã, napisôł wiérztë „Do ***”, „Na Alpach w Splügen”. Òb szesc miesãcy mieszkôł w [[Rzim|Rzimie]], òdwiedzył téż [[Neapòl]], Pòmpeje, Sëcyliã, Asyż. Czedë wrócył do Rzimù, dowiedzôł sã ò wëbùchù Lëstopadnikòwégò Pòwstaniô, le w kùńcù w nim nie biôtkòwôł. Pòspół z Wiôlgą Emigracëją wëjachôł do Drezna. Tuwò ùsadzył III dzél „Dziadów”. == Żëcé w Pariżu == Pòsobnym dzélã rézë béł Pariż – przédny òstrzódk emigracëjnégò żëcégò Pòlôchów, dlô chtërnëch Mickewicz stôwô sã wiôldżim mòralnym aùtoritetã. Mëszlącë prawie ò domôkach, chtërny mùszëlë wëjachac z tatczëznë, napisôł w 1832 r. „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”. W lëpińcu 1834 r.òżenił sã z Celiną Szëmanowską, z chtërną miôł szesc dzôtków. Żeńba ta nie bëła szczestlëwô ani dlô pòétë, ani dlô jegò białczi. W tim samim r. ùkôzôł sã w Pariżu [[Pón Tadeùsz]] – nôwiãkszi pòeticczi dokôz Mickewicza. W 2012 r. dokôz wëszedł drëkã pò kaszëbskù w przełożënkù Stanisława Janke. W 1839 r. pòéta wëjachôł do Szwarcarie, dze robił jakno profesór łacyńsczi lëteraturë na ùniwersytece w Lozannie. Tã pòwstôwają slédné wiérztë Mickewicza – tzw. liriczi lozańsczé. Tej wrócył do Pariża, dze czerowôł katédrą słowiańsczé lëteraturë w [[Collège de France]]. == Òstatnié lata żëcégò == W strëmiannikù 1855 r.ùmarła Celina Mickewiczowô. W rujanie tegò rokù, czej wëbùchła wòjna tëreckò-ruskô, Mickewicz wëjachôł do Kònstantynopòla, chcącë sfòrmòwac legión, chterën bë biôtkòwôł sã z Rusczima. Tam zachòrzôł na chòlérã a ùmarł 26 smùtana 1855 r.. W 1856 r. jegò prochë sprowadzoné bëłë do Pariża, a stamtądka w 1890 r. do [[Krakòwò|Krakòwa]], dze òstałë złożoné w pòdzemiach wawelszczi katédrë. == Bibliografia == * https://pl.wikipedia.org/wiki/Adam_Mickiewicz * Adam Mickiewicz – życie i twórczość == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pisarze]] ggj7cdpo9lhsu5x4lfdl9h7s7op3par 0 11448 213989 210751 2026-09-17T11:57:30Z Terrus38 14026 213989 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} '''Bëtowsczi zómk''' – gòticczi, pòkrziżacczi zómk, chterën béł sedzbą [[Krziżôcë|Krziżôków]] òd XIV do XV st. Zómk wëbùdowóny na planie prostonórta z XIV/XV st. Mô 3 òkrãgłé basztë (Młińskô, Różanô i Pólnô) a téż czwòrobòczną wieżã. Nôwôżniszi i nôstarszi gòticczi bùdink – Zôkònny Dodóm (terôczasno mùzeùm) – pòłożony je w nordowò-zôpadnym dzélu zómkù. == Historiô bëtowsczégò zómkù == [[Òbrôzk:KB Zamek Krzyżacki w Bytowie.jpg|mały|Zómk Krziżacczi w [[Bëtowò|Bëtowie]]]] Pò kùpienim miasta Krzëżôcë mielë swòjã sedzbã w stôrim gardze, jaczi pamiãtôł jesz czasë sënów Henninga Behra. Pòd kùńc XIV w. Krzëżôcë ùmëslëlë wząc sã za nowi zómk w [[Bëtowò|Bëtowie]]. Miôł òn bëc jak na henëtné czasë baro móderny. Teren zaczãlë rëchtowac ju w 1390 rokù, kò prôwdzëwô bùdacjô rëgnãła w 1398 rokù, a skùńczëła sã 1404 rokù, to je, czej wiôldżim méstrã béł [[Konrad von Jungingen]], a jégò bëtowsczim prokùratorã Jakùb von Reinach. Zaczãlë òd ùsztôłceniô górë, co stojała krótkò miasta, tak żëbë miała plaskati wierzch i 4 prostopadłé spichë. Wëkòpelë téż wiôldżi rów, jaczi òdzeliwôł jã òd wëszëznë, co sã dwigała òd wschòdno-nordowi stronë. Pózni wzãlë sã za fùndamentë. Szeroczé na 3 métrë ùsadzywelë z wiôldżich kamów. Z kamów téż bùdowelë dólny i westrzédny dzél murów. Dopiérze jich górną wiôrsztã mùrowelë z cegłów, jaczé wëpôlëlë na môlu. Stolemnô bùdacjô, jaczi spòdlé i niższé lédżi mùrów a basztów zrëchtowelë z wiôldżich kamów, a wëżi z cegłów, pòkôzôł jak mòcny je Zôkón òsoblëwie lokalny pòmòrsczi szlachce, m.jin. òd Sëcewiców i Pùttkamerów z jaczima tej sej sã wadzëlë z mieczã w rãce krzëżacczi wòjowie. Zómkòwëch bëło kòle 100 lëdzy, do grëpë ricerze i pò pôrã germków a knechtów na kòżdégò. Okróm wòjarzów w zómkòwëch mùrach mieszkelë a robilë jich służkòwie òd kùcharzeniô, wòzów, spikrzów, kòniów, itd. Pózni Krzëżôcë zómk wiele razë przebùdowiwelë, zmieniwelë. Nôwiãkszô pòzmiana zaszła w latach 1560-1570, czej ju nie wastowelë tu Krzëżôcë. Tedë wedle renesansowégò szëkù pòstawilë ksążãcą rezydencjã i kancelariã, sąd i bióra ùrzãdników òd pòdatków a jesz Dodóm Gdowów. Tak zómk òstôł jedną z sedzbów, gdze mieszkalë ksążãcé gdowë ( òd nich pòzwa jednégò dzélu). Równak òb czas szwédzczégò pòtopù w 1656 rokù twierdza òsta baro mòcno zniszczono. Ju nigdë nie wrócëła do dôwny pësznotë. Szwédzë m.jin. wësadzëlë prochòwą wieżã, znikwilë Ksążãcy Dodóm, kancelariã, Dodóm Gdowów, brómną wieżã i podzamcze. W 1661 rokù zaczãlë ùprawiac zómk, ale robòtë zakùńczëłë sã dopiérze w 1991 rokù.<ref>''Bëtowskô zemia. Ùczbòwnik.'', Cezari Óbracht-Prondzyńsczi, Pioter Dzekanowsczi: Bëtowsczi Part Kaszëbskô-Pòmòrsczégò Zrzeszniô, Betowò 2013, s.89.</ref> Nié wszëtczé bùdinczi stanãłë nazôd, niejedné do dzysô szłë w zabëcé. Terôczasny sztôłt to zôwdzãka wiôldżégò remontu, jaczi zaczął sã w 60. latach XX w. Baro lëchò wëzdrzôł téż bëtowsczi zómk w 30. latach XX w. Tedë téż Niemcë zaczãlë òdbùdowã, ale wiele nie zrobilë (wrócëlë Prochòwą Wieżã, jakô òsta znikwionô przez Szwédów w XVII w. ) Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]], ju w Pòlsce, remòntë rëgnãłë w 1964 rokù i bawiłë baro długò – jaż do 1991 rokù. == Dzysô == [[Òbrôzk:Zamek w Bytowie (2018).jpg|mały|Sedzba Zôpadnôkaszëbsczégò Mùzeùm]] Dzysô w zómkù mô swòją sedzbã [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm]] a téż [[Betowskô Bibliotekô]]. Òd 2018 rokù w zómkù je téż nowi gòscyńc i pësznô restauracjô.W zómkù òdbiwôją sã kòncertë, ricersczi pòkôzczi i wëstôwczi. Dzysô je to nôwiãkszô turisticznô i kùlturalnô atrakcëjô Bëtowa, chtërną wôrt je òbezdrzec i pòznac ji cekawą historiã. == Lëteratura == * ''Bëtowskô zemia. Ùczbòwnik.'', Red. Cezari Òbracht-Prondzyńsczi, Pioter Dzekanowsczi: Wëd. Bëtowsczi Part Kaszëbskô-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, Bëtowò 2013. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowò]] ibqkuhjeykbafm0t8lxu9d5v7dy7cgh 0 11453 213797 212234 2026-09-16T15:21:35Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 213797 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Goethe (Stieler 1828).jpg|mały|Johann Wolfgang Goethe]] '''Johann Wolfgang von Goethe''' – miemiecczi pòeta przełomù XVIII i XIX wiekù i jedén z nôbarżi znaczących w skali swiatowi, dramaturg, prozaik, ùczony, politik. W tradycji [[Pòlskô|pòlsczi]] bywa mëlnie wiązany z romantyzmem, chòc w istoce bëł współtwórcą i jednym z głównëch (òbòk Fryderyka [[Schiller]] przedstawicelã esteticzi klasyczné (klasyka weimarskô ). Béł również mëslicelém i ùczonym, znawcą wielu dziedzin wiedzë oraz sztuczé. Studia prawniczé kończył w [[Lëpsk|Lëpskù]] i Strasburgu. W 1775 Goethe osadł w [[Weimar]]Weimarze w chternym mieszkôł do kuńca żecu. Pełnił różné funkcje na dworze księca sasko- weimarsczcego, dochodząc do randżi prezydénta Izby Finansów. W 1782 został nobilitowany. Od roku 1791 do 1817 kierował teatrém oraz wszestczima instytucjama oswiatowo-kulturalnymi ksiãstwa. W 1786 roku wyjechał na dwa lata do Włoch, co wywarło dużi wpływ na jego twórczosc. Najbliższa przyjazń łączyła go z Fryderykiem Schillerem. Zmarł w Weimarze, w całkowitym òsamotnieniu, pò śmierci żony i jedynégo syna. Ostatnié słowa, chterné wëpowiedzôł przed śmiercą, brzmiałé : „Wiãci swiatła”. == Pòchodzenie i òkres młodzeńczy (1749–1765) == [[Òbrôzk:Johann Wolfgang Goethe 1779.jpg|mały|]] òjc Goethegò, [[Johann Gaspar]] Goethe (ùr. 1710, zm. 1782) żëł ze swòją rodzeną w przestronnym bùdinkù we Frankfurce przë sztrase Großer Hirschgraben. Jakò rentier pielęgnowôł różné zainteresowania, do chternëch należałë m.in. kòlekcjonowanie naturaliów i òbrazów. Matinka Goethégò, Catharina Elisabeth (ùr. 1731, zm. 1808) z dodóm Textor, staré rodzëne razã fascynowôł gò na nowò. Pózni pisôł, że ''marzy, b''ë ''s''ã ''znajdowac jednoczesnie p''ò''sród'' ò''czarowywan''ë''ch i czarodzei''. Pòdczas òkupacji Frankfurtu przez wòjska francusczi w 1759 czãsto òdwiedzôł teatr francusczi w Junghòfie. W 1763 dané mu bëło wësłuchac koncertù 7-letniégò wówczas Mozarta. W wiekù 14 lat starôł sã ò członkòstwo w cnotliwym ''Towarz''ë''stwie Arkadyjsczim prz''ë ''Phylandrii'' (''Arkadische Gesellschaft zu Phylandria''), òstôł jednak òdrzucony z powodu swòich ekscesów. W wiekù15 lat flirtował z kelnerką, chternã późni nazywôł Gretchen, i znalôzł sã w pòdejrzanëch krãgach. ùciszono skandal, a Goethe ùcekł sã do chòrobë. 30 stremiannika1765 òpuscił na pòlecenie swoégò òjca [[Frankfurt]], bë w Lipskù pòdjąc studia prawniczé. patrycjuszy, córka dzékana radë adwokacczi w wiekù 17 lat pòslubiała wówczas 38-letniégò radcã Goethégò. Nie òtrzimała w dzeciństwie żôdnégò wëkształceniô, jednak stała sã sławnô, dzãkia swemù żëczliwemù ùspòspòbieniu. Z wëjątkiem sostrë Cornelii Friederiki Christiany ( ùr. 7 gòdnika 1750) rodzéństwò Goethégò zmarło wczesnie. W 1758 Goethe zachòrowôł na òspã. Edukacijã, na chtërnã składałë sã wszëstczi pòwszechné w tamtëch czasach przedmiotë i parã jãzëków òbcëch (łacena, greka, francusczi, angelsczi, hebrajsczi), zdobëł za pòsrednictwém òjca i priwatnëch szkólnëch. Edukacija ta òbejmòwała również taczi descyplenë jak [[tuńc]], jazdã kònną i szermierkã (w tamtëch krãgach należałë òne do kanonu edukacyjnégò). Bëł raczei wzorowém ùczniém aniżeli zawadiaką – ùczëł sã z łatwoscą, jażle dôwało sã ùpùst jégò żëwi duszë. Długòtrwałą òdrazã do historii spòwòdowała stojąca w bibliotece òjca wielotomòwô historia papiestwa. Pózni Goethe òkreślał historiã mianém ''bezładn''é ''mieszanin''ë ''omyłek i przem''ò''c''ë. Wielkã przëjemnosc sprawiało mù rësowanie, mùzëka natomiast nie należała do jégò ùlubionëch dyscyplin. Wczesnie zainteresowôł sã żywo literaturą, przë czim pòczątkòwò skupił swòją ùwagã na Friedrichù Gottliebie Klopstocku i Hëmerze. Czedë Goethe bëł małim knôpim, zapòznano gò z teatrém: w domù rodzrnnym wëstawiano co rok teatr pupków, chtërny za kôżdym razã fascynowôł gò na nowò. Pózni pisôł, że ''marzy, b''ë ''s''ã ''znajdowac jednoczesnie p''ò''sród'' ò''czarowywan''ë''ch i czarodzei''. Pòdczas òkupacji Frankfurtu przez wòjska francusczi w 1759 czãsto òdwiedzôł teatr francusczi w Junghòfie. W 1763 dané mu bëło wësłuchac koncertù 7-letniégò wówczas Mozarta|[[Mozart]]. W wiekù 14 lat starôł sã ò członkòstwo w cnotliwym ''Towarz''ë''stwie Arkadyjsczim prz''ë ''Phylandrii'' (''Arkadische Gesellschaft zu Phylandria''), òstôł jednak òdrzucony z powodu swòich ekscesów. W wiekù15 lat flirtował z kelnerką, chternã późni nazywôł Gretchen, i znalôzł sã w pòdejrzanëch krãgach. ùciszono skandal, a Goethe ùcekł sã do chòrobë. 30 stremiannika1765 òpuscił na pòlecenie swoégò òjca Frankfurt[[, bë w Lipskù pòdjąc studia prawniczé. # M. Ursel, „Więcej światła”. O ostatnich słowach wielkich romantyków polskich, [w:] Problemy współczesnej tanatologii. Medycyna – antropologia kultury – humanistyka, t. 6, pod red. J. Kolbuszewskiego, [[Wrocław]] 2002, s. 301–307. # Corona Corona jako Ifigenia ({{jãz.|de}}). [dostęp 2008-10-31]. # Goethes Werke cz. IV. t. 1–50, Weimar 1887–1912, s.224n. # 9/2834 List do Johanna Gottfrieda und Caroliny Herder; 9/2835 List do Christiana Gottloba Voigt. # Maszyna parowa w Tarnowskich Górach. # Wpis Goethego do księgi pamiątkowej kopalni ''Fryderyk'' w Tarnowskich Górach ({{jãz.|de}}). # Ryszard Bednarczyk: ''Tarnogórski wiersz Goethego''. # Goethe w Krakowie i Wieliczce. # Stanisław Krzyżanowski: ''Goethe w Krakowie.'' w Rocznik Krakowski tom 13. (1911), s. 251–265. # ohn Hennig: ''Goethes Europakunde: Goethes Kenntnisse des nichtdeutschsprachigen Europas'', Rodopi, 1987 ​[[Specjalna:Książki/9062036694|ISBN 90-6203-669-4]]​, 9789062036691. # Goethe w Polsce str. 311. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Goethe Faust Fragment 1790.jpg|Goethe Faust Òbrôzk:Goethe-Denkmal in Ilmenau retouched.jpg|Ilmenau-pòmnik Goethégò </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] 2lj6ihfaupq163xlocobiztkyvrumdr 0 11457 213850 210758 2026-09-16T18:29:45Z Terrus38 14026 213850 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Czesław Lang i Piotr Uszok (9555122951).jpg|mały]] '''Czesław Lang''' (ùr. 17 môja 1955 w [[Kôłczëgłowë|Kôłczëgòwach]]) – pòlsczi kòlôrz torowi i szosowi, wicemistrz òlimpijsczi dwùkrotny medalista szosowëch mistrzostw swiata. Pò zakóńczeniu karierë spòrtowé działacz spòrtòwé i òrganizator Tour de Pologne UCI World Tour, Tour de Pòlogne Amatorów, Skandia Maraton Lang Team òrôz Tauron Lang Team Race. Pierszi sukces w karierze òsągnął w 1977 rokù, czëdë razã z Tadeuszem Mytnikiem, Mieczysławem Nowickim i Stanisławem Szozdą dobéł brązowi medal w drużënowej jezdzie na czas na mistrzostwach swiata w [[San Cristobal]]. W téj kònkurencji Pòlacy w składzie: [[Witold Plutecczi]], [[Stefan Ciekańsczi]], [[Jan Jankiewicz]] i Czesław Lang zdobëlë strzébny medal pòdczas mistrzostw swiata w Valkenbùrguù w 1979 rokù. Pònadto wëwalczëł strzébny medal w gònitwie ze startù wspólnégò na igrzyskach òlimpijsczich w [[Mòskwa|Mòskwie]] w 1980 rokù. W zawòdach tëch ùrëchlëł gò reprezentant gòspòdarzë, Siergiej Suchoruczenkow. Na tich samëch igrzyskach zajął czwiôrte miejsce w drużinowej jezdze na czas. Jest téż wielokrotnym mistrzã Pòlsczi i zwëcãzcã Tour de Pologne w 1980. Béł pierszim zawòdòwcã w pòlsczim kòlarstwie ([[Italskô|italske]] klubë GIS Gelati-Campagnolo i Del Tongo). Òsôł téż pierszim prywatnym animatorã kòlarstwa pòlsczégò. Z pòdùpadającégò Wyścigu Dookoła [[Pòlskô|Pòlsczi]], chterën długò béł w ceniu Wyścigu Pòkòjù, ùczynił imprezã randżi swiatòwej Tour de Pologne, chërna pò latach doświadczeń i sukcesów awansowała do randżi wyścigù ò znaczeniu prestiżowëm (UCI World Tour). Zawodnik LZS Basztë [[Bëtowò]] i Legii [[Warszawa]] [[Òbrôzk:Czeslaw Lang medal & autograph.jpg|mały|zdobyte medale]] '''Wôżniejszé zwycięstwa i sukcesë''' * 1977: bruny medal mistrzostw swiata w drużynowym wyścigu szosowym * 1979: wicemistrzostwò swiata w drużynowym wyścigu szosowym * 1980: '''wicemistrzostwò òlimpijsczè''' w wyścigu ze startù wspólnégò, Tour de Pologne, Settimana Ciclistica Lombarda * 1981: [[Małopòlsczé wòjewództwò|Małopòlsczi]] Wyścig Górsczi * 1983: prolog w Tirreno-Adriático * 1986: etapòwé zwëcãstwò (zdrë.) w Giro d’Italia * 1987: prolog w Tour de Romandie == Żëcé prywatné == [[Òbrôzk:Czesław Lang, 2011.jpg|mały|Lang Czesław]] Mô białkã Elżbietã i córkã Agatã (ùr. w 1980). Ze względów zdrowòtnëch w 2011 przëszedł na weganizm^{.[[weganizm]]}. Òstôł członkiem honorowégò kòmitetù poparcia [[Bronisłôw Kòmòrowsczi|Bronisława Kòmòrowsczégò]] przed wyborami prezydenckimi w Pòlsce [[Pòlskô]] w 2015 rokù. W 2017 nôdgrodzony medalem Kalos Kagathos == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Czesław Lang#cite ref-1|Czesław Lang, Weganizm, nasza droga zdrowia 12.12.2013r.]] * Laureaci medalu Kalos Kagathos 2017 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi òlimpijczicë]] ngqtn1pgmwn756xoepckozkzdvp602a 0 11460 213914 210755 2026-09-17T11:24:45Z Terrus38 14026 213914 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} '''Pón Tadeùsz''' ({{jãz.|pl}} ''Pan Tadeusz'') – epicczi pòémat [[Adóm Mickewicz|Adama Mickewicza]]. [[Òbrôzk:Pan Tadeusz - title page 1834 (93691847) (cropped).jpg|mały|Pón Tadeùsz]] [[Òbrôzk:KostrzewskiFranciszek.Grzybobranie.1860.jpg|mały|Pón Tadeùsz. Grzëbòbranié]] [[Òbrôzk:KostrzewskiFranciszek.Polowanie.1886.jpg|mały|Pón Tadeùsz. Pòlowanié]] [[Òbrôzk:Tomasz Łosik - Promenade dans la forêt.jpg|mały|Pón Tadeùsz.Tadeùsz ë Telimena]] [[Òbrôzk:Jan_Czesław_Moniuszko_-_Koncert_Jankiela.jpg|mały|Pón Tadeùsz.Kòncert Jankiela]] [[Òbrôzk:Pan Tadeusz - Ksiega 12 4.JPG|mały|Pón Tadeùsz. Pòlonez]] == Geneza pòwstaniô == Aùtorã dokôzu „Pón Tadeùsz to je ostatni najachùnk na Lëtwie. Szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã” je [[Adóm Mickewicz]]. Jegò pierszé wëdanié ùkôzało sã w Pariżu w 1834 rokù. Dokôz skłôdô sã z 12 ksãgów pisónych wierztã trzënôstozgłoskòwim. Dokôz nen pisół Mickewicz z mëszlą ò wërwaniu sã òd sztridów w kòłach pòlsczi emigracje w Pariżu. Miôł òn téż bëc wënadgrodzënim pòétë za to, że nie biôtkòwôł sã w lëstopadnikòwim pòwstanim. Jinszą wôżną przëczëną do napisaniô „Póna Tadeùsza” bëła cëszk za rodną Lëtwą, chtërną òpisół w „Jinwòkacji”: „Lëtwò! Tatczëzno mòja! të jes jak to zdrowié. Kùli cã trzeba trzëmac, nen leno sã dowié, Chto cã stracył. Dzys snôżosc twòjã w całi zdobie Widzã i òpisëjã, bò teskniã pò tobie”. == Òglowô zamkłosc == Całô akcëjô dokôzu mô môl na Lëtwie, we wsë Soplicowò w rokù 1811 i 1812. Przédnô mësla „Póna Tadeùsza” tikô tragëdnëch dzejów Jacka Soplëcë, chtëren pò latach przëchôdô w rodné starnë chòwające sã pòd pòstaceją ksãdza Robôka. Z nim parłãczi sã historëjô sztridu ò zómk, chtëren kùńczi sã najachùnkã na Soplicowò. W dokôzu mómë téż wątk miłotë Tadeùsza i Zosi. „Pón Tadeùsz” je téż pësznym òbrôzkã nôczôsny Pòlsczi szlachecczi. Pòéta ùkôziwô ji apartné klasë, chtërnë wëjinaczają sã bòkadnoscą: mómë tuwò Stolnika Horeszkã- przedstójnika aristokracëji, bùsznégò póna. Mómë téż szlachtã strzédnobògatą- są to Soplicowie ë parcanëch szlachcëców- Dobrzińsczich. == Dolmaczënczi == Wëdóny w 1834 rokù pòéma Adama Mickewicza dożdôł sã ju wëszi 50 dolmaczënków. Niedôwno dolmaczono „Póna Tadeùsza” na jãzëk [[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] – w 2005 rokù ë wietnamsczi- w rokù 2008, zôs na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] w 2012. Sprôwił to ùtwórca kaszëbsczi lëteraturë [[Stanisłôw Janka]]. Wëdôwcą „Póna Tadeùsza” w kaszëbsczim jãzëkù je gduńskô Wëdôwizna Maszoperia Lëterackô wespół z Mùzeùm Pismieniznë ë Mùziczi Kaszëbskò- Pòmòrsczi w [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Film „Pón Tadeùsz” == W 1999 rokù na spòdlim pòematu pòwstôł [[film]] fabùlarny w reżisérie Andrzeja Wajdy. We filmie wëstąpilë m.jin. : * [[Michał Żebrowski]] − Tadeùsz Soplica * Bogusław Linda − Jacek Soplica / ksądz Robôk * Daniel Olbrychski − Gerwazy Rębajło * Grażyna Szapołowska − Telimena * Andrzej Seweryn − Sędzia Soplica * Marek Kondrat − Hrabia * Alicja Bachleda-Curuś − Zosia * Krzysztof Kolberger − Adam Mickiewicz * Siergiej Szakurow − kpt. Nikita Rykow * Jerzy Bińczycki − Maciej Dobrzyński „Rózeczka” * Marian Kociniak − Protazy Baltazar Brzechalski * Jerzy Trela − Pòdkòmorzy * Jerzy Grałek − Wojski Hreczecha * Piotr Gąsowski − Rejent Bolesta * Andrzej Hudziak − Asesor * Marek Perepeczko − Maciej Dobrzyński „Chrzciciel” * Cezary Kosiński − Bartłomiej Dobrzyński „Brzytewka” * Władysław Kowalski − Jankiel Mùzykã do filmù napisôł Wojciech Kilar. == Bibliografia == * Stanisław Pigoń: „Pan Tadeusz”: wzrost, wielkość i sława. Studium literackie. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2001. ISBN 83-87893-50-1. * http://gdynia.naszemiasto.pl/artykul/kaszubski-pan-tadeusz-juz-za-tydzien,634020,artgal,t,id,tm.html == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksążczi]] e53p26eks3v7qdbobad3wp92373hxru 0 11464 213767 206407 2026-09-16T14:12:15Z Iketsi 3254 + 213767 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomeranka Hel Muzeum (1).jpg|mały|Pòmòrénk w [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu|Mùzeùm Rëbacczim w Hélu]]]] '''Pòmòrénk''' abò '''pòmarénk''' (pòl. pomeranka) – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pòmòrénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmòrénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż [[Łosos|lososów]]. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8 lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, [[Jastarniô|Jastarnie]] a [[Pùck]]ù. Tipiczné pòmòrénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). Dzysôdnia pòmòrénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pomeranki na Zatoce Puckiej.jpg|Pòmòrénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny Òbrôzk:Pomeranka.jpg|Kaszëbsczi pòmòrénk </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1970, tom IV, s. 134. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=bNb8wa_FqKE|tit=Mała kaszubska pomeranka|k=@struckboat7922}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 7l375cea2u2dbf84bq98elu01u9mgjk 213769 213767 2026-09-16T14:13:35Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 213769 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomeranka Hel Muzeum (1).jpg|mały|Pòmòrénk w [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu|Mùzeùm Rëbacczim w Hélu]]]] '''Pòmòrénk''' abò '''pòmarénk''' ({{jãz.|pl}} ''pomeranka'') – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pòmòrénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmòrénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż [[Łosos|lososów]]. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8 lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, [[Jastarniô|Jastarnie]] a [[Pùck]]ù. Tipiczné pòmòrénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). Dzysôdnia pòmòrénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pomeranki na Zatoce Puckiej.jpg|Pòmòrénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny Òbrôzk:Pomeranka.jpg|Kaszëbsczi pòmòrénk </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1970, tom IV, s. 134. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=bNb8wa_FqKE|tit=Mała kaszubska pomeranka|k=@struckboat7922}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 8d52e0nez0d7kb3n9jq33nyqrg3yiyn 0 11584 213990 201063 2026-09-17T11:57:37Z Terrus38 14026 213990 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kaschubenkreuz im Kulturhistorischen Museum Stralsund 002.jpg|mały|Kaszëbsczi krziż]] [[Òbrôzk:Kaschubenkreuz im Kulturhistorischen Museum Stralsund 003.jpg|mały|]] '''Kaszëbsczi krziż''' - béł zrobiony z żelazła i stojił kòl grobù. Wierã òd lat 30. XX. stalata kaszëbsczé krziże nie bëłë dali robioné. Na tôblëcë tegò krziża biwało napisóné miono i [[nôzwëskò]], a téż rok ùrodzeniégò i rok smiercë pòchòwónégò w grobie człowieka. Taczi krziż jesz mòże je na smãtôrzu w [[Niezabëszewò|Niezabëszewie]], a tak mòże gò szëkac w [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Mùzeum]] w Bëtowie i pëtac téż w Nôrodnym Mùzeum w Szczecënie. [[Mùzeum Westrzédnégò Pòmòrzégò w Słëpskù]] bë miało miec taczi krziż - ''Kaschubenkreuz''. == Lëteratura == * Józef Borzyszkowski, Cezary Obracht-Prondzyński: Nasze korzenie: wokół poszukiwań genealogicznych rodzin pomorskich, [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] Gdańsk, 2006, s. 148. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170215021151/http://stara.mojemiasto.slupsk.pl/index.php?id=3005 Kaszëbsczi krziż - ''Kaschubenkreuz''] [[Kategòrëjô:Kùltura]] ivta18axi52zejj33typ3spli3bzuc9 0 11693 213821 211624 2026-09-16T17:15:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pôłniowô Afrika]] do [[Repùblika Pôłniowi Africzi]] 211624 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ningizimu Afrika<br>Umzantsi Afrika<br>Suid-Afrika |miono = Pôłniowô Afrika |miono-genitiw = Pôłniowi Africzi |fana = Flag of South Africa.svg |herb = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |na karce = LocationSouthAfrica.svg |mòtto = ǃke e꞉ ǀxarra ǁke (ǀXam) <br>"Unity in Diversity" |jãzëk = [[Jazëk zulu|Zulu]], [[jazëk xhosa|xhosa]], xesotho, tambesi, swazi, [[afrikaans]], angelsczi i jin. |stolëca = Cape Town |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1,2 mln |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Pôłniowòafrikańsczi rand | kòd dëtka = ZAR |czasowô cona = +2 |swiãto = |himn = National anthem of South Africa |kòd = ZA |Internet = .za |telefón = +27|Prezydeńt=Cyril Ramaphosa }} '''Pôłniowô Afrika''' abò '''RPA''', ''Repùblika Pôłniowi Africzi'' (''zulu: Ningizimu Afrika; xhosa: Umzantsi Afrika; afrikaans: Suid-Afrika; angelsczi: South Africa'') – duże, wielonôrodne państwò na nôbarżi pôłniowim ùbrzégu [[Afrika|Africzi]], i grańczë z Jindijsczim Oceanã i pôłniowoatlanticczim Oceanã. RPA ma dzys miono "Tãczôwi Nôrod", bo tu baro wiele różno-narodnich lëdow afrikańsczich jako stolemné lëdze Zulu i Xhosa, i wiele jazëkow, z chtërnëch nôrodne to zulu, xhosa, afrikaans, sotho, tswana, tsonga, swazi, venda, ndebele i angelsczi. Nôwikszi gard to [[Johannesburg]]. RPA mô dzys 3 stolëce: [[Cape Town]], dze je parliment, [[Bloomfontain]], dze je nôwëższi sąd i [[Pretoria]], dze je rząd. Nederlandzczé kupcë ùsôdzelë tu kolonijë Fort Goede Hoop i Kaapstad (dzys Cape Good Hope i Cape Town) i z jich nederlandzczégò jãzëka powstôł afrikaans. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Pôłniowi Africzi"> Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|Nelson Mandela, pierszi czôrny prezydent RPA Table_Mountain_-_South_Africa_(2418536788).jpg|Stołowô Gora i Cape Town Archbishop-Tutu-medium.jpg|Desmond Tutu </gallery> <gallery mode="packed"> Zoulous_(Shakaland).jpg|Lëdze Zulu Sagittarius_serpentarius_-Tsavo_East_National_Park,_Kenya_-flying-8.jpg|Nôrodni ptôch sekretôrz </gallery> <gallery mode="packed"> Watching_South_Africa_&_Mexico_match_at_World_Cup_2010-06-11_in_Soweto_7.jpg|FIFA 2010 w Soweto Boulders_Beach_2019_2.jpg|Afrikańscze pingwinë </gallery> <gallery mode="packed"> Cape_Town_Bo-Kaap_city_street.jpg|Cape Malay Bo-Kaap 55075_Albert_Lutuli.jpg|Albert Lutuli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 1duqm41d791ic1kiazx0flr23mys8cn 0 11746 213915 198243 2026-09-17T11:25:05Z Terrus38 14026 213915 wikitext text/x-wiki '''Makaronizna''' - mòże bëc wplôtanim cëzëch fòrmów do rodny mòwë, wiele razy je to zmieszanie z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczim jãzëkã]], ale téż np. z [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczim jãzëkã]]. Ks. dr Zëchta zanotérowôł (1972): „Meine Mutter matka jechała nach die sztatka, kaufte Messer, noża, schlacht die Ziege, koza.” Tak cos nie je le w kaszëbsczim jãzëkù, ale téż w jinëch np. w  [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]], czë [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim]]: <poem> Povedz mi, má milá, wer hat kemacht, že nemôžem spat die kantze nacht? [[Adóm Mickewicz]], ''Pani Twardowska'' Twardowski ku drzwiom się kwapił Na takie ''dictum acerbum'', Diabeł za kontusz ułapił: A gdzie jest ''nobile verbum''? </poem> == Lëteratura == * Pakosz B., Chociłowska H., et al: Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 522. * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t. V (1972), s. 293. * Trepczyk J.: Słownik polsko-kaszubski. Gduńsk 1994, t. 1, s. 303. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] bkkzro1xde8fkvy7pphnu4pmwu6nl6w 0 11864 213785 206202 2026-09-16T14:41:44Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[III Rzesza]] 213785 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Adolf Hitler|gwôsné jimiã=Adolf Hitler|Òbrôzk=Hitler portrait crop.jpg|òpis=Òficjalny pòrtret Hitlera (1938)|Data_ùrodzeniô=20 łżëkwiata 1889|Môl_ùrodzeniô=Braunau am Inn|Data_smierci=30 łżëkwiata 1945|Mol_smierci=[[Berlëno]]|1. fónkcjô=Kanclérz Rzeszë|1. Òd=30 stëcznika 1933|1. Do=30 łżëkwiata 1945|1. Pòprzédca=[[Kurt von Schleicher]]|1. Nastãpnik=[[Joseph Goebbels]]|1. partiô=NSDAP|2. fónkcjô=Wódca Rzeszë|2. Òd=2 zélnika 1934|2. Do=30 łżëkwiata 1945|2. Pòprzédca=[[Paul von Hindenburg]] (jako prezydent)|2. Nastãpnik=[[Karl Dönitz]] (jako prezydent)|2. partiô=NSDAP|3. fónkcjô=Przédnik DAP/NSDAP|3. Òd=29 lëpińca 1921|3. Do=30 łżëkwiata 1945|3. Pòprzédca=Anton Drexler|3. Nastãpnik=Martin Bormann (jako minyster partie)}} '''Adolf Hitler''' (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z [[Aùstriô|Aùstrie]]. Hitler béł diktatorã [[Niemieckô|Miemiecczi]] òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. [[Holokaust]]. == Żëcé == Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w [[Bramau Am Inn]] w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Béł sztërë dzeckã [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]] i [[Klara Hitler|Klary z dodomu Pölzl]]. Miôł młodé ò sétmë lat sostrã [[Paula Hitler|Paulã]]<ref>''[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/adolf-hitler-early-years-1889-1921 Adolf Hitler: Early Years, 1889–1921]'' [online], Holocaust Encyclopedia [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Chòdzył nôprzódka do szkòłë w [[Linz]], a pózni – w [[Steyr]]<ref>Dinning&nbsp;R., ''[https://www.historyextra.com/period/second-world-war/adolf-hitler-fuhrer-facts-guide-rise-nazi-dictator-biography-pictures/ Adolf Hitler: Biography, Facts, Rise To Power & Photos | HistoryExtra]'' [online], www.historyextra.com [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pò [[Anschluss]]u i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym [[Berlin]]a<ref>Helmig&nbsp;L., ''[https://www.trumanlibraryinstitute.org/wwii-80-the-death-of-adolf-hitler/ WWII 80: The Death of Adolf Hitler]'' [online], Truman Library Institute, 30 łżëkwiata 2025 [dost. 2026-04-26].</ref>. == Òbaczë téż == * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] tddh41nugvfpjfuyxp20hat0bltwdba 0 11877 213890 212357 2026-09-16T19:09:04Z Terrus38 14026 213890 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Medal Stolema (cropped).png|mały|Medal Stolema (2024)]] {{Jiné znaczënczi}} '''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu<ref>[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl</ref>. Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]<ref>np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.</ref>, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô. Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach: * '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'', * '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù, * '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach "Litery" i "Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego", * '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków, * '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966, * tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészëch latach ta ùdba òsta zaniechónô, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie. == Gala == [[Gala]] Wrãczeniô Medalu Stolema (téż Gala Przekôzaniô Medalu Stolëma) òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë Karno Sztudérów „Pòmòraniô”<ref>https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-2-januara-kleka-02-01-2020/</ref><ref>https://www.gazetakaszubska.org/36668/gala-wreczenia-medali-stolema-juz-w-sobote</ref>. == Laùreacë Medalu Stolema == === XX wiek === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù</span> |- ! style="background-color:gold"| <small>Rok</small> ! style="background-color:gold"| <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[1967]]</center> | Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadiô Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerat Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô |- | <center>[[1971]]</center> | Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie |- | <center>[[1974]]</center> |Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp |- | <center>[[1975]]</center> |Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber |- | <center>[[1976]]</center> |Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu |- | <center>[[1979]]</center> |Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | Władisłôw Odińc |- | <center>[[1987]]</center> | Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie” |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie” |- | <center>[[1989]]</center> | Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba |- | <center>[[1991]]</center> | Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]] |- | <center>[[1992]]</center> | Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla |- | <center>[[1995]]</center> | Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi |- |<center>[[1997]]</center> |Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus |- |<center>[[1998]]</center> |[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis |- |<center>[[1999]]</center> |Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi |- |<center>[[2000]]</center> |[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk |} === XXI wiek === {| class="wikitable mw-collapsible collapsible" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù</span> |- ! style="background-color:gold"| <small>Rok</small> ! style="background-color:gold"| <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta |- | <center>[[2005]]</center> | Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | Klub Sztudérów „Jutrzniô” |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder |- | <center>[[2016]]</center> | Kadzmiérz Ickiewicz |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi |- | <center>[[2019]]</center> | Jadwiga Kirkòwskô |- | <center>[[2020]]</center> | Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | Edmùnd Zelińsczi |- | <center>2022</center> | Maria Krosnickô |- | <center>2023</center> | dr Dariusz Majkòwsczi<ref>[https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html Medal Stolema 2023 dla Dariusza Majkowskiego], pomorania.kaszubi.eu, 23 stëcznika 2024, Wayback Machine, web.archive.org, dost. 30 czerwińca 2026.</ref> |- | <center>2024</center> | dr [[Justina Pòmierskô]], prof. [[Daniel Kalinowsczi]] |- | <center>2025</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Stolem (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Nôdgroda]] |col3= === Jiné nôdgrodë === {{#categorytree:Nôdgrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] * https://web.archive.org/web/20260522202031/https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]] t6d5mbqnuh9dl0bzk8hk9d3zheru6pi 213926 213890 2026-09-17T11:27:45Z Terrus38 14026 213926 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Medal Stolema (cropped).png|mały|Medal Stolema (2024)]] {{Jiné znaczënczi}} '''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu<ref>[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl</ref>. Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]<ref>np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.</ref>, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô. Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach: * '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'', * '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù, * '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach "Litery" i "Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego", * '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków, * '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966, * tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészëch latach ta ùdba òsta zaniechónô, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie. == Gala == [[Gala]] Wrãczeniô Medalu Stolema (téż Gala Przekôzaniô Medalu Stolëma) òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë Karno Sztudérów „Pòmòraniô”<ref>https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-2-januara-kleka-02-01-2020/</ref><ref>https://www.gazetakaszubska.org/36668/gala-wreczenia-medali-stolema-juz-w-sobote</ref>. == Laùreacë Medalu Stolema == === XX wiek === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù</span> |- ! style="background-color:gold"| <small>Rok</small> ! style="background-color:gold"| <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[1967]]</center> | Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadiô Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerat Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô |- | <center>[[1971]]</center> | Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie |- | <center>[[1974]]</center> |Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp |- | <center>[[1975]]</center> |Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber |- | <center>[[1976]]</center> |Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu |- | <center>[[1979]]</center> |Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | Władisłôw Odińc |- | <center>[[1987]]</center> | Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie” |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie” |- | <center>[[1989]]</center> | Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba |- | <center>[[1991]]</center> | Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janka]] |- | <center>[[1992]]</center> | Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla |- | <center>[[1995]]</center> | Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi |- |<center>[[1997]]</center> |Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus |- |<center>[[1998]]</center> |[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis |- |<center>[[1999]]</center> |Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi |- |<center>[[2000]]</center> |[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk |} === XXI wiek === {| class="wikitable mw-collapsible collapsible" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù</span> |- ! style="background-color:gold"| <small>Rok</small> ! style="background-color:gold"| <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta |- | <center>[[2005]]</center> | Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | Klub Sztudérów „Jutrzniô” |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder |- | <center>[[2016]]</center> | Kadzmiérz Ickiewicz |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi |- | <center>[[2019]]</center> | Jadwiga Kirkòwskô |- | <center>[[2020]]</center> | Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | Edmùnd Zelińsczi |- | <center>2022</center> | Maria Krosnickô |- | <center>2023</center> | dr Dariusz Majkòwsczi<ref>[https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html Medal Stolema 2023 dla Dariusza Majkowskiego], pomorania.kaszubi.eu, 23 stëcznika 2024, Wayback Machine, web.archive.org, dost. 30 czerwińca 2026.</ref> |- | <center>2024</center> | dr [[Justina Pòmierskô]], prof. [[Daniel Kalinowsczi]] |- | <center>2025</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Stolem (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Nôdgroda]] |col3= === Jiné nôdgrodë === {{#categorytree:Nôdgrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] * https://web.archive.org/web/20260522202031/https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]] 03yowiavktr3xnle167q9sgsq3y5iw1 0 11878 213891 202838 2026-09-16T19:09:12Z Terrus38 14026 213891 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Wiesława Witosława Frankòwskô''' (pòl. ''Witosława Frankowska'') – kameralistka, etnomùzykòlożka, szkólna na Mùzyczny Akademie w Gduńskù, aütoritet kaszëbsczi mùzyczi. == Biografiô == Wechòwónô òsta we familie ò wióldżich kaszëbsczich i mùzycznëch tradicjach (je wnuczką [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadii]] i [[Jan Trepczik|Jana Trepczików]], a ji òjcã je kaszëbsczi dzejôrz [[Édmùnd Kamińsczi]]<ref>[https://web.archive.org/web/20211020214145/https://wejherowo.naszemiasto.pl/wejherowo-witoslawa-frankowska-otrzymala-medal-stolema/ar/c13-6400329 ''Wejherowo. Witosława Frankowska otrzymała Medal Stolema'']</ref>). Ùkùńcziła z wëprzédnienim Fakùltet Teorii i Kómpòzycje gduńsczi Mùzyczny Akademie. W latach 1982-1992 robiła jakò mùzyk kameralista w karnie Cappella Gedanensis. Òd 1993 związónô z Wòkalno-Aktorsczim Fakùltetã Mùzyczny Akademie w Gduńskù. Jakò achtniony realizatora ''basso continuo'' kòncertowa w całi Eùropie i Zjednónëch Stanach. Òd 2013 mô nadóny nôùkòwi stãpiéń doktora hùmanisticzny nôùk, a òd 2018 – doktora habilitowanégò mùzycznëch kùńsztów. == Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë == Z ji inicjatiwë na zôczątku lat 90. na Kaszëbach pòjawił sã cyczel kòncertów òpiartich ò kómpòzycje i tekstë pisarzów i kómpòzytorów z tegò regionu (przede wszëtczim [[Jan Trepczik]], [[ Alojzy Nôgel]], [[Marión Selin]]). Òd 2002 cyczel kòncertów pòd pòzwą „Pòtkania z mùzyką Kaszëb” òdbiwô sã w [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]] w Wejrowie. Pòd ji redakcją wëszłë ksążczi: * leksykón ''Muzyka Kaszub. Materiały encyklopedyczne'' (2005); * zbiérk ''Melodie z Kaszub'' (2014); * ''Kaszubski śpiewnik domowy'' (2014); * ''Kaszubski śpiewnik bożonarodzeniowy'' (2015); * mònografiô '' Kolędowanie na Kaszubach: Dzieje kolęd na Pomorzu od XVI do XXI wieku'' (2015); * ''Kaszubski śpiewnik szkolny'' (2016); * wëdowniczô seria ''Biblioteka Orkiestrowa Kaszub, Kociewia i Powiśla'' (2014-2016). Witosława Frankòwskô przëczëniła sã téż do òpracowaniô i wëdaniô rédżi kaszëbsczich platków: *''Mòrze'' 2004; *''Ptôszkòwie na lëpie'' 2006; *''Gdze mòja chëcz'' 2006; *''Kaszuby w pieśni artystycznej'', 2015 (razã z [[Aleksandra Kùcharskô-Szefler|Aleksandrą Kùcharską-Szefler]]). W 2006 wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za zasłudżi dlô rozwiju profesjonalny kaszëbsczi mùzyczi. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20210629052009/http://www2.amuz.gda.pl/witoslawa-frankowska/ ''Dr hab. Witosława FRANKOWSKA''] * Adam Hintzka, ''Z miłotë do mùzyczi'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Frankòwskô, Witosława}} [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 4hbwag4t82pwgb2xmh36uvc30lhawyx 0 11896 213871 210548 2026-09-16T18:56:33Z Terrus38 14026 213871 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Cmentarz Srebrzysko – Izabella Trojanowska i Aleksander Trojanowski.JPG|mały|Grób pisôrczi na gduńsczim Sébrzëskù]] '''Izabella Trojanowskô''' (ùr. 10 lëpińca 1929 w [[Gdiniô|Gdini]], ùm. 21 łżëkwiata 1995 w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlskô gazétniczka i pisarka, zasłużonô dlô kaszëbsczi kùlturë, w latach 1980-1983 przédniczka Òglowégò Zarządu [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. == Biografiô == Ùrodzyła sã 10 lëpińca 1929 w [[Gdiniô|Gdini]] jakò jedurnô córka Michała Aleksandra i Zofii Wiktorii z Pòdkulińsczich. Ji òjc béł przed wòjną prôcownikã Generalnégò Kòmisariatu Rzeczpòspòliti Pòlsczi w [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]]. W Gdini zaczãła nôùkã w pòwszechny szkòle, chtërną òb czas wòjnë kòntinuowa w [[Warszawa|Warszawie]], dze ji rodzëna szczestlëwie przeżëła òkùpacjã. Pòwszechną szkòłã ùkùńcziła w 1942, a tej brała ùdzél w krëjamnëch kómpletach. W 1944 ùkùńcziła drëgą klasã gimnazjum. Pò warszawsczim pòwstanim Trojanowsczi nalezlë sã w Nowim Sączu, skądka przez wëzwòlóną stolëcã wrócëlë do [[Gduńsk|Gdùnska]]. Zamieszkalë wnenczas we [[Wrzészcz|Wrzészczu]] na ùlicë Grunwaldzczi. Tuwò Izabella w 1948 zdała maturã w III Państwowim Gimnazjum i Liceùm w Gduńskù-Wrzészczu. W tim samim rokù zaczãła sztudérowanié w Wëższi Szkòle Mòrsczégò Handlu (WSHM) w [[Sopòt|Sopòce]], chtërné przerwa pò złożenim egzaminów I rokù z przëczënë chòroscë. W 1950 zaczãła kòntinuowac sztudérowanié w Wëższi Ekònomiczny Szkòle w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd séwnika tegò rokù zaczãła robic jakò môlowô kòrespóndentka „Wieczórnégò Ekspresu” w Szczecënie i Gduńskù. Nie dała radë pòłączëc zôróbkòwi robòtë z nôùką i mùszała jesz raz przerwac sztudérowanié. 1 maja 1951 òsta etatowim prôcownikã-gazétnikã w redakcje Bôłtëcczégò Dzénnika, przódë w gòspòdarczo-mòrsczim dzélu, a z czasã w môlowim. Òdtąd na dobré zaczãlë sã ji twórczé wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i jinëch regionach Gduńsczégò Pòmòrzô. W 1964 òsta pùblicystką w kùlturalnym dzélu „Głosu Wëbrzeżô” (òrganu Wòjewódzczégò Kòmitetu Pòlsczi Zjednóny Robòtniczy Partie w Gduńskù), nôwôżniészi gazétë w [[Trzëgard|Trzëgardze]] i wòjewództwie. Trojanowskô robiła w ti gazece bez oprzestónkù jaż do 1981 rokù. Pò wëdarzeniach „Zélnika 1980” twòrziła tidzenik „Samorządność”, òglowòkrajowé pismiono gduńsczégò regionu [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|NSZZ Solidarnosc]], w chtërnym przédnym redaktorã béł [[Lech Bądkòwsczi|Lech Bądkòwsczi]] (Trojanowskô bëła jegò zastãpniczką). Z przëczënë wprowadzeniô wòjnowégò stanu wëszlë leno sztërë numrë pismiona. Pòzbawiónô robòtë Trojanowskô przeszła na wczasniészą emeriturã. Nie przerwa równak robòtë twórczi, a tim barżi spòlëznowégò dzejaniô. == Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë == Izabella Trojanowskô mô wiôldżé zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë. Òd lat 50. òdbiwa wanodżi pò Kaszëbach i Kòcewim. Drëszëła sã òsoblëwie z mieszkańcama [[Wdzydze|Wdzydz]] i [[Łątczińskô Hëta|Łątczińsczi Hëtë]]. W 1956 bëła wespółzałożëcelką [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i bëła na co dzéń zaangażowònô w różné sferë dzejaniégò ti òrganizacje. Wiedno bliskò wespółrobiła z „Pòmeranią” (a w 1963 bëła nawetka redaktorką ji pòprzédnika – „Biuletinu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô”). Kòl „Kaszëb” i „Pòmeranie” wespółrobiła téż z taczima pismionama, jak „Zemia i Mòrzé”, a téż „Pòmòrzé”, na starnach chtërnëch je wiele artiklów Trojanowsczi, tikającëch sã spraw Kaszëbów i Gduńsczi Pòlonie. Do kùńca przënôléga do karna nôblëższich drëchów L. Bądkòwsczégò. W latach 70. sprôwiała fónkcjã przédnika gduńsczégò partu Zrzeszeniô. Wiôldżim dobëcym tegò partu bëło wëdowniczé dzejanié pòd merkã pieczãcë [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka Wiôldżégò]], wbrew politiczi władz. Trojanowskô przënôléga do wąsczégò karna jinicjatorów tegò dzejaniô, a téż wespółtworziła pierszi wëdowniczy fùndusz i przez lata przédnikòwa Wëdowny Kòmisje. Miała blisczé, a czãsto przëjacelsczé kòntaktë z aùtorama i bëła redaktorką mnodżich tomików pòezji, bôjków, prozë, wspòminków. Ji ùdbą bëła seriô teczków kaszëbsczégò i kocewsczégò [[Kaszëbsczi wësziwk|wësziwkù]], chterné dôwałë zwësk na pòkrëcé kòsztów pòwôżniészi deficytowi lëteraturë. Dolmacziła z kaszëbsczégò na pòlsczi bôjczi [[Alojzy Nôgel|Alojzégò Nagla]] i [[Józef Ceynowa|Józefa Ceynowë]]. Pòdjãła téż próbã nowégò dolmaczenia na jazëk pólsczi ''[[Żëcé i przigòdë Remùsa|Remùsa]]''. To wszëtkò robiła òna mdącë baro aktiwną téż bùten Zrzeszeniô, wespółrobiącë z wòjewódzczima i môlowima jinstitucjama kùlturë, m.jin. z Wòjewódzczim Dodomã Kùlturë i Wòjewódzczim Kònserwatorã Zabëtków, dze promòwała bùdacjã i rozwij [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Kaszëbsczégò Etnograficznégò Parkù]] i [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]]. W ji redaktorskò-editorsczim doróbkù baro wôżny môl zajimają wëdóné przez Mòrską Wëdowiznã „Wspòminczi z odbùdacje Głównégò Gardu Gduńska” (Gduńsk 1978). W ti sami wëdowiznie wëszła ji żeglarskô òpòwiesc dlô dzecë pt. „Order różë wiatrów” (Gduńsk 1974). Trojanowskô bëła téż aùtorką turisticznëch prowadników pò Pòmorzim. Razã z [[Róża Òstrowskô|Różą Òstrowską]] òbmësliła kòncepcjã ''kaszëbsczégò Bedekera'' – ksążczi chtërna do dzysô je wôrtnym zdrzódłã wiédzë ò Kaszëbach nié le dlô turistôw, a i dlô samich Kaszëbów. Czej wëbuchnął sztrajk robòtników w zélniku 1980 rokù, ju na samim pòczątkò przëszła do redakcji „Pòmeranie" z napisóną deklaracją sczerowóną do stoczniowców z pòpiarcym ti rësznotë i razã z red. Kristiną Pùzdrowską zbiérała pòdpisë pòd tim apelã. Trojanowskô przewòdzyła karnu, jaczé chcało zmianów w KP-Z. Na Zjezdze Delegatów Kaszëbskö-Pömörsczégö Zrzeszeniô w gòdnikù 1980 pòdczorchiwała, że órganizacjô na mùszi sã rozrechòwiwac ze swòją przeszłoscą, stac sã barżi masową, aktiwno parłączëc są w samòrządowé dzejania òbëwatelsczé. Jakò pierszô białka w historie Zrzeszeniô òstała tedë jegò przédniczką. Wedle [[Stanisłôw Janke|Stanisława Janczi]] jakò przédniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégó Zrzeszeniô w latach 1980-1983 Izabella Trojanowskô pòkôzała bòhaterstwò i pòliticzną mésternotã<ref>[[Stanisłôw Janke|Stanisłôw Janka]], ''Iza'', „Pomerania” 2016 nr 7-8, s. 14.</ref>. Czej gen. Wòjcech Jaruzelsczi ògłosył wòjnowi stón, solidarno biôtkòwała razã z przédnym redaktorã „Pòmeranie" [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcechã Czedrowsczim]] ò òdwòłanie zawieszeniô wëdôwaniô miesãcznika. Ùdało sã to dopiérze na pòczątku 1983 rokù, równak przez cały rok 1982 ùdało sã ji wëbiôtkòwac wëdanié 20 ksążków przez KPZ. Zrzeszenie pòd przewòdnictwã Trojanowsczi nie chcało przestąpić do Patrioticzny Rësznotë Nôrodowégö Òdrodzeniô, chtërna pòpiérała dzejania władzë. Trojanowskô biôtkòwała ò sprawë Zrzeszeniô w Sejmie PRL i w rozmòwach ze Stanisławã Bejgerã, I sekreterą wòjewódzczi partie we Gduńsku. Mimo wiele ataków na òrganizacjã, Zrzeszeniu przëbëło 1500 nôleżników, a lëczba partów z 18 zwiakszëła sã jaż do 31, wiãcy niż donëchczôs bëło téż imprezów, roczëznów i uroczëstoscë. Zrzeszenie w tim czasu wëdało 60 ksążków w nakładze 263 tësący egzemplarzi. Na zjezdze 3 gòdnika 1983 roku, chtëren zamikôł cząd ji przédnictwa, dostała wiôldżi aplaùz. W latach 90. pò zmianie ùstroju w Pòlsce, K-PZ namieniło Trojanowską na redaktora kaszëbsczégò magazynu „[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô Zemia]]”. Trojanowskô rëchli ni mia wiele do ùczinkù z telewizyjnym dzénnikarstwã, równak bëlno znała region i lëdzy, co w nim mieszkelë. Dzãka temù ùdało ji sã ùrëchtowac program ò dosc szeroczim tematicznym òbjimie. W kòżdim dzélëkù bëłë relacje ze swiéżich wëdarzeniów, përznã historii, kaszëbskô wiérzta i pòkôzk dëcht le wëdónëch ksążków. Tej-sej prowadzëła wëwiadë z ùczałima i kaszëbsczima dzejarzama<ref name= "Biuletin">[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Fùnkcjonowanié i kùńc telewizyjnégò magazynu „Rodnô Zemia” (1990-2010)'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2011, s. 126-135.</ref>. Na pòczątkù lat 90. Trojanowskô corôz barżi nie béła rôd z dzejaniégò niechtërnëch przédników KPZ. Òsoblëwie na sercu leżôł ji part we Gduńskù, z chtërnym bëła zrzeszonô òd lat. Z ji pòdskacënkù na przédnika wëstartowôł i dobéł w wëbòrach Zbiszk Jankòwsczi, a sama Trojanowskô weszła do zarządu. Trojanowskô widza, że dzejanié w Zrzeszenim mùszi bëc òpiarté na drżéniu kaszëbsczim z [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jäzekã]] jakò fuńdameńtã. Temù tak baro dba, żebë w „Rodny Zemi” bëło corôz wicy kaszëbiznë, chòc sama doch gadac pò kaszëbskù nie rozmia<ref>[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Talent i żëcé pòswiãca Kaszëbóm'', „Pomerania” 2013 nr 1, s. 16.</ref>. == Dzedzëctwò == Ùmarła na serce 21 łżëkwiata 1995. Ju w bòlnicowim łóżkù pisała scenarnik do òstatny swòji „Rodny Zemi”. Spòcziwô na smãtôrzu Srebrzysko we Gduńskù. Jakò redaktórka „Rodny Zemi”, ju w nowich pòliticznëch realiach pò 1989, Trojanowskô zgromadzëła wkół se karno młodich Kaszëbów, jaczim ùdało sã stwòrzëc z czasã gwôsné medialné pòdjimiznë. Swòje òblubienié kaszëbsczi zemi i zaangażowanié w kaszëbskò-pòmòrską rësznotã ùwiczlëła testamentowim zôpisã, w chtërnym całi swój doróbk (aùto, kaszëbską chëcz na [[Gôrcz|Dzéwczi Górze]] w [[Gmina Chmielno|gminie Chmielno]], ksãgòzbiór ò regionalny tematiczi, dzeła lëdowégò kùńsztu) przekôza na spòlëznowé céle, m.jin. na stipendialny fùndusz dlô młodëch gazétników, òsoblëwie kaszëbsczich<ref>[[Artur Jablonsczi|Artur Jabłoński]], ''Aukcja'', „Norda – Pismiono Kaszëbsczi Zemi 1995 nr 28, s.1.”</ref>. == Nôdgrodë == Jakò jedna z pierszich (ju w 1968 rokù) òsta wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za całowny doróbk pùblicysticzny<ref>''Uroczystość wręczenia Medalu Stolema, „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1968 nr 2, s.101.</ref>. Bëła pierszą òsobą wëprzédnióną Złotą Znaką Pieczãcë [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka Wiôldżégò]]. W ji dorobkù je téż m.jin. Kawalersczi Krziż Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi i hònorowé znaczi: „Za zasłudżi dlô gardu Gduńska” (1960), „Za starã ò zabëtczi” (1967), „Zasłużonym Gduńsczi Zemi” (1968), a téż titel „Òpiekùn môlów nôrodny pamiãcë” (1966). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], ''Izabella Trojanowska – w 20. rocznicę śmierci'', Pomerania 2015 nr 4, s. 14-19. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Trojanowskô, Izabella}} [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] polz66xsn1tkqwquhj056s8cn0y2vu9 213927 213871 2026-09-17T11:27:58Z Terrus38 14026 213927 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Cmentarz Srebrzysko – Izabella Trojanowska i Aleksander Trojanowski.JPG|mały|Grób pisôrczi na gduńsczim Sébrzëskù]] '''Izabella Trojanowskô''' (ùr. 10 lëpińca 1929 w [[Gdiniô|Gdini]], ùm. 21 łżëkwiata 1995 w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlskô gazétniczka i pisarka, zasłużonô dlô kaszëbsczi kùlturë, w latach 1980-1983 przédniczka Òglowégò Zarządu [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. == Biografiô == Ùrodzyła sã 10 lëpińca 1929 w [[Gdiniô|Gdini]] jakò jedurnô córka Michała Aleksandra i Zofii Wiktorii z Pòdkulińsczich. Ji òjc béł przed wòjną prôcownikã Generalnégò Kòmisariatu Rzeczpòspòliti Pòlsczi w [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]]. W Gdini zaczãła nôùkã w pòwszechny szkòle, chtërną òb czas wòjnë kòntinuowa w [[Warszawa|Warszawie]], dze ji rodzëna szczestlëwie przeżëła òkùpacjã. Pòwszechną szkòłã ùkùńcziła w 1942, a tej brała ùdzél w krëjamnëch kómpletach. W 1944 ùkùńcziła drëgą klasã gimnazjum. Pò warszawsczim pòwstanim Trojanowsczi nalezlë sã w Nowim Sączu, skądka przez wëzwòlóną stolëcã wrócëlë do [[Gduńsk|Gdùnska]]. Zamieszkalë wnenczas we [[Wrzészcz|Wrzészczu]] na ùlicë Grunwaldzczi. Tuwò Izabella w 1948 zdała maturã w III Państwowim Gimnazjum i Liceùm w Gduńskù-Wrzészczu. W tim samim rokù zaczãła sztudérowanié w Wëższi Szkòle Mòrsczégò Handlu (WSHM) w [[Sopòt|Sopòce]], chtërné przerwa pò złożenim egzaminów I rokù z przëczënë chòroscë. W 1950 zaczãła kòntinuowac sztudérowanié w Wëższi Ekònomiczny Szkòle w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd séwnika tegò rokù zaczãła robic jakò môlowô kòrespóndentka „Wieczórnégò Ekspresu” w Szczecënie i Gduńskù. Nie dała radë pòłączëc zôróbkòwi robòtë z nôùką i mùszała jesz raz przerwac sztudérowanié. 1 maja 1951 òsta etatowim prôcownikã-gazétnikã w redakcje Bôłtëcczégò Dzénnika, przódë w gòspòdarczo-mòrsczim dzélu, a z czasã w môlowim. Òdtąd na dobré zaczãlë sã ji twórczé wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i jinëch regionach Gduńsczégò Pòmòrzô. W 1964 òsta pùblicystką w kùlturalnym dzélu „Głosu Wëbrzeżô” (òrganu Wòjewódzczégò Kòmitetu Pòlsczi Zjednóny Robòtniczy Partie w Gduńskù), nôwôżniészi gazétë w [[Trzëgard|Trzëgardze]] i wòjewództwie. Trojanowskô robiła w ti gazece bez oprzestónkù jaż do 1981 rokù. Pò wëdarzeniach „Zélnika 1980” twòrziła tidzenik „Samorządność”, òglowòkrajowé pismiono gduńsczégò regionu [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|NSZZ Solidarnosc]], w chtërnym przédnym redaktorã béł [[Lech Bądkòwsczi|Lech Bądkòwsczi]] (Trojanowskô bëła jegò zastãpniczką). Z przëczënë wprowadzeniô wòjnowégò stanu wëszlë leno sztërë numrë pismiona. Pòzbawiónô robòtë Trojanowskô przeszła na wczasniészą emeriturã. Nie przerwa równak robòtë twórczi, a tim barżi spòlëznowégò dzejaniô. == Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë == Izabella Trojanowskô mô wiôldżé zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë. Òd lat 50. òdbiwa wanodżi pò Kaszëbach i Kòcewim. Drëszëła sã òsoblëwie z mieszkańcama [[Wdzydze|Wdzydz]] i [[Łątczińskô Hëta|Łątczińsczi Hëtë]]. W 1956 bëła wespółzałożëcelką [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i bëła na co dzéń zaangażowònô w różné sferë dzejaniégò ti òrganizacje. Wiedno bliskò wespółrobiła z „Pòmeranią” (a w 1963 bëła nawetka redaktorką ji pòprzédnika – „Biuletinu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô”). Kòl „Kaszëb” i „Pòmeranie” wespółrobiła téż z taczima pismionama, jak „Zemia i Mòrzé”, a téż „Pòmòrzé”, na starnach chtërnëch je wiele artiklów Trojanowsczi, tikającëch sã spraw Kaszëbów i Gduńsczi Pòlonie. Do kùńca przënôléga do karna nôblëższich drëchów L. Bądkòwsczégò. W latach 70. sprôwiała fónkcjã przédnika gduńsczégò partu Zrzeszeniô. Wiôldżim dobëcym tegò partu bëło wëdowniczé dzejanié pòd merkã pieczãcë [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka Wiôldżégò]], wbrew politiczi władz. Trojanowskô przënôléga do wąsczégò karna jinicjatorów tegò dzejaniô, a téż wespółtworziła pierszi wëdowniczy fùndusz i przez lata przédnikòwa Wëdowny Kòmisje. Miała blisczé, a czãsto przëjacelsczé kòntaktë z aùtorama i bëła redaktorką mnodżich tomików pòezji, bôjków, prozë, wspòminków. Ji ùdbą bëła seriô teczków kaszëbsczégò i kocewsczégò [[Kaszëbsczi wësziwk|wësziwkù]], chterné dôwałë zwësk na pòkrëcé kòsztów pòwôżniészi deficytowi lëteraturë. Dolmacziła z kaszëbsczégò na pòlsczi bôjczi [[Alojzy Nôgel|Alojzégò Nagla]] i [[Józef Ceynowa|Józefa Ceynowë]]. Pòdjãła téż próbã nowégò dolmaczenia na jazëk pólsczi ''[[Żëcé i przigòdë Remùsa|Remùsa]]''. To wszëtkò robiła òna mdącë baro aktiwną téż bùten Zrzeszeniô, wespółrobiącë z wòjewódzczima i môlowima jinstitucjama kùlturë, m.jin. z Wòjewódzczim Dodomã Kùlturë i Wòjewódzczim Kònserwatorã Zabëtków, dze promòwała bùdacjã i rozwij [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Kaszëbsczégò Etnograficznégò Parkù]] i [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]]. W ji redaktorskò-editorsczim doróbkù baro wôżny môl zajimają wëdóné przez Mòrską Wëdowiznã „Wspòminczi z odbùdacje Głównégò Gardu Gduńska” (Gduńsk 1978). W ti sami wëdowiznie wëszła ji żeglarskô òpòwiesc dlô dzecë pt. „Order różë wiatrów” (Gduńsk 1974). Trojanowskô bëła téż aùtorką turisticznëch prowadników pò Pòmorzim. Razã z [[Róża Òstrowskô|Różą Òstrowską]] òbmësliła kòncepcjã ''kaszëbsczégò Bedekera'' – ksążczi chtërna do dzysô je wôrtnym zdrzódłã wiédzë ò Kaszëbach nié le dlô turistôw, a i dlô samich Kaszëbów. Czej wëbuchnął sztrajk robòtników w zélniku 1980 rokù, ju na samim pòczątkò przëszła do redakcji „Pòmeranie" z napisóną deklaracją sczerowóną do stoczniowców z pòpiarcym ti rësznotë i razã z red. Kristiną Pùzdrowską zbiérała pòdpisë pòd tim apelã. Trojanowskô przewòdzyła karnu, jaczé chcało zmianów w KP-Z. Na Zjezdze Delegatów Kaszëbskö-Pömörsczégö Zrzeszeniô w gòdnikù 1980 pòdczorchiwała, że órganizacjô na mùszi sã rozrechòwiwac ze swòją przeszłoscą, stac sã barżi masową, aktiwno parłączëc są w samòrządowé dzejania òbëwatelsczé. Jakò pierszô białka w historie Zrzeszeniô òstała tedë jegò przédniczką. Wedle [[Stanisłôw Janka|Stanisława Janczi]] jakò przédniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégó Zrzeszeniô w latach 1980-1983 Izabella Trojanowskô pòkôzała bòhaterstwò i pòliticzną mésternotã<ref>[[Stanisłôw Janka]], ''Iza'', „Pomerania” 2016 nr 7-8, s. 14.</ref>. Czej gen. Wòjcech Jaruzelsczi ògłosył wòjnowi stón, solidarno biôtkòwała razã z przédnym redaktorã „Pòmeranie" [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcechã Czedrowsczim]] ò òdwòłanie zawieszeniô wëdôwaniô miesãcznika. Ùdało sã to dopiérze na pòczątku 1983 rokù, równak przez cały rok 1982 ùdało sã ji wëbiôtkòwac wëdanié 20 ksążków przez KPZ. Zrzeszenie pòd przewòdnictwã Trojanowsczi nie chcało przestąpić do Patrioticzny Rësznotë Nôrodowégö Òdrodzeniô, chtërna pòpiérała dzejania władzë. Trojanowskô biôtkòwała ò sprawë Zrzeszeniô w Sejmie PRL i w rozmòwach ze Stanisławã Bejgerã, I sekreterą wòjewódzczi partie we Gduńsku. Mimo wiele ataków na òrganizacjã, Zrzeszeniu przëbëło 1500 nôleżników, a lëczba partów z 18 zwiakszëła sã jaż do 31, wiãcy niż donëchczôs bëło téż imprezów, roczëznów i uroczëstoscë. Zrzeszenie w tim czasu wëdało 60 ksążków w nakładze 263 tësący egzemplarzi. Na zjezdze 3 gòdnika 1983 roku, chtëren zamikôł cząd ji przédnictwa, dostała wiôldżi aplaùz. W latach 90. pò zmianie ùstroju w Pòlsce, K-PZ namieniło Trojanowską na redaktora kaszëbsczégò magazynu „[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô Zemia]]”. Trojanowskô rëchli ni mia wiele do ùczinkù z telewizyjnym dzénnikarstwã, równak bëlno znała region i lëdzy, co w nim mieszkelë. Dzãka temù ùdało ji sã ùrëchtowac program ò dosc szeroczim tematicznym òbjimie. W kòżdim dzélëkù bëłë relacje ze swiéżich wëdarzeniów, përznã historii, kaszëbskô wiérzta i pòkôzk dëcht le wëdónëch ksążków. Tej-sej prowadzëła wëwiadë z ùczałima i kaszëbsczima dzejarzama<ref name= "Biuletin">[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Fùnkcjonowanié i kùńc telewizyjnégò magazynu „Rodnô Zemia” (1990-2010)'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2011, s. 126-135.</ref>. Na pòczątkù lat 90. Trojanowskô corôz barżi nie béła rôd z dzejaniégò niechtërnëch przédników KPZ. Òsoblëwie na sercu leżôł ji part we Gduńskù, z chtërnym bëła zrzeszonô òd lat. Z ji pòdskacënkù na przédnika wëstartowôł i dobéł w wëbòrach Zbiszk Jankòwsczi, a sama Trojanowskô weszła do zarządu. Trojanowskô widza, że dzejanié w Zrzeszenim mùszi bëc òpiarté na drżéniu kaszëbsczim z [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jäzekã]] jakò fuńdameńtã. Temù tak baro dba, żebë w „Rodny Zemi” bëło corôz wicy kaszëbiznë, chòc sama doch gadac pò kaszëbskù nie rozmia<ref>[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Talent i żëcé pòswiãca Kaszëbóm'', „Pomerania” 2013 nr 1, s. 16.</ref>. == Dzedzëctwò == Ùmarła na serce 21 łżëkwiata 1995. Ju w bòlnicowim łóżkù pisała scenarnik do òstatny swòji „Rodny Zemi”. Spòcziwô na smãtôrzu Srebrzysko we Gduńskù. Jakò redaktórka „Rodny Zemi”, ju w nowich pòliticznëch realiach pò 1989, Trojanowskô zgromadzëła wkół se karno młodich Kaszëbów, jaczim ùdało sã stwòrzëc z czasã gwôsné medialné pòdjimiznë. Swòje òblubienié kaszëbsczi zemi i zaangażowanié w kaszëbskò-pòmòrską rësznotã ùwiczlëła testamentowim zôpisã, w chtërnym całi swój doróbk (aùto, kaszëbską chëcz na [[Gôrcz|Dzéwczi Górze]] w [[Gmina Chmielno|gminie Chmielno]], ksãgòzbiór ò regionalny tematiczi, dzeła lëdowégò kùńsztu) przekôza na spòlëznowé céle, m.jin. na stipendialny fùndusz dlô młodëch gazétników, òsoblëwie kaszëbsczich<ref>[[Artur Jablonsczi|Artur Jabłoński]], ''Aukcja'', „Norda – Pismiono Kaszëbsczi Zemi 1995 nr 28, s.1.”</ref>. == Nôdgrodë == Jakò jedna z pierszich (ju w 1968 rokù) òsta wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za całowny doróbk pùblicysticzny<ref>''Uroczystość wręczenia Medalu Stolema, „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1968 nr 2, s.101.</ref>. Bëła pierszą òsobą wëprzédnióną Złotą Znaką Pieczãcë [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka Wiôldżégò]]. W ji dorobkù je téż m.jin. Kawalersczi Krziż Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi i hònorowé znaczi: „Za zasłudżi dlô gardu Gduńska” (1960), „Za starã ò zabëtczi” (1967), „Zasłużonym Gduńsczi Zemi” (1968), a téż titel „Òpiekùn môlów nôrodny pamiãcë” (1966). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], ''Izabella Trojanowska – w 20. rocznicę śmierci'', Pomerania 2015 nr 4, s. 14-19. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Trojanowskô, Izabella}} [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 56uy1sun684fkmnga84atn514tmjlzy 0 11996 213872 212736 2026-09-16T18:56:50Z Terrus38 14026 213872 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}{{Biogram infobox|miono=Mateùsz Titës Meyer|fùl miono=Mateùsz Titës Meyer|data narodzeniégò=26 gromicznika 1991|môl narodzeniégò=[[Wejrowò]]|nôrodnosc=kaszëbskô|òrganizacjô=[[Kaszëbskô Jednota]]|wëznanié=|małżeństwò=|wark=szkólny, òrganista, mùzyk, kaszëbsczi dzejôrz, pòeta, dolmaczéra}}'''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka – doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu – strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 – publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 – publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje – wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa – belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch – belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy – relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg – informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 – wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łątczińskô Hëta|Łątczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach – personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë – Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] ({{jãz.|en}} ''European Free Alliance'').<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 – strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bólszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Òbaczë téż == * [[Czëtnica]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tites Meyer, Mateusz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] [[Kategòrëjô:ZYMKòwcë]] __NONEWSECTIONLINK__ 5s2256xff84h0jf1wffb2rhvgntwdoz 0 12113 213974 188605 2026-09-17T11:52:44Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Szëmòn Krofej]] na [[Szëmón Krofej]] 213974 wikitext text/x-wiki #TAM [[Szëmón Krofej]] exne7586accxug85fqq8ampt7yojz9j 0 12395 213784 209245 2026-09-16T14:41:04Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 213784 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Deutsches Reich|miono=Niemieckô Rzesza|fana=Flag of Germany (1935–1945).svg|miono-genitiw=Miemiecczégò|herb=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|mòtto=Ein Volk, ein Reich, ein Führer<br>(Jeden Nôrôd, Jednô Rzesza, Jeden Wódca)|na karce=German Reich 1942.svg|jãzëk=[[Niemiecczi jãzëk|Niemiecczi]]|stolëca=Berlëno|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1939: 633 786 km² 1943: 907 047|rok=1939|lëdztwò=69 314 000|dëtk=Niemieckô marka|kòd dëtka=Reichsmark|czasowô cona=+1 (zëma) UTC +2 (lato)|swiãto=20 łżëkwiata, 9 lëstopadnika|himn=Das Lied der Deutschen,<br>Horst-Wessel-Lied|kòd=DE|Prezydeńt=Karl Dönitz|Premiéra=Lutz Schwerin von Krosigk|lata jistnienia=1933–1945|aùtowi kòd=D|data ùsôdzenia=15 strëmiannika 1933|data lëkwidacji=23 maja 1945|kònstitucjô=Weimarskô Kònstitucjô}} '''III Rzesza''' ({{jãz.|de}} ''Drittes Reich'') – nieòficjalne miono [[Niemieckô|Miemców]] pòd rządamã [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] ë [[NSDAP]] w latach 1933–1945. Òficjalnym mionã państwa bëłô Niemieckô Rzesza ({{jãz.|de}} ''Deutsches Reich''). W 1933 [[Adolf Hitler]] òstał kanclerzã Rzeszy ë wëdany òstał ùstôw o pełnomòcnictwach, chtërën pòzwòlëł niemiecczému rządowi na sejmikòwanie prawa bez zacwierdzenia prezydeńta ë parlamentu<ref>[https://warhist.pl/wojna/droga-nazistow-do-wladzy-jak-hitler-zostal-kanclerzem/ Droga nazistów do władzy – jak Hitler został kanclerzem] Warhist</ref>. W 1934 ùrząd kanclérza ë prezydeńta òstał przesztôłcony w stanowiskò Wódcy ë Kanclérza Rzeszy ({{jãz.|de}} ''Der Führer und Reichskanzler'')<ref>[https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3108487,od-intryg-do-kultury-przemocy-kariera-polityczna-wodza-iii-rzeszy Od intryg do kultury przemocy. Kariera polityczna wodza III Rzeszy] Trójka. Polskie Radio</ref>. 30 czerwińca 1934 miała mol noc dłudżich nożów, dze zamòrdowano przédnëch nôleżników SA (bëłë to bòjówczi NSDAP) w tim dowódcã Ernsta Röhma<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/noc-dlugich-nozy-90-lat-temu-hitler-utorowal-sobie-droge-do-pelni-wladzy „Noc długich noży” – 90 lat temu Hitler utorował sobie drogę do pełni władzy] [2024-06-30] Dzieje.pl [dost. 2026-03-23]</ref>. W 1935 wprowadzono Norëmbersczé ùstawy, na ich mòcy Żëdom nie wòlno bëło zawierac małżeństw z Niemcama ë ògrańczono prawo do wëkonëwania wikszosci fachów. W 1938 miała mol kriształowò noc, mòrd na Żëdach, w nocë z 9 na 10 lëstopadnika<ref>[https://aboutholocaust.org/pl/facts/czym-byla-noc-krysztalowa Czym była „noc kryształowa”?] World Jewish Congress UNESCO</ref>. 25 lëstopadnika 1936 Rzesza pòdpisała antikòminternowsczi pakt z Japòńską. Do paktu w 1937 dołãczëłô sã Italskô<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/pl/article/axis-powers-in-world-war-ii Państwa Osi w II wojnie światowej] Encyklopedia Holokaustu [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|pl}})</ref>. 23 zélnika 1939 Rzesza pòdpisała pakt Ribbentrop-Mołotow z ZSSR. Bëł to tajny pakt o nieagresji ë òglowim pòdzéle Eùropë na zony wpłiwów<ref>Witowicz B. [https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/wrzesien-1939/95387,Drugi-pakt-Ribbentrop-Molotow.html ''Drugi pakt Ribbentrop-Mołotow''], 28 séwnika 2024, Przystanek Historia [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Weimarskô Repùblika]] * [[Niemieckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] j0oh3m9w7vvjspvf7cm2wagejnq6kxu 0 12524 213782 210278 2026-09-16T14:39:51Z Iketsi 3254 abò '''Dwamòwné tôfle w Pòlsce''' 213782 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gminy z dodatkowymi nazwami.png|mały|Gminë, w jaczich wprowôdzono dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów. (stón na 9 łżëkwiata 2019 r.)]] '''Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce'''<ref>{{RKJ|2014|163-171}}</ref> abò '''Dwamòwné tôfle w Pòlsce''' – zgódno z ùstawą z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznach]] oraz ò òbéńdowim jãzëkù, na zamieszkónëch przez miészëznë placach òbstoji mòżlëwòta wprowadzeniô dodatkowëch mionów w jãzëkach miészëznów. Pòzwë taczé mòże wprowadzac blós w jãzëkach miészëznów ùznônëch ww. ùstawą (nôrodné miészëznë: [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] i [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]; etniczné miészëznë: [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]] i [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]]) oraz w [[Òbéndowi jãzëk|òbéńdowim jãzëkù]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]]). == Gminë z dëbeltnym mionowizną == Wedle stónu na 9 łżëkwiata 2019 r. dodatkòwé miona w jãzëkach nôrodnëch miészëznów òstałë ùstôloné dlô 1252 miestnotów i jich dzélów (dlô 17 [[Gard|gardów]], 792 wsów, 179 dzélów wsów, 45 przësiółków, 135 òsadów, 33 lasowëch òsadów (lesyctwów), 44 kòloniów i 7 dzélów kòloniów i òsadów) w 60 gminach – 827 [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczich]] mionów, 359 [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczich]] mionów, 30 [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczich]] mionów, 27 [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczich]] mionów i 9 łemkòwsczich mionów, równak w niżódny z gminów nie òstałë ùstôloné dodatkòwé miona dlô wszëtczich miestnotów abò jich dzélów. Nie òstało téż ùstôloné niżódné miono dlô fizjograficznégò òbiektu ni ùrzãdowò nie wprowôdzono dodatkòwëch mionów drowów i placów (taczé miona są równak spòtëkóné w niechtërnëch miestnotach). == Pòzwë sztrasë w jãzëkach miészëznów == Zgódno z ùstawą ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów mòże wprowadzac dlô sztras i placów blós w gminach, w jaczich miészëzna, w chtërnym jãzëkù mô bëc ùstôloné miono, wënosi co nômni 20% mieszkańców, a fakt taczégò wprowadzeniô muszi bëc zaakceptowóny przez [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji]] (MBSiA) przez wpisanié gminë do „Rejestru gmin, na òbéńdze chtërnëch brëkòwóné są dodatkowé mionë sztras”. == Òbaczë téż == * [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce]] * [[kaszëbsczi jãzëk]] * [[szląsczi jãzëk]] * [[lëtewsczi jãzëk]] * [[biôłorusczi jãzëk]] * [[niemiecczi jãzëk]] * [[łemkòwsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260416195823/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-jastarni-i-kuznicy-wypelnij-ankiete-806 Dwujęzyczne tablice w Jastarni i Kuźnicy. Wypełnij ankietę] + [https://web.archive.org/web/20260416195826/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_konsultacje_gmina_jastrania.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260416195853/https://radiokaszebe.pl/news/burmistrz-selin-o-dwujezycznych-tablicach-w-jastarni-792 Burmistrz Selin o dwujęzycznych tablicach w Jastarni] + [https://web.archive.org/web/20260416195907/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_jastarnia_konsultacje.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] + [https://web.archive.org/web/20260709191834/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260804203449/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-studzienicach-beda-konsultacje-1615 Dwujęzyczne tablice w Studzienicach. Będą konsultacje!] + [https://web.archive.org/web/20260804203402/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_studzienice.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] + [https://web.archive.org/web/20260709191942/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] 94yslnzmtr1svbjh3nohhu5ioz29khj 213783 213782 2026-09-16T14:40:11Z Iketsi 3254 D → d 213783 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gminy z dodatkowymi nazwami.png|mały|Gminë, w jaczich wprowôdzono dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów. (stón na 9 łżëkwiata 2019 r.)]] '''Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce'''<ref>{{RKJ|2014|163-171}}</ref> abò '''dwamòwné tôfle w Pòlsce''' – zgódno z ùstawą z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznach]] oraz ò òbéńdowim jãzëkù, na zamieszkónëch przez miészëznë placach òbstoji mòżlëwòta wprowadzeniô dodatkowëch mionów w jãzëkach miészëznów. Pòzwë taczé mòże wprowadzac blós w jãzëkach miészëznów ùznônëch ww. ùstawą (nôrodné miészëznë: [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] i [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]; etniczné miészëznë: [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]] i [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]]) oraz w [[Òbéndowi jãzëk|òbéńdowim jãzëkù]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]]). == Gminë z dëbeltnym mionowizną == Wedle stónu na 9 łżëkwiata 2019 r. dodatkòwé miona w jãzëkach nôrodnëch miészëznów òstałë ùstôloné dlô 1252 miestnotów i jich dzélów (dlô 17 [[Gard|gardów]], 792 wsów, 179 dzélów wsów, 45 przësiółków, 135 òsadów, 33 lasowëch òsadów (lesyctwów), 44 kòloniów i 7 dzélów kòloniów i òsadów) w 60 gminach – 827 [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczich]] mionów, 359 [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczich]] mionów, 30 [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczich]] mionów, 27 [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczich]] mionów i 9 łemkòwsczich mionów, równak w niżódny z gminów nie òstałë ùstôloné dodatkòwé miona dlô wszëtczich miestnotów abò jich dzélów. Nie òstało téż ùstôloné niżódné miono dlô fizjograficznégò òbiektu ni ùrzãdowò nie wprowôdzono dodatkòwëch mionów drowów i placów (taczé miona są równak spòtëkóné w niechtërnëch miestnotach). == Pòzwë sztrasë w jãzëkach miészëznów == Zgódno z ùstawą ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów mòże wprowadzac dlô sztras i placów blós w gminach, w jaczich miészëzna, w chtërnym jãzëkù mô bëc ùstôloné miono, wënosi co nômni 20% mieszkańców, a fakt taczégò wprowadzeniô muszi bëc zaakceptowóny przez [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji]] (MBSiA) przez wpisanié gminë do „Rejestru gmin, na òbéńdze chtërnëch brëkòwóné są dodatkowé mionë sztras”. == Òbaczë téż == * [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce]] * [[kaszëbsczi jãzëk]] * [[szląsczi jãzëk]] * [[lëtewsczi jãzëk]] * [[biôłorusczi jãzëk]] * [[niemiecczi jãzëk]] * [[łemkòwsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260416195823/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-jastarni-i-kuznicy-wypelnij-ankiete-806 Dwujęzyczne tablice w Jastarni i Kuźnicy. Wypełnij ankietę] + [https://web.archive.org/web/20260416195826/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_konsultacje_gmina_jastrania.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260416195853/https://radiokaszebe.pl/news/burmistrz-selin-o-dwujezycznych-tablicach-w-jastarni-792 Burmistrz Selin o dwujęzycznych tablicach w Jastarni] + [https://web.archive.org/web/20260416195907/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_jastarnia_konsultacje.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] + [https://web.archive.org/web/20260709191834/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260804203449/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-studzienicach-beda-konsultacje-1615 Dwujęzyczne tablice w Studzienicach. Będą konsultacje!] + [https://web.archive.org/web/20260804203402/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_studzienice.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] + [https://web.archive.org/web/20260709191942/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] s55li6rxo0n8x36b51d3u7fdyt9v9ek 0 13023 213928 212744 2026-09-17T11:28:20Z Terrus38 14026 213928 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Diplóm Bëtnika Méster Bëlnégò Czëtaniô.jpg|mały|Diplóm Bëtnika (2025)]] '''Méster Bëlnégò Czëtaniô''' P.T. '''Regionalny Kònkùrs dlô Czëtińców „Méster Bëlnégò Czëtaniô”''' – kòżdoroczny [[kònkùrs]] czëtaniô pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] przédno dlô dzecë<ref name=":0">https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio</ref>. Jégò célã je promòcjô kaszëbsczi lëteraturë i kùlturë. Kònkùrs pò rôz òdbëł sã w 2014 rokù. Òrganizatórã kònkùrsù je [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == === 2014–2022 === * 2014<ref>https://www.szkolalesnice.nwl.pl/szkola-szkolalesnice/galeria-szkolalesnice/koza-magda-i-bardzo-ciekawa-lekcja-jezyka-kaszubskiego-2/</ref> * 2015<ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/konkurs-czytania-po-kaszubsku-w-bibliotece-w-bolszewie/ar/c8-3578239</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/25676-oczytani-kaszubi-spotkali-sie-w-bolszewie</ref> * 2016<ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/ar/c8-3939511</ref> * 2017-12-16<ref>https://pomorzeczyta.pl/konkursy/16-12-znamy-juz-mestrow-belnego-czetanio/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/34206-szukali-mistrza-jezyka-kaszubskiego</ref> ** Ùczãstnicë z 11 kaszëbsczich pòwiatów szlë na miónczi w piãc wiekòwëch kategòriach. * 2018<ref>https://gowidlino.edu.pl/2018/11/mester-belnego-czetanio-2018/</ref> * 2019<ref>https://gok.luzino.eu/mester-belnego-czetanio-2019/</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94;]</ref> * 2020<ref>https://www.expresskaszebe.pl/artykul/3688,czytanie-po-kaszubsku-mester-belnego-czetanio-wejrowo-2020</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=yckd26rzYjY</ref> (VII) * 2021-12-10<ref>https://koscierski.info/artykul/znamy-laureatow-konkursu/1130917</ref><ref>http://kurierkaszubski.eu/wejherowo-final-regionalnego-konkursu-mester-belnego-czetanio-oni-najpiekniej-czytaja-po-kaszubsku/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52165-blisko-tysiac-uczestnikow-czytalo-po-kaszubsku-w-mester-belnego-czetanio</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52015-czytali-po-kaszubsku-w-powiatowym-konkursie</ref><ref>https://luzino.info/mester-belnego-czetanio/</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D;]</ref> (VIII)<ref>https://gok.luzino.eu/viii-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/</ref> * 2022<ref>https://web.archive.org/web/20221017091125/http://radiokaszebe.pl/rozpoczal-sie-konkurs-dla-mistrzow-pieknego-czytania-po-kaszubsku/</ref> (IV) === 2023 (X) === * Regùlamin: <ref>https://web.archive.org/web/20260602204352/https://www.spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2024/04/REGULAMIN-X-KONKURSU-MESTER-BELNEGO-CZETANIO-2023r.pdf</ref> * + 2023<ref>https://spgrzybno.pl/szkola/667-mester-belnego-czetanio-2023</ref><ref>https://zkaszub.info/x-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/61048-w-rumi-promowali-czytanie-w-jezyku-kaszubskim-za-nami-powiatowy-etap-konkursu-mester-belnego-czetanio-wyniki-zdjecia</ref><ref>https://sp4reda.pl/blog/2023/12/17/mester-belnego-czetanio-final-wojewodzki/</ref><ref>https://sp1.sierakowice.pl/2023/12/08/mester-belnego-czetanio/</ref> (X)<ref>https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja/2266-gminne-eliminacje-x-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego</ref><ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/sygnie-blno-cztac-n1496333</ref> * '''Gminné eliminacje:'''<ref>https://luzino.info/mester-belnego-czetanio-2/</ref> * '''Pòwiatowé eliminacje:'''<ref>https://kaszubi.pl/part/bytow/messages/view/powiatowy_konkurs_mbc</ref> ==== Lekturë ==== * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Stanisłôw Janka|S. Janke]], ''Alfabet dlô dzôtków'', Gduńsk 2021 (Celąteczkò, Farwë, Łżëkwiat, Tãga) * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – A. Majkòwskô, D. Majkòwsczi, ''Mòja pierszô Bibliô. Nowi Testament w òbrôzkach'' (tekstë: Marija; Dzéwczątkò wrôcô do żëcô; Bóg, chtëren szukô grzészników; Pioter w sôdzë) * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – T. Słomczyński, ''Zajcowô górka'', Gduńsk 2019 (dzél 7, dzél 13, dzél 16) * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – A. Majkowski, ''Żëcé i przigòdë Remùsa'', wëd. 2019 i nowszé, Rozdz. XL, XLI i XLV) * '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Stanisłôw Janka|S. Janke]], ''Łiskawica'' (w: [[Stanisłôw Janka|S. Janke]], Łiskawica, Psë, Gduńsk 2015, str. 28–37 i 55–64) * '''Dlô dozdrzeniałëch''' – J. Kroplewsczi, ''Jak Walerémù pòłowa żëcégò zeszła na to, że zagarinôł òn swòje dzecë do grëpë, czejbë kluka kùrczãta do czipë, a òne i tak rozbiegłë pò swiece i pò zaswiatach, ale jemù w te zaswiatë przëszło sómno jic'' (w: Chceta wiãcy krwie? Dzysdniowô kaszëbskô proza, Gdiniô 2015, str. 121–136) === 2024 (XI) === * Regùlamin: <ref>https://web.archive.org/web/20241213172523/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2024/10/REGULAMIN-MBC-2024.pdf</ref> ** Wôżną zmianą w przërównanim z ùszłima edicjama béł nowi pòdzél na kategórie: kl. 1–2 spòdleczny szkòłë, kl. 3–4 spòdleczny szkòłë, kl. 5–6 spòdleczny szkòłë, kl. 7–8 spòdleczny szkòłë i wëżispòdleczné szkòłë, jak przedtim, plus, zamiast „dozdrzeniałi”: warkòwò niesparłãczony z [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkã]] i warkòwnicë (szkólny kaszëbsczégò jãzëka, gazétnicë i jinszi)'''<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/2024/10/14/mester-belnego-czetanio-2024/</ref>'''. * '''Gminné eliminacje:'''<ref>https://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/12419-rekord-frekwencji-w-rywalizacji-o-tytul-mestra-belnego-czetanio-w-mojuszu</ref><ref>https://radioglos.pl/fotogaleria/event/2024.11.22Mojusz_konkurs</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4;]</ref> * '''Pòwiatowé eliminacje:''' ** [[Gdiniô]] – [[29 lëstopadnika|29 listopada]]<ref name=":5">https://kaszubskieforumkultury.pl/2024/12/04/wyniki-powiatowych-eliminacji-w-konkursie-mester-belnego-czetanio/</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji:''' *** '''Kòmisjô:''' Judyta Śliwińska (przewodnicząca), Andrzej Busler, Dariusz Majkowski i Franciszek Gurski<ref name=":5" /> *** '''Galeriô:'''<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/galeriaaa/powiatowe-eliminacje-w-konkursie-mester-belnego-czetanio-fot-beata-klimkiewicz/</ref> ** [[Lãbòrsczi kréz]]<ref>https://web.archive.org/web/20260602210829/https://www.biblioteka.lebork.pl/archiwum/mester-belnego-czetanio/</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji:''' [[Part Labòrg]] i Miejska Biblioteka Publiczna w Lęborku im. Jarosława Iwaszkiewicza *** '''Kòmisjô:''' Ryszard Wenta, Regina Szczupaczyńska, Aleksandra Majkowska *** '''Frekwencjô:''' 28<ref name=":2" /> * '''Wiôldżi finał:''' 2024-12-13 – [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]'''<ref name=":2">https://www.powiat-lebork.com/aktualnosci-3/mester-belnego-czetanio-2024/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260601172540/https://www.szkolawesiory.pl/gminny-konkurs-mester-belnego-czetanio-22-11-2024-r/</ref><ref>https://pomorskie.eu/czytaja-pieknie-po-kaszubsku-za-nami-final-konkursu-mester-belnego-czetanio/</ref><ref>https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura-oswiata-i-edukacja/2747-gminne-eliminacje-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-sp</ref><ref>https://www.szkolalebien.nwl.pl/aktualnosci-szkolalebien/wojewodzki-konkurs-mester-belnego-czetanio/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20241207053941/https://radiokaszebe.pl/mester-belnego-czetanio-w-gminie-suleczyno/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/69085-to-wielkie-swieto-kaszubskiego-slowa-za-nami-final-mester-belnego-czetanio</ref>''' ==== Lekturë ==== * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – Aleksandra Kurowska-Susdorf, ''Żëcé jak nudle'' (przédny tekst, bez wstãpù i dodôtkù), Gduńsk 2022 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Anna Gliszczyńska, ''Bëtk za Wiôlgą Wòdą'', (starnë: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18) Bëtowò 2022 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Karolina Serkowska-Sieciechowska, ''Scygnąc miesądz'', (opowiadania: Rozbrôjanié, Bëc dzeckã, Taro, Frazeòwirus, Gniôzdo), Gduńsk 2023 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle I–IX), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022 * '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle X–XXI), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022 * '''Dlô dozdrzeniałëch''' – [[Jón Drzéżdżón]], Gwiôzdny knôp i jinszé brawãdë (Gwiezdny knôp, Nôcëdowniészé słowa na swiece, Niemi kôłp, Piesniô żëcô, Skôrb, Skòwrónk, Smãtk, Strôszk, Tuńc trulaczów), Gduńsk 2023 * '''Dlô fachówców''' – Òchlëca: Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu mn. Jana Drzéżdżona w latach 2017–2019, redakcjô [[Róman Drzéżdżón]], Wejrowò 2020 === 2025 (XII) === * Regùlamin: <ref>https://web.archive.org/web/20260602144019/https://www.mdk.rumia.pl/upload/files/Mester%20belnego%20czetanio/Regulamin%20MBC%2025.docx</ref><ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/regulamin-mbc-25/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260602204216/https://spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2025/10/REGULAMIN-XII-KONKURSU-%E2%80%9EMESTER-BELNEGO-CZETANIO-2025-etap-gminny.pdf</ref> * +<ref>https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs</ref><ref>https://web.archive.org/web/20251022001500/https://radiokaszebe.pl/wystartowala-xii-edycja-konkursu-mester-belnego-czetanio/</ref> * '''Gardowé eliminacje:''' 2025-11-14<ref name=":1">https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs</ref> * '''Gminné eliminacje:''' 2025-11-24–2025-11-26<ref name=":1" /><ref>https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja-kultura/3441-gminne-eliminacje-xii-regionalnego-konkursu-dlo</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!;]</ref> * '''Pòwiatowé eliminacje:''' ** [[Gdiniô]] – [[3 gòdnika]] ò gòdz. 17.00 w [[Kaszëbsczé Fòrum Kùlturë|Kaszëbsczim Fòrum Kùlturë]] (al. Piłsudsczégò 18 w [[Gdiniô|Gdinie]])<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji:''' Kaszëbsczé Fòrum Kùlturë i [[Part Gdiniô]]<ref name=":3">https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/12/10/eliminacje-powiatowe-w-konkursie-mester-belnego-czetanio/</ref> *** '''Kòmisjô:''' Judyta Śliwińska (przewodnicząca), Andrzej Busler, Dariusz Majkowski i Franciszek Gurski<ref name=":3" /> *** '''Galeriô:'''<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/galeriaaa/eliminacje-powiatowe-w-konkursie-mester-belnego-czetanio/</ref> ** [[Wejrowsczi kréz]] – 2025-11-26 – [[Rëmiô]] (III)<ref name=":4">https://kaszubi.pl/part/rumia/messages/view/powiatowy-konkurs-mester-belnego-czetanio-w-rumi</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji''': [[Part Rëmiô]] i MDK Rumia<ref name=":4" /> *** '''Kòmisjô:''' Elżbieta Pryczkowska, Tatiana Słowi i ks. Krzysztof Tusk SDB oraz [[Róman Drzéżdżón]], Joanna Ginter i Gracjana Pòtrëkùs<ref name=":4" /> *** '''Frekwencjô:''' 72<ref name=":4" /> * '''Wiôldżi finał:'''<ref>https://zkiw.com.pl/wp-content/gallery/final-belnego25/20251212_105347.jpg</ref> 2025-12-12 – [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>https://zkiw.com.pl/final-xii-regionalnego-konkursu-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio-w-wejherowie/ </ref> ==== Lekturë ==== * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Jón Trepczik]], ''Wiérztë starka dlô dzôtk'' (wiérztë: „Hej, wstanita dzecë”, „Kwiôtk i knôpik”, „Stark”, „Zymk”, „Òb drogã”, „Jeséń”), Gduńsk 2018 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Danuta Stanulewicz, ''Zelony pùjk (całkòsc)'', Gduńsk 2020 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Anna Gliszczyńska, Aleksandra Gliszczyńska, ''Bycio herbu Kasztan w dawnym Bytowie.'' ''Bëtk w dôwnym Bëtowie'', (s. 4, 14, 16, 18, 24, 28, 30, 32), Bëtowò 2023 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – Aleksandra Majkowska, Dariusz Majkowski, ''Przigòdë Remùsa. Na pustkowiu,'' (s. 5–34), Gduńsk 2020 * '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch szkòł''' – Dark Majkòwsczi, ''Pòd òkã Jastrë,'' (Rozdzél 5, 6, 7, 8, 10, 11), Gduńsk 2020 * '''Dlô dozdrzeniałëch''' – ''Jak planétë wkół Słuńca. Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżona w latach 2020–2023'', (s. 17–80; 128–179), Wejrowò 2024 * '''Dlô fachówców''' – Sławomir Formella, ''Wunderwaffe i jinszé Fef-Lotë,'' (s. 147–239), Gduńsk 2017 ==== Laùreacë ==== * '''Dorosłi''': Krzysztof Radtke ([[Pùcczi kréz]])<ref name=":0" /> * '''Fachówcë''': Karolina Serkowska-Sieciechowska ([[Kartësczi kréz]])<ref name=":0" /> {{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-12-13|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] |col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio [https://web.archive.org/web/20260529185127/https://media.expresskaszebe.pl/avdata/video/2025/12/16/12-konkurs-mester-belnego-czetanio.mp4 .mp4] * {{YouTube|yckd26rzYjY|Ògłoszenié wëników VII Regionalnégò Kònkùrsu Méster Bëlnégò Czëtaniô Wejrowò 2020 — Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}} * {{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv — Telewizja Kaszuby}} * Galeriô: https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/gh/c8-3939511 * {{YouTube|2hv4NNgkTnA|Finał Méstra Bëlnégò Czëtaniô 2024}} === Szëkba === {{Szëkba|Méster Bëlnégò Czëtaniô}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] 39byb5ljzib9crdykrdg93k18wa2zg5 0 13050 213991 209166 2026-09-17T11:57:43Z Terrus38 14026 213991 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi|wëstôwkù}} '''Kaszubi wczoraj i dziś''' ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbë wczerô i dzys'') – [[wëstawa]] (2014–[[8 gromicznika]] 2015<ref name=":0">https://dziennikbaltycki.pl/kaszubi-wczoraj-i-dzis/ar/3611399</ref>) w [[Łużëcczé Mùzeùm w Bùdzëszënie|Łużëcczim Mùzeùm w Bùdzëszënie]]. Ekspòzycjã współtworzyły trzë jinstytucje: [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]] i [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]]<ref name=":0" />. Aùtorzë: Janina Kurowska, [[Tomôsz Fópka]], Radosław Kamiński, Mirosław Kuklik, dr Tomasz Siemiński, dr Tadeusz Sadkowski<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kaszubi wczoraj i dziś}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Łużëcczé Mùzeùm w Bùdzëszënie]] * [[Kapela „Bas”]] |col3= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://dziennikbaltycki.pl/kaszubi-wczoraj-i-dzis/ar/3611399 * https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/17612_wystawa-kaszubi-wczoraj-i-dzis-w-budziszynie.html * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubska-wystawa-w-budziszynie-w-niemczech-zdjecia/ar/c13-2459513 ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubska-wystawa-w-budziszynie-w-niemczech-zdjecia/gh/c13-2459513 ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubska-wystawa-w-budziszynie-w-niemczech-zdjecia/gh/c13-2459513/2 === Szëkba === {{Szëkba|Wystawa Kaszubi wczoraj i dziś}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] jek8c142kz960fmyw1boz2mkmpqtgxs 2 13091 213887 209320 2026-09-16T19:08:03Z Terrus38 14026 213887 wikitext text/x-wiki == Jô == {{Babel|pl|csb-4|en-3|lv-3|sr-3|de-2|ru-1}} Pòmòrzón, lubòtnik jãzëków, rézów, jazdë na kòle, pòliticzi a wiele jinëch. M.jin. sztudéra kaszëbsczi etnofilologie, w 2025 r. dobiwca Kaszëbsczégò Diktanda. Pòzdrówk, '''make csbwiki great''' again (nawetka nié great again, prosto great)! == Wkłôd == Niechtërne starnë, przë jaczich jem dosc tëli robił: [[Mòskwa]], [[Ùskô]], [[Brainstorm (mùzyczné karno)]], [[Benedikt XVI]], [[Kaszëbsczi jãzëk]], [[Tosze Proesczi]], [[Rzucewò]], [[Krokòwò]], [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|Artikle do rëmniãcô]], ale dokłôdóm pò përznie do wiele wicy artiklów, òsoblëwie zajimóm sã kòrektą. == Jiné == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} rôd [[rekreacjô|rekreacjowò]] jezdzy na [[Kòło|kòle]].|tło1=white|tło2=lightgrey}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawali, równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} [[Òbrôzk:Main_Barnstar_Hires.png|mały|202x202px|za eksperimentowanié òdswiéżeniô wëzdrzatkù przédny starnë naji Wikipedie razã z [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|Haxelã]] òd brëkòwnika [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]]. ----Gratulacjô i żëczã Cebie bëlnégò rozwiju i zwënédżi, panie Terrusie!]] demgi9z5f26lvmfcob0qn5hsw73dqq5 10 13164 213779 212572 2026-09-16T14:35:02Z Iketsi 3254 +hr 213779 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |br=bretońsczi jãzëk |ca=katalońsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |da=duńsczi jãzëk<!--dëńsczi jãzëk--> |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gl=galicejsczi jãzëk<!--?--> |gmh=strzédno-wësok-niemiecczi<!--{{RKJ|2007|50}}--> |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |hr=chòrwacczi jãzëk<!--?--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |is=islandzczi jãzëk<!--?--> |it=italsczi jãzëk |ja=japóńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|161}}, téż japòńsczi {{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |kl=grenlandzczi jãzëk<!--?--> |kk=kazachsczi jãzëk<!--?--> |ko=kòreańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |nl=hòlendersczi jãzëk<!--RKJ 2024 s.354; téż holandzczi, hòlandzczi, niderlandzczi<ref>RKJ 2015 s. 2016</ref>, néderlandczi, néderlandzczi, òlendersczi? --> |no=norwesczi jãzëk |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |rm=jãzëk romansz<!--?--> |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |szl=szląsczi etnolekt |tg=tadżicczi jãzëk<!--?--> |tk=turkmeńsczi jãzëk<!--?--> |tr=tërecczi jãzëk<!--{{RKJ|2018|41}}--> |uk=ùkrajińsczi jãzëk |vi=wietnamsczi jãzëk<!--?--> |zh=chińsczi jãzëk<!--{{RKJ|2024|354}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> 4dt7y0mg4n3sxtyodjl2nfcxj6ef2pt 2 13197 213778 204210 2026-09-16T14:33:20Z Minorax 12466 ([[c:GR|GR]]) [[File:Abba logo.jpg]] → [[File:Abba logo.svg]] vva 213778 wikitext text/x-wiki Tuwò mdą sã pòjawiac userboxë: {{Brëkòkôstka | tło1 = yellow | tło2 = yellow | 1 = [[Òbrôzk:Red flag waving.svg|45px]] | 2 = {{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[Socjalizm|socjalëstą]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[Socjalizm|socjalëstką]]'''.}} }}{{Brëkòkôstka | tło1 = darkgreen | tło2 = darkgreen | 1 = [[Òbrôzk:Green flag waving.svg|45px]] | 2 = {{gender:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white;">Ten brëkòwnik je '''[[Zelóny socjalizm|<span style="color:white;">ekòsocjalëstą</span>]]'''.</span>|<span style="color:white;">Ta brëkòwniczka je '''[[Zelóny socjalizm|<span style="color:white;">ekòsocjalëstką</span>]]'''.}} }}{{Brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Telegram_2019_Logo.svg|50px]] |2=Tegò brëkòwnika mòżesz zastac na [[Telegram (komunikator internetowy)|<span style="color: black">Telegramie</span>]]. Jegò nick to [https://t.me/{{{1}}} '''<span style="color: black">@{{{1}}}</span>''']. |tło1=#0188D6 |tło2=#79C1FB }} {{Brëkòkôstka|tło1=yellow|tło2=yellow|[[Òbrôzk:Drei Pfeile.svg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[Antifaszizm|antifaszistą]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[Antifaszizm|antifaszistką]]'''.}}}}{{Brëkòkôstka|tło1=black|tło2=black|1=[[Òbrôzk:Hakenkreuz im Verbotsschild.svg|40px]]|2=<span style="color:white;">Ten brëkòwnik nie akceptëje '''[[nazyzm]]ù''', '''[[nacjonalizm]]ù''' ë '''[[Niezgara|niezgarë]]''' w swojim okòlim.</span>}}{{Brëkòkôstka|tło1=red|tło2=white|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} [[Biało-czerwono-biała flaga Białorusi|popiérô]] biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!}} {{Brëkòkôstka|tło1=blue|tło2=white|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} [[Biało-niebiesko-biała flaga|popiérô]] biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rosje]].<br />Свобода России!}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawali, to równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}} {{Brëkòkôstka|tło1=PaleGreen|tło2=PaleGreen|[[Òbrôzk:Double Mars symbol (bold).svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} je dbë, że jednopłcowë pôrë pòwinnë miec prawò do zawiarcégò <b>[[Małżeństwò òsób ti sami płcë|małżeńsczégò związkù]]</b>.}} {{Brëkòkôstka|tło1=lightpink|tło2=lightpink|[[Òbrôzk:Feminism symbol.svg|50px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je [[Feminizm|'''feministą''']]|Ta brëkòwniczka je [[Feminizm|'''feministką''']]}}.}} {{Brëkòkôstka|tło1=lightgreen|tło2=lightgreen|[[Òbrôzk:Darwin ape.png|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} [[darwinizm|pòchôdô òd ôpë]].}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FAEBD7|tło2=#F8FAD6|[[Òbrôzk:Bible closed.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} znaje cawną '''[[Bibliô|Bibliã]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=red|[[Òbrôzk:Surplice (PSF).svg|30px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} je abò {{gender:{{BASEPAGENAME}}|béł|bëła|béł}} '''[[ministrant|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|ministrańtã|ministrańtką|ministrańtã}}]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|hùmanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}}} {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Zakaz fotografowania - Dz.U. 2025 poz. 1097.png|80px]] |2 = Ten brëkòwnik je '''procëmnikã''' zókazu fòtografòwaniô wprowadzónégò pòprzez [[Ùstawa ò òbarnie Òjczëznë|Ùstawã ò òbarnie Òjczëznë]]. |3 = |tło1 = #FF0000 |tło2 = #FFFFFF |ramka = #FF0000 |kolor1 = |kolor2 = #000000 |rozmiar1 = |rozmiar1x = |rozmiar2 = 10 |kierunek = }} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=lightgrey|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} lëdô [[rekreacjô|rekreacjowò]] jeżdżëc na [[Kòło|kòle]].}} {{Brëkòkôstka|tło1=#CCC|tło2=#EEE|[[Òbrôzk:Pastel_Neurodiversity_Symbol.png|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} je w '''[[spektrum aùtizmù]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=#ffe021|[[Òbrôzk:Bartosz Walaszek koncert.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je fanã|Ta brëkòwniczka je fanką}} twórzbë '''[[Bartosz Walaszek|Bartosza Walaszka]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=#bcab8b|tło2=#d1c7b1|[[Òbrôzk:Lazy sleeping barnstar.svg|40px]]| {{gender:{{BASEPAGENAME}} |Ten brëkòwnik je '''[[Zgnilstwò|<span style="color:black;">baro zgniłi</span>]]'''. Nie krãpùj sã wëkònac za niegò [[{{#ifexist:Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Diskùsëjô Brëkòwnika:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}}}|jegò gwôsny robòtë]]. |Ta brëkòwniczka je '''[[Zgnilstwò|<span style="color:black;">baro zgniłô</span>]]'''. Nie krępùj sã wëkònac za nią [[{{#ifexist:Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Diskùsëjô Brëkòwnika:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}}}|ji gwôsny robòtë]]. }}}} {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Aktuell tid.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} nie rechùje '''[[czas]]u'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=red|tło2=black|[[Òbrôzk:Antifaschistische Aktion (mit Schwarzer und Roter Fahne).svg|45px]]|2=<span style="color:white;">{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} popiérô rësznotã '''[[Antifa|<span style="color:white;">Antifa</span>]]'''.</span>}} {{Brëkòkôstka|tło1=black|tło2=black|[[Òbrôzk:Anarchy-symbol-white.svg|45px]]|2=<span style="color:white;">{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[anarchizm|<span style="color:white;">anarchistą</span>]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[anarchizm|<span style="color:white;">anarchistką</span>]]'''.}}</span>}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FFFF00|tło2=#10101|1=[[Òbrôzk:Radiation warning symbol.svg|40px]]|2=<span style="color:yellow;">Ten brëkòwnik je '''ZA''' bùdową '''[[Jądrowô sztrómòwniô|jądrowi sztrómòwnie]]'''</span>.}} _________________________________________________________ {{Brëkòkôstka|tło1=green|tło2=white|1=[[Òbrôzk:Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg|33px]]|2=Ten brëkòwnik wié, że '''[[ptôchë]]''' są '''[[dinozaùrë|dinozaùrama]]'''.}} {{Brëkòkôstka |ramka = #AADD77 |border-s = 3 |farwa1 = #AA7500 |id-s = |id-fc = #AA7500 |farwa2 = #009900 |info-s = |info-fc = #99FFFF |1 = [[File:Albertosaurus.jpg|70px]] |2 = Ten brëkòwnik lëdô [[dinozaùrë]]. }} {{Brëkòkôstka |ramka=black |tło1=white |tło2=beige |info-s=8 |farwa2=black |1=[[Òbrôzk:YellowLabradorLooking new.jpg|40px]] |2=Ten brëkòwnik kòchô psë.}} {{Brëkòkôstka |ramka=#000 |farwa1=#0000FF |farwa2=#FF0000 |wiôlgòta=12 |1=[[Òbrôzk:Beagle 001.jpg|45px]][[Òbrôzk:Gatto europeo3.jpg|45px]] |2=Ten brëkòwnik lubi narôz [[kòt|kòtë]] ë [[pies|psë]] }} {{Brëkòkôstka |ramka=#000 |tło1=#FFF |tło3=#FFF |tło2=#039 |farwa2=#FFF |1=[[Òbrôzk:Blackfinnhorse2.JPG|75px]] |3=[[Òbrôzk:Jack Russell Puppies.jpg|75px]] |2=Ten brëkòwnik lubi narôz kònie ë psë. }} {{Brëkòkôstka | ramka = black | 1 = [[Òbrôzk:Wayfield's Young Argos, the Labrador Retriever.jpg|32px]] | tło1 = black | 2 = Ten brëkòwnik mòże kòchô '''[[pies|psë]]''' përznã (òk, baro) za mòckò. | tło2 = #99CCFF | farwa2 = black | wiôlgòta = 8 }} {{Brëkòkôstka |ramka = #000 |tło1 = #fff |tło2 = #789 |wiôlgòta = 8 |farwa2 = #fff |1 = [[Òbrôzk:Dalmatian b 01.jpg|50px]] |2 = Ten brëkòwnik mô w dodomù [[pies|psa]]. }} {{Brëkòkôstka | border-c = #000000 | 1 = [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|x45px]] | tło1 = white | 2 = Ten brëkòwnik mô '''[[Kaszëbi|kaszëbsczé]]''' pòchôdanié. | tło2 = #FFFFFF | farwa2 = black | info-op = text-align:center; }} {{Brëkòkôstka | border-c = black | 1 = [[Òbrôzk:Conflict.jpg|40px]] | tło1 = black | 2 = Ten brëkòwnik lubi '''[[punk rock|punk rocka]]'''. | tło2 = #DC1436 | farwa2 = {{{info-fc|white}}} | info-op = text-align:center; }} {{Brëkòkôstka |1 = New Wave |tło1 = orange |2 = Ten brëkòwnik słëchô <br />[[New Wave (mùzyka)|new wave’ù]] |info-a = center |tło2 = white |ramka = black }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Boha.jpg|45px]] | tło1 = goldenrod |2 = Ten brëkòwnik słëchô [[Folk-rock|fòlk-rocka]]|tło2 = goldenrod |ramka = black}} {{Brëkòkôstka |1= [[Òbrôzk:Throat singers 1999-04-07.jpg|50px|{{}}]]|2 = Ten brëkòwnik słëchô [[gardłowi spiéw|gardłowégò spiéwù]] |tło2 = white |farwa2 = blue|ramka = blue}} {{Brëkòkôstka |1= [[Òbrôzk:A_Neopagan_Wicker_Man.JPG|55px]] |tło1 = #006565 |2 = Ten brëkòwnik słëchô <span style="color:#018D8D">'''[[neòfòlk|neòfòlkù]]'''</span> |tło2 = black |farwa2 = #9FBBBB |wiòlgòta2 = 8.5 |ramka = #008080 }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Egor Letov 2000-11-04 Nuernberg.jpg|50px]] |tło1 = black |2 = Ten brëkòwnik słëchô karna [[Grażdanskaja Obotona (karno)|Гражданская оборона]] |tło2 =red |wiôlgòta = 10 |ramka = #000000 }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Abba logo.svg|60px]] |tło1 = black |2 = Ten brëkòwnik słëchô '''[[ABBA]]'''! |tło2 = #FFFF00 }} {{Brëkòkôstka |1 = <span style="color: white; font-size: 24pt;">Цой</span> |tło1 = black |2 = ''Ten brëkòwnik słëchô [[Wiktor Coj|Wiktora Coja]] ë karno «[[Kino (karno)|KINO]]»'' |tło2 = white |farwa2 = black |wiôlgòta = 9 |ramka = black }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000 | tło1 = white | tło2 = #9c7d4d | farwa2 =White | info-a =center | 1 = [[Òbrôzk:Yanbeilong ultimus.png|90px]] | 2 = Ten brëkòwnik lubi '''[[Stegosauria|<span style="color:White">stegòzaùrë</span>]]'''. }} {{Brëkòkôstka | ramka = #4B3E25 | 1 = [[Òbrôzk:Underwater_Spinosaurus_ecology.jpg|66px]] | 2 = Ten brëkòwnik be chcôł, co bë '''''[[Spinozaùr]]''''' nie béł wëmiarłi. | tło2 = #CDB263 }} {{Brëkòkôstka |ramka=000000 |1=[[Òbrôzk:Applications-ristretto.svg|50px]] |tło1=#855E42 |2=Ten brëkòwnik KÒCHÔ pic kawã ë pije bezmała 40 tasków w miesącu. |tło2=#6B4226 |farwa2=white }} {{Brëkòkôstka | ramka = navy | 1 = [[Òbrôzk:Red-black tree example.svg|50px|Genealogist]] | tło1 = white | 2 = Ten brëkòwnik je '''[[Genealogijô|genealogã]]'''. <br/>Òn szukô za zdrojama do swòjegò drzewa rózdżi. | tło2 = azure }} {{Brëkòkôstka|ramka=#715b46|tło1=#fff|tło2=#fff|farwa2=#000|1=[[Òbrôzk:Robert the Bruce stipple engraving.jpg|40px]] |2={{gender:{{BASEPAGENAMEE}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwzniczka}} [[Genealogiô|szukó]] za {{gender:{{BASEPAGENAMEE}}|jegò|ji}} familiową historią ë bùdëje swòje [[drzewò rózdżi]] co bë ùzdrzec, jakô czôrnô òwca òdtacy sã nôstapnô.}} {{Brëkòkôstka | ramka = {{{border-color|{{{1|#000000}}}}}} | 1 =[[Òbrôzk:Gobustan ancient Azerbaycan full.jpg|45px]] | 2 = Ten brëkòwnik je zajinteresowóny dôwną historią '''[[Azerbejdżan]]u'''. | tło2 = #CC9966 | farwa2 = #000 }} {{Brëkòkôstka |ramka=#d3d3d3 |tło1=#fff |tło2=#fff |farwa2=#000 |1=[[Òbrôzk:Pahonia-light (double black contour-golden cross).svg|43px]] |2=Ten brëkòwnik je zajinteresowóny '''[[Biôłorus|biôłoruską]] historią''' ë '''kùlturą'''. }} {{brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Flag of Prussia.svg|43px]] |tło1=white |2=Ten brëkòwnik jinteresëje sã '''[[Prësë|<span style="color:#FFFFFF;">Prësama</span>]]'''. |tło2=black |farwa2=white |ramka=white }} {{Brëkòkôstka | float = {{{float|left}}} | ramka = #00248f | 1 = {{{logo|{{{3|[[Òbrôzk: Henry-VIII-kingofengland 1491-1547.jpg|35px|]]}}}}}} | tło1 = #00248f | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã <br>'''[[Angelskô Refòrmacjô|<span style="color:#ffe500">angelską refòrmacją</span>]]''' | tło2 = #3054bf | farwa2 = {{{info-color|#ffe500}}} | wiôlgòta = 8 }} {{brëkòkôstka | ramka = #C0C0C0 | 1 = [[Image: Coat of arms of the Holy See.svg|30|40px]] | tło1 = #ffffff | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią '''[[Papież|papiestwa]]'''. | tło2 = yellow |farwa2 = red }} {{Brëkòkôstka |ramka = #000000 |tło1 = white |tło2 = #DDDDDD |wiôlgòta2 = 9 |farwa2 = #000000 |1 = [[Òbrôzk:Flag of the Soviet Union.svg|50px]] |2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią [[ZSRR]]'''. }} {{Brëkòkôstka |ramka=black|tło1=blue|tło2=white|1=[[Òbrôzk:The Venerable Bede translates John 1902.jpg|45px]] |2=Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią<br> '''[[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]]'''.}} {{Brëkòkôstka | ramka = 0 | 1 = [[File:Venus symbol.svg|40px]] [[Òbrôzk:Transgender symbol black and white.svg|30px]] |tło1 = #ddccee | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã '''[[Herstoriô|<span style="color:#ddccee">białczëną</span>]]''' ë '''[[Queerstoriô|<span style="color:#ddccee">queerową historą</span>]]'''. | tło2 = #5a187c | farwa2 = #ffffff | wiôlgòta = 8 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #404046 | 1 = [[Òbrôzk:Female.svg|19px]][[Image:Male.svg|25px]] | tło1 = #FFFFFF | 2 = Ten brëkòwnik wspiérô wëbiér w [[płcowé role|płcowëch rolach]]. | tło2 = #E3F3F9 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #63cef7 | 1 = [[Òbrôzk:Transgender Pride flag.svg|Transgender_Pride_flag|frameless|upright=0.3]] | tło2 = #000000 | farwa2 = #FFFFFF | 2 = Ten brëkòwnik wié, że [[trans białka|trans białczi]] sã [[białka]]ma ë że [[trans chłop]]ë są [[chłop]]ama. }} {{Brëkòkôstka |ramka=#9370DB |1=[[Òbrôzk:Rainbow flag and blue skies.jpg|75px]] |tło1=#9370DB |2=Jeżlë jesz jes nie zmerkôł — '''''to NIE je [[biôłô fana]]'''''<br /> ♂♂ / ♀♀ <includeonly></includeonly> |tło2=#9370DB |farwa2=#ffffff |wiôlgòta2=12 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000000 | 1 = [[Òbrôzk:Humanmusic_red.png|50px]] | tło1 = #313339 | 2 = Ten brëkòwnik lubi słëchac [[Człowiek|lëdzką]] mùzykã. | tło2 = #ffffff }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000000 | 1 =[[Òbrôzk:Kino1986leningrad.jpg|x45px]] | tło1 = #000000 | 2 = ''Ten brëkòwnik lubi słëchac '''Kino''''' | tło2 = #000000 | farwa2 = #B31B1B | wiôlgòta2 = 12 }} {{Brëkòkôstka | border-c = 0 | border-s = 1 | 1 = [[Òbrôzk:Antimilitarism 1.jpg|x45px]] | id-c = #ffffff | id-fc = #000000 | id-s = 12 | 2 = Ten brëkòwnik je '''[[Antimilitarizm|antimilitaristą]]'''. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-op = text-align:center; | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Peace_symbol (fixed width).svg|40px]] |tło1=#f0f0ff |2=Ten brëkòwnik słëchô '''[[pacyfizm|pacyfizmòwi]]'''. |tło2=white |ramka=fff }} {{Brëkòkôstka |ramka=black |tło1=white |tło2=white |wiôlgòta2-s=8 |farwa2=black |1=[[Òbrôzk:Cioran_in_Romania.jpg|40px]] |2=''Ni ma co sã jiwrowac.'' <br/> Ten brëkòwnik je fanã '''[[Emil Cioran|Emila Ciorana]]'''.}} 0qc2i27h652d7i4sif650n1cam6ay1a 0 13301 213972 206133 2026-09-17T11:51:58Z Terrus38 14026 213972 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Sulãcyn|céch=POL Sulęcin COA.svg|fana=POL Sulęcin flag.svg{{!}}border|adjektiw_mask=sulęciński|adjektiw_fem=Sulãcyńskô|karta=|wòjewództwò=lubùsczé|kréz=Sulãcyńsczi|wiéchrzëzna=8,56|stopniN=52|minutN=26|stopniE=15|lëdztwò=9864|rok=31.12.2021|minutE=06|www=https://sulecin.pl/|bùrméster=Dariusz Ejchart|adres_um=ul. Lipowa 18|kod_poczt_um=69-200 Sulãcyn|pòcztowi kòd=69-200|registracëjné tôfle=FSU|czerënkòwi numer=(+48) 95|commons=Category:Sulęcin|dopełniacz=Sulãcyna}} [[Òbrôzk:Sulęcin - fotopolska.eu (165905).jpg|mały|Sulãcyn]] '''Sulãcyn''' ({{jãz.|pl}} ''Sulęcin'', {{jãz.|de}} ''Zielenzig'') – to krézowé gard w [[Lubùsczé wòjewództwò|lubùsczim wòjewództwie]], [[Sulãcëńsczi kréz|sulãcyńsczim krézu]] krézu ë gardowò-wsowi gminë Sulãcyn. Wedle pòdôwków GUS z 31 gòdnika 2021 r. gard miôł 9864 mieszkańców. == Historiô == Gard rozwinął sã ze [[Słowianie|słowiańsczi]] tôrgòwi òsadë na krziżowiszczu szlachów [[Frankfùrt nad Òdrą]] – [[Pòznanié]], [[Krosno Òdrzańsczé]] – [[Gorzów Wielkopolski|Gòrzów Wiôlgòpòlsczi]]. Do XII stalata nalezôł sã we władanim piastowsczich ksyżãtów Śląska. Henrik Brodaty przekôzôł gard razã z 10 wsama Mroczkòwi z Pògòrzeli, chtëren z kòlé òddôł gò w 1244 rokù templariuszóm. W 1258 rokù przeszedł pòd brandenbùrsczé panowanié. W 1269 rokù Otto, brandenbùrsczi margrabia, wëstawùł w Sulãcënie zómk. Pòlsczé władztwò nastało tu znowa pò wëbùchù wòjnë ò przënôleżnotã lëbùsczi zemi w 1319 rokù. Sëgnãłë tu na czile lat grańce głogòwsczégò ksyżstwa. W 1322 rokù piastowsczi ksyżëc Henrik IV Wierny w blësczich Lëbniewicach zatwiérdzôł prawa joannitów do gardu i zómkù z òkòlim<ref>Edward Rymar, ''Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką'', w: ''Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka'', nr 4/1979, s. 489.</ref>. Władalë òni gardã ë òkòlim aże do 1810 rokù – do sekùlarizacëji. Brandenbùrgiô òdzëska gard w 1326 rokù. Òd 1373 do 1415 rokù gard béł pòd panowanim Lëksembùrgów. Òd 1415 rokù, aże do kùńca I swiatowi wòjnë nad gardã panowalë Hohenzollernowie. W 1574 rokù w Sulãcënie doszło do zéńdzeniô udawającégò sã do Warszawë orszakù Henrika Walezégò z pòwitalną delegacëją pòlsczi szlachtë. W 1657 rokù przez gard przeszła òdwetowô ekspedycëjô Stefana Czarniecczégò procëm Brandenbùrgii. W czasu napòleońsczich wòjnów w 1806 rokù gard nalezôł sã pòd òkùpacëją Francuzów. == Pòdôwczi == * Lëdztwò gardu: 9864 (31.12.2021) * Wiéchrzëzna gardu: 8,56 km² == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò]] 39oual3rmcvctii6yac9dq5znfrliz4 0 13561 213929 210578 2026-09-17T11:28:27Z Terrus38 14026 213929 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:09.01.16 benefis prof (99).JPG|mały|Benefis Edmunda Mikołajczaka (2009)]] '''Benefis'''<ref>{{RKJ|2014|36}}</ref><ref>{{sloworz.org|19633|22232}}</ref> – specjalnë wëdarzenié, mającô na célu ùznôwanié i hònorowanié òsobë. [[Stanisłôw Janka]] napisôł:<blockquote>''„Rôz czedës kaszëbsczi òblok jô parłãcził leno z fòlklorizmã, dzys zdrzã na niegò czësto jinaczi. Je dlô mie wôżną znanką juwernotë Kaszëbów, czims na ôrt kimona dlô Japanów. Nijak nie jidze przék nowòczasnoscë, piãkno pòdsztrichiwô miłotã do swòjiznë. Łonina mój '''benefis''' z leżnoscë 60. ùrodzënów w bibliotece w Bólszewie jô przërôcził drëchów i znajemnëch, żebë przëszlë prawie w kaszëbsczim òblokù. Baro wiele zjiscëło nã mòjã prosbã. Wspòminóm to z bùchą i wzrëszenim”''<ref>https://www.facebook.com/profile.php?id=100000665020571 (przëstãp z dn. 27.10.2017 r.).</ref><ref>{{RKJ|2017|94}}</ref></blockquote> == Òbaczë téż == * [[Gala]] * [[Sympòzjum]] * [[Skłôdanié żëczbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=9ATbBn0zZPc|tit=Benefis Jaromiry Labuddy – relacja Gminnego Domu Kultury w Lini|k=Gminny Dom Kultury w Lini|jaz=pl}} * {{YouTube|v=7IitfN5H7Uk|tit=Edmund Szymikowski-Benefis w Wejherowskim Pałacu|k=Zygmunt Pałasz (Chór Pieciolinie)|jaz=csb}} * {{YouTube|v=5pTJjb4zMQ8|tit=Benefis Anny Sobolewskiej|k=Janusz L. Sobolewski|jaz=pl}} * {{YouTube|v=q-ImOs6XZUw|tit=Benefis zespołu Wiśta Wio!|k=GOK Potęowo|jaz=pl}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia]] ou6nn2rk4twnwv3i8z452tpmfonu7pf 0 13600 213892 209672 2026-09-16T19:09:57Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Léòkadiô Trepczik]] 213892 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13607 213873 209741 2026-09-16T18:57:07Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Łątczińskô Hëta]] 213873 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 14 13857 213752 212294 2026-09-16T13:07:53Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infoboxie z Wikipòdôwków (P2096)]] do [[Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infòbòksu z Wikipòdôwków (P2096)]]: https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Szabl%C3%B3na:Wies_infobox&curid=4000&diff=213743&oldid=213361 212294 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ __EXPECTUNUSEDCATEGORY__ {{[[Szablóna:Wies infobox|Wies infobox]]}} [[Kategòrëjô:Metastarnë Wikipedie]] mrxdr6hflva1c5vti0ghxv39btpcsv6 0 13942 213829 213443 2026-09-16T17:55:52Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ +Penny black.jpg 213829 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nicaragua1 1913.jpg|mały|1. Òbrôzk<br>2. Dzurkòwanié<br>3. Dëtk<br>4. Państwo]] '''Pòcztowô marka''' abò '''pòcztówka'''<ref>{{sloworz.org|10722|12271}}</ref> – môłô nalepka do kartów i lëstów jaczô służi jakno dowód òpłatë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Penny black.jpg|1840 Òbrôzk:1912 krakow uk glumarko.jpg|1912 Òbrôzk:Bern Kantonswappen, R. Münger, Pro Juventute 1921.jpg|1921 Òbrôzk:KOR-KP 1964 MiNr0542 pm B002.jpg|1964 Òbrôzk:Leif Erikson 6c 1968 issue.JPG|1968 Òbrôzk:Envelopes 001 ua0012.jpg|1994 Òbrôzk:Inkwell stamp from Ukraine.jpg|2008 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Pòcztowi kòd]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczta]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] dcxsgimd0ax1bwcs8xn8fhlj7w2su3w 0 13962 213750 213744 2026-09-16T13:03:19Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 213750 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox|gmina=Brusë|rok=2025|lëdztwò=226|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=chònicczi}} {{Jiné znaczënczi}} '''Główczëce''' ({{jãz.|pl}} '''Główczewice''', {{jãz.|de}} ''Glowczewitz'') – [[kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]<ref>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS, przezérnik TERYT]</ref><ref>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{jãz.|pl}}) ([http://www.dziennikustaw.gov.pl/du/2013/200 Dz. Ù. z 2013 r. pòz. 200] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20130000200 ISAP]))</ref>. Mô sztatus szôłtëstwa<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.brusy.pl/gmina/solectwa|titel=Sołectwa|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=brusy.pl}}</ref>. W latach 1975–1998 môlëzna administracyjno słëcha [[Bëdgòsczé wòjewództwò (1975–1998)|bëdgòsczémù wòjewództwù]]. == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Główczëce (wiele znaczeniów)}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] mr7q00rloxg0c678dsynmhd0ygap2tx 0 13963 213748 213745 2026-09-16T12:58:17Z Iketsi 3254 +[[Gmina Główczëce]] 213748 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Główczëce (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Główczëce || – kaszëbskô wies we słëpsczim krézu, sedzba gminë Główczëce}} * {{Link if not current|Główczëce (gmina Brusë)|| – kaszëbskô wies w chònicczim krézu}} * {{Link if not current|Gmina Główczëce|| – wieskô gmina}} gnv3fgs6362gmjqljs3wlk237xo1i3n 14 13964 213753 2026-09-16T13:07:53Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infoboxie z Wikipòdôwków (P2096)]] do [[Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infòbòksu z Wikipòdôwków (P2096)]]: https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Szabl%C3%B3na:Wies_infobox&curid=4000&diff=213743&oldid=213361 213753 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infòbòksu z Wikipòdôwków (P2096)]] nzibz110wfrugdphyromfowggyyaca8 213754 213753 2026-09-16T13:08:08Z Iketsi 3254 {{ADR|[[:Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infòbòksu z Wikipòdôwków (P2096)]]}} 213754 wikitext text/x-wiki {{ADR|[[:Kategòrëjô:Opisënk òdjimka w infòbòksu z Wikipòdôwków (P2096)]]}} awf6laoa9w2tp46dl110gmddcd14csn 828 13965 213798 2026-09-16T15:36:36Z Iketsi 3254 N 213798 Scribunto text/plain local p = {} local function getAccessDate(statement) local qualifiers = statement.qualifiers if not qualifiers or not qualifiers.P813 then return nil end for _, qualifier in ipairs(qualifiers.P813) do if qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue and qualifier.datavalue.value and qualifier.datavalue.value.time then local time = qualifier.datavalue.value.time -- Wikidata normally stores dates as: -- +2024-05-17T00:00:00Z local date = time:match( '^%+(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) -- Fallback for a value without the leading plus sign. if not date then date = time:match( '^(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) end if date then return date end end end return nil end function p.main() local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity then return '' end -- Fetch every P973 statement, including normal, -- preferred and deprecated statements. local statements = entity:getAllStatements('P973') local pageName = mw.title.getCurrentTitle().text local output = {} for _, statement in ipairs(statements) do -- Exclude deprecated statements. if statement.rank == 'preferred' or statement.rank == 'normal' then local mainsnak = statement.mainsnak if mainsnak and mainsnak.snaktype == 'value' and mainsnak.datavalue and type(mainsnak.datavalue.value) == 'string' then local url = mainsnak.datavalue.value -- Only accept the required polska-org.pl URL form. if url:match('^https://polska%-org%.pl/') then local accessDate = getAccessDate(statement) local line = '* [' .. url .. ' ' .. pageName .. ' na stronie polska-org.pl' if accessDate then line = line .. ' (dost. ' .. accessDate .. ')' end line = line .. ' {{jãz.|pl}}]' table.insert(output, line) end end end end return table.concat(output, '\n') end return p 02ph88a4v90odh644zocpw8ubv1pjh6 213799 213798 2026-09-16T15:44:56Z Iketsi 3254 + 213799 Scribunto text/plain local p = {} local function getAccessDate(statement) local qualifiers = statement.qualifiers if not qualifiers or not qualifiers.P813 then return nil end for _, qualifier in ipairs(qualifiers.P813) do if qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue and qualifier.datavalue.value and qualifier.datavalue.value.time then local time = qualifier.datavalue.value.time -- Normal Wikidata format: -- +2024-05-17T00:00:00Z local date = time:match( '^%+(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) if not date then date = time:match( '^(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) end if date then return date end end end return nil end function p.main() local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity or not entity.id then return '' end local statements = entity:getAllStatements('P973') local pageName = mw.title.getCurrentTitle().text local output = {} for _, statement in ipairs(statements) do -- Keep preferred and normal statements; ignore deprecated ones. if statement.rank == 'preferred' or statement.rank == 'normal' then local mainsnak = statement.mainsnak if mainsnak and mainsnak.snaktype == 'value' and mainsnak.datavalue and type(mainsnak.datavalue.value) == 'string' then local url = mainsnak.datavalue.value -- Only accept URLs of the required form. if url:match('^https://polska%-org%.pl/') then local accessDate = getAccessDate(statement) -- Main external link. local line = '* [' .. url .. ' ' .. pageName .. ' na portalu polska-org.pl]' -- Add the access date outside the external link. if accessDate then line = line .. ' (dost. ' .. accessDate .. ')' end line = line .. ' {{jãz.|pl}}' -- Link directly to this particular P973 statement. if statement.id then local wikidataUrl = 'https://www.wikidata.org/wiki/' .. entity.id .. '#' .. statement.id line = line .. ' [' .. wikidataUrl .. ' 🖍️]' end table.insert(output, line) end end end end return table.concat(output, '\n') end return p daihhq09j9bnak3bdosws5wxkv13b36 213800 213799 2026-09-16T15:49:47Z Iketsi 3254 + 213800 Scribunto text/plain local p = {} local function getAccessDate(statement) local qualifiers = statement.qualifiers if not qualifiers or not qualifiers.P813 then return nil end for _, qualifier in ipairs(qualifiers.P813) do if qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue and qualifier.datavalue.value and qualifier.datavalue.value.time then local time = qualifier.datavalue.value.time local date = time:match( '^%+(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) if not date then date = time:match( '^(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) end if date then return date end end end return nil end function p.main(frame) local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity or not entity.id then return '' end local statements = entity:getAllStatements('P973') local pageName = mw.title.getCurrentTitle().text local output = {} -- Expand the language template as an actual template. local languageTemplate = frame:expandTemplate{ title = 'jãz.', args = { 'pl' } } for _, statement in ipairs(statements) do if statement.rank == 'preferred' or statement.rank == 'normal' then local mainsnak = statement.mainsnak if mainsnak and mainsnak.snaktype == 'value' and mainsnak.datavalue and type(mainsnak.datavalue.value) == 'string' then local url = mainsnak.datavalue.value if url:match('^https://polska%-org%.pl/') then local accessDate = getAccessDate(statement) -- Main external link. local line = '* [' .. url .. ' ' .. pageName .. ' na portalu polska-org.pl]' if accessDate then line = line .. ' (dost. ' .. accessDate .. ')' end -- Rendered as the actual template output. line = line .. ' ' .. languageTemplate -- Plain HTML link to this particular P973 statement. if statement.id then local wikidataUrl = 'https://www.wikidata.org/wiki/' .. entity.id .. '#' .. statement.id local pencil = mw.html.create('a') :attr('href', wikidataUrl) :wikitext('🖍️') line = line .. ' ' .. tostring(pencil) end table.insert(output, line) end end end end return table.concat(output, '\n') end return p ecqk5k49nzvfo8msnnlllihhq0ion7s 213801 213800 2026-09-16T15:51:49Z Iketsi 3254 + 213801 Scribunto text/plain local p = {} local function getAccessDate(statement) local qualifiers = statement.qualifiers if not qualifiers or not qualifiers.P813 then return nil end for _, qualifier in ipairs(qualifiers.P813) do if qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue and qualifier.datavalue.value and qualifier.datavalue.value.time then local time = qualifier.datavalue.value.time local date = time:match( '^%+(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) if not date then date = time:match( '^(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) end if date then return date end end end return nil end function p.main(frame) local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity or not entity.id then return '' end local statements = entity:getAllStatements('P973') local pageName = mw.title.getCurrentTitle().text local output = {} -- Expand the language template as an actual template. local languageTemplate = frame:expandTemplate{ title = 'jãz.', args = { 'pl' } } for _, statement in ipairs(statements) do if statement.rank == 'preferred' or statement.rank == 'normal' then local mainsnak = statement.mainsnak if mainsnak and mainsnak.snaktype == 'value' and mainsnak.datavalue and type(mainsnak.datavalue.value) == 'string' then local url = mainsnak.datavalue.value if url:match('^https://polska%-org%.pl/') then local accessDate = getAccessDate(statement) -- Main external link. local line = '* [' .. url .. ' ' .. pageName .. ' na portalu polska-org.pl]' if accessDate then line = line .. ' (dost. ' .. accessDate .. ')' end -- Rendered as the actual template output. line = line .. ' ' .. languageTemplate -- Link directly to this particular P973 statement. -- The URL is hidden; only the pencil is displayed. if statement.id then local wikidataUrl = 'https://www.wikidata.org/wiki/' .. entity.id .. '#' .. statement.id line = line .. ' [' .. wikidataUrl .. ' 🖍️]' end table.insert(output, line) end end end end return table.concat(output, '\n') end return p etmecv2pycojr5cfghe3ndi84j3ujzh 213802 213801 2026-09-16T16:00:22Z Iketsi 3254 + 213802 Scribunto text/plain local p = {} local function getAccessDate(statement) local qualifiers = statement.qualifiers if not qualifiers or not qualifiers.P813 then return nil end for _, qualifier in ipairs(qualifiers.P813) do if qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue and qualifier.datavalue.value and qualifier.datavalue.value.time then local time = qualifier.datavalue.value.time local date = time:match( '^%+(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) if not date then date = time:match( '^(%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d)' ) end if date then return date end end end return nil end function p.main(frame) local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity or not entity.id then return '' end local statements = entity:getAllStatements('P973') local pageName = mw.title.getCurrentTitle().text local output = {} -- Expand the language template as an actual template. local languageTemplate = frame:expandTemplate{ title = 'jãz.', args = { 'pl' } } for _, statement in ipairs(statements) do if statement.rank == 'preferred' or statement.rank == 'normal' then local mainsnak = statement.mainsnak if mainsnak and mainsnak.snaktype == 'value' and mainsnak.datavalue and type(mainsnak.datavalue.value) == 'string' then local url = mainsnak.datavalue.value if url:match('^https://polska%-org%.pl/') then local accessDate = getAccessDate(statement) -- Main external link. local line = '* [' .. url .. ' ' .. pageName .. ']' .. ' na portalu polska-org.pl' if accessDate then line = line .. ' (dost. ' .. accessDate .. ')' end -- Rendered as the actual template output. line = line .. ' ' .. languageTemplate -- Link only the pencil to the individual Wikidata statement. if statement.id then local wikidataUrl = 'https://www.wikidata.org/wiki/' .. entity.id .. '#' .. statement.id line = line .. ' <span class="plainlinks">[' .. wikidataUrl .. ' 🖍️]</span>' end table.insert(output, line) end end end end return table.concat(output, '\n') end return p 33qh0fl9e0adbq4sq2goam1hxphh1jw 0 13966 213822 2026-09-16T17:15:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pôłniowô Afrika]] do [[Repùblika Pôłniowi Africzi]] 213822 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Repùblika Pôłniowi Africzi]] ennvuul7jaxs3fkhkn1c4sh0qls1iwf 0 13967 213832 2026-09-16T18:21:34Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòmiéczëno]] do [[Pòmieczëno]]: pisënk 213832 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòmieczëno]] doyvwsiis7wdqngdod53gjv3ak5acol 213834 213832 2026-09-16T18:23:51Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Pòmieczëno]] 213834 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13968 213839 2026-09-16T18:26:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Gmina Kòłczëgłowë]] na [[Gmina Kôłczëgłowë]] w plac przeczérowaniô: pisënk 213839 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Gmina Kôłczëgłowë]] 38f6ivx626ocq3d152088ag55j9iw43 213845 213839 2026-09-16T18:28:52Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Gmina Kôłczëgłowë]] 213845 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13969 213847 2026-09-16T18:29:03Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòłczëgłowë]] do [[Kôłczëgłowë]]: pisënk 213847 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kôłczëgłowë]] ah92n0kfbjywc22pzokrkkk71wm41mc 213851 213847 2026-09-16T18:30:04Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Kôłczëgłowë]] 213851 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13970 213862 2026-09-16T18:51:53Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szczëtno (człuchòwsczé)]] do [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)]]: niesztandardowô fòrmùła 213862 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)]] 9fy42kx9vgc6w31zxose80tkq2gt0fs 213864 213862 2026-09-16T18:52:38Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Szczëtno (pòmòrsczé wòjewództwò)]] 213864 wikitext text/x-wiki {{ADR|niesztandardowô fòrmùła}} k63mcxjab57uyuupowkoe3tbici5lr7 0 13971 213877 2026-09-16T19:00:41Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòłãczëno]] na [[Pòlëczëno]] w plac przeczérowaniô: pisënk 213877 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòlëczëno]] k1aen7k1z5hk4u91gg0h088qjjt9q91 213879 213877 2026-09-16T19:01:08Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Pòlëczëno]] 213879 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 213883 213879 2026-09-16T19:03:45Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Pòlëczëno]] 213883 wikitext text/x-wiki #TAM [[Pòlëczëno]] 9sxk4ektxz7cvsqa7es5tsqh1jk00c9 0 13972 213880 2026-09-16T19:01:37Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Pòlëczëno]] 213880 wikitext text/x-wiki #TAM [[Pòlëczëno]] 9sxk4ektxz7cvsqa7es5tsqh1jk00c9 14 13973 213896 2026-09-16T19:18:40Z Iketsi 3254 N 213896 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Miemieckô]] [[Kategòrëjô:Białczi wedle nôrodnoscë]] sggl3rv11oimdgl5b3ogjnuxf73hln7 0 13974 213899 2026-09-16T20:00:39Z Iketsi 3254 N 213899 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amselnest lokilech.jpg|mały|Gniôzdo]] '''Gniôzdo''' – môl gdze [[Ptôch|ptôchë]] niosą [[jaje|jaja]]. == Òbaczë téż == * [[Ptôchë]] * [[Jaje]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:European magpie in a tree.jpg|Gniôzdo [[Sroka|sroczi]] Òbrôzk:Chmielno 29.jpg|Gniôzdo [[Bòcón|bòcóna]] Òbrôzk:Milmil njg 980613.jpg|Gniôzdo [[Lësatô kania|kani]] Òbrôzk:Linerleegg.JPG|Gniôzdo [[Sëwô plëszka|sëwi plëszczi]] File:Hamburg DuvenstedterBrook owl nestling 1.jpg|Gniôzdo [[Pùchôcz zwëczajny|pùchacza]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 8zk2o6c8v8cmf08zbxaplcbp6rmei21 213901 213899 2026-09-16T20:09:07Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ +Òwadë 213901 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amselnest lokilech.jpg|mały|Gniôzdo]] '''Gniôzdo''' – môl gdze [[Ptôch|ptôchë]] niosą [[jaje|jaja]]. == Òbaczë téż == * [[Ptôchë]] * [[Jaje]] == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Ptôchë"> Òbrôzk:European magpie in a tree.jpg|Gniôzdo [[Sroka|sroczi]] Òbrôzk:Chmielno 29.jpg|Gniôzdo [[Bòcón|bòcóna]] Òbrôzk:Milmil njg 980613.jpg|Gniôzdo [[Lësatô kania|kani]] Òbrôzk:Linerleegg.JPG|Gniôzdo [[Sëwô plëszka|sëwi plëszczi]] Òbrôzk:Hamburg DuvenstedterBrook owl nestling 1.jpg|Gniôzdo [[Pùchôcz zwëczajny|pùchacza]] Òbrôzk:Webervogelnst Auoblodge.JPG| Òbrôzk:Yelagiri bird's nest.jpg| Òbrôzk:Swans with nest and eggs at Lake Constance.jpg| Òbrôzk:Nester der Mahaliweber, Namibia.jpg| Òbrôzk:Social weaver nest 1.jpg| Òbrôzk:Osprey landing in the nest at Camp Echockotee.JPG| </gallery> <gallery mode="packed" caption="Òwadë"> Òbrôzk:Nido di vespe.jpg| Òbrôzk:Vespa vélutina.jpg| Òbrôzk:Natural Beehive and Honeycombs.jpg| Òbrôzk:Cathedral Termite Mound - brewbooks.jpg| Òbrôzk:Schaumnest.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] g2c44t8th8u87mbbedv7rodsb7cr24j 213904 213901 2026-09-16T21:30:08Z Iketsi 3254 i òwadë 213904 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amselnest lokilech.jpg|mały|Gniôzdo]] '''Gniôzdo''' – môl gdze [[Ptôch|ptôchë]] i òwadë niosą [[jaje|jaja]]. == Òbaczë téż == * [[Ptôchë]] * [[Jaje]] == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Ptôchë"> Òbrôzk:European magpie in a tree.jpg|Gniôzdo [[Sroka|sroczi]] Òbrôzk:Chmielno 29.jpg|Gniôzdo [[Bòcón|bòcóna]] Òbrôzk:Milmil njg 980613.jpg|Gniôzdo [[Lësatô kania|kani]] Òbrôzk:Linerleegg.JPG|Gniôzdo [[Sëwô plëszka|sëwi plëszczi]] Òbrôzk:Hamburg DuvenstedterBrook owl nestling 1.jpg|Gniôzdo [[Pùchôcz zwëczajny|pùchacza]] Òbrôzk:Webervogelnst Auoblodge.JPG| Òbrôzk:Yelagiri bird's nest.jpg| Òbrôzk:Swans with nest and eggs at Lake Constance.jpg| Òbrôzk:Nester der Mahaliweber, Namibia.jpg| Òbrôzk:Social weaver nest 1.jpg| Òbrôzk:Osprey landing in the nest at Camp Echockotee.JPG| </gallery> <gallery mode="packed" caption="Òwadë"> Òbrôzk:Nido di vespe.jpg| Òbrôzk:Vespa vélutina.jpg| Òbrôzk:Natural Beehive and Honeycombs.jpg| Òbrôzk:Cathedral Termite Mound - brewbooks.jpg| Òbrôzk:Schaumnest.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] ml7n07x75weppy1y61bkoy4uuuay2ws 0 13975 213906 2026-09-17T11:19:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Adóm Mickiewicz]] do [[Adóm Mickewicz]]: pisënk 213906 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Adóm Mickewicz]] bj544lhtao0y0rok53jw1dxiyzfhx8e 213916 213906 2026-09-17T11:25:22Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Adóm Mickewicz]] 213916 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13976 213907 2026-09-17T11:19:30Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Adóm Mickewicz]] 213907 wikitext text/x-wiki #TAM [[Adóm Mickewicz]] 2rc2383ndqcjqvgurs9g946mzamg42p 0 13977 213911 2026-09-17T11:22:47Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Stanisłôw Janke]] do [[Stanisłôw Janka]]: pisënk 213911 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Stanisłôw Janka]] f9kfnaotp6jxfu4lquvwj4ej04biizp 0 13978 213921 2026-09-17T11:26:22Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Léón Heyke]] do [[Léón Heyka]]: pisënk 213921 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Léón Heyka]] 7f9m0web9fn4djwrhpd0b6oqfcjgsnv 0 13979 213924 2026-09-17T11:27:17Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sztefan Bieszk]] do [[Sztefón Bieszk]]: pisënk 213924 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Sztefón Bieszk]] 4yqaxgwkrkv7xjtn25wk3he3tzpya4b 213949 213924 2026-09-17T11:38:02Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Sztefón Bieszk]] 213949 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13980 213943 2026-09-17T11:35:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zrzeszéńcowie]] do [[Zrzeszińcë]]: pisënk 213943 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Zrzeszińcë]] s1vvrc9bcn6zhez0yrab2lxqfkk54dz 213948 213943 2026-09-17T11:37:29Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Zrzeszińcë]] 213948 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13981 213953 2026-09-17T11:38:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sztefan Fikùs]] do [[Sztefón Fikùs]]: pisënk 213953 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Sztefón Fikùs]] 56g9z8rmigc8tmyktwlopuedbw5frz6 213954 213953 2026-09-17T11:39:06Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Sztefón Fikùs]] 213954 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13982 213957 2026-09-17T11:44:33Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Słowiónie]] do [[Słowianie]]: pisënk – to dô wëmianã ó do a w òdmianie, czej słowò kùńczi sã na zwãczny spółzwãk; prawidłową, chòc rzôdszą fòrmą je téż "Słowiani" 213957 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Słowianie]] qsevhrn4bcauccr7ii8fc7zrbb5ua94 213983 213957 2026-09-17T11:54:48Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Słowianie]] 213983 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13983 213976 2026-09-17T11:52:57Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szëmòn Krofej]] do [[Szëmón Krofej]]: pisënk 213976 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szëmón Krofej]] 3njqrlr7slwr20ta2n7tv0aogf8vcp9 213977 213976 2026-09-17T11:53:12Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Szëmón Krofej]] 213977 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13984 213981 2026-09-17T11:54:13Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòmòrzónie]] na [[Pòmòrzanie]] w plac przeczérowaniô: pisënk – to dô wëmianã ó do a w òdmianie, czej słowò kùńczi sã na zwãczny spółzwãk; prawidłową, chòc rzôdszą fòrmą je téż "Pòmòrzani" 213981 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòmòrzanie]] ldkh1x8y3cuevndo33q3493urg2y9uh 213982 213981 2026-09-17T11:54:30Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Pòmòrzanie]] 213982 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 13985 213986 2026-09-17T11:56:19Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]] do [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]]: pisënk 213986 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Zôpadnokaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie]] cdnkidnw11njg79cqvl5h8gw292zjp5