Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 52 216190 214884 2026-09-30T21:56:37Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216190 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Sopòt |rodzôcz=Sopòtu |adjektiw_mask=sopòcczi |adjektiw_fem=sopòckô |céch=POL Sopot COA.svg |fana=POL Sopot flag.svg |karta=Pomorskie_Sopot.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Magdalena Czarzyńska-Jachim |adres_um=ul. Kościuszki 25/27 |kod_poczt_um=81-701 |fax_um= |wiéchrzëzna=17,31 |stopniN=54 |minutN=26 |stopniE=18 |minutE=33 |rok=2023 |lëdztwò=31 903 |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-701 do 81-806 |registracëjné tôfle=GSP |www=http://www.sopot.pl/eGmina/pl |commons=Sopot |gwôsné miono=Sopot }} [[Òbrôzk:Sopot, kościół garnizonowy św. Jerzego (07).jpg|mały|170px|Sopòt – Rzëmskòkatolëckô cerczew p.w. sw. Jërë]] '''Sopòt''' (téż '''Sopòtë''', {{jãz.|pl}} ''Sopot'', {{jãz.|de}} ''Zoppot'') – gard ë kùrort nad sztrądã [[Bôłt]]u w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrenkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Gdiniô|Gdinią]] twòrzi [[aglomeracëjô|aglomeracëjã]] zwóną [[Trzëgard]]. Dzãka swòjémù pòłożeniémù ë dobrémù zarządzaniémù w latach 90-tëch XX wiekù miôł plac wiôldżi ekònomiczny rozwij gardu. W rozmajitëch rankingach Sopòt czile razë dobiwôł titël gardu z nôwëższim sztandardã żëcégò w [[Pòlskô|Pòlsczi Repùblice]]. == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°26' N, dôłgòta – 18°33' E. Sopòt mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Taczi sztatus przëstoji leno gardóm z wicy jak 100 tësącama lëdzy ë Sopòt mô gò dobëté na dardze wëjimkù. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 41 000 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 17,31 km² * Bùdżetowé wzątczi (2026 plan): 109 296 600 zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2026 plan): 657,9 mln zł [[Òbrôzk:Sopot - Hotel Rezydent.jpg|mały|220px|Sopòt – gardny center]] == Historiô == Òd [[VIII wiek|VIII wiekù]] do pòłowë [[X wiek|X wiekù]] w môlu dzysészégò Sopòtu stôł gôrcz. Pierszô zmiónka pòchôdô z dokùmańtu [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]], wëstawionégò w [[1283]] rokù. Mizë latama [[1919]] a [[1939]] Sopòt słëchôł do [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnégò Gardu Gduńska]]. W 1999 rokù w Sopòce, Papiéż [[Jan Paweł II]] rzekł do Kaszëbów jakno òdwiecznëch gòspòdôrzów ti zemi te słowa: "Pragnę Was jeszcze zachęcić, zachęcić abyście nadal strzegli swojej tożsamości, pielęgnując więzi rodzinne, pogłębiając znajomość swojego języka i starając się przekazywać swą bogatą tradycję kaszubską młodemu pokoleniu" [http://th-www.if.uj.edu.pl/~gierula/Parafia/papa/d9.html]. Tu w 2012 rokù ks. prof. [[Jón Perszón]] gôdôł: "Jeżlë chcemë bëc kòl se gòspòdôrzama, mùszimë òbronic naszą jistnotã, naju dëszã, rodną mòwã i nasz etniczny charakter." == Słôwny lëdze == [[Òbrôzk:Plaque commemorating former Kashubian-Pomeranian Museum founded by Aleksander Majkowski.jpg|mały|Wdôrzeniowô tôfla ò [[Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzejô|Kaszëbsko-Pòmòrsczi Mùzeji]], jakô béła w Sopòce]] * [[Jerzy Afanasjew]], * [[Kiejstut Bereźnicki]], * [[Janusz Christa]], * [[Oscar G. Dahlberg]], * [[Maciej Dejczer]], * [[Jerzy Doerffer]], * [[Andrzej Dudziński]], * [[Stanisława Fleszarowa-Muskat]], * [[Frãcëszk Grëcza]] * [[Lech Kaczyński]], * [[Klaus Kinski]], * [[Seweryn Krajewski]], * [[Eugeniusz Kwiatkowski]], * [[Janusz Lewandowski]], * [[Friedrich Lorentz]], * [[Aleksander Majkòwsczi]], * [[Marión Mòkwa]], * [[Leszek Możdżer]], * [[Carl Maria Splett]], * [[Donald Tusk]], === Bùrméster === * [[1902]]–[[1905]] dr [[Volkmar Wurmb]] * [[1905]]–[[1908]] dr [[Johannes Kollath]] * [[1908]] baron Heinrich von Gagern * [[1908]]–[[1919]] [[Max Woldmann]] * [[1919]]–[[1930]] dr [[Erich Laue]] * [[1930]]–[[1934]] dr [[Hermann Lewerenz]] * [[1934]]–[[1936]] dr Wilhelm Fliessbach * [[1936]]–[[1941]] [[Erich Temp]] * [[1942]] [[Gerchard Koß]] * [[1942]] Kurt Schrödter * [[1942]]–[[1945]] ? * [[1945]] [[Henryk Michniewicz]] * [[1945]] [[Tadeusz Soboń]] * [[1946]] [[Antoni Turek]] * [[1946]]–[[1948]] [[Leonard Wierzbicki]] * [[1948]] [[Srebrnik]] * [[1948]] [[Bolesław Śliwiński]] * [[1948]]–[[1949]] [[Jan Kapusta]] * [[1949]]–[[1950]] [[Piotr Nowak]] * [[1950]]–[[1952]] [[Alfred Müller]] * [[1952]]–[[1954]] [[Hieronim Kozieł]] * [[1954]]–[[1958]] [[Roman Kosznik]] * [[1958]]–[[1965]] [[Stanisław Podraszko]] * [[1965]]–[[1969]] [[Zenon Bancer]] * [[1969]]–[[1978]] [[Bolesław Robakowski]] * [[1978]]–[[1981]] [[Lech Świątkowski]] * [[1981]]–[[1984]] [[Cezary Dąbrowski]] * [[1984]]–[[1990]] [[Andrzej Plona]] * [[1990]]–[[1992]] [[Henryk Ledóchowski]] * [[1992]]–[[1998]] [[Jan Kozłowski]] * [[1998]]–[[2023]] [[Jacek Karnowski]] * [[2023]]–[[2024]] (p.f) [[2024]] [[Magdalena Czarzyńska-Jachim]] === Turisticzné atrakcëje === * nôdôłgszé drzewiané mòlo w [[Eùropa|Eùropie]] * gôrcz ze wczasnëch [[Strzédne Wieczi|Strzédnëch Wieków]] * [[Sopot Festival]] == Òbaczë téż == * [[Trzëgard]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/78 Sopot] * [https://www.sanatoria.com.pl/uzdrowisko-sopot,sopot.html lékòwnica] * [http://www.esopot.info http://www.eSopot.info] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sopòt]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] 3tg4poxo01qsli0exkxzsufvawrx78y 0 76 216181 214354 2026-09-30T20:33:18Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216181 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:X-office-calendar-mar.svg|mały|]] {{Kalãdôrzk}} '''Strumiannik''' abò '''strëmiannik''' – trzecy miesąc roku w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: strumian, marc. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strëmiannik| ]] mlim1yatkd6q83s8a81c55jc1a2dyi9 0 90 216108 207392 2026-09-30T20:07:56Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216108 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''1 stëcznika''' je pierszim dniã rokù. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Nowi Rok]] * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë) swiãtëją: Mieczësława, Mieczësłôw === Wëdarzenia === * [[1967]] – [[Réda]] dosta gardzczé prawa === Ùrodzëlë sã === * [[1955]] r. ks. [[Róman Skwiercz]] === Ùmarlë === * === Przësłowia === * Na Nowi Rok pògòda, w pòlu ùroda. * Na Nowi Rok dzéń dłëgszi ò kùrzi krok. * Czej w Nowi Rok słuńce swiécy, pùsté bãdą stodołë ë sécë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} biqbexxv2zu8a67nxvakx04zdn5ecwn 0 988 216180 195670 2026-09-30T20:32:33Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 216180 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Arkadiusza, Łucji, Kadzmierza === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1886]] r. [[Kazmiérz Jasnoch]] === Ùmarlë === * [[1944]] r. [[Józef Dambek]] === Przësłowié === * Na swiãti Kazmiérz mrówka na wiérzch. * Na swiãtégò Kazmiérza wëlatëje skòwrónk spòd pierza, ale czasã mù dzóbk zamiarznie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} mrj64r2d2tt9zps49qb7cnxirjvpjqr 0 989 216179 195671 2026-09-30T20:32:30Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 216179 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Òlëwii, Wacława, Adriana === Wëdarzenia === * [[1945]] wëzwòlenié [[Stôrgard]]u === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Niechle bòcón przëlecy, słuńce wnet zaswiécy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} siqoi4a9dwbr9281yfhrc5vchvc6b2n 0 990 216178 195672 2026-09-30T20:32:28Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 216178 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Różë, Wiktora === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Chto rëbë łapie, rëbów nie jé. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} epf0y908xh6yxsem2i4a3jhcri7cafw 0 991 216177 195673 2026-09-30T20:32:25Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 216177 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Paweł, Teréza, Tomôsz === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1867]] [[Kónstantin Krefft]] béł ksądz doktor, a je Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele. === Ùmarlë === * [[1942]] r. ks. bp. [[Kónstantin Dominik]] === Przësłowié === * Na Gòchach wiedno jôchim je. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} m9g8cgi2gtmtvndkf8cdm47rbs6tbq3 0 994 216174 195667 2026-09-30T20:31:49Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 216174 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Cypriana, Marcelégò === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Chòc Kaszëbskô miéwô czasã gòłé dëpskò, jednak tu nôlepi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} iec6dl7wqqhg7j5rnb5ihl1bluj7y3t 0 995 216175 207639 2026-09-30T20:31:53Z Iketsi 3254 + 216175 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Kònstanti, Teréza === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1882]] r. [[Francyszk Sãdzycczi]] === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Pùck to je kaszëbskô kòmòra. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 56dqwfrxhel0eakpo1d7fxms1ynxnmx 0 1004 216176 213917 2026-09-30T20:32:08Z Iketsi 3254 + 216176 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} <TABLE WIDTH="175" align=right bgcolor="honeydew"> <caption>STRËMIANNIK</caption> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == 20. strëmiannika == '''20. strëmiannika''' to je 79. dzéń rokù gregòriańsczego kalãdôrza (80. dzéń w rokù przestãpnem). Òstało 388 dniów do kùńca rokù. Kòl 20. abò 21. stremiannika to je zymkowô równonoc na nordowi półkùgli i jeséńowô równonoc na pôłniowi półkùgli Zemi. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Klaùdië, Anatola, Eufemië * ''Nawroz'' – iransczi i zoroastrijni Nowi Rok * Swiatowi Dzéń [[Warbel|Warbla]] * [[Tunezjô]] – Dzéń Samòstójnotë (od Francëji) * Dzéń Frankofonië ONZ === Wëdarzenia === [[Òbrôzk:Krystyna_Chojnowska-Liskiewicz_i_SY_Mazurek.JPG|mały|Kristina Chojnowskô-Liskiewicz na ji żeglówce Mazurek]] * [[1800]] – [[Alessandro Volta]] napisôł do baderów z Royal Society w Londine o jigò wënalôzkù ògniwa Voltë, pierszi baterii * [[1815]] – [[Napoleon]] nawrôca z ostrowa Elbë do Pariza i naczëna slédné 100 dniów jakò francësczi cesôrz * [[1916]] – [[Albert Einstein]] ògłosëł teorëjã raznotë (relatiwnotë) * [[1978]] – [[Kristina Chojnowskô-Liskiewicz]], pòlskô jinżiniérka okrãtowô i kapitan, jakò pierszô białka na swecie, samòtno okrãżéła całi swiat w żeglówce * [[2001]] – Taliban w Afganistónie rozwalôł 2 stolemné szlachotë Buddy przez wëbùchnienié * [[2003]] – USA naczëna ataka i wòjnã w [[Irak|Iraku]] * [[2010]] – Na Islandëji wëbùchnienié wùlkana kòl lodówca Eyjafjallajökull * [[2015]] – [[Zacmienié Słuńca]] === Ùrodzëlë sã === * 43 r. pne. – [[Òwidiusz]], rzimsczi pòéta (ùm. 17 r. ne.) * [[1828]] – [[Henrik Ibsen]], norwesczi runita (ùm. 1906) * [[1941]] – [[Jerzi Duda-Gracz]], pòlsczi malôrz, cechownik, pedagóga (ùm. 2004) * [[1956]] – [[Stanisłôw Janka]], kaszëbsczi pòéta, runita, dolmacz, dzejôrz, przedolmacził [[Pón Tadeùsz|Póna Tadeùsza]] na kaszëbsczi * [[1957]] – [[Spike Lee]], amerikańsczi reżiséra filmowi * [[1986]] – [[Ruby Rose]], aùstralëjskô teatrownica === Ùmarlë === * [[1727]] – [[Isaac Newton]], stolemni angelsczi naukòwiec (ùr. 1642) * [[1738]] – [[Jan Balthasar Langa]], górnosorbsczi ksadz, runita, dolmacz na górnosorbsczi jãzëk (ùr. 1697) * [[1806]] – [[Salomea Deszner]], pòlskô teatrownica, òperowô spiewôrka (ùr. 1759) * [[1925]] – [[George Curzon]], britijsczi pòlitikorz, minystr zagrańcznech sprawów, znóny z Linii Curzona – grańcë pòlskô-ruscziej (ùr. 1859) * [[1929]] – [[Ferdinand Foch]], francësczi jenerôł, marszôłk Francëji, marszôłk Polsczi, feldmarszôłk Wiôldżi Britaniji (ùr. 1851) * [[2016]] – [[Anker Jørgensen]], dënsczi politikòrz socjaldemokraticzni, béł premierã Dëńsczi (ùr. 1922) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ralcimwcqh9uha7rz6akexr9zvu60uo 0 1012 216173 200886 2026-09-30T20:31:26Z Iketsi 3254 + 216173 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Anielë, Aleksandra === Wëdarzenia === * [[1945]] r. wëzwòlenié [[Gdiniô|Gdini]] === Ùrodzëlë sã === * [[1956]] r. [[Jan Labùda]] * [[1892]] r. [[Stanisłôw Dąbek]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} dpmo4r0bk49t10t5xtk0lj1utnpfgun 0 1091 216247 209297 2026-10-01T04:35:22Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 216247 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Villa di castello, biblioteca dell'accademia della crusca, dizionario petrocchi 02 crusca.jpg|mały|{{PAGENAME}}]] '''Słowôrz''' je lëstą słów ë jich definicëji, abò jich równoznaczënów w jińszi mòwie (mòwach). Niechtërné słowôrze pòdôwają téż infòrmacëje ò wëmòwie, pòchòdzenim słowa ôs przëmiarë jegò brëkòwóniô w zdaniach. Jistnieją téż słowôrze ilustrowóné (òbrôzkòwé). == Pòsobica słów == [[Òbrôzk:Stefan Ramult-Pomeranian Dictionary.png|mały|Dzélëk słowôrza Ramułta]] == Tëlkòsc słowiznë == Z pòzdrzatkù na tëlkòsc słowiznë zamkłi we słowôrzu mòżemë wëapartnic dwa ôrtë słowôrzów: 1. tzw. ''maksymalizacëjné słowôrze'', chtërnëch zgrôwã je zaprezentérowónié całégò dostónkù słowiznë brëkòwóny przez gwësną jãzëkòwą spòlëznã. Taczé słowôrze mògą zamëkac w se rozmajité fòrmë ë wariantë negò sómégò słowa we wszëtczich dialektach, ôs słowa znóné blós z runitwë, czë téż pòdóné przez infòrmatorów. Przez swòją nôtërã maksymalizacëjny słowôrz ni mòże bëc słowôrzã normatiwnym (preskriptiwnym), równak mòże baro pòmòc przë twòrzenim taczégò słowôrza. Przëmiarã maksymalizacëjnégò słowôrza je ''[[Pomoranisches Wörterbuch]]'' ''(Słowôrz pòmòrsczi)'' [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]]. 2. tzw. ''minimalizacëjné słowôrze'', chtërnëch autora pòdôwô blós dzél słowiznë jaczégò jãzëka (np. czile tësąców nôczãstszëch słów). Minimalizacëjnym słowôrzã je np. ''[[Słowniczek kaszubski]]'' ''(Słowôrzk kaszëbsczi)'' [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] czë ''Słowniczek polsko-kaszubski'' R. Drzeżdżona i G. J. Schramke, Gdynia 2006, a téż ''Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz'' Mariana Jelińskiego i [[David Shulist|Davida Shulista]], Żukowo 2010 i ''Môłi kaszëbskò-czeskò-pòlsczi słowôrz'', [[Żukòwò]] 2014[http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol?/aJeli{u0144}ski%2C+Marian/ajelin~aski+marian/1%2C1%2C9%2CB/frameset&FF=ajelin~aski+marian&1%2C%2C9]. == Specjalné słowôrze == * Stefan Ramułt: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, [[Krakòwò]] 1893 * Stefan Ramułt: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, [[Gduńsk]] 2003 * [[Jan Trepczik]]: Słownik polsko-kaszubski, t. I-II, [[Gduńsk]] 1994. == Preskriptiwné a deskriptiwné słowôrze == == Òbaczë téż == * [[Słowôrz Wikipediji]] * [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]] * [[Sloworz.org]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|6ir6fMiRuTo|Słowniki kaszubskie – 2013}} ({{jãz.|csb}}) * [https://csb.wiktionary.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna Wikisłowôrz pò kaszëbskù] * [https://web.archive.org/web/20160909110356/http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb16242429g.public Dictionnaires kachoubes] * [https://web.archive.org/web/20150707045807/http://scholaris.pl/zasob/106924 scholaris.pl — Mój słowôrz – książka pomocnicza do nauki języka kaszubskiego] * [https://web.archive.org/web/20260413003104/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/12759,slowniczek-polsko-kaszubski-czyli-kaszubszczyzna-bez-tajemnic Słowniczek polsko-kaszubski, czyli kaszubszczyzna bez tajemnic] * Słownik polsko-kaszubski — szkola.interklasa.pl: [https://web.archive.org/web/20200130224752/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_ac.html A–C], [https://web.archive.org/web/20200117115121/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_df.html D–F], [https://web.archive.org/web/20200128153948/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_jl.html J–L], [https://web.archive.org/web/20200218085625/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_mo.html M–O], [https://web.archive.org/web/20200117021913/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_pr.html P–R], [https://web.archive.org/web/20200121051226/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_su.html S–U] i [https://web.archive.org/web/20200130225216/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_wz.html W–Z] * https://kaszebi.rastko.net/?p=17#Słowniczek * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf * https://www.wladyslawowo.com/atrakcje/slownik-kaszubski-dla-poczatkujacych-najwazniejsze-slowa-i-zwroty-1965 * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [https://web.archive.org/web/20210228185456/http://www.kaszubi.pl/images/dodatkowe/aktualnosci/2014/NU_05_14_.pdf NAJÔ ÙCZBA, NUMER 5 (77), DODÔWK DO „PÒMERANII” – Pòdrãczny słowôrzk welownikaa] * https://web.archive.org/web/20250120062851/https://www.slowadopoprawki.com/post/j%C4%99zyki-regionalne-w-polsce * https://literat.ug.edu.pl/remus/0100.htm * https://tsp.org.pl/maly-slownik-kaszubsko-polsko-slowacki/ * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf * https://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=116 === Szëkba === {{Szëkba}} [[Kategòrëjô:Słowôrze| ]] ktld7veosgvnrm1qbkvc09z0ckjgnol 0 1393 216067 215295 2026-09-30T18:25:13Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216067 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = [[pòlsczi złoti]] | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = +48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL|lata jistnienia=}} '''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') – państwò we Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Grańczi z [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Miono państwa == === Etimologiô === Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã|plemienia]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërno mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno „ti, co mieszkają na pòlach”. Mòże sã docëgac, że przédnym zajãcym Pòlanów béł òbróbk rolë, w rozróżnienim do jinszich plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], jaczi zamieszkiwelë lasowaté òbéńdë. Miono kraju pierszi rôz òstało òdnotowóné na przełómanim X i XI wiekù (lata 997–1003) w ''Pierszim żëwòce sw. Wòjcecha'' Jana Kanapariusza: „cum Bolizlauo Palaniorum duce” ({{jãz.|csb}} „z Bòlesławã pòlsczim ksyżëcã”). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', {{jãz.|fa}} ''Lahestân'', {{jãz.|lt}} ''Lenkija'') ë Pòlôchów ({{jãz.|ru}} ''lach'', {{jãz.|hu}} ''Lengyel'') pòchôdają òd plemienia Lãdzanów ({{jãz.|pl}} ''Lędzianie''), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë dzysdniowi pôłniowò-pòrénkòwi dzél Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' je dosłowną kalką z łacyńsczégò ''res publica''. == Nôrodné symbòle == Zgòdą z Kònstitucją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma symbòlama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w kòrónie w czerwionym pòlu. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë biôłô ë czerwionô * Himn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religiô == Dominującą religią w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcyzm|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrëchconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją {{s|m.jin.}}: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], [[Prawòsławié|prawòsłôwny]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewanielëcë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticyzm|agnosticë]] ë [[Atejizm|atejiscë]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] === Administracyjny pòdzél / Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù w Pòlsce fónsknérëje trzëstãpieniowi administracyjny pòdzél na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]]. {| |- | {{Imagemap |image=Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |size=500px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=Òbrôzk:Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 64 4 65 28 107 31 116 8 96 2 74 1 [[Duńskô]] poly 486 29 487 65 477 89 484 97 600 107 714 105 714 71 730 54 704 14 664 24 625 0 594 2 594 28 570 32 551 24 575 0 542 23 [[Ruskô]] poly 636 0 857 3 858 161 788 161 779 126 723 100 717 56 740 46 706 15 667 17 [[Lëtwa]] poly 786 165 801 248 809 260 816 322 775 340 757 377 791 405 785 461 792 476 797 457 811 456 817 468 850 453 852 420 858 420 859 162 [[Biôłorus]] poly 795 461 792 504 830 558 826 584 827 612 802 620 712 726 722 780 728 792 711 790 690 834 856 832 858 422 851 423 845 453 821 465 799 455 [[Ùkrajina]] poly 80 833 88 826 101 797 155 818 200 828 236 832 267 828 270 816 302 815 361 757 397 734 414 737 414 748 442 744 457 725 470 742 479 753 478 778 504 774 527 752 555 745 573 760 605 742 632 742 658 759 688 777 705 790 686 835 88 835 [[Słowackô]] poly 1 579 42 552 35 535 56 537 63 559 86 564 100 559 119 563 132 574 178 589 200 589 203 592 194 608 197 624 223 653 229 665 256 640 247 616 283 630 300 643 312 639 304 653 322 665 339 678 352 670 371 686 384 697 395 711 400 718 398 732 378 733 369 749 351 758 339 778 336 797 319 808 311 819 288 820 271 815 258 820 251 831 231 830 226 821 213 829 202 833 167 818 155 811 129 799 113 798 103 793 91 813 89 825 77 825 73 833 9 833 2 812 [[Czeskô]] poly 1 125 37 158 33 186 39 209 46 250 46 270 28 293 29 307 56 333 60 362 62 377 68 382 70 399 70 423 66 430 66 446 82 470 90 491 93 501 92 523 81 558 70 560 65 546 52 537 37 536 41 552 28 557 2 574 [[Niemieckô]] poly 36 161 36 198 51 254 28 291 29 305 66 334 85 308 113 299 162 276 171 265 179 280 203 277 233 244 215 220 254 196 240 120 246 117 237 78 200 109 193 118 113 137 [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]] poly 233 82 240 98 247 113 234 124 251 164 254 196 254 211 281 218 291 214 294 201 311 205 328 189 350 185 391 193 409 207 430 207 444 180 457 179 466 158 451 162 438 148 438 121 437 107 386 99 380 65 401 82 403 67 389 47 362 41 329 43 274 59 [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] poly 446 128 482 98 514 102 562 108 600 111 643 113 722 107 708 119 698 125 712 157 718 179 711 190 685 201 666 213 635 219 613 224 594 230 533 257 524 266 480 259 473 240 460 235 447 228 436 216 434 199 444 178 459 182 466 160 448 159 443 144 [[warminskô-mazursczé wòjewództwò|warminskô-mazursczé]] poly 632 219 637 264 658 279 681 304 702 327 704 366 751 378 775 331 812 321 808 258 783 134 727 102 699 127 725 176 663 218 [[pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczé wòjewództwò]] poly 648 566 642 458 656 419 718 405 748 382 764 385 792 407 777 452 790 500 804 524 827 557 820 568 825 592 820 612 796 613 790 635 768 628 759 619 746 624 715 624 700 614 704 593 676 582 [[lubelsczé wòjewództwò|lubelsczé]] poly 611 743 589 627 652 572 668 570 673 586 697 598 695 612 697 629 729 632 752 623 771 621 779 631 772 650 712 726 720 777 732 792 726 795 708 789 666 766 641 743 [[pòdkarpacczé wòjewództwò|pòdkarpacczé]] poly 68 328 57 362 67 383 71 409 65 435 74 462 90 490 104 492 123 477 145 480 161 478 168 450 176 441 193 455 211 453 217 435 200 421 167 390 164 325 169 317 176 268 150 284 123 293 109 307 95 301 [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczé]] poly 83 555 102 502 98 490 126 484 139 473 151 481 171 456 182 435 199 460 223 438 241 459 265 469 295 453 306 475 321 503 318 521 305 522 295 556 261 609 247 612 254 632 239 652 196 617 212 591 197 579 176 583 151 568 125 564 116 541 101 541 98 557 [[dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczé]] poly 255 613 307 519 322 516 323 532 355 521 391 538 377 581 385 603 375 609 370 622 370 639 347 644 342 661 326 675 309 649 320 646 315 632 299 638 [[òpòlsczé wòjewództwò|òpòlsczé]] poly 341 666 341 649 373 640 375 609 382 595 378 579 388 557 395 534 420 534 444 544 473 555 482 562 484 578 492 597 493 609 463 616 447 633 443 657 428 673 443 695 455 715 449 727 435 735 428 749 418 745 414 733 402 727 398 707 389 702 389 682 [[szląsczé wòjewództwò|szląsczé]] poly 455 720 430 670 463 613 501 606 525 614 527 641 543 648 580 630 593 632 589 666 599 690 606 717 606 745 585 748 571 759 554 747 523 748 504 759 497 773 480 773 480 750 [[małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczé]] poly 212 221 232 243 226 255 202 274 182 278 173 291 166 335 170 368 171 399 181 414 204 433 219 445 231 455 247 467 269 471 278 462 304 461 305 472 309 485 319 492 321 505 319 520 326 526 350 526 347 511 345 494 363 478 371 485 371 451 377 430 393 434 397 421 400 398 416 397 419 385 424 377 415 361 406 364 383 353 361 343 347 343 316 326 294 316 299 305 297 290 286 282 280 258 287 249 284 238 284 222 271 214 258 213 247 199 236 212 [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò|wiôlgôpòlsczé]] poly 294 207 282 231 295 243 289 258 288 279 300 291 301 310 298 323 327 332 344 345 370 347 404 360 406 371 418 366 444 370 447 351 451 317 462 303 461 289 475 283 476 262 481 252 468 240 451 232 437 228 428 207 410 206 398 200 395 192 374 193 359 194 349 182 336 187 316 200 313 208 [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskô-pòmòrsczé]] poly 356 520 351 488 366 482 369 459 375 430 397 428 398 407 417 403 421 388 433 367 463 371 488 380 503 376 512 395 517 413 538 421 550 434 549 449 533 450 539 467 530 497 526 510 502 517 502 538 502 543 489 534 481 553 476 563 465 554 444 539 432 529 430 541 414 529 398 535 [[łódzczé wòjewództwò|łódzczé]] poly 493 606 486 593 483 571 480 559 484 537 498 543 503 532 502 519 536 507 546 510 559 519 575 518 592 521 598 534 611 537 635 531 648 531 647 569 645 578 625 604 593 622 581 627 545 639 534 641 523 612 [[swiãtokrzësczé wòjewództwò|swiãtokrzësczé]] poly 475 266 473 286 463 296 457 329 451 347 449 369 464 373 474 377 490 371 514 385 519 402 531 424 549 426 550 440 551 453 533 455 537 488 542 510 566 519 590 515 598 526 616 534 639 534 642 521 643 481 633 468 629 455 642 453 652 434 649 414 659 409 694 408 717 401 734 398 748 383 749 370 728 362 710 363 699 352 693 324 693 313 684 312 679 308 672 300 660 296 652 274 638 265 632 236 627 221 580 240 543 253 519 268 [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczé]] }} | ==== Wòjewództwa ==== * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} Grańce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłconé òstałë w [[1945]] r., pò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatòwi wòjnie]]. W przërównanim do [[1939]] rokù, grańcë òstałe przesënioné na zôpôd, kòsztã pòrénkòwich zemiów. Pò 1945 to dało dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską SSR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystynopol|Kristinopòl]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dosta [[Ustrzyki Dolne|Dólné Ùstrzëczi]] ë [[Lutowiska]]<ref>Dz. U. 52.11.63 – [https://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù''</ref> * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacką]]. Za môlëznã [[Tkacze]] kòl [[Szklarska Poręba|Szklarsczi Pòrãbë]], banowiszcze ë sztrekã, Pòlskô dosta ùriwk lasnëch terenów. Długòta greńców Pòlsczi wënosy 3582&nbsp;km, z cze 528&nbsp;km to sztrąd Bôłtu. Pòlskô grańczi: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorus|Biôłorusą]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô je 9. nôwikszim krajã Eùropë wedle wiéchrzëznë ë 8. wedle lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, a tej 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëmã na òdmianë. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, a tej 10° 01'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszińc [[Opołonek|Òpòłonek]], * 54°50' N – [[Rozëft]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łãk [[Ódra|Ódrë]] kòle Dólnégò Òsënowa, * 24°08' E – kòlano [[Bùg|Bùga]] kòle Zosëna. Geòmétriczny westrzódk Pòlsczi je we wsë Balkòwò kòle gardu [[Łęczyca|Łãczëca]]. Nôstarszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétriczny westrzódk Eùropy je w Suchòwòlë kòl gardu [[Sokółka]], w [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczim wòjewództwie]]. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Ódra]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogicznô bùdacjô === W Pòlsce schòdzą sã 3 wiôldżé tektoniczné platfòrmë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowò-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[paleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpadny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spòd zwelë ny platfòrmë pòkazywają sã dzéle hercyńsczich ë kaledońsczich górotwòrów (Zôpadné ë Pòrénkòwé Sudetë, Swiãtokrzësczé Górë). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Klimat === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020 Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025 Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020 Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020 </gallery> === Wëdrzatk plonu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajimają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédnoeùropejsczi Niżawë, a strzédnô wiżawa wënosy 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Nôwëższim môlã w Pòlsce są [[Rysy|Rësë]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniższim je depresjô w Marzãcënie na Żëławach (2,2 m&nbsp;p.r.m.). == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbëwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] a jiné mniészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdowim jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnym, etnicznym mniészëznóm]] a spòlëznie pòsłëgiwający sã regionalnym jãzëkã mòżlëwòtã ògrańczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w ùrzãdach gminów, dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacji. Wedle Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na co dzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Romsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch mniészëznów]] nôleżą ne hewò miészëznë: [[Armeńskô mniészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłoruskô mniészëzna w Pòlsce|biôłoruskô]], [[Czeskô mniészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô mniészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô mniészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô mniészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô mniészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Ruskô mniészëzna w Pòlsce|ruskô]], [[Romskô mniészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô mniészëzna w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô mniészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô mniészëzna w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô mniészëzna w Pòlsce|żëdowskô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Òbrôzk:Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùniô]] * [[Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] iyc7u2jtxcqjvzbdrpktnfthdjhvuab 0 1407 216041 214890 2026-09-30T16:28:02Z Iketsi 3254 m. 216041 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Pùck |rodzôcz=Pùcka |adjektiw_mask=pùcczi |adjektiw_fem=pùckô |céch=POL_Puck_COA.svg |fana=POL_Puck_flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°43'02"N 18°24'27"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pùck]]}}}} |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=pùcczi |grodzki= |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Hanna Pruchniewska |adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13, |kod_poczt_um=84-100 |tel_um=58&nbsp;673-0500 |fax_um=58&nbsp;673-0533 |mail_um= |wiéchrzëzna=4,9 |stopniN=54 |minutN=42 |stopniE=18 |minutE=24 |wysokość=0 – 20 |rok=2009 |lëdztwò=11&nbsp;361 (2009) |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=84-100 |registracëjné tôfle=GPU |TERYT=6222911031 |SIMC= |www=http://www.miasto.puck.pl |commons=Puck |gwôsné miono=Puck }} '''Pùck''' (téż '''Pùckò''', '''Pëck''', {{jãz.|pl}} ''Puck'', {{jãz.|de}} ''Putzig'') – nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi m. Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historiô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. – XXII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Òbaczë téż == * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] * [[Dzień Kaszubski w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pùck| ]] oon0mmcmxqse0es3nvwoe4q3loh90e3 0 1426 216081 215962 2026-09-30T18:28:14Z Iketsi 3254 - → – ; m.jin.→{{s|m.jin.}} 216081 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat – Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945–59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã {{s|m.jin.}} [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ({{jãz.|en}} ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. [[Òbrôzk:Brexit Demonstrator (42485877015).jpg|mały|Demónstracjô procëm wëstãpieniu Wiôldżi Britanie z Ùnie (Brexitowi) w 2019 rokù]] 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. W rujanie 2004 rokù 25 nôleżnikòwëch krajów EÙ pòdpisëje Ùgòdã ùsôdzającą Kònstitucjã dlô Eùropë, równak òbëwatele [[Francëjô|Francësczi]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]] ją òdrzëcają; miast kònstitucje, Ùniô przëjimô [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńską Ùgòdã]], jakô zmieniwô ùszłé ùgòdë w célu zwikszeniô demòkracje bënë EÙ. Ùgòda wëszła w żëcé 1 gòdnika 2009 rokù<ref name=":5" />. Eùropejskô Ùniô pòwikszô sã jesz 2 razë: 1 stëcznika 2007 rokù dołãczô [[Bùłgariô|Bùłgarskô]] i [[Rumùńskô]]<ref name=":5" />, a 1 lëpińca 2013 rokù [[Chòrwackô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2010-19_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2010-19], european-union.europa.eu.</ref>. 23 czerwińca 2016 rokù Britijczicë welëją za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8" />. [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]] òpùszczô wspólnotã 1 gromicznika 2020 rokù<ref name=":9" /> – je to pierszi krôj w historie, chterën z zrzeszë wëszedł. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz<ref>[https://ec.europa.eu/stories/eu-institutional-appointments/ How leaders of the EU institutions are elected and appointed], ec.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/council-eu/presidency-council-eu/ Prezydencja w Radzie UE], consilium.europa.eu.</ref>. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje [[Cyper]], chterën przëjął tã rolã òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>[https://cyprus-presidency.consilium.europa.eu/en/presidency/presidency-of-the-council-of-the-eu/ Presidency of the Council of the EU], cyprus-presidency.consilium.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. Robòtą kòmisje czerëje przédnik EK. <gallery> Òbrôzk:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|'''Roberta Metsola''', przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu Òbrôzk:António Costa- 2017 - Web Summit - 24778904437 (cropped).jpg|'''António Costa''', przédnik Eùropejsczi Radzëznë Òbrôzk:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|'''Ursula von der Leyen''', przédniczka Eùropejsczi Kòmisje </gallery> == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref name=":9">Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8">[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził {{s|m.jin.}} [[Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://web.archive.org/web/20260425230127/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ({{jãz.|la}} ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ({{jãz.|bg}} ''Единство в многообразието''; {{jãz.|en}} ''United in diversity''; {{jãz.|pl}} ''Zjednoczeni w różnorodności''; {{jãz.|cs}} ''Jednotná v rozmanitosti''; {{jãz.|gr}} ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] ceqtbwiicirjsfdudt0b3fud5rygko0 0 1432 216066 214892 2026-09-30T18:23:57Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216066 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Gduńsk |gwôsné miono= Gdańsk |céch= POL Gdańsk COA.svg |rodzôcz= Gduńska |fana= POL Gdańsk flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa= PL |rozmiar= 250 |rodzaj= inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |54°22'N 18°38'E |pòzycjô=left |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Gduńsk]] }} }} |państwò= [[Pòlskô]] |wòjewództwò= [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]] |Kréz= |wiéchrzëzna= 258<ref>blós ląd; mët z partã Gduńsczi Hôwindżi 683 km² [[https://www.gdansk.pl/raport-o-stanie-miasta/2023/Ogolna-charakterystyka-miasta,a,265431 Ogólna charakterystyka miasta], gdansk.pl].</ref> |stopniN=54 |minutN=22 |stopniE=18 |minutE=38 |lëdztwò= 489 328<ref>[https://www.gdansk.pl/gdansk-w-liczbach Gdańsk w liczbach], gdansk.pl.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= (+48) 58 |pòcztowi kòd= 80-009 do 80-958 |registracëjné tôfle= GD, XD<ref>Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001847 Dz.U. 2022 poz. 1847]).</ref> |bùrméster= [[Aleksandra Dulkiewicz]] |adres_um= Nowé Ògardë 8/12 |kod_poczt_um= 80-803 |www= http://www.gdansk.pl/ |commons= Gdańsk }} '''Gduńsk''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historiô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] – pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] – pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] – [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] – [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] – pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] – pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] – [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 – Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] – [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 – Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] – [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] – rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] – Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] – Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] – gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] – znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] – 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] – [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë {{s|m.jin.}} tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] – òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] – przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] – sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] – w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] – òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] {{s|m. jin.}} tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta [[Swiãtopôłk II Bëlny|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy – kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Angelsczi Dodóm w Gduńskù|Angelsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata – [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] nxhjotfya7826f6b9al7gy3qohqoza7 0 1445 216203 196253 2026-09-30T22:00:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; - → – ; Historëjô→Historiô 216203 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:KM-circle.png|left|48px]] [[Òbrôzk:K-Meleon 1.5.1.png|mały|K-Meleon 1.5.1 &mdash; przédnô starna Meta-Wiki]] '''K-Meleon''' je malińczim ë chùtczim [[Internetowi przezérnik|internetowim przezérnikã]] zjisconym pòd [[GNU General Public License|GPL]] ë òpiartim na pòchòdzącym z [[Mozilla|Mozilli]] nëkù [[Gecko]] na platfòrmã [[Microsoft Windows]], juwerny do [[Galeon]]a ë [[Epiphany]] pòd [[GNU/Linux|GNU/Linuksã]] czë [[Camino]] pòd [[Mac OS X]]. K-Meleon dôwô mòżnotã brëkòwaniégò ùlëbników z [[Netscape Navigator|Netscapa]], [[Opera|Operë]] czë [[Internet Explorer|MSIE]] ë dopasowaniégò do se: menu, lëstwë przërëchtënków ë skródzeniów (na swòjizna je sparłączónô z jegò mionã), kòntrolã nad òknama 'popup'. Baro zdatną òsoblëwòtą '''K-meleona''' je gwës téż mòżnota parłączenia lënków w karna, przë czim lënczi mògą sã pòwtôrzac w wszelejaczich karnach, przezérnik zamëkô téż w se RSS-czëtôrza. 10 [[stëcznik]]a 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 0.9.2. Òna je òpiartô na [[Mozilla|Mozilli]] 1.7.12. W przërówaniém do wersëji 0.9 je pòdniosły bezpiek przezérnika. == Historiô == '''Wersëje''': * 0.2 -- 26 [[lëstopadnik]] [[2000]] * 0.3 -- 9 [[gromicznik]] [[2001]] * 0.4 -- 9 [[môj]] [[2001]] * 0.5 -- 26 [[séwnik]] [[2001]] * 0.6 -- 29 [[rujan]] [[2001]] * 0.7 -- 30 [[rujan]] [[2002]] * 0.8 -- 9 [[lëstopadnik]] [[2003]] * 0.8.2 -- 22 [[gòdnik]] [[2003]] * 0.9 -- 17 [[stëcznik]] [[2005]] * 0.9.2 – 10 [[stëcznik]] [[2006]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kmeleon.sourceforge.net/ Starna ùdbë K-Meleon] * [http://kmeleon.sourceforge.net/wiki/ KMeleonWiki] * [https://web.archive.org/web/20050324020835/http://k-meleon.kaszubia.com/ Kaszëbsczi dolmaczënk K-Meleona] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] a97kj1uh6uvhxlje01x5xj6wzx1pdbc 216204 216203 2026-09-30T22:00:23Z Iketsi 3254 /* Historiô */ – 216204 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:KM-circle.png|left|48px]] [[Òbrôzk:K-Meleon 1.5.1.png|mały|K-Meleon 1.5.1 &mdash; przédnô starna Meta-Wiki]] '''K-Meleon''' je malińczim ë chùtczim [[Internetowi przezérnik|internetowim przezérnikã]] zjisconym pòd [[GNU General Public License|GPL]] ë òpiartim na pòchòdzącym z [[Mozilla|Mozilli]] nëkù [[Gecko]] na platfòrmã [[Microsoft Windows]], juwerny do [[Galeon]]a ë [[Epiphany]] pòd [[GNU/Linux|GNU/Linuksã]] czë [[Camino]] pòd [[Mac OS X]]. K-Meleon dôwô mòżnotã brëkòwaniégò ùlëbników z [[Netscape Navigator|Netscapa]], [[Opera|Operë]] czë [[Internet Explorer|MSIE]] ë dopasowaniégò do se: menu, lëstwë przërëchtënków ë skródzeniów (na swòjizna je sparłączónô z jegò mionã), kòntrolã nad òknama 'popup'. Baro zdatną òsoblëwòtą '''K-meleona''' je gwës téż mòżnota parłączenia lënków w karna, przë czim lënczi mògą sã pòwtôrzac w wszelejaczich karnach, przezérnik zamëkô téż w se RSS-czëtôrza. 10 [[stëcznik]]a 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 0.9.2. Òna je òpiartô na [[Mozilla|Mozilli]] 1.7.12. W przërówaniém do wersëji 0.9 je pòdniosły bezpiek przezérnika. == Historiô == '''Wersëje''': * 0.2 – 26 [[lëstopadnik]] [[2000]] * 0.3 – 9 [[gromicznik]] [[2001]] * 0.4 – 9 [[môj]] [[2001]] * 0.5 – 26 [[séwnik]] [[2001]] * 0.6 – 29 [[rujan]] [[2001]] * 0.7 – 30 [[rujan]] [[2002]] * 0.8 – 9 [[lëstopadnik]] [[2003]] * 0.8.2 – 22 [[gòdnik]] [[2003]] * 0.9 – 17 [[stëcznik]] [[2005]] * 0.9.2 – 10 [[stëcznik]] [[2006]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kmeleon.sourceforge.net/ Starna ùdbë K-Meleon] * [http://kmeleon.sourceforge.net/wiki/ KMeleonWiki] * [https://web.archive.org/web/20050324020835/http://k-meleon.kaszubia.com/ Kaszëbsczi dolmaczënk K-Meleona] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] b9xjufpkv8anw39cgdjg2eawbqcg8nl 0 1502 216160 209450 2026-09-30T20:28:32Z Iketsi 3254 + 216160 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''19 gòdnika''' je 353. (354.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 12 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Anastazy, Grzegòrz, Bògùsłôwô, Urban * Krôj Goa w Jindiach – Dzéń Samòstójnotë od Pòrtugalskô === Wëdarzenia === * [[1283]] – Jakub Świnka òstôł arcybiskùpem gnieźniensczim. * [[1959]] – Autodro Pòznóńskô òstôła otwartô w [[Szczecëno|Szczecënie]]. * [[1962]] – katastrofa fligra PLL LOT Vickers Viscount na Okãciu, zdzinãło 33 osobów * [[2015]] – reaktywowanô komunikacijë tramwajowë w [[Olsztyn]]ie. * [[2016]] – ataka terrorësteczna [[ISIS]] w [[Berlëno|Berlënie]] na jarmarku wilëjnym, 12 zabitëch i 56 renionëch polsczim pòjôzdem Scania, ISIS zabiłë téż polscziegp kerowca pòjôzdu Łukôsza Urbana. === Ùrodzëlë sã === * [[1869]] – [[Antón Ôbram]] * [[1875]] – [[Mileva Marić]]-Ajnštajn, serbskô matematiczkô, białka [[Albert Einstein]]a (ùm. 1948) * [[1875]] – Carter Godwin Woodson, afroamerikańsczi dzejôrz, dzennikôrz i runita (ùm. 1950) * [[1906]] – [[Leonid Breżniew]], sowiecczi pòlitik (ùm. 1982) * [[1915]] – [[Édith Piaf]], frańcësckô spiéwôrka (ùm. 1963) * [[1958]] – [[Limahl]], angelsczi spiéwôk * [[1972]] – Alyssa Milano, amerikańskô teatrownica * [[1980]] – Jake Gyllenhaal, amerikańsczi teatrownik === Ùmarlë === * [[1370]] – papiéż Urban V * [[1741]] – [[Vitus Bering]], dëńsczi pòlarnik (ùr. 1681). * [[1848]] – [[Emily Brontë]], anielsczô runitkô (ùr. 1818). * [[1915]] – [[Alois Alzheimer]], miemiecczi neurolog (ùr. 1864). * [[1996]] – [[Marcello Mastroianni]], italsczi teatrownik (ùr. 1924). * [[2016]] – zastrzélony przez ISIS Łukôsz Urban (ùr. 1979) z Rożnowô, wsë w [[Gryfino|gripiewsczim]] krézu. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} kb9rhc1xs0pgwjekrx25iprxaunt6zb 0 1513 216142 171323 2026-09-30T20:27:21Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216142 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''1 gòdnika''' je 335. (336.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 30 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 2en5lumkzbi4i40yjm3hjdp9wmacgyd 0 1514 216143 159096 2026-09-30T20:27:25Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216143 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''2 gòdnika''' je 336. (337.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 29 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} loi8wfkf7rq03q7a49jxno5afxre8ep 0 1515 216144 159097 2026-09-30T20:27:30Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216144 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''3 gòdnika''' je 337. (338.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 28 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 2qz8pyfc8fbakrydbvnjnrcdzjqr95u 0 1516 216145 176539 2026-09-30T20:27:36Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216145 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''4 gòdnika''' je 338. (339.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 27 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Barbara, Bernat === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowia === * [[Swiãtô Barbara|Barbara swiãtô]] ò [[rëbôk]]ach pamiãtô. * Jak na Barbarã mróz, schòw chłopie sanie, a wëpchnij wóz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} rpgg1u1cv5pwp9fu8jglcjxrr5v490a 0 1517 216146 189840 2026-09-30T20:27:39Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216146 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''5 gòdnika''' je 339. (340.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 26 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: * Dzen Sinterklaasa w Niderlandzko * Weczer [[Krampus]]a w Austriacko & Miemiecko === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1867]] – [[Józef Piłsudski]] * [[1901]] – [[Walt Disney]] === Ùmarlë === * [[1791]] – [[Mozart|Wolfgang Amadeus Mozart]] {{Kalãdarium}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} lvj96labhenbrjzdey3y3okouq1znbs 0 1518 216147 185914 2026-09-30T20:27:43Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216147 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''6 gòdnika''' je 340. (341.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 25 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Andżelika, Mikòłôj (Miklosz) * Miãdzënôrodny Dzéń [[Swiãti Mikòłôj|Miklosza]], w Pòlsce Mikołajki (darënczi dla dzecy) – krom Néderlandzkô, tam je dzéń Sinterklaasa 5. godnika). * We Eùropie (nie w protestanccze nôrodach): chrzescëjańsczi dzéń Swiãtego Mikòłôja (msza we kòscele, liturgiô, wspòmink) * We [[Liban]]ie: katolëckie, grekòkatolëckie i armeńsczikòscelné Swiãto Swiãtego Mikòłôja (msza we kòscele, liturgiô, wspòmink) * We [[Szpańskô]]: Dzéń Kònstitucëji * We [[Fińskô]]: Dzéń Samòstójnotë (od Ruskô we 1917) * We [[Kanada|Kanadze]]: White Ribbon Day === Wëdarzenia === * [[1517]] – w Neapolu żeńbë króla Zygmuńta Starszigo z ji drugô białkô [[Bona Sforza]]. * [[1768]] – pierszô wydanô "Encyklopedijô Britannica". * [[1877]] – [[Thomas Edison]] pokazëwoł pierszë nagranë gramofonowë na swecie, dze on reczituwe piesniczk "Mary Had A Little Lamb" * [[1901]] – w [[Szczecëno|Szczecënie]] nowi Smãtôrz Centralnë. * [[1910]] – pierszi numer dzennika "Ilustrowany Kurier Codzenny" w [[Krakòwò|Krakòwie]]. * [[1912]] – w [[Egipt|Egipcë]] miemiecczi archeòlog òdkriwô bust królewej [[Nefertiti]] & zabiera do [[Berlëno|Berlëna]]. * [[1920]] – we [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnem Gardze Gduńsk]] Volkstag I kadencji. * [[1921]] – spisan traktat kùńca anielsczégò panowaniô w [[Irlandiô]] * [[1928]] – "Mùżdżówka Bananowô" w Kolumbii wojsko pòmòrdowalë sztrëjkùjącëch robòtników United Fruit Company. * [[1929]] – w [[Tëreckô]] białczi dostawaja prawô welowaniô * [[1958]] – westrzelono amerikańskô sondë Pioneer 3, chtërna spłonewa we atmosferzë * [[1965]] – sowieckô sonda Łuna 8 rozbiwa sa na Miesądzu. * [[1989]] – mùżdżówka w École Polytechnique we [[Kanada|Kanadze]], dzéń pamiãci tego je White Ribbon Day. === Ùrodzëlë sã === * [[1973]] – [[Michôł Piéper]] * [[1520]] – Barbara Radziwiłłówna, królewa Polsczi, białka Zygmuńta Augusta * [[1904]] – Ève Curie, córka Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre'a Curie * [[1933]] – Henrich Górecki, polsczi kòmpòzytór * [[1968]] – Olaf Lubaszenko – polsczi teatrownik i reżiser === Ùmarlë === * [[1892]] – Werner von Siemens, miemiecczi wënalôzcë, założeł industrëjô Siemens AG * [[1988]] – Roy Orbison, amerikańsczi spiéwôrz == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} m7cbyqy9yqjn7xzy7zzt988pj0bj7jd 0 1519 216148 205996 2026-09-30T20:27:45Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216148 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''7 gòdnika''' je 341. (342.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 24 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Ambrożi, Sabin, Urban * we [[Armeniô]] – Dzéń Pamiãci Trzãsienia Zemi === Wëdarzenia === * [[1732]] – otwarto Royal Opera House w Covent Garden w Londinie. * [[1742]] – otwarto Staatsoper Unter den Linden w [[Berlëno|Berlënië]]. * [[1912]] – w Krakòwie otwarto kino „Uciecha”. * [[1925]] – Liga Narodów dowa Polsce prawo straży wojskowo na Westerplatte. * [[1941]] – Japòńskô atakuje amerikansczi Pearl Harbor na Hawaii * [[1988]] – Stolemne trzãsienia Zemi we [[Armeniô|Armenie]], zmiarło 25 tys. osób === Ùrodzëlë sã === * [[1905]] – Gerard Kuiper, astronom * [[1928]] – Noam Chomsky, amerikańsczi lingwisto i politiczni komentator === Ùmarlë === * 43 rok p.n.e. [[Cicero]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} lbkrnweyztb2vzf2sy78ak8pm29mjir 0 1520 216149 163864 2026-09-30T20:27:48Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216149 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''8 gòdnika''' je 342. (343.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 23 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === Ùroczëzna katolëcczégo kòscoła: * Matczi Bòsczi Adwańtowi * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Alojz, Apòlo, Edita, Narcëza === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1913]] – [[Jan Rómpsczi|Jón Rómpsczi]] * [[1943]] – [[Jim Morrison]] ([[The Doors]]) * [[1945]] – [[Maryla Rodowicz]] * [[1966]] – [[Sinéad O'Connor]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 8q6etwt794muv0zj7ummg58q4u2i34k 0 1521 216150 164669 2026-09-30T20:27:52Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216150 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''9 gòdnika''' je 343. (344.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 22 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: [[Waleska]] === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1934]] – [[Irena Santor]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} o4xrdm2qqbttu6vsummvy3m5iub2ev4 0 1522 216151 177897 2026-09-30T20:27:55Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216151 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''10 gòdnika''' je 344. (345.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 21 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Daniél, Grzegórz, Judita, Juliô, Tomôsz === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1830]] – [[Emily Dickinson]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} rl12s8njt5ltm87txqnykvzsr1s9yym 0 1523 216152 177900 2026-09-30T20:27:57Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216152 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''11 gòdnika''' je 345. (346.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 20 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Artur, Hieronim, Sztefón, Waldémôr === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1918]] – [[Zygmunt Kałużyński]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 11q975nswf0cf0w14h7vx9skzxy4rbk 0 1524 216153 159106 2026-09-30T20:28:00Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216153 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''12 gòdnika''' je 346. (347.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 19 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Adélajda, Aleksander, Bartosz, Dagmara, Francëszka, Jida, Justin, Kónrôd, Przëbësława, Stancjusz === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1860]] – [[Jan Kasprowicz]] === Ùmarlë === * [[1586]] – [[Stefan Batory]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} kv52x8tzlgdrzzviqqe3ixmoieaiacy 0 1525 216154 181625 2026-09-30T20:28:03Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216154 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''13 gòdnika''' je 347. (348.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 18 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Łucjô, Òtëliô, Walãti * Dzéń swiãti Łucjë * Dzéń Samòstójnotë Republiczi na [[Malta|Malcë]] === Wëdarzenia === * [[1570]] – pòkój w [[Szczecëno|Szczecënie]] kùnczi sódmletnô wòjnô nordowô (Pòlskô-Lëtwa, Dëńskô i wolny gard Lubeka przecyw Szwedzkô) * [[1974]] – Malta òstôwa repùblikã * [[1981]] – w Pòlsce zaczãło sã [[stojenié w wòjnie]], jinternowanié i zamknęce w sộdzë nôleżników [[Solidarnosc_(warkòwô_zrzesz)|Solidarnoscë]] i wnetka bëlë zabiti lëdze === Ùrodzëlë sã === * [[1553]] – Henrik IV, król frańcësczi * [[1797]] – [[Heinrich Heine]] * [[1857]] – [[Frãcëszk Lange]] * [[1957]] – Steve Buscemi, teatrownik amerikańsczi * [[1967]] – [[Jamie Foxx]], teatrownik amerikańsczi === Ùmarlë === * [[1466]] – [[Donatello]], żłobiôrz italsczi * [[1944]] – [[Wasilly Kandinsky]], malôrz rusczi-frańcësczi == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 2cvr429loj8c25s2x1wgyutqiqwjzvr 0 1526 216155 181628 2026-09-30T20:28:05Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216155 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''14 gòdnika''' je 348. (349.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 17 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Jizydór, Noëmi, Tédór, Wenãcjusz === Wëdarzenia === * [[1575]] – Ksyżёc Sétmegardu [[Stefan Batory]] òstôł wëlowóny królã Pòlsczi. * [[1891]] – w zdrzëtni w Szczecënie zbudowony òkrãt pancerny SMS Weissenburg. * [[1970]] – Gòdnik 1970: sztrëjk robòtników w Gduńsczi Òkrãtownë ë sztrëjk w całi Pòmòrsce. * [[1981]] – [[stojenié w wòjnie]]: „Solidarnosc” zaczãła sztrëjki, wòjskò otoczëłò Gduńsczi Òkrãtownë. === Ùrodzëlë sã === * [[1503]] – [[Nostradamus]] * [[1546]] – [[Tycho de Brahe]], astronóma dëńsczi * [[1945]] – w Sopòce: [[Andrzej Dudziński]] "Dudi", polsczi-amerikańsczi céchừnkorz * [[1947]] – [[Dilma Rousseff]], prezydentko Brazylsczi * [[1966]] – Helle Thorning-Schmidt, dëńskô premierko === Ùmarlë === * [[1825]] – [[Franciszek Karpiński]] * [[1989]] – [[Andriej Sacharow]], rusczi fizyk, noblësta pòkòjowy * [[2006]] – Ahmet Ertegün, założëł Atlantic Records, pòmòcnik sukcesow [[Led Zeppelin]] i ABBA == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9xb4qxp8ecatr8buht0lewgx4oy1qbj 0 1527 216156 164604 2026-09-30T20:28:07Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216156 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''15 gòdnika''' je 349. (350.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 16 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Tédór === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1503]] – [[Nostradamus]] === Ùmarlë === * [[1825]] – [[Franciszek Karpiński]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 2a804a0m8xc6gsbb3ggzp2sbiam6tcq 0 1528 216157 181649 2026-09-30T20:28:10Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216157 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''16 gòdnika''' je 350. (351.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 15 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Adelajdô, Dieter, Lazarus, Sebastian, Wolisław, Wolisławô, Zdzisław, Zdzisławô === Wëdarzenia === * [[1922]] – endecczi fanatëk Eligiusz Niewiadomski zastrzelëł pòlsczégò prezydenta [[Gabriel Narutowicz|Gabriela Narutowicza]]. * [[1970]] – Gódnik 1970: sztrëjk na całi Pòmòrsce. Wòjskò otoczëłò i ostrzelëłò Gduńsczi Òkrãtownë; bicé lëdzy, chtërni chcą wéńc do Òkrãtowni. * [[1972]] – w Gduńskù otwartô Hala Olivia. * [[1980]] – w [[Gduńsk]]ù stawiony Pòmnik Pòległëch Òkrãtowników Gódnika 1970 (Trzë Krziże). * [[1981]] – [[stojenié w wòjnie]]: w [[Katowice|Katowicëch]] wòjskò i ZOMO pomòrdowëłò górnikow w pacyfikacëji Kopalni Wãdźla „Wujek”. Zabitëch 9 górnikow, 21 renionëch. === Ùrodzëlë sã === * [[1485]] – Katarzyna Aragonscza * [[1770]] – [[Ludwik van Beethoven]] * [[1776]] – [[Jane Austen]] * [[1777]] – Mme [[Madamme Veuve Clicquot|Barbre-Nicole Clicquot]], Veuve Clicquot, francësczô przerobniczkô [[szampan]]a === Ùmarlë === * [[1859]] – Wilhelm Grimm * [[1917]] – [[Rasputin]] * [[1922]] – [[Gabriel Narutowicz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} k4pfk49b5i96h4aqacogsqw3dp15u37 0 1529 216158 210225 2026-09-30T20:28:19Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216158 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''17 gòdnika''' je 351. (352.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 14 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Łazarz, Łukasz * W Szczecënie dzen pamiãcë Gódnika 1970. === Wëdarzenia === * [[1970]] – Gódnik 1970: Czôrny Czwôrtk – w [[Gdiniô|Gdinie]] wòjskò zastrzélëłò 10 robòtników z Òkrãtownë im. Kòmùnë Parizczej, w tem Zbyszka Godlewskiego; w [[Szczecëno|Szczecënie]] bitka na gasach, wòjskò zabëłò 16 lëdzy, 100 renionëch. * [[1981]] – [[stojenié w wòjnie]]: ZOMO rozbëłò manifestacje w Gduńskù i w Krakòwe, zabitë 1 osoba, 2 renionëch. === Ùrodzëlë sã === * [[1706]] – [[Émilie du Châtelet]], frańcësko matematerkô, fizyczkô, pisôrka * [[1966]] – Ałła Zahajkewycz, ukrajińscza kòmpòzytórka * [[1975]] – Mila Jovovich === Ùmarlë === * [[1273]] – [[Rumi]], iransczi poeta * [[1839]] – [[Simón Bolívar]], bohater pôłniowôamerikańsczi, prezydent [[Peru]], Wenezueli i Bolivii. * [[1857]] – [[Francis Beaufort]], irlandzczi meteorolog, fizyk * [[1943]] – w Auschwitz-Birkenau – Łucja Charewiczowa, docentkô historëcznô, polscza wëdôwka, dzejôrka, konspiratorka * [[1970]] – [[Bruno Drëwa]] zastrzélony w [[Gdiniô|Gdinie]] * [[1970]] – [[Zbyszek Godlewski]] zastrzélony w [[Gdiniô|Gdinie]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 456u793l9sncuivcu07x3b95qwxpu0k 0 1530 216159 189366 2026-09-30T20:28:23Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216159 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''18 gòdnika''' je 352. (353.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 13 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Bògùsłôw, Miłosłôw, Zofiô === Wëdarzenia === * [[2004]] – zaczãło nadawac [[Radio Kaszëbë]] === Ùrodzëlë sã === * [[1878]] [[Josef Stalin]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9psxblqqn9m0g1alfg225its9l9sy7x 0 1531 216161 165138 2026-09-30T20:28:39Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216161 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''20 gòdnika''' je 354. (355.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 11 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Bògùmił, Bògùmiła, Dominik, Krystión, Wincãt, Zenón === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} mritpdi4l969gyav7o6xvmqufhp7nhk 0 1532 216162 181726 2026-09-30T20:28:41Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216162 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''21 gòdnika''' je 355. (356.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 10 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Pioter, Tomôsz === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ks0251wxcg30w5ayhds43fvuuar7j7b 0 1533 216163 181729 2026-09-30T20:28:48Z Iketsi 3254 - → – ; → ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216163 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''22 gòdnika''' je 356. (357.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 9 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Béjata, Frãcëszka, Zenón === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[2001]] – [[Grzegorz Ciechowski]], mùzyk == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} llvo0mbdropp7hdv3n3z4oxe2l3p162 0 1534 216164 215340 2026-09-30T20:28:51Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216164 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''23 gòdnika''' je 357. (358.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 8 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Sławòmir === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[1934]] – [[Alojzy Bùdzësz]], nordowi ùtwórca kaszëbsczi == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} m7m3iq7ueijck9szb91k2b5ka54t7qt 0 1535 216165 213908 2026-09-30T20:28:57Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216165 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''24 gòdnika''' je 358. (359.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 7 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Adóm, Éwa * [[Wilëjô Gòdów]] (w łacyńsczim kòscele) === Wëdarzenia === * [[1898]] – w Warszawie òstôł pòstawiony pòmnik Adama Mickewicza * [[1955]] – Poznańsczi Ùniwersytet òstôł przemionowóny na Ùniwersytet m. Adama Mickewicza (UAM). * [[1966]] – sowieckô sonda Łuna 13 wëlądowa na [[Miesądz|Miesądzu]]. === Ùrodzëlë sã === * 3. ròk p.n.e. – Galba, rzimsczi cysôrz (ùm. w 69. ròku n.e.) * [[1166]] – Jan bez Zemi, krol angelsczi (ùm. 1216) * [[1798]] – hr. [[Tytus Działyński]], pòlsczi pòlitikôrz, mecenas kùńsztu, ùsadzył muzeum w Kórniku * [[1798]] – [[Adóm Mickewicz]], pòlsczi nôrodny pòéta (ùm. 1855) * [[1818]] – [[James Prescott Joule]], angelsczi fizëk (ùm. 1889) * [[1888]] – [[Juan Ramón Jiménez]], szpańsczi pòéta, noblësta (ùm. 1958) * [[1964]] – [[Anja Orthodox]], pòlsko spiéwôrka goth-rock * [[1971]] – [[Ricky Martin]], portoricańskò-amerikańsczi spiéwôk === Ùmarlë === * [[1524]] – [[Vasco da Gama]], pòrtugalsczi podróżnik (ùr. 1469) * [[1863]] – [[William Makepeace Thackeray]], angelsczi runita (ùr. 1811). * [[1913]] – [[Stefan Ramułt]], kaszëbsczi jãzëkòznajôrz (ùr. 1859) * [[1992]] – Peyo, belgijsczi céchừnkorz, ùsadzył Smerfy (ùr. 1928) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 5hz1mgih1okxory59d12tejdr1sa6m2 0 1536 216166 208743 2026-09-30T20:29:02Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi; historëji→historii 216166 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''25 gòdnika''' je 359. (360.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 6 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === Swiãto katolëcczégo kòscoła: * [[Gòdë|Bòżé Narodzenié]] * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Anastazjô, Eugenio === Wëdarzenia === * [[800]] – [[Karól Wiôldżi]] òstôł kòrónowôny na swiãtégò cesôrza miemiecko-rzëmsczégò * [[983]] – [[Otton III]] òstôł kòrónowôny na króla miemiecczégò. * [[1000]] – [[Stefan I]] òstôł kòrónowôny na króla Madżarsczi * [[1066]] – [[Wilhelm Zdobëca]] òstôł kòrónowôny na króla Angelsczi * [[1025]] – [[Mieszkò II Lambert]] òstôł kòrónowôny na króla Pòlsczi * [[1076]] – [[Bòlesłôw II Szczōdrë]] òstôł kòrónowôny na króla Pòlsczi * [[1223]] – [[Swiãti Francëszk z Asëżu]] stwòrził pierszô szopkã [[gòdë|gòdowô]] * [[1818]] – Kòlãda "[[Cëchô noc]]" jako Stille Nacht po miemiecczi pierszi roz spiéwenô na mszë w aùstriôcczi wsë Oberndorf. * [[1840]] – w Pariżu wieczerzô gòdnikowô i pojedënk pòétëcczi medzy Adómem Mickiewiczem i Juliuszem Słowackem. * [[1945]] – zaczãło nadôwôć "Polsczé Radio Szczecëno" * [[1978]] – sowieckô sondô kosmicznô "Wenera 11" na [[Wenus]]. * [[1979]] – zaczãła sã inwazëjo sowieckô na [[Afganistan]] * [[1989]] – dyktator rumùńsczi Nicolae Ceausescu i białka Elena skôzónë na smierc i rozstrzélonë * [[1991]] – [[Michaił Gorbaczow]] zakùńczëł bëc òstatnim prezydentã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] * [[1993]] – na ruskô stacëjo orbitalnëjo "MIR" pierszô w historii wëstawô [[kùńszt]]u w Kòsmòsë === Ùrodzëlë sã === * [[1642]] – [[Isaac Newton]], wiôldżi angelsczi fizëk i matematik (ùm. 1727). * [[1899]] – [[Humphrey Bogart]], amerikańsczi teatrownik (ùm. 1957) * [[1954]] – [[Annie Lennox]], szkòckô spiéwôrka * [[1968]] – [[Helena Christensen]], dëńskô fotomodelkô === Ùmarlë === * [[1294]] – [[Mscëwòj II]], ksyżëc pòmòrsczi (ùr. kòl 1220) * [[1938]] – [[Karel Čapek]], czesczi runita (ùr. 1890) * [[1957]] – [[Charles Pathe]], frańcësczi wyrobnik filmòwë * [[1977]] – [[Charlie Chaplin]], amerikańsczi teatrownik i reżiser (ùr. 1889) * [[1983]] – [[Joan Miró]], katalańsczi malownik, grafik, żłobiôrz (ùr. 1893). * [[1989]] – [[Nicolae Ceauşescu]], diktatôr rumùńsczi (ùr. 1918) – rozstrzélony * [[1995]] – [[Dean Martin]], amerikańsczi spiéwôk (ùr. 1917). * [[1997]] – [[Władysław Jeliński]] * [[2006]] – [[James Brown]], amerikańsczi spiéwôk (ùr. 1933). * [[2008]] – [[Eartha Kitt]], amerikańskô teatrownica i spiéwôrka (ùr. 1927). * [[2016]] – [[George Michael]], angelsczi spiéwôk (ùr. 1963) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 94rv8h31lz7x4slov6yc8jldhn9bso6 0 1537 216167 208741 2026-09-30T20:29:06Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216167 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''26 gòdnika''' je 360. (361.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 5 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Szczepón, Tédór === Wëdarzenia === * [[1991]] – òstôł òficjalno zakùńczony [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] i kùńczy bëc jakò państwò.<br> Pòwstałë nowé państwo [[Ruskô]] i ùwòlnienë od Sowietów samòstójnë państwa jakò [[Armeniô]], [[Ùkrajina]], [[Estóńskô]], [[Lëtewskô]], [[Kazachstan]], [[Ùzbekistan]] i jinsze. * [[2004]] – stolemne trzãsiene Zemi i [[tsunami|Tsunami 2004]] w Jindijsczi Òceanie, 9.0 na skali Richtera, zabitëch 300.000 lëdzy, bez doma òstało 1.500.000 lëdzy w Jindiach, Jindonezeji, Tajlandii, Sri Lance i Malezeji. === Ùrodzëlë sã === * [[1791]] – [[Charles Babbage]], angelsczi matematik i wënalôzca (ùm. 1871) * [[1891]] – [[Henry Miller]], amerikańsczi runita (ùm. 1980) * [[1893]] – [[Mao Zedong]], diktatôr chińsczi (ùm. 1976) * [[1904]] – [[Alejo Carpentier]], kubańsczi runita (ùm. 1980) * [[1963]] – [[Lars Ulrich]], dënsczi perkùsëjita i kòmpòzytór w karno [[Metallica]]. === Ùmarlë === * [[1972]] – [[Harry S. Truman]], amerikańsczi prezydent (ùr. 1884). * [[1997]] – [[Adòm Giedrys]], pòlsczi krawc, astronoma-amator (ùr. 1918) * [[2000]] – [[Magik]], pòlsczi raper z karnów Kaliber 44 i Paktofonika (ùr. 1978) * [[2006]] – [[Gerald Ford]], amerikańsczi prezydent (ùr. 1913) * [[2009]] – [[Yves Rocher]], francësczi przerobnik (ùr. 1930) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} kipkk82jsa2gdb1uftfs7cs15fup5mr 0 1538 216168 206120 2026-09-30T20:29:09Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216168 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''27 gòdnika''' je 361. (362.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 4 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Tédór === Wëdarzenia === * [[1918]] – w [[Pòznanié|Pòznanim]] [[pòwstanié wiôlgòpòlsczé]] przecyw [[prësczégò państwo|Prësëm]]. === Ùrodzëlë sã === * [[1571]] – [[Johannes Kepler]], miemiecczi astronoma i matematik (ùm. 1630) * [[1822]] – [[Louis Pasteur]], francësczi kemiker og bakteriolog (ùm. 1895) * [[1901]] – [[Marlene Dietrich]], miemieckô teatrownica i spiéwôrka (ùm. 1992) * [[1948]] – [[Gérard Depardieu]], francësczi teatrownik === Ùmarlë === * [[1923]] – [[Gustave Eiffel]], francësczi technik i architekt (ùr. 1832) * [[2007]] – [[Benazir Bhutto]], pakistanskô premierkô, zastrzélonô przez terrorystã (ùr. 1953) * [[2016]] – [[Carrie Fisher]], amerikańskô teatrownica (ùr. 1956) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} qg4xv64m4y2o3oiga5n0d8ewiwqms2j 0 1539 216169 181725 2026-09-30T20:29:12Z Iketsi 3254 - → – ; gregorijansczi→gregòriańsczi 216169 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''28 gòdnika''' je 362. (363.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 3 dni. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Antón, Éma === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1969]] – [[Linus Torvalds]], [[Fińskô|fińsczi]] infòrmatika , ùsôdzca [[Òperacjowô systema|systemë]] [[Linux]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ge6khzpjvi7wjp277roooud48nd076d 0 1540 216170 204254 2026-09-30T20:29:15Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216170 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''29 gòdnika''' je 363. (364.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 2 dni. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Gerata, Tomôsz === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1936]] – [[Jan L. Perkowski|Jan Louis Perkowski]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} capweufekwyi0ybt16ar7oryma53lsb 0 1541 216171 181722 2026-09-30T20:29:17Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216171 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''30 gòdnika''' je 364. (365.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 1 dzéń. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Eùgeniusz, Małgòrzata === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} hvf5h1bh57ueobpugzc8ehgikv6xz44 0 1542 216172 161952 2026-09-30T20:29:20Z Iketsi 3254 gregorijansczi→gregòriańsczi 216172 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''31 gòdnika''' je 365. (366.) dzéń w [[gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Józefina, Mariusz, Sebastión, Sylwester === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 3qe4wsxl2i9lu3t24ungnqy2w52zd8r 0 1543 216109 213485 2026-09-30T20:07:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216109 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''1 lëstopadnika''' je 305. (306.) dzéń w [[grégòriańsczi kalãdôrz|grégòriańsczim kalãdarzu]]. Do kùńca roku je 60 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] fejrëją: === Wëdarzenia === * [[1993]] – [[Eùropejskô Ùniô]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} d5hbiryke938l5a5nl00ny72192fsp3 216183 216109 2026-09-30T20:36:16Z Iketsi 3254 [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]] 216183 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''1 lëstopadnika''' je 305. (306.) dzéń w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 60 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] fejrëją: === Wëdarzenia === * [[1993]] – [[Eùropejskô Ùniô]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} tsgx6v0za1lvbvz7ym92eh3h36z220h 0 1547 216110 213486 2026-09-30T20:07:59Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216110 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''2 lëstopadnika''' je 306. (307.) dzéń w [[grégòriańsczi kalãdôrz|grégòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 59 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] fejrëją: Bògdón, Bògdana, Jerzi, Tobiôsz === Wëdarzenia === * [[1993]] – [[Eùropejskô Ùniô]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} mpnrgbao1drb3qszgmhq3v0hflz9uun 216184 216110 2026-09-30T20:36:28Z Iketsi 3254 [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]] 216184 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''2 lëstopadnika''' je 306. (307.) dzéń w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 59 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] fejrëją: Bògdón, Bògdana, Jerzi, Tobiôsz === Wëdarzenia === * [[1993]] – [[Eùropejskô Ùniô]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 7ezxmkmwcvcdlyq73qpwc35cvb5cx6a 0 1548 216111 159128 2026-09-30T20:08:00Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216111 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''3 lëstopadnika''' je 307. (308.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 58 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Bògùmił, Cezari, Hùbert, Hùberta, Sylwiô, Téófil === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} lcghj19n06e1f1efvttzm2spnclswto 0 1549 216112 176863 2026-09-30T20:08:01Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216112 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''4 lëstopadnika''' je 308. (309.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 57 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Francëszka, Léna, Karól, Òlgerd, Sãdomir === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1744]] rokù [[Jón III Bernoùlli]] (Johann III Bernoulli) === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} eq10re3cminw2brbxo4xdct1j415q2n 0 1550 216113 159130 2026-09-30T20:08:02Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216113 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''5 lëstopadnika''' je 309. (310.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 56 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Dominik, Elżbiéta, Filotea, Filoteusz, Florión, Sławômir === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} bkdb9sblbywjd524w538bk57vg5v01x 0 1551 216114 159131 2026-09-30T20:08:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216114 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''6 lëstopadnika''' je 310. (311.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 55 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Anita, Bògdana, Daniela, Féliks, Gabriela, Hieronim, Kristina, Léónôrd, Téòbôld, Zemòwit === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} jwidta9noltr3b6dt8ldkxd82c2iic2 0 1552 216115 159132 2026-09-30T20:08:04Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216115 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''7 lëstopadnika''' je 311. (312.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 54 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9pmhws8t2cian8hlki2zv9bs0jeecn1 0 1553 216116 159133 2026-09-30T20:08:05Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216116 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''8 lëstopadnika''' je 312. (313.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 53 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} issegom09hxebkviwtaxc8qpteua5ye 0 1554 216117 159134 2026-09-30T20:08:06Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216117 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''9 lëstopadnika''' je 313. (314.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 52 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Genowefa === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 6dwsdp5lizpmlp1qshw5b901tnak16u 0 1555 216118 159135 2026-09-30T20:08:07Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216118 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''10 lëstopadnika''' je 314. (315.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 51 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Léón === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} t1aunbzf8bp27gm6lcd9v0fnyxedohe 0 1556 216119 181378 2026-09-30T20:08:08Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216119 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''11 lëstopadnika''' je 315. (316.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 50 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Môrcën, Tédór * Dzéń Samòstójnotë [[Pòlskô|Pòlsczi Republiczi]] === Wëdarzenia === * [[1918]] – skùńczëła sã pierszô swiatowô wòjna. * [[1939]] rokù krótkò wsë [[Wiôlgô Piôsznica]] w lasach Miemcë – w II swiatowi wòjnie pòmòrdowelë wiele lëdzy. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[1933]] rokù [[Paweł Miotk]] – béł lëdowi, kaszëbsczi ùtwórca * [[1939]] rokù béł zabiti [[Frãcëszk Linke]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 6f3rrk2ubwotod9asjodf11xlcy2je7 0 1557 216120 159137 2026-09-30T20:08:09Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216120 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''12 lëstopadnika''' je 316. (317.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 49 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 80u85wle7qy0qigg84elqq5gicmqfuq 0 1558 216121 159138 2026-09-30T20:08:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216121 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''13 lëstopadnika''' je 317. (318.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 48 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 94t1zszevqhj9es88jvqcf0torjrgh7 0 1559 216122 159139 2026-09-30T20:08:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216122 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''14 lëstopadnika''' je 318. (319.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 47 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} itpi4w7o179t9ts62jh6grmxjvurp57 0 1560 216123 159140 2026-09-30T20:08:12Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216123 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''15 lëstopadnika''' je 319. (320.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 46 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} sxffzvohcrzw4di7zw2y1yk31e3i8z0 0 1561 216124 159141 2026-09-30T20:08:13Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216124 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''16 lëstopadnika''' je 320. (321.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 45 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} nv6zgg20svm7gygjzu6upm3lqtf4cb9 0 1562 216125 181485 2026-09-30T20:08:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216125 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''17 lëstopadnika''' je 321. (322.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 44 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Jón === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9g8yywd2kfg9rc2wp3447jc64eyswgb 0 1563 216126 179480 2026-09-30T20:08:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216126 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''18 lëstopadnika''' je 322. (323.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 43 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * Państwowé swiãto [[Łotwa|Łotwë]] – Dzéń Proklamacje Łotewsczi Repùbliczi (łot. ''Latvijas Republikas proklamēšanas diena'') * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Agnészka, Karolëna, Òdo, Róman === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} id6if94ec8zak6qdvoadqz638orxvui 0 1564 216127 164601 2026-09-30T20:08:16Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216127 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''19 lëstopadnika''' je 323. (324.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 42 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Tédór === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} lxx4tigt7k8mkqxw3fa1zlc8bpe5xz3 0 1565 216128 186115 2026-09-30T20:08:17Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216128 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''20 lëstopadnika''' je 324. (325.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 41 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Rafôł === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 30o9sb6dfy6e7ak4tcirkyoxzlf3ele 0 1566 216129 159146 2026-09-30T20:08:18Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216129 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''21 lëstopadnika''' je 325. (326.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 40 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 4aolkvp76xnfx4bqk4bafyare4tptei 0 1567 216130 184820 2026-09-30T20:08:19Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216130 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''22 lëstopadnika''' je 326. (327.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 39 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1937]] – [[Wòjcech Czedrowsczi]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 5uir2rp8qjf9fgnnj075zcehw0ixkj2 0 1568 216131 159148 2026-09-30T20:08:20Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216131 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''23 lëstopadnika''' je 327. (328.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 38 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1926]] rokù, [[R. L. Burnside|Robert Lee Burnside]] – [[Blues|bluesowi]] mùzykańt === Ùmarlë === * [[2005]] rokù, – [[Larry Hagman]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} mwpwjmol5qq81bznvc30xro240ppwpd 0 1569 216132 164571 2026-09-30T20:08:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216132 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''24 lëstopadnika''' je 328. (329.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 37 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Émila === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} bqk6e1g72o6z64j5g8a71txj4kr791e 0 1570 216133 206611 2026-09-30T20:08:22Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216133 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''25 lëstopadnika''' je 329. (330.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 36 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Pioter === Wëdarzenia === * [[1956]] – 82 rewòlucjonistów, wstrzód nich [[Fidel Castro|Fidel]] i [[Raúl Castro]] a [[Che Guevara]], wëjachalë na jachce ''Granma'' w starnã [[Kùba|Kùbë]]. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} euamyr4f51cex1lvh10gyladylimi0w 0 1571 216134 164602 2026-09-30T20:08:23Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216134 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''26 lëstopadnika''' je 330. (331.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 35 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Tédór === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ke5vibg0abzfw9odgynoq94wxndq6qe 0 1572 216135 184822 2026-09-30T20:08:24Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216135 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''27 lëstopadnika''' je 331. (332.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 34 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[1995]] – [[Abdón Strëszôk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 1e9lz478ohavf8e7a7nror5kdhwfajc 0 1573 216136 159153 2026-09-30T20:08:25Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216136 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''28 lëstopadnika''' je 332. (333.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 33 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Zdzysłôw === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} pnso1loyocad7sn6xu0rkhrivzwbsw4 0 1574 216137 164822 2026-09-30T20:08:26Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216137 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''29 lëstopadnika''' je 333. (334.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 32 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * 1835 – [[Juliusz Pòbłocczi]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 47pkdfpmax0ypqclv1zznluedznzp2w 0 1575 216138 162688 2026-09-30T20:08:27Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216138 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''30 lëstopadnika''' je 334. (335.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 31 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[Halina Wréza]] w 1949 rokù === Ùmarlë === * === Przësłowia === * Sniég w Andrzeja, dlô séwów lëchô nôdzeja. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} io8rti2wcaammmg4rdx5rhusohx7hj8 0 1902 216029 213888 2026-09-30T15:37:21Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Jón Trepczik]] 216029 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bólszewò|Bólszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadiô Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] * [[Spòdlecznô Szkòla m. Jana Trepczika w Miszewie]] – [[:d:Q140782660]] * Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Trepczika (na tekst frantówczi dlô dzecy w kaszëbsczim jãzëkù) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Jón Trepczik| ]] o02lul2g1h2xbedsoot3kluykx6uc3e 216071 216029 2026-09-30T18:25:43Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216071 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô {{s|m.jin.}} pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bólszewò|Bólszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadiô Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] * [[Spòdlecznô Szkòla m. Jana Trepczika w Miszewie]] – [[:d:Q140782660]] * Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Trepczika (na tekst frantówczi dlô dzecy w kaszëbsczim jãzëkù) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Jón Trepczik| ]] aq18d8lhkct8tw3g5pbe1lo4xofupnk 0 2547 216206 214129 2026-09-30T22:03:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; historëji→historii 216206 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2018 RiP - Bad Religion_-_by 2eight_-_8SC7146.jpg|mały|Bad Religion (2018)]] '''Bad Religion''' je [[Punk|punk rockòwé]] karno z [[Los Angeles]], chtërne charakterizëją socjalno kriticzné jakno ë baro reflesyjné tekstë. Òkóm [[Ramones]], [[Misfits]], [[Sex Pistols]], [[The Stooges]], [[The Clash]], [[Dead Kennedys]] ë [[Social Distortion]] je Bad Religion jednym z nôwôżniszich [[Punk|punkòwich]] karnów w historii [[Rock|rocka]]. Pòwstało òno w [[1979]] rokù w [[Los Angeles]] z jinicjatiwë Grega Graffina (spiôw), Bretta Gurewitza (gitara), Jaya Bentleya (basowô gitara) ë Jaya Ziskrouta (perkùsëjô). == Historiô == W [[1981]] rokù wëdało karno '''Bad Religion''', w nowò założoni przez Bretta Gurewitza (gitarownika) platowi wëdowiznie [[Epitaph Records]], pierszi [[EP]] ë w [[1982]] pierszi albùm ''How Could Hell Be Any Worse?'', jaczé do dzysô trzëmô sã za jednen z nôwôżniszëch albùmów wczasnégò [[Punk|punk-rocka]] z Zôpôdnégò Ùbrzégù [[USA]]. W [[1983]] rokù z platą ''Into The Unknown'', ([[Epitaph Records]], [[1983]]) doszło do òstri zmianë mùzëcznégò sztélu karna, co doprowadzëło do òdejsca wikszoscë mùzyków, jakno ë do òddôwani przez òbrëszonëch lubòtników kùpionëch platów nazôd do krómów. Dzysô je to jednen z nôbarżi szëkónëch albùmów Bad Religion (òficjalno platã copniãto z lëstë abùmów jaczi jidze kùpic). Rok pózdni, wespół z ''Back To The Known'', warcëło sã karno do szétlu swòjegò mùzycznegò darżenia. Òd [[1987]] rokù karno nalazło sã wnët w pierwòsznym skłôdzé, Greg Graffin, "Mr. Brett" Gurewitz, Jay Bentley ë Pete Finestone, bë nagrac nowi albùm. Efektã tegò bëł ''Suffer'' ([[Epitaph Records]], [[1988]]), plata z baro chùtczimi równak téż melodicznima sztëczkama. Tipiczné spiôwe w cziles głosów w spódkù, z klarownim głosã Graffins'a w sparłączeniém z zamkłosacą òpiartą ò dzysdniową filozofijã ë lëteraturã, co baro òdbiégało òd tipicznégò òglowégò wëzdrzatkù na [[Punk|punk-rocka]], dałë gwës jeden z nôlepszich pùnkòwich albùmów. Titlë jakno ''Give You Nothing'', ''Best For You'' czë ''Suffer'' òczarziłë nié le blós lùbòtników Bad Religion Nôslédné plate ''No Control'' ([[Epitaph Records]], [[1989]]) ë ''Against The Grain'' ([[Epitaph Records]], [[1990]]) bëłë logicznym rozwinãcém sztélu z ''Suffer''. W [[1991]] rokù odchôdô z karna Pete Finestone (perkùsëjô) ë jegò plac zajimô Bobby Schayer. Pierszim albùmã w tim skłôdzé je ''Generator'' ([[Epitaph Records]], [[1992]]) a pò nim ''Recipe For Hate'' ([[Epitaph Records]], [[1993]]) w jaczim je kąsk czëc cësk gòscnych mùzyków jakno Eddie Vedder z [[Pearl Jam]] ë Johnette Napolitano z [[Concrete Blonde]]. W [[1994]] rokù pòkôza sã plata ''Stranger Than Fiction'', na równak ju nagrônô w wëdowiznie Sony/Atlantic Records, co bëło sparłączoné z rozdzéleniém karna ë wëdowizne [[Epitaph Records|Epitaph]], do jaczégò miało dońc, jakno ë ze stolemną robòtą jaką mielë przë Epitaph Brett Gurewitz ë Jay Bentley a chtërnô sã jesz barżi zwiksziła pò pòpùlarnocë albùma karna [[The Offspring|Offspring]] ''Smash''. Pierszi albùm w nowi wëdowiznie trzëmôł sã sztélu z ''Recipe For Hate'', tuwò pòkôzale sã téż gòscni mùzyce jak Jim Lindberg z [[Pennywise]], Tim Armstrong z [[Rancid]] ë Wayne Kramer z [[MC5]]. ''Stranger Than Fiction'' je do dzysô albùma jaczé cëszi sã nôwikszim kòmercijnym ùznaniém. Pò sztridach z Jayã Bentleyã ë swòjich jiwrach z narkòtikama òdchôdô z karna, pò wëdaniém ''Stranger Than Fiction'', Brett Gurewitz – nôwôżniszi aùtora tekstów. Nimò tegò grô Bad Religion dali. Do skłôdu dochôdô jeden z nôlepszich [[Punk|punk-rockòwich]] ë [[Hardcore punk|punk-hardcòrowich]] gitarowników Brian Baker. Wëdiwają albùm ''The Gray Race'' (Sony/Atlantic Records, [[1996]]) jaczé kwalitetno nié òdbiégô òd rëchliszich platów, równak pózdniszé jakno: ''No Substance'' (Sony/Atlantic Records, [[1998]]) ë ''The New America'' (Sony/Atlantic Records, [[2000]]) pòtkałë sã ju z felëjącą akceptacëją ë kritiką. Nôdzéja na zmianë w sztélu grë dôło równak wespółaùtorstwò Bretta Gurewitza w tekscé ''Believe It'' na placé ''The New America''. W [[2001]] rokù warcô sã do karna Brett Gurewitz a karno, pò zakòńczéniém kòntraktu z Atlantic Records, warcô sã do [[Epitaph Records]], jaczé ùrosło w midzëczasu do nôwòkszi [[Punk|punk-rockòwi]] wëdowizne. W skłôdzé pòkôza sã téż jesz jednô zmiana, Bobby Schayer przez swòjã chòrobã krziża nié mòże ju wicy grac na perkùsëji ë jegò plac zajimô Brooks Wackerman, chtëren je trzëmôny za jednegò z nôlepszich pùnkòwich pekùsjowników – grôł ju w [[Suicidal Tendencies]] ë [[The Vandals]] ë pòchôdô z falimilëji mùzyków, jegò bracëna Chad grôł ju na pekùsëji z [[Frank Zappa|Frankã Zappą]]. Takno wëchôdô w [[2002]] rokù albùm ''The Process Of Belief'' ([[Epitaph Records]], [[2002]]) z melodicznym ë chùtczim [[Punk|punk-rockã]] – w sztélu nawiąziwô do rëchliszégò ''Stranger Than Fiction''. Nôslédnô plata, ''The Empire Strikes First'' ([[Epitaph Records]], [[2004]]), je kòntinuacëją tipicznégò sztélu grë Bad Religion z nôlepszich czasów, tekstama pòrósziwô pòliticzne témë sparłączoné z wòjną w Irakù. == Diskògrafiô == === Sztudijné platë === * [[1982]]: ''How Could Hell Be Any Worse?'' (Epitaph Records) * [[1983]]: ''Into The Unknown'' (Epitaph Records) * [[1988]]: ''Suffer'' (Epitaph Records) * [[1989]]: ''No Control'' (Epitaph Records) * [[1990]]: ''Against The Grain'' (Epitaph Records) * [[1992]]: ''Generator'' (Epitaph Records) * [[1993]]: ''Recipe For Hate'' (Epitaph Records) * [[1994]]: ''Stranger Than Fiction'' (Sony/Atlantic Records) * [[1996]]: ''The Gray Race'' (Sony/Atlantic Records) * [[1998]]: ''No Substance'' (Sony/Atlantic Records) * [[2000]]: ''The New America'' (Sony/Atlantic Records) * [[2002]]: ''The Process Of Belief'' (Epitaph Records) * [[2004]]: ''The Empire Strikes First'' (Epitaph Records) * [[2007]]: ''New Maps of Hell'' (Epitaph Records) * [[2010]]: ''The Dissent of Man'' (Epitaph Records) === EP === * [[1981]]: ''Bad Religion'' (Epitaph Records) * [[1984]]: ''Back To The Known'' (Epitaph Records) === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[1992]]: ''80-85'' (Epitaph Records) * [[1995]]: ''All Ages'' (Epitaph Records) * [[1997]]: ''Tested'' (Live) (Sony/Atlantic Records) * [[2002]]: ''Punk Rock Songs'' (The Epic Years) (Sony/Atlantic Records) * [[2004]]: ''How Could Hell Be Any Worse?'' (Remastered ''80-85'' z [[1992]]) (Epitaph Records) * [[2004]]: ''Suffer'' (Remastered) (Epitaph Records) * [[2004]]: ''No Control'' (Remastered) (Epitaph Records) * [[2004]]: ''Against The Grain'' (Remastered) (Epitaph Records) * [[2004]]: ''Generator'' (Remastered) (Epitaph Records) === Filmë === * [[1990]]/[[2004]]: ''Along The Way'' (Live) (Epitaph Records/Tribal Video) * [[1992]]: ''Big Bang'' (Live) (Epitaph Records/Tribal Video) * [[1996]]/[[2001]]: ''The Riot'' (Live) (L.A. Access Video) * [[2004]]: ''Punk Rock Songs'' (Sony/Atlantic Records) == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20050528081705/http://www.epitaph.com/bands/index.php?id=369 Bad Religion w wëdowiznie [[Epitaph Records]]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé punkòwé karna]] lvcadzpsy9i0vv4xal087hbe7l5mwn8 0 2574 216198 214130 2026-09-30T21:59:23Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m.jin.→{{s|m.jin.}} 216198 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2019 Dead Kennedys_-_by 2eight_-_ZSC5190.jpg|mały|Dead Kennedys (2019)]] '''Dead Kennedys''' ([[1978]]–[[1986]]) je [[Nordowô Amerika|nordowò-amerikańsczim]] [[Punk|punkòwim]] karnã z [[San Francisco]] w [[California|Kalifòrnijë]] w [[USA]]. Mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò [[Wiôlgô Britanijô|britijsczégò]] [[punk]]a z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu. Dôwny spiéwôrz karna [[Jello Biafra]], ze swòją platową wëdowizną [[Alternative Tentacles]], stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów. == Historiô == The '''Dead Kennedys''' pòwstało w [[czerwińc]]u [[1978]] rokù. Zakłôdôrzama bële w tim czasu [[Jello Biafra]] (spiéw), East Bay Ray (gitara), Klaus Flouride (basowô gitara) ë Bruce Schlesinger ''Ted'' (perkùsëjô). Karno wëstąpiwało wprzód blós le w [[San Francisco]] ë wëdało w [[czerwińc]]u [[1979]], w [[Alternative Tentacles]], pierszi singel ''California Über Alles''. Pò tim przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù [[USA]], jacze òżëwiło baro ji [[Punk|pùnkową]] spòlëznã. W jeseni [[1980]] rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã ''Fresh Fruit for Rotting Vegetables''. Zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik ''Ted'' ë na jegò plac przëszed D.H. Peligro. Całi [[1980]] rok dôwało karno Dead Kennedys kòncertë w [[USA]] ë [[Eùropa|Eùropie]], bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene. '''Dead Kennedys''' dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama. W [[1981]] wëchôdô EP ''In God We Trust, Inc.'' z Jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków, rok pózdni LP ''Plastic Surgery Disasters'' z rãką wëgłodniałégò Afrikóna na tołsti ë biôłi rãce. W [[1985]] wëchôdô LP ''Frankenchrist'' jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne – bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza [[Hans Ruedi Giger|H.R. Gigera]] na jaczim bëło widzéc {{s|m.jin.}} pénisa. Domôgano sã 2000 dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna, do czégò równak nié bëłó doszłi. Pò wëdaniém ''Bedtime for Democracy'', kòl kùńca [[1986]] rokù, Dead Kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni. [[Jello Biafra]] òstôł dali aktiwni w [[Punk|pùnkòwi]] rësznoce, dozérôł dali wëdowizne [[Alternative Tentacles]] ë spiéwôł {{s|m.jin.}} z [[Hardcore punk|hardcorowima]] karnama jak [[D.O.A.]], czë [[No Means No]]. == Diskògrafiô == === Sztudijné platë === * [[1980]]: ''Fresh Fruit for Rotting Vegetables'' * [[1982]]: ''Plastic Surgery Disasters'' * [[1985]]: ''Frankenchrist'' * [[1986]]: ''Bedtime for Democracy'' === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[1987]]: ''Give Me Convenience or Give Me Death'' * [[2001]]: ''Mutiny on the Bay'' * [[2004]]: ''Live At The Deaf Club'' === EPs === * [[1981]]: ''In God We Trust, Inc.'' === Single === * [[1979]]: ''California Über Alles'' * [[1980]]: ''Holiday In Cambodia'' * [[1980]]: ''Kill The Poor'' * [[1981]]: ''Too Drunk To Fuck'' * [[1981]]: ''Nazi Punks Fuck Off!'' * [[1982]]: ''Bleed for Me'' * [[1982]]: ''Halloween'' === Bootledżi === * [[1983]]: ''A Skateboard Party'' == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060426165530/http://www.alternativetentacles.com/bandinfo.php?band=deadkennedys Historiô Dead Kennedys na starnach Alternative Tentacles] * [http://www.alternativetentacles.com Wëdowizna Alternative Tentacles] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé punkòwé karna]] 6ixgaywds213xlhgmb6oju413pyrzje 0 2939 216069 215499 2026-09-30T18:25:27Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216069 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabiô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstrowach [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]]) * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Indonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japóńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngòlskô]] * [[Mianma]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Syngapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syriô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrénczny Timór]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniészim – [[Indie]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô – satelitarni odjimk]] Azjô je – pò Eùropie – nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich – òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich – mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je – nie zdrzącë na [[Antarktida]] – dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji – [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów – [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc ({{s|m.jin.}} Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, {{s|m.jin.}}: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Stambùł]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë – [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] anuvdvm9qgcl4bb5jmqg0joevb6qq4h 0 3013 216065 215745 2026-09-30T18:23:06Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216065 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk |farwa=E3A329 |farba=ffffff |apartne miono=kaszëbsczi jãzëk |kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]] |lëczba=89198 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021) |môl=- |rodzëzna=[[Indoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczé jãzëczi]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk |alfabét=[[łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]] |kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[regionalny jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] |agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/] |iso1=- |iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb |iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb] |sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb] |kòd=csb |znankównik=Kaszëbskô |jãzëk=kaszëbsczi |znankòwnik2=kaszëbsczégò }} '''Kaszëbsczi jãzëk''' – [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczi]], [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi]] jãzëk. Z prawnégò pòzdrzatkù je w Pòlsce òbéńdowim jãzëkã. Kaszëbsczi jãzëk brëkùje w domôcy kòmùnikacje 89,2 tës.<ref>[https://drive.google.com/file/d/1M3NBlre4iJs6NM3ff9_Y-y_j-b-aolwP/view Grafika Głównégò Sztatisticznégò Ùrzãdu we Gduńskù] na spòdlim Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù z 2021 rokù, Google Disk, przëstãp z 18.07.2026 r.</ref> òsób. Je jedurną żëwą pòòstałoscą słowiańsczich pòmòrsczich dialektów. Słëchô karnu [[Lechicczé jãzëczi|lechicczich jãzëków]]; je blësczi pòlsczémù jãzëkòwi a widzec je w nim téż cësk [[Dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiemiecczégò]]. Nôstarszi kaszëbsczi zôpisk pòchôdô z 1304 r., przë czim je to blós kaszëbskô fraza bënë łacyńsczégò tekstu. Za nôstarszé kaszëbsczi drëczi trzimóné są ''Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szëmón Krofej|Szëmóna Krofeja]] z 1586 rokù a ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski'' [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] z 1643 rokù, chòc wôrt je nadczidnąc, że są to pòlskòjãzëkòwé tekstë, jaczé zamikają w se [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]], a nié tekstë zapisóné dëcht pò kaszëbskù<ref name="ele">''Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;[http://www.google.com/books?id=CPX2xgmVe9IC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the languages of Europe.]&nbsp;Glanville Price (red.).&nbsp;Oksford&#x3A;Blackwell,&nbsp;1998,&nbsp;s.&nbsp;49–50.'' ISBN&nbsp;0-631-19286-7''.''</ref>. Prekùrsorã mòderny kaszëbsczi pismieniznë béł ale [[Florión Cenôwa]], aùtór wëdónégò w 1879 rokù w [[Pòznanié|Pòznanim]] dokazu pt. ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé''. Kaszëbsczi jãzëk fónksnérëje tak w fòrmie òdmianów ò nisczim prestiżu, włôscëwim dlô wiesczich òbéńdów, jak i w fòrmie [[Sztandardowi jãzëk|sztandardowégò jãzëka]], brëkòwónégò w lëteraturze, szkòłowi edukacji a akademicczim diskùrsu<ref>Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska'', [http://books.google.com/books?id=FKwlDwAAQBAJ&pg=PA133 „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy,] Torń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017, s. 133,'' ISBN&nbsp;978-8-3231-3722-1'','' OCLC''&nbsp;''1003893171''.''</ref><ref name="d">''Nicole&nbsp;Dołowy-Rybińska, [http://books.google.com/books?id=lQ9UDgAAQBAJ&pg=PA188 The Kashubian language past and present: between compulsory assimilation and regional recognition], [w:] Delyn&nbsp;Day, Poia&nbsp;Rewi, Rawinia&nbsp;Higgins (red.), The Journeys of Besieged Languages, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016, s. 179–194,'' ISBN&nbsp;978-1-4438-7087-0'','' ISBN&nbsp;978-1-4438-9943-7'','' OCLC''&nbsp;''965475918 ''({{jãz.|en}}), zdrzë s. 188.''</ref>. Kòdifikacjô kaszëbsczi lëteracczi normë wcyg warô, a wôżną ji cezurą bëło ùstalenié terôczasny òrtografie we wënikù kómpromisu z 1996 rokù. == Sztatus kaszëbsczégò jãzëka == === Prawny sztatus === Prawny sztatus kaszëbsczégò w Pòlsce regùlëje ùstôw z 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch a etnicznëch mniészëznach a òbéńdowim jãzëkù, òpisëjącë gò jakno [[òbéńdowi jãzëk]]<ref name="ustawa">Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ({{Dziennik Ustaw|2026|75}}).</ref>. Zgòdą z ùstawã to dô mòżlëwòsc brëkòwaniô w gminnëch ùrzãdach, òkòma [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]], kaszëbsczégò jakno pòmòcniczégò jãzëka – pierszô dokòna te [[gmina Parchòwò]] leżącô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. W 2003 rokù kaszëbsczémù jãzëkòwi òstôł nadóny trzëlëtrowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë [[ISO 639]]-2. 1 czerwińca 2009 r. w Pòlsce zaczã dzejac [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejskô kôrta regionalnëch abò mniészëznowëch jãzëków]]<ref name="karta">Europejska Karta języków regionalnych lub mniejszościowych, sporządzona w Strasburgu dnia 5 listopada 1992 r. ({{Dziennik Ustaw|2009|137|1121}}).</ref>. Zgòdą z przëjimnionym w czerwińcu 2015 rokù ùstawã ò òbéńdowim jãzëkù to miało dac pòzwòlenié na brëkòwanié ne jãzëka nié le w gminnëch ùrzãdach, ale téż krézowëch. Prezydent RP [[Andrzéj Duda]] zawetowôł równak ùstôw [[27 pazdzérznika|27 pajicznika]] 2015 roku i nie wszedł òn w żëcé<ref>''Bogusław&nbsp;Wyderka, Joanna&nbsp;Dybowska, Kazimierz&nbsp;Szczygielski, Wiktor&nbsp;Krajniak, Maria&nbsp;Wagińska-Marzec, Rocznik Ziem Zachodnich: Tom 2, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” [przëstãp 2020-06-07] ({{jãz.|pl}}).''</ref>. === Kaszëbsczi jãzëk w edukacje === W szkòłowim rokù 2025-2026 to dało 374 szkòłë, w jaczich 25 252 szkòlôków ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka<ref name="gkasz">https://dane.gov.pl/pl/dataset/276,nauka-jezykow-mniejszosci-narodowych-etnicznych-i-jezyka-regionalnego/resource/1593258/table?page=1&per_page=20&q=jezykmniejszo%C5%9Bci%20kaszubski&sort=col21</ref><ref>https://www.facebook.com/kaszubi/posts/pfbid02xq1U4JptnSyUXWDePncrpy3E4oerqoxiPBHDWxKCoTfrPrb9KDgoHe5yjKruhuL9l</ref>. Òd 2005 rokù jistnieje mòżebnosc zdôwaniô z niegò maturalnégò egzaminu<ref name="cke">''[http://www.cke.edu.pl/podstrony/inform_matur/kaszubski.pdf Informator maturalny od 2005 roku z języka kaszubskiego].&nbsp;Centralna komisja egzaminacyjna.''</ref>. Pò kaszëbskù wëdôwóné je zacht lëteraturë, cządniczi, emitowóné są regionalné radiowé a telewizyjné programë. W kaszëbsczim jãzëkù twòrzoné są rozmajité internetowé zamkłoscë na platfòrmach taczich jak [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] czë [[TikTok]], kaszëbsczi brëkòwóny biwô téż w reklamach. Pò kaszëbskù òdprôwiónô je téż lëturgiô słowa w pòniechtërnëch kòscołach. Na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 2009 rokù na czerënkù pòlskô filologiô prowadzonô bëła szkólnô szpecjalnosc – naùczanié pòlsczégò jãzëka a wiedzë ò kaszëbsczim jãzëkù a kùlturze ([[kaszëbistika]])<ref name="ug">[https://web.archive.org/web/20130804202709/http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow/ Oferta studiów''.'']''&nbsp;Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.&nbsp;[przëstãp 2010-05-08].&nbsp;[[http://www.polonistyka.fil.ug.edu.pl/pl/oferta_studiow zarchiw]. &nbsp;2013-08-04].''</ref>. W 2014 roku pòwstôł równak apartny czerënk: [[kaszëbskô etnofilologiô]], czësto namieniony kaszëbiznie. Prowadzenié tegò zortu sztudiów je wëpôłnienim 8. artikla òbrzészny w Pòlsce [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi kôrtë regionalnëch i mniészëznowëch jãzëków]], jaczi tikô sã mòżebnoscë nôùczi òbéńdowëch jãzëków na wszëtczich niwiznach – òd [[Dzecnica|przedszkólny]] do [[Ùniwersytet|ùniwersytecczi]]. === Klasyfikacyjné kòntrowersje === [[Òbrôzk:Polska-dialekty_wg_Urbańczyka.PNG|mały|300x300px|Kaszëbskô mòwa na kôrce pòlsczich dialektów wedle [[Stanisłôw Ùrbańczik|Stanisława Ùrbańczika]]]] W XIX w. zaczãłë pòjawiac sã pierszé głosë ò apartnoce kaszëbsczi mòwë jakno samòstójnégò słowiańsczégò jãzëka. W XX stalatim wikszosc pòlsczich [[Lingwistika|jãzëkòznajarzów]] bëło bòga, co kaszëbskô mòwa słëchô pòlsczémù jãzëkòwi na niwie dialektu. Dzysdnia w lingwistice kaszëbskô mòwa traktowónô je jakno samòstójny jãzëk<ref name="hall">''T.A.&nbsp;Hall.&nbsp;Typological generalizations concerning secondary palatalization.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;110&nbsp;(1),&nbsp;s.&nbsp;1–25,styczeń 2000.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(99)00017-0''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="rubach">Jerzy&nbsp;Rubach''.&nbsp;Polish palatalization in derivational optimality theory.&nbsp;„Lingua”.&nbsp;113&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;197–237,&nbsp;marzec 2003.&nbsp;Elsevier Science B.V.'' DOI'':'' 10.1016/S0024-3841(02)00054-2''.&nbsp;ISSN&nbsp;0024-3841.''</ref><ref name="zb">''Zofia&nbsp;Brzostek:&nbsp;Palatalizacja obstruentów w teorii optymalności z perspektywy języków angielskiego i kaszubskiego (doktorsczi dokôz).&nbsp;Warszawa&#x3A;Uniwersytet Warszawski,&nbsp;2007.''</ref><ref name="kk">''Kazutaka&nbsp;Kurisu.&nbsp;Palatalisability via feature compatibility.&nbsp;„Phonology”.&nbsp;26,&nbsp;s.&nbsp;437–475,&nbsp;2009.Cambridge University Press.'' DOI'':'' 10.1017/S0952675709990236''.&nbsp;ISSN&nbsp;0952-6757.''</ref>, tej-sej ze zastrzégą, co niechtërny badérowie klasyfikùją gò jakno pòlsczi dialekt<ref name="stone">Gerald Stone:&nbsp;Cassubian. W:&nbsp;''The Slavonic languages''.&nbsp;Bernard Comrie, Greville G. Corbett (red.).&nbsp;Londin/Nowi Jork&#x3A;&nbsp;Routledge,1993,&nbsp;s.&nbsp;759–794. ISBN&nbsp;0-415-04755-2.</ref>. To dô równak téż XXI-wieczné dokazë, w jaczich wësënionô je téza ò pòstrzédnym sztatusu kaszëbiznë midzë samòstójnym jãzëkã a pòlsczim dialektã<ref name="kash">''Kashubian and Slovincian. W:&nbsp;Roland Sussex, Paul V. Cubberley:&nbsp;The Slavic languages.&nbsp;Cambridge&#x3A;Cambridge University Press,&nbsp;2006,&nbsp;s.&nbsp;97–98.'' ISBN&nbsp;978-0-521-22315-7''.''</ref>. Sytuacjô kaszëbsczégò a pòlsczégò jãzëka biwô przërównywónô do sytuacje [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczégò]] a [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] w XX w. abò dólnomiemiecczégò a wësokòmiemiecczégò<ref name="kash" />. Czesczi lingwista Vít Dovalil pòdôwô kaszëbsczi jãzëk jakno eszczisz dialektizowóny (z dejologicznëch przëczënów), trzimiącë jegò sytuacjã za jistną jak relacjô midzë regionalnyma jãzëkama [[Francjô|Francje]] a [[Francësczi jãzëk|francësczim jãzëkã]] czë [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczim]] a [[Italsczi jãzëk|włosczim jãzëkã]]<ref name="dovalil2017">Vít&nbsp;Dovalil'', Jazyk typu Ausbau – Jazyk typu Abstand, [w:] Petr&nbsp;Karlík,'' Marek&nbsp;Nekula'','' Jana&nbsp;Pleskalová ''(red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 ({{jãz.|cs}}).''</ref>. To dô téż teòriã, wedle jaczi kaszëbsczi béł dôwni apartnym jãzëkã, ale òb czas swòjégò rozwiju pòlsczi jãzëk wëwiarł na nim tak wiôldżi cësk, że z synchroniczny perspektiwë mòże na niegò zdrzec jakno na pòlsczi dialekt. Sëlné zjinaczi pòd cëskã jãzëkòwégò kòntaktu drãgò je ùjic w ramë tradicyjny klasyfikacje, z czegò dzélã wënikają niechtërne wątplëwòtë co do sztatusu kaszëbsczégò jãzëka<ref>''Mariusz&nbsp;Filip, Od Kaszubów do Niemców: Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, 125, przëp. 121,'' ISBN&nbsp;978-83-63795-09-2'','' OCLC''&nbsp;''855590144''.''</ref>. == Pisënk == {{Apartny artikel|Kaszëbsczi alfabét}} [[Florión Cenôwa]], badéra kaszëbiznë a pierszi mòderny kaszëbsczi dzejôrz ë aùtór, stwòrził do zapisënkù kaszëbsczégò jãzëka apartny alfabet, chtëren miôł bëc dopasowóny do jegò fòneticznëch znanków. Pisënk ten nie zwëskôł ale wikszi pòpùlarnotë i pózniészi aùtorzë, np. [[Hieronim Derdowsczi|Jarosz Derdowsczi]] zapisowelë kaszëbsczi jãzëk pòlsczim alfabetã, co miało bëc przëstãpniészé dlô czëtińców. W pózniészich latach fónksnérowałë pisënczi mdącé kòntinuacją Cenôwiny szkòłë pismieniznë (brëkòwóné {{s|m.jin.}} przez [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]], [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]) a téż pisënczi blëższé pòlsczi òrtografii (brëkòwóné {{s|m.jin.}} przez [[Jón Kôrnowsczi|Jana Kôrnowsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sztefana Bieszka]], [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtã]]). 13 maja 1996 rokù òstôł pòdpisóny ''Protokół uzgodnień co do zasad pisowni kaszubskiej –'' kómpromis, chtërnégò brzadã bëło pòwstanié dzysdniowi kaszëbsczi òrtografie<ref>Kożyczkowska A., Ellwart J., ''[https://przegladpedagogiczny.ukw.edu.pl/archive/article/88/1/article.pdf „Obowiązkiem każdego obywatela jest być najpierw dobrym państwowcem”¹. Obywatelstwo i/a etniczność czytana w świetle koncepcji państwa i wychowania państwowego Kazimierza Sośnickiego (aspekty)]'' ({{jãz.|pl}}) [w:] Przegląd Pedagogiczny, 2018, numer 2; Bëdgòszcz, 2018</ref>. Łącził òn òba żochë i regùlowôł diskùsyjné kwestie jak: 1. zôpis nosowégò samòzwãkù jakno ''ã'' 2. zôpis ôrtu ''czedë, dżąc'' (nié: ''cziedë, dżiąc'' ani ''kjedë, gjąc'') ; 3. pisanié ''ł'' w fòrmach ùszłégò czasu ôrtu ''mógł, rzekł, piekł''; 4. całownô rezygnacjô ze znakù j w mitczący fónkcji; 5. pisanié samòzwãków u i o na zôczątkù słowa i pò spółzwãkach p, b, m, w, f k, g, ch (téż h) wedle ùznaniô: bez sztriszka abò ze sztriszkã (pòtemù RKJ zmienia pòdéńscé, dzysdnia zgòdą z ji doradama mùszi pisac sztriszk wiedno w taczich przëpôdkach)<ref>Pomierska, J., Pažđerski, D.V., Treder, J. ''Jãzëk kaszëbsczi'', str. 247 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Gduńsk, 2015</ref>. [[Òbrôzk:Kashubian_keyboard_layout.png|mały|230x230px|Kaszëbsczi ùkłôd kluczplatë]] Kaszëbsczi alfabet skłôdô sã z 31 lëtrów a [[Digraf|digrafë]] ''ch'', ''cz'', ''dz'', ''dż'', ''rz'' i ''sz'': {| class="standard" cellpadding="5" style="font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style="«width:3em;»" |Aa | style="«width:3em;»" |[[Ą|Ąą]] | style="«width:3em;»" |[[Ã|Ãã]] | style="«width:3em;»" |Bb | style="«width:3em;»" |Cc | style="«width:3em;»" |Dd | style="«width:3em;»" |Ee | style="«width:3em;»" |[[É|Éé]] | style="«width:3em;»" |[[Ë|Ëë]] | style="«width:3em;»" |Ff |- | style="«width:3em;»" |Gg | style="«width:3em;»" |Hh | style="«width:3em;»" |Ii | style="«width:3em;»" |Jj | style="«width:3em;»" |Kk | style="«width:3em;»" |Ll | style="«width:3em;»" |[[Ł|Łł]] | style="«width:3em;»" |Mm | style="«width:3em;»" |Nn | style="«width:3em;»" |[[Ń|Ńń]] |- | style="«width:3em;»" |Oo | style="«width:3em;»" |[[Ò|Òò]] | style="«width:3em;»" |[[Ó|Óó]] | style="«width:3em;»" |[[Ô|Ôô]] | style="«width:3em;»" |Pp | style="«width:3em;»" |Rr | style="«width:3em;»" |Ss | style="«width:3em;»" |Tt | style="«width:3em;»" |Uu | style="«width:3em;»" |[[Ù|Ùù]] |- | style="«width:3em;»" |Ww | style="«width:3em;»" |Yy | style="«width:3em;»" |Zz | style="«width:3em;»" |[[Ż|Żż]] |} [[Òbrôzk:Plaque_with_Lord's_Prayer_in_Kashubian_language_in_Oliva_Cathedral_in_Gdańsk.jpg|mały|294x294px|Plata z mòdlëtwą Ò''jcze Nasz'' w [[Archikatédra gduńskô|Archikatedrze w Òlëwie]]]] === Zabëtczi kaszëbsczi pismieniznë === {{Apartny artikel|Kaszëbskô lëteratura}} [[Òbrôzk:638368_Wejherowo-pałac_02.jpg|mały|255x255px|[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie]] òbsôdô jedne òd nôwikszich zbiérów zrzeszonëch z kaszëbizną]] * W akce przekôzaniégò wsë [[Bòrkòwò (sławieńsczi kréz)|Bòrkòwò]] klôsztorowi w [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwie]] z 1304 rokù pòjawiłë sã pierszé słowa zapisóné pò kaszëbskù: „Wenzeke '''''prawi curriwi sin''''' de Solkowe” (Wickò, prawi kùrwi syn ze [[Sëlëchòwò (sławieńsczi kréz)|Sëlëchòwa]]). To dô równak wątplëwòtë, czë kaszëbskô wstôwka do łacyńsczégò tekstu bëła tam òd wiedna, czë nie òsta dopisónô pózni w òdpisu aktu<ref>Bądkowski, L. (1976). ''Odwrócona kotwica''. ({{jãz.|pl}}) Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocłôw, Warszawa, Krakòwò, Gduńsk, 1976; str. 129</ref>. * 1586 – ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', Tetzner 1896: z dolmaczeniô bëtowsczégò pòpa [[Szëmón Krofej|S. Krofeja]]. * Przechòwiwóny w Państwòwim Archiwùm we Szczecënie tekst lenny przësëdżi z 1618, skłôdóny przez szlachtã z pòréncznégò partu [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczi]] biwô òpisowóny jakno pòlsczi<ref>''[https://web.archive.org/web/20161002044829/http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html Śladami książąt pomorskich – In den Fußstapfen der Pommerschen Herzöge] [online], zamek.szczecin.pl[przëstãp 2017-11-24] [[http://zamek.szczecin.pl/sladami/sladami/archiwalia/nowozytne.html zarchiw]. 2016-10-02].''</ref> abò kaszëbsczi<ref>''Jarosław&nbsp;Kociuba:&nbsp;Pomorze – Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego.Szczecin&#x3A;&nbsp;Walkowska Wydawnictwo,&nbsp;2012,&nbsp;s.&nbsp;38.'' ISBN&nbsp;978-83-61805-49-6''.''</ref>. * 1643 – ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] 1643. Napisóné przez smôłdzyńsczégò pòpa, [[Słëpsk|słëpczana]] [[Michôł Pontanus|Michała Pòntanusa]] (''Michał Pontanus''). * 1643 – ''TRAGEDİA O BOGACZV Ÿ ŁAZARZV z Pisma swiętego wÿięta ÿ Nowo wier∫zęm opisana Polskim'' – dzeło napisóné je pò pòlskù, równak wëstãpiwô tam pòstacjô Kaszëbë Sobieraja, w chtërnégò kwestiach to dô [[Kaszëbizm|kaszëbizmë]]<ref>Kaszëbsczi Institut, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/ Zabytki języka kaszubskiego], Kaszubopedia ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 18.07.2026 r.</ref>. * Smôłdzyńsczé perikòpë, òbrobioné a wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Stôrokaszëbsczi piesnik'', òbrobiony a wëdóny przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinzã]], [[Berlëno]] (''pòrénczné'') 1967. * ''Przësëdżi słowińsczé z Wierzchòcëna,'' òbrobioné przez [[Hana Pòpòwskô-Tabòrskô|Hanã Pòpòwską-Tabòrską]] w 1961. == Znanczi kaszëbsczégò jãzëka == [[Òbrôzk:Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na pòżdôwkù w Pùckù.jpg|mały|Dëbeltjãzëkòwi nôdpis na aùtobùsowim pòżdôwkù w [[Pùck|Pùckù]]]] Kaszëbsczi jãzëk wëkazëje wiele pòspólnëch znanków z [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkã]] a jegò gwarama. Dlô pòniechtërnëch badérów je to dokôz na brak apartnotë tëch mòwów. Ne pòdobieństwa swiôdczą o blësczim skrewnienim jãzëków, pòchôdanié z [[Lechicczé jãzëczi|karna lechicczich jãzëków]] a cëskù pòlaszëznë, tak sztandardowi, jak nordowòpòlsczich gwarów. Dzél znanków, taczich jak afrikatizacjô mitczich welarnëch spółzwãków w kaszëbiznie doprzëszedł z [[Bòrowiackô gwara|bòrowiacczich gwarów]]<ref name="afr">''Halina&nbsp;Karaś, Afrykatyzacja spółgłosek tylnojęzykowych k’, g’, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131115005339/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 Leksykon], [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28][[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=289&Itemid=58 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>, a bëtny je téż w [[Krajeńskô gwara|krajeńsczi gwarze]]. To dô téż òdwrotné przëmiarë (np. [[kaszëbienié]] w lubawsczich gwarach<ref name="lub">''Agnieszka&nbsp;Kozłowska, Aleksandra&nbsp;Zimmer, Katarzyna&nbsp;Sucajtys, [https://web.archive.org/web/20131115005247/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 Gwara regionu,] [w:] Halina&nbsp;Karas, Opis dialektów polskich, [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=650&Itemid=16 zarchiw]. 2013-11-15].'' </ref>. Przejimanié pòlsczich znanków przez brëkòwników kaszëbsczégò jãzëka zwóné je [[Pòlaszenié|pòlaszenim]] a ùznôwóné je colemało za jãzëkòwą felã. Òb czas rozwiju [[Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich mòwów]], jedne znanczi mieniałë sã równoległo, a ewòlucjô drëdżich dąża jinszima stegnama. W przërównanim z rekònstruòwónyma [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczima]] a pralechicczima znankama, rozwij kaszëbsczégò jãzëka charakterizëje: * dzélowé ùtrzimanié fòrmë '''TarT''' z prasłowiańsczégò '''TorT''': np. ''gard, parmiéń, darga'' ({{jãz.|pl}} ''gród, promień, droga'', {{jãz.|cs}} ''hrad, pramen, dráha'', {{jãz.|uk}} ''го́род,'' ''по́ромінь, доро́га'' [horod, pòromiń, doroha]) * w nordowëch gwarach zmitczony spółzwãk przed '''ar''' pòchôdającym z szlabizotwórczégò r, np. ''cwiardi, czwiôrtk'', (pôłniowòkaszëbsczé ''twardi, czwôrtk'', {{jãz.|pl}} ''twardy, czwartek'', {{jãz.|sk}} ''tvrdý, štvrtok'') * felënk rësznégò '''e''' w nazéwôczu słowów kùńczącëch sã fòrmantama -k, -c, np. ''przódk, kùńc'' ({{jãz.|pl}} ''przodek, koniec'', {{jãz.|sk}} ''predok, koniec'', {{jãz.|hbs}} ''predak, konac'') * [[kaszëbienié]], czëlë przéńscé dôwnëch ''ć'', ''ś'', ''ź'', ''dź'' w ''c'', ''s'', ''z'', ''dz'', np. ''swiat, zëma, zemia, rodzëc'' ({{jãz.|pl}} ''świat, zima, ziemia, rodzić'') * dzélowé przemiészanié sã kòntinuantów grëpów '''TelT''' a '''TolT''' (w różnym stãpieniu zanôléżno òd gwarë), np.: młoc, płoc, ({{jãz.|pl}} ''mleć, pleć'') Nôszerzi wëstãpòwało w wëmiarłim [[Słowińsczi dialekt|słowińsczim dialekce]], np. ''młókò'' (‘mlékò’) * zachòwanié rësznégò akcentu w nordowëch gwarach (szlachòwno jak w [[Rusczi jãzëk|rusczim]]) * inicjalny akcent w pôłniowim dialekce (szlachòwno jak pò [[Stôropòlsczi jãzëk|stôropòlskù]] abò [[Czesczi jãzëk|czeskù]]) * przéńscé dôwnëch krótczich *i *u *y we szwã, zapisowóną jakno '''ë''', np. ''lëdze, rëba, zëma'' ({{jãz.|pl}} ''ludzie, ryba, zima'') * [[Afrykatizacjô|afrikatizacjô]] spółzwãków ''k’'' i ''g’'' do [ʧʲ] i [ʤʲ] we wikszoscë dialektów, np. ''dżibczi, czerowac'' ({{jãz.|pl}} ''gibki, kierować''). Nôgwësni zaszła w XIX w. w bòrowiackò-krajeńsczich gwarach pòlsczégò jãzëka, rozkòscérzającë sã na nordã do kaszëbsczégò jãzëka, nôsłabi doprzëchôdającë na Słowińszczëznã, dze zaszedł blós dzélã (afrikatizacjô zaszła do [c͡ç] a [ ɟ͡ʝ]) * [[bëlaczenié]] – wëmòwa ''l'' i ''ł'' ([w]) jakno [l] na nordowim pòrénkù<ref name="stone" /> * realizacjô ''sw'' jakno [sj] w òkòlim [[Kòscérzna|Kòscérznë]] i na pôłnié òd Bëtowa (np. ''sjinia'' ‘swinia’, ''Sjónowò'' ‘Swiónowò’)<ref name="stone" /> * proteza przed /ɔ/ a /u/ przez [w] na zôczątkù słowa abò pò lëpnëch a welarnëch spółzwãkach, sparłãczonô we wikszoscë gwarów z przësënienim wëmòwë samòzwãkù w przódk, np. [pwεlε] (ewentualnie [pwɔlε]), ‘pòle’, [mwʉxa] (abò [mwuxa], w pòniechtërnëch gwarach téż [mwyxa]) ‘mùcha’<ref name="stone" />. * samòzwãk ''ô'' ò rozmajiti wëmòwie zanôleżny òd gwarë w môlu prasłowiańsczégò dłudżégò ''a'', szlachòwné pòzmianë zachôdałë téż w pòlsczich dialektach * samòzwãk ''é'' jakno kòntinuant prasłowiańsczégò dłudżégò ''e'', bëtny téż we wielnëch pòlsczich gwarach * ''i'' niezmitczającé, szlachòwné, chòc nié juwerné pòzmianë zaszłë w [[Czesczi jãzëk|czesczim]] a [[Słowacczi jãzëk|słowacczim]] jãzëkù * we wikszoscë gwarów stôrolechicczi krótczi nosowi samòzwãk mô brzëmienié nosowégò a: ''ã'' * pòza pòzycją na kùńcu słowa prasłowiańsczé ''ę'', żlë nie bëło warënków do [[Lechicczi przegłos|lechicczégò przegłosu]], przeszło w ''i'' a ''ë'', np. ''jastrzib, jarzëbina, midzë, wzyc, trzëse''<ref name="Dubisz">''Kaszubskie dialekty. W:&nbsp;''Stanisław&nbsp;Dubisz'',&nbsp;HalinaKaraś,&nbsp;Nijola&nbsp;Kolis:&nbsp;Dialekty i gwary polskie.&nbsp;Wyd.&nbsp;I.Warszawa&#x3A;&nbsp;''Wiedza Powszechna'',&nbsp;1995,&nbsp;s.&nbsp;67–70.'' ISBN&nbsp;83-2140989-X''.''</ref> * ''ą'' wëmôwiô sã jakno nosowé ''ó'', co je gwës przéńscową fòrmą midzë fùl nosowòscą a denazalizacją, do jaczi doszło w niechtërnëch kaszëbsczich gwarach. * òdnosowienié ''ã'' do ''o'' we westrzédnëch gwarach, np. bodo, zobë, roka (bãdã, zãbë, rãka) * przéńscé ''ja-'' w je- i ''ra-'' w ''re-'' na zôczątkù słowa, mni prominentné na nordze Kaszëb; jistną znankã dô w gwarach nordowi Pòlsczi * zamiana spółzwãkòwi zbitczi ''kt'' w cht, np. chto ‘kto’, szlachòwno jak w gwarach [[Szląsczi etnolekt|szląsczégò etnolektu]] czë [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczim jãzëkù]]. * przéńscé ''ń'' w ''n'' w nordowëch gwarach * bëtnosc -ń- w pòchódnëch słowa ''jic'', np. ''przińdze'' ({{jãz.|pl}} ''przyjdzie''), tak jak w niechtërnëch pòlsczich gwarach * nieskródzony kùnôszk ternégò czasu (fòrmë zortu ''jô szukajã'') na nordã òd Rédë (na pôłnié fòrmë zortu ''jô szukóm'')<ref name="stone" /> * bëtnosc wielnëch germanizmów, òsoblëwie dólnomiemiecczich. Skłôdają sã na kòl 5% słowiznë, przë czim są to tak zapòżëczenia z prasłowiańsczich czasów, jak téż nowszé – bëtné téż w czile pòlsczich gwarach (np. ''draszowac'') a téż specyficzné blós dlô kaszëbsczégò jãzëka (np. ''halac'')<ref name="glisz">''Anna Gliszczyńska.&nbsp;Germanizmy leksykalne południowej kaszubszczyzny (Na materiale książki Bolesława Jażdżewskiego Wspomnienia kaszubskiego „gbura”).&nbsp;„LingVaria”.&nbsp;1&nbsp;(3),&nbsp;s.&nbsp;79–89,&nbsp;2007.&nbsp;Kraków:Uniwersytet Jagielloński.&nbsp;ISSN&nbsp;1896-2122.''</ref> == Fònetika == === Samòzwãczi === {| class="wikitable" |+Samòzwãczi<ref name="web">''Jerzy Treder&#x3A;&nbsp;''Fonetyka i fonologia''.&nbsp;Projekt Rastko Kaszuby.&nbsp;[zarchiwizowane z'' tego adresu''&nbsp;(2016-03-04)].''</ref><ref>Lechosław Jocz''&#x3A;&nbsp;''[http://www.academia.edu/34262515 „Gramatika kaszëbsczégò jãzëka” H. Makurat oczami fonetyka''.'']''&nbsp;[przëstãp 2019-07-21].''</ref> ! !Przédné !Centralné !Tilné |- !Wësoczé | align="center" |i | align="center" |ʉ | align="center" |u |- !Strzédnowësoczé | align="center" |e | | align="center" |o•õ |- !Strzédné | | align="center" |ə | |- !Strzédnonisczé | align="center" |ɛ | align="center" |ɞ | align="center" |ɔ |- !Nisczé | | align="center" |ä•ã | |} <div style="float:left;"> {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" ! colspan="8" |''Przëmiarë samòzwãków'' |- !Samòzwãk !Przëmiôr słowa |- |i |d'''i'''c |- |u |dł'''u'''dżi |- |(w)ʉ |k'''ù'''ńc |- |õ |b'''ą'''czk |- |e |dz'''é'''ń |- |o |l'''ó'''d |- |ə |ż'''ë'''c |- |ɛ |l'''e'''wi |- |ɞ |n'''ô'''deja |- |ɔ |j'''o''' |- |ä |m'''a'''dac |- |ã |s'''ã'''zabicé |} </div>Wëmòwa wielnëch samòzwãków je różnô zanôleżno òd gwarë i placu w słowie. === Spółzwãczi === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Spółzwãczi ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Dwalëpné ! colspan="2" |Lëpnozãbné ! colspan="2" |Zãbòwé ! colspan="2" |Dąsłowé ! colspan="2" |Zadąsłowé !Palatalné ! colspan="2" |Welarné !Gôrdzelné |- !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! !<span style="font-size: 70%;">Cwiardé</span> !<span style="font-size: 70%;">[[Palatalizacjô|Zmitczoné]]</span> ! |- !Zwiarté |p b |{{IPA|pʲ||}} {{IPA|bʲ||}} |  |  |t̪ d̪ |{{IPA|t̪ʲ||}} {{IPA|d̪ʲ||}} |  |  | | |  |k ɡ | | |- !'''Zwiarto-rësënowé''' |  |  |  |  |t̪͡s̪ d̪͡z̪ |  | |t͡ʃʲ d͡ʒʲ |  |  | | | | |- !Rësënowé |  |  |f v |{{IPA|fʲ||}} {{IPA|vʲ||}} |s̪ z̪ |  | | | |ʃʲ ʒʲ | |x |xʲ |ɦ |- !Nosowé |m |{{IPA|mʲ||}} |  |  |n̪ |  | | | |  |ɲ |[ŋ] | | |- !Półòdemkłé | |  |  |  | |  | | | | |j |w |  | |- !Rësënowò-drëżącé | | | | | | |r̝ | | | | | | | |- !Drëżącé | | | | | | |r |{{IPA|rʲ||}} | | | | | | |- !Bòczné | | | | | | |l |{{IPA|lʲ||}} | | | | | | |} === Akcent === Nordowi akcent je wòlny a dzélã rëszny. Badérowania lingwistów nad nordowim dialektã są wôżné dlô rekònstrukcje pierwòsznégò doraznika w [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczim jãzëkù]]. Dlô westrzédnokaszëbsczich gwarów reprezentatiwny béł tpzw. kòlumnowi doraznik. Dzysdniowi westrzédny akcent różni sã równak òd ne kòlumnowégò mòdła. Pôłniowi dialekt charakterizëje sã stałim inicjalnym doraznikã (wëstãpiwającym téż w czesczim, słowacczim, stôropòlsczim jãzëkù czë pòdhalańsczi gwarze)<ref>[https://web.archive.org/web/20180717154256/http://skarbnicakaszubska.pl/akcent/ Ò kaszëbsczim akcence].</ref>. == Bënowô bòkadosc == [[Òbrôzk:Jerozolëma,_kòscel_Pater_noster,_"Òjcze_nasz"_pò_kaszëbskù.JPG|mały|332x332px|[[Jerozolëma]], „Òjcze Nasz” pò kaszëbskù w kòscele Pater Noster na Òliwny Górze]] Kaszëbsczi jãzëk, mimò fónksnérowaniégò na stosënkòwò môłim terenie, charakterizëje sã wiôlgą gwarową rozmajitoscą a apartnoscą. Gwarë ùjimóné są w dialektë, kąsk jinaczi grëpòwóné przez różnëch badérów. ujmowane przez różnych badaczy. Wedle [[Jerzi Tréder|Jerzégò Trédra]] w pòłowie XX w. dzelił sã na ne hewò gwarowé karna<ref name="tred">''Jerzy Treder:&nbsp;''Język, piśmiennictwo i kultura duchowa Kaszubów''. W:&nbsp;Historia, geografia i piśmiennictwo Kaszubów.&nbsp;Jan Mordawski (red.).&nbsp;Gdańsk&#x3A;Wydawnictwo M. Rożak,&nbsp;1999.''</ref>: * [[nordowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô]], [[Kabôtkòwie|kabackô]], òseckô, żarnowskô, gniewińskò-salińskô, bëlacczé (pùckô, chalëpskô, òksëwskô), lëzyńskò-wejrowskô, lesackô, czeleńskô; * [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] – gwarë: strzépskô, żukòwskô, kartëskò-gòrãczińskô, przëwidzkô, stãżëckô, serakòwskò-gòwidlińskô, sëlëczińskô, stëdzyńskô, bòrzëszkòwskô; * [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]] – gwarë: kòscerskô, lëpùskô, bruskò-wielewskô, kònarskô. W ''Dialektach i gwarach polskich'' wëmienioné są: * [[bëlacczé gwarë]] * [[Słowińsczi jãzëk|słowińskô gwara]] † * [[kabackô gwara]] (główczëckô) † * [[Pôłniowòkaszëbsczi dialekt|zôbòrsczé gwarë]] * [[Bòrowiackô gwara|tëcholsczé]] i [[Krajeńskô gwara|krajeńsczé gwarë]] jakno pòstrzédné midzë kaszëbsczim jãzëkã a wiôlgòpòlsczim dialektã pòlsczégò jãzëka, chtërne równak wic rechòwóné są do bezsprzéczno pòlsczich gwarów<ref name="przew">''Halina&nbsp;Karaś, Zakres Przewodnika, [w:] Halina&nbsp;Karas, [https://web.archive.org/web/20131114231902/http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 Wprowadzenie do przewodnika,] [w:] Gwary polskie [przëstãp 2010-04-28] [[http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=52 zarchiw.] 2013-11-14].''</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] nubrcij21pg7oxfueqwtqmdf4iuxvbi 0 3025 216188 214897 2026-09-30T21:55:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216188 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Stôłpsk |rodzôcz=Stôłpska |adjektiw_mask=stôłpsczi |adjektiw_fem=stôłpskô |céch=POL Słupsk COA.svg |fana=POL Słupsk flag (urzędowa).svg |karta=POL Słupsk map.svg |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Krystyna Danilecka-Wojewódzka |adres_um=pl. Zwycięstwa 1 |kod_poczt_um=76-200 |tel_um=(59) 848 84 44 |fax_um= |mail_um=urzad@um.slupsk.pl |wiéchrzëzna=43,15 |stopniN=54 |minutN=28 |stopniE=17 |minutE=02 |wysokość=22 |rok=2018 |lëdztwò=91 225 |gęstość=2114,1 |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 59 |pòcztowi kòd=76-200 – 76-210, 76-215, 76-216, 76-218, 76-280 |registracëjné tôfle=GS |TERYT= |SIMC= |www=http://www.slupsk.pl |commons=Słupsk }} '''Stôłpsk''' (téż '''Stôłpskò''', '''Stôłp''', '''Słupszcze''', '''Stolpskò''', '''Słëpsk''', '''Słëpskò''', '''Miasto'''; we zdrojach: ''Stolp'' 1180, ''Stolpensis'' 1180, ''Ztulp'' 1180, ''Stulp'' 1180, ''Slupsk'' 1180, ''castellania Slupensis'' 1180, ''Sulpensis'' 1180, ''Stolp'' 1227, ''Slupsko'' 1236, ''Slupcz'' 1236, ''Slupc'' 1236, ''Slupsch'' 1238-1248, ''Stolp'' 1240, ''Stolpe'' 1243, ''Slupe'' 1252, ''Slupc'' 1257, ''Slupsc'' 1275, ''castro Stolpz'' 1276, ''Slupzk opido'' 1277, ''Slupsczhe'' 1288, ''Schlupische'' 1288, ''Stolpzk'' 1294, ''Stolptzk'' 1295, ''Stolp'' 1535, 1539, 1545, 1554, ''Stolpen'' 1575 (1579), ''Stolpin'' 1575, ''Stolpe'' 1618, ''Stolp'' 1789, ''Słupsk'' 1889, ''Słépsk'' (Cenôwa), ''Słëpsk'' (Lorentz), ''Stołpsk'' (Kętrzyński); pòl. ''Słupsk'', {{jãz.|de}} ''Stolp'', sz. ''Stölpe'') – krézewi gard w [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], stolëca stôłpsczégò gardnégò ë zemsczégò krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu w Spòdleczny Szkòle nr 2 dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Historiô == Ju w IX wiekù béło tu [[Kaszëbi|kaszëbsczé]] sedlëszcze. Kòle 1236 rokù włączony do Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Gardné prawa mô ód 1265 rokù òd [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. == Słôwny lëdze == * [[Anna Łajming]] == Stôrodôwnotë == Pòklôsztórny kòscół Dominikanów. Pomnik zamòrdowónëch lagrowich z lagru [[Stutthof]]. W jednym kòscele je tu czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów, téj mòże ùczëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Jinszô wëdowiédzô == * Tôfla [[Anna Łajming|Annie Łajming]] na wdôr, ùl. ''Anny Łajming'' * [[Mùzeum Westrzédnégò Pòmòrzégò w Słëpskù]] * Partnersczima gardama Stôłpska są:[[:pl:Buchara|Bùchara]], [[miemiecczi]] [[:de: Flensburg|Flensbórg]] i jin. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kościół św. Jacka Słupsk.JPG|Kòscół Òbrôzk:Zamek2026.jpg|Zómk Òbrôzk:Ratusz - Słupsk.jpg|Stôłpsczi [[rôtësz]] zabëtkòwi Òbrôzk:Stolpsk_2.jpg|Stôrodôwny elektrisz </gallery> == Òbaczë téż == == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 393 – 395 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/597 Słupsk w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://kanal6.pl/2019/09/23/dyktando-kaszubskie/ Szkòła] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] s0p0r93toek8lb45xaeas65ui53xwcl 0 3100 216139 210591 2026-09-30T20:15:29Z Iketsi 3254 òpisënk òdjimka 216139 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DBP 1982 1155 400 Jahre Gregorianischer Kalender.jpg|mały|Niemieckô [[pòcztowô marka]] z 1962 rokù]] '''Gregòriańsczi kalãdôrz''' – słuńcowi kalãdôrz wprowadzony w 1582 przez papieża Grégòra XIII. Je zrefòrmòwanym [[juliańsczi kalãdôrz|juliańsczim kalãdarzã]], a ùsôdzcą jegò béł [[Luigi Lilio]]. Do juliańsczégò kalãdôrza dodano pòprôwczi, chtërne miały na ùdbie ùrównanié òpozdzenkù w òdnieseniu do zwrotnikòwégò rokù, narôstałégò òd 46 r. p.n.e. zôs zascyganie jegò pòstôwaniu w przińdnoce. Julijansczi kalãdôrz spózdzał sã 1 dzéń na 128 lat, a gregorijansczi 1 dzéń na kòl 3000 lat. Jinosc midze kalãdarzama juliańsczim a gregòriańsczim je w dwóch sprawach: * ùsënienié 10 dniów, òd [[5 rujana|5]] do [[14 rujana]] 1582 rokù co miało na ùdbie pòprôwczi òpozdzenkù, * wprowadzenié wskôzë, bë lata dzelne òb 100 nié bëłë [[Przestãpny rok|przestãpne]], króm tëch, chtërne dzelne są òb 400 (wic lata [[1600]] ë [[2000]] bëłë w gregoriańsczim przestãpne a [[1700]], [[1800]] ë [[1900]] nié) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdôrze]] g228n40sax65do4684727sx4ktz0z0c 216140 216139 2026-09-30T20:15:46Z Iketsi 3254 8 216140 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DBP 1982 1155 400 Jahre Gregorianischer Kalender.jpg|mały|Niemieckô [[pòcztowô marka]] z 1982 rokù]] '''Gregòriańsczi kalãdôrz''' – słuńcowi kalãdôrz wprowadzony w 1582 przez papieża Grégòra XIII. Je zrefòrmòwanym [[juliańsczi kalãdôrz|juliańsczim kalãdarzã]], a ùsôdzcą jegò béł [[Luigi Lilio]]. Do juliańsczégò kalãdôrza dodano pòprôwczi, chtërne miały na ùdbie ùrównanié òpozdzenkù w òdnieseniu do zwrotnikòwégò rokù, narôstałégò òd 46 r. p.n.e. zôs zascyganie jegò pòstôwaniu w przińdnoce. Julijansczi kalãdôrz spózdzał sã 1 dzéń na 128 lat, a gregorijansczi 1 dzéń na kòl 3000 lat. Jinosc midze kalãdarzama juliańsczim a gregòriańsczim je w dwóch sprawach: * ùsënienié 10 dniów, òd [[5 rujana|5]] do [[14 rujana]] 1582 rokù co miało na ùdbie pòprôwczi òpozdzenkù, * wprowadzenié wskôzë, bë lata dzelne òb 100 nié bëłë [[Przestãpny rok|przestãpne]], króm tëch, chtërne dzelne są òb 400 (wic lata [[1600]] ë [[2000]] bëłë w gregoriańsczim przestãpne a [[1700]], [[1800]] ë [[1900]] nié) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdôrze]] 6auv4pxwzyieg2f2eq2r4giq56qb8fl 0 3112 216199 215800 2026-09-30T21:59:33Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216199 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk |farwa=0000ff |farba=ffffff |apartne miono=srpskohrvatski <br /> српскохрватски |kraj, òbénda1= [[Serbskô]], [[Czôrnogóra]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]] ë jiné |lëczba= kòl 21 milionów |môl=44 |rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|Pòłniowòsłowiańsczi jãzëk]] |alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]] ë [[cërylica]] |kraj, òbénda2=[[Serbskô]], [[Czôrnogóra]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]] |agencëjô=? |iso1=sh ''(wëcopany)'' |iso2=(feleje) |sil=SRC ''(wëcopany)'' |kòd=sh |znankównik=Serbòchòrwackô |jãzëk=serbòchòrwacczi |znankòwnik2=serbòchòrwacczégò }} [[Òbrôzk:Serbo croatian language2005.png|mały|300px|right]] [[Òbrôzk:Serbo croatian languages2006.png|mały|300px|Ethno-political variants of the Serbo-Croatian language or Serbo-Croatian diasystem (as of 2006)]] '''Serbòchorwacczi jãzëk''' – dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów (diasystema), chtërne są dzélã pôłniowégò karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w [[Chòrwackô|Chòrwacëji]], [[Bòsniô ë Hercegòwina|Bòsni ë Hercegòwinie]] a téż w [[Serbskô|Serbsczi]] ë [[Czôrnogóra|Czôrnogórze]] a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w [[Słoweniô|Słowenie]], [[Aùstriô|Aùstrie]], [[Madżarskô|Madżarsczi]] ë [[Rumùńskô|Rumùńsczi]]. Nym jãzëkã gôdô kòl 21 milionów lëdzy. {| class="wikitable" ! Kaszëbsczi ! Chòrwacczi ! Bòsniacczi ! Serbsczi |- ! Pòdobno jak w przëpôdku spalënów i nôkalëniô pòwietrza w Jerozolëmie, kònieczne bëło-bë pòdjimniãce dzejaniów mającëch na célë zabezpieczenié bëlnotë! ! Glede ispušnih plinova i zagađivanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebito poduzeti mjere sigurnosti! ! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! ! У погледу издувних гасова и загађивања ваздуха у Јерусалиму, било би потребно предузети мере безбедности! |} {| class="prettytable" ! Chòrwacczi ! Bòsniacczi ! Serbsczi ! style="background-color#ffffff" | Kaszëbsczi |- | align=center | B''ije''la so''l'' za ku''h''anje ''k''emijski ''je spoj'' natri''j''a i ''k''lora. | align=center | B''ije''la so za ku''h''anje ''je h''emijski ''spoj'' natri''jum''a i ''h''lora. | align=center | B''e''la so za ku''v''anje ''je h''emijsko ''jedinjenje'' natri''jum''a i ''h''lora. | style="background-color#ffffff" | Biôłô kùchëńskô sól to chemiczny zwiãzk bùrlichù ë chlorù. |- | align=center | ''Vlak'' sa žel''je''zničkoga ''kolodvora'' krenu''t ć''e t''o''čno u deset ''sati''. | align=center | ''Voz'' sa žel''je''zničke ''stanice'' krenu''t ć''e t''a''čno u deset ''sati''. | align=center | ''Voz'' sa žel''e''zničke ''stanice'' krenu''ć''e t''a''čno u deset ''sati''/''časova''. | style="background-color#ffffff" | Cug ze banófù rëszë dokładno ò dzesąti gòdzënie. |} == Dialektë == Na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë (abò grëpë dialektów): sztokawsczi, kajawsczi ë czakawsczi. Sztokawsczi dialekt Hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków: [[serbsczi jãzëk|serbsczégò]], [[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczégò]] ë [[bòsniacczi jãzëk|bòsnianégò]]. Mùszi sã pòstrzéc, że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie, a nié etnicznie. Lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô, że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne. Sztokawsczim dialetktã gôdô sã w Serbsczi ë Czôrni Górze, Bòsniji ë w wikszi òbéńdze Chòrwacczi. Równoznaczëzną słowa "co" je "što". Pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò, chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu Serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach Chòrwacczi, òddôwô prasłowiańsczi zwãk *ě (jać) przë pòmòcë "e". Zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô *ě jakno "je" abò "ije". Gôdô sã tak w Chòrwacczi, Bòsni ë Czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej Serbsczi. Je téż ikawskô zjinaka, dze *ě je dzysdniowò reprezentowóna bez "i". Kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi Chòrwacczi. Słowò "co" je òddôwóne bez "kaj". Je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów, nié mô równak dëbeltné lëczbë. Jać je òddôwanô jakò "e". Czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné Chòrwacczi, òsoblëwie w Istrëji ë Dalmacczi. Słowò "co" je òddôwanë bez "ča". W nym dialekce je wiele makaroniznów (zapòżëczeń z italsczégò). == Alfabetë == Jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã. Sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów, a chòrwacczi blós łacëńsczi. W òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm, a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim (w łacënce je përznã dwaznaków). Szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w XIX s. òb Vuka Stefanovica Karadžicia, a szlach łacëńczi òb Ljudevita Gaja. A a B b C c Č č Ć ć D d Dž dž Đ đ E e F f G g H h I i J j K k А а Б б Ц ц Ч ч Ћ ћ Д д Џ џ Ђ ђ Е е Ф ф Г г Х х И и Ј ј К к L l Lj lj M m N n Nj nj O o P p R r S s Š š T t U u V v Z z Ž ž Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р С с Ш ш Т т У у В в З з Ж ж == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Serbsczi jãzëk]] * [[Chòrwacczi jãzëk]] * [[Bòsniacczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://sh.wikipedia.org/ Serbòchòrwackô Wikipedijô] * [http://www.together.pl/?page_id=4 Ùczbë serbòchòrwacczich dialektów] pò kaszëbskù {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi]] hvwrdddm2wwaljl4qmrbkx9fxxfzyd0 0 3141 216214 196272 2026-09-30T22:10:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216214 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Esperanto.svg|mały|Esperanto]] '''Esperanto''' je midzënôrodnym [[pòmòcny jãzëk|pòmòcnym jãzëkã]], zdzejanym w [[1887]] rokù przez pòlsczégò òkùlistã [[Ludwik Zamenhof|Ludwika Zamenhofa]]. Ùsôdzca jãzëka z piersza nazwôł gò prosto ''lingvo internacia''. '''Esperanto''' (to je ''chtos chto mô nôdzejã'') było nôprzód pseudonimem Ludwika Zamenhofa. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Sztëczné jãzëczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120511025352/http://pl.lernu.net/enkonduko/lingvoprezento/alfabeto.php Esperanto – Prezentacja języka] * [https://web.archive.org/web/20140201111527/http://pl.lernu.net/lernado/gramatiko/konciza/index.php Esperanto – Zwięzła gramatyka] * [https://web.archive.org/web/20120402053431/http://pl.lernu.net/kursoj/index.php Esperanto – Kursy] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi]] 99ojk7iz8yvy9qbybujm56w81zadxxw 0 3313 216223 214952 2026-09-30T22:13:20Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216223 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Koło |rodzôcz= |céch=POL Koło COA.svg |fana=POL Koło flag.svg |karta=Koło location map.png |wòjewództwò=wiôlgôpòlsczé |kréz=kolsczi |grodzki= |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=Koło |zarządzający=Burmistrz |bùrméster=Stanisław Maciaszek |mail= |adres_um=Mickiewicza 12 |kod_poczt_um=62-600 |tel_um= |fax_um= |mail_um= |wiéchrzëzna=13,85 |stopniN=52 |minutN=12 |stopniE=18 |minutE=38 |wysokość=110 |rok=2004 |lëdztwò=23&nbsp;334 |gęstość=1721 |aglomeracja=- |czerënkòwi numer=(+48) 63 |pòcztowi kòd=62-600 |registracëjné tôfle=PKL |TERYT= |SIMC= |miasta_partnerskie= |założone=XII w. |prawa_miejskie=1362 |www=http://www.kolo.pl/ }} '''Koło''' – jeden òd nôstarszich gardów [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa]]. Koło je stolëcą [[Kolsczi_kréz|kolsczégò krézu]] ë [[gmina Koło|gardzczi gminë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Koło castle Poland.jpg|Rëjinë zómkù Òbrôzk:Koło - fara.jpg|Kòscôł </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie]] 16eadur91sck17e7gw14osuewcjbkol 0 3565 216213 210238 2026-09-30T22:09:53Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216213 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ubuntu-logo-2022.svg|mały|Logòtip]] '''Ubuntu Linux''' – fùlwôrtnô distribùcëjô [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] [[Linux]], namienionô òsoblëwié dlô domôcegò ë biurowégò brëkùnkù. Ji spòdlém jë znónô ze sztabilnotë distribùcëjô [[Debian]], a spònsorowónô je òna bez frimã [[Canonical Ltd.]] Słowò '''ubuntu''' pòchôdô z jãzëków pôłniowò-afrikóńsczich plemión [[Zulu]] ë [[Xhosa]] ë òznôczô człowieczestwò dlô wszëtczich. Przédnym zgrôwã ti distribùcëji je dôwanié brëkòwniką fùlwôrtny ë òtemkłi systemë, jakô je prostô w òbsłëdze ë równoczasno téż sztabilnô ë mòdernô. Ubuntu wëchôdô w regùlarnëch rozstãpach, mòżlëwié co 6 ksãżëców. Wersëjô Ubuntu 7.04 "Feisty Fawn" ùkôza sã we łżekawiace [[2007]] rokù, zamëkô òna ju w se mòżnotą wëbierkù kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë. [[Kaszëbsczi jãzëk]] przistãpny je w dzélu òd wersëji 8.04. Numrë wersëjów òznôczają rok ë ksãżëc w jaczim mô sã nôslédnô ùkôzac ë tak n.p. 7.04 òznôczô tëli, że to wersëjô jakô sã pòkôza w 200'''7''' rokù we łżekwiôce ('''04'''). To dô cziles wariantów ti distribùcëji, jinszëch w brëkùnkù sztandardowégò dlô se graficznégò òkrãżégò, czë paczétów soft-wôrë, jak n.p. [[Kubuntu]], [[Xubuntu]] czë [[Edubuntu]]. Są òne równak ze sobą kòmpatibilné ë je mòżno generalno w kòżdi wersëji brëkòwac kòżdegò graficznegò òkrążą czë [[Soft-wôra|soft-wôrë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" heights=200px> Òbrôzk:Ubuntu_11.04_(csb).png|Ubuntu 11.04 pò kaszëbskù Òbrôzk:Ubuntu 7.04 pre alfa.png|Wëbiérk kaszëbsczi klawiaturë w Ubuntu 7.04 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Stolem (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Ubuntu (filozofiô)]] * [[Kubuntu]] * [[Linux]] |col3= === Linuksowé distribùcëje === {{#categorytree:Linuksowé distribùcëje|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [http://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam Kaszëbsczé karno dolmôczów] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] jac14vv54mkf3v32m9g6qkqd4fojif1 0 3737 216064 203933 2026-09-30T18:22:16Z Iketsi 3254 - → – ; m.jin.→{{s|m.jin.}} 216064 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Arnold, Bruno, Erwin, Fridrich, Fridrisza, Julión, Justin, Róbert, Róberta, Szëmón, Téòdozjô * Midzënôrodné: Midzënôrodni Dzéń Nelsona Mandeli (swiãto ONZ) * [[Urugwaj]]: Swiãto Pierwszi Kònstitucji === Wëdarzenia === * 586 p.n.e. – Król Babilonii [[Nabuchodonozôr II]] zdobëł i zniszczëł Jerozolimã. * [[64]] – Stolemny pòżar spôlił stôrożëtni [[Rzim]]. * [[1889]] – [[Maria Skłodowska-Curie]] ògłosyła ji odkrëce nowégò chemicznégò pierwiôstka pòlónù, chtërny mionowała "pòlonium" na czesc [[Pòlskô|Pòlski]]. * [[1993]] – [[Agathe Uwilingiyimana]] òstała pierszą białką-premierã Rwandy. === Ùrodzëlë sã === * [[1903]] – [[Janina Morgensztern]], pòlskô badérka historie (ùm. 1970) * [[1909]] – [[Bazyli Albiczuk]], pòlsczi malôrz kolorista, cechunkôrz, rzezôrz, mùzikant, pòeta w ùkrajińsczim jãzëku (ùm. 1995) * [[1918]] – [[Nelson Mandela]], pôłniowôafrikańsczi prezydent, pòkojowi noblësta, nôrodni dzejôrz, bojownik procëm [[aparthaid]]owi (ùm. 2013) * [[1982]] – [[Priyanka Chopra]], indejskô teatrownica, modelka, spiéwôrka, Miss World === Ùmarlë === * [[1610]] – [[Caravaggio]], italsczi malôrz (ùr. 1571) * [[1817]] – [[Jane Austen]], anielskô runitka, aùtorka {{s|m.jin.}} "Pëchy i ùprzedzena" (ùr. 1775) * [[1925]] – [[Maurycy Lilien]], pòlsczi cechunkôrz, malôrz, fòtograf (ùr. 1874) * [[1950]] – [[Mignon Talbot]], amerikańskô paleontolożka, geògrafka, geòlożka, badérka dinozaurów (ùr. 1869) * [[1978]] – [[Urszula Rzeczkowska]], pòlskô akòrdeónistka, kòmpòzytorka (ùr. 1934) * [[1980]] – [[Hanna Januszewska]], pòlskô runitka dla dzecy, pòetka, dolmaczka, aùtorka {{s|m.jin.}} "Pyzy na polsczich stegnach" (ùr. 1905) * [[2018]] – [[Danuta Urbanowicz]], pòlskô malarka, projektantka, pedagożka krakowsczi ASP (ùr. 1932) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} bpnljfnt3m37syj1x4pjq5gcyiet8re 216107 216064 2026-09-30T20:07:46Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216107 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Arnold, Bruno, Erwin, Fridrich, Fridrisza, Julión, Justin, Róbert, Róberta, Szëmón, Téòdozjô * Midzënôrodné: Midzënôrodni Dzéń Nelsona Mandeli (swiãto ONZ) * [[Urugwaj]]: Swiãto Pierwszi Kònstitucji === Wëdarzenia === * 586 p.n.e. – Król Babilonii [[Nabuchodonozôr II]] zdobëł i zniszczëł Jerozolimã. * [[64]] – Stolemny pòżar spôlił stôrożëtni [[Rzim]]. * [[1889]] – [[Maria Skłodowska-Curie]] ògłosyła ji odkrëce nowégò chemicznégò pierwiôstka pòlónù, chtërny mionowała "pòlonium" na czesc [[Pòlskô|Pòlski]]. * [[1993]] – [[Agathe Uwilingiyimana]] òstała pierszą białką-premierã Rwandy. === Ùrodzëlë sã === * [[1903]] – [[Janina Morgensztern]], pòlskô badérka historie (ùm. 1970) * [[1909]] – [[Bazyli Albiczuk]], pòlsczi malôrz kolorista, cechunkôrz, rzezôrz, mùzikant, pòeta w ùkrajińsczim jãzëku (ùm. 1995) * [[1918]] – [[Nelson Mandela]], pôłniowôafrikańsczi prezydent, pòkojowi noblësta, nôrodni dzejôrz, bojownik procëm [[aparthaid]]owi (ùm. 2013) * [[1982]] – [[Priyanka Chopra]], indejskô teatrownica, modelka, spiéwôrka, Miss World === Ùmarlë === * [[1610]] – [[Caravaggio]], italsczi malôrz (ùr. 1571) * [[1817]] – [[Jane Austen]], anielskô runitka, aùtorka {{s|m.jin.}} "Pëchy i ùprzedzena" (ùr. 1775) * [[1925]] – [[Maurycy Lilien]], pòlsczi cechunkôrz, malôrz, fòtograf (ùr. 1874) * [[1950]] – [[Mignon Talbot]], amerikańskô paleontolożka, geògrafka, geòlożka, badérka dinozaurów (ùr. 1869) * [[1978]] – [[Urszula Rzeczkowska]], pòlskô akòrdeónistka, kòmpòzytorka (ùr. 1934) * [[1980]] – [[Hanna Januszewska]], pòlskô runitka dla dzecy, pòetka, dolmaczka, aùtorka {{s|m.jin.}} "Pyzy na polsczich stegnach" (ùr. 1905) * [[2018]] – [[Danuta Urbanowicz]], pòlskô malarka, projektantka, pedagożka krakowsczi ASP (ùr. 1932) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} lwvyojbug4edjb8x464n5y608eb84q7 0 3792 216192 197706 2026-09-30T21:57:31Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216192 wikitext text/x-wiki '''Wisła''' – nôdłëgszô rzeka w [[Pòlskô|Pòlsce]] (1047 km). [[Òbrôzk:VistulaKrakow.JPG|mały]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rzéczi w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Pòlsce]] 8wisp96xfv7eppqwsco2he0sklkf6uf 0 4285 216217 197702 2026-09-30T22:11:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216217 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wartakw.jpg|mały|Warta kòl Wronek]] '''Warta''' to rzeka w [[Pòlskô|Pòlsce]] (808 km), przédnô dopłëwina [[Òdra|Òdrë]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rzéczi w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Pòlsce]] htb39tqmkwkjvclcbw5e3iw538w4yi9 0 4449 216074 211849 2026-09-30T18:26:19Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216074 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Україна |miono = Ùkrajina |miono-genitiw =Ùkrajinë |fana = Flag of Ukraine.svg |herb = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |na karce = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |mòtto = Воля, Злагода, Добро |jãzëk = [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] |stolëca = [[Czijew]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 603 700 |procent-wòdë = 12 |lëdztwò = 37 732 836 |rok = 2023 |dëtk = hriwna |kòd dëtka = UAH |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 zélnika]] |himn = Ще не вмерла України<br>(Jesz nie ùmarła Ùkrajina) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Ukraine, instrumental.oga]] |kòd = UA |Internet = .ua |telefón = +380 |Prezydeńt=Wòłodimir Zełensczi |Premiéra=Serhij Kòrecczi |aùtowi kòd=UA |data ùsôdzenia=24 zélnika 1991 }} '''Ùkrajina''' ([[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. ''Україна'') – ùnitarné<ref name=":0">''[https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/ukraina.html Konstytucja Ukrainy],'' tłum. Ewa Toczek, Warszawa, Wydawnictwo Sejmowe, 1999.</ref> państwò, jaczé leżi w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Na nordze grańczi z [[Biôłorus|Biôłorusą]], na zôpadze z [[Pòlskô|Pòlską]], [[Słowackô|Słowacką]] a [[Madżarskô|Madżarską]]. Na pôłnim Ùkrajina grańczi z [[Rumùńskô|Rumùńską]] a [[Mòłdawiô|Mòłdawią]], a pò pòrénkòwi stronie z [[Ruskô|Ruską Federacją]]. Ùkrajina mô przëstãp do mòrzów: [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò]]. W Ùkrajinie w 2023 rokù mieszkało 37 732 836 lëdzy<ref>[https://data.who.int/countries/804 Ukraine. Health data overview for Ukraine], data.who.int.</ref>, a wiérzchëzna kraju to 603 628 km². Stolëcą i nôwikszim gardã państwa je [[Czijew]]. Ùrzãdowim jãzëkã Ùkrajinë je jãzëk [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], co zagwësniwô Kònstitucjô<ref name=":0" />. Ùkrajina je repùbliką<ref name=":0" />; dzeli sã na 24 òbwodë, [[Aùtonomicznô Repùblika Krim|Aùtonomiczną Repùblikã Krimù]] i dwa gardë z òsoblëwim sztatusã: [[Czijew]] i [[Sewastopòl]]. Jedurnym ùstawòdôwczim òrganã państwa je Nôwëższô Radzëzna Ùkrajinë (ùkr. ''Верховна Рада України''). Głową państwa je prezydent, jaczim òd 2019 je Wòłodimir Zełensczi. 16 lëpińca 1990 rokù ùkrajińsczi parlament przëjął Deklaracjã Państwowi Suwerennotë Ùkrajinë, a 24 zélnika 1991 rokù deklaracjã samòstójnotë. 28 czerwińca 1996 rokù òsta przëjãtô nowô kònstitucjô. Ùkrajina je jednym z załóżców Òrganizacje Zjednónëch Narodów. Krôj òd 2014 wespółrobi z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]], a òd 2022 rokù je krajã kandidëjącym w Ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/countries/ukraine_en?prefLang=pl Ukraine. Membership status: candidate country], europa.eu.</ref>. Wedle òglowégò spisënkù z 2001 [[Ùkrajińcë]] stanowią 77,8% lëdztwa. Ùkrajinã zamieszkiwają téż {{s|m.jin.}} [[Ruskòwie]] (17,3% mieszkańców), [[Biôłorusënowie]] (0,6%), [[Mòłdawianie|Mòłdawiani]] (0,5%) a [[Pòlôszë]] (0,3%)<ref>[https://web.archive.org/web/20160102074706/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ ''Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року.'']</ref>. Wikszosc lëdztwa słëchô do chrzescëjańsczich kòscołów [[Bizantińsczi òbrządk|wschódnégò òbrządkù]] – [[Prawòsławié|prawòsławiô]] i grekòkatolëcyzmù. == Geògrafiô == Ùkrajina to drëdżé nôwikszé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] wedle nadwiérzchnie – 603 628 km², a téż nôwikszé państwò, chtërno całowno leżi w Eùropie. Na swiece Ùkrajina zajimô 45. plac wedle nadwiérzchnie. Całownô długòsc grańców Ùkrajinë to 6992 km. Nôwikszą górą Ùkrajinë je ''[[Howerła]]''. Krajné pónktë Ùkrajinë: * Północny – sedlëszcze Hremjacz w czernihowsczim òbwòdze. * Pôłniowi – gard Fòros na [[Aùtonomicznô Repùblika Krimù|Krimie]]. * Zôpadny – wies Sołomònowò w zakarpacczim òbwòdze. * Wschódny – wies Rannia Zoria w ługańsczim òbwòdze. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ukraine_topo_es.jpg|Topografiô Ùkrajinë Òbrôzk:Solar_Map_of_Ukraine.png| Òbrôzk:Koppen-Geiger_Map_UKR_present.svg|Klimat Ùkrajinë w skalë Köppena </gallery> == Òbaczë téż == * [[Biôłorus]] * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Ukraine Atlas Ùkrajinë na Wikimedia Commons] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Ùkrajina| ]] 4ppz63f8138x0ql52qr0j1sicz831xg 0 4625 216072 215603 2026-09-30T18:25:55Z Iketsi 3254 - → – ; m.jin.→{{s|m.jin.}} 216072 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Magyarország |miono = Madżarskô |miono-genitiw = Madżarsczi |fana = Flag of Hungary.svg |herb = Coat of arms of Hungary.svg |na karce = EU_location_HUN.png |jãzëk = [[madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] |stolëca = [[Bùdapeszt]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 93.030 |procent-wòdë = |lëdztwò = 9.996.000 |rok = 2010 |dëtk = forint |kòd dëtka = HUF |czasowô cona = +0 |swiãto = [[15 strëmiannika]] |himn = Isten áldd meg a magyart |kòd = HU |Internet = .hu |telefón = +36 |Prezydeńt=[[András Baka]] |Premiéra=[[Péter Magyar]] |aùtowi kòd=H |kònstitucjô=Kònstitucjô z 2011 }} '''Madżarskô''' je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/hungary_pl Węgry – Informacje o kraju UE] Unia Europejska</ref>. Greńczë z [[Rumùńskô|Rumùńską]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Słoweniô|Słowenią]], [[Chòrwackô|Chòrwacką]], ë [[Serbiô|Serbią]]. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Leżë w w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]]. * wiéchrzëzna: 93.030 km² * Grańce: ** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,106 km ** państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 321 km; [[Chòrwackô]] 348 km; [[Rumùńskô]] 424 km; [[Serbiô]] 164 km; [[Słowackô]] 627 km; [[Słoweniô]] 94 km; [[Ùkrajina]] 128 km, 2,106 == Demografiô == * Lëdztwò: 9,827,455 mieszkańców (2025)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20210812150943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/#people-and-society Hungary] The World Factbook</ref> * Religie: [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsko-katolëcczi Kòscół]] 27.5%, Grecko-katolëcczi 1.7%, jinsze katolëcczé wëznania 0.9%, kalwinizm 9.8%, [[Lëterstwò]] 1.8%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] (w tim [[prawòsławié]]) 1.6%, jinsze 0.4%, bezbòżnictwò 16.1%, brak òdpòwiédzi w ankece 40.1%<ref name=":1" /> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika<ref name=":0" /> * Przédnik kraju: prezydent (András Baka), reprezentacëjnô fónkcjô<ref name=":0" /> * Wëkònôwczô władza: rząd z premierã (Péter Magyar) na przódku<ref>[https://2015-2019.kormany.hu/en/doc/the-hungarian-state/the-government-and-commissioners/the-government The Government] Hungarian Goverment</ref> * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament – Nôrôdnô Gromada (199 nôleżników, wëbieranëch na 4 lata<ref>[https://www.parlament.hu/en/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly] Hungarian National Assembly</ref>) * dëtk: forint (HUF) == Historiô == [[25 gòdnika]] 1000 madżarsczi ksażã Sztefón I kòrónował sã na króla ë pòwstało [[Królestwò Madżarsczi]]. W 1526 Madżarze pòniesli klãska w bitwie pòd Mochaczem, z jej przëczënë pòrénk Madżarsczi dòstał sã pòd władzã jimperium òsmańsczégò, zôpôd pòd władzã [[Mònarchiô Habsburgów|mònarchii Habsburgów]]<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/battle-mohacs Battle of Mohács] EBSCO</ref>. Procëm Aùstrie mioły mol nôrôdne pòwstania: Rakoczego (1703–1711) ë Zymk Lëdów (1848–1849)<ref name=":2">[https://www.idegenvezetok-veszprem.org/en/history-of-hungary.html History of Hungary] Tour guides Veszprém Hungary</ref>, òstateczné w 1867 Madżarskô zwëskałô aùtonomiã ë pòwstałë [[Aùstro-Madżarskô]]<ref name=":3">[https://history.state.gov/countries/hungary A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Hungary]</ref>. Po I swiatowi wòjnie (1918) wspólne państwò ùstało jistniec ë Madżarskô stałô sã repùblikã<ref>[https://theorangefiles.hu/the-first-hungarian-republic/ The First Hungarian Republic] The Orange Files</ref>. Samòstójnota òstała ùznana na mòcë traktatu z Saint-Germain-en-Laye w 1919<ref name=":3" />. W 1920 krôj znowù stał sã mònarchią, le sledny król (ë czezer Aùstrie) Karól IV nie òstał dopùszczony do władzë a państwã rządzëł regent Miklós Horthy<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-wegry,nId,2025161 Węgry] Encyklopedia Interia</ref>. W 1920 na mòcë traktatu z Trianon krôj stracëł òk. 2/3 teritorium<ref name=":2" />. Òbczas II swiatowy wòjnie państwò biotkowało po starnie [[III Rzesza|III Rzeszy]], w 1944 przeszłë na starnã Aliantów. Po II swiatowi wòjnie mioł mol okres kòmùnizmù ({{s|m.jin.}} w 1956 bëłô pòwstanié lëdowe, brutalnie stłumione przez czerwòną armiã), a pò 1989 rokù stały sã demòkraticznym państwã jako Repùblika Madżarsczi<ref name=":2" />. Òd 2004 Madżarsko je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref name=":0" />. W 2011 przëjãto nową kònstitucëję, dze mionã państwa je Madżarskô<ref>[https://www.parlament.hu/documents/125505/138409/Fundamental+law/ Art. A kònstitucji]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Madżarskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] fcg68giz484sq6dudftnq4yerd2xbxh 0 4631 216189 212130 2026-09-30T21:55:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216189 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu |gwôsné miono=सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल <center>Saṅghīya Lokatāntrika Gaṇatantra Nepāla</center> |fana=Flag of Nepal.svg |miono-genitiw=Nepalu |herb=Emblem of Nepal.svg |mòtto=जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी <center>(Matka ë tatczëzna są wôżniészé nawetka òd rôju) |himn=सयौं थुँगा फूलका <br>Jesmë setkama kwiatów <center>[[Òbrôzk:Sayaun Thunga Phool Ka (instrumental).ogg]]</center> |na karce=LocationNepal.svg |jãzëk=nepalsczi |stolëca=Katmandu |fòrma państwa=repùblika |Prezydeńt=Ram Chandra Poudel |Premiéra=Balen Shah |wiéchrzëzna=147 181 |lëdztwò=29,4 mln |rok=2017 |dëtk=nepalskô rupia |kòd dëtka=NPR |czasowô cona=+5:45 |kòd=NP |Internet=.np .नेपाल |aùtowi kòd=NEP |telefón=+977 }} '''Nepal''' (òficjalnô pòzwa: '''Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu''') – państwo w westrzédny [[Azjô|Azje]], bez przëstãpù do mòrza, grańczi z [[Indie|Indiama]] i [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]]. Wiéchrzëzna 147 181 km²; wielëna lëdztwa wnet 29,4 mln (stój na lëpińc 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html Nepal w „The World Factbook”]</ref>. Stolëca – Katmandu. Głową państwa je prezydent (òd 2023 [[Ram Chandra Poudel]], przédnikã rządu je premier (òd 2026 Balen Shah). Na pògrańczim Nepalu z Chinama je nôwëższi czëp na swiece – góra Mount Everest. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kathmandu-Durbar Square-18-Mini vor-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu Òbrôzk:Pashupatinath-Mrigasthali-20-Glocke-2013-gje.jpg|Pashupatinath Òbrôzk:Bhaktapur-Palastplatz 10 mit Goldenem Tor-Bhupatindramalla-Saeule-Vatsala-gje.jpg|Bhaktapur Òbrôzk:Changu Narayan-22-Butterlichter-2014-gje.jpg|Changu Narayan Òbrôzk:Patan-Palastplatz-12-Tauben-2013-gje.jpg|Patan Òbrôzk:Dingboche to Chhukung-52-Eisbach-2007-gje.jpg|Himalaya Òbrôzk:Mustang-Ghami to Lo Gekar-30-2015-gje.jpg|Mustang Òbrôzk:Prithvi Highway-86-Schlaglochbeseitigung-2013-gje.jpg|Transport </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 78e4kpdnml1xbj85g6kmn89qx2vzj3b 0 4634 216077 215921 2026-09-30T18:27:09Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216077 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Repùblika Iraku |gwôsné miono=‏جمهورية العراق‎ <center>Dżumhurijjat al-Irak</center> كۆماری عێراق <center>Komarî 'Êraq |fana=Flag of Iraq.svg |miono-genitiw=Iraku |herb=Coat of arms of Iraq.svg |mòtto=‏لله أكبر <center>Bóg je wiôldżi |himn=‏موطني <br> (Mòja òjczëzno) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center> |na karce=Iraq in its region.svg |jãzëk=arabsczi, kurdijsczi |stolëca=Bagdad |fòrma państwa=repùblika |kònstitucjô=Kònstitucjô Iraku |Prezydeńt=Abd al-Latif Raszid |Premiéra=Muhammad Szija as-Sudani |data ùsôdzenia=3 pazdzérznika 1932 |wiéchrzëzna=438 317 |lëdztwò=48,007,437<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/iraq-population/ Iraq Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-26] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok=2026 |dëtk=iracczi dinar |kòd dëtka=IQD |telefón=+964 |aùtowi kòd=IRQ |Internet=.iq |kòd=IQ }} '''Irak''' ({{jãz.|ar}} ‏العراق‎, trb. ''Al-Irak''), '''Repùblika Iraku''' ({{jãz.|ar}} ‏جمهورية العراق‎, trb. ''Dżumhurijjat al-Irak'', [[Kurdijsczi jãzëk|kurd]]. كۆماری عێراق, trb. ''Komarî 'Êraq'') je państwã w Zôpadny [[Azjô|Azji]], na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je [[Bagdad]]. Greńczë z [[Syriô|Syrią]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Iran|Iranã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Saudijskô Arabiô|Saudijską Arabią]] ë [[Jordaniô|Jordanią]]. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacje Sumer, Babilon ë Asyriô<ref>Białek&nbsp;A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytna-mezopotamia-jak-wygladalo-zycie-w-najstarszej-znanej-cywilizacji/ Starożytna Mezopotamia – jak wyglądało życie w najstarszej znanej cywilizacji? | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie<ref>Zambrzycka-Kościelnicka&nbsp;E., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/sumerowie-opracowali-wiele-wynalazkow-ich-slady-do-dzis-widzimy-w-rolnictwie-matematyce-i-astronomii/ Sumerowie opracowali wiele wynalazków. Ich ślady do dziś widzimy w rolnictwie, matematyce i astronomii | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Òd 1979 do 2003 roku bëła tu òkrutnô diktatura Saddama Husajna, chtërni mimo modernizacje kraju zamòrdował tësące lëdzi ({{s|m.jin.}} òbczas inwazje na Kùwejt ë Iran<ref name=":0" />)<ref>''[https://www.iwm.org.uk/history/the-complex-legacy-of-saddam-hussein The Complex Legacy of Saddam Hussein]'' [online], Imperial War Museums [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Òstał w 2006 skazany na karã smierci<ref name=":0">''[https://polskieradio24.pl/artykul/1000471,saddam-husajn-demon-naszych-czasow Saddam Husajn. Demon naszych czasów]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 4oyypbffc9jfvcodh8vwfdq9c1e1txl 0 4637 216080 212145 2026-09-30T18:27:43Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216080 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu |fana=Flag of Iran.svg |miono-genitiw=Iranu |herb=Emblem of Iran.svg |mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika) |na karce=Iran in its region.svg |jãzëk=[[Persczi jãzëk|persczi]] |stolëca=Teheran |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=1 628 771 |procent-wòdë=0,7 |rok=2015 |lëdztwò=81 423 000 |dëtk=Rial |kòd dëtka=IRR |czasowô cona= +3:30 |swiãto=1 łżëkwiata |himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center> |kòd=IR |Internet=.ir |telefón=+98 |Prezydeńt=Masud Pezeszkian |Mònarcha=Modżtaba Chamenei |aùtowi kòd=IR |kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979 }} '''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez {{s|m.jin.}} dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi béł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] ({{jãz.|pl}}).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistan|Afganistan]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg| Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg| Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg| Òbrôzk:Kish beach 02.jpg| Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg| Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg| Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG| Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg| Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg| Òbrôzk:RezaShrine.jpg| Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg| Òbrôzk:The misty mountains.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] 7zt6ictnmauuri3rvli49x7arzi4m0m 0 4652 216079 212183 2026-09-30T18:27:37Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216079 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Związku Myanmaru|gwôsné miono=ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌<br>Pyidaungzu Thammada Myanma Naingngandaw|fana=Flag of Myanmar.svg|miono-genitiw=Myanmaru|herb=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|himn=ကမ္ဘာမကျေ<br>(Do kùńca swiata) <center>[[Òbrôzk:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]]</center>|na karce=Myanmar in its region.svg|jãzëk=birmańsczi|stolëca=Naypyidaw|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=(p.ò) Min Aung Hlaing|Premiéra=Nyo Saw|wiéchrzëzna=676 578|data ùsôdzenia=[[4 stëcznika]] 1948|procent-wòdë=|lëdztwò=55,184,819<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/ Myanmar Population <small>(LIVE)</small>]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-22] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=kiat|kòd dëtka=MMK|czasowô cona=+6:30|kòd=MM|Internet=.mm|aùtowi kòd=MYA|telefón=+95}} '''Myanmar''', do 1989 '''Birma'''<ref>''[https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar?]'', „BBC News”, 2 gòdnika 2011 [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref> je państwã w pôłniowo-wschodny [[Azjô|Azji]]. Stolëcznëm gardã je Naypyidaw. Nôwikszą religią je bùddizm<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/burma/ Burma]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-05] ({{jãz.|en}}).</ref>. Krôj ten bëł stolemnëm jimperium {{s|m.jin.}} za dinastie Kònbaung (1752–1885), pòtému stał sã [[Wiôlgô Britanijô|britijską]] kòlonią<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/military-history-and-science/anglo-burmese-wars Anglo-Burmese Wars | Military History and Science | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-05-30] ({{jãz.|en}}).</ref>. Myanmar zwëskał samòstójnotã 4 stëcznika 1948<ref>[https://presoffministry.gov.mm/en/article/21529 Myanmar's Independence Day: A Testament to National Resilience and Enduring Sovereignty.] [online]&#x20;Ministry of President's Office.&#x20;[dost. 2026-05-30].&#x20;({{jãz.|en}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] ctjkakvrriur7sw4il3gmzsckhi2udh 0 4682 216075 209231 2026-09-30T18:26:26Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216075 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bosna i Hercegovina <br> Босна и Херцеговина |miono = Bòsniô i Hercegòwina |miono-genitiw = Bòsnie i Hercegòwinë |fana = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |herb = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |na karce = Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg |jãzëk = [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]]<br>[[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]]<br>[[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] |stolëca = Sarajewò |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 51 197 |procent-wòdë = 0,8 |lëdztwò = 3.856.181 |rok = 2017 |dëtk = zamiennô marka |kòd dëtka = BAM |czasowô cona = +1 |swiãto = [[1 strëmiannika]] (leno w Federacje BiH) |himn = „Državna himna Bosne i Hercegovine” <br> "Државна химна Босне и Херцеговине" |kòd = BA |Internet = .ba |telefón = +387 |Prezydeńt=Željko Komšić (Chòrwat),<br> Željka Cvijanović (Serbkô),<br> Denis Bećirović (Bòszniak) |Premiéra=Borjana Krišto |data ùsôdzenia=14 gòdnika 1995 |aùtowi kòd=BIH }} '''Bòsniô i Hercegòwina''' – państwò w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Sarajewò]]. Na zôpadze i òd pôłniégò grańczi z [[Chòrwackô|Chòrwacją]], òd pòrénkù z [[Serbskô|Serbią]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Czôrnogóra|Czôrnogórą]], na pôłnim mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 20 km. Je federacją, w skłôd chtërny wchôdają dwie aùtonomiczné jednostczi: Federacjô Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblika Serbskô. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Map_Bih_entities.png|mały|Kôrta Bòsnie i Hercegòwinë z pòdzelenim na aùtonomiczné jednostczi: Federacjã Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblikã Serbskã]] *całownô: 51,197 km² *wiéchrzëzna lądu: 51,187 km² *wiéchrzëzna wòdów: 10 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 129. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,543 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Chòrwacjô]] 956 km, [[Serbiô]] 345 km, [[Czôrnogóra]] 242 km === Brzegòwô liniô === 20 km (przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] wkół gardu Neum) === Klimat === Pôłniowi krańc Bòsnie i Hercegòwinë leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Wiele wikszi bënowi dzél kraju mô klimat ùmiarkòwóny kòntinentalny, je tuwò gòrąco òb lato, a òb zëmã mrozno i sniéżno. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Bosnia_and_Herzegovina_topographic_map.svg|mały|Fizycznô kôrta Bòsnie i Hercegòwinë]] W westrzédnëch i nordowëch dzélach kraju górzësti krôjòbrôz, na nordowim pòrénkù grzëpòwati. Na nordowim zôpadze i pôłniowim krańcu spòtikómë wikszim dzélã równiznë. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 500 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,386 m. n.r.m. (Maglić) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 42,2% (w tim 19,7% òrnëch gruńtów) *lasë 42,8% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,856,181 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 128. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:BiH_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2013_1.gif|mały|Etniczny skłôd Bòsnie i Hercegòwinë]] Bòsniacë 50,1%, Serbòwie 30,8%, Chòrwacë 15,4% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Jãzëczi === [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (państwòwi) 52,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] (państwòwi) 30,8%, [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (państwòwi) 14,6% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Religijné karna === [[Òbrôzk:Bosanska Krupa Churches.JPG|mały|Cerkwiô, katolëcczi kòscół i meczet w gardze Bosanska Krupa]] mùzułmanie 50.7%, [[prawòsławié]] 30.7%, [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 15.2%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Mostar_Old_Town_Panorama_2007.jpg|mały|Stôri Mòst w gardze Mostar – jeden òd symbòlów Bòsnie i Hercegòwinë]] *mieskô pòpùlacjô: 40,1% *wikszé miesczé westrzódczi: Sarajewò (stolëca) – 356,454 mieszkańców; Banja Luka – 185,042, Tuzla – 110,979, Zenica – 110,663, Bijeljina – 107,715, Mostar – 105,797 (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2013) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Bòsniô i Hercegòwina *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Sarajewò *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: brak na òglowòpaństwowi rówiznie; w Federacji Bòsnie i Hercegòwinë òbchòdzy sã Dzéń Samòstójnotë (1 strëmiannika) i Dzéń Państwòwòscë (25 lëstopadnika); w Repùbliczi Serbsczi òbchòdzy sã {{s|m.jin.}} Dzéń Respùbliczi (9 stëcznika) *nôrodny himn: „Državna himna Bosne i Hercegovine” (''Państwòwi Himn Bòsnie i Hercegòwinë'') === Wëkònôwczô władza === * Przédnictwò Bòsnie i Hercegòwinë (kòlektiwny òrgan władzë, skłôdô sã z trzech nôleżników – Serba, Chòrwata i Bòsniaka; wëbiérô sã jich równoczasowno na sztërëlatną kadencjã). === Ùstawòdôwczô władza === *Parlamentarné zéńdzenié Bòsnie i Hercegòwinë – dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô Jizba Przedstôwców (42 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) i wëższô Jizba Nôrodów (15 nôleżników, jaczich zacwierdzëwają parlamentë aùtonomicznëch repùblik). == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html Bòsniô i Hercegòwina w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] tvcod69pg3fc6mhrg02noesqn604543 0 4852 216060 215154 2026-09-30T18:12:03Z Iketsi 3254 {{s|P.T.}} 216060 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Rodnô Mòwa''' {{s|P.T.}} '''Recytatorsczi Kònkùrs Kaszëbsczi Lëteraturë „Rodnô Mòwa”'''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno]</ref><ref>{{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa|k=Akademia Kaszubska}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”'') – coroczny recitatorsczi [[kònkùrs]] òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == {{Kòlumnë|em=20|1= # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1971)|Rodnô Mòwa 1971]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1972)|Rodnô Mòwa 1972]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1973)|Rodnô Mòwa 1973]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1974)|Rodnô Mòwa 1974]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1975)|Rodnô Mòwa 1975]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1976)|Rodnô Mòwa 1976]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1977)|Rodnô Mòwa 1977]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1978)|Rodnô Mòwa 1978]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1979)|Rodnô Mòwa 1979]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1980)|Rodnô Mòwa 1980]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1981)|Rodnô Mòwa 1981]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1982)|Rodnô Mòwa 1982]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1983)|Rodnô Mòwa 1983]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1984)|Rodnô Mòwa 1984]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1985)|Rodnô Mòwa 1985]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1986)|Rodnô Mòwa 1986]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1987)|Rodnô Mòwa 1987]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1988)|Rodnô Mòwa 1988]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1989)|Rodnô Mòwa 1989]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1990)|Rodnô Mòwa 1990]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1991)|Rodnô Mòwa 1991]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1992)|Rodnô Mòwa 1992]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1993)|Rodnô Mòwa 1993]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1994)|Rodnô Mòwa 1994]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1995)|Rodnô Mòwa 1995]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1996)|Rodnô Mòwa 1996]]<ref>https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/51711/57210.pdf</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1997)|Rodnô Mòwa 1997]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1998)|Rodnô Mòwa 1998]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1999)|Rodnô Mòwa 1999]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2000)|Rodnô Mòwa 2000]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2001)|Rodnô Mòwa 2001]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2002)|Rodnô Mòwa 2002]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2003)|Rodnô Mòwa 2003]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2004)|Rodnô Mòwa 2004]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2005)|Rodnô Mòwa 2005]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2006)|Rodnô Mòwa 2006]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2007)|Rodnô Mòwa 2007]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2008)|Rodnô Mòwa 2008]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2009)|Rodnô Mòwa 2009]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2010)|Rodnô Mòwa 2010]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2011)|Rodnô Mòwa 2011]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2012)|Rodnô Mòwa 2012]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2013)|Rodnô Mòwa 2013]]<ref>{{YouTube|v=vETQIST79W0|tit=Gminne eliminacje 54. konkursu "Rodno Mowa" Zuzanna Bruska, „Rodnô Mòwa", Chmielno 2013 r.|k=Kaszubi PL (ZKP)}}</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2014)|Rodnô Mòwa 2014]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2015)|Rodnô Mòwa 2015]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2016)|Rodnô Mòwa 2016]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2017)|Rodnô Mòwa 2017]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2018)|Rodnô Mòwa 2018]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2019)|Rodnô Mòwa 2019]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2021)|Rodnô Mòwa 2021]]<ref>https://bck-bytow.pl/rodna-mowa-2/</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2022)|Rodnô Mòwa 2022]]<ref>[https://sp4reda.pl/blog/2022/04/26/51-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-2022/ 51 KONKURS RECYTATORSKI LITERATURY KASZUBSKIEJ RODNÔ MÒWA 2022]</ref><ref>[https://wladyslawowo.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/208414/konkurs_rodn_mwa Jest to już 51. edycja Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej. Celem jego jest poznawanie i popularyzacja literatury kaszubskiej]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2023)|Rodnô Mòwa 2023]]<ref>[https://www.zukowo.pl/Rodn_Mwa_w_Gminie_Zukowo,10,7612#sub_mid Rodnô Mòwa” w Gminie Żukowo 17 kwietnia 2023]</ref><ref>[https://www.mdk.rumia.pl/p/gminny-etap-konkursu-rodno-mowa Gminny etap konkursu Rodno Mowa]</ref><ref>[https://powiat.puck.pl/aktualnosci/52-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-eliminacje-powiatowe.html 52. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” - eliminacje powiatowe]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2024)|Rodnô Mòwa 2024]]<ref>https://www.goknwl.pl/aktualnosci-goknwl/konkurs-rodno-mowa/</ref><ref>[https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2025)|Rodnô Mòwa 2025]]<ref>[https://ck.sierakowice.pl/index.php/2025/03/27/rodno-mowa-sierakowice-2025/ Rodnô Mòwa – Sierakowice 2025]</ref><ref>[https://ckgminapuck.pl/kalendarz/rodno-mowa/ Jak co roku, bardzo serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w 54. Konkursie Recytatorskim „RODNÔ MÒWA”.]</ref><ref>[https://gck.cewice.pl/strona/54-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa 54. KONKURS RECYTATORSKI LITERATURY KASZUBSKIEJ „RODNÔ MÒWA”.]</ref><ref>[https://samorzad.gov.pl/web/szkola-nr1-rumia/etap-powiatowy-54-konkursu-literatury-kaszubskiej-rodn-mwa ETAP POWIATOWY 54. KONKURSU LITERATURY KASZUBSKIEJ ,,RODNÔ MÒWA"]</ref><ref>[https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/3072-gminne-eliminacje-54-konkursu-rodno-mowa Gminne eliminacje 54. konkursu "Rodno Mowa"]</ref><ref>[https://zkiw.com.pl/eliminacje-powiatowe-54-konkursu-recytatorskiego-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-w-kartuzach/ Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach]</ref><ref>[https://www.facebook.com/reel/1243665173837179?locale=pl_PL Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach] na [[Facebook]]</ref><ref>[https://radiogdansk.pl/wiadomosci/region/kaszuby/2025/06/09/rodno-mowa-czyli-kaszubski-konkurs-recytatorski-z-tradycjami-znamy-wyniki-54-finalu/ Rodnô Mòwa, czyli kaszubski konkurs recytatorski z tradycjami. Znamy wyniki 54. finału] [[Radio Gdańsk]]</ref><ref>[https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2026)|Rodnô Mòwa 2026]] (LV)<ref>[https://spzalakowo.eu/rodno-mowa/ Melania Koszałka wzięła udział w Gminnym Konkursie Recytatorskim Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://gok.luzino.eu/relacja-z-55-edycji-konkursu-recytatorskiego-rodno-mowa-w-luzinie-%f0%9f%8e%ad/ Relacja z 55. Edycji Konkursu Recytatorskiego “Rodnô Mòwa” w Luzinie!]</ref><ref>[https://gok.luzino.eu/zgloszenia-i-regulamin-55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ Zgłoszenia i regulamin – 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://www.szkolagarczegorze.nwl.pl/aktualnosci-spgarczegorze/eliminacje-powiatowe-konkursu-rodno-mowa/ Eliminacje powiatowe konkursu „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://prk24.pl/92789845/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] [[Polskie Radio Koszalin]]</ref><ref>[https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://www.spstrzepcz.pl/o-szkole/kaszubski-w-naszej-szkole/kaszubski/uczniowie-naszej-szkoly-uczestniczyli-w-konkursie-rodno-mowa/ Uczniowie naszej szkoły uczestniczyli w konkursie „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://kartuzy.info/artykul/final-55-konkursu-rodn-n1825469 Finał 55. Konkursu „Rodnô Mòwa” - Chmielno stolicą kaszubskiego słowa]</ref><ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’]</ref><ref>[https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl</ref><ref>http://szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3632-55-konkurs-rodno-mowa</ref><ref>https://dkwiele.pl/wiadomosci/33864/rodn-mwa---eliminacje-gminne-w-dk-wiele</ref> }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Rodnô mòwa (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kònkùrs]] * [[Ida Czajinô]] * [[Zbigórz Jankòwsczi]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa|k=Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] ;2016 * {{YouTube|v=OsyMsYzVpL8|tit=rodnamowa|k=24 kaszuby|d=2016-10-02}} ;2019 * https://kartuzy.info/artykul/rodno-mowa-2019-w-chmielnie-n821113 ;2024 * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] ;2025 * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] ;2026 * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] * [https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl * https://www.radiokaszebe.pl/news/final-rodno-mowa-w-chmielnie-kto-wygral-konkurs-1221 [https://web.archive.org/web/20260708042855/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_rodnomowa.mp3 .mp3] * {{YouTube|v=-s1M5xilZaI|tit=Relacjô z krézowëch eliminacjów Rodny Mòwë we Wejrowie|k=Kaszëbë i swiat}} * https://koscierzyna.naszemiasto.pl/mlodzi-mistrzowie-slowa-z-koscierzyny-wybrani-rodno-mowa-wylonila-najlepszych-recytatorow-ktorzy-powalcza-dalej-na-szczeblu-powiatowym/ar/c1p2-28972949 === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô Mòwa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] 0cje5f0xuun4sc2dznegpvugj9tuzza 0 4953 216084 215954 2026-09-30T18:29:59Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216084 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdroje Raduni - Aleksander Majkowski - portret.jpg|mały|Aleksander Majkòwsczi]] '''Aleksander Majkòwsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Aleksander Majkowski''; ùr. [[17 lëpińca]] [[1876]] w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], zm. [[10 gromicznika]] [[1938]] w [[Gdiniô|Gdinie]]) – kaszëbsczi pisôrz, dzejôrz i wëdôwca, przédnik [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwa Młodokaszëbów]] a załóżca [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]], aùtór kaszëbsczi epòpeje ''[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]'', doktór. == Żëcopis == [[Òbrôzk:Gdańsk tablica Gryfa 09.07.10 pl.jpg|mały|Tôblëca ò redakcëji "Gryfa" i A. Majkòwsczim na bùdinkù w [[Gduńsk|Gduńskù]] (pò pòlskù)]] Aleksander Majkòwsczi na swiat przëszedł [[17 lëpińca]] [[1876]] r. w [[Kòscérzëna|Kòscérznie]] w gbùrsczi familii Jana i Józefinë z Basków. Dzãka stipendium przëznónémù przez Towarzëstwò Nôùkòwi Pòmòcë mógł ùczëc sã w kòscérsczim progimnazjum i w chòjnicczim gimnazjum. Òb czas ùczbë w gimnazjum przënôlégôł do filomacczégò karna „[[Adam Mickiewicz|Mickiewicz]]”, gdze miôł leżnosc zapòznac sã z pòlską historią i pismienizną. W [[1895]] r. zdôł maturã, pò czim wrócył do swòji domôcy [[Kòscérzëna|Kòscérznë]]. W [[1897]] r. zaczął sztudérowac medicynã w [[Berlin]]ie. Jakno sztudéra w [[1899]] r. wëdôł we [[Gduńsk|Gduńskù]] szpòrtowną pòwiôstkã pòd titlã Jak w ''Koscérznie koscelnygo obrele abo Pięc kawalerów a jedna jedyno brutka''. Dokôz nen przerobiony òstôł pózni na òbrôzk na binã ''Strache i zrękovjine''. W rokù [[1900]] przeniósł sã do leżący na dôwnëch słowiańsczich zemiach [[Grifiô|Grifii]]. Òstôł òn równak z henëtnégò ùniwersytetu ùsëniãti w gromicznikù [[1901]] r. za to, że przenôlégôł do sztudérsczi òrganizacji „Adelphia”, co zachãcywa robiącëch tam pòlsczich cządowëch robòtników do biôtczi ò swòje prawa. Tedë Majkòwsczi przecygnął do [[Mònachium]], gdze téż włącził sã w spòleczné, sztudérsczé dzejanié. W [[1902]] r. stwòrził tam karno pòlsczich sztudérów ò mionie „Vistula”. W sztudérsczim cządze swòjegò żëwòta włącził sã w aktiwné spòleczné dzejanié. Pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë wëjachôł do [[Zurich|Zurichù]], gdze napisôł doktorską disertacjã, chtërny témą bëłë badérowania krëwi skażony òłowiã. W séwnikù [[1904]] r. òstôł doktórã medicynë. Lékarską praktikã òdbéł we [[Gduńsk|Gduńskù]] jakno asystent w szpitalu Nôswiãtszi Mariji Pannë. Òb czas swòji bëtnoscë we [[Gduńsk|Gduńskù]] òstôł redaktorã pismiona „Gazeta Gdańska” i dodôwku do ni, chtëren zwôł sã „Drużba. Pismo dlö polscich Kaszubów”. Ju w pierszim jegò numrze przedstawił ùdbã swòjegò dzejaniégò dlô [[Kaszëbë|Kaszëb]]. Robòta Majkòwsczégò w „Gazecie Gdańskiej” dérowa równak leno do kùńcowégò dzéla [[1905]] r. Rok [[1905]] to dlô Majkòwsczégò téż czas wëdaniô tomikù jegò wiérztów ''Spiewe i frantówci''. Na zaczątkù [[1906]] r. przecygnął Majkòwsczi nazôd do [[Kòscérzëna|Kòscérznë]], gdze òtemkł priwatną doktorską praktikã. W [[1908]] r. stwòrził jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, czëlë „[[Gryf (cządnik)|Gryfa]]”. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. W [[1909]] r. Majkòwsczi òpublikòwôł w „[[Gryf (cządnik)|Gryfie]]” articzel pòd titlã „Ruch młodokaszubski”, w chtërnym pisôł midzë jinszima, że młodô kaszëbskô jinteligencjô mô wprowôdzac swójsczé, kaszëbsczé elementë do òglowòpòlsczi kùlturë i miec starã ò nôrodną aktiwizacjã wszëtczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Równak w [[Kòscérzëna|Kòscérznie]] to nie szło i pò czile latach, pò dëtkòwëch jiwrach, czedë to òstałë mù wzãté i zlicytowóné zachë, òpùscył nen gard i pòd kùńc [[1911]] rokù zamieszkôł w [[Sopòt|Sopòce]]. Do pòwstaniô kaszëbsczi òrganizacji nazwóny [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwã Młodokaszëbów]] doszło w zélnikù [[1912]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Sekretarzã ji òstôł prawie doktór Majkòwsczi. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejôł, bëłô [[Kaszëbsko-Pòmòrsczé Muzeum]], chtërné pòwstało w [[Sopòt|Sopòce]] w [[1913]] r. i dzejało tam do [[1914]] r. Béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna ti zemi. Òkróm tegò, w [[1913]] r. Majkòwsczi wëdôł „Zdroje [[Radunia|Raduni]]. Przewodnik po tak zw. Szwajcarii Kaszubskiej”. W [[1914]] rokù Majkòwsczi, jakno doktór, òstôł wzãti do niemiecczégò wòjska i nalôzł sã {{s|m.jin.}} na frontach we [[Francëjô|Francji]] i [[Rumùńskô|Rumunii]]. Po wòjnie òsta mù swòjégò zortu lëterackô pamiątka — napisóny pò pòlskù „Pamiętnik z wojny europejskiej roku [[1914]]”, wëdóny dopiérkù w [[2000]] r. Czej pierszô swiatowô wòjna mia sã ju niedługò skùńczëc, wrócył Majkòwsczi do [[Sopòt]]u. Zôs pò skùńczenim wòjnë włącził sã aktiwno w przëłączenié jak nôwikszégò dzéla kaszëbsczi zemi do [[Pòlskô|Pòlsczi]]. Rëchtowôł òn {{s|m.jin.}} próbã zbrojnégò pòwstaniégò, do jaczégò równak nie doszło. W [[1920]] r. jakno półkòwnik pòlsczégò wòjska béł nôleżnikã Graniczny Kòmisji, chtërna wëznôcza nową grańcã midzë [[Pòlskô|Pòlską]] a [[Miemieckô|Miemcama]]. Na zaczątkù lat 20-tëch béł przédnikã Radë Pòmòrsczi w [[Grëdządz]]u, dzãka chtërny pòwstałë tedë {{s|m.jin.}} Teatr Pòlsczi w [[Toruń|Toruniu]] i Towarzëstwò Pòmòrsczich Artistów. Z wiôlgą zmianą w żëcym A. Majkòwsczégò sparłãczony béł rok [[1921]]. Tej to prawie przecygnął òn do [[Kartuzë|Kartuz]] i òżenił sã. Białką jegò òsta Aleksandra z Kòmòrowsczich hrabinô Starzińskô. Dzecama jich bëlë: Damroka, Mestwin, Barbara i Witosława. Pò skùńczenim wòjnë Majkòwsczi wrócył do warkù doktóra. Òkróm tegò zaczął na nowò wëdôwac „Gryfa”. Pò jegò ùpôdkù òstôł redaktorã wëchôdającégò w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]] pismiona „[[Pomorzanin]]”. Zôs w [[1925]] r. jesz rôz wrócył do swòji deji, bë na nowò wëdôwac „[[Gryf (cządnik)|Gryfa]]”. Pismiono to (chtërné wëszło tedë blós w jednym numrze) ni mògło równak nalezc zrozmieniô westrzód spòlëznë, do jaczi bëło sczerowóné. Tedë Majkòwsczi barżi ògrańcziwôł swój ùdzél w spòleznowym a pòliticznym dzejanim, „zasziwôł sã” w swòjim kartësczim dodómie zwónym „Eremã” i zajimôł sã swòją lëteracką, kaszëbską robòtą. W [[1929]] r., czej pòwstało [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]], Majkòwsczi òstôł jegò przédnikã. Wespółdzejôł téż z czile cządnikama. Pisôł téż {{s|m.jin.}} do „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]”. Pòd kùńc żëcégò skùńcził kùreszce Majkòwsczi pisac swój nôwikszi dokôz, chtëren na wiedno zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë, czëlë „[[Żëcé i przigodë Remusa|Żëce i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji]]”. Nie dożdôł sã równak wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë, chtërné òdbëło sã dopiérze pòd kùńc 1938 r. Tak samò wëzdrza sprawa z wëdanim jinszégò wôżnégò dokôzu A. Majkòwsczégò, czëlë ''Historii Kaszubów''. Ùkôza sã òna ju pò smiercë pisôrza, òb lato 1938 r. Z kaszëbsczégò "Żëcé i przigodë Remusa" przedolmacził na [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] [[Lech Bądkòwsczi]]. Niejedne jegò usôdzczi bëłë dolmaczoné na [[Czesczi jãzëk|czesczi]]. Jesz za żëcégò òdznaczony bëł Majkòwsczi Òficersczim Krziżã Òrdera Òdrodzeniegò Pòlsczi, Złotim Krziżã Zasłëdżi [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19300330055] i Strzébrznym Wawrzinã Akademicczim Pòlsczi Akademii Lëteratùrë. Ale dopiérkù dosc długò pò jego smiercë ùkazałë sã pòstãpné dokôzë ùtwórcë. W [[1973]] r. wëszła napisónô pò pòlskù (i nie dokùńczonô) pòwiesc pòd titlã „[[Pomorzanie]]”, zôs trzë lata pózni ùkôzôł sã trzëaktowi òbrôz na binã „Strachë i zrękovjinë. Frantówka w trzech aktach”. == Kùńc żëcégò i pamiãc == [[Òbrôzk:HGW Bahnhofstrasse 57 Plaque Majkowski.JPG|mały|Tôblëca w Grifii]] A. Majkòwsczi ùmarł w szpitalu w [[Gdiniô|Gdini]] [[10 gromicznika]] [[1938]] r. Na jegò trëmie bëła pòłożonô kaszëbskô stanica (czôrny [[Grif]] na złotim spòdli). Chòc chcôł bëc pòchòwóny w [[Żukòwò|żukòwsczim]] kòscele, tej równak pògrzebóny òstôł na smãtôrzu w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Pògrzéb jegò béł wiôlgą manifestacją i leżnoscą dlô òkôzaniô tczë dlô jegò dzejaniégò na kaszëbsczim gónie, jaczé wëpełniło mu wnetka całé żëcé. == Ùsôdztwò (wëjimczi) == [[Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|mały|''Zdroje Raduni'']] * ''Pamiętnik z wojny europejskiej roku 1914'' (Tadeusz Linkner), Wejherowo : [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]] ; Pelplin : Wydawn. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2000. * ''Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji'', [[Torń]] [[1938]], [https://literat.ug.edu.pl/remus/index.htm#spis Pòwiesc w internece w kaszëbsczim pisenkù z lat 30. XX stalata] == Òbaczë téż == * [[Frãcëszka Majkòwskô]] * [[Wiłóz Rzéczi Redëni]] == Lëteratura == * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], ''Aleksander Majkowski ([[1876]]-[[1938]]). Biografia historyczna'', [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]]; [[Wejrowò]]: [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi]], [[2000]]. * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * G. Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 287. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180920095330/http://www.kartuzy.pl/stolica_kaszub/pliki/obrazy/zakladki_obrazy/dod-atr-rozn-16.JPG grób] * https://radiokaszebe.pl/events/150-rocznica-urodzin-aleksandra-majkowskiego-wyjatkowa-wystawa-w-wejherowie-318 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Majkòwsczi Aleksander}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] lrzdl2swafyd1qhpuasc7qeqk3arurn 0 5052 216051 215399 2026-09-30T17:18:59Z Iketsi 3254 wyd. → {{s|wëdôwizna}} 216051 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Róman Drzéżdżón|fùl miono=Róman Drzéżdżón|pòlsczé miono=Roman Drzeżdżon|data narodzeniégò=1972|môl narodzeniégò=[[Starzëno]]|wark=satirik, pisôrz, pòeta, felietonista, mùzealnik, badôcz, spòlëznowi dzejôrz|ùczbòwniô=[[Gduńsczi Ùniwersytet]]|starszi=[[Jón Drzéżdżón (rogôrz)|Jón Drzéżdżón]]|internetowô starna=https://mojestrone.com/belok}} '''Róman Drzéżdżón''' ({{s|ùr.}} 1972 w [[Starzëno|Starzënie]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] pòéta, felietonista, mùzealnik ë satirik. Wespółzakłôdôrz [[Kaszëbsczi Kabaret Fif|Kaszëbsczégò Kabaretu Fif]] ë kaszëbsczégò [[Kaszëbskô lëteratura|lëteracczégò]] karna [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich|Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK]]. Je absolwenta Gbùrsczégò Technikùm w [[Kłanino|Kłaninie]] a wëdzélu gazétnictwa i spòlëznowi kòmùnikacji na Gduńsczim Ùniwersytece. Òd 1996 robi w [[Mùzeùm Pùcczi Zemi m. Floriana Cenôwë|Mùzeùm Pùcczi Zemi]] {{s|m.}} [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]], a òd 2012 w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie. Wespółrobi z cządnikã „Pomerania”, piszącë felietonë a artiklë. == Ùsôdztwò == * ''@laże! @lano! : wiérztczi do smiéchù a ùsmiéchù'', [[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2008]], ISBN 9788375910018 * ''Czile slów'', [[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178478 * ''Dzëczé gãsë'' – Antalogijô kaszëbsczi pòezëji do 1990 rokù, przërëchtowelë: [[Róman Drzéżdżón]] i [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178559 * ''Klëka albo kaszubskie ABC'',[[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437568 * ''Pióro do gilgania'' / ''Pióro do gëldzëniô'', współùsôdzca: [[Pioter Cëskòwsczi]], [[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2004]], ISBN 83-89178-29-X * ''Puck – stolica Nordowych Kaszub'', wespółùsôdzcë: [[Joanna Grochowska]], [[Barbara Kos-Dąbrowska]], [[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437698 * ''Słowniczek polsko-kaszubski'', wpsółautor: [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2006]], ISBN 8360437033 * ''Kaszubskie tabaka i rogarstwo'', [[Gdynia]], {{s|wëdôwizna}} ''[[Region (wëdôwizna)|Region]]'', [[2009]], ISBN 9788375910308 * ''Kòmpùtrowé krôsniã. Pòwiôstczi i wiérztczi dlô dzecy'', Gduniô 2010 * ''Rómka&Tómka kôrbiónka. Z felietónowi pòlëcë'', Kaszëbë 2010 * ''To je krótczé, to je dłudżé… Wędrówki szlakiem obrazkowych nut'', Gdańsk-Wejherowo 2014 (pòpùlarnonôùkòwi dokôz ò piesni ''[[Kaszëbsczé nótë]]'' i ''[[Schnitzelbank]]'') * ''Rómka & Tómka przecywiónka. Felietónë pòzebróné'', Gdańsk-Wejherowo-Chwaszczyno 2017 * ''Mariolka i ji przigòdë'', Gdańsk 2017 (bôjka dlô dzecy) * ''[[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]]'', Puck 2025 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090307021502/http://zymk.net/noleznice/roman-drzezdzon Róman Drzéżdżón – wëjimczi z ùsôdztwa] * [https://web.archive.org/web/20131208021800/http://belok.kaszubia.com/ Bëlôk – czôrno na biôłim] – blog R. Drzéżdżona * https://web.archive.org/web/20070809120910/http://www.czetnica.org/roman-drzezdzon/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzéżdżón Róman}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:ZYMKówcë]] etwutky4faius4bg9edbsf8gp4z8q2t 0 5084 216068 212659 2026-09-30T18:25:21Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216068 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ks. Bernard Sychta.jpg|mały|Szlachòta ks. Zëchtë]] '''Bernat Zëchta (Sëchta)''' ({{jãz.|pl}} ''Bernard Sychta''; ùr. [[21 strëmiannika]] [[1907]] w [[Pùzdrowò|Pùzdrowie]], ùm. [[25 lëstopadnika]] [[1982]] w [[Gduńsk]]ù) – ksądz, etnograf, słowôrznik, [[Kaszëbistika|kaszëbista]]. Ùsôdzca scenowich dokazów – historicznëch, np. ''[[Gwiôzdka ze Gduńska]]'' (1930, 1938) i ''[[Spiącé wòjskò]]'' (''Spiącé uejskue: dramat kaszubski w czterech odsłonach'', 1937), i òbëczajnëch: ''[[Hanka sã żeni]]'' (1937) ë ''[[Dzéwczã i miedza]]'' (1938). Wôżny je jegò ''[[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]]''<ref>[https://books.google.pl/books?q=editions:STANFORD36105015051605&id=mi1IAAAAIAAJ&hl=pl Bernard Sychta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. I-VII, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk'' 1967-76.]</ref>. Ten słowôrz gwar kaszëbsczich òbjimô tekstë ò roscëznie i zwierzëznie czë demónach (np. [[Pólnica]]), czarzënowé, ò pòwstôwaniu swiata (ajtiologiczné) ë ò „swiece na òpak”. Są w nim téż pòdaniô historiczné (np. o spiącëch ricerzach), nôtërné (np. ò [[maniewid]]ach, krôsniãtach, mòrach, [[stolem]]ach), demónologòwé (np. ò diôbłach), ò czarownicach i farmazónach itd. Słowôrz Zëchtë òbjimô {{s|m.jin.}} 8 tës. gôdk i 4 tës. frazeologizmów, wiele tekstów piesni, òpòwiescy, anegdotów, a téż [[tãgódka|tãgódk]]. To béł ''doctor honoris causa'' [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]. Òn ùmarł w [[1982]] rokù w [[Gduńsk]]ù, a pòchòwóny je w [[Pelplin|Pelplënie]]. W centrum [[Serakòjce|Serakójc]] je òd 2015 rokù jegò widzałô szlachòta. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pùzdrowò_-_dom ks. Sychty.JPG|Dodóm ks. Zëchtë Òbrôzk:Pùzdrowò_-_przed domem ks. Sychty.JPG|Pamiątkòwô tôfla przed dodómã ks. Zëchtë Òbrôzk:Pùzdrowò_-_tablica.JPG| Òbrôzk:Tablica pamiątkowa ks. B. Sychty w Pelplinie..jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Hanka sã żeni]] * [[Pùzdrowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120309094637/http://www.ug.edu.pl/pl/o_ug/o_nas/?tpl=doktoraty_hc Doktorat h.c.] * [http://www.geni.com/people/Father-Bernard-Sychta/6000000024422331956 Geni] * [https://web.archive.org/web/20220816074158/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-ks._dr_bernard_sychta nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [http://scholar.google.com/scholar?q=B+Sychta&btnG=&hl=pl&as_sdt=0 scholar.google] * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3Asychta%2C+bernard&qt=results_page Pùblikacje w katalogù WorldCat] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Zëchta Bernat}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] 9n2p9f874wlvjiadb1crlhwoo0o0ke8 0 5086 216036 215400 2026-09-30T15:44:23Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Jón Drzéżdżón]] 216036 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]] [[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]] '''Jón Drzéżdżón''' ({{jãz.|pl}} Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca. Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]]. W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzësz|Alojzégò Bùdzësza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”<ref>''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.</ref>. Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]]. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzéżdżona * [[Regionalnô jizba]] m. Jana Drzéżdżona w Starzënie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Jana Drzeżdżona w Starzynie'')<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}} [[Kategòrëjô:Jón Drzéżdżón| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] s5kyydbkh7gaxs2kif1x82i3q5zksul 0 5098 216194 212906 2026-09-30T21:58:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216194 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Logo Słowińskiego Parku Narodowego.jpg|mały|Logò parkù]] '''Słowińsczi Nôrodny Park''' – jeden z dwudzestu trzecy [[Nôrodny park|nôrodnëch parków]] w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òstôł ùsadzóny 1 stëcznika 1967 i zajimô wiéchrzëzna 327,44 km² òbrëmiô [[jezoro|jezora]] np. [[Łebskò]], [[las]]ë i [[sztrąd]]. Tu wiater piôszczi i przenôszô piôsk z placa na plac, a zasëpiwô np. las. Tu żëją taczi ptôchë jak: [[cziwùtka]], [[kôłp sniegùlc]], [[wiôldżi bagniôrz]], sowë i jin., a rosce np. [[stolemnô pùrchawica]]. Ten park je wôżny dlô turisticzi. To je rezerwat biosferë [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] do sprawów Pòùczënë, Ùczbë ë Kùlturë (UNESCO). Charakteristicznyma elementama Parkù są przëmòrsczé jezora, bagna, łączi, błota, nadmòrsczé bòrë ë lasë, a przede wszëtczim dunowi pas sztremlëznë z [[Rësznô duna|rësznyma dunama]]. Symbòl Nôrodnégò Parkù je strzébrzëstô méwa. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łebsko jezioro.jpg|Jezoro [[Łebskò]] Òbrôzk:Myrica g1261.jpg|[[Łochinia]] w tim parkù Òbrôzk:Słowiński Park Narodowy-wschód słońca.jpg| Òbrôzk:2_SPN_01.jpg|Dunë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]] * [[Cziwùtka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=POL+04 UNESCO] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowińsczi Nôrodny Park| ]] [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] oy95zsiikecteeezs8086zbhk2p0ndr 0 5121 216082 212901 2026-09-30T18:28:45Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216082 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kaszubski Park Krajobrazowy-logo.svg|mały|120px|Logòtip]] '''Kaszëbsczi Krôjmalënkòwi Park''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski Park Krajobrazowy'') – [[park krôjmalënkòwi]] ò wiéchrzëznie 332.02 km² (założony w 1983 rokù) òbrëmiô wiele jezor ë lasów na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]. W parkù są: Rëna Pòtãgòwskô, Rëna Brodnickò-Kartëskô, Rëna Redëni, Rëna Dąbrowskò-Òstrzëckô i jin. Tu jesz czasã rosce [[kaszëbskô wika]] i [[kąkel]]. Tu je dwanôsce rezerwatów i żëje wiele ptôchów, w tim [[Klatatô sowa|klataté sowë]], [[mùcnica|mùcnice]] i [[trulôcz|trulôcze]]. Reczi wëdżinãłë w nim wierã w latach 60. XX stalata. W tim parkù je {{s|m.jin.}} [[Wieżëca]] i wôżnô – òsoblëwie – dlô turistów [[Kaszëbskô Droga]]. Rezerwatë to {{s|m.jin.}}: * [[Rezerwat Kùrzé Grzãdë]] * [[Rezerwat przirodë Trulôczowé Błota]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Jezoro Òstrzëcczé (21).JPG|[[Òstrzëcczé Jezoro]] Òbrôzk:Cicha woda.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbë]] |col2= === Krôjmalënkòwé parczi === {{#categorytree:Krôjmalënkòwé parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 * PRZEWOŹNIAK, M. (Red.): Materiały do monografii przyrodniczej regionu gdańskiego, T. 2, Kaszubski Park Krajobrazowy : walory – zagrożenia – ochrona : praca zbiorowa. Gdańsk : "Marpress", 2000 ISBN 83-87291-87-0. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20240808181416/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/download/pdf/PL.ZIPOP.1393.PK.10.pdf ''Kaszubski Park Krajobrazowy''] * [http://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2011/66/Nr_66_z_dnia_02.06.2011r..pdf poz. 1462] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Krôjmalënkòwé parczi]] 1it30zg9j2l55zzapdrvbbi0uu93b3l 0 5132 216020 214202 2026-09-30T15:26:19Z Iketsi 3254 kat. 216020 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc – téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan – Biblioteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jón Paweł II]] 1d0zud7pnog6zydetmirnvb2ejagdkp 216021 216020 2026-09-30T15:26:28Z Iketsi 3254 | 216021 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc – téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan – Biblioteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jón Paweł II| ]] 2ld76om37mbsg6r15kutjcgu586efal 0 5161 216070 210228 2026-09-30T18:25:35Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216070 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=United States of America |miono=Zjednóné Kraje Americzi |fana=Flag of the United States.svg |miono-genitiw=Zjednónëch Krajów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg |mòtto=In God we trust (Duchwômë Bògù) |na karce=LocationUSA.svg |jãzëk=Niżóden |stolëca=Waszington |wiéchrzëzna=9 831 214 |procent-wòdë=4,7 |lëdztwò=328 239 523 |rok=2019 |dëtk=Dolar |kòd dëtka = $ |swiãto=4 lëpińca |himn=[[Himn Zjednónëch Krajów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiôzdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center> |kòd=US |Internet=.us |telefón=1 |fòrma państwa=repùblika |czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato |Prezydeńt=Donôld Trump |aùtowi kòd=US |kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Krajów |data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô) }} '''Zjednóné Kraje Americzi''' (''United States, United States of America'') są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwã swiata. * stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² Dzél [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Zjednónëch Krajach Americzi na emigracëji {{s|m.jin.}} w gardze [[Chicagò]]. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Wiôldżi gard je tu [[Nowi Jork]]. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Ksążnica Kòngresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra ''Kashubian Association of North America'', chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Zjednónëch Krajów Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnotë, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Tématiczny park Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] 77xwewpc6ysvlgs1p8vix44s1nqytta 0 5164 216073 208681 2026-09-30T18:26:10Z Iketsi 3254 - → – ; m.jin.→{{s|m.jin.}} 216073 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Canada |miono = Kanada |miono-genitiw = Kanadë |fana = Flag of Canada.svg |herb = Royal Coat of Arms of Canada.svg |na karce = CAN orthographic.svg |mòtto = A Mari Usque Ad Mare<br>(Òd mòrza do mòrza) |jãzëk = [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]] i môlowé jãzëczi<ref>[https://www.ece.gov.nt.ca/en/official-languages Official Languages], ece.gov.nt.ca, dost. 21.05.2026.</ref><ref>[https://wscc.nt.ca/about-wscc/official-languages Official Languages], wscc.nt.ca, dost. 21.05.2026.</ref> |stolëca = Òttawa |fòrma państwa = [[mònarchiô]] |Mònarcha = Karól III |Prezydeńt = Louise Arbour |Premiéra = Mark Carney |wiéchrzëzna = 9.976.140 |procent-wòdë = |lëdztwò = 35.151.728 |rok = 2016 |dëtk = Kanadejsczi dolar |kòd dëtka = CAD |czasowô cona = -3,5 do -8 |swiãto = [[1 lëpińca]] (Canada Day) |himn = O, Canada<br> (Kanado) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - O Canada.ogg]]</center> |kòd = CA |Internet = .ca |telefón = +1 |aùtowi kòd=CDN |kònstitucjô=[[Kònstitucjô Kanadë]] |data ùsôdzenia=1 lëpińca 1867 }} '''Kanada''' ({{jãz.|en}} i {{jãz.|fr}} ''Canada'') – państwò w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Leżi nad Òceanã Atlanticczim, Pacyficznym i Arkticznym i je pòłożonym nôdali na nordã amerikańsczim państwã. Je drëdżim co do wiôlgòscë państwã na swiece; zamëkô cawny nordowi i pòlarny dzél kòntinentu. Stolëcą Kanadë je [[Òttawa]], a nôwikszima gardama są [[Toronto]], [[Montreal|Mòntreal]] i [[Vancouver]]. Krajówcowie mieszkalë na terenach dzysészi Kanadë przez tësące lat. Pierszé eùropejsczé kòlonie pòjawiłë sã w XVI stalacu, czej britijsczé i francësczé ekspedicje naczãłë òsedlac sã w òkòlim atlanticczégò sztrądu. Pò wielu zwadach, [[Francëjô|Francëskô]] òddała wikszosc swòjich kòloniów w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] w 1763{{Pòtrzébny przëpis}}. Samòstójnota Kanadë òd [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]] naczãła sã w 1867 rokù, czej 1 czerwińca trzë britijsczé kòlonie òstałë sparłãczoné w kanadijską Kònfederacjã<ref>[https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/const/page-1.html CONSTITUTION ACT, 1867], 29 strëmiannika 1867, dost. 21.05.2026.</ref>. 17 łżëkwiata Kanada zwëskała fùlną samòstójnotã, na spòdlim Ùstôwù ò Kanadze z 1982 rokù<ref>[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1982/11 Canada Act 1982], 29 strëmiannika 1982, dost. 21.05.2026.</ref>. Dzys je to dëbeltjãzëkòwi krôj. W Kanadze żëją téż òd tësąców lat dërżeniowé krajówcowie zwóni ''First Nations (Pirszé Nôrodë)'' tej Eskimosë-Jinuicë-Japikë na pòlarnim nordze i kanadejsczi Jindiónë. Òni gôdôją jãzëkama z 6 apartnéch grëpów jakò eskimò-aleucczich, na-dene, algicczich, irokijsczich, siouan-catawbansczich i saliszjônsczich. W Kanadze mieszkają téż [[Kaszëbi]]. W pińcdzesątich latach XIX stalaca wiele Kaszëbów wëwanożiło do Kanadë, dze zamieszkalë {{s|m.jin.}} kòloniã [[Wilno_(Ontario)|Wilno]] i miastkò [[Barry%27s_Bay,_Ontario|Barry's Bay]] w Ontario. Kanadejsczi Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Galeriô Kanadë"> Òbrôzk:Biodome_de_Montreal.jpg|Òlimpijsczi stadion w Montrealu Òbrôzk:Parliamenthill.jpg|Parliament Hill </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Niagara_Falls,_Canada,_Horseshoe_Fall_-_2014-10-09_-_image_1.jpg|Wòdospadë Niagara Òbrôzk:Bi-colored_Maple_Tree.jpg|Klón Òbrôzk:Femmes_Nain.jpg|Lëdze Nain </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wilno_Ontario.JPG|Wilno, Ontario Òbrôzk:American_Beaver.jpg|Bòber Òbrôzk:Moraine_Lake_17092005.jpg|Jezoro Moraine </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Niagara_Falls_USA_Canada_from_Skylon_Tower_on_2002-05-28.jpg|Wòdospadë Niagara – krãgòbrôzk; Kanada na prawò, USA na lewò </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://madvalleycurrent.com/2020/01/13/set-the-table-kashubian-style/ Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu w Kanadze] {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] llw03t23wnljhlg7culb49eele0f2bj 0 5180 216237 215935 2026-09-30T22:24:02Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216237 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 008.JPG|mały|W [[Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù|Szimbarkù]]]] '''Benedikt Karczewsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Benedykt Karczewski''; ùr. 1926 rokù – ùm. [[18 łżëkwiata]] 2019 rokù) – to béł chemik, doktor jinżinéra. Òn béł òd 1973 rokù wicedirektorã w [[Fabrika Stołowy Pòrcelanë|Fabrice Stołowy Pòrcelanë]] w [[Łubianô|Łubianie]] i dôł ùdbã [[Kaszëbskô pòrcelana|kaszëbsczi pòrcelanë]]. Tak wiele tësącë tasków, snôdczich i głãbòczich talérzów ùfarwòwónëch kwiôtkama je dzãka niemù w kaszëbsczich, a téż jinëch dodómach. Te kwiatë szlachùją za tima z [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. Òn pisôł pò kaszëbskù wiele lat. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190904054004/http://solectwolubiana.pl/articles/567 ''Zmarł Benedykt Karczewski, twórca kaszubskiej porcelany''] * [https://web.archive.org/web/20160304103200/http://odroda.kaszubia.com/03-06/pb_karcz.htm] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Karczewsczi Benedikt}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] r4uo20akn9ucpnw3eboa8ir82h78e7s 0 5217 216056 212917 2026-09-30T18:08:01Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}}; {{s|m.jin.}} 216056 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Uniwersytet Gdański logo.svg|mały|Logòtip]] '''Gduńsczi Ùniwersytet''' ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Gdański''; {{jãz.|la}} ''Universitas Gedanensis''; {{jãz.|en}} ''University of Gdańsk'') – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1970]] rokù, z sedzbą rektora w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òd 2020 wchòdzy w skłôd [[Związk Ùczélń w Gduńskù miona Daniela Fahrenheita|Związku Ùczélń w Gduńskù miona Daniela Fahrenheita]]. W 2025 ùczélń òbcziwô jëbleùsz 55-leca pòwstaniégò. Ùniwersytet prowadzy wëdzélë: * Wëdzél Biologiji ([[Gdiniô]]) * Wëdzél Chemiji ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Ekònomiczny ([[Sopòt]]) * Wëdzél Historiczny ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Filologòwi ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Spòlëznowëch Nôùków ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Prawa i Administracje ([[Gduńsk]], [[Kòszalëno]]) i jin. Na Wëdzélu Filologòwim tegò Ùniwersytetu są robioné {{s|m.jin.}} badérowania [[Kaszëbistika|kaszëbisticzné]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140801160406/http://fil.ug.edu.pl//rekrutacja/studia/kierunki_studiow/20142015/etnofilologia_kaszubska-stacjonarne-stopnia</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mrongowiusz na tle Wydziału Biologii UG.JPG| Òbrôzk:Biblioteka Ekonomiczna UG-Sopot-150802.jpg| Òbrôzk:Rectorate of Gdańsk University, birds-eye - zoom.jpg|Budynek dawnego rektoratu Òbrôzk:Principal house of Faculty of Biology also principal house of Faculty of Oceanography and Geography of Gdańsk University 1.jpg|[[Wydział Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego|Wydział Oceanografii i Geografii UG w Gdyni]] Òbrôzk:Gdańsk Oliwa – Uniwersytet Gdański Wydział Biologii.jpg|[[Wydział Biologii Uniwersytetu Gdańskiego|Wydział Biologii UG w Gdańsku-Oliwie]] Òbrôzk:UG Wydzial Ekonomiczny-150802.jpg|[[Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu Gdańskiego|Wydział Ekonomiczny UG w Sopocie]] Òbrôzk:Wydział_filologozny.jpg|[[Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego|Wydział Filologiczny]] – budynek Neofilologii i rektorat UG Òbrôzk:UG - WPiA ubt.jpeg|[[Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego|Wydział Prawa i Administracji UG w Gdańsku-Oliwie]] Òbrôzk:Sopot (Polen), Fakultät für Management der Universität Danzig.jpg|[[Wydział Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego|Wydział Zarządzania UG w Sopocie]] Òbrôzk:Biblioteka UG 30-04-2007.jpg|[[Biblioteka]] Gduńsczégò Ùniwersytetu Òbrôzk:Lezno palac 1.jpg|Ośrodek Konferencyjno-szkoleniowy UG – Pałac w [[Leźno|Leźnie]] Òbrôzk:Hel fokarium.jpg|[[Stacja Morska Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego|Stacja Morska Instytutu Oceanografii UG]] w [[Hel (miasto)|Helu]] Òbrôzk:Statek, Oceanograf.jpg|Statek badawczy UG, [[RV Oceanograf]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Jiné ùniwersytetë w Pòlsce=== {{#categorytree:Ùniwersytetë w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130812092047/http://katalog.bg.ug.edu.pl/ Biblioteka – Chamo BUG] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] 7b69kyaaivbompnvajr1gvuz3gpndcc 0 5240 216195 210866 2026-09-30T21:58:19Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m. jin.→{{s|m. jin.}} 216195 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Carl von Linné.png|mały|Karol Linneùsz (1775)]] '''Karól Linneùsz''' (ùr. 1707 rokù – ùm. 1778 rokù) słôwny szwédzczi bòtanik. Òn pierszi dôł dëbeltną pòzwã chòcbë [[kaszëbsczi jastrownik|kaszëbsczimù jastrownikòwi]] (''Ranunculus cassubicus'' L.) czë [[kaszëbskô wika|kaszëbsczi wice]] (''Vicia cassubica'' L.). Òn napisôł {{s|m. jin.}} ''Species plantarum''. Òn jinaczi dzelił òrganizmë – jegò klasyfikacjô òrganizmów bëła jinô jak dzysô je. Jegò dëbeltné pòzwë nie są równak do dzysô zmienioné i kòżdi nowòòdkrëti òrganizm taką dostôwô. W 1732 rokù òn béł dłëgszi czas w [[Lapòniô|Lapònii]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Carolus Linnaeus by Hendrik Hollander 1853.jpg|Karol Linneùsz w Lapònii Òbrôzk:Species plantarum 001.jpg|''Species plantarum'' (1753) Òbrôzk:Linne CoA.jpg| Òbrôzk:Karte Linne.png| Òbrôzk:CarlvonLinne house.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jakùb Breyne]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.biodiversitylibrary.org/page/358570 ''Ranunculus cassubicus'' (pò łacëznie)] * [http://www.biodiversitylibrary.org/page/358756#page/177/mode/1up ''Vicia cassubica'' (pò łacëznie)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 9gmw5lmv3t8cm3zvj2ro4vxyechxmw2 0 5250 216209 204344 2026-09-30T22:06:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}); {{s|ps.}} 216209 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grób Stanisława Pestki.jpg|mały|]] '''Stanisłôw Pestka''' ({{s|ps.}} '''J. Zbrzyca'''; ùr. [[8 łżëkwiata]] [[1929]] w Rolbikù, ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – piesniodzejôrz pôłniowich [[Kaszëbë|Kaszëb]], zaczął pisac pòd cëskã [[Jan Karnowsczi|Jana Karnowsczégò]]. Wëdôł zbiérczi ''Południca'' (1976), ''Wizrë ë duchë'' (1986) i jin., òbjimającé ùsôdzczi artisticzno nowé, intelektualné, grãdé jãzëkòwò i òriginalné, nafùlowóné mòwnyma swòjiznama z jinëch strón Kaszëb (np. ùmiarti, skarń), òdchôdającą w przeszłotã słowizną (np. ògnarëjô) czë neòlogizmama (np. zéwia, zéwiszcza), téż mëslowyma metafórama. Ta pòezja je òdwôżnym artisticznym eksperimeńtã. Zajimné są téż jegò felietónë (pòd ps. Krëban z Milachòwa). Òn béł swégò czasu przédnym redaktorem „[[Pomerania (cządnik)|Pomeranii]]”. Dolmacził wiérztë G. Carducci'égò, I. Bunina i A. von Chamiso. Òd 1958 béł nôleżnikã [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], w latach 1976–1980 ë 1992–1994 przédnikã Przédnegò Zarządu<ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/d/archiwum/arch_790_odszed-jan-zbrzyca-poegnanie/?cat=49 Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] [online], www.museum.wejherowo.pl [przëstãp 2026-05-01] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Należôł do nôleżników zakłôdôczów [[Kaszëbsczi Jinstitut|Kaszëbsczégò Jinstitutu]] (1996), wëlôzł w skłôd pierszégò zarządu Jinstitutu. Ùmiarł w Gduńskù, pòchòwóny na [[Smãtôrz Srebrzëskò|smãtôrzu]] [[Smãtôrz Srebrzëskò|Srebrzëskò]] (rejón IV, terasa I-1a-20). == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy&p_autorid=11812 Bibliografiô w serwisu „Polska Bibliografia Literacka”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pestka Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] pokwwdu9qdnjn7dfvtgkllz8nrsypyq 0 5268 216054 215411 2026-09-30T17:25:10Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] 216054 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PuckU.jpg|mały]] [[Òbrôzk:PuckMuseum3.JPG|mały|W Mùzeum]] '''Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë''' ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy'') – jinstitucjô kùlturë w [[Pùck|Pùckù]], chtërna pòwsta w 1980 rokù<ref>https://web.archive.org/web/20260704231536/https://muzeumpuck.pl/muzeum/</ref>. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Do niégò słëchô téż môłi [[skansen]] w [[Nôdolé|Nadolu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Puck Stary Rynek 28 2022.jpg| Òbrôzk:Wystawa Kamienica Mieszczańska.jpg| Òbrôzk:Nadole - museum 21.jpg| Òbrôzk:Hallerówka.jpg| Òbrôzk:PuckMuseum10-1.JPG| Òbrôzk:PuckMuseum18.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Florión Cenôwa]] * [[Rëbaczenié]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Bë nie zabëc mòwë starków]] * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstôwk)]] |col2= === Jiné mùzea === {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://www.museo.pl/content/view/413/321/ Starna ò Mùzeùm Pùcczi Zemi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] 8i1wpm7zx12vjmq646nahv7al8ae8pm 0 5306 216197 215731 2026-09-30T21:58:46Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216197 wikitext text/x-wiki {{Infobox cządnik}} {{Jiné znaczënczi}} '''Gryf''' (pełnô pòzwa „''Gryf. Pismo dla spraw kaszubskich''”; {{jãz.|csb}} „''Grif. Pismiono dlô kaszëbsczich sprôw''”) – jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, stwòrzoné w 1908 rokù w Kòscérzënie. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]] i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. Załóżcama pismiona bëlë [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi]]. Ùdało sã jima ùdostac – na zôczątkù niewiôldżé – karno zdrëszonëch z nima lëdzy, rëchtëjącë pòle dlô pòwstaniô pierszi w dzejach Kaszëb regionalny òrganizacji – [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwa Młodokaszëbów]], do czegò doszło 22 zélnika 1912 rokù<ref name= "Pomerania">Kadzmiérz Óstrowsczi, ''Czegò chcelë Młodokaszëbi'', „Pomerania” 2012, nr 2, s. 45.</ref>. Cządnik béł adresowóny przede wszëtczim do młodégò pòkòleniô pòmòrsczi jinteligencje. Przedstôwiôł z całą òstroscą zagróżbã germanizacji spòlëznë (tikało sã to téż szkólnëch i dëchòwnëch) i wskôzywôł, że mòżna procëmdzejac wënôrodnieniu, retëjącë spôdkòwiznã, rozkòscérzającë i rozwijającë kaszëbską kùlturã<ref name= "Pomerania"></ref>. [[Jón Kôrnowsczi]] pisôł, że zadanim Grifa bëło z jedny stronë „piastowac lëdową kùlturã i zrobic jã spòrą dlô òglowòpòlsczi kùlturë, a z drëdżi stronë terôczasną pòlską kùlturã zrobic kaszëbsczémù lëdowi swójską i przistãpną”<ref>„Gryf” 1911, nr 4–5.</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Grif (wiele znaczeniów)}} === Sparłãczoné témë === * [[Towarzëstwò Młodokaszëbów]] |col2= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gbc.org.pl/dlibra/publication?id=271&from=&dirids=1&tab=1&lp=1&QI=!35E69CE90E21C55823C647AE4EDD2FFB-10 Numrë pismiona w cyfrowi wersje na stronie Gduńsczi Cyfrowi Biblioteczi] * https://web.archive.org/web/20250815044104/https://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/results?q=gryf+pismo&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0 * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk ** „Gryf” 1908, nr 1 – https://web.archive.org/web/20260428085924/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/61930/edition/56773/ ** „Gryf” 1921, nr 1 – https://web.archive.org/web/20260423083251/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/65886/edition/60331/ ** „Gryf” 1925, nr 1 – http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/65896/edition/60335/ ** „Gryf” 1931, nr 1 – https://web.archive.org/web/20260416035750/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/59712/edition/53496/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] i0m5yiw0qp7ey5abck1fdefkwbzj8o9 0 5339 216201 215138 2026-09-30T21:59:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216201 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Smôłdzëno |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=stôłpsczi |gmina=Smôłdzëno |szôłtëstwò= |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=39 |sekùndëN=48 |gradëE=17 |minutëE=12 |sekùndëE=49 |wiżô= |rok= |lëdztwò=984 |gãscëzna= |nr_czér=59 |pòcztowi_kòd=76-214 |reg_tôfla=GSL |SIMC= |szôłtës= |www= |galerëjô_commons=Category:Smołdzino }} '''Smôłdzëno''' ({{jãz.|pl}} ''Smołdzino'', {{jãz.|de}} ''Schmolsin'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stôłpsczim krézu]], w [[Gmina Smôłdzëno|gminie Smôłdzëno]], w chtërny czedës mieszkalë [[Słowińcë]]. Òd 1622 rokù to béł spòsób ksyżënë Anë Croy. Tu je kòscół òd 1632 rokù. W lëtersczim dzélu Pòmòrsczi bëł brëkòwóny w liturgiji téż [[kaszëbsczi jãzëk]] ([[Michôł Pontanus]]- Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski, Smołdzyńsczé perykòpë, Strôrokaszëbsczi spiéwnik). Catechism "Wándalski" mògło miec lëchi znaczënk, a "Slowięski" mogło dac pòczątk pòzwie [[Słowińcë]]. Zôpôdnopòmòrsczi biskùpi, czerëjącë sã rësznotą christianiznową i parłãczącë jã z wnożëną nachôdającégò lëdztwa – kòlonizacją na miemiecczim prawie – pierszëznã dôwelë równak miemczëznie. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Smołdzino (pow. słupski)-ambona.jpg|Stôrô [[Kazalnica|kôzalnica]] w kòscele w Smôłdzënie Òbrôzk:POL SMOŁDZINO - 16 (3).jpg|Smôłdzëno </gallery> == Lëteratura == * [[Aleksander Hilferding]], Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ISBN 83-85011-57-9) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/914 2.) ''Smołdzino'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno]] cyq8xqotukw6j4nv6ornfvi6o7taweq 0 5346 216232 186111 2026-09-30T22:15:36Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216232 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Charbrowò |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=lãbòrsczi |gmina=Wickò |szôłtëstwò= |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=40 |sekùndëN=40 |gradëE=17 |minutëE=35 |sekùndëE=47 |wiżô= |rok= |lëdztwò=560 |gãscëzna= |nr_czér=59 |pòcztowi_kòd=84-352 |reg_tôfla=GLE |SIMC= |szôłtës= |www= |òdjimk=Charbrowo23.JPG |galerëjô_commons=Category:Charbrowo }} [[Òbrôzk:Charbrowo19.JPG|left|mały|Kòscół w Charbrowie]] '''Charbrowò''' – wies w [[Gmina Wickò|gminie Wickò]] w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu dlô lëterzczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]] bëłë jesz w XIX w. głoszoné kôzania pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. [[Aleksander Hilferding]] pisôł ò Kaszëbach w ti parafiji. == Lëteratura == * Reinhold Cramer: ''Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow''. Teil I, Königsberg 1858, [http://books.google.de/books?id=Cc8AAAAAcAAJ&pg=PA183 s. 183]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wickò]] [[Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz]] riik7sia5d2qouw72cn4cntbmejlvzs 0 5367 216012 209069 2026-09-30T14:43:14Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] 216012 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Gniéwino | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=Òbrôzk:POL Gniewino COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Gniéwino | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=43 | sekùndëN=00 | gradëE=18 | minutëE=00 | sekùndëE=30 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=1710 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-250 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons=Category:Gniewino |}} '''Gniéwino''' ({{jãz.|pl}} ''Gniewino'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Gmina Gniéwino|gminie Gniéwino]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół zbùdowóny w latach 1870 -1872. Tu bëlë [[Szpańskô|szpańsczi]] balôrze (méstrowie swiata i [[Eùropa|Eùropë]]) i w [[czerwińc]]u 2012 rokù ùzdrzec tu kòpniącé balë nie bëło niczim nadzwëkòwim. Szpanijczicë w 2014 rokù są wcyg méstrowie swiata w [[Bala|kòpóną balã]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|Kòscół w Gniéwinie[http://www.parafia-gniewino.pl/slowo-boze-po-kaszubsku.html] Òbrôzk:Gniewino - Cross 01.jpg|Krziż Òbrôzk:Gniewino - Road 01.jpg|Droga Òbrôzk:Gniewino - Square 01.jpg|Plac w Gniéwinie Òbrôzk:POL Gniewino 08.jpg| Òbrôzk:UEFA Euro 2012 BaseCamps City.png|16 môlów gdze bëlë balôrze w 2012 rokù </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stolem Gniewino]] * [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [http://www.sport.pl/euro2012/1,127118,12018669,Euro_2012__Hiszpanie_nie_wroca_do_Gniewina__Wojt_Zbigniew.html (pò pòlskù)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Gniéwino]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] kirmipsg9crcp5f4i329aj1miv90qjn 0 5378 216202 210542 2026-09-30T21:59:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; - → – ; m. jin.→{{s|m. jin.}} 216202 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Teodora Izydor Gulgowski.jpg|mały|Z slëbną – Tédorą]] '''Jizydór Gùlgòwsczi''', téż '''Érnest Seefried-Gùlgòwsczi''' (ùr. [[4 łżëkwiata]] [[1874]] w [[Iwiczno|Iwicznie]], ùm. [[22 séwnika]] [[1925]], pòchòwóny we [[Wdzydze|Wdzydzach]]) – szkólny, etnografa. Założëł, do grëpë z białką, we Wdzydzach pierszi na òdzwëskónëch pòlsczich zemiach, skansen. W 1907 rokù m.jin I. Gùlgòwsczi ë [[Friedrich Lorentz]] założëlë w [[Kartuzë|Kartuzach]] ''Verein für kaschubische Volkskunde'' ([[Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié]]). Gùlgòwsczi napisôł {{s|m. jin.}} ksążeczkã ''Kaszubi'' (1924). == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Gulgowsczi grob.jpg|mały|Grób Jizydora Gùlgòwsczégò ë jegò białczi najdujący sã w [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|skansenie]] we Wdzydzach]] * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei, Berlin 1911 == Òbaczë téż == * [[Tédora Gùlgòwskô]] * [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] == Lëteratura == * G. Stone, ''Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London'', UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 286. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Gùlgòwsczi Izydor}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 4mpqq5l0kvykmbzms8kqcs1grr51g7j 0 5396 216196 214280 2026-09-30T21:58:35Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m.jin.→{{s|m.jin.}} 216196 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Wòlny Gard Gduńsk |miono = Freie Stadt Danzig |miono-genitiw = Gduńsczi |lata jistnienia=1918–1939 |fana = Flag of the Free City of Danzig.svg |herb = Wappen Freie Stadt Danzig.svg |na karce = Free City Danzig 1930.svg |mòtto = Nec Temere, Nec Timide |jãzëk = miemiecczi |stolëca = Gduńsk |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1 966 |procent-wòdë = |lëdztwò = 415 000 |rok = 1939 |dëtk = Gduńsczi Gùlden |kòd dëtka = |czasowô cona = +1 |himn = [[Für Danzig]] '' (Dlô Gduńska) <center>[[Òbrôzk:Für Danzig.oga]]</center> |Prezydeńt=Albert Forster |aùtowi kòd=DA |data ùsôdzenia=15 lëstopadnika 1920 |data lëkwidacji=1 séwnika 1939 |kònstitucjô=Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska }} [[Òbrôzk:Wmgdansk.jpg|mały|Wòlny Gard Gduńsk]] [[Òbrôzk:20 gdanskich guldenow skan.jpeg|mały|20 gùldów]] [[Òbrôzk:1 Gulden (Freie Stadt Danzig 1923) aversum.jpg|mały|1 gùlda z 1923 rokù]] '''Wòlny Gard Gduńsk''' ({{jãz.|de}} ''Freie Stadt Danzig'', {{jãz.|pl}} ''Wolne Miasto Gdańsk'') bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną [[Liga Nôrodów|Lidżi Nôrodów]]. We [[Gduńsk|Gduńskù]] pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi ''Gryf'' z dodôwkã béł ''Gryf Kaszubski'', chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Do dzysdzéń ''de iure'' Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony. == Ùsôdzenié państwa == Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów. Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.<ref>https://www.dawnygdansk.pl/prawo/traktat_wersalski.html</ref> == Sprôwné pòdzelenie == Wedle art. 67 ë 68 [[Kòstitucjô Wòlnégò Gardù Gduńska|Kònstitucji WGG]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20070503022901/http://www.danzig-online.pl/grenze/konstytucja.html</ref> Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin. * Gardczi Krézë: ** Gduńsk ** Sopòt * Zemsczi Krézë: ** Gduńsczé Wëżawë ** Gduńsczé Niżawë ** Wiôldżé Żëławë (st. [[Nowi Dwór]]) == Lëdztwò == Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000. * Miemcë ~ 90% * [[Kaszëbi]] ~ 7% * Pòlochë ~ 3% Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. [[Matarniô]], Klëkòwò) Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska ''Polenhof''<ref>https://muzeum1939.pl/polacy-w-wolnym-miescie-gdansku-m2wswirtualnie/aktualnosci/3318.html</ref>. == Jãzëczi == Òficjalnym jãzëkã bëł [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] art. 4 Kònstiucji WGG.<ref name=":0" /> W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò ''[[Danziger Missingsch]]'' bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku {{s|m.jin.}} [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]], miemiecczégò, [[Angelsczi jãzëk|angelsczégò]] ëtp. == Wësoczi przedstôwcowie Lidżi Nôrodów w Gduńskù == * 1920–1920 – Reginald Tower * 1920–1920 – Edward Lisle Strutt * 1920–1921 – Bernardo Attolico * 1921–1923 – Richard Haking * 1923–1926 – Mervyn MacDonnell * 1926–1929 – Joost Adriaan van Hamel * 1929–1932 – Manfredo Gravina * 1932–1934 – Helmer Rosting * 1934–1937 – Seán Lester * 1937–1939 – Carl Jakob Burckhardt == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikisource.org/wiki/Konstytucja_Wolnego_Miasta_Gda%C5%84ska Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250320226 Art. 14] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Dôwné państwa w Eùropie]] lqpmzuim60ecpjyi3hsq51b9a6jb6gy 0 5430 216200 196705 2026-09-30T21:59:40Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216200 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anguilla anguilla.jpg|mały|Wãgòrz]] [[Òbrôzk:Édouard Manet - Rouget et Anguille.jpg|mały|[[Édouard Manet]], 1864]] '''Wãgòrz''' (''Anguilla anguilla'') – rëba z rodzëznë wãgòrzowatëch (''Anguillidae''). Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëło dosc wiele tich rëbów, ale terô nie je wòlno jich wiele łowic. Na nordze Kaszëb wilijnym smaczkã béł gòtowóny wãgòrz z klóskama i krëszkama abò solony wãgòrz z pùlkama. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Malicki L.: Pożywienie rybne Kaszubów Wdzydzkich, Gdańsk : Muzeum Pomorskie, 1972, s.10 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160310164143/http://dokumenty.rcl.gov.pl/D2010104065401.pdf ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbë]] 888xsvbk2iavf3ps2x77gydq2msyjfd 0 5459 216193 197610 2026-09-30T21:57:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216193 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Secale cereale MHNT.BOT.2015.2.40.jpg|mały|Kłosë żëta ''Secale cereale'']][[Òbrôzk:Secale_cereale.jpg|mały|Żëto]] '''Żëto''' (''Secale cereale'') – ôrt zbòżô zëmòwégò abò jôrczi. == Mòrfòlogiô == * chłąd – stebło pùsté, ok. 1,5 m. * pòkòrzëna – bùńtnô; * kwiatë – kłos dwùkwiatowi, szczeżlowati; * [[brzôd]] – zôrniôk pòdłużny, farwa szarozelonô Brzôd ùżiwô sã do produkòwaniô: mączi (na przëmiar rżanô mąka na [[chléb]]), szpirtusu, charnë. Słomã ze stebłów bierze sã do wërobinë słomianych daków (strzech) jak téż służi jakò scelëna dlô chòwë. == Systematika == ; Synonimë<ref name=A>[http://botany.si.edu/ing/ ''Index Nominum Genericorum'']</ref>: ''Gramen'' Séguier ; Pozycjô systematicznô wedle [[Angiosperm Phylogeny Website|APweb]] (aktualizowóny system APG III z 2009): Zort nôleżący do rodzënë [[wiéchlinowaté|wiéchlinowatëch]] (''Poaceae''), rzãdu [[wiéchlinowce|wiechlinowców]] (''Poales'')<ref>[http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/ ''Angiosperm Phylogeny Website'']</ref>. W òbrãbie rodzënë nôleżi do pòdrodzënë [[wiéchlinowé|wiéchlinowëch]] (''Pooideae''),<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=4479 ''Poaceae (grass family)'']</ref>. ; Gatënczi pòlsczi florë: * ''Secale cereale'' L. ; Jinszé gatënczi<ref name="tpl">[https://web.archive.org/web/20120418034340/http://www.theplantlist.org/browse/A/Poaceae/Secale/ ''Secale'']</ref>: * ''Secale africanum'' Stapf * ''Secale anatolicum'' Boiss. * ''Secale ciliatiglume'' (Boiss.) Grossh. * ''Secale montanum'' Guss. * ''Secale segetale'' (Zhuk.) Roshev. * ''Secale sylvestre'' Host * ''Secale vavilovii'' Grossh. Midzëgatënkòwi mieszańc: * ''Secale × derzhavinii'' Tzvelev == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rogge plant Secale cereale.jpg| Òbrôzk:Oortjes rogge Secale cereale auricles.jpg| Òbrôzk:Rogge aar Secale cereale.jpg| Òbrôzk:Kafje met kafnaald rogge Secale cereale.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Poaceae|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografia == * Stanisław Tołpa, Jan Radomski, ''Botanika. Podręcznik dla techników rolniczych'', wyd. dziesiąte, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1975, s.319-322, 327. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Poaceae]] q65g992ch69uzuhrizwwrjsoug2i0j5 0 5497 216212 213805 2026-09-30T22:07:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216212 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pl-pomerania-lake-Kamienne.jpg|mały|Trulôczowé Błota]] '''Trulôczowé Błota''' ({{jãz.|pl}} ''Rezerwat przyrody Żurawie Błota'') są rezerwatã ò wiéchrzëznie 109,1 ha założonym w 1990 rokù w [[Kaszëbsczi Krôjmalënkòwi Park|Kaszëbsczim Krôjmalënkòwim Parkù]] w [[Gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Tu żëje wiele ptôchów, a w tim [[trulôcz|trulôcze]] z swòima młodima. Ten rezerwat òbrëmiô [[Kamiané Jezoro]] ë lasë bùkòwò-dãbowë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbsczi Krôjmalënkòwi Park]] |col2= === Rezerwatë przirodë=== {{#categorytree:Rezerwatë przirodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220926065726/https://kpk.org.pl/co-robimy-4/czynna-ochrona-4/rezerwaty-przyrody-4/zurawie-blota/ ''Żurawie błota''] * https://www.gov.pl/web/rdos-gdansk/rezerwaty-udostepnione-dla-ruchu-pieszego-rowerowego-lub-jazdy-konnej-w-wojewodztwie-pomorskim * https://kpk.org.pl/o-parku/formy-ochrony-przyrody-5/rezerwaty-przyrody-4/zurawie-blota/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Rezerwatë przirodë]] dzcl1mbtkg4o7m4dne2cu539c524x2b 0 5769 216014 208863 2026-09-30T14:56:41Z Iketsi 3254 Galeriô 216014 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zajazd "U Stolema" - panoramio (3).jpg|mały|Stolem w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]]]] {{Jiné znaczënczi}} '''Stolem''' – pòdług [[Kaszëbi|Kaszëbów]] òn bëł jak lëdze, ale tak wiôldżi, że jegò głowa przewiższała nôwiąkszé [[sosna|chójczi]]. Przez jezora stolemi szlë naprost jak przez plëtã. Òni nosëlë dłudżi włosë, a mielë je jasné jak [[len]]. Jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora, a jiny na drëdżim, to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z [[tobaka|tobaką]]. Pod nogama stolemów drżała zemia, że jaż w piekle bëło czëc. Nôwikszima kamieniama òni szmërgalë jak kòłôczami. Stolemi mielë taką mòc, bò jedlë kóńsczé miãso i pilë kóńsczé mlékò. Òni ùsëpale òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach, a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi. Z czasem stolemi wëmarlë. W swòjim słowôrzu [[Bernat Zëchta|Zëchta]] (1972) napisôł: "Przë [[Bòrzestowò|Bòrzëstowie]] mieszkôł stolem. Rôz stolemòwô córka szła na Redunią rëbë łowic. Pò drodze spòtkała chłopa, co w sztërë wòłë òrôł. Òna wzãła te chłopa i te wòłë i ten pług w swój fartuch i zaniosła to wszëstkò dodóm i wésëpa przed swòjim òjcem na pòdwòrzé. "Cëż to są tatkù za bączi" — òna sã spita. Córeczkò zbierz to wszëstkò nazôd w klin i zanies na ten sóm môl, gdze to bëło. Czej më wëdżiniemë, tej pò nas bãdą taczi lëdze małi, jak ten chłop je" ([[Chmielno]], 1938). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gniewino, Stolem 6089.jpg|Stolem w [[Gniéwino|Gniéwinie]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Stolem (wiele znaczeniów)}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] t402n94xrmfkadmikukemd5oqs3pxnl 0 5801 215988 199171 2026-09-30T12:57:13Z Iketsi 3254 òbrôzk do nôgłówka 215988 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CETS 148 – European Charter for Regional or Minority Languages.pdf|mały|]] '''Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków''' – dlô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w Pòlsce òna je wôżnô òd 1 czerwińca 2009 rokù. Artikel 8, ùst. 1e (ii) ti kôrtë tikô sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka, a jidze w nim ò zagwesnieniô mòżlëwòtë sztudérowaniô nëch jãzëków jakno ùniwersytecczich przedmiotów abò jinëch na wëższi rówiznie. Państwa, chtërne ratifikòwałë tã Kôrtã co trzë lata zdôwają sprawã z tegò co mają wprowôdzoné w żëcé z zôpisów, do jaczich sã òbrzeszëłë. Ta Kôrta to je midzënôrodnô kònwencjô i temù òna je zarô za Kònstitucją, a nad zwëczajnyma ùstawama. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/PolandPR1_en.pdf Kashubian] * [http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/signatures Lësta] * [https://rm.coe.int/0900001680a58f6a Poland, Kashub] * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20091371121 (Dz.U. 2009 nr 137 poz. 1121)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Prawò]] 6vnq2u7pyqc6oevyb47ij12ciz3z7jh 215989 215988 2026-09-30T12:58:40Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Òbéńdowi jãzëk]] 215989 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CETS 148 - European Charter for Regional or Minority Languages.pdf|mały|]] '''Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków''' – dlô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w Pòlsce òna je wôżnô òd 1 czerwińca 2009 rokù. Artikel 8, ùst. 1e (ii) ti kôrtë tikô sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka, a jidze w nim ò zagwesnieniô mòżlëwòtë sztudérowaniô nëch jãzëków jakno ùniwersytecczich przedmiotów abò jinëch na wëższi rówiznie. Państwa, chtërne ratifikòwałë tã Kôrtã co trzë lata zdôwają sprawã z tegò co mają wprowôdzoné w żëcé z zôpisów, do jaczich sã òbrzeszëłë. Ta Kôrta to je midzënôrodnô kònwencjô i temù òna je zarô za Kònstitucją, a nad zwëczajnyma ùstawama. == Òbaczë téż == * [[Òbéńdowi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/PolandPR1_en.pdf Kashubian] * [http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/signatures Lësta] * [https://rm.coe.int/0900001680a58f6a Poland, Kashub] * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20091371121 (Dz.U. 2009 nr 137 poz. 1121)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Prawò]] f4p3eno28nomkma0s3s4xw6m2am9pfx 215990 215989 2026-09-30T12:59:13Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Rodnô mòwa]] 215990 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CETS 148 - European Charter for Regional or Minority Languages.pdf|mały|]] '''Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków''' – dlô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w Pòlsce òna je wôżnô òd 1 czerwińca 2009 rokù. Artikel 8, ùst. 1e (ii) ti kôrtë tikô sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka, a jidze w nim ò zagwesnieniô mòżlëwòtë sztudérowaniô nëch jãzëków jakno ùniwersytecczich przedmiotów abò jinëch na wëższi rówiznie. Państwa, chtërne ratifikòwałë tã Kôrtã co trzë lata zdôwają sprawã z tegò co mają wprowôdzoné w żëcé z zôpisów, do jaczich sã òbrzeszëłë. Ta Kôrta to je midzënôrodnô kònwencjô i temù òna je zarô za Kònstitucją, a nad zwëczajnyma ùstawama. == Òbaczë téż == * [[Òbéńdowi jãzëk]] * [[Rodnô mòwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/PolandPR1_en.pdf Kashubian] * [http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/signatures Lësta] * [https://rm.coe.int/0900001680a58f6a Poland, Kashub] * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20091371121 (Dz.U. 2009 nr 137 poz. 1121)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Prawò]] 73vwe92mnkjbp9x4uxmw062it9oszp1 0 5938 216238 193305 2026-09-30T22:24:35Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m. jin. → {{s|m.jin.}} ; – to je → – 216238 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Neottia nidus-avis plants.jpg|mały|Kòstoba]] '''Kòstoba''' (''Neottia nidus-avis'') – wielelatnô roscëna z rodzëznë srokôczowatëch (''Orchidaceae''). Ona rosce {{s|m.jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140001409 2014r., s.31] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] gsff9td59jo2yta0x6pwsoubudvkoak 0 5989 216230 194851 2026-09-30T22:14:54Z Iketsi 3254 m. jin.→{{s|m. jin.}}; – to je → – ; {{Kòntrola}} 216230 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Limax maximus MHNT.jpg|mały|Wiôldżi smólsz]] [[Òbrôzk:Limax maximus hunting 2010-2.jpg|mały|Wiôldżi smólsz na jachce]] '''Wiôldżi smólsz''' (''Limax maximus'') – [[smôrzcz]] z rodzëznë smólszowatëch. Òn żëje {{s|m. jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Wiôldżi smólsz je do 20 cm dłudżi, colemało dłëgszi jak [[szpańsczi slënik]] (''Arion vulgaris'') i [[luzytańsczi slënik]] (''Arion lusitanicus''). Ten smólsz mòże jesc grzëbë i żëc 2,5–3 lat, ale téż bëc szkódnikã. == Òbaczë téż == * [[Czôrnawi smólsz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 100. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mitkôcze]] eta2054ywoz0bzafa0zkyqb1vq4wawa 0 6026 216095 188350 2026-09-30T18:51:26Z Iketsi 3254 m. jin.→{{s|m. jin.}}; {{Kòntrola}} 216095 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Turdus pilaris EM1B9020 (34450664312).jpg|mały|]] '''Jagódnik''' (''Turdus pilaris'') – ôrt ptôcha z rodzëznë drózdowatëch (''Turdidae''). Òn żëje {{s|m. jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], téż òb zëmã mòże gò tu widzec. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Turdus pilaris MHNT.ZOO.2010.11.186.29.jpg|''Turdus pilaris'' Òbrôzk:Fieldfare B.JPG|Jagódnik òb [[Zëma|zëmã]] Òbrôzk:Turdus_pilaris.jpg|Jagódnik w [[Rëmiô|Rëmi]] òb [[Zëma|zëmã]] </gallery> == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 5afncssp3srsfhcb3x92exd90v0nabz 0 6196 216076 211367 2026-09-30T18:26:56Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}}; anielsczi→angelsczi 216076 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република Северна Македонија |miono = Repùblika Nordowi Macedonie |miono-genitiw = Nordowi Macedonie |fana = Flag of Macedonia.svg |herb = Coat of arms of North Macedonia.svg |na karce = Europe-Macedonia.svg |mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) |jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] |stolëca = [[Skòpié]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 25 713 |procent-wòdë = 1,9 |lëdztwò = 2 103 721 |rok = 2017 |dëtk = macedońsczi denar |kòd dëtka = MKD |czasowô cona = +1 |swiãto = [[8 séwnika]] |himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią |kòd = MK |Internet = .mk |telefón = +389 |Prezydeńt=[[Gòrdana Syłjanowskô-Dawkòwô]] |Premiéra=[[Hristijan Mickòsczi]] }}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd angelsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, {{s|m.jin.}} Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], {{s|m.jin.}} zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 6cq8sq5kda2jxrclrqoxax760bie56e 0 6201 216078 204809 2026-09-30T18:27:30Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216078 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Federativa do Brasil |miono = Federacëjnô Repùblika Brazylsczi |miono-genitiw = Brazylsczi |fana = Flag_of_Brazil.svg |herb = Coat_of_arms_of_Brazil.svg |na karce = LocationBrazil.svg |mòtto = Ordem e Progresso<br>(Łôd ë pòkrok) |jãzëk = [[pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]], guarani |stolëca = Brasilia |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 8.511.965 |procent-wòdë = |lëdztwò = 196.343.000 |rok = 2018 |dëtk = Brazilsczi real R$ |kòd dëtka = BRL |czasowô cona = -2 -5 |swiãto = |himn = Hino à Bandeira Nacional<br>(Nôrodny himn Brazylsczi) <center>[[Òbrôzk:Hino Nacional Brasileiro instrumental.ogg]]</center> |kòd = BR |Internet = .br |telefón = +55 |Mònarcha= |Premiéra= |Prezydeńt=Luiz Inácio Lula da Silva |aùtowi kòd=BR }} '''Brazylskô''' abò '''Brazylëjô''' ({{jãz.|pt}} ''Brasil, República Federativa do Brasil'') – je nôwikszim państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Dzys stolëca to [[Brasilia]], a dôwndôw stolëca to [[Rio de Janeiro]]. Nôwikszi gard to [[São Paulo]]. Dzysdniowò Brazylskô skłôdô z wiele krôjów. Je piątim co do wiôlgòscë państwã swiata. Tu je stolemnô rzeka Amazonka i stolemnô Amazonskô Pùszczô, dze żëją jagùarë, papùgë, ocelotë, pancernikë, tapirë, zgniłozwiérzë, môłpczi, pirane i jine apartne zwiérzãta. * stoleczny gard: Brasilia * lëdztwò: 196.343.000 mieszkańców * wiéchrzëzna: 8.511.965 km² Dzél òtroków [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Brazylsczi na emigracëji {{s|m.jin.}} w gardze Kùritiba ([[Curitiba]]). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lear's_Macaw_Anodorhynchus_leari_(cropped).jpg|Papùgë ara Òbrôzk:Abismo_Anhumas,_Bonito,_MS.JPG|Abismo Anhumas Òbrôzk:Vista_do_Morro_Dona_Marta.jpg|[[Rio de Janeiro]] Òbrôzk:Amanhecer_no_Hercules_--.jpg|Amanhecer no Hercules </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Brazylskô| ]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] j7cd15za7gvhwjkndyqtdyb3qv8n6ob 0 6316 216191 205321 2026-09-30T21:57:00Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216191 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Tłuczewò |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=wejrowsczi |gmina=Lëniô |szôłtëstwò=Tłuczewò |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=27 |sekùndëN=46 |gradëE=17 |minutëE=58 |sekùndëE=23 |wiżô= |rok=2006 |lëdztwò=220 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=84-223 |reg_tôfla=GWE |SIMC= |szôłtës=Frãcëszk Pipka |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= }} '''Tłuczewò''' ({{jãz.|pl}} ''Tłuczewo'') – [[wies]] leżącô kòle dôwny przëszlôdżi bez [[rzéka Łeba|Łebã]], òd [[Strzépcz]]a w starnã [[Lëniô|Lëni]] ë [[Lãbòrg]]a. Pierwòszno wies zwa sã '''''Kluczimòst''''' a pózni '''''Kluczewò'''''. Lëdowô etimòlogiô dzysészą pòzwã dolmaczi trzôskã, jaczi robią kamienie pòrëszoné bez Łebã w wąsczim tu kòrëce. == Historiô == Pierszé wiadło ò '''Tłuczewie''' pòchôdô z 1314 rokù. Wies z młinã słëcha do chmieleńsczi kasztelanie a pózni do [[starostwò Mirochòwsczi|starostwa w Mirochòwie]]. Môlowi młin słëchôł [[Òlëwa|òlëwsczim cystersom]]. W 1701 rokù w Tłuczewie mieszkało 48 sztëk lëdzy, a òkróm młina i piłë fùnksnérowa tu téż karczma. W midzëwòjnowim cządze Tłuczewò bëło sedzbą gminë słëchający do wójtostwa w [[Gmina Lëniô|Lëni]] i starostwa w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Na zôpôd òd wsë bëła państwòwô greńca. Pò wòjnie w Tłuczewie zamieszkôł kaszëbsczi pisôrz '''[[Aleksander Labùda]]''', przede wszëtczim znóny jakno autor felietónów ''Gùczów Mack Gôdô.'' == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łeba.tł.3.JPG|Łeba w Tłuczewie Òbrôzk:Łeba.tł.1.JPG| Òbrôzk:Łeba.tł.2.JPG| </gallery> == Czekawinczi == Wôrt òbaczëc ''młin nad Łebą'' z zôczątkù 20. stalatégò, w dzélu zaòstónym òriginalnym wëpòsażenim, a téż dôwną ''pòwszechną szkòłã'', w jaczi ùcził i mieszkôł [[Aleksander Labùda]]. ---- W '''Tłuczewie''' stoji szlachòta '''[[Pólnica|Pólnicë]]''' – Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/346 Tłuczewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Gmina Lëniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] 1xsuid1lpt6mx8gob9id6tu94asjzv7 0 6597 216002 212938 2026-09-30T14:00:37Z Iketsi 3254 + 216002 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solar system orrery inner planets.gif|mały|330px|]] '''Rok''' – òdsek czasu midzë dwóma jednaczima pòłożeniama [[Zemia|Zemi]] w ji rësznoce pò òrbice wkół [[Słuńce|Słuńca]]. W rokù je ~365 dni, 5 [[Gòdzëna|gòdzyn]], 48 [[Minuta|minut]] i 45 [[Sekùnda|sekùnd]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:365 days tree2.gif| Òbrôzk:Semaines ISO de l'année 2026.svg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * 2026 https://kaszubskaksiazka.pl/40-rok-rozy-ostrowskiej * 2025 https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html * 2019 https://radiokaszebe.pl/jan-trepczyk-zostal-ogloszony-patronem-roku-2019/ * 2008 https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/ * 2005 https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] [[Kategòrëjô:Astronomiô]] kvwv4a6u20l9b25u9ikixgwmkngufib 0 6738 215994 215983 2026-09-30T13:02:57Z Iketsi 3254 - → – 215994 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Bundesarchiv B 145 Bild-P017316, Ostpreußen, Tolkemit, Fischer beim Netzeflicken.jpg|mały|]] '''Rëbôk''' – chłop, chtëren łowi [[rëbë]], [[brzôd mòrza]] i z tegò żëje. Mòże to robic sóm abò np. w [[Maszoperëjô|maszoperëji]]. Równak colemało rëbôce robią to w karnie na kùtrach abò na wiôldżich òkrãtach. Żebë łowic na jezorach i rzékach rëbôcë wëkòrzôstiwają môłi '''czôłna''', na mòrzach '''kùtrë''', a do dalekòmòrsczich i òceanowich wialdżi '''òkrãtë'''. Do łowienié rëbów rëbôcë ùżiwajóm rozmajitich '''séców'''. == Rodzaje sécòw == do łowienié bańtków i òkùnków – céza; séc rãczny – wicôrk, [[kaszôrk]], czidôk, czidala, szlapiónka; włokòwô na wãgòrzë – wôta; zastawnô na wãgòrze – żak, brodùz; séc na łososë – pławnica; do łowienié slédzy i mùtków – manca, [[mrzeża]]; sec zastawnô – neta, drguba, gałatka, mrżéżka, kleszczówka, wątórz; na krabë, rëczi – krabón i rëcznik . == Warczi związóné z rëbaczënim == * mòrina * sziper * rëbôcë mòrsczé- maszopi * môłi rëbôcë- jezorné == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Net.gsfc.jpg|[[Kaszórk]] Òbrôzk:Charles Napier Hemy - The Fisherman 1888.jpg| Òbrôzk:Belgian Fishermen in the British Fishing Village of Brixham, Devon in 1944 TR1868.jpg| Òbrôzk:TraditionalFisherman1Ice.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Maszop]] * [[Rëbë]] * [[Rëbaczenié]] * [[Rëbackô chëcz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|OosPWpbIc8E|Dawid Zły – Gôdczi Mòrza KRÒ}} * https://plgr.pl/UserFiles/rybolowstwo_na_kaszubach_final.pdf * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Warczi]] gkln6t3e1d9lexr1aj4bi3xiu9ykqtk 0 6769 216211 214718 2026-09-30T22:06:56Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; miem. →{{jãz.|de}} 216211 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Myślibórz 1 COA.svg|mały|Herb gardu]] '''Myślibórz''' (we zdrojach: ''Soldin'' 1298, ''Soldine'' 1309, ''Soldyn'' 1575 (1579), ''Soldijn'' 1577 (Stefano Bonsignori), {{jãz.|de}} ''Soldin'') – krézewi gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. * Nadanié gardzczich prôw: 1270 * Lëdztwò gardu: 11.700 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 15,04 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mysliborz.info.pl/historia/skad-pochodzi-nazwa-miasta.htm Ò mionie gardu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]] kf59i6x6rr76jrgrbetjr30kwpyumn3 0 6923 216224 203743 2026-09-30T22:13:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; [[Niemiecczi jãzëk|miem]].→{{jãz.|de}} 216224 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alojs Andricki.jpg|mały|Alojs Andricki]] '''Alojs Andricki''' ({{jãz.|de}} ''Alois Andritzki'', {{jãz.|csb}} ''Alojz Andricczi''; ùr. 2 lëpińca 1914 rokù w [[Radibor|Radiborze]]; ùm. 3 [[gromicznik]]a 1943 r. w [[Dachau]]) – górnołużëcczi ksądz, błogòsławiony i dzejôrz procëm miemiecczim nazystóm, chtërny gò zamòrdowelë w kòncentracyjnym lôgrze Dachau. 30 lëpińca 1939 przëjimnął kapłańsczé swiãcenia i béł za wikariusza w katédrze w [[Drezdëno|Dreznie]]. 21 stëcznika 1941 òstôł pòjmóny przez nazistów a 15 séwnika ne rokù wëwiozłi do lôgru, gdze dostôł numer 27829 i na kùńc òstôł ùsmiercony zastrzikã fenolu w 1943 r. 13 [[czerwińc]]a 2011 rokù ksądz Andricki òstôł béatifikòwóny przez papieża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Òn je pierszim błogòsławionym Serbòłużëczanã. Ksądz Andricki òstôł patronã pòlsczi spòdlëczny szkòłë w Rząsinach, jégò miono mają téż sztrasë w [[Bùdzëszëno|Bùdzëszënie]], Dreznie i Radiborze. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Radwor - Křižna cyrkej 6.JPG|Tôfla na wdôr Alojza Andricczégò po górnołużëckù w Radiborze Òbrôzk:Alois Andritzki Stolperstein.JPG|Metalowi tôfelk w kamieniu na wdôr Alojza Andricczégò w Dreznie </gallery> == Lëteratura == * Marja Kubašec: Alojs Andricki. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1999. * Hermann Scheipers: Gratwanderungen. Priester unter zwei Diktaturen. St. Benno-Verlag, Lipsk 1997, ISBN 3-7462-1221-9. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220811114641/http://www.kaplan-andritzki.de/index.php/de/alois-andritzki-6 Alojs Andricki] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Andricki Alojs}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] t95z14xgpygwynir64798tw15pdt92w 0 7031 216219 195411 2026-09-30T22:12:30Z Iketsi 3254 m. jin.→{{s|m. jin.}}; {{Kòntrola}} 216219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Matejko_Self-portrait.jpg|mały|Matejko w 1892 rokù]] [[Òbrôzk:Jean Sobieski III repoussant les Turcs au siège de Venne (Jan Mateiuko) - Sala Sobieski.JPG|mały|Óbrôz ''Jana Matejki'' ò pòmòcë wiedeńsczi w [[Watikan]]ie]] '''Jan Alojzy Matejko''' (''Jón Matejkò'') – (ùrodzył sã 1838 rokù w Krakòwie – ùmarł 1893 rokù, [[Krakòwò]]), a béł pòlsczi malôrz (miemiecczégò ë czesczégò pòchòdzënkù). Òn sztôłcył sã {{s|m. jin.}} w [[Krakòwò|Krakòwie]]. Widzałosc dało Matejce malowanié òbrazów z historie [[Pòlskô|Pòlsczi]]. W jegò bògatim doróbkù są òbrôzë biôtków. Strzódë jegò òbrazów mòże nalezc wiele kòmpòzycëjów ò témie historiczny. Matejko twòrził wiele lat i miôł òb nen cząd wëstôwczi w rozmajitëch gardach {{s|m. jin.}} w gardze [[Berlëno]]. == Òbaczë téż == * [[Òlga Bòznańskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/jan-matejko|pl2=Jan Matejko |en=https://culture.pl/en/artist/jan-matejko|en2=Jan Matejko |ru=https://culture.pl/ru/artist/yan-mateyko|ru2=Ян Матейко |zhs=https://culture.pl/zhs/artist/8657|zhs2=扬·马泰伊科（Jan Matejko） |zht=https://culture.pl/zht/artist/8657|zht2=揚·馬泰伊科（Jan Matejko） }} * {{culture.pl|en=https://culture.pl/en/event/clothing-and-costumes|en2="Clothing and Costumes..."}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Matejko, Jan}} [[Kategòrëjô:Kùńsztôrze]] 152ggtneprzctb6yn3tur6m09phii35 0 7043 215993 215985 2026-09-30T13:02:34Z Iketsi 3254 Pòłączoné témë→Sparłãczoné témë 215993 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kùter]]]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Rëbaczenié dzelë sã na rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã fëszowónim rëbów do jedzeniô i jich przerôbianiô i rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã chòwã rëbów w [[Mòrze|mòrzach]], [[Rzéka|rzékach]] i [[Jezoro|jezorach]]'''.''' Pòłożenié Pòlsczi nód [[Bôłt|Bôłtã]] ùmòżliwiô rozwij rëbaczeniô, a co za tim jidze daje rëbë i jich przerobiznë i robòtë dlô lëdzy. [[Rëbôk|Rëbôce]] na rzékach i jezorach brëkòwajã niewiôldżich bôtów, kùtrów. Do fëszowaniô rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechtërné zortë, rëbów fëszowają brëkòwując hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné 3 dalekòmòrsczi bôtë, 164 kùtrë i 352 bôtë. W 2004 r. zfëszowónëch òstało 96215 tón rëbów, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków. Corôz mni fëszowùją pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch grańców i skrócënié cządu jegò fëszowaniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã. Pò weńdzenim [[Pòlskô|Pòlsczi]] do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] zacht bôtów szło do łomù. Rëbackô flota zmniészyła sã jaż ò 40%.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kutry Jastarnia.jpg| Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|Rëbacczi pòrt Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|Pòrt w Wiôldzi Wsë </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Kaszubski leksykon rybacki]] * [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] * [[Merk]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] |col2= === Mùzea rëbaczeniô === {{#categorytree:Mùzea rëbaczeniô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf * {{YouTube|v=DZU08ZZkQyg|tit=Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4|k=Radio Kaszëbë|jaz=csb}} * https://plgr.pl/UserFiles/rybolowstwo_na_kaszubach_final.pdf * https://plgr.pl/UserFiles/rybak_01-18.pdf * https://muzeumpuck.pl/product/zwyczaje-rybakow-polskiego-wybrzeza-baltyku-2/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] jm5g25uk7h8a3sg3s5xofrc7mk0mcfz 0 7059 216040 212663 2026-09-30T16:02:34Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ <gallery mode="packed"> 216040 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Faro_Les_Éclaireurs,_Ushuaia_11.JPG|mały|Bliza w Francji]] [[Òbrôzk:Crane lighthous model.jpg|mały|Stôrô bliza]] '''Bliza''' – nawigacjowi mërk ùsôdzony na sztrãdze abò wòdze sélający widné sygnalë. W stôrych czasach béł to òdżin rozpalony na kamiznach abò ùnôszony z pòmòcą dwiżnika. Bliza mòże téż sélac radiowé sygnalë. Czëdë je dôka mòże pòsélac zwãcznikòwi sygnalë. Blizã òbsłëgòwôł ''blizowi''. Bliza jistniała ju w stôrych czasach. Nóbarzi znóna bëła bliza na òtsrowie Faros ok. 280 p.n.e. W Pòlsce pierszi wzmianczi ò zaniécenim ògnia na sztrądze pòchòdzą z ok. 1070 rokù. Na pólsczim ùbrzegù je 16 blizów: [[Krynica Morska|Krënica Mòrskô]], [[Gduńsk]], [[Sopòt]], [[Hél]], [[Jastarniô]], [[Rozewié]], [[Òsetnik|Stilo]], [[Czôłpino]], [[Ùstka]], [[Jarosławc]], [[Dërłowò|Darłowò]], [[Gąsczi]], [[Kòlbrzég]], [[Niechòrzé]], [[Kikùt]], [[Swinoujsce]]. Wiele blizów mòżna òbzërac. Ni mòżna òbezdrzec w Gduńskù, Jastarné, Kikùce i pòmòcną bliza w Rozewiu. == Blizë w Pòlsce == === Krënica Mòrskô === Pierwszô bliza w Krënicë Mòrsczi bëłô zbudowónô 300 m ód wsë Krënica. Dzysô je w centrum gardu. Wësokòsc 26,5 m, szerokòsc pôdstawë 6 m, u górë 4,5 m. === Gduńsk === W Gduńskù są dwie blizë. Jedna zrobionô je na mòdło amerikańsczi blizë z Cleveland nad J. Erie. Òd 2004 rokù je òtemkłi dlô turistów. Mô òna swòją jinternetową starnã [https://web.archive.org/web/20110905151914/http://www.latarnia.gda.pl/] === Sopòt === Sopòcko bliza je na chłoscëwim placu, krótkò mòla. Bliza pòwsta z kòmina budinku, gdze je téż lékòwny ùstôw. Bliza ta je jinô, przez to, że ni mô wiôldżégò sygu. === Gdyniô === Krótkò wéńdzenié do gdyńsczégò swinga stoji stawa – bliza na nordowim falochronie. Ta téż przëjãła robòta wéńdzowégò widu. W 1933 roku wëgasła òksywskô bliza, a w 1939 òsta zniszczonô. Òd 2007 rokù stoji tam replika dôwny blizë. === Hél === Wid hélsczi blizë sprôwio wialgą robòta. Witô wszësczich wanożników, chtërny warcëwają z mòrza dodomù. Z òpisënkù w stôrich kronikach wiémë, że òdżin pôlono na wieżë kòscoła. Kòscół spôlëł sã, a na tim placu pòwsta kònstrukcëjôpòdobny do dwiżnika. Na jegò kòńcu był kòceł ze smòłą abò żelôzny kòsz z wãdżielem. Budowniô bëła zniszczonô przez wiôldżi sztorm. Dzysdniowô bliza mô 41,5 m, zrobionô je z cemnoczerwony cegłë. Pò 197 trapach mòżna wlesc na tôrasa. Stąd widzec je Cëpel Hélsczi i wòdë Hôwinga. === Jastarniô === [[Òbrôzk:Jastarnia Latarnia bliza 2013 MZW 06076.JPG|mały|]] Całô bliza mô 13,3 m, cokół 2,4 m., je òna nômiészô na naszim Ùbrzegù. Wieża je òkrągłô, pòmalowônô w biôło-czerwòné pasë. Bliza je automatowô òbsłëgowónô i nié mòżna ji òbzërac. === Rozewié === W Rozewiu są dwie blizë. W jedny je [[Mùzeùm Blizów]] – bezaktiwnô bliza. Drëgô mô 33 m w górã. Mô nômòcniéjszi wid z wszëtczich pòlsczich blizów. Òna mô miôno [[Stefan Żeromsczi|Stefana Żeromsczégò]]. === Stilo === Stilo je nôpiękniszą blizą pòlsczégò Ùbrzegù. Leżi na dunowi halmie 900 m òd mòrza. Wësokòsc wieżë wënoszô 34 m. Na swiece są 3 taczi konstrukcejô, dwie w Europie - w tim Stilo. === Czołpino === Bliza w Czołpinie pòwsta w 1874 rokù wedle spódlé E. Kummera. Przetrzima wòjnã, nie bëła za baro ùprôwianô, blós zdrój widu. Wieża blizë je òkrągłô, zbudowônô z czerwòny, licowóny cegłë. Ji strzédnica ù pòdstawë wënoszi 7 m, zato niżi galerëji 6,2 m. Wësokòsc òbiektu – 25,2 m. === Ùstka === W 1892 rokù wëbudowano nowi budink stacëjô pilotów, a w nim òbrëmiono blizã w òsmenórtowi wieżë z cegłów. Wòjna òmina ten plac. 15 lëstopadnika 1945 rokù, pò przechwycenim garda przez Pòlôków wid rozpôlôł sã w blizë. W latowi czas mòżna ją òbzërac. === Jarosławiec === Katastrofë bôtów midze Łebą a Darłowem bëłe przëczëną pòwstania blizë w Jarosławiu. Bùdink pòwstôł w latach 1829 - 1830. W pòłowie 70 latów ùnowiono ùszëkòwanié blizë. Ob lato mòżna pò ni wanożec. === Darłowò === Darłowskô bliza wëstawionô je na niéżëczny wiodrowé leżnosce. Òb czas sztormù wòda zaléwô prawie całą blizã. Nordowô scana mô 54 m. To nie pòmògło, mùrë są mòcno mòkrawi i domikłi solą. Bez to ni mòżna òbwanożëc. Potrzebny je gruńtowi remònt. === Gąsczi === Wkół blizë, gbùrzczich bùdinków i chëczë je pòstawiony mùr z cegłów. Ta zgrëpina bùdinków przedstôwiô dzejową, architektonową, krajowiédną i techniczną wôrtnotã. Nawkół są krómë, jôdnicë, plac dlô auta. === Kòlbrzég === Pierszô timczasnô bliza bëła ju w 1666 rokù – òdżinowô miska na dakù wësoczégò bùdinku. W 1945 rokù òdbudowôno blizã. Kòlbrzéskô bliza je wôrt òbezdrzeniô. W scanie je tôblëca, chtërna ùpamiãtniô biôtka z 1945 rokù. Czekawi je fakt, że kòlbrzéskô bliza je w herbie familie Kolbergów. === Niechòrzé === To je jedna z pësznych blizów na pòlsczim Ùbrzegù. 45 m – bùdink na wësoczim, klifòwim sztrądze. Je znanką Rewalsczégò Ùbrzegù. Z tegò tarasu mòżna ùzdrzëc Niechòrzé, Rewal, Jezoro Liwia Łuża i mòrsczi sztrąd. W gòdnikù 2000 rokù bëło ukończeni remontu budinków, pòmalowano na żôłto. === Kikùt === Dôwny pùnkt widzënkù na rzmie Strażnica – 74 m n. r. m., niedalek [[Wòlin]]a, na terenie Wòlińsczégò Parkù Nôrodnégò. Z nóbliższégò môla – Wisełczi – nëkô czerwòny piechòtny szlach. Bliza je 12,8 m wësokô. Pò ni ni mòżna wanożec. Je zamkłô dlô turistów. === Swinoujsce === Ta bliza je nôwikszô na pòlsczim Ùbrzegù. Na górną galerëjô prowadzy 360 trapów. Leżi pò wschòdni starnie Swiny, przed przedostënkiem ferë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Latarnia.jpg|Krynica Mòrskô Òbrôzk:Latarnia morska w Sopocie 2012 11 07.jpg|[[Sopòt]] Òbrôzk:Latarnia Hel.jpg|[[Hél]] Òbrôzk:Latarnia Jastarnia.jpg|[[Jastarniô]] Òbrôzk:Rozewie latarnia morska.jpg|[[Rozewié]] Òbrôzk:Latarnia morska Stilo.jpg|[[Stilo]] Òbrôzk:Latarnia Czolpino 1.jpg|Czołpino Òbrôzk:Latarnia Ustka.jpg|[[Ùskô]] Òbrôzk:2007 jaroslawiec latarnia morska 03.JPG|Jarosławc Òbrôzk:Darlowko latarnia 02.jpg|Darłowò Òbrôzk:Latarnia Morska w Gąskach.JPG|Gąsczi Òbrôzk:Kolobrzeg_latarnia_w.jpg|Kòlobrzég Òbrôzk:Latarnia.morska.Niechorze.7.2007.jpg|Niechòrzé Òbrôzk:Jarosławiec latarnia 1.jpg|Kikùt Òbrôzk:Latarnia morska Świnoujście.jpg|Swinoujsce </gallery> == Lëteratura == * Kazimierz Bielicki, ''Latarnie polskiego wybrzeża'', Gdynia 2009–2010. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] q18bq8tw15i8w4qybz7uedmjoxhtoyl 0 7102 216015 212046 2026-09-30T15:02:26Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] 216015 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Marión Miotk''' ({{jãz.|pl}} ''Marian Miotk''; ùr. 1957 rokù) – ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w [[Rzim|Rzimie]] i w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] òdprawiô dzél Mszë sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]]. Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karno Sztudérów Pòmòraniô]] [[Medal Stolema|Medaliã Stolema]] (1990) za kôzania pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Séw Bòżégò Słowa : na niwie kaszëbsczich serc, [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] Gdańsk 2008. * ''Recepcja kaszubskich przekładów Biblii'', [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej]], 2018. == Òbaczë téż == * [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] * [[Medal Stolema]] * [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211120082958/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/historia-mszy-z-kaszubska-liturgia Marian Miotk] * [https://www.worldcat.org/search?q=au%3Amarian+miotk&dblist=638&fq=ap%3A%22miotk%2C+marian%22&qt=facet_ap%3A Worldcat] * [https://web.archive.org/web/20220723065805/https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Jezyk_Szkola_Religia/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2-s259-280/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2-s259-280.pdf ''Marian Miotk''] * https://web.archive.org/web/20260519185208/https://cdn-p.onnetwork.tv/hls/1/7/1796390/720p.m3u8 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Miotk Marión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] 95r9rrjf5sxuvytjam92eafunw12e1y 0 7218 216220 192564 2026-09-30T22:12:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216220 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Konstytucja 3 Maja.jpg|mały|]] '''Kònstitucjô''' (z [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''constituo'', ''-ere'' — ‘ùrządzac’ , ‘ùstanawiac’) – prawny akt, òkresliwóny téż jakò zasadniczô [[ùstawa]], chtëren mô nôwiãkszą prawną mòc w systemie zdrzódłów prawa w państwie. W skłôd materii kònstitucji mògą wchòdzëc rozmajité problemë. Kònstitucjô mòże òkresliwac pòdstawë spòłeczno-gòspòdarczégò i pòliticznégò ùrządzenia państwa. Do tégò zawierô spòsób pòwòłiwaniô nôwëższich państwòwich òrganów, a téż pòdstawòwi òbòwiązczi òbëwatela. Za pierszą ùznôwô sã Kònstitucjô USA (1787). Za drëgą na swiece, a pierszą w Europie, ùznôwô sã Kònstitucjô 3 Maja. === Pòlsczé kònstitucje === * [[Kònstitucjô 3 Maja]] (1791) * [[Marcowô Kònstitucjô]] (1921) * [[Kwietniowô Kònstitucjô]] (1935) * [[Kònstitucjô PRL]] * [[Kònstitucjô RP]] (1997) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prawò]] r2ozge4sptnvv4ohsb3cajso1zpqzsc 0 7364 216083 215646 2026-09-30T18:29:23Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}} 216083 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា <br /> Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchéa |miono=Królestwò Kambòdże |fana=Flag of Cambodia.svg |mòtto=ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ<br />Cheate Sasanea Preahmhaksaat<br /> (Nôród, Religiô, Król) |herb=Royal arms of Cambodia.svg |miono-genitiw=Kambòdże |na karce=LocationCambodia.svg |jãzëk=khmersczi |stolëca=Phnom Penh |fòrma państwa=Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna=181 040 |procent-wòdë=2,5 |rok=2026 |lëdztwò=18 051 219 |dëtk=riel |kòd dëtka=KHR |czasowô cona=7 |swiãto=9 smùtana |himn=បទនគររាជ<br>Nokoreach<br>(Majestaticzne Królestwò) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]</center> |kòd=KH |Internet=.kh |telefón=+855 |Premiéra=Hun Manet |Mònarcha=Norodom Sihamoni |aùtowi kòd=K }} '''Kambòdżô''' – państwò w [[Azjô|Azje]]. Stolëcznym gardã je [[Phnom Penh]]. Grańczi z trzema państwama: [[Tajlandiô|Tajlandią]] (długòsc grańcë 803 km), [[Laòs|Laòsã]] (541 km) i [[Wietnam|Wietnamã]] (930 km). Państwòwą religią je [[bùddizm]]. == Historiô == [[Òbrôzk:20171126 Angkor Wat 4712 DxO.jpg|lewo|mały|Swiãtnica [[Angkor Wat]]]]Krôj ten przez wiele lat béł stolëmnym imperium znónym jakno [[Khmersczé Imperium]]. W 1863 rokù Kambòdżô òsta protektoratã [[Francjô|Francësczi]]<ref name=":0">''[https://www.mfaic.gov.kh/en/pages/about%20cambodia#59247 About Cambodia]'' [online], www.mfaic.gov.kh [dost. 2026-09-07] ({{jãz.|en}}).</ref>, a pòstãpno w 1884 rokù sta sã òficjalną kòlonią. Dopiérze 9 lëstopadnika 1953 rokù krôj zwëskôł samòstójnotã<ref>''[https://www.mfaic.gov.kh/en/media/view/2024-11-09-news-the-71st-anniversary-of-national-independence-day--9-november-1953---9-november-2024--19-20-46 The 71st Anniversary of National Independence Day (9 November 1953 – 9 November 2024)]'' [online], www.mfaic.gov.kh [dost. 2026-09-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 1970 rokù Kambòdżô sta sã repùbliką, czedë premiéra [[Lon Nol]] przeprowadzył zôchwat na rząd. Òd 1975 do 1979 rokù panowa diktatura kòmunisticznëch [[Czerwiony Khmerowie|Czerwionëch Khmerów]] na przedze z [[Pòl Pòt|Pòl Pòtã]], jakô zamòrdowa kòl 2 milionów lëdzy<ref name=":1">''[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13006539 Cambodia country profile]'', „BBC News”, 7 łżëkwiata 2011 [dost. 2026-09-06] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pò sztërzech latach rządów òstelë rëmniãti z rządów na skùtk pòwstaniô wspiérónégò przez wietnamsczé wòjska<ref name=":0" /><ref name=":1" />. W latach 1992-1993 w Kambòdże dérowa mirowô misjô [[ÒZN]], w jaczi brelë ùdzél żôłnérze z rozmajitëch krajów, {{s|m.jin.}} z [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>''[https://untac.org/en/historia-stowarzyszenia/historia-untac/ Historia UNTAC – UNTAC Kambodża 1992-1993]'' [online] [dost. 2026-09-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 1993 òsta òdrestaùrowanô [[mònarchiô]], królã òstôł Norodom Sihanouk. Abdikòwôł òn ale w 2004, a pòstãpnym królã òstôł jegò syn [[Norodom Sihamoni]]<ref name=":1" />. == Geògrafiô == Kambòdżô leżi w pôłniowò-pòrénkowi Azje, grańczi z Tajlandią na zôpadze ë nordze, a Wietnamã na pòrénku ë pôłniowim pòrénku. Grańczi téż lądowò z Laòsã na nordowim pòrénku. Kambòdżô pòsôdô mòrsczi sztrąd nad [[Tajskô Hôwinga|Tajską Hôwingą]]. Nôtërnyma grańcama są górsczé pasma Dangrek na nordze a Kardamònowé Górë na pôłniowim zôpôdze. Do przédnëch przirodniczich atrakcjów nôleżą jezoro Tonle Sap a téż rzéczi [[Mekòng]] i Bassac. Kambòdżô je jednym òd nôbarzi lesëstëch krajów w regionie, równak defòrestacjô narôstô w alarmùjącym tempie<ref name=":2">''[https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Cambodia (11/08)]'' [online], Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. [dost. 2026-09-24] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna kraju wënosy 181 040 km². Brzegòwô liniô mô długòsc 440 km<ref>''[https://opendevelopmentcambodia.net/topics/marine-and-coastal-areas/ Marine and coastal areas]'' [online], Open Development Cambodia (ODC), 4 zélnika 2016 [dost. 2026-09-24] ({{jãz.|en}}).</ref>. W Kambòdże to dô tropikalny mónsunowi klimat. Deszczowi cząd dérëje òd czerwińca do rujana, a sëchi cząd òd smùtana do maja<ref name=":2" />. == Demògrafiô == [[Òbrôzk:Ołtarz buddyjski.JPG|lewo|mały|[[Bùddizm|Bùddijsczi]] wôłtôrz we swiãtnicë Wat Phnom w [[Phnom Penh]]]] W 2026 Kambòdżô mia 18 051 219 mieszkańców. Długòsc żëcégò kòl białków wënosy strzédno 73,7 rokù, dlô chłopów 68,4 – dlô òbù pëłców – 71,1. Mieskô pòpùlacjô Kambòdże to 4 862 929 òsób w 2026 (co je równé 26.9% całowny wielënë lëdztwa). Nôbarżi zalëdzonym gardã je Phnom Penh (2 261 055 lëdzy w 2025 rokù), na drëdżim placu je [[Siem Reap]] (352 948 mieszkańców). Gãstosc zalëdzeniégò kraju to 102 lëdzy na km²<ref>''[https://www.worldometers.info/demographics/cambodia-demographics/ Cambodia Demographics 2026 (Population, Age, Sex, Trends)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-09-21] ({{jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią je [[bùddizm]], w 2022 wëznôwało gò 93% lëdztwa, z czegò 95% bùddistów wëznôwô [[Therawada|bùddizm therawada]]. Wietnamsczi dzél pòpulacje w wikszoscë wëznôwô [[Mahajana|bùddizm Mahajanë]]. 7% lëdztwa wëznaje [[chrzescëjaństwò]], [[islam]], [[animizm]], [[bahajizm]], [[judajizm]], ë [[kaòdajizm]]<ref>U.S. Mission Cambodia, [https://web.archive.org/web/20260106205507/https://kh.usembassy.gov/2022-report-on-international-religious-freedom-cambodia/ ''2022 Report on International Religious Freedom: Cambodia – U.S. Embassy in Cambodia''], „U.S. Embassy in Cambodia”, 15 maja 2023 [dost. 2026-09-24] [zarchiwizowane z [https://kh.usembassy.gov/2022-report-on-international-religious-freedom-cambodia/ adresu] 2026-01-06] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Pòliticzny system == Kambòdżô je kònstitucyjną mònarchią, wódcą kraju òd 2004 je król Norodom Sihamoni<ref>''[https://recberlin.mfaic.gov.kh/en-us/his-majesty-king-norodom-sihamoni-king-of-cambodia His Majesty King Norodom Sihamoni, King of Cambodia]'' [online], Royal Embassy of Cambodia in Berlin [dost. 2026-09-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Szefã rządu je premiéra Hun Manet. W kraju je dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Nôrodnô Gromada ({{jãz.|km}} រដ្ឋសភា; 125 nôleżników welowónëch na piãclatną kadencjã<ref>[https://recberlin.mfaic.gov.kh/en-us/national-assembly-of-the-kingdom-of-cambodia ''The National Assembly of the Kingdom of Cambodia''] [online], Royal Embassy of Cambodia in Berlin [dost. 2026-09-26] ({{jãz.|en}}).</ref>) i Senat ({{jãz.|km}} ព្រឹទ្ធសភា; 62 nôleżników welowónëch na szesclatną kadencjã<ref>''[https://en.vietnamplus.vn/cambodia-announces-senate-elections-temporary-results-post280183.vnp Cambodia announces Senate election’s temporary results]'' [online], VietnamPlus, 29 gromicznika 2024 [dost. 2026-09-26] ({{jãz.|en}}).</ref>). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] g5rs2m3rgdsaqlvl2mzmbhu0rpyl2x0 0 7484 216103 201708 2026-09-30T19:39:07Z Iketsi 3254 Galeriô 216103 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk, Brama Zielona (WLZ14).JPG|mały|Zelonô Bróma w Gduńsku]] '''Zelonô Bróma''' – [[wòdnô bróma]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] kòl [[Mòtława|Mòtławë]], bùdowóné w latach 1564–1568. W tim môlu biwelë pòlsczi królowie. Terô tu je mùzeum. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gdansk widok z diabelskiego mlyna 03.jpg| Òbrôzk:635492 Zielona Brama (1).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wòdnô bróma]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] ciu50sm3i1lhncjnlpnpcecrrkkto6u 0 7489 216104 205089 2026-09-30T19:45:44Z Iketsi 3254 Galeriô 216104 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sneek NL Waterpoort.jpg|mały|]] '''Wòdnô bróma''' – biwô {[s|np.}} w [[Gduńsk]]u, [[Bróma|brómny]] bùdink, chtëren tu zamikô drogã do rzéczi [[Mòtława|Mòtławë]]. Je nią {[s|np.}} [[Zelonô Bróma w Gduńsku]] — to je barżi [[pałac]], ale pòd nim dołã mòże przejachac. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Green Gate in Gdańsk.jpg|[[Zelonô Bróma w Gduńsku]] Òbrôzk:2010-07-09-gdansk-by-RalfR-152.jpg|Wòdné brómë kòl [[Mòtława|Mòtławë]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] Òbrôzk:Antwerpen Stadhuis 2006-05-28.jpg| Òbrôzk:Tour des Arquets Cambrai 2.JPG| Òbrôzk:Wassertor am Bootshafen der Marineschule Flensburg-Mürwik (Flensborg-Mørvig 2010).jpg| Òbrôzk:Wismar Wassertor 2009-04-21 017.jpg| Òbrôzk:Amberg Stadtbrille.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dwiżnik]] * [[Mòst]] * [[Architektura]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Architektura]] rsrl0d820k6prii3o2jnug4jcfrmn6i 216105 216104 2026-09-30T19:46:00Z Iketsi 3254 { 216105 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sneek NL Waterpoort.jpg|mały|]] '''Wòdnô bróma''' – biwô {{s|np.}} w [[Gduńsk]]u, [[Bróma|brómny]] bùdink, chtëren tu zamikô drogã do rzéczi [[Mòtława|Mòtławë]]. Je nią {{s|np.}} [[Zelonô Bróma w Gduńsku]] — to je barżi [[pałac]], ale pòd nim dołã mòże przejachac. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Green Gate in Gdańsk.jpg|[[Zelonô Bróma w Gduńsku]] Òbrôzk:2010-07-09-gdansk-by-RalfR-152.jpg|Wòdné brómë kòl [[Mòtława|Mòtławë]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] Òbrôzk:Antwerpen Stadhuis 2006-05-28.jpg| Òbrôzk:Tour des Arquets Cambrai 2.JPG| Òbrôzk:Wassertor am Bootshafen der Marineschule Flensburg-Mürwik (Flensborg-Mørvig 2010).jpg| Òbrôzk:Wismar Wassertor 2009-04-21 017.jpg| Òbrôzk:Amberg Stadtbrille.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dwiżnik]] * [[Mòst]] * [[Architektura]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Architektura]] clbc83d68xo3fk7dr83uwdwn5jmatj6 0 7640 216240 208369 2026-09-30T22:26:54Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m.jin. → {{s|m.jin.}} 216240 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ryszard Kasyna (biskup).JPG|mały|Riszôrd Kasyna]] '''Riszôrd Kasyna''' ({{jãz.|pl}} ''Ryszard Kasyna'') – ùr. [[28 séwnika]] [[1957]] w Nowim Stawie kòl [[Malbórg|Malbòrga]]. W młodich latach òn ùcził sã m. jin.. w Malbòrgù. Òn sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w [[Gduńsk]]ù. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1982 rokù w katédrze w [[Òlëwa|Òlëwie]]. [[Marijën Kòscół w Gduńsku]] to je kòscół, w chtërnim òn béł jakno ksądz. Òd 2005 rokù òn béł biskùpã sufraganã archidiecezji gduńsczi. Òn je doktorã cywilnégò i kanonycznégò prawa. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “In veritate et caritate” (“W prôwdze i w miłoce”). Òd 2012 rokù òn je biskùpem òrdinariuszem w [[Pelplin|Pelplënie]]. Jakno biskùp òn biwôł w [[Żukòwò|Żukòwie]] ë tu je tôblëca {{s|m.jin.}} jemù na wdôr. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] * [[Katolëcczi Kòscół]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.youtube.com/watch?v=G5o3vBxlCBQ Swiónowò] * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkasyna.html Anielskòjãzëkòwi biogram] * [http://www.kkbids.episkopat.pl/uploaded/a41/Anamnesis41-4eAdaptacja.pdf kùltura] * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/331] * [http://ekai.pl/wydarzenia/polska/x61404/przychodze-by-byc-narzedziem-nowej-ewangelizacji/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kasyna Riszôrd}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] m3uc997wx4x4biiw5rvrss8k8cfmv3t 0 8149 216241 203728 2026-09-30T22:27:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216241 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PL1grosz1932.jpg|mały|1 [[grosz]] z 1932 rokù]] '''Wëdôwkòwi dëtk''' – [[mònéta]] ò môłi wôrtnoce. Wiele razy w państwie to je 1/100 pòjedinczi mònetë. W Pòlsce òd 1924 roku to je 1 [[grosz]] = 1/100 [[zł]], a np. w II swiatowi wòjnie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] béł 1 fenig. == Òbaczë téż == * [[Talôr]] * [[Eùro]] * [[Kasyno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] diyb3dwxctdrn3upkof0t5acmti0z7c 0 8212 216234 195647 2026-09-30T22:16:17Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216234 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Feretrum bow 2.jpg|mały|Òbraznicë – òbrôz sã kłóniô]] '''Òbraznik''' – jeden z chłopów, chtërny niosą [[òbrôz òd procesji]]. == Òbaczë téż == * [[Òbrôz òd procesji]] * [[Òbraznica]] * [[Maszka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=uqdmmC3YX08|tit=Òbraznicë – òbrôz sã kłóniô|archive=https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé zwëczi]] 0ph72wblmfmffcjv5tampzdmgsw7b63 0 8334 216090 215144 2026-09-30T18:45:32Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Architektura]] to [[Category:Bùdinczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216090 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lubomia, leśniczówka 789.jpg|mały|Lesyństwò – bùdink]] {{Jiné znaczënczi}} '''Lesyństwò''' – bùdink, w chtërnym mieszkô [[lesny]], ale je to téż sedzba [[Lesyństwò|lesyństwa]]. Dodóm lesnégò mòże miec znaczënk dlô turisticzi. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Lesyństwò (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Rëbackô chëcz]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Lesyństwò]] r36s67xr1uxtq0umiv63zwn21d4b41g 0 8348 216235 198311 2026-09-30T22:22:34Z Iketsi 3254 m.jin. → {{s|m.jin.}} 216235 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Brama Czluchowska w Chojnicach-przod.JPG|mały|Jedna z sedzbów Mùzeum]] '''Historëczno-Etnografné Mùzeum w Chònicach''' je jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1932 rokù. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z wielnyma kùlturalnyma twórcama {{s|m.jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu są wërobinë lëdowëch artistów, a {{s|m.jin.}} [[kaszëbsczi wësziwk]]. Sedzbą Mùzeum są stôré bùdinczi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://chojnicemuzeum.pl Domôcô starna Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz]] lvrbef5f71fk26yh2tkesb74074ahck 216236 216235 2026-09-30T22:23:07Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{Òficjalnô starna}} 216236 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Brama Czluchowska w Chojnicach-przod.JPG|mały|Jedna z sedzbów Mùzeum]] '''Historëczno-Etnografné Mùzeum w Chònicach''' je jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1932 rokù. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z wielnyma kùlturalnyma twórcama {{s|m.jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu są wërobinë lëdowëch artistów, a {{s|m.jin.}} [[kaszëbsczi wësziwk]]. Sedzbą Mùzeum są stôré bùdinczi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz]] ozoqo0yu8oxi45sof8gnzno6t9wpsui 0 8404 216226 165494 2026-09-30T22:14:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216226 wikitext text/x-wiki '''Tawãcëno''' – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] bcrlpho9sme0hq7bd6pbo0qn5al7ux6 216227 216226 2026-09-30T22:14:19Z Iketsi 3254 {{Wies infobox}} 216227 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Tawãcëno''' – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] iqkcdwxvumhb42unb4nkkn75sfv7jct 0 8410 216185 165554 2026-09-30T20:59:35Z Iketsi 3254 {{Wies infobox}} 216185 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Łebiéńc''' – wies w [[Gmina Wickò|gminie Wickò]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wickò]] o8cyux010ccq06k1n3wwflgve3kbqzh 0 8431 216228 198305 2026-09-30T22:14:36Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; (pòl. →({{jãz.|pl}} 216228 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Kòbùsewò''' ({{jãz.|pl}} ''Kobysewo'') – je kaszëbską wsą w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Przedkòwò|gminie Przedkòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/208 ''Kobusewo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] rn2e4sm3xw1lnybwhex9di2y3pnknc9 0 8580 216225 193473 2026-09-30T22:14:04Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216225 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arctostaphylos-uva-ursi.JPG|mały|Lékarskô błotnica]] '''Lékarskô błotnica''' (''Arctostaphylos uva-ursi'' (L.) Spreng.) – czerzk (roscëna) z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae'' Juss.). Òna roscë m. jin na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] s6kodo7gefz2d2h9he6npmya85ioa72 0 8601 216231 197085 2026-09-30T22:15:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216231 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:KhakiCambell.JPG|mały|Domôcô kaczka]] '''Domôcô kaczka''' (''Anas platyrhynchos f. domestica'') – wòdny ptôch z rodzëznë kaczkòwatëch. Òna pòchòdzy òd [[Strzënówka|strzënówczi]]. M. jin. [[Kaszëbi]] miéwają te kaczczi òd dôwnëch czasów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaczkòwaté]] 4dtiwdpyw71hgbjzc97hbas5ug49bop 0 8694 216026 215738 2026-09-30T15:35:38Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] 216026 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpińca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sz. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://web.archive.org/web/20260416133833/https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Chùrë]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] 628vhuozigj3db6cb2868f7bk9cl9e1 216034 216026 2026-09-30T15:38:27Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Rzeczë nazwóné òd òsób]] to [[Category:Patronat Jana Trepczika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216034 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpińca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefón Bieszk|Sz. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://web.archive.org/web/20260416133833/https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Chùrë]] [[Kategòrëjô:Patronat Jana Trepczika]] hit0eiez940ofrutv492qqewqq5ynvo 0 8714 216215 197822 2026-09-30T22:11:01Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216215 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Centrum Borska.jpg|mały|Bòrsk]] '''Bòrsk''' – wies w [[gmina Kôrsëno|gminie Kôrsëno]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/323 Borsk w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] jvemz6zkjld1so0qojp7kbf384qyysl 0 9243 216218 197612 2026-09-30T22:11:47Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}}; – to je → – ; {{Kòntrola}} 216218 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ammophila arenaria M1.jpg|mały|Zwëczajnô charztowina]] '''Zwëczajnô charztowina''' (''Ammophila arenaria'' (L.) Link.) – ôrt z rodzëznë ''Poaceae''. Òna rosce {{s|m.jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Poaceae|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://siedliska.gios.gov.pl/images/pliki_pdf/publikacje/pojedyncze_metodyki_dla_siedlisk/Nadmorskie-wrzosowiska-baynowe.pdf ''Ammophila arenaria'' s. 78 w Słowińsczim Nôrodnym Parkù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Poaceae]] gsi503ew1jenkjxhb3j1401hea78asj 0 9256 216091 202486 2026-09-30T18:45:33Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Architektura]] to [[Category:Bùdinczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216091 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sklep cejkovice.JPG|mały|Sklep]] '''Sklep''' – to je nôniższi [[szos]] [[bùdink]]ù. Òn je dzélowò abò czësto pòdzemny. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] gmqlvaatcm3hw46a4yqdfvja4fsgqty 0 9326 216207 213455 2026-09-30T22:03:34Z Iketsi 3254 m.jin.→{{s|m.jin.}}; – to je → – ;{{Kòntrola}} 216207 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Corvus cornix -Berlin, Germany-8.jpg|mały|Warna]] [[Òbrôzk:Clamator glandarius MHNT.ZOO.2010.11.152.2.jpg|mały|''Clamator glandarius'' + ''Corvus cornix'']] '''Warna''' abò '''gapa''' (''Corvus cornix'') – ôrt strzédnégò ptôcha z rodzëznë krëkòwatich (''Corvidae''). Òna mòże bëc wanożnô, a żëje {{s|m.jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. [[Kaszëbi]] kòl [[Bôłt|Bôłtë]] zakłôdalë [[klepce]] na warnë. == Przësłowié == * ''Gapa gapie òka nie wëdrapie.'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Krëkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krëkòwaté]] evjwq4szjtbjh26b6dl38dmy1gdxjlq 0 9365 215997 208945 2026-09-30T13:12:14Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Wëdarzenia w Gduńskù]] 215997 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Żaglowa 11 (AMBEREXPO) Baltexpo 2013.JPG|mały|Baltexpo 2013 w Centróm AMBEREXPO w [[Gduńsk]]ù]] '''Baltexpo''' – pòzwa nôwikszëch w Pòlsce [[Tôrg|tôrgów]], chtërne tikają są mòrsczi branżë. * 2025 – [[7 pazdzérznika|7]] do [[9 pazdzérznika]]<ref>https://baltexpo.eu/konferencja-2025/</ref><ref>https://baltexpo.eu/wystawcy-2025/</ref> * 2027 – [[5 pazdzérznika|5]] do [[7 pazdzérznika]]<ref>https://expo-24.pl/targi/baltexpo-24/</ref>. == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Tôrg]] * [[Gduńsk]] === Jiné tôrdżi === {{#categorytree:Tôrdżi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tôrdżi]] [[Kategòrëjô:Wëdarzenia w Gduńskù]] 2v7gevc2fjgjjozrcjk357ccvsubzrv 216246 215997 2026-10-01T04:30:07Z Iketsi 3254 Dofùlowanié 216246 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Żaglowa 11 (AMBEREXPO) Baltexpo 2013.JPG|mały|Baltexpo 2013 w Centróm AMBEREXPO w [[Gduńsk]]ù]] '''Baltexpo''' ({{S|P.T.}} {{Jãz.|pl}} ''Międzynarodowe Targi Morskie i Militarne BALTEXPO'') – pòzwa nôwikszëch w Pòlsce [[Tôrg|tôrgów]], chtërne tikają są mòrsczi branżë. * 2019 (XX) – [[9 séwnika|9]] do [[11 séwnika]]<ref>https://umg.edu.pl/kalendarz/2019/uniwersytet-morski-w-gdyni-na-baltexpo-2019</ref><ref>https://baltexpo.ztw.pl/uploads/PROGRAM%20BALTEXPO%206.09.2019.pdf</ref><ref>https://baltexpo.ztw.pl/index.php?page=tematyka-baltexpo</ref><ref>https://baltexpo.ztw.pl/uploads/lista%20wystawco%CC%81w%20do%20katalogu_nowe.pdf</ref><ref>https://baltexpo.ztw.pl/uploads/folder%20BALTEXPO%20pl.pdf</ref> * 2021 (XXI) – [[6 séwnika|6]] do [[8 séwnika]]<ref>https://www.portalmorski.pl/inne/49236-baltexpo-2021-wyjatkowe-targi-i-zlote-kotwice</ref> * 2023 (XXII) – [[10 pazdzérznika|10]] do [[12 pazdzérznika]]<ref>https://wimio.pg.edu.pl/aktualnosci/2023-10/wimio-i-pg-na-baltexpo-2023</ref> * 2025 (XXIII) – [[7 pazdzérznika|7]] do [[9 pazdzérznika]]<ref>https://baltexpo.eu/konferencja-2025/</ref><ref>https://baltexpo.eu/wystawcy-2025/</ref> * 2027 (XXIV) – [[5 pazdzérznika|5]] do [[7 pazdzérznika]]<ref>https://expo-24.pl/targi/baltexpo-24/</ref>. {{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-10-10|Nastãpnô=+2 lata}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Tôrg]] * [[Gduńsk]] |col2= === Tôrdżi === {{#categorytree:Tôrdżi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tôrdżi]] [[Kategòrëjô:Wëdarzenia w Gduńskù]] 7mauq2ls5lvj2id8r92r5xzqs171dtk 0 9373 215992 215986 2026-09-30T13:02:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 215992 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dariusz Mikulski Piotr Michna.jpg|mały|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika – kòscół]] [[Òbrôzk:Brosen jarmark dominikanski 2006.jpg|mały|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika w 2006 rokù]] '''Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika''' – cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w [[zélnik]]ù w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. [[Kaszëbi]] mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mtgsa.com.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] g3508fhkektimbxvkbyis5vwlk1fec8 215995 215992 2026-09-30T13:08:40Z Iketsi 3254 Galeriô 215995 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|mały|]] '''Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika''' – cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w [[zélnik]]ù w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. [[Kaszëbi]] mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dariusz Mikulski Piotr Michna.jpg|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika – kòscół Òbrôzk:2004 08 09 143727 Jarmark 1.jpeg|w 2004 rokù Òbrôzk:Brosen jarmark dominikanski 2006.jpg|w 2006 rokù Òbrôzk:Gdansk Ulica Swietego Ducha.jpg|w 2008 rokù Òbrôzk:Koguty - jarmark dominikański 2010.jpg|w 2010 rokù Òbrôzk:20230722MG 034.jpg|w 2023 rokù </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Wëdarzenia === {{#categorytree:Wëdarzenia|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mtgsa.com.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] 0adw3xz5efwnw2ig20mh4iosqzi7cu2 215996 215995 2026-09-30T13:10:39Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Wëdarzenia]] 215996 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|mały|]] '''Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika''' – cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w [[zélnik]]ù w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. [[Kaszëbi]] mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dariusz Mikulski Piotr Michna.jpg|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika – kòscół Òbrôzk:2004 08 09 143727 Jarmark 1.jpeg|w 2004 rokù Òbrôzk:Brosen jarmark dominikanski 2006.jpg|w 2006 rokù Òbrôzk:Gdansk Ulica Swietego Ducha.jpg|w 2008 rokù Òbrôzk:Koguty - jarmark dominikański 2010.jpg|w 2010 rokù Òbrôzk:20230722MG 034.jpg|w 2023 rokù </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Wëdarzenia === {{#categorytree:Wëdarzenia|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mtgsa.com.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] rded4ixtv8jlp1bjtdcuva4icgvyqk7 215998 215996 2026-09-30T13:12:29Z Iketsi 3254 kat. 215998 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|mały|]] '''Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika''' – cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w [[zélnik]]ù w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. [[Kaszëbi]] mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dariusz Mikulski Piotr Michna.jpg|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika – kòscół Òbrôzk:2004 08 09 143727 Jarmark 1.jpeg|w 2004 rokù Òbrôzk:Brosen jarmark dominikanski 2006.jpg|w 2006 rokù Òbrôzk:Gdansk Ulica Swietego Ducha.jpg|w 2008 rokù Òbrôzk:Koguty - jarmark dominikański 2010.jpg|w 2010 rokù Òbrôzk:20230722MG 034.jpg|w 2023 rokù </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Wëdarzenia === {{#categorytree:Wëdarzenia|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mtgsa.com.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdarzenia w Gduńskù]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] ppqhsnsyzvn9gprffic593dhgh821p8 216245 215998 2026-10-01T04:09:01Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 216245 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|mały|]] '''Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika''' – cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w [[zélnik]]ù w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. [[Kaszëbi]] mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dariusz Mikulski Piotr Michna.jpg|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika – kòscół Òbrôzk:2004 08 09 143727 Jarmark 1.jpeg|w 2004 rokù Òbrôzk:Brosen jarmark dominikanski 2006.jpg|w 2006 rokù Òbrôzk:Gdansk Ulica Swietego Ducha.jpg|w 2008 rokù Òbrôzk:Koguty - jarmark dominikański 2010.jpg|w 2010 rokù Òbrôzk:20230722MG 034.jpg|w 2023 rokù </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gduńsk]] * [[I Pomorski Festiwal Zespołów Ludowych „Gdańsk Folklorem Malowany”]]<ref>https://folk.pomorzekultury.pl/2026/08/07/8-9-08-pomorski-festiwal-zespolow-ludowych/</ref><ref>https://pulsgdanska.pl/kultura/gdansk-opanowal-folklor-takiego-wydarzenia-podczas-jarmarku-jeszcze-nie-bylo/sC9q6ys91nywlANaeMWu</ref><ref>https://pomorskie.eu/bogactwo-lokalnych-produktow-rekodziela-i-tradycji-odkryj-nasz-region-na-uliczce-pomorskiej/</ref><ref>https://kaszuby24.pl/pomorski-festiwal-zespolow-ludowych-w-gdansku-kaszubskie-zespoly-wystapia-przy-u/</ref><ref>https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/85334_zespoly-z-pow-kartuskiego-powalcza-o-zwyciestwo-na-jarmarku-sw-dominika.html</ref> |col2= === Wëdarzenia === {{#categorytree:Wëdarzenia|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mtgsa.com.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdarzenia w Gduńskù]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] bx2qs08wbkgiu739gsvxamch0pliux2 0 9461 216086 198629 2026-09-30T18:41:21Z Iketsi 3254 Galeriô 216086 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościół Chrystusa Króla w Toruniu1.jpg|mały|]] '''Zwònica''' – bùdowniô abò ji dzél, w chtërny są zawieszoné [[zwón|zwònë]]. Òna mòże miec kòscelny (np. zwònicë przë kòscołach) abò swiecczi charakter ({{s|np.}} rôtëszowi wieżë). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sianowo - dzwonnica.JPG|Zwònica przë kòscele w [[Swiónowò|Swiónowie]] Òbrôzk:Muzeum dřevěného porculánu v Držkové - kopie zvonice z Vlčkové.JPG| Òbrôzk:Tarnowskie Góry Dzwonnica Gwarków 02.jpg| Òbrôzk:Alpuyeca.jpg| Òbrôzk:Leaning Tower of Pisa.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] nbay92hxv9vn1ez7bvf5ajju46cl3x4 0 9520 216205 198261 2026-09-30T22:02:59Z Iketsi 3254 (pòl. →({{jãz.|pl}} ; (łac. →({{jãz.|la}} ; – to je → – 216205 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Platinum crystals.jpg|mały|Platëna]] '''Platëna''' abò '''platina''' ({{jãz.|la}} ''Platinum') – [[chemiczny pierwiôstk]], metal. * Symbòl: Pt * Lëczba atomòwô: 78 * Temperatura topnieniô: 1768.3 °C * Atomòwô masa 195.078 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] ({{jãz.|pl}} Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140919041906/http://bip.gum.gov.pl/pl/bip/okregowe_urzedy_probiercze/oup_warszawa/tabele_cech_probierczych/tcp_od_2012] {{Cządowi_ùstôw_pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] 3pzx48vy3eh0s1nqnstwnh6cq4v27b7 0 10107 216233 197651 2026-09-30T22:15:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216233 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ceintures.jpg|mały|Spionczi z dwùma pchajkama]] '''Spionk''' – je kòl pasa i mô spinac dwa jegò kùnce ze sobą (czasã z jinym pasem). M. jin. [[Kaszëbi]] rôd gò mają. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Pasë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pasë]] 189k0mj8oqvndjxtgvzux6brqvfuawc 0 10677 216221 206356 2026-09-30T22:13:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m. jin.→{{s|m. jin.}} 216221 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A blacksmith at work.jpg|mały|Kòwôl]] '''Kòwôl''' – zajimô sã robieniém rzeczi z metalu np. seczerów. == Rozmajitoscë == Czedës {{s|m. jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òni bëlë achtniony. Dzysô kòwôl je tu dosc zabôczonym warkã. [[Kaszëbi]] gôdelë: ”Kòwôl kładze na noc dwa [[Żelazło|żelazła]] na krziż, żebë [[diôbeł]] nie wlôzł do kùzni.” == Lëteratura == * [[Agùstin Chrabkòwsczi]]: Jak jô béł bògati. Banino 2007, s. 115. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, s. 221. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Warczi]] lj8jlx31ylhb02taw7ukotjr7ee1wha 0 10771 216222 196401 2026-09-30T22:13:09Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216222 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tyłowo - church 05.jpg|mały|Tëłowsczi kòscół]] '''Tëłowò''' – wies w gminie [[Krokòwò]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] q16t8hrd5he5yakjs8k53xrwlwv3r7v 0 10814 216229 194015 2026-09-30T22:14:44Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216229 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pila tarczowa RB (cropped).jpg|mały|]] '''Krézżôga''' – maszina do cãcégò drewna abò np. betonu przë pòmòcë żôdżi, a je nią òkrãgłô zãbòwatô tôrcz. Nëkô jã zwiksza elektriszi mòtor. == Òbaczë téż == * [[Rãcznô żôga]] * [[Żôgòwinë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Elektromechanika]] k0e5klrxhni8oxp9f729amr6q2i42cv 0 11009 216094 212236 2026-09-30T18:47:34Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Architektura]] to [[Category:Bùdinczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216094 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] 81yzys0nqkgob7o4jleg4ojvebbuvau 0 11034 216187 194789 2026-09-30T21:44:13Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Lód]] 216187 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Parque estatal Chugach, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-22, DD 60.jpg|mały|Lodofôłt]] '''Lodofôłt''' abò '''lodówc''' – to je masa lodu, chtërna pòmału płënie, a je z przesztôłceniô pòsôdów wiecznégò sniegù. Z niegò mòże wëchôdac [[lodowcowi jãzór]]. [[Òbrôzk:155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|1000px|center|mały|Lodofôłt]] == Òbaczë téż == * [[Lód]] * [[Firn]] * [[Diôbli kam]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Glacjologiô]] lcjjgkj7mihc2xz9uqry33grh65knf9 0 11340 215991 205052 2026-09-30T13:01:41Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 215991 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Frãcëszk Lange''' ({{jãz.|pl}} Franciszek Lange) – (ùr. [[13 gòdnika]] [[1857]] rokù w [[Domôtowò|Domôtowie]] – ùm. [[23 lëpińca]] [[1914]] rokù w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]]) ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1885 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w [[Kòscół Swiãtégò Jozafata|Kòscele Swiãtégò Jozafata]]. Biwało tak, że òn gôdôł przë Mszë sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]] w Chicagò pò kaszëbskù. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, s. 33 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://liturgicalcenter.org/media/parish_pdf/CHI/chi-33.5.pdf s. 4 (pò pòlskù)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lange Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 8xhlc8lbar8kjcvqsp7axex0w8erxlg 0 11482 216182 194549 2026-09-30T20:34:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216182 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Zygmunt_Florenty_Wroblewski_Polish_physicist.jpg|mały|Zygmunt Wróblewski]] '''Zygmunt Wróblewszczi''' – Urodzëł sã 28 rujana 1845 rokù w Grodnie – polsczi fizëk członek akademii Ùmiejętnosce. Òd 1880 rokù òstôł profesora Ùniwersytet Jagielońsczégò. Òn znalazł kaskadowo metoda skroplonia gazów.Òn sztuderowôł w Kijowie, jednako òn je przerwôł czedë miôł 18 latów,bò przëstopiôł do do Powstanigò Styczniowégò. W końcu òn zamieszkôł w Krakowie.W Krakowie òn zajãł sã skropleniem gazów. Wëznaczôł sã kryticznë temperaturë temperature szeregù gazów w tim parametre ktyticzi dlô [[wodorù]]. W rokù 1882 jakò pierwszi wëtwôrził [[klatrat]] [[dwutlenku węgla]] i baderôwôł jegò własnosce. Tede òn spôtkôł arola Òlszewszégò – chemika i i profesora Ùniwersytet Jagielońsczégò – z nim òn dôkònônoł w 1883 rokù pierszégò na swiece skroplenia tlenu i azotu co béło wiôldżim wëdarzeniem na swiece. Pòzni òni oba zestalele tagże dwutklene wãgla i alkoholu.Òni do tèg‘ò użële [[kaskadowi]] [[metode]]skraplania. Gazów pòd zmniejszonëm ciśnieniem. Wróblewszczi ùmarł wczesno czedë miôł 43 lata, miôł tragicznë wypadek, w laboratorium bò rôzlôł sobie na òbleczënie zawartość lômpë naftowi. Decëzeją Midzënarodowégò Ùni Astronomiczni w 1976 rokù mionem Zygmuta Wróblewsczégò òstôł krater Wróblewszegò na Ksãżëcu Zachòwôł sã blt nôdpolonë biurka razã z przemocówenë resztkoma lãmpe naftowi przechòwonë w [[Uniersytet jagieloński|Ùniwersytet Jagielońsczégò] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografia == * m. M. Kucharski, Zygmunt Florenty Wróblewski. Szkic o życiu i twórczości, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków * A. Hrynkiewicz, A. Szytuła, Stulecie skroplenia składników powietrza, "Postępy Fizyki", nr 36 (1), 41 (1985) * Karolina Grodziska-Ożóg Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803–1939) wyd. II Wydawnictwo Literackie Kraków 1987 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://hint.org.pl/itd=n77 Katalog HINT — Prace Zygmunta Wróblewskiego dostępne w Sieci] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fizëka]] mstgi6wzdhuztxubj4mylhy2228i3r5 0 11524 216216 212211 2026-09-30T22:11:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216216 wikitext text/x-wiki {{Nobel|Nôdgroda=Chemijô|Rok=1911}} {{Nobel|Nôdgroda=Fizyka|Rok=1903}} [[Òbrôzk:Marie Curie Tekniska museet.jpg|mały|Mariô Skłodowskô-Curie, rok 1900]] '''Mariô Saloma Skłodowskô-Curie''' ({{jãz.|pl}} ''Maria Skłodowska-Curie'', {{jãz.|fr}} ''Marie Curie'' abò ''Madame Curie'', ùr. 7 [[Lëstopadnik|lëst]]. [[1867]] w [[Warszawa|Warszawie]] – ùm. 4 [[lëpińc]]a [[1934]] we Francji) – stolemnô pòlskô-francëskô ùczała; badérka [[fizyka|fizyczi]], [[Chemijô|chemii]], radioaktiwnoscë; dwa razë noblëstka. Mariô bëła pierszą białką, chtërna dobëła [[Nôdgroda_Nobla|nôdgrodë Nobla]] na swiece, pierszą òsobą z blós 4 na swiece, chtërna dobëła nôdgrodã Nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w 2 apartnëch òbrëmiach dokładnëch ùczbów. <br>Bëła téż pierszą białką-profesórką na [[Sorbóna|Sorbónie]] i pierszą białką we Francji, chtërna pò smiercë spòczëła za zasłëdżi w parisczim Panteònie. Ùrodzëła sã w Zeńdzeniowi Warszawie pòd zôbòrã rusczim. Ji starszi bëlë ùbòdżëma szlachcicama ë szkòlnyma. Ji òjc, Władisłôw herbù Dołãga, bëł bezwiarniką, szkòlnym matematiczi ë fizyczi ë téż direktórã 2 gbùrsczich gimnazjów. Ji mëma, Barnisłôwa z dodoma Boguskô herbù Topór, bëła katolëczką ë prowadniczką warszawsczi płôce dlô dzéwczãt. Ji sostrë ë bracia òstëlë lékôrzama ë szkòlnyma. Czej Mariô bëłô môłô, ji ùmiłotonô sostra Zofiô ùmarła na tifus, pò czim ùmarła téż ji mëma na sëchòtë. Mariô dostała wiôlgą depresje, òstała sã bezwiarniczką ë pòswãcëła sã ùczbóm. Mario chcała sã ùczëc, le w rusczim zôbòrze bëł zakôz ùczbë na ùniwersytece dlô pòlsczich białk. Ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim Lôtającym Ùniwersytece, gdze pòznôła ruszczich badérów, jaknò szkòlôka [[Dmitrij Mendelejew|Mendelejewa]] i szkòlôka Bunsena, chtërni ji ùczëlë chemiczny analizë. Mariô przecygnãła do [[Francëjô|Francji]] do [[Pariz]]a w 1890 z sostrą Barnisłôwą, abë sztudérowac na Sorbónie. Zamieszkôlë w Parizu, gdze Mariô òżeniła sã z francësczim chłopã, znônim fizykã i badérã piezoelektricznoscë, Pierrã Curie. Miëlë 2 córczi: Jiréna Joliot-Curie (téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii) i Eve Curie. We Francji Mariô dowiedzëła sã ò parmieniowaniu pierwiôstka ùranu, badérowanégò bez Henriégò Bacquerele. Ji chłop Pierre z jegò bratã Jacquesã Curie ùsôdzył baro dokłôdny, elektriczny pòmiernik. Mariô, chtërna miała nót dobëc temã do ji dochtorsczi tezë na Sorbónie, z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parmienienie [[Ùran_(pierwiôstk)|ùranu]] we dodomù i w stôri, lékarsczi szopie na ùniwersytece, bò ni miała labòratorium. Mariô badérowała ''pechblende'', zort zemi, w chtërny je ùran, i w rokù 1898 dzãka temù òdkrëła 2 nieznóné, radioaktiwné pierwiôstczi: [[Pòlón]] i [[Rôd]]. Mionowała pòlón na czesc Pòlsczi, a rôd – radiùm, bò ''radiacjô'' pò łacyńskù to parmienienie. Mariô ùsôdzyła téż słowò "radioaktiwnosc". Za ji badérowania Mariô dobëła nôdgrodã Nobla z fizyczi razã z ji chłopã Pierre i Henri Bacquerelem w 1903. W 1911 dobëła téż nôdgrodã Nobla z chemii. Pierre ùmarł tragiczno w wëpôdkù na parisczi szasë w rokù 1906. Mariô erbowała katédre Pierre'a na Sorbónie i bez to bëła pierszô białką-profesórką wëkładającą na Sorbónie. W pierszi swiatowi wòjnie Mariô robiła w leczeniù chòrëch z radioaktiwnim permenieniã i w mediczny radiolodżi. Ji córka Jiréna téż badérowała chemie i jaknò drëga białka na swiece (pò mëmie) dobëła nôdgrodã Nobla z chemii za òdkrëce jinni radioaktiwnoscë. Mariô dobëła téż francësczi Noblëwi Order Ledżi i przëznôwóné noblëwé doktoratë na ùniwersytetach i pòlitechnikach w Pòlsce. Mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chòrowac, tracëc słëch i wezrok, i ùmarła w 1934 r. w sanatorium Passy we Francëji na jãdzé anemije i téż pòparminiennô chòrobë, chtërna dobëła bez côłké żëcé badérowania radioaktiwnoscë. Pò smiercë Mariô i Pierre Curie òstalë ùnoblëwowóni w ùczbach i w kùlturze na swiece. Jednostka fizyczna mionowana ''Curie'' (CI) to je lëczba radioaktiwnoscë. W rokù 1946 nowo òdkrëty [[pierwiôstk]] [[Czur]] z lëczbą atomòwą 96 dostôł miono Curium (Cm) dlô pamiãcë Marii i Pierra. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Curieosity_marie_curie_2456753.jpg|Mariô na Sorbónie w Parizù (1890) Òbrôzk:Pierre_and_Marie_Curie.jpg|Mariô i Pierre w labòratorium Òbrôzk:Irene_and_Marie_Curie_1925.jpg|Córka Jiréna i mëma Mariô w labòratorium </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wisława Szymborska]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Białczi]] [[Kategòrëjô:Ùczba]] [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] 4jwwak7oewuanzy139zfea8ar020qkm 0 11550 216239 210766 2026-09-30T22:25:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 216239 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Anita Włodarczyk (POL) Rio2016.jpg|mały|Anita Włodarczyk (2016)]] '''Anita Włodarczyk''' (ùr. [[8 zélnika]] [[1985]] rokù) – [[Pòlskô|pòlskô]] letkòatlétka (szmërgniãcé mlotã). Dwùkrotnô méstrzëni jigrzisk òlimpijsczich ([[2012]], [[2016]]), sztërëkrotnô méstrzëni mésterstwów swiata ([[2009]], [[2013]], [[2015]], [[2017]]), sztërëkrotnô méstrzëni mésterstwów Europy ([[2012]], [[2014]], [[2016]], [[2018]]). Anita Włodarczyk ùrodza sã w Rawiczù. Wychòwëwôła sã w spòrtòwi rodzënie. W 2017 òstôła wybrôna Sportowcã Rokù 2016 w plebiscycie Przeglądu Spòrtowègò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Włodarczyk, Anita}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi òlimpijczicë]] f796r0fxeu08lz0h0eeh4nxv7556l3e 0 11571 216097 213586 2026-09-30T18:56:41Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kòsowò| ]] 216097 wikitext text/x-wiki {{Jiné znaczënczi}} {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòsowa|gwôsné miono=Republika e Kosovës<br> Република Косово|fana=Flag of Kosovo.svg|miono-genitiw=Kòsowa|herb=Emblem of the Republic of Kosovo.svg|himn=[[Himn Repùbliczi Kòsowa|Himni i Republikës së Kosovës]] (Himn Repùbliczi Kòsowa)|na karce=Europe-Republic of Kosovo.svg|jãzëk=[[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]]|stolëca=Prisztina|fòrma państwa=parlamentarnô repùblika|Prezydeńt=Albulena Haxhiu (p.ò.)|Premiéra=Albin Kurti|wiéchrzëzna=10.908|procent-wòdë=|rok=2011|lëdztwò=1.907.592|dëtk=[[euro]]|kòd dëtka=(EUR)|czasowô cona=+2|kòd=XK|Internet=.xk|aùtowi kòd=RKS|telefón=+383 }} '''Kòsowò''' ({{jãz.|sq}} Republika e Kosovës, Kosova, ''Kosovë'', {{jãz.|sr}} Република Косово) – dzélowò ùznóné państwò w pôłniowi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Jegò stolëcą i nôwikszim gardã je [[Prisztina]] a historëczną stolëcą – gard [[Prizren]]. == Midzënôrodné ùznanié == Zamieszkóné w wikszoscë przez Albańczików Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd [[Serbskô|Serbsczi]] w 2008 rokù, po kòsowsczi wòjnie. Jegò samòstójnotã ùznało 102 ze 193 państwów nôleżącëch do [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|ÒZN]], w tim [[Pòlskô]]. Samòstójnotë Kòsowa nie ùznôwô Serbiô, chtërna wcyg ùwôżô je za swòje teritorium ò pòzwie Kòsowò i Metochiô (serb. Косово и Метохија). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pristina_photo_montage_2013.png|[[Prisztina]] Òbrôzk:Manastir_Visoki_Dečani_(Манастир_Високи_Дечани)_-_by_Pudelek..jpg|Mònastér Visoki Dečani Òbrôzk:Palacio_de_Juventud_y_Deportes,_Pristina,_Kosovo,_2014-04-16,_DD_21.JPG|Pałac Spòrtu, Prisztina Òbrôzk:Puente_de_Piedra,_Prizren,_Kosovo,_2014-04-16,_DD_13.JPG|Mòst w Prizrenie </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kòsowò (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Kòsowò je serbsczé]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòsowò| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] nhxbbbjvi5p3nfmtm48nrfitexhl1pe 216098 216097 2026-09-30T18:58:30Z Iketsi 3254 {{Apartny artikel|Kòsowò je serbsczé}} 216098 wikitext text/x-wiki {{Jiné znaczënczi}} {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòsowa|gwôsné miono=Republika e Kosovës<br> Република Косово|fana=Flag of Kosovo.svg|miono-genitiw=Kòsowa|herb=Emblem of the Republic of Kosovo.svg|himn=[[Himn Repùbliczi Kòsowa|Himni i Republikës së Kosovës]] (Himn Repùbliczi Kòsowa)|na karce=Europe-Republic of Kosovo.svg|jãzëk=[[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]]|stolëca=Prisztina|fòrma państwa=parlamentarnô repùblika|Prezydeńt=Albulena Haxhiu (p.ò.)|Premiéra=Albin Kurti|wiéchrzëzna=10.908|procent-wòdë=|rok=2011|lëdztwò=1.907.592|dëtk=[[euro]]|kòd dëtka=(EUR)|czasowô cona=+2|kòd=XK|Internet=.xk|aùtowi kòd=RKS|telefón=+383 }} '''Kòsowò''' ({{jãz.|sq}} Republika e Kosovës, Kosova, ''Kosovë'', {{jãz.|sr}} Република Косово) – [[Kòsowò je serbsczé|dzélowò ùznóné]] państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Jegò stolëcą i nôwikszim gardã je [[Prisztina]] a historëczną stolëcą – gard [[Prizren]]. == Midzënôrodné ùznanié == {{Apartny artikel|Kòsowò je serbsczé}} Zamieszkóné w wikszoscë przez Albańczików Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd [[Serbiô|Serbsczi]] w 2008 rokù, po kòsowsczi wòjnie. Jegò samòstójnotã ùznało 102 ze 193 państwów nôleżącëch do [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|ÒZN]], w tim [[Pòlskô]]. Samòstójnotë Kòsowa nie ùznôwô Serbiô, chtërna wcyg ùwôżô je za swòje teritorium ò pòzwie Kòsowò i Metochiô (serb. Косово и Метохија). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pristina_photo_montage_2013.png|[[Prisztina]] Òbrôzk:Manastir_Visoki_Dečani_(Манастир_Високи_Дечани)_-_by_Pudelek..jpg|Mònastér Visoki Dečani Òbrôzk:Palacio_de_Juventud_y_Deportes,_Pristina,_Kosovo,_2014-04-16,_DD_21.JPG|Pałac Spòrtu, Prisztina Òbrôzk:Puente_de_Piedra,_Prizren,_Kosovo,_2014-04-16,_DD_13.JPG|Mòst w Prizrenie </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kòsowò (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Kòsowò je serbsczé]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòsowò| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] s34jrpq2lnji6gtvjhtykq2qmjpunvz 0 11957 216186 215896 2026-09-30T21:32:06Z Iketsi 3254 Pòlskojãzëkòwi logòtip „Wszëtkò dlô Gduńska” 216186 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wszystko dla Gdańska logo.png|mały|Pòlskojãzëkòwi logòtip „Wszëtkò dlô Gduńska”]] '''Wszëtkò dlô Gduńska''' ('''WdG''') ({{jãz.|pl}} ''Wszystko dla Gdańska'') – pòliticzné karno z sëdzëbą we [[Gduńsk|Gduńskù]]. == Historjô == Karno Wszëtkò dlô Gduńska mióło ùsôdzënié w 2018 przez bùrméstera Paweła Adamowicza. W tim samim rokù òdczas samòrządnich wëbòrów 2018 karno wëstôwiło kandidatów do gardowéj radzëznë ë Paweła Adamowicza na bùrméstera. Òbczas drëdżij tërë nen kandidat miół dobëté z 64,8%. 22 stëcznika 2019 pò zabójstwié bùrméstera Adamowicza ògłoszono kandydaturã Aleksanrdë Dulkiewicz w wëbòrach 3 stëmiannika 2019 chtëra mióła dobëté z 82,2% pòparcé. == Strukturô ë aktiwistë == === Òrganizacjô === W skład władz karna wchodzą 3 òrganë: Zarząd (reprézénatcjô), Radzëznô (nadzór), ë Komisjô Réwizijnô (nadzór), na czele stoji Przédnik. === Władze gardu === ==== Bùrméstrë ==== [[Òbrôzk:Paweł Adamowicz prezydent miasta 2018.jpg|mały|Paweł Adamowicz – bùrméster Gduńska 1998–2019 (z WdG 2018–2019)]] {| class="wikitable" |+ !Miono Nôzwëskò !òd !do |- |[[Paweł Adamòwicz|Paweł Adamowicz]] |26 rujana 1998 |14 stëcznika 2019 |- |[[Aleksandra Dulkiewicz]] |11 marca 2019 |pełni fùnkcjã |} ==== Vicebùrméstrë ==== [[Òbrôzk:Piotr Grzelak.JPG|mały|Piotr Grzelak – przédnik WdG]] {| class="wikitable" |+ !Miono Nôzwëskò !òd !do |- |[[Aleksandra Dulkiewicz]] |20 strëmiannika 2017 |14 stëcznika 2019 |- |[[Piotr Kowalczuk]] |11 gòdnika 2014 |9 smùtana 2020 |- |[[Piotr Grzelak]] |1 stëcznika 2015 |pełni fùnkcjã |} ==== Radzëni ==== {| class="wikitable" |+ !Miono Nôzwëskò !òd !do |- |Beata Dunajewska |2 grudnia 2010 |pełni fùnkcjã |- |Teresa Wasilewska |29 stycznia 2015 |pełni fùnkcjã |- |Andrzej Stelmasiewicz |19 listopada 2018 |pełni fùnkcjã |- |Piotr Dzik |2002 |pełni fùnkcjã |- |Wojciech Błaszkowski |2006 |pełni fùnkcjã |- |Katarzyna Czerniewska |22 listopada 2018 |pełni fùnkcjã |- |Bogdan Oleszek |1998 |pełni fùnkcjã |} == Koalicjô w Radzëznié Gardu Gduńska == [[Òbrôzk:Poland Gdansk Parliament 2018.svg|mały|Skład Radzëznë 2018–2023<br>KO – żółti<br>PiS – mòdri<br>WdG – czerwòni]] 17 gòdnika 2018 w Ùrzãdzé Gardu Gduńska mióła pòdpisône "Deklaracjô ò koòpòracji dlô miészczanék ë miészkańców Gduńska" ({{jãz.|pl}} ''„Deklaracji o współpracy dla mieszkanek i mieszkańców Gdańska”''), midzë karnã Wszëtkò dlô Gduńska ë Òbòwôtélską Koalicją (KO). Deklaracjô je céchã midzë karnã WdG ë KO w Radzëznié. Na céch koòpòracji Paweł Adamowicz pòwółał na sztelã vicebùrméstra Piotra Borawsczégò, radzëzniégò KO. == Politëczné mëslë == Wiele nôleżników karna bëło czëdës nôleżnikamë PO. Karno pòarło kandidatów Eùropejsczéj Koalicji w wëbòrach do Eùropejsczégò Parlamentù 2019, w tim kandidaturã Magdaleny Admowicz. Pòparcé òtrzimôł téż Piotr Adamowicz w wëbòrach do pòlsczégò parlamentù 2019. Òdczas czérwcòwich wëbòrrów prezidencczich 2020 karno zbierało pòdpisë dlô Rafała Trzaskowsczégò. == Pòparcé w wëbòrach == [[Òbrôzk:Aleksandra Dulkiewicz.JPG|mały|120px|Aleksandra Dulkiewicz – bùrméstrzëni Gduńska òd 2019]] === Radzëznô === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Wëbòrë ! colspan="2" |Głosë ! rowspan="2" |mandatë |- |'''Lëczbô''' |'''%''' |- |2018 |39 612 |19.13% |6/43 |} === Bùrméster === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Wëbòrë ! rowspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |I tëra ! colspan="2" |II tëra ! rowspan="2" |Mandat ! rowspan="2" |Bôczënczi |- |'''Głosów''' |% |'''Głosów''' |% |- |2018 |[[Paweł Adamòwicz|Paweł Bogdan Adamowicz]] |77966 |36.97% |129683 |64.80% |Jo |Dobëta z Kacprã Płażyńsczim (PiS) |- |2019 |[[Aleksandra Dulkiewicz|Aleksandra Maria Dulkiewicz]] |139 790 |82,22% | colspan="2" |'''fëlenk''' |Jo |Dobëta z Grzegorzã Braunã i Markã Skibą |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Pòliticzné partie === {{#categorytree:Pòliticzné partie|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] lw93k8ke9ukc8lpvyelw51y4sz0rigg 0 12057 216248 211441 2026-10-01T06:42:48Z DawnyTest 14843 nie taczi krótczi ten artikel 216248 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kòlumbie |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt= [[Abelardo de la Espriella]] |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] o5mckyq0lidiba3ta4nhr5e8771ykds 0 12432 216096 208483 2026-09-30T18:56:19Z Iketsi 3254 Galeriô 216096 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kosovo Poznan.jpg|mały|]] '''Kòsowò je serbsczé''' ({{jãz.|sr}} ''Косово је Србија'', {{jãz.|sq}} ''Kosova është Serbi'') – slogan, chtëren fùncjonëje òd [[2004]] rokù, òd czasu rozruchów w [[Kòsowò|Kòsowie]]. Pòpùlarnota zëskôł w [[2008]] rokù. Je brëkòwóny bez Serbów ë jinszé słowiańsczé nôrodë. Wedle nich [[Samòstójnota|samòstójnotã]] Kòsowa z 2008 rokù je nielegalnô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kosovo is Serbia in Slovakia.JPG|[[Preszów]], [[Słowackô]] Òbrôzk:Praha, Palackého náměstí, Demonstrace proti nezávislosti Kosova IV.JPG|[[Praga]], [[Czeskô]] Òbrôzk:Berlin Wall, East Side Gallery, Dec 2012.jpg|[[Berlëno]] Òbrôzk:Kosovo je Srbija u Velike Plane, Srbija.jpg|[[Serbiô]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Serbskô nacjonalëzna]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kòsowò]] [[Kategòrëjô:Serbskô]] caaynhrmct3o9mg1vmheljinl7nhkn3 216099 216096 2026-09-30T19:11:23Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ + 216099 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kosovo Poznan.jpg|mały|]] '''Kòsowò je serbsczé''' ({{jãz.|sr}} ''Косово је Србија'', {{jãz.|sq}} ''Kosova është Serbi'') – slogan, chtëren fùncjonëje òd [[2004]] rokù, òd czasu rozruchów w [[Kòsowò|Kòsowie]]. Pòpùlarnota zëskôł w [[2008]] rokù. Je brëkòwóny bez Serbów ë jinszé słowiańsczé nôrodë. Wedle nich [[Samòstójnota|samòstójnotã]] Kòsowa z 2008 rokù je nielegalnô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Graffiti Kranj 07.jpg|[[Słoweniô]] Òbrôzk:Kosovo is Serbia in Slovakia.JPG|[[Preszów]], [[Słowackô]] Òbrôzk:Praha, Palackého náměstí, Demonstrace proti nezávislosti Kosova IV.JPG|[[Praga]], [[Czeskô]] Òbrôzk:Berlin Wall, East Side Gallery, Dec 2012.jpg|[[Berlëno]] Òbrôzk:Kosovo je Srbija u Velike Plane, Srbija.jpg|[[Serbiô]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Serbskô nacjonalëzna]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kòsowò]] [[Kategòrëjô:Serbskô]] avl1phpjnh420pbur8ncs26uwj1xa2w 216100 216099 2026-09-30T19:29:32Z Iketsi 3254 + 216100 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kosovo Poznan.jpg|mały|{{jãz.|pl}} ''„Kosovo jest Serbskie!”'' ([[Pòlskô]])]] '''Kòsowò je serbsczé''' ({{jãz.|sr}} ''Косово је Србија'', {{jãz.|sq}} ''Kosova është Serbi'') – slogan, chtëren fùncjonëje òd [[2004]] rokù, òd czasu rozruchów w [[Kòsowò|Kòsowie]]. Pòpùlarnota zëskôł w [[2008]] rokù. Je brëkòwóny bez Serbów ë jinszé słowiańsczé nôrodë. Wedle nich [[Samòstójnota|samòstójnotã]] Kòsowa z 2008 rokù je nielegalnô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:"Kosovo is Serbia" shirt.jpg|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Kosovo je Srbija u Velike Plane, Srbija.jpg|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија!”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Kosovo is... graffiti.jpg|{{jãz.|en}} ''„Kosovo is <s>Serbia</s>→<s>Albania</s>→Serbia”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Berlin Wall, East Side Gallery, Dec 2012.jpg|{{jãz.|en}} ''„Kosovo is Serbia”'' ([[Berlëno]]) Òbrôzk:Graffiti Kranj 07.jpg|{{jãz.|sl}} ''„Koso<span style="color: #B7B7B7;">vo je Srbija</span>”'' ([[Słoweniô]]) Òbrôzk:Kosovo is Serbia in Slovakia.JPG|{{jãz.|sk}} ''„My, Slováci, sme s vami, bratia Slovania! – Kosovo Srbom!”'' ([[Preszów]], [[Słowackô]]) Òbrôzk:Praha, Palackého náměstí, Demonstrace proti nezávislosti Kosova IV.JPG|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија”'' ([[Praga]], [[Czeskô]]) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Serbskô nacjonalëzna]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kòsowò]] [[Kategòrëjô:Serbskô]] 1xczqglwf5x92l976nvohq2e1sczjrt 216101 216100 2026-09-30T19:30:10Z Iketsi 3254 → 216101 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kosovo Poznan.jpg|mały|{{jãz.|pl}} ''„Kosovo jest Serbskie!”'' ([[Pòlskô]])]] '''Kòsowò je serbsczé''' ({{jãz.|sr}} ''Косово је Србија'', {{jãz.|sq}} ''Kosova është Serbi'') – slogan, chtëren fùncjonëje òd [[2004]] rokù, òd czasu rozruchów w [[Kòsowò|Kòsowie]]. Pòpùlarnota zëskôł w [[2008]] rokù. Je brëkòwóny bez Serbów ë jinszé słowiańsczé nôrodë. Wedle nich [[Samòstójnota|samòstójnotã]] Kòsowa z 2008 rokù je nielegalnô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:"Kosovo is Serbia" shirt.jpg|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Kosovo je Srbija u Velike Plane, Srbija.jpg|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија!”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Kosovo is... graffiti.jpg|{{jãz.|en}} ''„Kosovo is <s>Serbia</s>→ <s>Albania</s>→ Serbia”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Berlin Wall, East Side Gallery, Dec 2012.jpg|{{jãz.|en}} ''„Kosovo is Serbia”'' ([[Berlëno]]) Òbrôzk:Graffiti Kranj 07.jpg|{{jãz.|sl}} ''„Koso<span style="color: #B7B7B7;">vo je Srbija</span>”'' ([[Słoweniô]]) Òbrôzk:Kosovo is Serbia in Slovakia.JPG|{{jãz.|sk}} ''„My, Slováci, sme s vami, bratia Slovania! – Kosovo Srbom!”'' ([[Preszów]], [[Słowackô]]) Òbrôzk:Praha, Palackého náměstí, Demonstrace proti nezávislosti Kosova IV.JPG|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија”'' ([[Praga]], [[Czeskô]]) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Serbskô nacjonalëzna]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kòsowò]] [[Kategòrëjô:Serbskô]] gn4kbzso5vpqg8ebzzeja1vt5zgg88n 216102 216101 2026-09-30T19:30:54Z Iketsi 3254   216102 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kosovo Poznan.jpg|mały|{{jãz.|pl}} ''„Kosovo jest Serbskie!”'' ([[Pòlskô]])]] '''Kòsowò je serbsczé''' ({{jãz.|sr}} ''Косово је Србија'', {{jãz.|sq}} ''Kosova është Serbi'') – slogan, chtëren fùncjonëje òd [[2004]] rokù, òd czasu rozruchów w [[Kòsowò|Kòsowie]]. Pòpùlarnota zëskôł w [[2008]] rokù. Je brëkòwóny bez Serbów ë jinszé słowiańsczé nôrodë. Wedle nich [[Samòstójnota|samòstójnotã]] Kòsowa z 2008 rokù je nielegalnô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:"Kosovo is Serbia" shirt.jpg|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Kosovo je Srbija u Velike Plane, Srbija.jpg|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија!”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Kosovo is... graffiti.jpg|{{jãz.|en}} ''„Kosovo is <s>Serbia</s> → <s>Albania</s> → Serbia”'' ([[Serbiô]]) Òbrôzk:Berlin Wall, East Side Gallery, Dec 2012.jpg|{{jãz.|en}} ''„Kosovo is Serbia”'' ([[Berlëno]]) Òbrôzk:Graffiti Kranj 07.jpg|{{jãz.|sl}} ''„Koso<span style="color: #B7B7B7;">vo je Srbija</span>”'' ([[Słoweniô]]) Òbrôzk:Kosovo is Serbia in Slovakia.JPG|{{jãz.|sk}} ''„My, Slováci, sme s vami, bratia Slovania! – Kosovo Srbom!”'' ([[Preszów]], [[Słowackô]]) Òbrôzk:Praha, Palackého náměstí, Demonstrace proti nezávislosti Kosova IV.JPG|{{jãz.|sr}} ''„Косово је Србија”'' ([[Praga]], [[Czeskô]]) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Serbskô nacjonalëzna]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Kòsowò]] [[Kategòrëjô:Serbskô]] sw2xoycxzez8yozc5ube2jgt6gg3vhi 14 12563 216093 194263 2026-09-30T18:45:45Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Architektura]] to [[Category:Bùdinczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216093 wikitext text/x-wiki {{Commons}} * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/leba-kosciol-pw-wniebowziecia-najswietszej-maryi-panny/#koscioly [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] ffckudrqdqhzm6vco6e1igt2cn28cqc 0 13020 216061 209904 2026-09-30T18:12:38Z Iketsi 3254 {{s|P.T.}} 216061 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczi Institut''' ({{jãz.|pl}} ''Instytut Kaszubski'', {{s|P.T.}} ''Instytut Kaszubski w Gdańsku'') – je stowôrą lëdzy nôùczi, dzejającą we Gduńskù òd 1996 r.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/instytut-kaszubski/?lang=kk</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Acta Cassubiana]] * [[Kaszëbòpediô]] |col2= === Jiné wëdôwiznë === {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé]] 1euddj93ztihzjm9sf1yg0rf1wxa2os 0 13023 216058 213928 2026-09-30T18:11:43Z Iketsi 3254 {{s|P.T.}} 216058 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Diplóm Bëtnika Méster Bëlnégò Czëtaniô.jpg|mały|Diplóm Bëtnika (2025)]] '''Méster Bëlnégò Czëtaniô''' {{s|P.T.}} '''Regionalny Kònkùrs dlô Czëtińców „Méster Bëlnégò Czëtaniô”''' – kòżdoroczny [[kònkùrs]] czëtaniô pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] przédno dlô dzecë<ref name=":0">https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio</ref>. Jégò célã je promòcjô kaszëbsczi lëteraturë i kùlturë. Kònkùrs pò rôz òdbëł sã w 2014 rokù. Òrganizatórã kònkùrsù je [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == === 2014–2022 === * 2014<ref>https://www.szkolalesnice.nwl.pl/szkola-szkolalesnice/galeria-szkolalesnice/koza-magda-i-bardzo-ciekawa-lekcja-jezyka-kaszubskiego-2/</ref> * 2015<ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/konkurs-czytania-po-kaszubsku-w-bibliotece-w-bolszewie/ar/c8-3578239</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/25676-oczytani-kaszubi-spotkali-sie-w-bolszewie</ref> * 2016<ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/ar/c8-3939511</ref> * 2017-12-16<ref>https://pomorzeczyta.pl/konkursy/16-12-znamy-juz-mestrow-belnego-czetanio/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/34206-szukali-mistrza-jezyka-kaszubskiego</ref> ** Ùczãstnicë z 11 kaszëbsczich pòwiatów szlë na miónczi w piãc wiekòwëch kategòriach. * 2018<ref>https://gowidlino.edu.pl/2018/11/mester-belnego-czetanio-2018/</ref> * 2019<ref>https://gok.luzino.eu/mester-belnego-czetanio-2019/</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94;]</ref> * 2020<ref>https://www.expresskaszebe.pl/artykul/3688,czytanie-po-kaszubsku-mester-belnego-czetanio-wejrowo-2020</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=yckd26rzYjY</ref> (VII) * 2021-12-10<ref>https://koscierski.info/artykul/znamy-laureatow-konkursu/1130917</ref><ref>http://kurierkaszubski.eu/wejherowo-final-regionalnego-konkursu-mester-belnego-czetanio-oni-najpiekniej-czytaja-po-kaszubsku/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52165-blisko-tysiac-uczestnikow-czytalo-po-kaszubsku-w-mester-belnego-czetanio</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52015-czytali-po-kaszubsku-w-powiatowym-konkursie</ref><ref>https://luzino.info/mester-belnego-czetanio/</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D;]</ref> (VIII)<ref>https://gok.luzino.eu/viii-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/</ref> * 2022<ref>https://web.archive.org/web/20221017091125/http://radiokaszebe.pl/rozpoczal-sie-konkurs-dla-mistrzow-pieknego-czytania-po-kaszubsku/</ref> (IV) === 2023 (X) === * Regùlamin: <ref>https://web.archive.org/web/20260602204352/https://www.spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2024/04/REGULAMIN-X-KONKURSU-MESTER-BELNEGO-CZETANIO-2023r.pdf</ref> * + 2023<ref>https://spgrzybno.pl/szkola/667-mester-belnego-czetanio-2023</ref><ref>https://zkaszub.info/x-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/61048-w-rumi-promowali-czytanie-w-jezyku-kaszubskim-za-nami-powiatowy-etap-konkursu-mester-belnego-czetanio-wyniki-zdjecia</ref><ref>https://sp4reda.pl/blog/2023/12/17/mester-belnego-czetanio-final-wojewodzki/</ref><ref>https://sp1.sierakowice.pl/2023/12/08/mester-belnego-czetanio/</ref> (X)<ref>https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja/2266-gminne-eliminacje-x-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego</ref><ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/sygnie-blno-cztac-n1496333</ref> * '''Gminné eliminacje:'''<ref>https://luzino.info/mester-belnego-czetanio-2/</ref> * '''Pòwiatowé eliminacje:'''<ref>https://kaszubi.pl/part/bytow/messages/view/powiatowy_konkurs_mbc</ref> ==== Lekturë ==== * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Stanisłôw Janka|S. Janke]], ''Alfabet dlô dzôtków'', Gduńsk 2021 (Celąteczkò, Farwë, Łżëkwiat, Tãga) * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – A. Majkòwskô, D. Majkòwsczi, ''Mòja pierszô Bibliô. Nowi Testament w òbrôzkach'' (tekstë: Marija; Dzéwczątkò wrôcô do żëcô; Bóg, chtëren szukô grzészników; Pioter w sôdzë) * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – T. Słomczyński, ''Zajcowô górka'', Gduńsk 2019 (dzél 7, dzél 13, dzél 16) * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – A. Majkowski, ''Żëcé i przigòdë Remùsa'', wëd. 2019 i nowszé, Rozdz. XL, XLI i XLV) * '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Stanisłôw Janka|S. Janke]], ''Łiskawica'' (w: [[Stanisłôw Janka|S. Janke]], Łiskawica, Psë, Gduńsk 2015, str. 28–37 i 55–64) * '''Dlô dozdrzeniałëch''' – J. Kroplewsczi, ''Jak Walerémù pòłowa żëcégò zeszła na to, że zagarinôł òn swòje dzecë do grëpë, czejbë kluka kùrczãta do czipë, a òne i tak rozbiegłë pò swiece i pò zaswiatach, ale jemù w te zaswiatë przëszło sómno jic'' (w: Chceta wiãcy krwie? Dzysdniowô kaszëbskô proza, Gdiniô 2015, str. 121–136) === 2024 (XI) === * Regùlamin: <ref>https://web.archive.org/web/20241213172523/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2024/10/REGULAMIN-MBC-2024.pdf</ref> ** Wôżną zmianą w przërównanim z ùszłima edicjama béł nowi pòdzél na kategórie: kl. 1–2 spòdleczny szkòłë, kl. 3–4 spòdleczny szkòłë, kl. 5–6 spòdleczny szkòłë, kl. 7–8 spòdleczny szkòłë i wëżispòdleczné szkòłë, jak przedtim, plus, zamiast „dozdrzeniałi”: warkòwò niesparłãczony z [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkã]] i warkòwnicë (szkólny kaszëbsczégò jãzëka, gazétnicë i jinszi)'''<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/2024/10/14/mester-belnego-czetanio-2024/</ref>'''. * '''Gminné eliminacje:'''<ref>https://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/12419-rekord-frekwencji-w-rywalizacji-o-tytul-mestra-belnego-czetanio-w-mojuszu</ref><ref>https://radioglos.pl/fotogaleria/event/2024.11.22Mojusz_konkurs</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4;]</ref> * '''Pòwiatowé eliminacje:''' ** [[Gdiniô]] – [[29 lëstopadnika|29 listopada]]<ref name=":5">https://kaszubskieforumkultury.pl/2024/12/04/wyniki-powiatowych-eliminacji-w-konkursie-mester-belnego-czetanio/</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji:''' *** '''Kòmisjô:''' Judyta Śliwińska (przewodnicząca), Andrzej Busler, Dariusz Majkowski i Franciszek Gurski<ref name=":5" /> *** '''Galeriô:'''<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/galeriaaa/powiatowe-eliminacje-w-konkursie-mester-belnego-czetanio-fot-beata-klimkiewicz/</ref> ** [[Lãbòrsczi kréz]]<ref>https://web.archive.org/web/20260602210829/https://www.biblioteka.lebork.pl/archiwum/mester-belnego-czetanio/</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji:''' [[Part Labòrg]] i Miejska Biblioteka Publiczna w Lęborku im. Jarosława Iwaszkiewicza *** '''Kòmisjô:''' Ryszard Wenta, Regina Szczupaczyńska, Aleksandra Majkowska *** '''Frekwencjô:''' 28<ref name=":2" /> * '''Wiôldżi finał:''' 2024-12-13 – [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]'''<ref name=":2">https://www.powiat-lebork.com/aktualnosci-3/mester-belnego-czetanio-2024/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260601172540/https://www.szkolawesiory.pl/gminny-konkurs-mester-belnego-czetanio-22-11-2024-r/</ref><ref>https://pomorskie.eu/czytaja-pieknie-po-kaszubsku-za-nami-final-konkursu-mester-belnego-czetanio/</ref><ref>https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura-oswiata-i-edukacja/2747-gminne-eliminacje-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-sp</ref><ref>https://www.szkolalebien.nwl.pl/aktualnosci-szkolalebien/wojewodzki-konkurs-mester-belnego-czetanio/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20241207053941/https://radiokaszebe.pl/mester-belnego-czetanio-w-gminie-suleczyno/</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/69085-to-wielkie-swieto-kaszubskiego-slowa-za-nami-final-mester-belnego-czetanio</ref>''' ==== Lekturë ==== * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – Aleksandra Kurowska-Susdorf, ''Żëcé jak nudle'' (przédny tekst, bez wstãpù i dodôtkù), Gduńsk 2022 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Anna Gliszczyńska, ''Bëtk za Wiôlgą Wòdą'', (starnë: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18) Bëtowò 2022 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Karolina Serkowska-Sieciechowska, ''Scygnąc miesądz'', (opowiadania: Rozbrôjanié, Bëc dzeckã, Taro, Frazeòwirus, Gniôzdo), Gduńsk 2023 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle I–IX), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022 * '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle X–XXI), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022 * '''Dlô dozdrzeniałëch''' – [[Jón Drzéżdżón]], Gwiôzdny knôp i jinszé brawãdë (Gwiezdny knôp, Nôcëdowniészé słowa na swiece, Niemi kôłp, Piesniô żëcô, Skôrb, Skòwrónk, Smãtk, Strôszk, Tuńc trulaczów), Gduńsk 2023 * '''Dlô fachówców''' – Òchlëca: Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu mn. Jana Drzéżdżona w latach 2017–2019, redakcjô [[Róman Drzéżdżón]], Wejrowò 2020 === 2025 (XII) === * Regùlamin: <ref>https://web.archive.org/web/20260602144019/https://www.mdk.rumia.pl/upload/files/Mester%20belnego%20czetanio/Regulamin%20MBC%2025.docx</ref><ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/regulamin-mbc-25/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260602204216/https://spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2025/10/REGULAMIN-XII-KONKURSU-%E2%80%9EMESTER-BELNEGO-CZETANIO-2025-etap-gminny.pdf</ref> * +<ref>https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs</ref><ref>https://web.archive.org/web/20251022001500/https://radiokaszebe.pl/wystartowala-xii-edycja-konkursu-mester-belnego-czetanio/</ref> * '''Gardowé eliminacje:''' 2025-11-14<ref name=":1">https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs</ref> * '''Gminné eliminacje:''' 2025-11-24–2025-11-26<ref name=":1" /><ref>https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja-kultura/3441-gminne-eliminacje-xii-regionalnego-konkursu-dlo</ref><ref>[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!;]</ref> * '''Pòwiatowé eliminacje:''' ** [[Gdiniô]] – [[3 gòdnika]] ò gòdz. 17.00 w [[Kaszëbsczé Fòrum Kùlturë|Kaszëbsczim Fòrum Kùlturë]] (al. Piłsudsczégò 18 w [[Gdiniô|Gdinie]])<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji:''' Kaszëbsczé Fòrum Kùlturë i [[Part Gdiniô]]<ref name=":3">https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/12/10/eliminacje-powiatowe-w-konkursie-mester-belnego-czetanio/</ref> *** '''Kòmisjô:''' Judyta Śliwińska (przewodnicząca), Andrzej Busler, Dariusz Majkowski i Franciszek Gurski<ref name=":3" /> *** '''Galeriô:'''<ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/galeriaaa/eliminacje-powiatowe-w-konkursie-mester-belnego-czetanio/</ref> ** [[Wejrowsczi kréz]] – 2025-11-26 – [[Rëmiô]] (III)<ref name=":4">https://kaszubi.pl/part/rumia/messages/view/powiatowy-konkurs-mester-belnego-czetanio-w-rumi</ref> *** '''Òrganizatorzë pòwiatowej eliminacji''': [[Part Rëmiô]] i MDK Rumia<ref name=":4" /> *** '''Kòmisjô:''' Elżbieta Pryczkowska, Tatiana Słowi i ks. Krzysztof Tusk SDB oraz [[Róman Drzéżdżón]], Joanna Ginter i Gracjana Pòtrëkùs<ref name=":4" /> *** '''Frekwencjô:''' 72<ref name=":4" /> * '''Wiôldżi finał:'''<ref>https://zkiw.com.pl/wp-content/gallery/final-belnego25/20251212_105347.jpg</ref> 2025-12-12 – [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>https://zkiw.com.pl/final-xii-regionalnego-konkursu-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio-w-wejherowie/ </ref> ==== Lekturë ==== * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Jón Trepczik]], ''Wiérztë starka dlô dzôtk'' (wiérztë: „Hej, wstanita dzecë”, „Kwiôtk i knôpik”, „Stark”, „Zymk”, „Òb drogã”, „Jeséń”), Gduńsk 2018 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Danuta Stanulewicz, ''Zelony pùjk (całkòsc)'', Gduńsk 2020 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Anna Gliszczyńska, Aleksandra Gliszczyńska, ''Bycio herbu Kasztan w dawnym Bytowie.'' ''Bëtk w dôwnym Bëtowie'', (s. 4, 14, 16, 18, 24, 28, 30, 32), Bëtowò 2023 * '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – Aleksandra Majkowska, Dariusz Majkowski, ''Przigòdë Remùsa. Na pustkowiu,'' (s. 5–34), Gduńsk 2020 * '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch szkòł''' – Dark Majkòwsczi, ''Pòd òkã Jastrë,'' (Rozdzél 5, 6, 7, 8, 10, 11), Gduńsk 2020 * '''Dlô dozdrzeniałëch''' – ''Jak planétë wkół Słuńca. Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżona w latach 2020–2023'', (s. 17–80; 128–179), Wejrowò 2024 * '''Dlô fachówców''' – Sławomir Formella, ''Wunderwaffe i jinszé Fef-Lotë,'' (s. 147–239), Gduńsk 2017 ==== Laùreacë ==== * '''Dorosłi''': Krzysztof Radtke ([[Pùcczi kréz]])<ref name=":0" /> * '''Fachówcë''': Karolina Serkowska-Sieciechowska ([[Kartësczi kréz]])<ref name=":0" /> {{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-12-13|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] |col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio [https://web.archive.org/web/20260529185127/https://media.expresskaszebe.pl/avdata/video/2025/12/16/12-konkurs-mester-belnego-czetanio.mp4 .mp4] * {{YouTube|yckd26rzYjY|Ògłoszenié wëników VII Regionalnégò Kònkùrsu Méster Bëlnégò Czëtaniô Wejrowò 2020 — Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}} * {{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv — Telewizja Kaszuby}} * Galeriô: https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/gh/c8-3939511 * {{YouTube|2hv4NNgkTnA|Finał Méstra Bëlnégò Czëtaniô 2024}} === Szëkba === {{Szëkba|Méster Bëlnégò Czëtaniô}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] q06z3cbjdytgp2y8j3jocx054gi5982 0 13186 216052 209043 2026-09-30T17:22:58Z Iketsi 3254 m. 216052 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski słowniczek rybacki'') – slowôrzk<ref>https://web.archive.org/web/20251217060448/https://belok.kaszubia.com/tag/kaszebsczi-sloworzk-rebacczi</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260721135156/https://mojestrone.com/artykul/lkadi-jan-zs-n2186486</ref><ref name=":0">https://muzeumpuck.pl/projekty/kaszebsczi-sloworzk-rebacczi-kaszubski-slowniczek-rybacki/</ref><ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/rbacczi-swiat-wzlobiony-n1488588</ref>. Projekt ùzwëskôł dofinansowanie z [[Minysterstwò Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë|Minysterstwa Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë]] w ramach programù „Jãzëkòwô rozmajitoôrtnosc” ({{jãz.|pl}} „Różnorodność Językowa”)<ref name=":0" />. Pùblikacjô jistnieje w dwóch wëdôwkach: * Wersjô papiorowô (przëstãpnô w ksążnicach i mùzeach) * Wersjô skróconô dlô òsób ze szczególnymi potrzebami (przëstãpnô darmo ònlajn)<ref>https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf</ref> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi m. Floriana Cenôwë]] * [[Kaszubski leksykon rybacki]] * [[Léón Gòlla]] * [[Alicja Dzierżak]] * [[Róman Drzéżdżón]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf * https://mojestrone.com/artykul/kaszbsczi-slowrzk-n2187008 * https://mojestrone.com/galerie/kaszbsczi-slowrzk-g455922 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowôrze]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] sr0fth3p05hbt4gt2frg0g7uld4fh88 0 13546 216053 209035 2026-09-30T17:24:29Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ m. 216053 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260630184124/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2023/10/Golla_Plakat-A3_styczen-2024_page-0001.jpg]}} '''Léón Gòlla''' ({{jãz.|pl}} ''Leon Golla''; ùr. [[13 zélnika]] 1923 we [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] , zm. 1992)<ref name=":0">https://radiogdansk.pl/wiadomosci/region/kaszuby/2023/07/04/rzezbiarz-rybackiego-swiata-mija-sto-lat-od-narodzin-leona-golli/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160622103509/http://muzeumpuck.pl:80/otwarcie-galerii-leona-golli-1923-1992-tworcy-rzezbionej-historii-kaszubskich-rybakow/</ref> – [[rëbôk]] i [[rzezbiôrz]]<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/rbacczi-swiat-wzlobiony-n1488588</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260514101959/https://muzeumpuck.pl/2023/10/13/wystawa-czasowa-rzezbiona-dlutem-leona-golli-historia-kaszubskich-rybakow-w-ramach-obchodow-100-rocznicy-urodzin/</ref>. == Wëstôwczi == * ({{jãz.|pl}} ''Projekt edukacyjny: Rybacki świat oczami dzieci'') – [[séwnik]] 2023<ref>https://web.archive.org/web/20240515083001/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2023/06/Rybacki-swiat-oczami-dzieci.-Interpretacja-tworczosci-rzezbiarskiej-Leona-Goll.-PLAKAT.jpg</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240515093409/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2023/06/Rybacki-swiat-oczami-dzieci.-Interpretacja-tworczosci-rzezbiarskiej-Leona-Golli.-ULOTKA.jpg</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260418141832/https://muzeumpuck.pl/2023/12/21/katalog-prac-projekt-rybacki-swiat-oczami-dzieci-interpretacja-tworczosci-leona-golli/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260317003200/https://muzeumpuck.pl/2023/06/01/rybacki-swiat-oczami-dzieci-interpretacja-tworczosci-leona-golli-nabor-szkol-do-projektu/</ref> – 20 000 zł<ref>https://web.archive.org/web/20260418131440/https://muzeumpuck.pl/2023/05/22/rybacki-swiat-oczami-dzieci-interpretacja-tworczosci-rzezbiarskiej-leona-golli/</ref> ** Partnerzy medialni: Nadmorski24.pl, Telewizja TTM, NordaFM, [[Radio Kaszëbë]]<ref>https://web.archive.org/web/20260514103031/https://muzeumpuck.pl/2023/11/30/relacja-z-projektu-rybacki-swiat-oczami-dzieci-interpretacja-tworczosci-leona-golli/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Rzeźbiona dłutem Leona Golli historia kaszubskich rybaków w 100. rocznicę urodzin'') – [[19 pazdzérznika]] 2023<ref>https://web.archive.org/web/20260514101959/https://muzeumpuck.pl/2023/10/13/wystawa-czasowa-rzezbiona-dlutem-leona-golli-historia-kaszubskich-rybakow-w-ramach-obchodow-100-rocznicy-urodzin/</ref> – [[stëcznik]] 2024<ref>https://web.archive.org/web/20260630184124/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2023/10/Golla_Plakat-A3_styczen-2024_page-0001.jpg</ref> * Podział ryb<ref>https://web.archive.org/web/20260418125212/https://muzeumpuck.pl/2021/03/12/zabytek-godny-uwagi-rzezba-ludowa-podzial-ryb-leon-golla/</ref> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi m. Floriana Cenôwë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20220531103920/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2022/01/szopka-Golla-2048x1407.jpg {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi kùńsztôrze]] rc51z9le72w64t1yfir72x3pg07hla6 0 13648 216038 210196 2026-09-30T15:45:20Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Patronat Jana Drzéżdżona]] 216038 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|| }} * {{Link if not current|Bë nie zabëc mòwë starków|| – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi m. Jana Drzéżdżona}} [[Kategòrëjô:Patronat Jana Drzéżdżona]] bycof9d03cs3yklsqz67wbnelxxvo5m 0 13653 216059 215403 2026-09-30T18:11:50Z Iketsi 3254 {{s|P.T.}} 216059 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''<ref>https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref>, {{s|P.T.}} '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi "Bë nie zabëc mòwë starków" miona Jana Drzéżdżona'''<ref>https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref> ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski "Bë nie zabëc mòwë starków" imienia Jana Drzeżdżona<ref>https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref>) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi<ref>https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/</ref> òrganizowóny przez [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]. == Gala „Biélawa” m. Jana Drzéżdżona == <ref>https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/</ref><ref>https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-204-5042025-n1522655</ref> {{Szëkba|Biélawa}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Jón Drzéżdżón]] * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] 0f0e42qs8ayk3pyx9ck4tbi3cfesgmk 0 13656 216039 215409 2026-09-30T15:51:00Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Patronat Jana Drzéżdżona]] 216039 wikitext text/x-wiki #TAM [[Bë nie zabëc mòwë starków#Gala „Biélawa” m. Jana Drzéżdżona]] [[Kategòrëjô:Gale|Biélawa]] [[Kategòrëjô:Patronat Jana Drzéżdżona]] c065lndmcukjwk7dcyyesqokka440gx 0 13663 216027 210086 2026-09-30T15:36:07Z Iketsi 3254 kat. 216027 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Trepczika (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika|| }} * {{Link if not current|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie|| }} [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] 84ehwehrxjsoo1falx0wjre3jn4xfo4 216033 216027 2026-09-30T15:38:27Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Rzeczë nazwóné òd òsób]] to [[Category:Patronat Jana Trepczika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216033 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Trepczika (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika|| }} * {{Link if not current|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie|| }} [[Kategòrëjô:Patronat Jana Trepczika]] 97vwrvcaoge42qx3g19647o6rri662q 0 13685 216062 210400 2026-09-30T18:13:39Z Iketsi 3254 {{s|P.T.}} 216062 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' {{s|P.T.}} '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodóm kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] * [[Miodnô pszczoła]] |col3= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/brusy-jaglie-galeria-jozefa-chelmowskiego-skansen-pszczelarstwa-chata-kaszubska/ * https://web.archive.org/web/20160304185857/http://www.kaszubybezbarier.pl/Baza-atrakcji/BRUSY-Chata-kaszubska * https://web.archive.org/web/20121215060755/http://www.ckibbrusy.pl/info/historia-chata-kaszubska.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] 7ey7rn9muew9q9j8gysz2wkictfyjlv 0 13695 216242 215024 2026-10-01T00:44:48Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 216242 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |rodzôcz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Coat_of_arms_of_Shymkent.png |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=KZ |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł 1 310 681 mieszkańców, bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology" /> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azje, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018" /> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development" /> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development" /> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026" /><ref name="ethnicity2026" /> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics" /> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szëm Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics" /> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[piscowanié]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development" /> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://web.archive.org/web/20260731214239/https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azji]] cd0lonpqst8tq01ua4xhumpqbr79o62 0 13713 216017 215809 2026-09-30T15:10:07Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ + 216017 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Guinness World Records Day 2013.jpg|mały|Rekòrdzysta]] '''Rekòrd''' – superlatiwny wënik. Nôwôżniészą pùblikacją je Knéga rekòrdów Guinnessa<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260804193900/https://radiokaszebe.pl/news/maciek-rutkowski-z-rekordem-guinnessa-za-przeplyniecie-baltyku-1619 [https://web.archive.org/web/20260804193904im_/http://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_rutkowski_guiness.mp3 .mp3] [https://web.archive.org/web/20260804193905im_/http://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/ddk_rozmowa_maciek_rutkowski.mp3 .mp3]</ref>. Na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|Swiatowim Zjezdze Kaszëbów]] bëło m. jin. bicé rekòrdu w lëczbie lëdzy równoczasno grającëch na [[Akòrdeón|akòrdionie]]<ref name=":1">https://mojestrone.com/artykul/zapis-na-bic-rekrdu-n1503057</ref> i rekòrdu graniô na [[Diôbelsczé skrzëpce|diôbelsczich skrzëpcach]]<ref name=":2">https://100.gdynia.pl/pl/aktualnosci/xxvii-swiatowy-zjazd-kaszubow-bogactwo-kaszubskiej-kultury-i-rekord-gry-na-diabelskich-skrzypcach</ref>. Swiatowô Letkòatletika ({{jãz.|en}} ''World Athletics'', przódë ''International Association of Athletics Federations'', ''IAAF'') mô lëstã nôwôżniészich rekòrdów w letkòatletice<ref>https://worldathletics.org/records/all-time-toplists/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:SnowWomanBethelMaine.jpg|Nôwiãkszi [[snieżélc]] Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 014.JPG|[[Szimbark]] Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 004.JPG|[[Szimbark]] Òbrôzk:Szymbark najdłuższa deska - panoramio.jpg|[[Szimbark]] Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 050.JPG|[[Szimbark]] Òbrôzk:Twierdza Modlin (cropped 2).jpg|[[Nowy Dwór Mazowiecki]]<ref>https://turystyka.wp.pl/najdluzszy-budynek-europy-jest-w-polsce-powstaje-tam-hotel-7307034980776384a</ref> </gallery> == Ôrtë rekòrdów == * Rekòrdë òb czas<ref name=":0" /><ref>https://mojestrone.com/artykul/rekrd-rusczich-astronatow-n1291449</ref> * Rekòrdë graniô na instrumence<ref name=":1" /><ref name=":2" /> * Rekòrdë spòrtowé * Rekòrdë szëkòwné == Òbaczë téż == * [[Spòrt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.guinnessworldrecords.pl/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Artikle]] il22bj33h6hszvwjvaxxgbz7sq72z1h 216243 216017 2026-10-01T02:08:27Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ + 216243 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Guinness World Records Day 2013.jpg|mały|Rekòrdzysta]] '''Rekòrd''' – superlatiwny wënik. Nôwôżniészą pùblikacją je Knéga rekòrdów Guinnessa<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260804193900/https://radiokaszebe.pl/news/maciek-rutkowski-z-rekordem-guinnessa-za-przeplyniecie-baltyku-1619 [https://web.archive.org/web/20260804193904im_/http://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_rutkowski_guiness.mp3 .mp3] [https://web.archive.org/web/20260804193905im_/http://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/ddk_rozmowa_maciek_rutkowski.mp3 .mp3]</ref>. Na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|Swiatowim Zjezdze Kaszëbów]] bëło m. jin. bicé rekòrdu w lëczbie lëdzy równoczasno grającëch na [[Akòrdeón|akòrdionie]]<ref name=":1">https://mojestrone.com/artykul/zapis-na-bic-rekrdu-n1503057</ref> i rekòrdu graniô na [[Diôbelsczé skrzëpce|diôbelsczich skrzëpcach]]<ref name=":2">https://100.gdynia.pl/pl/aktualnosci/xxvii-swiatowy-zjazd-kaszubow-bogactwo-kaszubskiej-kultury-i-rekord-gry-na-diabelskich-skrzypcach</ref>. Swiatowô Letkòatletika ({{jãz.|en}} ''World Athletics'', przódë ''International Association of Athletics Federations'', ''IAAF'') mô lëstã nôwôżniészich rekòrdów w letkòatletice<ref>https://worldathletics.org/records/all-time-toplists/</ref>. == Galeriô == === Rekòrdë swiata na Kaszëbach === <gallery mode="packed" caption="w [[Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù|Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù]]"> Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 014.JPG|Nôdłëgszô deska Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 004.JPG|Nôdłëgszô deska Òbrôzk:Szymbark najdłuższa deska - panoramio.jpg|Nôdłëgszi [[stół]] Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 050.JPG|Nôwiãkszi [[klawir]] Òbrôzk:Gmina Stężyca, Poland - panoramio (46).jpg|Nôdłëgszô [[ława]] </gallery> === Jiné rekòrdë === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:SnowWomanBethelMaine.jpg|Nôwiãkszi [[snieżélc]] swiata (Maine, USA) Òbrôzk:Twierdza Modlin (cropped 2).jpg|Nôdłëgszi bùdink w Eùropie ([[Nowy Dwór Mazowiecki]])<ref>https://turystyka.wp.pl/najdluzszy-budynek-europy-jest-w-polsce-powstaje-tam-hotel-7307034980776384a</ref> </gallery> == Ôrtë rekòrdów == * Rekòrdë òb czas<ref name=":0" /><ref>https://mojestrone.com/artykul/rekrd-rusczich-astronatow-n1291449</ref> * Rekòrdë graniô na instrumence<ref name=":1" /><ref name=":2" /> * Rekòrdë spòrtowé * Rekòrdë szëkòwné == Òbaczë téż == * [[Spòrt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.guinnessworldrecords.pl/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Artikle]] 3ch1f2x7ccibw01ivfaujoukwlfh9xz 0 13894 216089 212873 2026-09-30T18:45:32Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Architektura]] to [[Category:Bùdinczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216089 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|mały|Biblioteka w [[Aùstriô|Aùstrie]]]] '''Biblioteka'''<ref>{{sloworz.org|20160|22830}}</ref> (czasã '''bibloteka'''<ref>{{RKJ|2025|144}}</ref>) abò '''ksążnica''' – môl w jaczim są darmò [[Knéga|knédżi]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Knéga]] * [[Mieskô Biblioteka w Lãbòrgù]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/wilg-promcj-kaszbizn-n1454169</ref> |col2= === Biblioteczi === {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/biblioteka-zdze-za-n1551421 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Lëteratura]] 7o5q63b318zps7pk4v5zmts3p5xt6jd 0 13942 216141 215891 2026-09-30T20:16:55Z Iketsi 3254 <br> 216141 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nicaragua1 1913.jpg|mały|1. Òbrôzk<br>2. Dzurkòwanié<br>3. Dëtk<br>4. Państwo]] '''Pòcztowô marka''' abò '''pòcztówka'''<ref>{{sloworz.org|10722|12271}}</ref> – môłô nalepka do kartów i lëstów jaczô służi jakno dowód òpłatë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Penny black.jpg|[[Wiôlgô Britaniô]]:<br>[[Penny Black]]<br>1840 Òbrôzk:1912 krakow uk glumarko.jpg|[[Aùstro-Madżarskô]]:<br>[[Esperanto]]<br>1912 Òbrôzk:Bern Kantonswappen, R. Münger, Pro Juventute 1921.jpg|[[Szwajcariô]]:<br>[[Herb Berna]]<br>1921 Òbrôzk:2 zloty-Liga Morska.jpg|[[Pòlskô]]:<br>[[Liga Morska]]<br>1945 Òbrôzk:DBP 1961 365 Brief im Wandel.jpg|[[Niemieckô]]:<br>[[Brifa]]<br>1961 Òbrôzk:KOR-KP 1964 MiNr0542 pm B002.jpg|[[Nordowô Kòreja]]:<br>[[Òlimpiadë]]<br>1964 Òbrôzk:SMR 1964 MiNr0805 mt B002.jpg|[[San Marino]]:<br>[[Òlimpiadë]]<br>1964 Òbrôzk:Leif Erikson 6c 1968 issue.JPG|[[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]:<br>[[Leif Erikson]]<br>1968 Òbrôzk:LIE 1974 MiNr0615 mt B002.jpg|[[Liechtenstein]]:<br>[[Hans Adam II]]<br>1974 Òbrôzk:19930828 15sant Latvia Postage Stamp.jpg|[[Łotwa]]:<br>[[Jón Paweł II]]<br>1993 Òbrôzk:Inkwell stamp from Ukraine.jpg|[[Ùkrajina]]:<br>[[Tintownik]]<br>2008 Òbrôzk:RUSMARKA-3622.jpg|[[Ruskô]]:<br>[[Rodzëzna]]<br>2026 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Lëst (pismò)]] * [[Pòcztowi kòd]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczta]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] oq84ltl52orlvj24rapfw05r2z2611e 0 14021 216087 214804 2026-09-30T18:44:41Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] 216087 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Old Town Hall in Wrocław, September 2022 07.jpg|mały|[[Wrocłôw]]]] '''Rôtësz'''<ref>{{sloworz.org|16854|19236}}</ref> ({{jãz.|de}} ''Rathaus'', „dodóm radzëznë”) – pùbliczny, reprezentatiwny bùdink, sedzba samòrządowëch môlowëch włôdz. == Òbaczë téż == * [[Stolëca]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Musei Capitolini 20150812.jpg|Nôstarszi rôtësz Òbrôzk:Ratusz - Słupsk.jpg|Zabëtkòwi rôtësz w [[Stôłpsk|Stôłpskù]] Òbrôzk:1311 Urząd Miejski Szczecin ZS.jpg|[[Szczecëno]] Òbrôzk:2017 Ratusz Staromiejski we Wrocławiu 01.jpg|[[Wrocłôw]] Òbrôzk:Sulmierzyce drewniany ratusz 01.JPG|[[Sulmierzyce|Sulmierzëce]] Òbrôzk:Liberec Ratusz 2026.jpg|[[Liberec]] Òbrôzk:Oslo rådhus (by alexao).jpg|[[Òslo]] Òbrôzk:City Hall, Toronto, Ontario.jpg|[[Toronto]] Òbrôzk:East Germany 1974 Postage Stamp - Greifswald Town Hall.jpg|[[Pòcztowô marka]] ''Rathaus in Greifswald'' </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] nap36zd16uryhn8qt1qkoywqoi7g0n5 0 14063 216092 215145 2026-09-30T18:45:33Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Architektura]] to [[Category:Bùdinczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 216092 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Rebacko checz.jpg|Rëbackô chëcz z Tuchòlsczich Wdzydzów (lato 2002) w [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]]|mały]] {{Jiné znaczënczi}} '''Rëbackô chëcz'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/wremntja-rbaccz-n2438383</ref> – chëcz dlô [[Rëbôk|rëbôków]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:ChatkaRybackaJastarnia.jpg|Stôrô rëbackô chëcz w [[Jastarniô|Jastarnie]] (PL-637072) Òbrôzk:Ustka, ul. Czerwonych Kosynierów (HB1).jpg|Stôrô rëbackô òsada (XIX/XX w.) w [[Ùskô|Ùsczi]] Òbrôzk:Chata rybacka w Świbnie.JPG| Òbrôzk:Chata rybacka z wędzarnią w Górkach Wschodnich.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Rëbaczenié]] * [[Lesyństwò (bùdink)]] }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] fkqbqubwyc3zp0ohbu68i392iuztan4 0 14138 216244 215966 2026-10-01T03:17:30Z Iketsi 3254 + 216244 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Szymbark hotel - panoramio.jpg|mały|Hòtel]] '''Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/stzca-palac-krolewionczi-n2181834</ref> (w skrodzëni '''CEPR''', {{jãz.|pl}} ''Centrum Edukacji i Promocji Regionu w Szymbarku'') – priwatny [[skansen]] w [[Szimbark|Szimbarkù]]. == Stałë ekspòzycje == === Téma: [[Kaszëbë]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Szymbark dom szlachecki 07.07.10 p.jpg|Dwór Salino (replika)<ref>https://cepr.pl/obiekty</ref> Òbrôzk:Szymbark (Szimbark), Kościół św. Rafała Kalinowskiego - fotopolska.eu (160705).jpg|Kòscół św. Rafała Kalinowskiego (replika) Òbrôzk:Szymbark chata traperów 31.12.09 p.jpg|Chëcz Kaszëbów z Kanadë w Szimbarkù<ref>https://polska-na-jednej-nodze.pl/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/</ref> Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 067.JPG|Piec chlebowy – miejsce wypieku tradycyjnego chleba kaszubskiego Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 079.JPG|Wystawa osprzętu życia codziennego regionu Òbrôzk:Szymbark (Szimbark), Statua Świętowida Kaszuba - fotopolska.eu (180814).jpg|Statua „Świętowida Kaszubskiego” </gallery> === Téma: [[Sybiriô]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dom sybiraka.jpg|({{jãz.|pl}} Dom sybiraka) Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 086.JPG|Sónczi </gallery> === Téma: [[Pòmòrsczi Grif]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ptasia Wola.jpg|Bunker – rekonstrukcëjô </gallery> === Téma: [[Ceselstwò]] === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kaszubska deska.jpg Òbrôzk:CEPR Szymbark stół noblisty.jpg|Stół noblisty dlô 230 osób </gallery> === Jiné ekspòzycje === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dom do góry nogami 2013.jpg Òbrôzk:SZYMBARK (woj.pomorskie), AB - 050.JPG|Stolëmòwi Klawér </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbsczé Pòjezerzé]] * [[Szimbark]] |col2= === Skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * https://www.youtube.com/watch?v=pCgKSV_1w-Q {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Firmë]] i20orjczaainjg9gcimdk9p0ldqrmb1 0 14155 216003 215980 2026-09-30T14:14:30Z Iketsi 3254 + 216003 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[File:Mòje Stronë.svg|thumb|Mòje Stronë]] {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Stowarzyszenie Mòje Stronë'', P.T. ''Stowarzyszenie Promocji Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë'') – stowôra<ref>https://www.mojestrone.pl/start/</ref>. == Projektë == * ({{jãz.|pl}} ''„Poznajmy i chrońmy swoje zwierzęta i rośliny – filmy z animacjami, gawędy i kolorowanka o ochronie przyrody w gminach Gniewino i Wejherowo”'')<ref>https://www.mojestrone.pl/o-przyrodzie-wokol-nas-2/</ref> * Projekt „Kaszëbsczé nótë” ({{jãz.|pl}} ''„Kaszubskie nuty”,'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszubskie-nuty/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby w pigułce'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszuby-w-pigulce/</ref> == Wëstôwk „Wyjątkowy obiekt na mapie Europy” == [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> === Dofinansowanié === * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Gniéwino]] * [[Dariusz Majkowski]] |col3= === Internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://www.mojestrone.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ksiazka_Obraza-i-slowa_Obrazem-i-slowem.pdf Òbrazã i słowã. Kaszebskô we wierzeniach, òpòwiôdaniach, reportażach i malënkach.] ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] eg5ntmjzalppghmzad23ow4w3ilmzue 216006 216003 2026-09-30T14:27:15Z Iketsi 3254 → 216006 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[File:Mòje Stronë.svg|thumb|Mòje Stronë]] {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Stowarzyszenie Mòje Stronë'', P.T. ''Stowarzyszenie Promocji Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë'') – stowôra<ref>https://www.mojestrone.pl/start/</ref>. == Projektë == * ({{jãz.|pl}} ''„Poznajmy i chrońmy swoje zwierzęta i rośliny – filmy z animacjami, gawędy i kolorowanka o ochronie przyrody w gminach Gniewino i Wejherowo”'')<ref>https://www.mojestrone.pl/o-przyrodzie-wokol-nas-2/</ref> * Projekt „Kaszëbsczé nótë” ({{jãz.|pl}} ''„Kaszubskie nuty”,'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszubskie-nuty/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby w pigułce'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszuby-w-pigulce/</ref> * Wëstôwk „[[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|Wyjątkowy obiekt na mapie Europy]]” == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Gniéwino]] * [[Dariusz Majkowski]] |col3= === Internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://www.mojestrone.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ksiazka_Obraza-i-slowa_Obrazem-i-slowem.pdf Òbrazã i słowã. Kaszebskô we wierzeniach, òpòwiôdaniach, reportażach i malënkach.] ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] t018gtaory5zkv5421yg63e28q3rs8v 216008 216006 2026-09-30T14:37:00Z Iketsi 3254 kat. 216008 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[File:Mòje Stronë.svg|thumb|Mòje Stronë]] {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Stowarzyszenie Mòje Stronë'', P.T. ''Stowarzyszenie Promocji Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë'') – stowôra<ref>https://www.mojestrone.pl/start/</ref>. == Projektë == * ({{jãz.|pl}} ''„Poznajmy i chrońmy swoje zwierzęta i rośliny – filmy z animacjami, gawędy i kolorowanka o ochronie przyrody w gminach Gniewino i Wejherowo”'')<ref>https://www.mojestrone.pl/o-przyrodzie-wokol-nas-2/</ref> * Projekt „Kaszëbsczé nótë” ({{jãz.|pl}} ''„Kaszubskie nuty”,'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszubskie-nuty/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby w pigułce'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszuby-w-pigulce/</ref> * Wëstôwk „[[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|Wyjątkowy obiekt na mapie Europy]]” == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Gniéwino]] * [[Dariusz Majkowski]] |col3= === Internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://www.mojestrone.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ksiazka_Obraza-i-slowa_Obrazem-i-slowem.pdf Òbrazã i słowã. Kaszebskô we wierzeniach, òpòwiôdaniach, reportażach i malënkach.] ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] bkiuxqoe7oilfz1bn7vcuto08y65lwd 216009 216008 2026-09-30T14:37:09Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)| ]] 216009 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[File:Mòje Stronë.svg|thumb|Mòje Stronë]] {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Stowarzyszenie Mòje Stronë'', P.T. ''Stowarzyszenie Promocji Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë'') – stowôra<ref>https://www.mojestrone.pl/start/</ref>. == Projektë == * ({{jãz.|pl}} ''„Poznajmy i chrońmy swoje zwierzęta i rośliny – filmy z animacjami, gawędy i kolorowanka o ochronie przyrody w gminach Gniewino i Wejherowo”'')<ref>https://www.mojestrone.pl/o-przyrodzie-wokol-nas-2/</ref> * Projekt „Kaszëbsczé nótë” ({{jãz.|pl}} ''„Kaszubskie nuty”,'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszubskie-nuty/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby w pigułce'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszuby-w-pigulce/</ref> * Wëstôwk „[[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|Wyjątkowy obiekt na mapie Europy]]” == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Gniéwino]] * [[Dariusz Majkowski]] |col3= === Internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://www.mojestrone.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ksiazka_Obraza-i-slowa_Obrazem-i-slowem.pdf Òbrazã i słowã. Kaszebskô we wierzeniach, òpòwiôdaniach, reportażach i malënkach.] ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)| ]] f3a1hpz24c1lvqmhtdmxxer2xq9h2rl 216063 216009 2026-09-30T18:13:50Z Iketsi 3254 {{s|P.T.}} 216063 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[File:Mòje Stronë.svg|thumb|Mòje Stronë]] {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Stowarzyszenie Mòje Stronë'', {{s|P.T.}} ''Stowarzyszenie Promocji Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë'') – stowôra<ref>https://www.mojestrone.pl/start/</ref>. == Projektë == * ({{jãz.|pl}} ''„Poznajmy i chrońmy swoje zwierzęta i rośliny – filmy z animacjami, gawędy i kolorowanka o ochronie przyrody w gminach Gniewino i Wejherowo”'')<ref>https://www.mojestrone.pl/o-przyrodzie-wokol-nas-2/</ref> * Projekt „Kaszëbsczé nótë” ({{jãz.|pl}} ''„Kaszubskie nuty”,'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszubskie-nuty/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby w pigułce'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszuby-w-pigulce/</ref> * Wëstôwk „[[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|Wyjątkowy obiekt na mapie Europy]]” == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Gniéwino]] * [[Dariusz Majkowski]] |col3= === Internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://www.mojestrone.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ksiazka_Obraza-i-slowa_Obrazem-i-slowem.pdf Òbrazã i słowã. Kaszebskô we wierzeniach, òpòwiôdaniach, reportażach i malënkach.] ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)| ]] k7l9un56dcovyqmlasyldb28ji46rvs 14 14158 215999 2026-09-30T13:12:44Z Iketsi 3254 N 215999 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] mpi5obz2i1z2jdnbaealq7vz8xos2q1 216000 215999 2026-09-30T13:12:56Z Iketsi 3254 |Gduńsk 216000 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia|Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 0oziiz46ci2fbfqdzshhjz4n9zbckpt 216001 216000 2026-09-30T13:13:10Z Iketsi 3254 | 216001 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Wëdarzenia| Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] qjvhcp94r0l13pdvex5qpw5zyj2efqa 0 14159 216004 2026-09-30T14:15:21Z Iketsi 3254 N 216004 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)#Wëstôwk „Wyjątkowy obiekt na mapie Europy”]] [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] nfbgnjybeyiv6plataspp94e236qbt9 216005 216004 2026-09-30T14:26:17Z Iketsi 3254 [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] 216005 wikitext text/x-wiki #TAM [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 8vqdr4i705f9veszf3kzyknzrsivfyi 0 14160 216007 2026-09-30T14:35:49Z Iketsi 3254 N 216007 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki.png|mały|{{jãz.|pl}} ''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki'']] '''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy''' – [[wëstôwk]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/biblioteka/aktualnosci/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy</ref>. * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> * od [[24 gromicznika]] 2020 rokù w holu Centrum Kultury, Sportu, Turystyki i Bibliotece w [[Gniéwino|Gniéwinie]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy-1</ref> === Dofinansowanié === [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] |col2= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] 59wml84cp7gjk1xdojdu3nb74df2s60 216011 216007 2026-09-30T14:42:49Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Gniéwino]] 216011 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki.png|mały|{{jãz.|pl}} ''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki'']] '''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy''' – [[wëstôwk]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/biblioteka/aktualnosci/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy</ref>. * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> * od [[24 gromicznika]] 2020 rokù w holu Centrum Kultury, Sportu, Turystyki i Bibliotece w [[Gniéwino|Gniéwinie]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy-1</ref> === Dofinansowanié === [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] * [[Gniéwino]] |col2= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] 12a2boog6v8k2z59tf1dh4qc3g4c7ol 216013 216011 2026-09-30T14:43:54Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Witrôż]] * [[Mòzajka]] 216013 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki.png|mały|{{jãz.|pl}} ''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki'']] '''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy''' – [[wëstôwk]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/biblioteka/aktualnosci/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy</ref>. * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> * od [[24 gromicznika]] 2020 rokù w holu Centrum Kultury, Sportu, Turystyki i Bibliotece w [[Gniéwino|Gniéwinie]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy-1</ref> === Dofinansowanié === [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Witrôż]] * [[Mòzajka]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] * [[Gniéwino]] |col2= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] ikaweszujqmk5s58u2f3zuzf316pshw 216016 216013 2026-09-30T15:04:50Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}}; Sparłãczoné témë 216016 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki.png|mały|{{jãz.|pl}} ''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki'']] '''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy''' – [[wëstôwk]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/biblioteka/aktualnosci/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy</ref>. * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> * od [[24 gromicznika]] 2020 rokù w holu Centrum Kultury, Sportu, Turystyki i Bibliotece w [[Gniéwino|Gniéwinie]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy-1</ref> === Dofinansowanié === [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gniéwino]] * [[Witrôż]] * [[Mòzajka]] * [[Teresa Klein]] * [[Luiza Fijałkowska]] * [[Marión Miotk]] * [[Jarosław Wójcik (rzezbiôrz)]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] |col2= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] elglbyxblnongjhu3pllb9cfthhgaka 216018 216016 2026-09-30T15:12:18Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 216018 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki.png|mały|{{jãz.|pl}} ''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki'']] '''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy''' – [[wëstôwk]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/biblioteka/aktualnosci/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy</ref>. * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> * od [[24 gromicznika]] 2020 rokù w holu Centrum Kultury, Sportu, Turystyki i Bibliotece w [[Gniéwino|Gniéwinie]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy-1</ref> === Dofinansowanié === [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gniéwino]] * [[Witrôż]] * [[Mòzajka]] * [[Teresa Klein]] * [[Luiza Fijałkowska]] * [[Marión Miotk]] * [[Jarosław Wójcik (rzezbiôrz)]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] |col2= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * http://www.parafia-gniewino.pl/galeria-zdjec/4/witraze.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] 8ona5jffuazu2yzl0i3pfu01q04hj6g 216019 216018 2026-09-30T15:19:04Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 216019 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki.png|mały|{{jãz.|pl}} ''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy – Poznaj niezwykłe witraże i wyjątkowe mozaiki'']] '''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy''' – [[wëstôwk]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/biblioteka/aktualnosci/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy</ref>. * Jesenią 2019 rokù: 10 tôflów<ref>https://www.mojestrone.pl/wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy/</ref> * od [[24 gromicznika]] 2020 rokù w holu Centrum Kultury, Sportu, Turystyki i Bibliotece w [[Gniéwino|Gniéwinie]]<ref>https://ckib.gniewino.pl/n,wystawa-wyjatkowy-obiekt-na-mapie-europy-1</ref> === Dofinansowanié === [[Òbrôzk:Gniewino - Church.jpg|mały|]] * „Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie” * Instytucja zarządzająca PROW 2014–2020 – [[Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë]]. * Materiał współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: Wsparcie dla rozwoju lokalnego w ramach inicjatywy LEADER objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. * Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pomocni Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Gniéwino]] * [[Witrôż]] * [[Mòzajka]] * [[Teresa Klein]] * [[Luiza Fijałkowska]] * [[Marión Miotk]] * [[Jarosław Wójcik (rzezbiôrz)]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] |col2= === Jiné wëstôwczi === {{#categorytree:Wëstôwczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * http://www.parafia-gniewino.pl/galeria-zdjec/4/witraze.html * https://barwyszkla.pl/witraze-plaskorzezby-w-gniewinie/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëstôwczi]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] tt3y2szsuotkgajq3g2bj5uj6z9to6b 14 14161 216010 2026-09-30T14:37:36Z Iketsi 3254 N 216010 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 3b1mrgzhtb8pbc0blgkjemnd6gg250y 14 14162 216022 2026-09-30T15:26:39Z Iketsi 3254 N 216022 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] 91ukjlf6q2qjdhvhxwdx4bnzomqyd11 14 14163 216023 2026-09-30T15:27:36Z Iketsi 3254 N 216023 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jón Paweł II]] cljjms9yx6c5edc5459pzerjn4o0tg9 216025 216023 2026-09-30T15:34:38Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] 216025 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jón Paweł II]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] mweqaaguqusuru4t8ii84a19q17ihc2 216031 216025 2026-09-30T15:38:07Z Iketsi 3254 |Jana Pawła II 216031 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jón Paweł II]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób|Jana Pawła II]] 4jyhgc6q90g5ian5hoxca597gopqzr3 14 14164 216024 2026-09-30T15:33:19Z Iketsi 3254 N 216024 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Fùńdamentné kategòrëje]] 38kosp3ibvkx65qnb8yg4efrm5x0pb8 14 14165 216028 2026-09-30T15:36:43Z Iketsi 3254 N 216028 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jón Trepczik]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób]] im5woe4j516fy6kpw88i98yqdpkas2t 216032 216028 2026-09-30T15:38:17Z Iketsi 3254 |Jana Trepczika 216032 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jón Trepczik]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób|Jana Trepczika]] 2983jdoxcpt9volikyjalfi2o475ggk 14 14166 216030 2026-09-30T15:37:30Z Iketsi 3254 N 216030 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 2rq2gwk5aebg1tz1fjn0oep8p53bm95 14 14167 216035 2026-09-30T15:42:26Z Iketsi 3254 N 216035 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jón Drzéżdżón]] [[Kategòrëjô:Rzeczë nazwóné òd òsób|Jón Drzéżdżón]] kr5b1na7fawx5bm7p0uzfeoxer0lwrg 14 14168 216037 2026-09-30T15:44:40Z Iketsi 3254 N 216037 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] quvdpuxb0mezw2ow5at1onblw4iop6v 10 14169 216042 2026-09-30T16:31:36Z Iketsi 3254 N 216042 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{DISPLAYTITLE:m.}}[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude><includeonly><abbr title="miona>m.</abbr></includeonly> 5ljhducowh8c8kibwzkfufr1y54urjx 216043 216042 2026-09-30T16:33:00Z Iketsi 3254 - 216043 wikitext text/x-wiki <includeonly><abbr title="miona>m.</abbr></includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> r78619y5uvln9a0vhi5fs76rbl9luk0 216044 216043 2026-09-30T16:38:18Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Szablóna:M.]] do [[Szablóna:S]]: skrót 216043 wikitext text/x-wiki <includeonly><abbr title="miona>m.</abbr></includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> r78619y5uvln9a0vhi5fs76rbl9luk0 216046 216044 2026-09-30T16:43:41Z Iketsi 3254 + 216046 wikitext text/x-wiki <includeonly><abbr title="{{#switch: {{1}} | m = miona | ur | ùr = ùrodzony / ùrodzonô | #default = !!! }}">{{1}}</abbr></includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> t5yqwf0xj15ig7urf6f1eu102h0pwyl 216047 216046 2026-09-30T16:49:03Z Iketsi 3254 + 216047 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | #default = <abbr title="!!!">!!!</abbr> }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] -------------- * <nowiki>{{s|m.}}</nowiki> {{s|m.}} * <nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki> {{s|ùr.}} </noinclude> pos87vwokr1jbcon9gqjsbqhmh8b6a4 216048 216047 2026-09-30T16:49:18Z Iketsi 3254 → 216048 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | #default = <abbr title="!!!">!!!</abbr> }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] * <nowiki>{{s|m.}}</nowiki> → {{s|m.}} * <nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki> → {{s|ùr.}} </noinclude> c10avej70urc3cg4dz7utsavbv9b4ek 216049 216048 2026-09-30T16:49:41Z Iketsi 3254 <code> 216049 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | #default = <abbr title="!!!">!!!</abbr> }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} </noinclude> k1vyonu8dr71gkxdbiyqcumxqkmmmo3 216050 216049 2026-09-30T17:16:36Z Iketsi 3254 + 216050 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> 0z975xjevm4nht2ohfibyltavvru8fc 216055 216050 2026-09-30T18:06:34Z Iketsi 3254 + 216055 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|m.jin.}}</nowiki></code> → {{s|m.jin.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> boe7ktdusw7iz38ez91mzijhgtjugze 216057 216055 2026-09-30T18:11:16Z Iketsi 3254 + P.T. = pleno titulo 216057 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">P.T.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|m.jin.}}</nowiki></code> → {{s|m.jin.}} * <code><nowiki>{{s|P.T.}}</nowiki></code> → {{s|P.T.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> ky0o1vyc8qo9tuv59o3v8b1kn03lztt 216085 216057 2026-09-30T18:36:31Z Iketsi 3254 + np. = na przëkłôd 216085 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | np. = <abbr title="na przëkłôd">np.</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">P.T.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|np.}}</nowiki></code> → {{s|np.}} * <code><nowiki>{{s|m.jin.}}</nowiki></code> → {{s|m.jin.}} * <code><nowiki>{{s|P.T.}}</nowiki></code> → {{s|P.T.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> dcg71pcoax7104rtbc8pvolxh50y2j7 216106 216085 2026-09-30T20:03:14Z Iketsi 3254 ùrodzëł(a) sã 216106 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzëł(a) sã / ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | np. = <abbr title="na przëkłôd">np.</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">P.T.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|np.}}</nowiki></code> → {{s|np.}} * <code><nowiki>{{s|m.jin.}}</nowiki></code> → {{s|m.jin.}} * <code><nowiki>{{s|P.T.}}</nowiki></code> → {{s|P.T.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> 7rkietachodqhaithcqobdrvw9lk4ck 216208 216106 2026-09-30T22:06:04Z Iketsi 3254 ps. = pseudonim 216208 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzëł(a) sã / ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | np. = <abbr title="na przëkłôd">np.</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | ps. = <abbr title="pseudonim">ps.</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">P.T.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|np.}}</nowiki></code> → {{s|np.}} * <code><nowiki>{{s|m.jin.}}</nowiki></code> → {{s|m.jin.}} * <code><nowiki>{{s|P.T.}}</nowiki></code> → {{s|P.T.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> 285peyzb7h0y7ypsufj9yhb90ahhpd1 216210 216208 2026-09-30T22:06:32Z Iketsi 3254 +ps. 216210 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | m. = <abbr title="miona">m.</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzëł(a) sã / ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | np. = <abbr title="na przëkłôd">np.</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | ps. = <abbr title="pseudonim">ps.</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">P.T.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]] Skrót: * <code><nowiki>{{s|m.}}</nowiki></code> → {{s|m.}} * <code><nowiki>{{s|ùr.}}</nowiki></code> → {{s|ùr.}} * <code><nowiki>{{s|np.}}</nowiki></code> → {{s|np.}} * <code><nowiki>{{s|m.jin.}}</nowiki></code> → {{s|m.jin.}} * <code><nowiki>{{s|ps.}}</nowiki></code> → {{s|ps.}} * <code><nowiki>{{s|P.T.}}</nowiki></code> → {{s|P.T.}} * <code><nowiki>{{s|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] * <code><nowiki>{{s|wëdanié}}</nowiki></code> → {{s|wëdanié}} * <code><nowiki>{{s|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{s|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{s|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] </noinclude> 6nbfsv3dyuory4m1et64du439omzg36 10 14170 216045 2026-09-30T16:38:18Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Szablóna:M.]] do [[Szablóna:S]]: skrót 216045 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szablóna:S]] 8rhi63bkbux5thvvex02f34degcmotw 14 14171 216088 2026-09-30T18:44:58Z Iketsi 3254 N 216088 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Architektura]] 825plj3gjmmzfrnzjes9ut0fjemo1u0