Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 55 214227 204746 2026-09-19T17:36:39Z Terrus38 14026 214227 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Wejrowò| dopełniacz=Wejrowa| adjektiw_mask=wejrowsczi| adjektiw_fem=wejrowskô| céch=POL Wejherowo COA.svg| fana=POL Wejherowo flag.svg| karta=POL Wejherowo map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=wejrowsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Krzysztof Hildebrandt| adres_um=pl. Jakuba Wejhera 8| kod_poczt_um=84-200 | tel_um=677-70-00| fax_um=672-12-57| mail_um=miasto@wejherowo.pl| wiéchrzëzna=26| stopniN=54|minutN=36|stopniE=18|minutE=15| wysokość=| rok=2026| lëdztwò=46 820| gęstość=| aglomeracja=137,000| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-200<br />do 84-204| registracëjné tôfle=GWE| TERYT=| SIMC=| www=http://www.wejherowo.pl| }} '''Wejrowò''' (téż: '''Nowé Miasto''', '''Miasto''', we zdrojach: ''Nova colonia'' 1643, ''Nowe Miasto'' 1646, ''Weyheropolim'' 1650, ''Wejerowo'' 1650, ''Weyhersfrey'' 1650, ''Wejerowska wola'' 1650, ''Wejherau'' 1650, ''Wejherstadt'' 1650, ''Wejheropolis civitas'' 1651, ''Weichersfrei'' 1659, ''z Miasta Weyhrowa'' 1684, ''Nowomiasto'' 1772, ''Neustadt'' 1796, ''Vejrowo'' 1866, ''Wejherowo'' 1866, ''Vejrowo'' (Cenôwa), ''Vejherowo'', ''Novè-mjasto'' (Cenôwa), ''Vejrowo/Vajrowo'' (Lorentz); {{jãz.|pl}} ''Wejherowo'', {{jãz.|de}} ''Neustadt'') je [[Wejrowsczi kréz|krézewi gard]] w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrenkòwi Pòmòrsce]], na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], nad rzéką [[Réda (rzéka)|Rédą]]. Tu je [[Państwòwô Mùzycznô Szkòła m. Friderika Chopina we Wejrowie|Państwòwô Mùzycznô Szkòła]], jakô ùczi ùsôdzków sparłãczonëch z [[Kaszëbi|kaszëbską]] tradicëją, a też Kaszëbskô Filharmóniô. == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°36' N, dôłgòta - 18°15' E. Wejrowò je stolëcą [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Wejrowò mô apartné ùrzãdë dlô [[gard]]u ë [[wsowô gmina|wsowi gminë]]. == Pòdôwczi == === Gard === * Bùdżetowé wzątczi gardu (2026 plan): 78 mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi gardu (2026 plan): 76 mln zł === Gmina === * Lëdztwò gminë: 31 345 mieszkańców * Wiéchrzëzna gminë: 194 km² * Bùdżetowé wzątczi gminë (2026): 247 460 492,75 zł * Bùdżetowé wëdôwczi gminë (2026): 277 465 201,81 zł == Historiô == * [[séwnik]] [[1939]] - wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] * [[12 strëmiannika]] [[1945]] - wëzwòlenié gardu * W [[1946]] rokù béł tu Kaszëbsczi Kòngres * [[1 séwnika]] [[1968]] rokù pòwstało [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë ë Mùzyczi]] * Òd [[19 séwnika]] [[2016]] rokù je tu [[Diskùsjowi Klub Kaszëbsczi Ksążczi]] Midzë 25 zélnika a 2 rujana 2017 w gardze dérowałë spòlëznowé kònsultacje w sprawie ùstaleniô – kòle ùrzãdowi pòzwë w pòlsczim jãzëkù – dodôwny kaszëbsczi pòzwë Wejrowa, co dôwô mòżlëwòtã wprowadzeniô téż debëltjãzëkòwëch, pòlskò-kaszëbsczich, tôflów przë wjazdach do gardu. Anketã w ti sprawie wejrowsczi Ùrząd Gardu przeprowadzył na wniosk Stowôrë Lëdzy Kaszëbsczi Nôrodnoscë „[[Kaszëbskô Jednota]]” i [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. 86 proceńt anketowónëch (632 wôżné głosë) pòdtrzimało ùdbã. 19 gòdnika 2017 pasowny ùchwôlënk jednogłosno przëjãto na sesje Radzëznë Gardu<ref>[[Adóm Hébel]], ''Tôfle z pòlską i kaszëbską pòzwą Wejrowa staną na wjôzdach do gardu'' –[http://radiokaszebe.pl/kleka-2017-12-20-csb/ Klëka 2017.12.20] ([[Radio Kaszëbë]])</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201127031303/http://kaszebsko.com/uploads/20171220144146775.pdf Òficjalné dokùmeńtë Ùrządu Gardu w Wejrowie]</ref>. == Słôwny lëdze == * [[Dorota Masłowska]] * [[Jón Trepczik]] == Stôrodôwnotë == * [[Wejrowskô Kalwariô]] * Klôsztór * Pałac familie Keyserlingków ë Przebendowsczich (dzysô [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë ë Mùzyczi]]) * Fara * [[Wiązarka|Wiązarkòwi]] szpëtôl (ùtulk) z XVIII wiekù == Galeriô == <center> <gallery> Òbrôzk:Wejrowo_2.jpg|<small>Wejrowsczi rôtësz</small> Òbrôzk:Wejrowo_4.jpg|<small>Panorama stôrégò dzéla gardu</small> Òbrôzk:Wejrowo_3.jpg|<small>Fara ë dôwny szpëtôl przë rénkù</small> Òbrôzk:Plaque in Wejherowo in cashubian language.jpg|<small>Tôblëca pò kaszëbskù we Wejrowie</small> </gallery> </center> == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|25px]] [[Helmstedt]] - [http://www.helmstedt.de internetowô starna gardu] * [[Òbrôzk:Flag of France.svg|25px]] [[Rouen]] - [http://www.rouen.fr internetowô starna gardu] * [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|25px]] [[Tyreso]] - [http://www.tyreso.se internetowô starna gardu] == Òbaczë téż == * [[Państwòwô Mùzycznô Szkòła m. Friderika Chopina we Wejrowie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Historia Wejherowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Klemens Bruski et al.], Wejherowo : Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 1998. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://polona.pl/item/kaszubi-gina-wiazanka-wiadomosci-historycznych-i-statystycznych,NzUxODg3OTM/53/ K. Kościński: Kaszubi giną. Wiązanka wiadomości historycznych i statystycznych. Poznań 1905, s. 53] * [https://web.archive.org/web/20090522043900/http://www.dmoz.org/World/Polski/Regionalne/Europa/Polska/Pomorskie/Powiaty/Wejherowski/Wejherowo/ Kategòrëjô Wejrowò w Open Directory Project (pòlskòjãzëkòwi dzél)] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/193 Wejrowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Wejrowò]] g2g7k92nvmf6cnsz2ybwtvqeyxlc7v4 0 3013 214216 213973 2026-09-19T13:37:23Z Iketsi 3254 Szëmón Krofej 214216 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=E3A329| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmón Krofej|Szëmóna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné m.jin. przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné m.jin. przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmón Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' ({{jãz.|pl}} ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Centralné !Tilné |- !Wësoczé | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Strzédnowësoczé | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédné | | align="center" |ə | |- !Strzédnonisczé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Nisczé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] 4ugj1dwfwxax1kqo5h1cocce2bz0k1c 0 5132 214202 212941 2026-09-19T12:43:50Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jan Paweł II]] do [[Jón Paweł II]]: kaszëbskô wersjô 212941 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc – téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan – Biblioteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] hkd56dzqbdl0hj9u9hvcfohgx4qjkps 0 5207 214204 214141 2026-09-19T13:01:26Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/78890043|Bazylika Kolegiacka Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni]]” 214204 wikitext text/x-wiki {{Świątynia chrześcijańska infobox|nazwa=Bazylika Kolegiacka Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni|nazwa miejscowa={{k|pl|Bazylika Morska}}|zabytek=1049 (d. 896) z dnia 25.01.1984<ref name="zabytek">{{zabytek|pomorskie|data dostępu=2010-10-14}}</ref>|funkcja świątyni=[[kościół filialny]], [[bazylika mniejsza]]|grafika=Plac Jana Pawła II, Gdynia - 002.JPG|opis grafiki=Bazylika morska (widok od strony ul. Zygmuntowskiej)|państwo=PL-PM|miejscowość=[[Gdynia]]|adres=|wyznanie=[[katolicyzm]]|kościół=[[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]|administratura nazwa=[[Parafia Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Gdyni|Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni]]|administratura typ=[[Parafia]]|tytuł świątyni=[[Bazylika mniejsza]]|data nadania=[[4 maja]] [[2019]]|nadający tytuł=papież [[Franciszek (papież)|Franciszek]]|dedykacja świątyni=[[Najświętsza Maryja Panna Królowa Polski]]|dzień wspomnienia=[[Święto Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski|3 maja]]|relikwie=św. [[Matka Teresa z Kalkuty|Matki Teresy z Kalkuty]]<br>św. [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]]<br>bł. [[Karol Acutis|Carlo Acutisa]]<br>bł. kard. [[Stefan Wyszyński|Stefana Wyszyńskiego]]|cudowne wizerunki=obraz Matki Bożej Pocieszenia<ref>{{cytuj stronę|url=http://nmp-gdynia.pl/aktualnosci/parafia/258/obraz-matki-bozej-pocieszenia|tytuł=Obraz Matki Bożej Pocieszenia w Bazylice Morskiej|opublikowany=nmp-gdynia.pl}}</ref>|data powołania=|data dekretu=|dekret wydał=|data rozpoczęcia budowy=|data zakończenia budowy=[[1922]]–[[1924]]|data konsekracji=[[3 maja]] [[1924]]|data zamknięcia=|aktualne przeznaczenie=[[kolegiata]] i [[bazylika mniejsza]]|data zniszczenia=|data odbudowy=|data reaktywacji=|poprzednie wyznanie=|fundator=|zniszczona przez=|plan świątyni=|opis planu=|styl=|architekt=[[Marian Baranowski]] i [[Roman Wojtkiewicz]]|materiał budowlany=|liczba wiernych=|powierzchnia=|wysokość=|długość=|szerokość=|liczba wież=1|wysokość wieży=|liczba kopuł=|średnica kopuły zew=|wysokość kopuły zew=|liczba ikonostasów=|liczba ołtarzy=3|wezwania ołtarzy bocznych=|liczba naw=1|szerokość nawy głównej=|wysokość nawy głównej=|szerokość nawy bocznej=|wysokość nawy bocznej=|szerokość transeptu=|liczba głosów=|liczba manuałów=|typ dzwonnicy=|nazwa dzwonu=|kod mapy=Gdynia|współrzędne=54°31′04″N 18°32′33″E|commons=Category:Collegiate Church in Gdynia|www=http://nmp-gdynia.pl/?modul=strona_glowna}}'''Kòlegiackô Bazylika Nôswiãtszi Marije Pannë Królewi Pòlsczi w Gdinie''', téż '''mòrskô bazylika''' – jedna òd dwùch nôstarszich rzimskòkatolëcczich swiãtniców w [[Gdiniô|Gdinie]]. Neòbarokòwi [[filialny kòscół]], słëchający [[Parafiô|parafie]] Nôswiãtszi Marije Pannë Królewi Pòlsczi (ze sedzbą w [[Sanktuarium Bòżégò Miłoserdzégò w Gdinie|sanktuarium Bòżégò Miłoserdzégò]]), jaczi leżi w centrum gdińsczi dzélnicë [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] przë [[Swiãtojańskô sztrasa w Gdinie|Swiãtojańsczi]] sztrase. == Historiô == [[Plik:Bazylika_kolegiacka_Najświętszej_Maryi_Panny_Królowej_Polski_w_Gdyni,_wnętrze.jpg|lewo|mały|Mòrskô bazylikô bënë]] Inspiratorã pòwstaniégò kaplëcë béł pierszi wójt Gdinie [[Jón Radtka]], jaczi jakno wiceprzédnik przewòdzył ''Kòmitetowi Bùdowë Katolëcczi Kaplëcë w Gdinie''. Gruńt pòd bùdowã òstôł pòdarowóny przez gwôscëcelkã wiôldżégò gbùrstwa [[Elżbiéta Skwiercz|Elżbiétã Skwiercz]].<ref>{{Cytuj starnã|url=http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/1,35635,915883.html|data=2002-07-07|titel=Historyk odnalazł listę najstarszych mieszkańców Gdyni.|aùtór=Dorota Mikłaszewicz|òpùblikòwóny=Gazeta.pl|data przëstãpù=2008-08-07|jãzëk=pl}}</ref> 29 séwnika 1922 w ùroczëznã [[Archaniół Michôł|sw. Michała Archanioła]], pòd prowadnictwã [[Probòszcz|probòszcza]] [[Òksëwié|òksëwsczi]] parafie [[Kòscół sw. Michała Archanioła w Gdinie|pw. sw. Michała Archanioła]], mdącégò téż przédnikã kòmitetu ks. Frãcëszka Łowicczégò, òdbëła sã ùroczëzna pòswiãceniô nórtowégò kamienia. Za bùdowlané robòtë òdpòwiedzalnô bëła firma Mariana Baranowsczégò i Rómana Wòjtkewicza, jaczi bëlë téż architektama swiãtnicë. Mùlarsczé robòtë warałë wnet dwa lata i òstałë zakùńczoné na zymk 1924. Òb zymk 1923 dokònónô òsta zmiana bùdowlanégò projektu tak, cobë ùmòżebnic bùdowã [[Kòscół (bùdink)|kòscoła]] miast [[Kaplëca|kaplëcë]]. Dlôte téż kòmitet przesztôłcył sã w ''Kòmitet Bùdowë Katolëcczégò Kòscoła w Gdinie''. 3 maja 1924 ks. Łowicczi pòswiãcył kòscół, stanowiący dzãkòwné wòtum za [[Swiãto Samòstójnotë (Pòlskô)|òdzwëskanié przez Pòlskã samòstójnotë]]. Dzãka bùdacje kòscoła mieszkańcowie Gdinie ni mùszelë ju ùdawac sã 3-kilométrową drogą do kòscoła na Òksëwim. Architektoniczny projekt narzesziwô do barokòwëch i renesansowëch kòscołów centralny Pòlsczi.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.gdynia.pl/g2/2007_01/5241_fileot.pdf|titel=Krótka wędrówka po zabytkach Gdyni – Śródmieście.|òpùblikòwóny=Urząd Miasta Gdyni|data przëstãpù=2008-08-07|jãzëk=pl|aùtór=Robert Hirsch}}</ref> Fùndameńta swiãtnicë òstałë zbùdowóné z balastowëch kamieniów przëwiozłëch przez jeden òd pierszëch zagrańcznëch òkrãtów (SS Kentucky), jaczé zatrzimałë sã w bùdowóny hôwindze. Kòscół je jednonawòwi, przëkrëti [[Kòlibkòwi welbąg|kòlibkòwim welbągã]], głównym akcentã frontowi elewacje je [[torma]]-[[zwònica]]. We głównym [[Wôłtôrz|wôłtarzu]] to dô òbrôz Matczi Bòżi Pòceszeniô namalowóny przez prof. [[Jón Rutkòwsczi (malôrz)|Jana Rutkòwsczégò]], mdący darënkã pòmòrsczégò wòjewòdë [[Stanisłôw Wachòwiôk|Stanisława Wachòwiôka]]. 25 stëcznika 1984 kòscôł òstôł wpisóny do [[Register zabëtków (Pòlskô)|registru zabëtków]] z przëkòscelnym smãtarzã ë ògrodzenim mët. W registrze zabëtków gdańsczégò wòjewództwa figùrowôł pòd nr 896, a dzysdnia w rej. pòmòrsczégò wòj. je wpisóny pòd nr 1049<ref>{{Cytuj starnã|titel=Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie|òpùblikòwóny=Narodowy Instytut Dziedzictwa|data=2026-06-30|data przëstãpù=2010-10-14|url=https://nid.pl/wp-content/uploads/2026/08/POM-rej_13.08.2026.pdf}}</ref>. Z tëłu kòlegiatë to dô nowi kòscół wëbùdowóny w 1986 rokù pòd tim samim wezwanim. Òd ne sztótu kòscół przestôł bëc za [[Parafialny kòscół|parafialny]], stającë sã [[Filialny kòscół|filialnym kòscołã]] ti parafie. Òba kòscołë przëlégają do placu [[Jón Paweł II|Jana Pawła II]]. 26 czerwińca 2001 arcybiskùp gduńsczi metropòlita [[Tadeùsz Gòcłowsczi]] [[Erigòwanié|erigòwôł]] kòl kòscoła Gdińską Kòlegiacką Kapitułã i tim samim kòscół stôł sã [[Kòlegiata|kòlegiatą]]. 10 łżëkwiata 2011 roku przë kòlegiace òdsłónionô òsta tôblëca na wdôr òfiarów [[Smòleńskô katastrofa|smòleńsczi katastrofë]].<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.dziennikbaltycki.pl/aktualnosci/390444,gdynia-odsloniecie-tablicy-pamiatkowej-przy-kolegiacie,id,t.html|data=2011-04-10|titel=Gdynia: Odsłonięcie tablicy pamiątkowej przy Kolegiacie.|òpùblikòwóny=dziennikbaltycki.pl|data przëstãpù=2011-05-01|jãzëk=pl}}</ref> 21 lëstopadnika 2018 rokù papiéż [[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszk]] ùdniósł kòlegiatã do pòczestnoscë [[Mniészô bazylika|mniészi bazyliczi]], nadôwającë titel mòrsczi bazyliczi.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://ekai.pl/gdynia-kolegiata-pw-najswietszej-maryi-panny-krolowej-polski-w-gdyni-bedzie-bazylika-d568979/|titel=Gdynia: Kolegiata pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni będzie Bazyliką.|òpùblikòwóny=ekai.pl|data przëstãpù=2019-05-03|jãzëk=pl}}</ref> Ùroczëzna nadaniégò a pùblicznégò ògłoszeniô ti decyzje òdbëła sã 4 maja 2019. Ceremónią przewòdzył apòstolsczi nuncjusz w Pòlsce abp Salvatore Pennacchio.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.trojmiasto.pl/wiadomosci/Kolegiata-w-Gdyni-zmienila-sie-w-bazylike-n134171.html|titel=Kolegiata w Gdyni zmieniła się w bazylikę.|data przëstãpù=2019-05-06|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl.}}</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Kòscołë]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] qhlr6t1grl10yx04d20n47artz1osp1 214205 214204 2026-09-19T13:02:18Z Terrus38 14026 214205 wikitext text/x-wiki '''Kòlegiackô Bazylika Nôswiãtszi Marije Pannë Królewi Pòlsczi w Gdinie''', téż '''mòrskô bazylika''' – jedna òd dwùch nôstarszich rzimskòkatolëcczich swiãtniców w [[Gdiniô|Gdinie]]. Neòbarokòwi [[filialny kòscół]], słëchający [[Parafiô|parafie]] Nôswiãtszi Marije Pannë Królewi Pòlsczi (ze sedzbą w [[Sanktuarium Bòżégò Miłoserdzégò w Gdinie|sanktuarium Bòżégò Miłoserdzégò]]), jaczi leżi w centrum gdińsczi dzélnicë [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] przë [[Swiãtojańskô sztrasa w Gdinie|Swiãtojańsczi]] sztrase. == Historiô == [[Òbrôzk:Bazylika kolegiacka Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni, wnętrze.jpg|mały|Mòrskô bazylika bënë]] Inspiratorã pòwstaniégò kaplëcë béł pierszi wójt Gdinie [[Jón Radtka]], jaczi jakno wiceprzédnik przewòdzył ''Kòmitetowi Bùdowë Katolëcczi Kaplëcë w Gdinie''. Gruńt pòd bùdowã òstôł pòdarowóny przez gwôscëcelkã wiôldżégò gbùrstwa [[Elżbiéta Skwiercz|Elżbiétã Skwiercz]].<ref>{{Cytuj starnã|url=http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/1,35635,915883.html|data=2002-07-07|titel=Historyk odnalazł listę najstarszych mieszkańców Gdyni.|aùtór=Dorota Mikłaszewicz|òpùblikòwóny=Gazeta.pl|data przëstãpù=2008-08-07|jãzëk=pl}}</ref> 29 séwnika 1922 w ùroczëznã [[Archaniół Michôł|sw. Michała Archanioła]], pòd prowadnictwã [[Probòszcz|probòszcza]] [[Òksëwié|òksëwsczi]] parafie [[Kòscół sw. Michała Archanioła w Gdinie|pw. sw. Michała Archanioła]], mdącégò téż przédnikã kòmitetu ks. Frãcëszka Łowicczégò, òdbëła sã ùroczëzna pòswiãceniô nórtowégò kamienia. Za bùdowlané robòtë òdpòwiedzalnô bëła firma Mariana Baranowsczégò i Rómana Wòjtkewicza, jaczi bëlë téż architektama swiãtnicë. Mùlarsczé robòtë warałë wnet dwa lata i òstałë zakùńczoné na zymk 1924. Òb zymk 1923 dokònónô òsta zmiana bùdowlanégò projektu tak, cobë ùmòżebnic bùdowã [[Kòscół (bùdink)|kòscoła]] miast [[Kaplëca|kaplëcë]]. Dlôte téż kòmitet przesztôłcył sã w ''Kòmitet Bùdowë Katolëcczégò Kòscoła w Gdinie''. 3 maja 1924 ks. Łowicczi pòswiãcył kòscół, stanowiący dzãkòwné wòtum za [[Swiãto Samòstójnotë (Pòlskô)|òdzwëskanié przez Pòlskã samòstójnotë]]. Dzãka bùdacje kòscoła mieszkańcowie Gdinie ni mùszelë ju ùdawac sã 3-kilométrową drogą do kòscoła na Òksëwim. Architektoniczny projekt narzesziwô do barokòwëch i renesansowëch kòscołów centralny Pòlsczi.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.gdynia.pl/g2/2007_01/5241_fileot.pdf|titel=Krótka wędrówka po zabytkach Gdyni – Śródmieście.|òpùblikòwóny=Urząd Miasta Gdyni|data przëstãpù=2008-08-07|jãzëk=pl|aùtór=Robert Hirsch}}</ref> Fùndameńta swiãtnicë òstałë zbùdowóné z balastowëch kamieniów przëwiozłëch przez jeden òd pierszëch zagrańcznëch òkrãtów (SS Kentucky), jaczé zatrzimałë sã w bùdowóny hôwindze. Kòscół je jednonawòwi, przëkrëti [[Kòlibkòwi welbąg|kòlibkòwim welbągã]], głównym akcentã frontowi elewacje je [[torma]]-[[zwònica]]. We głównym [[Wôłtôrz|wôłtarzu]] to dô òbrôz Matczi Bòżi Pòceszeniô namalowóny przez prof. [[Jón Rutkòwsczi (malôrz)|Jana Rutkòwsczégò]], mdący darënkã pòmòrsczégò wòjewòdë [[Stanisłôw Wachòwiôk|Stanisława Wachòwiôka]]. 25 stëcznika 1984 kòscôł òstôł wpisóny do [[Register zabëtków (Pòlskô)|registru zabëtków]] z przëkòscelnym smãtarzã ë ògrodzenim mët. W registrze zabëtków gdańsczégò wòjewództwa figùrowôł pòd nr 896, a dzysdnia w rej. pòmòrsczégò wòj. je wpisóny pòd nr 1049<ref>{{Cytuj starnã|titel=Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie|òpùblikòwóny=Narodowy Instytut Dziedzictwa|data=2026-06-30|data przëstãpù=2010-10-14|url=https://nid.pl/wp-content/uploads/2026/08/POM-rej_13.08.2026.pdf}}</ref>. Z tëłu kòlegiatë to dô nowi kòscół wëbùdowóny w 1986 rokù pòd tim samim wezwanim. Òd ne sztótu kòscół przestôł bëc za [[Parafialny kòscół|parafialny]], stającë sã [[Filialny kòscół|filialnym kòscołã]] ti parafie. Òba kòscołë przëlégają do placu [[Jón Paweł II|Jana Pawła II]]. 26 czerwińca 2001 arcybiskùp gduńsczi metropòlita [[Tadeùsz Gòcłowsczi]] [[Erigòwanié|erigòwôł]] kòl kòscoła Gdińską Kòlegiacką Kapitułã i tim samim kòscół stôł sã [[Kòlegiata|kòlegiatą]]. 10 łżëkwiata 2011 roku przë kòlegiace òdsłónionô òsta tôblëca na wdôr òfiarów [[Smòleńskô katastrofa|smòleńsczi katastrofë]].<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.dziennikbaltycki.pl/aktualnosci/390444,gdynia-odsloniecie-tablicy-pamiatkowej-przy-kolegiacie,id,t.html|data=2011-04-10|titel=Gdynia: Odsłonięcie tablicy pamiątkowej przy Kolegiacie.|òpùblikòwóny=dziennikbaltycki.pl|data przëstãpù=2011-05-01|jãzëk=pl}}</ref> 21 lëstopadnika 2018 rokù papiéż [[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszk]] ùdniósł kòlegiatã do pòczestnoscë [[Mniészô bazylika|mniészi bazyliczi]], nadôwającë titel mòrsczi bazyliczi.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://ekai.pl/gdynia-kolegiata-pw-najswietszej-maryi-panny-krolowej-polski-w-gdyni-bedzie-bazylika-d568979/|titel=Gdynia: Kolegiata pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni będzie Bazyliką.|òpùblikòwóny=ekai.pl|data przëstãpù=2019-05-03|jãzëk=pl}}</ref> Ùroczëzna nadaniégò a pùblicznégò ògłoszeniô ti decyzje òdbëła sã 4 maja 2019. Ceremónią przewòdzył apòstolsczi nuncjusz w Pòlsce abp Salvatore Pennacchio.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://m.trojmiasto.pl/wiadomosci/Kolegiata-w-Gdyni-zmienila-sie-w-bazylike-n134171.html|titel=Kolegiata w Gdyni zmieniła się w bazylikę.|data przëstãpù=2019-05-06|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl.}}</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Kòscołë]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] opwxi98oa6ghlznltkqr85oqgus4auh 0 5244 214229 214040 2026-09-19T17:37:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] do [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] 214040 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejherowo palac.jpg|mały|Sedzba mùzeùm – pałac familie Keyserlingków i Przebendowsczich]] '''Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w [[Wejrowò|Wejrowie]]''' abò '''Mùzeùm Pismieniznë i Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie'''<ref>{{RKJ|2015|153}}</ref>, '''MKPPiM we Wejrowie'''<ref>https://sloworz.org/csb/museum</ref> ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie'' abò ''MPiMKP w Wejherowie''<ref>https://web.archive.org/web/20260415131355/https://sloworz.org/museum</ref>) – kùlturowô jinstitucja, jakô pòwsta w [[1968]] rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju i za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu je np. òstôwizna [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë i jinszé). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 04.jpg| Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 06.jpg|[[Kaszëbsczé nótë]] Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac wystawa wzorów kaszubskich 07.jpg| Òbrôzk:Wejherowo, pałac, sala ogrodowa, 2005.jpg| Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 03.jpg| Òbrôzk:Wejherowo, Pałac Przebendowskich.jpg| Òbrôzk:Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Sloworz.org]] * [[ZYMK (pismiono)]] * [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]] * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstôwk)]] |col2= === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum.wejherowo.pl Domôcô starna mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20260321133831/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/03/kleka-wejherowo-DJK-muzeum.mp3 .mp3] * https://sloworz.org/museum {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Wejrowò]] mdsykobgi8kd4frnmyxmkdfs6g0ftk3 0 5295 214233 208363 2026-09-19T17:38:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wejrowskô Kalwarëjô]] do [[Wejrowskô Kalwariô]]: pisënk 208363 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:GaudenzioFerrari StorieCristo Varallo2.jpg|mały|450px|]] '''Wejrowskô Kalwarëjô''' – je zbùdowónô w latach 1649–1655 kòl [[Wejrowò|Wejrowa]]. Òpiekùją sã nią òjcowie [[Frãcëszkanie]]. To je to baro wôżny pielgrzimkòwi môl sparłãczony m.jin. z pòbòżnotą westrzód [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Prawie przez bëtnosc w [[Wejrowò|Wejrowie]] Kalwarëji nazëwóny je nen gard ''Dëchòwą Stolëcą Kaszëb''. Wiele młodszô je [[Wielewskô Kalwariô]] na pôłniu [[Kaszëbë|Kaszëb]]. <gallery> Òbrôzk:Poland Wejherowo - calvary chapel.JPG Òbrôzk:Kalwaria Wejherowska - Kaplica "Pałac Piłata" 4.jpg Òbrôzk:Kalwaria Wejherowska - Kaplica "Podjęcie Krzyża" 5.jpg Òbrôzk:Poland Wejherowo - calvary chapel4.JPG </gallery> Tu ks. [[Walãti Dąbrowsczi]] - probòszcz z [[Wejrowò|Wejrowa]] miôł pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] kôzania. Na to òn miôł zezwòlenié z [[Pelplin|Pelplëna]]. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 21 * Kult Matki Bożej na Kaszubach i Pomorzu : studia nad kulturą religijną Kaszubów i Pomorzan : materiały z sympozjum mariologicznego w Wejherowie, 17-18 maja 1999 r. / [red. Gaudenty A. Kustusz, Borys J. Soiński]. Wejherowo : Urząd Miasta ; Poznań : Prowincja św. Franciszka z Asyżu Zakonu Braci Mniejszych, 1999, s. 141 * Kaszubi : kultura ludowa i język / Friedrich Lorentz, Adam Fischer, Tadeusz Lehr-Spławiński. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 80. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kalwariawejherowska.pl/ ''Kalwaria Wejherowska''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] qguos3cyj13kxxjrn6eywk3beg8nhm5 0 5298 214231 67706 2026-09-19T17:38:07Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Wejrowskô Kalwarëjô]] 214231 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 5442 214214 213955 2026-09-19T13:34:46Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[:Kategòrëjô:ZYMKòwcë]] 214214 wikitext text/x-wiki '''Zrzeszińcë''' to pòétné karno, zebróné wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933–1939): [[Aleksander Labùda]] (1902–1981) ze Strëszi Bùdë, [[Jan Trepczik]] (1907–1989), [[Jan Rómpsczi]] (1913–1969) z [[Kartuzë|Kartuz]], [[Francyszk Grucza|Francëszk Grëcza]] (1911–1993) z Pòmieczińsczi Hëtë. Cządnik – z gòdłã ''W imię Boga – odrodzenie Kaszub'' – miôł za zgrôwã "òdrodã Wiôldżégò Pòmòrzô na spòdlim kaszëbiznë, w nôbëlniészëch ùdbach z pòmòcą i wespółbëcym Pòlsczi, dlô ji dobra". Kaszëbiznã ùznôwelë za apartny słowiańsczi jãzëk. Jich teòretik [[Sztefón Bieszk]] (1895–1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia), ale jegò tatk wëszedł z Kòleczkòwa w Wejrowsczém, pisôł – z ekwiwaleńtama pòlsczima – słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'', a w 1959 r. ùsadzył gwôsny pisënk. Debiutë Zrzeszińców przëpadłë na zôczątk trzëdzestëch lat XX stalata. Długò naznôczalë czerënk rozwiju kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka, mającë wërazny cësk na stanowiszcze Młodokaszëbów, òd chtërnëch sã dowiedzelë ò pòzdrzatkach [[Florian Cenôwa|Cenôwë]] i Ramùłta na kaszëbiznã. Òstawilë dosc tëlé wôżnëch dokôzów, np. zbiérk widzałëch i aktualnëch felietónów lëdzkò-pòliticznëch Labùdë (Guczów Mack gôdô), melodné piesnie ("Kaszebskji Pjesnjôk") i snôżé wiérztë (np. zbiérk "Odecknienié" 1977) J. Trepczika, dolmaczenié Biblëji kaszëbsczi Grëczë (1992), òsoblëwò słowôrze Labùdë (1960, 1981) i ''Słownik polsko-kaszubski'' Trepczika (1994). Zbiérk Labùdë "Kaszëbsczim jesma lëdã" przënôszô cziledzesąt tekstów-manifestów z mòttã: "Chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc, mùszi witro słëgą cëzëch bëc". Szlachã felietónistë Labùdë szedł A. Hirsz. Wiérztë Trepczika tikają trzech témów: historii (np. Piesniô Wendów), jãzëka (np. Tczëwôrtnô jes jak dzejów duch) i miłotë do rodny zemi (np. piesniô Hej mòrze, mòrze, lubòtné mòrze...). Labùda tak ùjął ewòlucjã jãzëka: "...mòże gadac ò lëteracczi kaszëbiznie dzelący sã na baro gwarową i òglową. Pierszô jinaczi sã òd drëdżi tim, że przëjimô wszëtczé dodôwné swòjiznë wszëtczich gwar [...] Znaczącą znanką ti drëdżi je téż ji wikszô apartnota w ùprocëmnienim do lëteracczi pòlaszëznë[...] Jini pisôrze bëlë w sztãdze sã ùniesc nad domôcą gwarã i ùsôdzają w òglowy kaszëbiznie, czemù zôczątk delë znóny lëteratowie [...] Dokôz Majkòwsczégò pt. "Żëcé i przigodë Remusa" je klasykòwym przëmiôrã prozë gwôsno lëteracczi, a "Nowotné spiéwë" Bùdzësza – pòezji. Òdezdrzëwają jich pisôrze młodszégò pòkòleniô, jak Jan Trepczik, Jan Rómpsczi i jini, zbiérający sã wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]", jaczi tekstë zasługiwają na miono kaszëbiznë òglowy, tj. gwôsno lëteracczi..." (1937). Zrzeszińcowie ùznelë zasłëdżi Cenôwë, dzãka chtërnémù lud "przëbôcziwô mowę tatków przódë" i [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]], że "skażonô gôdka sta sã nama sjãtô" – słowama Bieszka, co pisôł téż: "Dzél poétów z Labudą i Trepczikę przédnyma ([[Jan Karnowsczi|Karnowsczim]], [[Jan Bilot|Bilotã]], [[Alojzy Bùdzysz|Bùdzëszã]], Patokã) stworzëlë jistnô dlô se mowę lëteracką o dobëtnëch céchach swojsczëch. Proces zéńdzeniô kaszëbsczich dijalektów w jednę oglowokaszëbską mowę ni mógł jesz dóńc. Bo element rëbacczi (nordowy), nôwôżniészi bodôj, mô chdze môl" (1937). Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù [[Jan Rómpsczi|Rómpsczégò]]. == Òbaczë téż == * [[:Kategòrëjô:ZYMKòwcë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] tp0lb3x74yu1jgobvo1520fyh19hm8m 0 6134 214224 213922 2026-09-19T16:43:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Lëdowy téater]] do [[Lëdowi teater]]: pisënk 213922 wikitext text/x-wiki '''Lëdowy téater''' – ôrt pòlubnégò [[téater|téatru]], chterën pòchòdzy z lëdowëch òbrzãdów. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] znaczënk dlô niégò mielë: * [[Bernat Zëchta]] * [[Jan Karnowsczi]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Léón Heyka]] * [[Alojzy Bùdzysz]] * [[Jan Rómpsczi]] * [[Sztefón Bieszk]] * [[Stanisłôw Janka]] i jiny. {{stub}} [[Kategòrëjô:Téater]] 5polbj8dhyf2moiex6egtb1mwyb0x2k 0 6281 214232 207758 2026-09-19T17:38:17Z Terrus38 14026 214232 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejherowo misterium02.jpg|mały|[[Wejrowò]]]] [[Òbrôzk:Msza.sian.tif‎|mały|Swiónowò]] [[Òbrôzk:2015 Bazylika w Wambierzycach 02.jpg|mały|Wambierzyce]] [[Òbrôzk:Church of guadelupe.JPG|mały|Meksyk-Guadelupe]] '''Pielgrzimka''' – wanoga z religijnégò pòdskacënkù żebë òdwiedzëc swiãti môle. Taczim môlem je np. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] sanktuarium w [[Sjónowò|Sjónowie]]. Pielgrzimczi są sparłãczoné z [[Wanożnô rësznta|wanożną rësznotą]]. Òd lat rok kòle rokù jidą kómpanije pielgrzimów na [[Wejrowskô Kalwariô|Wejrowską Kalwariã]], a pisôł ò tim [[Aleksander Majkòwsczi]]. Ledzë pielgrzimùją, żebë przëprosec Bòga za grzéchë abò z prosbą np. ò zdrowie, ò ùdałosc, dzãkùją. Pielgrzimùją téż, żebë wësłôwiac wdzãczlëwòta np. za ùrodzenié dzecka, dostanié nazôt zdrowia abò ùrëtanié z wëpôdku. Pielgrzimczi mògą bëc zbiorowi abò apartny.Pielgrzimòwanié je sparłãczony ze skłôdaniém wotów w sanktuariach, do chtërnych wanożi sã. Ledzë pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach (Egipt, Grecja, Rzim).Téż w kùlturach Blisczégò Wschòdu bëłë taczi dnie, w chtërnych pielgrzimòwelë. Chrzescëjónie pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach do Zemi Swiãti. W niechtërnych religiach pielgrzimczi są òbòwiązkòwi, np. pielgrzymka do Mekki w islamie. Wôżni môle pielgrzymkòwi chrzescëjónów: ;W Pòlsce * [[Swiãté Pòlanowsczé Górë]] * [[Bardo]] * [[Czerna]] * [[Gietrzwałd]] * [[Góra Sw. Anne]] * [[Jasnô Góra]] * [[Kalwarëja Zebrzëdowskô]] * [[Kalwarëja Wejrowskô]] * [[Licheń Stôri]] * [[Łagiewniki]] * [[Międzygórze]] * [[Piekarë Sląsczi]] * [[Swiãtô Góra Grabarka]] * [[Swiónowò]] * [[Swiãti Lipka]] * [[Wambierzyce]] ;W swiece * [[Asyż]] * [[Fatima]] * [[La Salette]] * [[Loreto]] * [[Lourdes]] * [[Medugorje]] * [[Meksyk-Guadelupe]] * [[Rzim]] * [[Santiago de Compostela]] * [[Zemia Swiãti]] * [[Montserrat]] == Òbaczë téż == * [[Rzim]] * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20160613201142/http://24kaszuby.pl/pielgrzymka-do-wejherowa-2016/ * https://web.archive.org/web/20160701223129/http://24kaszuby.pl/zaproszenie-na-35-pielgrzymke-kaszubska/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religiô]] [[Kategòrëjô:Turistika]] t01ai3mksl1vx84s7t2kz94w6owqs04 0 6585 214218 213951 2026-09-19T13:38:49Z Iketsi 3254 Sztefón Fikùs 214218 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Lãbórg |dopełniacz=Lãbórga |adjektiw_mask=lãbòrsczi |adjektiw_fem=lãbòrskô |céch=POL Lębork COA.svg |fana=POL Lębork flag.svg |karta=Lębork_location_map.svg |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=lãbòrsczi |grodzki= |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=jo |bùrméster=Jarosłôw Litwin |adres_um=ùl. Armii Krajowej 14 |kod_poczt_um=84-300 |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna=20,86 km² |stopniN=55 |minutN=44 |stopniE=11 |minutE=22 |wysokość=0–20 |rok=2026 |lëdztwò=35 161 |gęstość=1684 òs./km² |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 59 |pòcztowi kòd=84-300 |registracëjné tôfle=GLE |TERYT= |SIMC= |www=http://www.lebork.pl |commons=Category:Lębork }} '''Lãbórg-[[Norda|Norda kaszëbsczi]]''' (téż: '''Łebno''', '''Lãbórch''', we zdrojach: ''*Łebno'' (E. Breza), ''Lebenporg'', ''LEBĒPORG'' 1507, ''Lewenborch'', ''Lauenburg'', ''Lębórg'' (Cenôwa); {{jãz.|pl}} ''Lębork'', {{jãz.|de}} ''Lauenburg i. Pom.'') je [[Lãbòrzczi Kréz|krézewim gardã]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. Czedës wôżny gard w [[Lãbòrzkò-Bëtowskô Zemia|Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi]]. W 2004 rokù bëło tu 35154 mieszkeńców. Lãbórg òpisywôł wiele w swòjim ùsôdztwie kaszëbsczi pisôrz [[Sztefón Fikùs]]. W tëch starnach mòże bëc pòd zemią dosc tëli széfrowégò gazu.<ref> [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=a0PZ7A5zkBjM ({{jãz.|en}})]</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lębork mury obronne.jpg|Fòrtifikacëjô w Lãbòrgù Òbrôzk:Lębork kościół 2.jpg|Rzëmskòkatolëckô Cerczew Sw. Jakùba w Lãbòrgù Òbrôzk:Zamek krzyżacki Lębork.jpg|Krzëżôcczi zómk w Lãbòrgù </gallery> == Deklinacjô == * Nazéwôcz: '''Lãbórg''' * Rodzôcz: '''Lãbòrga''' * Dôwôcz: '''Lãbòrgòwi''' * Winowôcz: '''Lãbórg''' * Narzãdzôcz: '''Lãbòrgã''' * Môlnik: '''Lãbòrgù''' * Wòłiwôcz: '''Lãbòrgù!''' == Gard == * Lëdztwò gardu: 34 500 (2026) * Wiéchrzëzna gardu: 17,86 km² == Historiô == Lãbórg bëł czedës wôżnym gardã w [[Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia|Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi]], chtërna béła lennã Pòlsczégò Królewstwa, a w pachce to mielë pòmòrzczi ksyżëcë ë [[Brambòrzkô|brambòrzcy]] jelechtorzë. === Słôwny lëdze === * [[Sztefón Fikùs]] === Stôrodôwnotë === * Krzëżôcczi zómk * Fòrtifikacëjô * Rzimskòkatolëcczi Kòscół Sw. Jakùba == Kùltura == * Biblioteka * Mùzejô === Jinszô wëdowiédzô === * Partnersczima gardama Lãbòrga są: [[:lb:Diddeleng|Diddeleng]] w [[Luksembùrskô|Luksembùrsce]] ë jin. == Òbaczë téż == * [[Alfréd Lubocczi]] * [[Pòmòrsczé wòjewództwò]] == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.lebork.pl Domôcô starna gardu] * [https://web.archive.org/web/20051229150209/http://www.library.ucla.edu/yrl/reference/maps/blaeu/germania.jpg ''Leweborch'' ë Cassubia na kôrce kòl 1600 rokù] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/198 Lębork w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lãbòrzczi Kréz]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò]] 1jno21xnhvphkg1a2z07f0fxwjyv989 2 7351 214206 141319 2026-09-19T13:18:58Z Iketsi 3254 Ùniô 214206 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; border:solid #003399 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: lightblue;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #003399; text-align: center; font-size: {{{5|{{{id-s|14}}}}}}pt; color: {{{id-fc|black}}};" | '''[[Image:European stars.svg|25px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.09em; color: black;" |<center>Nen brëkòwnik je mieszkańc [[Eùropejskô Ùniô|Europejsczi Unii]]'''</center>''' |}</div> bgp4vqil0ft6cerroipou3gkgnvwb83 0 8136 214221 205426 2026-09-19T14:04:35Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/79728591|Grabówek (Gdynia)]]” 214221 wikitext text/x-wiki '''Grabówk''' ({{Jãz.|pl}} ''Grabówek'') – dzélnica [[Gdiniô|Gdinie]] grańczącô z [[Leszczinczi|Leszczinkama]] (òd nordë), [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzym]] (òd pòrénkù), [[Lasowé Gruńtë|Lasowima Gruńtama]], Witominã, [[Chwôrzno-Wiczlëno|Chwôrznã-Wiczlënã]] (wszëtczé trzë òd pôłniô) a [[Cësowsczé Pùstczi-Dãptowò|Cësowsczima Pùstkama-Dãptowã]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=Gdynianie są szczęśliwi, że mieszkają w Gdyni, nawet jeżeli oceniają nisko swoją dzielnicę|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl|jãzëk=pl|data=2020-02-19|data przëstãpù=2021-12-20|aùtór=Koprowski K.|url=https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Gdynianie-sa-szczesliwi-ze-mieszkaja-w-Gdyni-nawet-jezeli-oceniaja-nisko-dzielnice-n142424.html}}</ref> (òd zôpadu). Wiôldżi dzél Grabówka òbjimô [[Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park]]. Nôstarszé nadczidczi ò Grabówkù pòchôdają z lokacyjnégò dokùmentu [[Òksëwié|Òksëwiô]] z 1346 rokù.<ref>''Busler&nbsp;A., Grabówek, „Pomerania” (11), 2023, s. 30, ISSN 0238-9045. (pòl.)''</ref> Béł wsą klôsztoru kartuzów w [[Kartuzë|Kartuzach]] w [[Pùck|pùcczim]] krézu [[Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)|pòmòrsczégò wòjewództwa]] w II pòłowie XVI wiekù.<ref>Biskup Marian, Tomczak Andrzej, ''Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI'', [w:] ''rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna''. Toruń 1955, s. 103.</ref> == Historiô == Dzélnica pòwsta w placu wsë Grabówk, pò jaczi dzysdnia ni ma szlachù. Òb czas òkùpacje Miemcë zmienilë miono dzélnicë na ''Grabau''.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.gotenhafen.com.pl/|data przëstãpù=2016-09-13|zarchiwizowóné=2016-09-13|archiwùm=https://web.archive.org/web/20160913201043/http://www.gotenhafen.com.pl/|titel=http://www.gotenhafen.com.pl/}}</ref> Bëła to pòzwa ny wsë òb cząd [[Miemiecczé Cysarstwò|II Rzeszë]]. Na mòstkù kòl pòżdôwkù [[Gdiniô Òkrãtowniô – Mòrsczi Ùniwersytet|Gdiniô Òkrãtowniô]] [[Òbëwatelskô Milicjô]] strzéla do òkrãtowników òb czas [[Gòdnik 1970|masakrë w gòdnikù 1970 rokù]]. Zastrzélony òstôł tej [[Zbiszk Gòdlewsczi]], ùpamiãtniony pózni we frańtówce „Balada ò Janisu Wiszniewsczim”. Protestëjący nieslë jegò cało leżącé na dwiérzach wzłuż [[Mòrskô sztrasa w Gdinie|Mòrsczi sztrasë]] (tej [[Gdińsczi kòsyniérowie|Czerwionëch Kòsyniérów]]) do [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzégò]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=GRABÓWEK GDYNIA ( + ) VS ( - ) DZIELNICY|òpùblikòwóny=GDYNIA Portal Nieruchomości|data=2020-06-16|zarchiwizowóné=2020-07-08|data przëstãpù=2020-07-07|jãzëk=pl|archiwùm=https://web.archive.org/web/20200708063943/https://gdynia.city/grabowek/|url=https://gdynia.city/grabowek/}}</ref> == Transpòrt == Przechôdô tãdë òsoblëwie wôżnô [[Mòrskô sztrasa w Gdinie|Mòrskô sztrasa]], pò jaczi wëznaczoné òstałë wielné trolejbùsowé a aùtobùsowé linie łączącé centrum miasta z dalszima dzélnicama. W grańcach dzélnicë to dô banowi pòżdôwk [[Gdiniô Òkrãtowniô – Mòrsczi Ùniwersytet]] a part stacje [[Gdiniô Głównô]], równak pòżdôwk Gdiniô Grabówk, nimò pòzwë nie leżi w ny dzélnicë, ale w [[Leszczinczi|Leszczinkach]]. == Wëbróné òbiektë == * [[Parafialny kòscół|parafialny]] [[Kòscół (bùdink)|kòscół]] [[Parafiô Swiãti Familie w Gdinie|pw. sw.]] [[Parafiô Swiãti Familie w Gdinie|Familie]] * [[Mòrsczi Ùniwersytet w Gdinie|Mòrsczi Ùniwersytet]] * [[banowô stacjô]] [[Gdiniô Głównô]] (na grańcë z dzélnicą Westrzódgardzé) * Spòdlecznô Szkòła nr 52 m. błogòsławionégò ksãdza kòmandora pòdpòrucznika Władisława Miegònia * Spòdlecznô Szkòła nr 17 m. wiceadm. Józefa Ùnruga * Krézowi [[Ùrząd robòtë|Ùrząd Robòtë]] * Młodzëznowi Dodóm Kùlturë == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 04ids80g9cdardcx3cqvqzwrbwprvbi 214222 214221 2026-09-19T14:06:06Z Terrus38 14026 214222 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Uniwersytet morski.jpg|mały|[[Mòrsczi Ùniwersytet w Gdinie|Mòrsczi Ùniwersytet]]]] '''Grabówk''' ({{Jãz.|pl}} ''Grabówek'') – dzélnica [[Gdiniô|Gdinie]] grańczącô z [[Leszczinczi|Leszczinkama]] (òd nordë), [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzym]] (òd pòrénkù), [[Lasowé Gruńtë|Lasowima Gruńtama]], Witominã, [[Chwôrzno-Wiczlëno|Chwôrznã-Wiczlënã]] (wszëtczé trzë òd pôłniô) a [[Cësowsczé Pùstczi-Dãptowò|Cësowsczima Pùstkama-Dãptowã]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=Gdynianie są szczęśliwi, że mieszkają w Gdyni, nawet jeżeli oceniają nisko swoją dzielnicę|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl|jãzëk=pl|data=2020-02-19|data przëstãpù=2021-12-20|aùtór=Koprowski K.|url=https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Gdynianie-sa-szczesliwi-ze-mieszkaja-w-Gdyni-nawet-jezeli-oceniaja-nisko-dzielnice-n142424.html}}</ref> (òd zôpadu). Wiôldżi dzél Grabówka òbjimô [[Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park]]. Nôstarszé nadczidczi ò Grabówkù pòchôdają z lokacyjnégò dokùmentu [[Òksëwié|Òksëwiô]] z 1346 rokù.<ref>''Busler&nbsp;A., Grabówek, „Pomerania” (11), 2023, s. 30, ISSN 0238-9045. (pòl.)''</ref> Béł wsą klôsztoru kartuzów w [[Kartuzë|Kartuzach]] w [[Pùck|pùcczim]] krézu [[Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)|pòmòrsczégò wòjewództwa]] w II pòłowie XVI wiekù.<ref>Biskup Marian, Tomczak Andrzej, ''Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI'', [w:] ''rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna''. Toruń 1955, s. 103.</ref> == Historiô == [[Òbrôzk:SKM Gdynia Stocznia 2006 08 02 155929 ubt.jpeg|mały|Pòżdôwk Gdiniô Òkrãtowniô w 2006 rokù]] Dzélnica pòwsta w placu wsë Grabówk, pò jaczi dzysdnia ni ma szlachù. Òb czas òkùpacje Miemcë zmienilë miono dzélnicë na ''Grabau''.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.gotenhafen.com.pl/|data przëstãpù=2016-09-13|zarchiwizowóné=2016-09-13|archiwùm=https://web.archive.org/web/20160913201043/http://www.gotenhafen.com.pl/|titel=http://www.gotenhafen.com.pl/}}</ref> Bëła to pòzwa ny wsë òb cząd [[Miemiecczé Cysarstwò|II Rzeszë]]. Na mòstkù kòl pòżdôwkù [[Gdiniô Òkrãtowniô – Mòrsczi Ùniwersytet|Gdiniô Òkrãtowniô]] [[Òbëwatelskô Milicjô]] strzéla do òkrãtowników òb czas [[Gòdnik 1970|masakrë w gòdnikù 1970 rokù]]. Zastrzélony òstôł tej [[Zbiszk Gòdlewsczi]], ùpamiãtniony pózni we frańtówce „Balada ò Janisu Wiszniewsczim”. Protestëjący nieslë jegò cało leżącé na dwiérzach wzłuż [[Mòrskô sztrasa w Gdinie|Mòrsczi sztrasë]] (tej [[Gdińsczi kòsyniérowie|Czerwionëch Kòsyniérów]]) do [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzégò]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=GRABÓWEK GDYNIA ( + ) VS ( - ) DZIELNICY|òpùblikòwóny=GDYNIA Portal Nieruchomości|data=2020-06-16|zarchiwizowóné=2020-07-08|data przëstãpù=2020-07-07|jãzëk=pl|archiwùm=https://web.archive.org/web/20200708063943/https://gdynia.city/grabowek/|url=https://gdynia.city/grabowek/}}</ref> == Transpòrt == Przechôdô tãdë òsoblëwie wôżnô [[Mòrskô sztrasa w Gdinie|Mòrskô sztrasa]], pò jaczi wëznaczoné òstałë wielné trolejbùsowé a aùtobùsowé linie łączącé centrum miasta z dalszima dzélnicama. W grańcach dzélnicë to dô banowi pòżdôwk [[Gdiniô Òkrãtowniô – Mòrsczi Ùniwersytet]] a part stacje [[Gdiniô Głównô]], równak pòżdôwk Gdiniô Grabówk, nimò pòzwë nie leżi w ny dzélnicë, ale w [[Leszczinczi|Leszczinkach]]. == Wëbróné òbiektë == * [[Parafialny kòscół|parafialny]] [[Kòscół (bùdink)|kòscół]] [[Parafiô Swiãti Familie w Gdinie|pw. sw.]] [[Parafiô Swiãti Familie w Gdinie|Familie]] * [[Mòrsczi Ùniwersytet w Gdinie|Mòrsczi Ùniwersytet]] * [[banowô stacjô]] [[Gdiniô Głównô]] (na grańcë z dzélnicą Westrzódgardzé) * Spòdlecznô Szkòła nr 52 m. błogòsławionégò ksãdza kòmandora pòdpòrucznika Władisława Miegònia * Spòdlecznô Szkòła nr 17 m. wiceadm. Józefa Ùnruga * Krézowi [[Ùrząd robòtë|Ùrząd Robòtë]] * Młodzëznowi Dodóm Kùlturë == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Gdiniô]] j9a0pc6ia23i65qb7tk9etsky63zxf6 214223 214222 2026-09-19T15:21:30Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gdiniô]] to [[Category:Dzéle Gdini]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 214223 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Uniwersytet morski.jpg|mały|[[Mòrsczi Ùniwersytet w Gdinie|Mòrsczi Ùniwersytet]]]] '''Grabówk''' ({{Jãz.|pl}} ''Grabówek'') – dzélnica [[Gdiniô|Gdinie]] grańczącô z [[Leszczinczi|Leszczinkama]] (òd nordë), [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzym]] (òd pòrénkù), [[Lasowé Gruńtë|Lasowima Gruńtama]], Witominã, [[Chwôrzno-Wiczlëno|Chwôrznã-Wiczlënã]] (wszëtczé trzë òd pôłniô) a [[Cësowsczé Pùstczi-Dãptowò|Cësowsczima Pùstkama-Dãptowã]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=Gdynianie są szczęśliwi, że mieszkają w Gdyni, nawet jeżeli oceniają nisko swoją dzielnicę|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl|jãzëk=pl|data=2020-02-19|data przëstãpù=2021-12-20|aùtór=Koprowski K.|url=https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Gdynianie-sa-szczesliwi-ze-mieszkaja-w-Gdyni-nawet-jezeli-oceniaja-nisko-dzielnice-n142424.html}}</ref> (òd zôpadu). Wiôldżi dzél Grabówka òbjimô [[Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park]]. Nôstarszé nadczidczi ò Grabówkù pòchôdają z lokacyjnégò dokùmentu [[Òksëwié|Òksëwiô]] z 1346 rokù.<ref>''Busler&nbsp;A., Grabówek, „Pomerania” (11), 2023, s. 30, ISSN 0238-9045. (pòl.)''</ref> Béł wsą klôsztoru kartuzów w [[Kartuzë|Kartuzach]] w [[Pùck|pùcczim]] krézu [[Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)|pòmòrsczégò wòjewództwa]] w II pòłowie XVI wiekù.<ref>Biskup Marian, Tomczak Andrzej, ''Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI'', [w:] ''rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna''. Toruń 1955, s. 103.</ref> == Historiô == [[Òbrôzk:SKM Gdynia Stocznia 2006 08 02 155929 ubt.jpeg|mały|Pòżdôwk Gdiniô Òkrãtowniô w 2006 rokù]] Dzélnica pòwsta w placu wsë Grabówk, pò jaczi dzysdnia ni ma szlachù. Òb czas òkùpacje Miemcë zmienilë miono dzélnicë na ''Grabau''.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.gotenhafen.com.pl/|data przëstãpù=2016-09-13|zarchiwizowóné=2016-09-13|archiwùm=https://web.archive.org/web/20160913201043/http://www.gotenhafen.com.pl/|titel=http://www.gotenhafen.com.pl/}}</ref> Bëła to pòzwa ny wsë òb cząd [[Miemiecczé Cysarstwò|II Rzeszë]]. Na mòstkù kòl pòżdôwkù [[Gdiniô Òkrãtowniô – Mòrsczi Ùniwersytet|Gdiniô Òkrãtowniô]] [[Òbëwatelskô Milicjô]] strzéla do òkrãtowników òb czas [[Gòdnik 1970|masakrë w gòdnikù 1970 rokù]]. Zastrzélony òstôł tej [[Zbiszk Gòdlewsczi]], ùpamiãtniony pózni we frańtówce „Balada ò Janisu Wiszniewsczim”. Protestëjący nieslë jegò cało leżącé na dwiérzach wzłuż [[Mòrskô sztrasa w Gdinie|Mòrsczi sztrasë]] (tej [[Gdińsczi kòsyniérowie|Czerwionëch Kòsyniérów]]) do [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzégò]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=GRABÓWEK GDYNIA ( + ) VS ( - ) DZIELNICY|òpùblikòwóny=GDYNIA Portal Nieruchomości|data=2020-06-16|zarchiwizowóné=2020-07-08|data przëstãpù=2020-07-07|jãzëk=pl|archiwùm=https://web.archive.org/web/20200708063943/https://gdynia.city/grabowek/|url=https://gdynia.city/grabowek/}}</ref> == Transpòrt == Przechôdô tãdë òsoblëwie wôżnô [[Mòrskô sztrasa w Gdinie|Mòrskô sztrasa]], pò jaczi wëznaczoné òstałë wielné trolejbùsowé a aùtobùsowé linie łączącé centrum miasta z dalszima dzélnicama. W grańcach dzélnicë to dô banowi pòżdôwk [[Gdiniô Òkrãtowniô – Mòrsczi Ùniwersytet]] a part stacje [[Gdiniô Głównô]], równak pòżdôwk Gdiniô Grabówk, nimò pòzwë nie leżi w ny dzélnicë, ale w [[Leszczinczi|Leszczinkach]]. == Wëbróné òbiektë == * [[Parafialny kòscół|parafialny]] [[Kòscół (bùdink)|kòscół]] [[Parafiô Swiãti Familie w Gdinie|pw. sw.]] [[Parafiô Swiãti Familie w Gdinie|Familie]] * [[Mòrsczi Ùniwersytet w Gdinie|Mòrsczi Ùniwersytet]] * [[banowô stacjô]] [[Gdiniô Głównô]] (na grańcë z dzélnicą Westrzódgardzé) * Spòdlecznô Szkòła nr 52 m. błogòsławionégò ksãdza kòmandora pòdpòrucznika Władisława Miegònia * Spòdlecznô Szkòła nr 17 m. wiceadm. Józefa Ùnruga * Krézowi [[Ùrząd robòtë|Ùrząd Robòtë]] * Młodzëznowi Dodóm Kùlturë == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 8pj5gk2xhp9fb29hgy875tct9l1l1fr 0 8226 214217 199814 2026-09-19T13:38:26Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/80772374|Działki Leśne]]” 214217 wikitext text/x-wiki '''Lasowé Gruńtë''' ({{Jãz.|pl}} ''Działki Leśne'') – dzélnica [[Gdiniô|Gdinie]] grańczącô z [[Grabówk|Grabówkã]] (òd nordë), [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzym]] (òd pòrénkù), [[Wiżawa Sw. Maksymiliana|Wiżawą Sw.]] [[Wiżawa Sw. Maksymiliana|Maksymiliana]] (òd pôłniô) a [[Witomino|Witominã]] (òd zôpadu). Z [[Òblëżé|Òblëżim]] ë Witominã, Lasowé Gruńtë òstałë włączoné w administracyjné grańcë Gdinie w [[1933]]. == Historiô == Nômłodszô dzélnica przedwòjnowi Gdinie wchôdô w skłôd miasta òd 1933 rokù. W latach 1928–1933 zwónô bëła Chilońsczima Lasowima Gruńtama. Dinamiczno rozwijający sã gard brëkòęôł wòlnëch terenów pòd bùdacjã. Ze wzglãdu na jegò ùsztôłtowanié i priwatną gwôsnosc gruńtów, w planach ùjimóné bëłë przédno zemie słëchającé państwù a òtôczającé Gdiniã òd zôpadny stronë. Bëła to lasnô òbéńda, pòłożonô na kraju pòlodówcowi wiżawë. Wchôdałë w skłôd chilońsczégò nadlesyństwa. W związkù z tim, co bëłë to dzewiczé zemie – przërëchtowanié jich pòd bùdacjã łączëło sã z wiôldżima kòsztama. Ne kòsztë pòtãgòwóné bëłë przez wiôldżé różnice rówiznów, kò np. w dalecznoscë kòl 350 m na zôpôd òd Tatrzańsczi sztrasë, na wësokòscë Słëpecczi sztrasë w lasu je pónkt wznôszający sã 103 m n.r.m. Wspòmniónyma terenama jakno pasownyma pòd bùdacjã wëszëznë gardu interesowałë sã ju òd 1926 r. Szło midzë jinyma ò zapòbiegnienié dzëwi parcelacje a ò stwòrzenié warënków do bùdowë gwôsnëch mieszkalnëch chëczów, cobë ùtrudnic na nen ôrt spekùlacjã mieszkaniama ë przëczënic sã do zmniészéniô do obniżki czinszu w gardze. W 1931 r. zacwierdzony òstôł òglowi stón, jaczi przewidowôł bùdacjã dzélnicë dlô „strzédno zamòżny grëpë mieszkańców”<ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór=A. Bargielska, R. Siwiec|titel=Działki Leśne niezwykła dzielnica Gdyni|wëdôwca=Region|stronë=13|jãzëk=pl|plac=Gdiniô}}</ref>. Włączoné w skłôd miasta Lasowé Gruńtë miałë 294 hektarë nadwiérzchnië, a pòdzélã zajimnãło sã Towarzëstwò Bùdowë Sedlëszczów. Zabùdowa nowëch terenów rëgnã flot ë ju w 1933 rokù z wëznaczonëch 335 bùdowlanëch parcelów 250 òstało przedónëch, a do 1934 rokù wëdóné òstałë 142 zezwòlenia na bùdowã mieszkalnëch chëczów a 50 prowizoricznëch. [[Plik:Gdynia,_Słupecka_9_1.JPG|lewo|mały|[[Mòdernizm (architektura)|Mòdernisticzny]] bùdink, Słëpeckô sz. 9]] W 1936 rokù Lasowé Gruńtë zamieszkiwało wnet 4,5 tësąca òsób i dało tam 295 bùdinków. Gdińsczé Lasowé Gruńtë, w jaczich sztrasë biegną erozyjnyma dolëznama abò wiłozama (Lasnô sz. (dzysdnia sz. Wòlnotë), Słëpeckô, Nowògrodzkô, Witomińskô), do wëbùchù [[II swiatowô wòjna| II swiatowi wòjnë]] òstałë wnet całowno zabùdowóné. Jednym òd wëbùdowónëch tej chëczów je mòdernisticzny bùdink wedle projektu Stanisława Zołowsczégò przë Słëpecczi sz. 9, ze zachòwónym pasmòwim ùkładã elewacje, parłãczącym òknowi a midzëòknowi rum razã z zaòkrãglonym nórtã w jeden cyg.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,17705811,Dom_czynszowy_przy_ul__Slupeckiej_9__Dzialki_Lesne__,,2.html|titel=Zobacz, które gdyńskie zabytki dostaną pieniądze na renowację|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=trojmiasto.wyborcza.pl|data=2015-04-06|data przëstãpù=2026-09-19|aùtór=Katarzyna Fryc}}</ref> Pòniechtërne sztrasë dzélnicë zwëskałë miona pòchôdającé òd regionów Pòlsczi ([[Szląsk]], [[Mazurë]], [[Tatrë]]) abò téż gardów ([[Jelbiąg]], [[Olsztyn|Òlsztén]]). Ze wzglãdu na pewną izolacjã dzélnicë òd westrzódgardzô zaplanowónô òsta tu bùdowa szpitala, téatru, kina. Inwesticje nie òstałë ale zrealizowóné. Głównym kómpleksã je tu z daleka widoczny kòscół, klôsztór a gimnazjum z liceùm òjców Jezujitów, òsadłëch w Gdinie w 1937 rokù, wzniosłi na wësokòscë 60 m n.r.m. przë Tatrzańsczi sz. 35<ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór=A. Bargielska, R. Siwiec|titel=Działki Leśne niezwykła dzielnica Gdyni|wëdôwca=Region|stronë=11|jãzëk=pl|plac=Gdiniô}}</ref>. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë òstôł zbùdowóny długdżi na kòl 300 métrów pòdzemny procëmlotniczi tunel pòmidzë Witomińską sz. i Òlsztéńską sz.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Odkryj-nieznane-tajemnice-Dzialek-Lesnych-n111040.html|data=2017-03-20|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl|jãzëk=pl|titel=Odkryj tajemnice Działek Leśnych|data przëstãpù=2017-03-20}}</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Gdiniô]] rzx8wzdxpl6bmc3g4nrbjnyxmj1uw5p 214219 214217 2026-09-19T13:40:35Z Terrus38 14026 214219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-DzialkiLesne.PNG|mały|Lasowé Gruńtë na kôrce dzélniców Gdinie]] '''Lasowé Gruńtë''' ({{Jãz.|pl}} ''Działki Leśne'') – dzélnica [[Gdiniô|Gdinie]] grańczącô z [[Grabówk|Grabówkã]] (òd nordë), [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzym]] (òd pòrénkù), [[Wiżawa Sw. Maksymiliana|Wiżawą Sw.]] [[Wiżawa Sw. Maksymiliana|Maksymiliana]] (òd pôłniô) a [[Witomino|Witominã]] (òd zôpadu). Z [[Òblëżé|Òblëżim]] ë Witominã, Lasowé Gruńtë òstałë włączoné w administracyjné grańcë Gdinie w [[1933]]. == Historiô == Nômłodszô dzélnica przedwòjnowi Gdinie wchôdô w skłôd miasta òd 1933 rokù. W latach 1928–1933 zwónô bëła Chilońsczima Lasowima Gruńtama. Dinamiczno rozwijający sã gard brëkòęôł wòlnëch terenów pòd bùdacjã. Ze wzglãdu na jegò ùsztôłtowanié i priwatną gwôsnosc gruńtów, w planach ùjimóné bëłë przédno zemie słëchającé państwù a òtôczającé Gdiniã òd zôpadny stronë. Bëła to lasnô òbéńda, pòłożonô na kraju pòlodówcowi wiżawë. Wchôdałë w skłôd chilońsczégò nadlesyństwa. W związkù z tim, co bëłë to dzewiczé zemie – przërëchtowanié jich pòd bùdacjã łączëło sã z wiôldżima kòsztama. Ne kòsztë pòtãgòwóné bëłë przez wiôldżé różnice rówiznów, kò np. w dalecznoscë kòl 350 m na zôpôd òd Tatrzańsczi sztrasë, na wësokòscë Słëpecczi sztrasë w lasu je pónkt wznôszający sã 103 m n.r.m. Wspòmniónyma terenama jakno pasownyma pòd bùdacjã wëszëznë gardu interesowałë sã ju òd 1926 r. Szło midzë jinyma ò zapòbiegnienié dzëwi parcelacje a ò stwòrzenié warënków do bùdowë gwôsnëch mieszkalnëch chëczów, cobë ùtrudnic na nen ôrt spekùlacjã mieszkaniama ë przëczënic sã do zmniészéniô do obniżki czinszu w gardze. W 1931 r. zacwierdzony òstôł òglowi stón, jaczi przewidowôł bùdacjã dzélnicë dlô „strzédno zamòżny grëpë mieszkańców”<ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór=A. Bargielska, R. Siwiec|titel=Działki Leśne niezwykła dzielnica Gdyni|wëdôwca=Region|stronë=13|jãzëk=pl|plac=Gdiniô}}</ref>. Włączoné w skłôd miasta Lasowé Gruńtë miałë 294 hektarë nadwiérzchnië, a pòdzélã zajimnãło sã Towarzëstwò Bùdowë Sedlëszczów. Zabùdowa nowëch terenów rëgnã flot ë ju w 1933 rokù z wëznaczonëch 335 bùdowlanëch parcelów 250 òstało przedónëch, a do 1934 rokù wëdóné òstałë 142 zezwòlenia na bùdowã mieszkalnëch chëczów a 50 prowizoricznëch. [[Òbrôzk:Gdynia, Słupecka 9 1.JPG|mały|Mòdernisticzny bùdink przë Słëpecczi sz. 9]] W 1936 rokù Lasowé Gruńtë zamieszkiwało wnet 4,5 tësąca òsób i dało tam 295 bùdinków. Gdińsczé Lasowé Gruńtë, w jaczich sztrasë biegną erozyjnyma dolëznama abò wiłozama (Lasnô sz. (dzysdnia sz. Wòlnotë), Słëpeckô, Nowògrodzkô, Witomińskô), do wëbùchù [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] òstałë wnet całowno zabùdowóné. Jednym òd wëbùdowónëch tej chëczów je mòdernisticzny bùdink wedle projektu Stanisława Zołowsczégò przë Słëpecczi sz. 9, ze zachòwónym pasmòwim ùkładã elewacje, parłãczącym òknowi a midzëòknowi rum razã z zaòkrãglonym nórtã w jeden cyg.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,17705811,Dom_czynszowy_przy_ul__Slupeckiej_9__Dzialki_Lesne__,,2.html|titel=Zobacz, które gdyńskie zabytki dostaną pieniądze na renowację|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=trojmiasto.wyborcza.pl|data=2015-04-06|data przëstãpù=2026-09-19|aùtór=Katarzyna Fryc}}</ref> Pòniechtërne sztrasë dzélnicë zwëskałë miona pòchôdającé òd regionów Pòlsczi ([[Szląsk]], [[Mazurë]], [[Tatrë]]) abò téż gardów ([[Jelbiąg]], [[Olsztyn|Òlsztén]]). Ze wzglãdu na pewną izolacjã dzélnicë òd westrzódgardzô zaplanowónô òsta tu bùdowa szpitala, téatru, kina. Inwesticje nie òstałë ale zrealizowóné. Głównym kómpleksã je tu z daleka widoczny kòscół, klôsztór a gimnazjum z liceùm òjców Jezujitów, òsadłëch w Gdinie w 1937 rokù, wzniosłi na wësokòscë 60 m n.r.m. przë Tatrzańsczi sz. 35<ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór=A. Bargielska, R. Siwiec|titel=Działki Leśne niezwykła dzielnica Gdyni|wëdôwca=Region|stronë=11|jãzëk=pl|plac=Gdiniô}}</ref>. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë òstôł zbùdowóny długdżi na kòl 300 métrów pòdzemny procëmlotniczi tunel pòmidzë Witomińską sz. i Òlsztéńską sz.<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Odkryj-nieznane-tajemnice-Dzialek-Lesnych-n111040.html|data=2017-03-20|òpùblikòwóny=trojmiasto.pl|jãzëk=pl|titel=Odkryj tajemnice Działek Leśnych|data przëstãpù=2017-03-20}}</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Gdiniô]] gm606049fw5k1a6gfyfs4gqkt5lgtfc 0 11619 214220 214054 2026-09-19T13:44:02Z Iketsi 3254 Pòmòrzanie 214220 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL księstwo pomorskie COA.svg|mały|Herb Pòmòrsczégò Ksãżstwa]] [[Òbrôzk:2009-05-30-polska-by-RalfR-30.jpg|mały|Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Szczecënie]] '''Pòmòrsczé Ksãżstwò''' ({{jãz.|de}} ''Herzogtum Pommern'', {{jãz.|la}} ''Ducatus Pomeraniae'', {{jãz.|pl}} ''Księstwo Pomorskie'') bëło państwã w [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt]]ã, chterné słëchało [[Swiãte Cesarstwo Rzimsczé|Swiãtémù Cesarstwù Rzimsczémù]]. Òno òbstoja przez czileset lat – do 1648 rokù, czej jegò òbéńdã rozdzelelë midzë sebie [[Brambòrskô]] ë [[Szwedzkô]]. Nim sprôwialë [[Grificë]], chterni mielë czile stolëcznich gardów (m. jin. [[Szczecëno]] ë [[Wolgast|Wòlëgòszcza]]). Pòczątkòwo tu mieszkalë [[Pòmòrzanie]]. Pòzdze jeden dzél lëdztwa (wikszi) gôdôł pò miemieckù, a drëdżi (miészi) pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Geograficzné pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: òk. 30 000 km² * Nôwiãkszé jezoro: [[Łebskò]] * Nôwikszô òstrów: [[Rujana]] * Nôwëższi pónkt: [[Szëmrëca|Semierzëckô Góra]] – 256,5 m n.r.m. [[Òbrôzk:SchlossWolgastMM.1652.JPG|mały| Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Wòlëgòszczi]] [[Òbrôzk:Lubinus Duchy of Pomerania Map 1618 monocromatic.jpg|mały|Kôrta Pòmòrsczégò Ksãżstwa]] == Historiô == * 1121 – Pòmòrzónóm pòradzëł [[Bolesłôw Krzëwogãbi]] i kôzôł jim sã ochrzcëc. * 1124–1128 – Pòmòrzónów ochrzcëł [[Swiãti Òto]]. * 1238 – Ksãżyca Bògùsłôwa nazwalë ''dux Cassubie'': "Ksyżã [[Kaszëbskô|Kaszëbsczi]]" (pòzdze òn sam zaczął brëkòwac nen titel). To bëł pierszi rôz, czej bëła brëkòwanô pòzwa ''Kaszëbskô''. * [[Barnim III]] (1320-1368) zjinaczëł titel na ''dux Cassuborum'': "Ksyżã [[Kaszëbi|Kaszëbów]]". * 1534 – w Pòmòrsczi bëł przëjãti [[Lëterstwò|lëteranizm]]. * 1637 – ùmôrł slédni ksyżã, [[Bògùsłôw XIV]]. == Pòdzelenié ksãżstwa == Ksãżstwò bëło czãsto pòdzeloné. Zjednoczoné bëło do 1160 rokù ë w latach 1264–1295, 1478–1531, 1625–1637. Dzélné ksãźstwa są: * [[Dëmińsczé Ksãżstwò]] (1160–1264) * [[Szczecëńsczé Ksãżstwò]] (1160–1264, 1295–1523, 1532–1625) * [[Słëpsczé Ksażstwò]] (òk. 1210/1368–1478) * [[Sławeńsczé Ksãżstwò]] (1190–1238) * [[Wòłogòsczé Ksãżstwò]] (1295–1478) * [[Szczecëneczé Ksãżstwò]] (1368–1390) * [[Bardzczé Ksãżstwò]] (1376–1478, 1569–1625) * [[Stôrgardzczé Ksãżstwò]] (1377–1478) * [[Darłowsczé Ksãżstwò]] (1569–1625) * [[Wòłogòskò-Słëpsczé Ksãżstwò]] (1532–1625) == Bytnowe lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrskô]] tqlpfpv53y6mtn5npbjf7wrmxzt3dtv 10 12166 214238 202088 2026-09-19T18:03:36Z Terrus38 14026 214238 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#FC0013; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{titel<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{titel}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òbrôzk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{céch|}}}|[[Òbrôzk:{{{céch|}}}|90x90px]]{{#if:{{{òpisënk céchù|}}}|<br/>{{{òpisënk céchù}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{môl dzejaniégò<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl dzejaniégò|{{{môl dzejaniégò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data nôrodzeniégò}}}{{{data nôrodzeniégò}}} |{{#if:{{{data nôrodzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|i&nbsp;môl}} nôrodzeniégò |Môl nôrodzeniégò }} |{{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}} |{{{data nôrodzeniégò}}} {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|<br />{{{môl nôrodzeniégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë}}}{{{môl smiercë}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{przëczëna smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|Przëczëna smiercë|{{{przëczëna smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrodnosc<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrodnosc|{{{nôrodnosc}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{1. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{1. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{2. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{2. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{2. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{2. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{3. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{3. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{3. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëznanié]]|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kòścół (òrganizacjô)|Kòscół]]|{{{kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{inkardinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Inkardinacjô]]|{{{inkardinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{klôsztorné slëbë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Klôsztorné slëbë]]|{{{klôsztórné zdënczi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{diakònat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Diakón|Diakònat]]|{{{diakònat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òrdinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òrdinacjô (religiô)|Òrdinacjô]]|{{{òrdinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{prezbitérat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Prezbitéra|Prezbitérat]]|{{{prezbitérat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô nominacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Biskùp|Biskùpskô nominacjô]]|{{{biskùpskô nominacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô kònsekracjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kònsekracjô|Biskùpskô kònsekracjô]]|{{{biskùpskô kònsekracjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëbiér patriarchë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Patriarcha|Wëbiér patriarchë]]|{{{wëbiér patriarchë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kardinalskô kreacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kardinôł|Kardinalskô kreacjô]]|{{{kardinalskô kreacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{titlowi kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Titlowi kòścół]]|{{{titlowi kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié kardinalsczi pòczestnotë|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòntifikat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Pòntifikat]]|{{{pòntifikat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié dëchòwnégò stanu<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié dëchòwnégò stanu|{{{stracenié dëchòwnégò stanu}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdrzōdła<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdrzōdła}}} Tekstë we Wikizdrzódłach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{internetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{internetowô starna}}} Internetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- |} <noinclude> Nen infòbòks mòże bëc pòmòcny przë artiklach na témã ksãżi, klôsztorników, hierarchów a jinszich dëchòwnëch òsób. Òstôł òn przedolmaczony ze szlachòwny szablónë ze szląsczi Wikipedie. Òriginalny infòbòks mòże òbaczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Duchow%C5%8F_%C3%B4soba_infoszachtla tuwò]. Żëczã wszëtczim, co mdą ùżiwelë negò infòbòksu wiele zwënégòw w ùsôdztwie nowëch artiklów i rozkòscérzanim stôrëch. ==Szablóna== <nowiki> {{Dëchòwny infòbòks | miono = | òriginalné miono = | titel = | òbrôzk = | òpisënk òbrôzka = | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = | data nôrodzeniégò = | môl nôrodzeniégò = | data smiercë = | môl smiercë = | przëczëna smiercë = | môl spòczinkù = | nôrodnosc = | 1. fónkcjô = | 1. fónkcjô cząd = | 2. fónkcjô = | 2. fónkcjô cząd = | 3. fónkcjô = | 3. fónkcjô cząd = | wëznanié = | kòscół = | inkardinacjô = | klôsztorné slëbë = | diakònat = | òrdinacjô = | prezbitérat = | biskùpskô nominacjô = | biskùpskô kònsekracjô= | wëbiér patriarchë = | kardinalskô kreacjô = | titlowi kòscół = | stracenié kardinalsczi pòczestnotë = | pòntifikat = | stracenié dëchòwnégò stanu= | nôdgrodë = | pòdpis = | commons = | internetowô starna = </nowiki> <noinclude>[[Kategòrëjô:Infoboxë]]</noinclude> 09swznxj30zenlaywxy0okmt0b8gr4m 2 12236 214213 196061 2026-09-19T13:32:28Z Iketsi 3254 Zrzeszińcë 214213 wikitext text/x-wiki == Przëvjitanjé == {{Babel|csb-3|pl|en-1|be-1|uk-1|ru-1}}Laudetur Iesus Christus et Semper Virgo Maria! Sertno vjitóm vas na mòji wosobjistji starnje brëkòvnjikã. Jô jem baro rôd,że wob rézã pò snôżji, chòc dërch përznã dzëvji krôjnje, jakõ je kaszëbskô Vikipedijô, vë zavanożëlë vë mòjé skrómjé pargji. :) Czejcë sã tuwo,jak kòl se ji dołożnjicë sã bëlnõ arbatkõ,a jô tjimczasã rzeknã cos wo se. == Kjilë słóv wo mje == [[Òbrôzk:Barnstar TemplateGuru.svg|mały|164x164px|za stwòrzenié zacht szablónów dlô kaszëbsczi Wikipedie òd brëkòwnika [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]]]] Jô sã zvjã Lubòckjich Jakùb. Wurodzëł sã jem vë 2002 rokù vë nôsnôższim dzélù Kaszëb, Pòlskji ji svjata- na Nordze. Vë 2018 rokù zaczõł jem wuczbã vë Salezjańskjim Liceùm vë Rëmji, dze pòd cëskã mòjéwo drëcha Klebbóv Matjisa,a téż lechturë opus magnum kaszëbskji lëtraturë- [[Żëcé i przigòdë Remùsa|Żecéwo ji przigòdóv Remùsa]],jakjé won mjôł mje zabjédovónjé ji pòżëczónjé, dokòna sã mòjé kaszëbskjé przebùdzenjé. Wodnõdka jô móm starã dzejac dlô kaszëbskji kùlturë,érbë,jãzëka ji svjõdë. Vë editovanjé Vikipedijë zaangażovôł sã jem vë 2021 rokù,chòc drobnjé edicje zdarzałë mje sã téż chùtnji bez kònta. Mòjim snjenjém ji célã je pòdvëższenji woglovji nivjiznë kaszëbskji Vikipedijë ji dołożenjé swoji cedżełkji dlô wuczënjenéwo ji bëlno rozkòscjérzónjim zdrzódłã rzetelnji vjédzë,z jakjéwo Kaszëbji mòglë bë vë rôdnji mòvjé dovjedzëc sã vôrtnjich vjadłóv, a mòjim strzódkã do néwo célu je pòdjimanjé staróv,bë pjisac rozkòscjérzóné artiklë na bëlnji njivjiznjë ji rozkòscjérzanjé ju dërëjõcjich. Jô jem wod dzecka praktikùjõcjim katolëkã, kòchajõcjim Jezësã ji Nôsvjãtszõ Marijã Pannã i przërzëszónjim do svjãtjéwo Kòscoła ji vjelostalatnji Christusovji wuczbë. Jô jem téż tradicjonalëstõ,mònarszëstõ,a téż szczerjim kaszëbskjim i pòlskjim patrijotõ. Jô wodrzëcëvóm równak tpzv. endopòlskòtã, wopjartõ na jakòbjińskji trëcëznje etnonacjonalëznë, njikvjõcõ jednotã ji bracynstwo mjidze lëdama i nôrôdama tak dôvnji Rzeczëpòspóljiti,jak ji dzysdnjovéwo pòlsczéwo państva. Blëskô je mje za tô aùtentjicznô,neòsarmackô pòlskòta,rozmjanô jakno pòspólnota namjenjenjéwo, parłãczõcõ hewotnjé lëdë ji nôrôdë vë pòspólnji vjérzë,vôrtnotach, jednocë ji miłocë, pòd berłã Prawovjernéwo Króla. Jeżlë jidze wo pòzdrzatk na kaszëbskòtã,jidõc stegnõ,jakõ vëdëptalë tak stolëmnjé kaszëbskji dzejôrzë,jak [[Florión Cenôwa|Cenôvóv Florjón]],[[Aleksander Majkòwsczi|Majkòvskjich Aleksander]], czë [[Zrzeszińcë|Zrzeszjéńcovje]], stojã na gruńcë etnjiczno-kùlturnji apartnotë [[Kaszëbi|Kaszëbóv]] jakno apartnéwo lechikjéwo,zôpôdnosłovjańskjéwo nôrôdu,chòc zrzëszónjéwo z Pòlskõ vëżji vspòmnjónõ pòspólnotõ namjenjenjéwo. Jô jinteresëjã sã historëjõ, [[Słowiańsczé jãzëczi|słovjańskjima]] ji mjenszëznovjima jãzëkama, a téż vjeloma jinszjima rzeczama. Vë wolnëch sztótach jô lubjã czëtac rozmajitjé prasovjé ji sécovjé artjiklë,słëchôc mùzikji,a téż spãdzjivôc czas z mòjõ wulëdónõ rodzëznõ ji drëchama. == Mòji vkłôd vë Vikipedijã == Tak,jak mjôł jem vspòmnjónjé vëżji, mòjõ spòdlovõ mòtjivacëjõ,dzãka jakji jô dołõczjił do Vikipedijovji spòlëznë,je chãcba dorzëcënjéwo swoji cedżéłkji do pòdnjesjenéwo jaknotë kaszëbskji Vikipedijë. V tim célu jô móm starã wusôdzac artjiklë jak nôlëpszji jaknotowo ji jak nôbarżji rozkòscjérzónjé,a téż rozkòscjérzac në ju wusôdzônjé. Pókji co nje je tewo vjele, le jô móm nôdzëjã,że z czasã mdze vjicji. Wokróm artjiklóv jô wusôdzôm téż szablónë ji vjadłotôflë,abë bëłë wone jak nômjilecznjiszji dlô woka. === Artjiklë wusôdzónjé bez mje pòdlë pjisënkù z 1996 rokù === * [[Ks. Frãcëszk Blachnicczi]] * [[Neòbùrbòńskô Rësznota]] * [[Bp Bernat Tissier de Mallerais]] === Artjiklë wusôdzónjé bez mje pòdlë [[Klasiczni varianjt|klasiczjéwo pjisënkù]] === ''Pókji co felëje.'' === Vjadłotôflë wusôdzónjé bez mje === * [[Szablóna:Deszewny infobox]] * [[Szablóna:Pòliticznô partiô]] * [[Szablóna:Firma infobox]] * [[Szablóna:Welacëjnô wiadłokôstka]] * [[Szablóna:Pòlitik wiadłokôstka]] r87n18md0kn2jz5cuienyeh9fyp9sko 11 12543 214209 196182 2026-09-19T13:22:16Z Iketsi 3254 Ùniô 214209 wikitext text/x-wiki == Symbole == Trzeba zmodyfikować szablon tak, aby symbole państwowe (''fana'' ë ''herb'') nie były obowiązkowe tylko opcjonalne. Byłbym wdzięczny, jeżeli ktoś kto umie taką zmianę wprowadzić by się tym zajął. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 00:44, 4 łżë 2026 (CEST) :@[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]]: [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Szabl%C3%B3na%3AInfobox-pa%C5%84stw%C3%B2&diff=193764&oldid=193758 Zrobione!] —[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:49, 4 łżë 2026 (CEST) == Pôrã jiwrów z szablónã == Próbòwôł jem ùżëc szablónë do artkila ò [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]], le widzã, że pò prôwdze nie jidze jak. Terô, jak to piszã, próba ùżëcégò szablónë je w mòjim [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy/zapisownik|brudnopisu]]. Sóm nie rozmiejã tegò ùprawic, tej piszã tuwò, jaczé móm jiwrë i mdã wdzãczny, jak chtos je ùprawi: * Herb je òbrzészkòwi - jeżlë sã nick nie dô, to pòle wcyg sã pòkazëwô. * Stolëcë są aùtomaticzno jakno pòwrózk, tej nie mògã dac pôrã gardów. * Ni mògã dac przédnika Eùropejsczi Radzëznë, cze przédnika Eùropejsczi Kòmisje - mają pòdpis prezydeńt i premiéra, co prôwdą doch nie je. * W placu ''gwôsné miono'' pòkaziwô sã ', jeżlë nick nie dóm. --[[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 00:53, 20 łżë 2026 (CEST) :Update: :* pkt. 1 - wcyg je jiwer, :* pkt. 2 - jô bë mógł ùsënąc pòwrózk z infoboxu, le nie wiém czë to nie mdze jiwer w jinszëch, :* pkt. 3 - to jem zrozmiôł, jak zrobic:), :* pkt. 4 - tuwò jiwru ju ni ma. :Infobox je ju na stronie [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], jeżlë chtos chce òbaczëc, jak to wezdrzi. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 00:59, 23 łżë 2026 (CEST) ::[https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=E%C3%B9ropejsk%C3%B4_%C3%99nij%C3%B4&curid=1426&diff=196180&oldid=196173 Jô bédëjã] [[Szablóna:Infobox pòliticznô òrganizacjô]]. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:32, 23 łżë 2026 (CEST) oxye0649gh8s750korryk8mwxyfapsj 2 12568 214207 211072 2026-09-19T13:20:00Z Iketsi 3254 Ùniô 214207 wikitext text/x-wiki {{babel |pl |csb-4 |en-3}} == Mòjn [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|border|25px]]== Kònrôd. [[Kaszëbi|Kaszëba]]. Zamiona òn/jegò. Sztudéra kaszëbsczi etnofilologie. Móm starã dofùlowiwac kaszëbskòjãzëkòwą wikipediã jak sã dô. Rozmiejã pisac pò kaszëbskù artikle dobrze, wikipediowé techniczné zachë jidą mie gòrzi. Jeżlë môsz pëtanié abò brëkùjesz jãzëkòwi pòmòcë, rôczã do pisaniégò na starnie mòji diskùsje:) '''''Pzdr''''' '''[[Specjalnô:E-mail/Rzadtymczasowy|Napiszë do mie mejla]] [[Òbrôzk:Apple for Healthy Liver.jpg||40px]]''' [[Òbrôzk:Gdynia, Wybrzeze i Kaszuby 1935 (92680044).jpg|mały|Gdiniô, Ùbrzég a Kaszëbë 1935]] == Co jem zrobił [[Òbrôzk:Banana on whitebackground.jpg||25px]]== === Ùsadzoné bez mie [[Òbrôzk:Puppy Dog on White.jpg|38x38px]]=== * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] * [[Archikatedralny sobór sw. Jurë we Lwòwie]] * [[Mandaryna]] ''(znajeta ewrynajt?)'', [[Zara Larsson]], [[PinkPantheress]] * [[Zohran Mamdani]], [[Bernie Sanders]] * [[Plan Schumana]], [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|EWWiS]], [[Ùgòda z Maastricht]], [[Eùropejsczi Parlament]], [[Eùroband]] === Gdze móm wiôldżi wkłôd [[Òbrôzk:Orange and white tabby kitten (no background).png||25px]]=== * [[Partiô Razã]] * [[Eùropejskô Ùniô]] [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy/zapisownik|''<small>brudnopis</small>'']] sori1yijaybvphzsbbzvu4tknelgnyb 2 13007 214208 200860 2026-09-19T13:20:25Z Iketsi 3254 Ùniô 214208 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô | mióno = Partëjô Szacënkù ë Wòlnotë | òryginalné mióno = Tisztelet és Szabadság Párt | logo = TISZA_2024.svg | krôj = {{Krôj pòdôwczi Madżarskô}} | skrócënk = Tisza | przédnik = [[Mòdżorów Pioter]] | przédny sekretéra = | ùsôdztwò = 23 pajicznika 2020 | rozrzeszënié = | adrésa = 3330 Eger, Dobó István utca 16 | nôlëżnicë = | deja = chrzescëjańskô demòkracëjô, kònzerwatiwnô liberalëzna, proeùropejizna, procëmkòrupcijnota | ékònomiczni pòzdrzatk= wòlni rënk | wielnota = | midzënôrôdné = | eùrokarno = Karno Eùropejsczi Lëdowi Partëjë | młodzëznówkô = Peace – Ifjúsági Tisza Sziget | białkòwkô = | farwë = {{Legéńda|#091b3f|czôrni}}{{Legéńda|#89E7FF|jasnomòdri}}{{Legéńda|#ED4551|czerwióni}}{{Legéńda|#FFFFFF|biôłi}}{{Legéńda|#24B574|zélóni}} | commons = | jinternetowô starna = https://magyartisza.hu | mańdatë = Jo | mańdatë1_titël = Pòsélcë na ùstãpùjącé Nôrôdné Zéńdzenié | mańdatë1 = {{ùdzél|0|199|#89E7FF}} | mańdatë2_titël = Pòsélcë na przińdné Nôrôdné Zéńdzenié | mańdatë2 = {{ùdzél|141|199|#89E7FF}} | mańdatë3_titël = Kòmitatowé radzëcëlë | mańdatë3 = {{ùdzél|0|381|#89E7FF}} | mańdatë4_titël = Przédné Zéńdzenié [[Bùdapeszt|Bùdapesztu]] | mańdatë4 = {{ùdzél|10|33|#89E7FF}} | mańdatë5_titël = Eùropòsélcë <br> (madżarsczé môlë) | mańdatë5 = {{ùdzél|7|21|#89E7FF}} | mańdatë6_titël = | mańdatë6 = | mańdatë7_titël = | mańdatë7 = | mańdatë8_titël = | mańdatë8 = | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} '''BÔCZENK''': Hewòtna starna jesz nie je skùńczónô! Proszã ò wstrzimanié sã òd samòstójnégò przenoszeniégò ji do Wikipedëjë. '''Partëjô Szacënkù ë Wòlnotë''' (madż. ''Tisztelet és Szabadság Part''), lepi znónô pòd krócëchną pòzwą '''TISZA''' (czët. ''Tisa''), abò '''Partëjô Tisza''' (madz. ''Tisza Párt'') je [[Madżarskô|madżarską]] pòliticzną partëją, ùsôdzóną w 2020 rokù. Mô òna wëstrzôdnoprawiznowi, kònzerwatiwno-liberalni, proeùropejsczi a pòpùlisticzni pòzdrzatk. Òd 2024 rokù ji przédnikã je [[Mòdżorów Pioter]], pòd jaczégò przédnictwã Tisza ùzwëska [[Parlamentarnô welacëjô w Madżarsce w 2026 rokù|dwa lata pózni]] dwie trzecë mańdatów w Nôrôdnim Zéńdzeniém, òdpichającë pò 16 latach òd przédnictwa donëchczas rządzący Fidesz.<ref>[https://www.origo.hu/belpol/2026/04/valasztas-2026-vegeredmeny-tisza-part-fidesz-mi-hazank Rëchòwanié głosów je skùńczóné,më pòkazujemë òficjalné wińdzenié.], origo.hu, 20 łżëkwiata A.D. 2026 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]). </ref> ==Historëjô== ===Ùsôdzenié=== Partëjô Szacënkù ë Wòlnotë òsta ùsôdzónô 23 pajicznika 2020 rokù bez Sabów Atilã a Déaków Baltazara, miewcã môlowégò Radia Eger<ref>Na radiosztacëjô ju nie òbstoji.</ref> a radzëcëla Egeru z rëmieniégò Fideszu w latach 2000.<ref>Déaków Baltazar béł nôlëżnikã Fideszu do 2009 rokù, czej gardowé sztrukturë ti partëjë w Egerze òstałë rëmniãté bez ji òglowòmadżarsczé przédnictwò. Ga ùsôdzónô nowé, nie òstôł òn do nich przëjimniãti. </ref><ref>Lendżelów Tibór: [https://hvg.hu/itthon/20240410_magyar-peter-partja-tisztelet-es-szabadsag-part-valasztas-egri Mòdżorów Pioter miôł przëjimniãté ùspióną "wòlną òd dejologije, westrzódnoprawiznową" partëjã, jakô nie mia bróné ùdzélù w welacëjach a wëzwëskôł jakno swòją.]], hvg.hu, 10 łżëkwiata A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]). </ref>Piérszim przédnikã partëjë òstôł Sabów Atila, a pòdprzédnikama- Déaków Baltazar a Szomodiowô Elżbieta. W pierwòsznych założënkach Tisza mia bëc partëją "wòlną òd dejologijë" a nie ùmôlnia sã ni pò lewi, ni pò prawi starnie madżarsczi pòliticzni binë.<ref name=":0">Wajlerów Vilmos: [https://telex.hu/belfold/2024/04/10/tisza-part-tisztelet-es-szabadsag-magyar-peter-deak-boldizsar-szabo-attila Rãczno robióné YouTubòwé filmiczi a dwadzestopąnktowô programa- Mòdżorów Pioter doparłãcził do dëbeltòsobòwi partëjë na Eùrowelacëjã], telex.hu, 10 łżëkwiata A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-02], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]])</ref> Pierszą pòdjimizną nowi partëjë bëłô réza òbadwóch przédników pò cawni Madżarsce, jaką ùpùblicznialë w fòrmie wideòbloga na platfòrmie YouTube. Przédnikóm towarzëł aùtôł z przëwôrką, na jaczé bëłë mërczi partëjë a madżarsczé fanë. Pòwsta téż ji jinternetowô starna, dze mòżna bëło m.jin. zapòznac za nônejsczą, dwadzestopąnktową programą Tiszë. <ref>[https://web.archive.org/web/20240410183603/https://tiszteletpart.hu/ Dôwnô starna Tiszë],zaarchiwizowónô z [https://tiszteletpart.hu/ òryginalni starnë] [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]). </ref> Tisza chca wësztartowac w [[Parlamentarnô welacëjô w Madżarsce w 2022 rokù|parlamentarny welacëjë w 2022 rokù]], równak nie ùda jima sã wëstawic swòji krajowi lëstë, ni jindiwidualnych kandidatów w jednomandatowich òbéńdach, nawetka w Egerze.<ref name=":0">Wajlerów Vilmos: [https://telex.hu/belfold/2024/04/10/tisza-part-tisztelet-es-szabadsag-magyar-peter-deak-boldizsar-szabo-attila Rãczno robióné YouTubòwé filmiczi a dwadzestopąnktowô programa- Mòdżorów Pioter doparłãcził do dëbeltòsobòwi partëjë na Eùrowelacëjã], telex.hu, 10 łżëkwiata A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-02], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]])</ref> W lëpińcu ji przédnicë próbòwalë jesz z dwoma jinszima partëjama wëstąpic z pòdjimizną referendum w sprawie wejscégò Madżarsczi do Eùropejsczi Prokùraturë. Pòdjimizna równak òsta òdrzëcónô bez fòrmalné felënczi. Òd tégò czasu partëjô òprzësta na jaczis czas aktiwnotë. <ref name=":0">Wajlerów Vilmos: [https://telex.hu/belfold/2024/04/10/tisza-part-tisztelet-es-szabadsag-magyar-peter-deak-boldizsar-szabo-attila Rãczno robióné YouTubòwé filmiczi a dwadzestopąnktowô programa- Mòdżorów Pioter doparłãcził do dëbeltòsobòwi partëjë na Eùrowelacëjã], telex.hu, 10 łżëkwiata A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-02], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]])</ref> ===Doparłãczenié Mòdżora a eùrowelacëjô w 2024 rokù=== Zwrotnym pąnktã w historëjë partu bëło doparłãczenié do négò [[Mòdżorów Pioter|Mòdżorów Piotera]], dôwnégò nôlëżnika Fideszu, jaczi w 2024 rokù òdëszëdł z partëjë pò [[Òbłaskawieniowô pòmiana Nowakòwi Katarzënë|pòmianie]] zrzeszóny z òbłaskawieniém bez prezidentkã Madżarsczi Nowakòwą Katarzënã pòdprzédnika dzecny chëczë òdpòwiedzalnégò za tajenié pedofilsczich aktów jegò pòdwëższégò. W pòmianã bëłô zaangażowónô téż dôwnô Mòdżorowô białka, Wòrgòwnô Judita, chtërna jakno minystérka sprawiedlëwòtë kòntrasygnowa òbłaskawienié. Pò zwãcznych wëdowiédzach dlô òpòzicijnëch mediów a ùjawnieniém wielu jinszich pòmianów sparłãczónëch z Fideszowim przédnictwã, Mòdżorów miôł zorganizowóné czilë wiôldżich procëmrządowich manifestacëjów. Kòl négò zapëzgla sã téż rësznota, pòzwónô pózni Talpra Magyarok Közössége (madż. ''Wëcmanizna "Pòwstanita, Madżarowie!"''). Chcącë wząc ùdzél w mający môl w nym rokù [[Welacëjô do Eùropejsczégò Parlameńtu w Madżarsce w 2024 rokù|eùrowelacëji]], Mòdżor mùszôł miec nalazłé partëjã, z jaczi bë mógł wësztartowac. <ref>Pòdlë madżarsczégò welôwnégò zôkònu w welacëjach do Eùropejsczégò Parlameńtu mògą brac ùdzél blós partëjë, jaczi w dniu ògłoszeniégò welacëjë òbstojałë. Timczasã prezident Madżarsczi Szuljoków Tomôsz miôł rozpisóną eùrowelacëjã w 2024 rokù czilë dni pò ògłoszeniém bez Mòdżora chãcbë sztartu w ni, co bëło lëżnoscą, dlô jaczi ni mógł òn wejsc do welacëjë ùsôdzóną bez se na spòdlim swòji rësznotë partëją, bò jeżlë òn bë taką miôł ùsôdzóné, bëło bë to ju pò rozpisaniém welacëjë. Stądka jedurną òpcëją dlô wëcmaniznë Talpra Magyarok a ji przédnika béł sztart w òpiarcém ò ju òbstojący part. </ref> Jegò wëbiér pôdł prawie na Tiszã, bò Mòdżorów ùznôł, eż na partëjô mô programã nôblëższą deji jegò rësznotë, a sómô pòzwa, tak w fùl wersëjë, jak w skrócënkù, mô bëlné zrzeszë. Nôlëżnicë TMK z czasã zajãlë wikszosc wôrtnich stanowiszczów w partëjë, a sóm Mòdżorów òstôł ji pòdprzédnikã, a téż przédnim kandidatã na eùrowelacëjny lëscë Tiszë. <ref name=":1">Czeków Bòlasz, Hòrwat-Kawajowô Andreja:[https://telex.hu/english/2024/04/11/peter-magyar-announces-his-party Mòdżorów Pioter ògłoszëł swòją partëjã], telex.hu, 11 łżëkwiata A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-01], ([[Anielsczi jãzëk|aniel.]])</ref> Mającô môl 9 czerwińca eùrowelacëjô skùńcza sã zwënégą partù, jaczi ùzwëskôł 29,6% głosów, co bëło drëdżim pò Fideszu, wińdzeniém w Madżarsce a przełożëło sã na 7 mańdatów na 21 namieniónëch Madżaróm. <ref name= ":2">[https://vtr.valasztas.hu/ep2024 Wińdzenié welacëjë do Eùropejsczégò Parlamentu], Krajowé Welôwné Bióro, 7 czerwińca A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-01], ([[Anielsczi jãzëk|aniel.]]) </ref> Eùropòsélcë Tiszë doparłãczëlë do karna Eùropejsczi Lëdowi Partëjë w Eùropejsczim Parlamence, nie wchôdającë równak w ji òbrëmienié, co spòwòdowa wińscé z EPP mdący kòalicjantã Fideszu Chrzescëjańskò-Demòkratny Lëdowi Partëjë. <ref>Sóm Fidesz béł wińszłi z EPP 18 strëmiannika 2021 rokù, pò dwóch latach zawieszeniégò bez przédnictwò eùropartëjë w prawach nôlëżnika. </ref> <ref>Herczegów Mark: [https://444.hu/2024/06/18/a-tisza-part-felvetele-miatt-a-kdnp-kilep-az-europai-neppartbol W związku z przëjimniãcém Partëjë Tisza, KNDP mdze weszłô z EPP], 444.hu, 18 czerwińca A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]])</ref> Tarrów Zoltan òstôł przédnikã delegacëjë Tiszë do EPP, Kùljów Ãdris òstôł pòdprzédnikã Kòmisëjë Òbarnë Nôtërnégò Strzodowiszcza (ENVI), a Gerszeniowô Gabriela- pòdprzédniczką Kòmisëjë Regionalnégò Rozwiju. <ref>Gyevajów Zoltan: [https://www.szabadeuropa.hu/a/igy-valtotta-meg-a-tisza-part-a-belepojegyet-europaba/33061127.html Na nen ôrt Tisza mia dostóné bilietã do Eùropë],Radio Wòlnô Eùropa, 17 zélnika A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]) </ref> ===Samòrządzenowô welacëjô w 2024 rokù=== W tim sómim rokù mia w Madżarsce môl [[Samòrządzënowô welacëjô w Madżarsce w 2024 rokù|samòrządzënowô welacëjô]]. Tisza pòstanowiłô nie brac ùdzélù w wikszoscë miónków, ògreńczającë sã blós do [[Samòrządzënowô welacëjô w Bùdapeszce w 2024 rokù|wëstawieniégò kandidatów]] do [[Przédné Zéńdzenié Bùdapesztu|Przédnégò Zéńdzeniégò Bùdapesztu]], w jaczich ùzwëska 216 609 głosów (27,34 %), wprowadzającë do Zéńdzeniégò 10 radzëcëlów a ùsôdzającë w nim drëdżé co do wiôlgòtë karno.<ref> [https://vtr.valasztas.hu/onk2024/valasztopolgaroknak/jelolo-szervezetek/1519?tab=results&filter=country Tisza- Partëjô Szacënkù ë Wòlnotë], Krajowé Welôwné Bióro, 9 czerwińca A.D. 2024 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]) </ref> ===Przërëchtowania do parlamentarni welacëjë=== ===="Głos nôrôdu"==== W strëmiannikù 2025 rokù Mòdżorów ògłoszëł rozpòczãcé niefòrmalny wëdowiédzë, w jaczi prosył Madżarów ò òdpòwiédz na 13 pëtaniów. Pëtowina mògłô bëc wëfùlowónô jaderno abò òsoblëwò, a ji wińdzenié mia bëc dargòwskôzą dlô dalszich dzejaniów Tiszë. Wzãło w ni ùdzél 1 137 266 sztëk lëdzy. Òkróm slédnégò pëtaniégò, tikającégò sã nôlëżnictwa [[Ùkrajina|Ùkrajińsczi]] w [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnijë]], dze dbë bëłë barżi pòdzélóné, na wszëtczé òstałé pëtania wicy jak 90% respòndentów wëlowa za "Jo".<ref name= :"3">[https://24.hu/belfold/2025/04/13/magyar-peter-tisza-part-nemzet-hangja-szavazas-eredmeny/ Głos Nôrôdu: 98,7 za nôlëżnictwã Madżarsczi w EÙ,58,2% za nôlëżnictwã Ùkrajińsczi- Tiszowé przédnictwò mia bë zrobic referendum w ti drëdżi sprawie], 24.hu, 13 łżëkwiata A.D. 2025 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]) </ref> Hewò fùl wińdzenié wëdowiédzë:<ref name= :"3">[https://24.hu/belfold/2025/04/13/magyar-peter-tisza-part-nemzet-hangja-szavazas-eredmeny/ Głos Nôrôdu: 98,7 za nôlëżnictwã Madżarsczi w EÙ,58,2% za nôlëżnictwã Ùkrajińsczi- Tiszowé przédnictwò mia bë zrobic referendum w ti drëdżi sprawie], 24.hu, 13 łżëkwiata A.D. 2025 [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]]) </ref> {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ! rowspan="3" |Numr ! rowspan="3" |Pëtanié ! colspan="2" |Wińdzenié |- !Jo % !Nié % |- ! style="background:#1aff00;" | ! style="background:#ff0000;" | |- |style="text-align: right;"|1 |Jës Të zgòdą na wprowadzenié Penzionerowi SZÉP-òwi kartë ò maksimalny roczni wôrtnocë 200 tësąców [[Forint|forintów]], jaką bë mòżna zapłacëc za jestkù, medicinë a zdrowòtną òpiékã? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''92.3''' |style="text-align: right;"|7.7 |- |style="text-align: right;"|2 |Jes Të zgòdą na ògreńczenié VAT-owi sôdzczi na medicinë do 0%? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''92.5''' |style="text-align: right;"|7.5 |- |style="text-align: right;"|3 |Jes Të zgòdą, eż państwò nie nót wëzwëskiwac bùdżetowich strzódków do wspiéraniégò priwatnich jinwesticëjów w zdrowòtną òpiékã ë nót namienic przënômni 500 miliónów fòrintów dodôwkòwich strzódków na rok dlô rozwiniãcégò pastwòwi systemë zdrowòtny òpieczi? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''98.3''' |style="text-align: right;"|1.7 |- |style="text-align: right;"|4 |Jës Të zgòdą, abë òdzwëskóny nôrôdny majątk wëzwëskac na edukacëjã, zdrowòtną òpiekã a rozwój wsów? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''99.3''' |style="text-align: right;"|0.7 |- |style="text-align: right;"|5 |Jës Të zgòdą, eż pòdatk VAT na zdrową jôdã nót wënoszëc nie wicy, jak 5 procentów? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''98.4''' |style="text-align: right;"|1.6 |- |style="text-align: right;"|6 |Jës Të zgòdą na pòwszéchné òbniżenié [[Wzątkòwi pòdatk|wzątkòwégò pòdatkù]] do 9 procentów? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''81.9''' |style="text-align: right;"|18.1 |- |style="text-align: right;"|7 |Jës Të zgòdą na warniãcé katë [systema, dze geszeftman mòże płacëc jeden, ùlëtczóny pòdatk, miast wielu wielnëch] tam, dze òna dzeja? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''90.7''' |style="text-align: right;"|9.3 |- |style="text-align: right;"|8 |Jës Të zgòdą na dodôwkòwé òpòdatkowanié aktiwów wikszich jak 5 miliardów fòrintów? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''96.1''' |style="text-align: right;"|3.9 |- |style="text-align: right;"|9 |Jës Të zgòdą, eż Madżarskô nót òstac nôlëżnikã [[Europejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnië]] a [[NATO]]? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''98.7''' |style="text-align: right;"|1.3 |- |style="text-align: right;"|10 |Jës Të zgòdą, eż [[Premiéra Madżarsczi|premiéra]] nót miec mòżlëwòta sprawowaniégò swòji fónkcëjë blós bez dwie kadencëjë, maksimalno bez òsmë lat? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''96.5''' |style="text-align: right;"|3.5 |- |style="text-align: right;"|11 |Jës Të zgòdą, eż samòrządzënë nót miec nazôd swòjé kòmpetencëjë, jinstitucëjë a zasobë w òbrëmieniém szkòłowiznë, słëżbë zdrowiégò a socjalny słëżbë? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''98.8''' |style="text-align: right;"|1.2 |- |style="text-align: right;"|12 |Jës Të zgòdą, eż premiérowô miesãcznô płôcô nót wënoszëc maksimalno 2,5 milióna fòrintów a pòsélsczé wzątczi nót bëc zmniszóné ò pòłówã? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''92.1''' |style="text-align: right;"|7.9 |- |style="text-align: right;"|13 (+1) |Pòpiérôsz Të wejscé [[Ùkrajina|Ùkrajińsczi]] do Eùropejsczi Ùnië? |style="background:#8cff80; text-align: right;"|'''58.2''' |style="text-align: right;"|41.8 |} ====Przódëwelacëjô w 2025 rokù==== Pòd kùńc 2025 rokù Tisza w dëbeltturowich przódëwelacëjach wëbralë 103 z 106 kandidatów w [[Welôwné òbéńdë w Madżarsce|jednomandatowich welôwnych òbéńdach]] na przińdnoroczną welacëjã. W kôżdi z òbjimniãtëch przódëwelacëją òbéńdów do miónków stanãło pò trzech kandidatów. Do welowaniégò wëzwëskano przerobióny [[Bòrdów spòsób]], a zawelowac mògli wszëtcë nôlëżnicë Tiszowich Òstrowów, jaczi bëlë wicy jak 16 lat stôri. W drëdżim turze mòżlëwòtã wëlowaniégò mielë ju wszëtcë òbiwatele Madżarsczi, jaczi bëlë wicy, jak 18 lat stôri a tam welowano na dwóch òstałich kandidatów. Dobëwników ògłoszono 28 smùtana 2025 rokù. ===Parlameńtarnô welacëjô w 2026 rokù=== Òb parlameńtarną kampanijã Tisza przëjimna zewiszcze "Most vagy soha!" (Terôzka, abò nigdë!), z czegò słowò "soha" bëło na plakatach sztrichniãté. Òb nen czas przédnik Tiszë [[Mòdżorów Pioter]] miôł òbjachóné wszëtczé 106 jednomańdatowé òbéńdë, dającë nawetka trzë gôdczi na dzéń. W parlameńtarni kampanijë Tisza skòncentrowa sã na kòrupcëjë Fideszowégò przédnictwa, rosnącym ùbósztwie zwëkłich Madżarów a lëchim stóju pùblëcznych ùsługów, nie nëkającë równak téż przed kritiką zgrupkòwaniów òpòwiôdny procëmòrbanowsczi òpòzicëjë, co Mòdżorów pòdczôrchnął na zéńdzeniém, jaczé 7 séwnika 2025 rokù miôł zorganizowóné w Balatonőszöd, dze w 2006 rokù Dżurczaniów Frãcëszk, jaczi tëdë béł premiérą Madżarsczi wëgłoszëł niesłôwną [[Ősôdzkô gôdka|Ősôdzką gôdkã]]. W swòji gôdcë Mòdżor skritikòwół równo Òrbana, jak i Dżurczania za jich związczi z prezidentã [[Ruskô|Rùsczi]] Pùtinów Włodzmiérzã, godając, eż "jeden wspiérôł Pùtina z lewiznë, a drëdżi z prawiznë". Znóny z òrganizowónych w òbrëmieniém swòji spòlëznowi rësznotë wiôldżich procëmfideszowich manifestacëjôw Mòdżorów zorganizowôł téż òb parlamentarną kampanijã téż taczi dwie, z jaczich slédnô mia môl 15 strëmiannika 2026 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszc]]e, z leżnoscë roczëznë madżarsczi rewòlucëjë. Bëłô to téż nôwikszô z Mòdżorowich manifestacëjów,w jaczi brało ùdzél pół milióna sztëk lëdzy, jaczi bëlë przëszli òd Placu Déaków Frãcëszka do Placu Herojów. Òkróm òblëkłégò w nôrôdné ruchna Mòdżora, pòd kùńc wëdarzëniégò na binie wëstãpilë kandidacë startujący z rëmieniégò Tiszë w [[Welôwné òbéńdë w Madżarsce|jednomandatowich òbéńdach]] ë pòliticzné znajôrzë, a kòncert da [[Csézy]], spiéwôczka reprezentującô Madżarskã na Eùrowizëjë w 2008 rokù a kandidatka Tiszë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò z [[7. òbéńda Borszod-Abaùj-Zemplénu|sétmi òbéńdë kòmitatu Borszod-Abaùj-Zemplén]]. Mającô môl 12 łżëkwiata 2026 rokù [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2026 rokù|welacëjô]] skùńcza sã stolëmną zwënégą Tiszë. Z wińdzeniém 55,26% partëjô ùzwëska 96 mańdatów w jednomańdatowich welôwnych òbéndach a 45 mańdatów z òglowòpaństwòwi lëstë. Wëcmanim to da 141 mańdatów a pòzwòlëło dobëc Tiszë kònstitucijną wikszosc. Je to nôlepszé wińdzenié, jaczi czejkòlwiék òd 1989 rokù ùzwëska pòjedinczô pòliticznô partëjô w Madżarsce. W swòji piérszi gazétni kònferencëjë pò welacëjë Mòdżorów ògłoszëł swòji plan państwòwi refòrmë, zapòwiadającë warniãcé znikwiónëch pòdlë négò bez Òrbana "rządów zôkònu" ë "systemë kòntrolów a balansów", a téż pòwôżné pòzmianë w ùchwalóny w 2011 rokù bez Fidesz kònstitucëji. Jednym z jegò kònstitucëjnych bédënków je ògréńczenié mòżëbnych kadencëjów na stanowiszczu premiérë do dwóch. ===Przédnictwò Tiszë=== 9 maja 2026 rokù ùkònstitułowôło sã Nôrôdné Zéńdzenié 10. kadencëjë, jaczi tégò sómégò dnia pòwòła [[Mòdżorowé przédnictwò]], składającé sã z nôlëżników Tiszë a niezanôlëżnych minystrów. Za jegò pòwòłaniém welowëlë wszétczé pòsélcë Tiszë, òkróm sómégò Mòdżora, jaczi sã wstrzimôł. Òkróm négò òd welowaniégò wstrzimôł sã òd welowaniégò pòsélc Hargitajów Janosz z KNDP, a trzech pòsélców Fideszu w òglim ni bëło na zalë. Wszëtcë òstali pòsélcë Fideszu ë KNDP, a cawné karno Mi Hazánk welowa procëm wòtum zaùfaniégò. <ref>[https://www.parlament.hu/web/guest/szavazasok Arkùsz welowaniégò (09.05.2026, 14:37:36)] parlament.hu [przëstãp 2026-05-01], ([[Madżarsczi jãzëk|madż.]])</ref> ==Deja== Na zôczątkù swòji dzejnotë Tisza mòckò distansowa sã òd pòdpòrządkòwaniégò do prawiznë, czë lewiznë, profilując sã na "wòlną òd dejologijë" partëjã. Czej przédnictwò òbjimnął Mòdżorów Pioter, Tisza òsta klôr òkreslonô jakno westrzôdnoprawiznowô, kònzerwatiwno-liberalnô proeùropejskô a procëmkòrupcijnô partëjô. Ji spòdlowim célã bëło téż rëmniãcé Systemë Nôrôdny Kòòperacëjë (NÉR), <ref>Na nen ôrt Fidesz pòziwôł systemã swòjich rządów w latach 2010-2026. </ref> a òd pòwòłaniégò Mòdżorowégò przédnictwã- biôtkã z ji òstałoscama. ===Procëmkòrupcëjô=== Jednym z "spòdlowich gòrchów" NÉR-ù, jaczé pąnktuje Tisza, bëłô stolëmnô kòrupcëjô zwëskòbiérników ny systemë. Pòdle Mòdżora, zarówno wielu Fideszowich wëższëwników, jak téż zdrëszników wzbògacëłô sã dzãka pòmòcë Òrbanowégò przédnictwa. Abë z tim biôtkòwac, Tisza chce doparłãczëc Madżarskã do [[Eùropejskô Prokùratura|Eùropejsczi Prokùraturë]] <ref>Na dzys dzéń Madżarskô je jedurnym krajã Eùropejsczi Unijë, jaczi je bùten Eùropejsczi Prokùraturë z gwôsni wòli. </ref> a zdzejac refòrmë w sądowi systemie, abë zrobic ją barżi samòstójną. Jednym z pòstulatów partëjë je téż ùjawnienié aktów krëjamnych pòspółrobòtników madżarsczich bezpiekòwich słëżbów [[Madżarskô Lëdowô Repùblika|kòmùnisticznégò cządu]], co mô rzucëc nowi wid na chùtczé wzbògacenia sã òbczas masowi priwatizacëjë z lat 90. ===Demòkracëjô=== Tisza òpòwiôdô sã za bezpòstrzédnym wëbiérã prezidenta Madżarsczi, <ref>Aktualno je òn wëbiéróny bez Nôrôdną Gromadã </ref>przi jednoczasnym rëmniãcém przëwilejów, jaczi mają dôwni prezidencë. Baro wôrtnym pòstulatã partëjë je téż ògréńczenié lëczbë mòżebnych kadencëjów premiérë do dwóch (òsmë lat). ===Gospòdarzënk=== Wôrtnym célã, jaczi stôwiô so Tisza, je przekònanié [[Eùropejskô Kòmisëjô|Eùropejsczi Kòmisëjë]], abë òdblokérowa ùnijné dëtczi ò wôrtnocë 20 miliardów [[Eùro|eùro]] (kòl 84,784 miliardów [[Złoty|złotich]] a 32,204 miliardów [[Kanadijsczi dolar|kanadijsczich dolarów]]), jaczi Kòmisëjô mia Madżarsce zamrożóné z lëżnoscë òdmòwë realizowanégò ùnijnégò wëchôdniczégò zôkònu bez Fideszowé przédnictwò. Ùzwëskané dëtczi partëjô chce wëzwëskac do pòbùdzeniégò madżarsczégò gòspòdarzënkù a wspiarcégò môłich ë strzédnich geszeftów. Mòdżorów Pioter wiele razë wërażëł téż pòpiarcé dlô przëjimniãcégò bez Madżarskã [[Eùro|eùro]] jakno krajowégò dëtkù, argùmeńtującë to "sztabilnotą a przewidëwalnotą", jaką mia bë to dac "rënkóm, madżarsczim geszeftmanóm a Madżaróm". ===Bùtnowé sprawë=== Tisza je prozôpôdną partëją, pòzitiwno nastawióną do aktiwni bëtnotë Madżarsczi w Eùropejsczi Ùnijë, co wëzwëskiwôł Fidesz, òbskarżającë Tiszã a sómégò Mòdżora ò bëcé "Bruselsczima pùpkama". Równak w niechtërnëch sprawach òni mają szlachùjącé za Fideszã pòzdrzatczi, a w Eùropejsczim Parlameńcë eùropòsélcë Tiszë ùsôdzëlë z Fideszã "takticzné zdrëszënë" w wielu sprawach, nawetka przëk òstałim eùropòsélcóm EPP. Tak jak Fidesz, Tisza je procëm séłaniémù na Ùkrajińskã madżarsczich wòjsk a bróni. Chòc nie je òna procëm wstãpieniém Ùkrajińsczi do EÙ, Mòdżorów wërażëł felënk zgòdë na zastosowanié przi ùkrajińsczi akcesëjë [[Przëstãpienié Ùkrajińsczi do Eùropejsczi Ùnië|chùtczi, zletczóny dardżi]]. Lëpama swòjégò przédnika Tisza biôtkùje téż procëm Beneszowim dekretóm, na mòcë jaczich [[Słowackô|słowacczé]] przédnictwò zabiérô Madżaróm jich miectwò. Ga w gòdnikù 2025 rokù słowackô [[Nôrôdnô Radzëzna]] ùchwôla zôkón, jaczi zakôzôł pòdważaniégò Beneszowich dekretów, Mòdżorów Pioter przékòwôł procëm zôkònowi, grożącë nawetka wëdaleniém z Bùdapesztu słowacczégò ambasadora pò òbjimniãcém ùrzãdu premiérë. <ref> Szalajów Zoltan, Òswaldowô Łucjô: [https://dennikn.sk/5049606/orbanov-vyzyvatel-magyar-slubuje-vyhostenie-slovenskeho-velvyslanca-v-budapesti-chystaju-pre-benesove-dekrety-protest/ Òrbanów kònkùrent òbiecuje wërzëcenié słowacczégò ambasadora, w Bùdapeszce rëchtùją òprzéczkã procëm Beneszowim dekretóm], Dennik N, 29 gòdnika A.D. 2025 [przëstãp 2026-05-01], ([[Słowacczi jãzëk|słow.]])</ref> Pòsobicą słowacczé przédnictwò przékòwa procëm ùżiwaniém bez Mòdżora terminu ''Felvidék''. ===Migracëjô=== Tak jak Òrbanowé przédnictwò, Tisza je procëm masowi migracëjë. W ti sprawie Mòdżorów pòkaziwôł nawetka barżi radikalné òd Fideszowégò stanowiszcze, kritikùjącë wpùszczanié bez ùszłé przédnictwò wielu migrantów z [[Azëjô|Azëjë]] a zapòwiôdającë ùnieważnienié wszëtczich zëzwòlënków na stójną bëtnotã, jaczi wëdôł Òrbanów Wiktór. <ref>Leitnerów Atila [https://www.budapesttimes.hu/hungary/magyar-government-unfit-to-handle-migration/ Mòdżorów: Przédnictwò je "niezdólné" do òbsłëdżi migracëjë], The Budapest Times, 13 smùtana A.D. 2026 [przëstãp 2026-05-01], ([[Anielsczi jãzëk|aniel.]]).</ref> ===Spòlëznowé sprawë=== W wikszoscë spòlëznowich sprawów, taczich jak LGBT-owsczé pòstulatë, partëjô ùnikô zajimaniégò klôr stanowiszcza, dôlmaczącë to niechãcbą do braniégò ùdzélù w "kùlturowi wòjnie". Równak w kònteksce zakôzóny w 2025 rokù pichùrsczi paradë Budapest Pride Mòdżorów zobrzészkòwôł sã do òbarnë wòlnotë zéńdzeniów, a w pierszi gôdcë pò dobëcém scwierdzëł, eż Madżarskô nót bëc krajã, dze "nicht nie je pòtãpióny za to, eż kòchô kògòs jinak jak wikszosc". bq59ze4lxwifbtouj85v2rw6ql84op4 15 13767 214210 210998 2026-09-19T13:27:41Z Iketsi 3254 https://translatewiki.net/w/i.php?title=MediaWiki:Cx-unreviewed-translation-category/csb&action=edit 214210 wikitext text/x-wiki == Wëjasnienié dlô @Orbitminis == Mòjn @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]], kategòriô "Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami" to aùtomaticznô generowónô kategòriô przë dolmaczeniach, jô tegò nie dodôwóm, samò sã dodôwô, a że csbwiki je na tëlé môłô, że ni ma tu institucje przezéraniô artiklów (jak na pòlsczi wiki, skądka pòchòdzy ta kategòriô), tej mëszlã, że w òglim bùten szëkù je, bë jistnia takô kategòriô, i [[:Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]], i [[:Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]]. Dzãka za bôcznosc, ale dóm tã kategòriã do [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]] i na przińdzotã mdã miôł starã pamiãtac, bë rëmac tã pòlską kategòriã z dolmaczeniów, to kąsk jak "wysłane z iPhone/telefonu Samsung" ëtd. wlëmióné aùtomaticzno do mejlów. Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 12:20, 12 zél 2026 (CEST) :https://translatewiki.net/w/i.php?title=MediaWiki:Cx-unreviewed-translation-category/csb&action=edit –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:27, 19 Séw 2026 (CEST) 4jv1dg86pm2vp7ydsjpmfery0iv2kw3 0 13840 214215 212715 2026-09-19T13:35:19Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Zrzeszińcë]] 214215 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Infobox cządnik}} {{Jiné znaczënczi}} '''ZYMK. Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich''' – kaszëbskòjãzëkòwé lëteracczé pismiono, jaczé wëchôdô smarą òd 2001 rokù starą [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Historiô == 24 strëmiannika 2001 karno kaszëbsczich dzejarzów – [[Bògùsłôw Bréza]], [[Michôł Piéper]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Grégòr Schramka]], [[Pioter Cëskòwsczi]] i [[Sławòmir Fòrmella]] – pòtkało sã na pierszim zéńdzenim lëteracczégò karna<ref>P. Szczëpta, ''Wstãp'', [w:] "Zymk" 2001, zsziwk 1, s. 3.</ref>. Brzadã tëch pòtkaniów béł pierszi hëft ''ZYMKù''. == Numrë == === ZYMK 1 === ZYMK 1 wëdóny òstôł w 2001 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|MKPPiM we Wejrowie]] i [[Òdroda|Òdrodã]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20100704145037/http://zymk.net/zsziwczi/zymk-1</ref>. === ZYMK 2 === ZYMK 2 wëdóny òstôł w 2002 rokù przez [[Region (wëdôwizna)|Wëdôwiznã Region]]. Òddóny òstôł do składu w [[Smùtan|smùtanie]] 2002, a drëk òstôł skùńczony w [[Gòdnik|gòdnikù]] 2002<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20081119084559/http://zymk.net/zsziwczi/zymk-2</ref>. === ZYMK 6 === ZYMK 6 wëdóny òstôł w 2007 rokù przez [[Region (wëdôwizna)|Wëdôwiznã Region]], [[Mùzeùm Pismieniznë i Kaszëbskò-Pòmòrsczi Mùzyczi|Mùzeùm Pismieniznë ë Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi]] i [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Wëdanié hëftu bëło wspiarté przez [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprawów i Administracji]]<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20100704145651/http://zymk.net/zsziwczi/zymk-6</ref>. == ZYMKówcë == Do aùtorów, jaczich tekstë ùkôzałë sã w ''ZYMKù'', słëchają<ref name=":0" />: {{Kòlumnë|em=24|1= * [[Adóm Hébel]] * [[Alicja Skiba]] * [[Brat Zbigórz Joskòwsczi]] * [[Grégòr Jarosłôw Schramke]] * [[Hana Makùrôt]] * [[Joana Gackòwskô]] * [[Karolëna Serkòwskô]] * [[Lucyna Sorn]] * [[Macéj Dorau]] * [[Pioter Cëskòwsczi]] * [[Róman Drzéżdżón]] * [[Słôwk Formella]] * [[Słôwk Krause]] * [[Tomôsz Fópka|Tómk Fópka]] }} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Zymk 1.png|ZYMK 1 (2001)<ref name=":0" /> Òbrôzk:Zymk 2.png|ZYMK 2 (2002)<ref name=":1" /> Òbrôzk:Zymk 6.jpg|ZYMK 6 (2007)<ref name=":2" /> Òbrôzk:Zymk 7.webp|ZYMK 7 (2008) Òbrôzk:Zymk 13.webp|ZYMK 13 (2025)<ref>https://mojestrone.com/artykul/trznsti-zymk-n1956885</ref> </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zymk (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Mateùsz Szuba]] * [[Zrzeszińcë]] |col3= === Jiné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zymk/ * [https://web.archive.org/web/20240415042747/http://zymk.net/category/artikle-o-zymku Artiklë ò ZYMKù] * [https://web.archive.org/web/20100704145037/http://zymk.net/zsziwczi/zymk-1 ZYMK 1] * [https://web.archive.org/web/20081119084559/http://zymk.net/zsziwczi/zymk-2 ZYMK 2] * https://czec.pl/zymk-7-antykwariat<!-- https://web.archive.org/web/20260208200445/https://czec.pl/zymk-7-antykwariat --> * https://czec.pl/zymk-zsziwk-13 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich]] 78pz97edlhpskgsod3tz7oodmwkzb5l 0 13980 214212 213948 2026-09-19T13:32:15Z Iketsi 3254 {{ADR|pisënk: [[Zrzeszińcë]]}} 214212 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk: [[Zrzeszińcë]]}} kry7b9shurj8d70yavt5sd3edmlk0rf 0 14009 214203 2026-09-19T12:43:50Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jan Paweł II]] do [[Jón Paweł II]]: kaszëbskô wersjô 214203 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Jón Paweł II]] sleug0upkhekj7r7nfn38gri3pxan1x 14 14010 214211 2026-09-19T13:30:12Z Iketsi 3254 #TAM [[Kategòrëjô:Starnë_z_nieprzezdrzanyma_dolmaczënkama]] 214211 wikitext text/x-wiki #TAM [[Kategòrëjô:Starnë_z_nieprzezdrzanyma_dolmaczënkama]] ojnab9vev5bu570liq2x5l6x7gbpfiu 0 14011 214225 2026-09-19T16:43:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Lëdowy téater]] do [[Lëdowi teater]]: pisënk 214225 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Lëdowi teater]] ona265d4fl8ig68zrwy8k0x0g814xkr 214226 214225 2026-09-19T16:43:51Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Lëdowi teater]] 214226 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 14012 214228 2026-09-19T17:37:14Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi we Wejrowie]] 214228 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi we Wejrowie]] 4b8dnphs0tx6xrktyu0gk6xacwkogwt 0 14013 214230 2026-09-19T17:37:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] do [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] 214230 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] 5m5bhnrieboxd83yuvoufn2uykpob1b 0 14014 214234 2026-09-19T17:38:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wejrowskô Kalwarëjô]] do [[Wejrowskô Kalwariô]]: pisënk 214234 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Wejrowskô Kalwariô]] gt027mxobi4rnf50dzgn8k7gtjffetu 214235 214234 2026-09-19T17:38:46Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Wejrowskô Kalwariô]] 214235 wikitext text/x-wiki {{ADR|pisënk}} 4f2zqce1d18i5a6fp5gvl9vttadg2j5 0 14015 214236 2026-09-19T17:46:17Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/80774145|Trójmiejski Park Krajobrazowy]]” 214236 wikitext text/x-wiki [[Plik:Trójmiejski_Park_Krajobrazowy_-_Owczarnia.jpg|alt=|mały|[[Òlëwsczé Lasë]] w òkòlim sedlëszcza Òwczarniô]] [[Plik:Trojmiejski_PK-Sopieszyno.jpg|mały|Park kòle [[Sopieszëno|Sopieszëna]]]] '''Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park''' ({{Jãz.|pl}} ''Trójmiejski Park Krajobrazowy'') – [[krôjmalënkòwi park]] ò pòwiérzchnie 19&nbsp;930 ha pòłożony w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]].<ref name="char">{{Cytuj starnã|url=https://tpkgdansk.pl/charakterystyka-parku/|titel=Charakterystyka Parku|òpùblikòwóny=Trójmiejski Park Krajobrazowy. Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych.|data przëstãpù=2018-10-02|jãzëk=pl}}</ref> Rozcygô sã na nordowò-pòréncznym fragmence mòrenowi wiżawë [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzégò]], òbjimającë lasné gruńtë (90% nadwiérzchnie) z rolniczima enklawama wsów [[Gniewòwò]], [[Zbichòwò]], [[Nowi Dwór (gmina Wejrowò)|Nowi Dwór]], [[Reszczi]] i [[Bieszkòjce]]. Park òbjimô dzél terenów [[Gdiniô|Gdinie]], [[Rëmiô|Rëmie]], [[Szëmôłd|Szëmałda]] i [[Wejrowò|Wejrowa]] a fragmentë terenów [[Sopòt|Sopòtów]] i [[Gduńsk|Gduńska]]. Park mô òtulënã ò pòwiérzchnie 16&nbsp;542 ha.<ref name="char" /> Lasë wchòdzącé w skłôd TKP są, z wëjimkã [[Rezerwat przirodë|rezerwatów przirodë]] gòspòdarczima lasama i zarządzóné są przez [[Nadlesyństwò Gduńsk]]. == Historiô == Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park òstôł ùtwòrzony 3 maja 1979 Ùchwałą Wòjewódzczi Nôrodny Radzëznë we Gduńsku. Wedle ti uchwałë pòwiérzchniô parkù wënosëła 20&nbsp;104 ha. Nadwiérzchniô parkù bëła miéniónô dwa razë. W 1994 (z mòcą òd 1995) wiéchrzëzna òsta zwikszonô do 20&nbsp;312 ha (m.jin. przez włączenié lasów na pôłnié òd sz. Słowacczégò, a téż kòmùnalnëch lasów) i wëznaczonô òsta pò 15 latach fónksnérowaniô jegò òtulëna. W 1998 z terenów TKP òsta wëdzelonô westrzódlasnô enklawa wsë [[Łãżëce]], co doprowadzëło do zmniészeniô pòwiérzchnie do 19&nbsp;930 ha.<ref name="info">{{Cytuj starnã|url=https://tpkgdansk.pl/charakterystyka-parku/informacja-ogolna/|titel=Informacja ogólna|data przëstãpù=2018-10-02|òpùblikòwóny=Trójmiejski Park Krajobrazowy. Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych.|zarchiwizowóné=2021-10-04|archiwùm=https://web.archive.org/web/20211004220125/https://tpkgdansk.pl/charakterystyka-parku/informacja-ogolna/}}</ref> == Geòmòrfòlogiô == Rzezba terenu òsta ùsztôłtowónô przez lądolód i procesë z nim zrzeszoné kòl 13-15 tës. lat temù. Szlachama dzejalnoscë lądolodu są tak głãbòk wcãté dolëznë, wielné narzëtowé kamienie, jak bògatô wòdnô séc (strëdżi a czilenôsce jezorów) i biélawë. W zôpadnym parce przewôżają plachce wałowati [[Dnowô mòrena|dnowi mòrenë]], a tam-sam wiżawë [[Kùńcowô mòrena|kùńcowi mòrenë]]. To mòże téż zaòbserwòwac taczé fòrmë terenu, jak [[sandrowô rówizna]], [[Pòlodówcowô rëna|pòlodówcowé rënë]] wëfùlowóné jezórnyma wòdama a wëtopiskòwé niecczi. Pòrénczny dzél òbjimô zbérkòwą conã wiżawë. To dô tam przédno erozyjné fòrmë terenu: głãbòk wcãté dolëznë, wiôldżé deniwelacje dochôdającé do 80 m (przë nachilenim rzmów do 40%) – [[Òlëwsczé Lasë]]. == Òchrona przirodë == * Na terenie parkù a jegò òtulënë to dô 10 rezerwatów przirodë, kòl 170 [[Pòmnik przirodë|pòmników przirodë]] (przédno drzéwiãt, grëpów drzéwiãt i kamieni), nôtërno-krôjmalënkòwą wespòlëznã „Dolëzna Strëgów Strzëżô i Jaséń”, 20 [[Ekòlogiczny ùżëtk|ekòlogicznëch ùżëtków]] a 3 òbrëmia sécë Natura 2000<ref name="fop">{{Cytuj starnã|url=https://tpkgdansk.pl/formy-ochrony-przyrody-3/|titel=Formy ochrony przyrody|òpùblikòwóny=Trójmiejski Park Krajobrazowy. Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych|data przëstãpù=2018-10-02|jãzëk=pl}}</ref>. == Zabëtczi == W òbrëmim TKP je zabëtkòwô [[Wejrowskô Kalwariô]], nôstarszé òkòma [[Zebrzëdowskô Kalwariô|Zebrzëdowsczi]] i [[Pakòskô Kalwariô|Pakòsczi Kalwarie]] sanktuarium Pańsczi Mãczi w Pòlsce. == Szlaki turystyczne == Przez Krôjmalënkòw Park przebiégô sétmë céchòwónëch [[Turistny szlach|szlachów piechtny turisticzi]] a òsmë kòłowëch stegnów, òd jaczich nôdłëgszô mô 43 km i prowadzy z Wejrowa do Gdini Główny a dwie przirodné stegnë: w [[Dolëzna Sambòrowò|Dolëznie Sambòrowò]] i w [[Marszewò (Gdiniô)|Marszewie]]. * [[Plik:Trójmiejski_Park_Krajobrazowy-panorama.jpg|centruj|mały|500x500px|Las na grańcë Gduńska i Gdinie]] == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Trzëgard]] [[Kategòrëjô:Krôjmalënkòwé parczi]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 2xcvv8r1s3d00w42m53abh50a6as0f0 214237 214236 2026-09-19T17:48:30Z Terrus38 14026 214237 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trójmiejski Park Krajobrazowy - Owczarnia.jpg|mały|[[Òlëwsczé Lasë]] w òkòlim sedlëszcza Òwczarniô]] '''Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park''' ({{Jãz.|pl}} ''Trójmiejski Park Krajobrazowy'') – [[krôjmalënkòwi park]] ò pòwiérzchnie 19&nbsp;930 ha pòłożony w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]].<ref name="char">{{Cytuj starnã|url=https://tpkgdansk.pl/charakterystyka-parku/|titel=Charakterystyka Parku|òpùblikòwóny=Trójmiejski Park Krajobrazowy. Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych.|data przëstãpù=2018-10-02|jãzëk=pl}}</ref> Rozcygô sã na nordowò-pòréncznym fragmence mòrenowi wiżawë [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzégò]], òbjimającë lasné gruńtë (90% nadwiérzchnie) z rolniczima enklawama wsów [[Gniewòwò]], [[Zbichòwò]], [[Nowi Dwór (gmina Wejrowò)|Nowi Dwór]], [[Reszczi]] i [[Bieszkòjce]]. Park òbjimô dzél terenów [[Gdiniô|Gdinie]], [[Rëmiô|Rëmie]], [[Szëmôłd|Szëmałda]] i [[Wejrowò|Wejrowa]] a fragmentë terenów [[Sopòt|Sopòtów]] i [[Gduńsk|Gduńska]]. Park mô òtulënã ò pòwiérzchnie 16&nbsp;542 ha.<ref name="char" /> Lasë wchòdzącé w skłôd TKP są, z wëjimkã [[Rezerwat przirodë|rezerwatów przirodë]] gòspòdarczima lasama i zarządzóné są przez [[Nadlesyństwò Gduńsk]]. == Historiô == [[Òbrôzk:Trojmiejski PK-Sopieszyno.jpg|mały|Park kòle [[Sopieszëno|Sopieszëna]]]] Trzëgardzczi Krôjmalënkòwi Park òstôł ùtwòrzony 3 maja 1979 Ùchwałą Wòjewódzczi Nôrodny Radzëznë we Gduńsku. Wedle ti uchwałë pòwiérzchniô parkù wënosëła 20&nbsp;104 ha. Nadwiérzchniô parkù bëła miéniónô dwa razë. W 1994 (z mòcą òd 1995) wiéchrzëzna òsta zwikszonô do 20&nbsp;312 ha (m.jin. przez włączenié lasów na pôłnié òd sz. Słowacczégò, a téż kòmùnalnëch lasów) i wëznaczonô òsta pò 15 latach fónksnérowaniô jegò òtulëna. W 1998 z terenów TKP òsta wëdzelonô westrzódlasnô enklawa wsë [[Łãżëce]], co doprowadzëło do zmniészeniô pòwiérzchnie do 19&nbsp;930 ha.<ref name="info">{{Cytuj starnã|url=https://tpkgdansk.pl/charakterystyka-parku/informacja-ogolna/|titel=Informacja ogólna|data przëstãpù=2018-10-02|òpùblikòwóny=Trójmiejski Park Krajobrazowy. Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych.|zarchiwizowóné=2021-10-04|archiwùm=https://web.archive.org/web/20211004220125/https://tpkgdansk.pl/charakterystyka-parku/informacja-ogolna/}}</ref> == Geòmòrfòlogiô == Rzezba terenu òsta ùsztôłtowónô przez lądolód i procesë z nim zrzeszoné kòl 13-15 tës. lat temù. Szlachama dzejalnoscë lądolodu są tak głãbòk wcãté dolëznë, wielné narzëtowé kamienie, jak bògatô wòdnô séc (strëdżi a czilenôsce jezorów) i biélawë. W zôpadnym parce przewôżają plachce wałowati [[Dnowô mòrena|dnowi mòrenë]], a tam-sam wiżawë [[Kùńcowô mòrena|kùńcowi mòrenë]]. To mòże téż zaòbserwòwac taczé fòrmë terenu, jak [[sandrowô rówizna]], [[Pòlodówcowô rëna|pòlodówcowé rënë]] wëfùlowóné jezórnyma wòdama a wëtopiskòwé niecczi. Pòrénczny dzél òbjimô zbérkòwą conã wiżawë. To dô tam przédno erozyjné fòrmë terenu: głãbòk wcãté dolëznë, wiôldżé deniwelacje dochôdającé do 80 m (przë nachilenim rzmów do 40%) – [[Òlëwsczé Lasë]]. == Òchrona przirodë == Na terenie parkù a jegò òtulënë to dô 10 rezerwatów przirodë, kòl 170 [[Pòmnik przirodë|pòmników przirodë]] (przédno drzéwiãt, grëpów drzéwiãt i kamieni), nôtërno-krôjmalënkòwą wespòlëznã „Dolëzna Strëgów Strzëżô i Jaséń”, 20 [[Ekòlogiczny ùżëtk|ekòlogicznëch ùżëtków]] a 3 òbrëmia sécë Natura 2000<ref name="fop">{{Cytuj starnã|url=https://tpkgdansk.pl/formy-ochrony-przyrody-3/|titel=Formy ochrony przyrody|òpùblikòwóny=Trójmiejski Park Krajobrazowy. Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych|data przëstãpù=2018-10-02|jãzëk=pl}}</ref>. == Zabëtczi == W òbrëmim TKP je zabëtkòwô [[Wejrowskô Kalwariô]], nôstarszé òkòma [[Zebrzëdowskô Kalwariô|Zebrzëdowsczi]] i [[Pakòskô Kalwariô|Pakòsczi Kalwarie]] sanktuarium Pańsczi Mãczi w Pòlsce. == Szlaki turystyczne == [[Òbrôzk:Trójmiejski Park Krajobrazowy-panorama.jpg|mały|330x330px|Las na grańcë Gduńska i Gdinie]] Przez Krôjmalënkòw Park przebiégô sétmë céchòwónëch [[Turistny szlach|szlachów piechtny turisticzi]] a òsmë kòłowëch stegnów, òd jaczich nôdłëgszô mô 43 km i prowadzy z Wejrowa do Gdini Główny a dwie przirodné stegnë: w [[Dolëzna Sambòrowò|Dolëznie Sambòrowò]] i w [[Marszewò (Gdiniô)|Marszewie]]. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Trzëgard]] [[Kategòrëjô:Krôjmalënkòwé parczi]] q9un6nzq976y78kdld2v0jpxk1gv08m 0 14016 214239 2026-09-19T18:29:59Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/80751547|Ludmila Javorová]]” 214239 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=|miono=Ludmila Javorová|titel=Generalny wikariusz|òbrôzk=Javorova 2017.jpg|môl dzejaniégò=[[Czechòsłowackô]]|data nôrodzeniégò=[[31 stëcznika]] [[1932]]|môl nôrodzeniégò=[[Brno]]|data smiercë=[[17 séwnika]] [[2026]]|môl smiercë=[[Rajhrad]]|nôrodnosc=czeskô|1. fónkcjô=Generalnô wikariusz Koinótés|1. fónkcjô cząd=1970-1988|wëznanié=[[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]]|kòscół=[[Koinótés]]|diakònat=28 gòdnika 1970|prezbitérat=28 gòdnika 1970|inkardinacjô=[[Koinótés]]|stracenié dëchòwnégò stanu=1996 – scwierdzenié niewôżnoscë swiãceniów}} '''Ludmila Javorová''' (ùr. [[31 stëcznika]] [[1932]] we Brnie, ùm. [[17 séwnika]] 2026 w Rajhradze<ref>{{Cytuj starnã|titel=Zemřela Ludmila Javorová, kterou Felix Davídek tajně vysvětil na kněze|data przëstãpù=2026-09-17|òpùblikòwóny=christnet.eu|aùtór=Luštinec V.|jãzëk=cs|data=2026-09-17|url=https://www.christnet.eu/zpravy/33406/zemrela-ludmila-javorova-kterou-felix-davidek-tajne-vysvetil-na-kneze.url}}</ref>) – dzejôrka pòdzemnégò Kòscoła w [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacce]], nôleżniczka krëjamny katolëcczi pòspólnotë Koinótés, [[Generalny wikariusz|generalnô wikariusz]] i asystentka [[Biskùp|biskùpa]] Felixa Davídeka. == Biografiô == Pòchòdzëła z môlëznë Chrlice (dzysdnia dzél Brna). Ùrodza sã w religijny familie labòranta Františka Javorë i jegò białczi Ludmilë z dodomù Vrlovi, pò jaczi òtrzima miono. Ji òjc pòchòdzył ze zamòżny mòrawsczi rodzëznë. Równak wspiéróny przez matkã òddôł sã nôùce a sztudióm, bò ùznôł, że majątk ògrańczi mù mòżebnoscë zdobiwaniô wiedzë. Ludmiła bëła piątim dzeckã we familie, wëcmanim mia òsmë bracynów i sostrã<ref name=":1">{{Cytuj starnã|titel=Ludmila Javorová, kobieta ksiądz|òpùblikòwóny=wiez.pl|data=2022-08-25|data przëstãpù=2022-08-25|url=https://wiez.pl/2022/08/25/ludmila-javorova-kobieta-ksiadz/}}</ref>. Je jedurną znóną białką z pòspólnotë Koinótés, co òtrzima kapłańsczé swiãcenia na mòcë pòstanowieniów synodu w Kobeřicach. [[Sakrament swiãceniów|Swiãcenia]] [[Diakón|diakònatu]] i [[Prezbitéra|prezbiteriatu]] òtrzima 28 gòdnika 1970 rokù z rãk Felixa Davídeka, a jedurnym swiôdkã béł Leo Davídek, brat biskùpa. Akt wëswiãceniégò miôł plac w rodzynnëch chëczach Davídeków na przedmiescach Brna. Sztót pózni Ludmila òdprawia pierszą mszã<ref name=":1" />. Pòstãpòwanié biskùpa bëło pòdiktowóné strachã hierarchë ò dalszé jistnienié [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò Kòscoła]] w Czechòsłowacce i ewentualnyma aresztowaniama kapłanów. Biskùp, wëswiãcywającë Ludmilã Javorovą i czile jinëch białków z pòspólnotë Koinótés chcôł zabezpieczëc lëczbã dëchòwnëch dlô pòdzemnégò Kòscoła w Czechòsłowacce. Òd lat 80. XX wiekù ji przëtrôfkã interesowałë sã wëszëznë [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò Kościoła]]. [[Apòsztolskô Stolëca]] nie wëdôwa ale przez wiele lat òficjalnégò stanowiszcza we sprawie. Dopiérkù w 1996 rokù ògłoszony òstôł òdkôz scwierdzający niewôżnosc kapłańsczich swiãceniów kapłańskich białków dokònywónëch przez katolëcczich biskùpów w [[Czechòsłowackô Socjalisticznô Repùblika|Czechòsłowacczi Socjalisticzny Repùblice]] a zabrónioné òstało pòd sztrôfą [[Ekskòmùnika|ekskòmùniczi]] Ludmilë Javorovi wëstãpòwanié w charakterze dëchòwny òsobë. Òb czas służbë dlô pòdzemnégò Kòscoła w Czechòsłowacce Ludmila Javorová nigdë nie wëstąpia w charakterze ksãdza celebransa. Bra ale ùdzél w krëjamnëch [[Kòncelebra|kòncelebrowónëch]] mszach. Pò 1989 rokù przesta pełnic kapłańsczé fónkcje. Ùdzela sã spòlëznowò we brneńsczi diecezje. Bëła nôleżniczką [[Parafialnô radzëzna|parafialny radzëznë]] rzimskòkatolëcczi parafie sw. sw. [[Cyril i Metodi|Cyrëla i Metodégò]] we Brnie-Židenicach. 2 łżëkwiata 2011 roku we [[Widen|Widnie]] òsta achtnionô w grëpie katolëcczich ksãżi z Czesczi i Słowacczi słëchającëch pòdzemnémù Kòscołowi w Czechosłowacce òb cząd kòmùnizmù nôdgrodą „Za Wòlnotã w Kòscele” nadôwóną przez szwajcarską Fùndacjã Herberta Haaga, czerowóną przez teòloga Hansa Künga. Z pòwòdu ji bëtnosce na ùroczëznie do Widna nie przëjachôł jiny achtniony przez fùndacjã dëchòwny – pòmòcniczi prasczi biskùp Václav Malý<ref>{{Cytuj starnã|titel=Czescy i słowaccy duchowni uhonorowani w Wiedniu za walkę z komunizmem|data przëstãpù=2018-09-01|òpùblikòwóny=wyszehrad.com|data=2011-04-16|zarchiwizowóné=2018-09-02|archiwùm=https://web.archive.org/web/20180902012206/http://wyszehrad.com/node/271|url=http://wyszehrad.com/node/271}}</ref>. == Przëpisë == opt1muq3lnpwp8uf50iuq1iadn2s3kh