Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 67 217551 216750 2026-10-11T09:48:29Z Terrus38 14026 217551 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|frame|right|Dôwnô kôrta [[Eùropa|Eùropë]] ë Eùropejsczi Ùnie pò kaszëbskù (nieaktualny)]]'''Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw''' – lësta [[Państwò|państw]] ë zawiôzłëch teritoriów [[Eùropa|Eùropë]]. Na òbrëmienié Eùropë w całoscë abò dzélowô najdiwô sã 46 ùznônëch państw na midzënôrodny arenie. Knéż do Eùropë zalëczô sã sétmë [[Zawiôzłé teritorium|zawiôzłëch]] [[Zawiôzłé teritorium|teritoriów]] [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]] ë [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. W Eùropie fónkcjonëje téż jedno dzélowô ùznôwóné państwò ([[Kòsowò]]) a téż jedno [[nieùznôwóné państwò]] ([[Nadedniestrzé]]). Nôwiãkszim eùropejsczim państwã je [[Ruskô]] (17 098 242 km²), równak nôwiãkszim państwã najdiwëjącym sã w całoscë na teritorium Eùropë je [[Ùkrajina]] (603 550 km²). Nôlëdniészim państwã na eùropejsczim kòntinence równak je Ruskô (142 021 981 mieszkańców), a nôlëdniészim państwã pòłóżonym w całoscë w Eùropie są [[Niemieckô|Niemcë]] (84 316 622 mieszkańców). Nômniészim tak samò wedle wiôlgòscë wiéchrzëznë, jak ë lëczbë lëdztwa je [[Watikan]] (0,44 km²; 825 mieszkańców). {| class="wikitable" |+ ! !Artikel !Kategòrëjô !Też !sloworz.org |- | align="right" |1 |[[Albańskô]] |{{#categorytree:Albańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Albańskô →]: [[Albańskô]] |Albaniô<ref>{{sloworz.org|18433|20909}}</ref> |- | align="right" |2 |[[Andora]] |{{#categorytree:Andora|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Andora →]: – |– |- | align="right" |3 |[[Aùstriô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Aùstriô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Aùstriô →]: Aùstrëjackô |Óstrëjô<ref>{{sloworz.org|9215|10520}}</ref>; Óstrëjackô<ref>{{sloworz.org|9214|10519}}</ref>; Aùstriô<ref>{{sloworz.org|19158|21683}}</ref>; |- | align="right" |4 |[[Belgijskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Belgijskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Belgijskô →]: – |Belgiô<ref>{{sloworz.org|19593|22180}}</ref> |- | align="right" |5 |[[Biôłorus]] |{{#categorytree:Biôłorus|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Biôłorus →]: [[Biôłorëskô]]; [[Biôłorusjô]] |Biôłorusjô<ref>{{sloworz.org|19534|22109}}</ref> |- | align="right" |6 |[[Bòsniô i Hercegòwina]] |{{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bòsniô_i_Hercegòwina →]: [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] |– |- | align="right" |7 |[[Bùłgariô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Bùłgariô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bùłgariô →]: [[Bùlgarskô]] |Bùłgariô<ref>{{sloworz.org|21053|23824}}</ref> |- | align="right" |8 |[[Cyper]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Cyper|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Cyper →]: – |Cyper<ref>{{sloworz.org|22463|25437}}</ref> |- | align="right" |9 |[[Chòrwackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Chòrwackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Chòrwackô →]: [[Chòrwacjô]] |Chòrwacjô<ref>{{sloworz.org|21850|24722}}</ref> |- | align="right" |10 |[[Czeskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Czeskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czeskô →]: [[Czeskô Repùblika]] |Czeskô<ref>{{sloworz.org|16592|18963}}</ref> |- | align="right" |11 |[[Czôrnogóra]] |{{#categorytree:Czôrnogóra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czôrnogóra →]: [[Czôrnô Góra]] |Czôrnogóra<ref>{{sloworz.org|22515|25494}}</ref> |- | align="right" |12 |[[Duńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Duńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Duńskô →]: [[Dëńskô]] |Duńskô<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref> |- | align="right" |13 |[[Estoniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Estoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Estoniô →]: [[Estónskô]]; [[Estóńskô]] |Estoniô<ref>{{sloworz.org|25726|29718}}</ref> |- | align="right" |14 |[[Farersczé Òstrowë]] |{{#categorytree:Farersczé Òstrowë|mode=all|depth=0}} |– |– |- | align="right" |15 |[[Fińskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Fińskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Fińskô →]: – |Finlandiô<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> |- | align="right" |16 |[[Francjô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Francjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Francjô →]: [[Frańcëskô]]; [[Francjô]] |Francjô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref>; Francëskô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref> |- | align="right" |17 |[[Greckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Greckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Greckô →]: [[Grecjô]] |Grecjô<ref>{{sloworz.org|27032|31520}}</ref> |- | align="right" |18 |[[Grëzóńskô]] |{{#categorytree:Grëzóńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Grëzóńskô →]: – |Gruzjô<ref name=":0">{{sloworz.org|27113|31612}}</ref>; Grëzjô<ref name=":0" />, Grëzóńskô<ref name=":0" /> |- | align="right" |19 |[[Irlandiô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Irlandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Irlandiô →]: [[Irlandëjô]] |Irlandiô<ref name=":1">{{sloworz.org|28225|33035}}</ref>; Irlandzkô<ref name=":1" />; Jirlandiô<ref name=":1" />; Jirlandzkô<ref name=":1" /> |- | align="right" |20 |[[Islandiô]] |{{#categorytree:Islandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Islandiô →]: [[Islandëjô]] |Islandiô<ref name=":2">{{sloworz.org|28258|33076}}</ref>; Jislandiô<ref name=":2" /> |- | align="right" |21 |[[Italskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Italskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Italskô →]: – |Italiô<ref name=":3">{{sloworz.org|28276|36149}}</ref>; Italskô<ref name=":3" />; Włochë<ref>{{sloworz.org|7453|8433}}</ref> |- | align="right" |22 |[[Liechtenstein]] |{{#categorytree:Lichtenstein|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Liechtenstein →]: [[Lichtenstein]] |– |- | align="right" |23 |[[Lëtwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Lëtwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Lëtwa →]: [[Lëtewskô]] |Lëtwa<ref>{{sloworz.org|2304|2653}}</ref>; Lëtewskô<ref>{{sloworz.org|19533|22108}}</ref> |- | align="right" |24 |[[Luksembùrg]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Luksembùrg|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Luksembùrg →]: [[Luksembùrskô]] |– |- | align="right" |25 |[[Łotwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Łotwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Łotwa →]: [[Łotewskô]] |Łotwa<ref>{{sloworz.org|32931|40454}}</ref> |- | align="right" |26 |[[Madżarskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Madżarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Madżarskô →]: – |Wãgrë<ref>{{sloworz.org|5500|6163}}</ref> |- | align="right" |27 |[[Malta]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Malta|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Malta →]: – |Malta<ref>{{sloworz.org|33229|40996}}</ref> |- | align="right" |28 |[[Niemieckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Miemieckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niemieckô →]: [[Miemieckô]] |Niemieckô<ref>{{sloworz.org|19537|22112}}</ref>; Miemcë<ref name=":4">{{sloworz.org|6305|7069}}</ref>; Niemcë<ref name=":4" /> |- | align="right" |29 |[[Mònakò]] |{{#categorytree:Mònakò|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Mònakò →]: – |– |- | align="right" |30 |[[Niderlandë]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Niderlandë|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niderlandë →]: – |Holandiô |- | align="right" |31 |[[Nordowô Macedoniô]] |{{#categorytree:Nordowô Macedoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Nordowô_Macedoniô →]: [[Macedońskô]]; [[Macedoniô]] |Macedoniô<ref name=":5">{{sloworz.org|33054|40686}}</ref>; téż Macedońskô<ref name=":5" /> |- | align="right" |32 |[[Norweskô]] |{{#categorytree:Norweskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Norweskô →]: [[Norge]]; [[Noreg]]; [[Kongeriket Norge]]; [[Kongeriket Noreg]] |Norweskô<ref>{{sloworz.org|19815|22434}}</ref> |- | align="right" |33 |[[Pòlskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòlskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòlskô →]: – |Pòlskô<ref>{{sloworz.org|13838|15813}}</ref> |- | align="right" |34 |[[Pòrtugalskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòrtugalskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòrtugalskô →]: – |? |- | align="right" |35 |[[Rumùńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Rumùńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Rumùńskô →]: [[Rumùniô]] |? |- | align="right" |36 |[[Ruskô]] |{{#categorytree:Ruskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ruskô →]: [[Ruskô Federacjô]] |Rusjô<ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>; Ruskô<ref>{{sloworz.org|3513|4008}}</ref> |- | align="right" |37 |[[San Marino]] |{{#categorytree:San Marino|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=San_Marino →]: – |– |- | align="right" |38 |[[Serbiô]] |{{#categorytree:Serbskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Serbiô →]: [[Serbskô]] |? |- | align="right" |39 |[[Słowackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słowackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słowackô →]: – |? |- | align="right" |40 |[[Słoweniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słoweniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słoweniô →]: [[Sloweńskô]] |? |- | align="right" |41 |[[Watikan]] |{{#categorytree:Watikan|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Watikan →]: – |? |- | align="right" |42 |[[Szpańskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szpańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szpańskô →]: – |Hiszpaniô<ref name=":6">{{sloworz.org|27545|32152}}</ref>; téż Szpaniô<ref name=":6" />, Szpańskô<ref name=":6" /> |- | align="right" |43 |[[Szwajcariô]] |{{#categorytree:Szwajcarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwajcariô →]: [[Szwajcarskô]] |? |- | align="right" |44 |[[Szwédzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szwédzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwedzkô →]: – |Szwédzkô<ref>{{sloworz.org|9954|11397}}</ref> |- | align="right" |45 |[[Ùkrajina]] |{{#categorytree:Ùkrajina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ùkrajina →]: – |Ùkrajińskô<ref name=":7">{{sloworz.org|19528|22103}}</ref> / Ùkrajina<ref name=":7" /> |- | align="right" |46 |[[Wiôlgô Britaniô]] |{{#categorytree:Wiôlgô Britaniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Wiôlgô_Britanijô →]: [[Wiôlgô Britaniô]] |Wiôlgô Britaniô<ref>{{sloworz.org|19866|22486}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-15|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa|*]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Eùropejsczich państw]] qf1wfxz98jzk2sn9rzbcyk3uxb6hd1h 0 153 217440 208744 2026-10-10T19:29:02Z Terrus38 14026 217440 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Dzéń Starczi]] w [[Pòlskô]] – w [[Bùlgarskô]] i [[Serbskô]] jakò Babinden * [[2019]] – Dzéń [[Martin Luther King|Martina Luther Kinga]] w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] (co rokù trzeci pòniedzôłk stëcznika) * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Agnesë, Jarosława * Dzéń sw. Agneszkë/Agnesë === Wëdarzenia === * [[1921]] – Premiera [[film]]u niemiego "The Kid" (Dzecôk) wëreżiserowónego przez Charliego Chaplina. * [[2000]] – Kampinosczi Park Nôrodny dodóny do swiatowy lëstë rezerwatów biosferë UNESCO. * [[2001]] – Miemieckô Jutta Kleinschmidt jakò pierszô białka wygra Rajd Dakar. * [[2008]] – Na Alasce ùmarła Marie Smith, slédnô brëkòwniczkô jãzëka 'eyak'. === Ùrodzëlë sã === * [[1895]] – [[Cristóbal Balenciaga]], szpańsczi projektôrz modë, ùsadzył doma modë Balenciaga (ùm. 1972) * [[1896]] – [[Paula Hitler]], sostra [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] (ùm. 1960) * [[1905]] – [[Christian Dior]], frańcësczi projektôrz i ùsôdzca modë (ùm. 1957) * [[1925]] – [[Benny Hill]], angelsczi komik (ùm. 1992) * [[1941]] – [[Plácido Domingo]], szpańsczi spiéwôrz operowë, tenôr, jeden z Trzëch Tenôrów * [[1963]] – [[Krzysztof Kononowicz]], pòlitikôrz === Ùmarlë === * [[1924]] – Włodimir [[Lenin]], sowiecczi pòlitikôrz, diktator (ùr. 1870) * [[1950]] – [[George Orwell]], angelsczi runita (ùr. 1903) * [[2006]] – [[Ibrahim Rugova]], pierszi prezident [[Kosowskô]] (ùr. 1944) === Przësłowié === * Na sw. Agnieszkã wësëszi ju matka na słuńcu pielëszkã. * Jak Agneska łaskawô, wnetk w pòlu zabawa == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 8e2gn6m7quztnbg9j7re1kd9cfous8u 0 1393 217485 217334 2026-10-10T21:12:54Z Terrus38 14026 217485 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = [[pòlsczi złoti]] | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = +48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL|lata jistnienia=}} '''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') – państwò we Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Grańczi z [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Miono państwa == === Etimologiô === Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã|plemienia]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërno mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno „ti, co mieszkają na pòlach”. Mòże sã docëgac, że przédnym zajãcym Pòlanów béł òbróbk rolë, w rozróżnienim do jinszich plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], jaczi zamieszkiwelë lasowaté òbéńdë. Miono kraju pierszi rôz òstało òdnotowóné na przełómanim X i XI wiekù (lata 997–1003) w ''Pierszim żëwòce sw. Wòjcecha'' Jana Kanapariusza: „cum Bolizlauo Palaniorum duce” ({{jãz.|csb}} „z Bòlesławã pòlsczim ksyżëcã”). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', {{jãz.|fa}} ''Lahestân'', {{jãz.|lt}} ''Lenkija'') ë Pòlôchów ({{jãz.|ru}} ''lach'', {{jãz.|hu}} ''Lengyel'') pòchôdają òd plemienia Lãdzanów ({{jãz.|pl}} ''Lędzianie''), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë dzysdniowi pôłniowò-pòrénkòwi dzél Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' je dosłowną kalką z łacyńsczégò ''res publica''. == Nôrodné symbòle == Zgòdą z Kònstitucją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma symbòlama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w kòrónie w czerwionym pòlu. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë biôłô ë czerwionô * Himn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religiô == Dominującą religią w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcyzm|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrëchconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją {{skr.|m.jin.}}: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], [[Prawòsławié|prawòsłôwny]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewanielëcë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticyzm|agnosticë]] ë [[Atejizm|atejiscë]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] === Administracyjny pòdzél / Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù w Pòlsce fónsknérëje trzëstãpieniowi administracyjny pòdzél na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]]. {| |- | {{Imagemap |image=Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |size=500px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=Òbrôzk:Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 64 4 65 28 107 31 116 8 96 2 74 1 [[Duńskô]] poly 486 29 487 65 477 89 484 97 600 107 714 105 714 71 730 54 704 14 664 24 625 0 594 2 594 28 570 32 551 24 575 0 542 23 [[Ruskô]] poly 636 0 857 3 858 161 788 161 779 126 723 100 717 56 740 46 706 15 667 17 [[Lëtwa]] poly 786 165 801 248 809 260 816 322 775 340 757 377 791 405 785 461 792 476 797 457 811 456 817 468 850 453 852 420 858 420 859 162 [[Biôłorus]] poly 795 461 792 504 830 558 826 584 827 612 802 620 712 726 722 780 728 792 711 790 690 834 856 832 858 422 851 423 845 453 821 465 799 455 [[Ùkrajina]] poly 80 833 88 826 101 797 155 818 200 828 236 832 267 828 270 816 302 815 361 757 397 734 414 737 414 748 442 744 457 725 470 742 479 753 478 778 504 774 527 752 555 745 573 760 605 742 632 742 658 759 688 777 705 790 686 835 88 835 [[Słowackô]] poly 1 579 42 552 35 535 56 537 63 559 86 564 100 559 119 563 132 574 178 589 200 589 203 592 194 608 197 624 223 653 229 665 256 640 247 616 283 630 300 643 312 639 304 653 322 665 339 678 352 670 371 686 384 697 395 711 400 718 398 732 378 733 369 749 351 758 339 778 336 797 319 808 311 819 288 820 271 815 258 820 251 831 231 830 226 821 213 829 202 833 167 818 155 811 129 799 113 798 103 793 91 813 89 825 77 825 73 833 9 833 2 812 [[Czeskô]] poly 1 125 37 158 33 186 39 209 46 250 46 270 28 293 29 307 56 333 60 362 62 377 68 382 70 399 70 423 66 430 66 446 82 470 90 491 93 501 92 523 81 558 70 560 65 546 52 537 37 536 41 552 28 557 2 574 [[Niemieckô]] poly 36 161 36 198 51 254 28 291 29 305 66 334 85 308 113 299 162 276 171 265 179 280 203 277 233 244 215 220 254 196 240 120 246 117 237 78 200 109 193 118 113 137 [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]] poly 233 82 240 98 247 113 234 124 251 164 254 196 254 211 281 218 291 214 294 201 311 205 328 189 350 185 391 193 409 207 430 207 444 180 457 179 466 158 451 162 438 148 438 121 437 107 386 99 380 65 401 82 403 67 389 47 362 41 329 43 274 59 [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] poly 446 128 482 98 514 102 562 108 600 111 643 113 722 107 708 119 698 125 712 157 718 179 711 190 685 201 666 213 635 219 613 224 594 230 533 257 524 266 480 259 473 240 460 235 447 228 436 216 434 199 444 178 459 182 466 160 448 159 443 144 [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò|warmińskò-mazursczé]] poly 632 219 637 264 658 279 681 304 702 327 704 366 751 378 775 331 812 321 808 258 783 134 727 102 699 127 725 176 663 218 [[pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczé wòjewództwò]] poly 648 566 642 458 656 419 718 405 748 382 764 385 792 407 777 452 790 500 804 524 827 557 820 568 825 592 820 612 796 613 790 635 768 628 759 619 746 624 715 624 700 614 704 593 676 582 [[lubelsczé wòjewództwò|lubelsczé]] poly 611 743 589 627 652 572 668 570 673 586 697 598 695 612 697 629 729 632 752 623 771 621 779 631 772 650 712 726 720 777 732 792 726 795 708 789 666 766 641 743 [[pòdkarpacczé wòjewództwò|pòdkarpacczé]] poly 68 328 57 362 67 383 71 409 65 435 74 462 90 490 104 492 123 477 145 480 161 478 168 450 176 441 193 455 211 453 217 435 200 421 167 390 164 325 169 317 176 268 150 284 123 293 109 307 95 301 [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczé]] poly 83 555 102 502 98 490 126 484 139 473 151 481 171 456 182 435 199 460 223 438 241 459 265 469 295 453 306 475 321 503 318 521 305 522 295 556 261 609 247 612 254 632 239 652 196 617 212 591 197 579 176 583 151 568 125 564 116 541 101 541 98 557 [[dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczé]] poly 255 613 307 519 322 516 323 532 355 521 391 538 377 581 385 603 375 609 370 622 370 639 347 644 342 661 326 675 309 649 320 646 315 632 299 638 [[òpòlsczé wòjewództwò|òpòlsczé]] poly 341 666 341 649 373 640 375 609 382 595 378 579 388 557 395 534 420 534 444 544 473 555 482 562 484 578 492 597 493 609 463 616 447 633 443 657 428 673 443 695 455 715 449 727 435 735 428 749 418 745 414 733 402 727 398 707 389 702 389 682 [[szląsczé wòjewództwò|szląsczé]] poly 455 720 430 670 463 613 501 606 525 614 527 641 543 648 580 630 593 632 589 666 599 690 606 717 606 745 585 748 571 759 554 747 523 748 504 759 497 773 480 773 480 750 [[małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczé]] poly 212 221 232 243 226 255 202 274 182 278 173 291 166 335 170 368 171 399 181 414 204 433 219 445 231 455 247 467 269 471 278 462 304 461 305 472 309 485 319 492 321 505 319 520 326 526 350 526 347 511 345 494 363 478 371 485 371 451 377 430 393 434 397 421 400 398 416 397 419 385 424 377 415 361 406 364 383 353 361 343 347 343 316 326 294 316 299 305 297 290 286 282 280 258 287 249 284 238 284 222 271 214 258 213 247 199 236 212 [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò|wiôlgôpòlsczé]] poly 294 207 282 231 295 243 289 258 288 279 300 291 301 310 298 323 327 332 344 345 370 347 404 360 406 371 418 366 444 370 447 351 451 317 462 303 461 289 475 283 476 262 481 252 468 240 451 232 437 228 428 207 410 206 398 200 395 192 374 193 359 194 349 182 336 187 316 200 313 208 [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskô-pòmòrsczé]] poly 356 520 351 488 366 482 369 459 375 430 397 428 398 407 417 403 421 388 433 367 463 371 488 380 503 376 512 395 517 413 538 421 550 434 549 449 533 450 539 467 530 497 526 510 502 517 502 538 502 543 489 534 481 553 476 563 465 554 444 539 432 529 430 541 414 529 398 535 [[łódzczé wòjewództwò|łódzczé]] poly 493 606 486 593 483 571 480 559 484 537 498 543 503 532 502 519 536 507 546 510 559 519 575 518 592 521 598 534 611 537 635 531 648 531 647 569 645 578 625 604 593 622 581 627 545 639 534 641 523 612 [[swiãtokrzësczé wòjewództwò|swiãtokrzësczé]] poly 475 266 473 286 463 296 457 329 451 347 449 369 464 373 474 377 490 371 514 385 519 402 531 424 549 426 550 440 551 453 533 455 537 488 542 510 566 519 590 515 598 526 616 534 639 534 642 521 643 481 633 468 629 455 642 453 652 434 649 414 659 409 694 408 717 401 734 398 748 383 749 370 728 362 710 363 699 352 693 324 693 313 684 312 679 308 672 300 660 296 652 274 638 265 632 236 627 221 580 240 543 253 519 268 [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczé]] }} | ==== Wòjewództwa ==== * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} Grańce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłconé òstałë w [[1945]] r., pò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatòwi wòjnie]]. W przërównanim do [[1939]] rokù, grańcë òstałe przesënioné na zôpôd, kòsztã pòrénkòwich zemiów. Pò 1945 to dało dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską SSR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystynopol|Kristinopòl]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dosta [[Ustrzyki Dolne|Dólné Ùstrzëczi]] ë [[Lutowiska]]<ref>Dz. U. 52.11.63 – [https://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù''</ref> * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacką]]. Za môlëznã [[Tkacze]] kòl [[Szklarska Poręba|Szklarsczi Pòrãbë]], banowiszcze ë sztrekã, Pòlskô dosta ùriwk lasnëch terenów. Długòta greńców Pòlsczi wënosy 3582&nbsp;km, z cze 528&nbsp;km to sztrąd Bôłtu. Pòlskô grańczi: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorus|Biôłorusą]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô je 9. nôwikszim krajã Eùropë wedle wiéchrzëznë ë 8. wedle lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, a tej 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëmã na òdmianë. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, a tej 10° 01'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszińc [[Opołonek|Òpòłonek]], * 54°50' N – [[Rozëft]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łãk [[Ódra|Ódrë]] kòle Dólnégò Òsënowa, * 24°08' E – kòlano [[Bùg|Bùga]] kòle Zosëna. Geòmétriczny westrzódk Pòlsczi je we wsë Balkòwò kòle gardu [[Łęczyca|Łãczëca]]. Nôstarszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétriczny westrzódk Eùropy je w Suchòwòlë kòl gardu [[Sokółka]], w [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczim wòjewództwie]]. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Ódra]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogicznô bùdacjô === W Pòlsce schòdzą sã 3 wiôldżé tektoniczné platfòrmë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowò-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[paleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpadny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spòd zwelë ny platfòrmë pòkazywają sã dzéle hercyńsczich ë kaledońsczich górotwòrów (Zôpadné ë Pòrénkòwé Sudetë, Swiãtokrzësczé Górë). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Klimat === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020 Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025 Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020 Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020 </gallery> === Wëdrzatk plonu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajimają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédnoeùropejsczi Niżawë, a strzédnô wiżawa wënosy 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Nôwëższim môlã w Pòlsce są [[Rysy|Rësë]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniższim je depresjô w Marzãcënie na Żëławach (2,2 m&nbsp;p.r.m.). == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbëwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] a jiné mniészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdowim jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnym, etnicznym mniészëznóm]] a spòlëznie pòsłëgiwający sã regionalnym jãzëkã mòżlëwòtã ògrańczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w ùrzãdach gminów, dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacji. Wedle Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na co dzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Romsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusyńsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch mniészëznów]] nôleżą ne hewò miészëznë: [[Armeńskô mniészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłoruskô mniészëzna w Pòlsce|biôłoruskô]], [[Czeskô mniészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô mniészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô mniészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô mniészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô mniészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Ruskô mniészëzna w Pòlsce|ruskô]], [[Romskô mniészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô mniészëzna w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô mniészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô mniészëzna w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô mniészëzna w Pòlsce|żëdowskô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Òbrôzk:Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùniô]] * [[Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] jpx12fz61xzxd71rfe3u92yhbunmp93 0 1426 217441 217036 2026-10-10T19:29:23Z Terrus38 14026 217441 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat – Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945–59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã {{skr.|m.jin.}} [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Niderlandë]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ({{jãz.|en}} ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Niderlandë]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. [[Òbrôzk:Brexit Demonstrator (42485877015).jpg|mały|Demónstracjô procëm wëstãpieniu Wiôldżi Britanie z Ùnie (Brexitowi) w 2019 rokù]] 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. W rujanie 2004 rokù 25 nôleżnikòwëch krajów EÙ pòdpisëje Ùgòdã ùsôdzającą Kònstitucjã dlô Eùropë, równak òbëwatele [[Francëjô|Francësczi]] i [[Niderlandë|Niderlandów]] jã òdrzëcają; miast kònstitucje, Ùniô przëjimô [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńską Ùgòdã]], jakô zmieniwô ùszłé ùgòdë w célu zwikszeniô demòkracje bënë EÙ. Ùgòda wëszła w żëcé 1 gòdnika 2009 rokù<ref name=":5" />. Eùropejskô Ùniô pòwikszô sã jesz 2 razë: 1 stëcznika 2007 rokù dołãczô [[Bùłgariô|Bùłgarskô]] i [[Rumùńskô]]<ref name=":5" />, a 1 lëpińca 2013 rokù [[Chòrwackô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2010-19_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2010-19], european-union.europa.eu.</ref>. 23 czerwińca 2016 rokù Britijczicë welëją za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8" />. [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgô Britaniô]] òpùszczô wspólnotã 1 gromicznika 2020 rokù<ref name=":9" /> – je to pierszi krôj w historie, chterën z zrzeszë wëszedł. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz<ref>[https://ec.europa.eu/stories/eu-institutional-appointments/ How leaders of the EU institutions are elected and appointed], ec.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/council-eu/presidency-council-eu/ Prezydencja w Radzie UE], consilium.europa.eu.</ref>. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje [[Cyper]], chterën przëjął tã rolã òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>[https://cyprus-presidency.consilium.europa.eu/en/presidency/presidency-of-the-council-of-the-eu/ Presidency of the Council of the EU], cyprus-presidency.consilium.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. Robòtą kòmisje czerëje przédnik EK. <gallery> Òbrôzk:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|'''Roberta Metsola''', przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu Òbrôzk:António Costa- 2017 - Web Summit - 24778904437 (cropped).jpg|'''António Costa''', przédnik Eùropejsczi Radzëznë Òbrôzk:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|'''Ursula von der Leyen''', przédniczka Eùropejsczi Kòmisje </gallery> == Geògrafiô == === Nôleżniczé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżniczé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Niderlandë]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wespólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Duńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wespólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref name=":9">Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8">[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził {{skr.|m.jin.}} [[Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://web.archive.org/web/20260425230127/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ({{jãz.|la}} ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ({{jãz.|bg}} ''Единство в многообразието''; {{jãz.|en}} ''United in diversity''; {{jãz.|pl}} ''Zjednoczeni w różnorodności''; {{jãz.|cs}} ''Jednotná v rozmanitosti''; {{jãz.|gr}} ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] 8o39kfmaq1zs02vummzcj96ruk4788q 0 1433 217442 216733 2026-10-10T19:29:35Z Terrus38 14026 217442 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Gdiniô |rodzôcz=Gdinie |adjektiw_mask=gdińsczi |adjektiw_fem=gdińskô |céch=POL_Gdynia_COA.svg |fana=POL_Gdynia_flag.svg |karta=Pomorskie Gdynia.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Aleksandra Kosiorek |adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54 |kod_poczt_um=81-382 |tel_um=(+48) 58 66 88 000 |fax_um=(+48) 58 62 09 798 |mail_um=umgdynia@gdynia.pl |wiéchrzëzna=135 |stopniN=54 |minutN=30 |stopniE=18 |minutE=32 |wysokość= |rok=2007 |lëdztwò=248 767 |gęstość=1844 |aglomeracja=1 030 000 |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-000 do 81-919 |registracëjné tôfle=GA |TERYT=2262011 |SIMC= |www=http://www.gdynia.pl |commons=Gdynia }} '''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; {{jãz.|pl}} ''Gdynia'', {{jãz.|de}} ''Gdingen'', 1939–1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa. [[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|Swiãtojańskô]] [[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|[[Fòntana]], Kòscuszkòwsczi plac]] [[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia – 2014]] [[Òbrôzk:00 sea towers (April 2018).jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]] == Miona gardu w zdrojach == w zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1881; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz) == Deklinacjô == {| class="wikitable" |+ ! !{{jãz.|csb}}<ref>{{sloworz.org|8626|9829}}</ref> !{{jãz.|pl}} |- |[[Nazéwôcz]] |Gdiniô |Gdynia |- |[[Rodzôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Dôwôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Winowôcz]] |Gdiniã |Gdynię |- |[[Nôrzãdzôcz|Narzãdzôcz]] |Gdinią |Gdynią |- |[[Môlnik]] |Gdini / Gdiniô |Gdyni |- |[[Wòłôcz|Wòłiwôcz]] |Gdinio / Gdiniô |Gdynio |} == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°32' N, dôłgòta – 18°32' E. Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 248 767 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 135 km² * Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł * Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł == Historiô == * [[X stolaté]] – rëbackô [[wnôżëna]] * [[1253]] – Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam'' * [[1637]] – Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi * [[10 gromicznika]] [[1926]] r. – Nadanié gardnëch prawów * [[séwnik]] [[1939]] – wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] – ''Gotenhafen'') * w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie * [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. – Wëzwòlenié gardu * [[11 czerwińca]] [[1987]] – [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”). == Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã == [[Òbrôzk:Antoni Abraham - pomnik.jpg|mały|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]] [[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]] [[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]] * [[Antón Ôbram]] ([[1869]]–[[1923]]) * Baduszkowa Danuta * Borchardt Karol Olgierd * Brzeski Maciej * Cegielska Franciszka * Dąbek Stanisław * Demel Kazimierz * Gall Iwo * Jastak Hilary * Jurkiewicz Kazimierz * Krauze Augustyn * Kwiatkowski Eugeniusz * Maciejewicz Konstanty * Mężnicki Witold * [[Marión Mòkwa]] * [[Jan Mòrdawsczi]] * Orlicz-Dreszer Gustaw * [[Justyna Plutowska]] * Polkowski Bolesław * Prohaska Włodzimierz * Radtke Jan * Remiszewska Teresa * Romanowski Bolesław * Rummel Julian * Sieradzki Juliusz * Sokół Franciszek * Stankiewicz Mamert * Suchanek Antoni * Śmidowicz Jan * Teliga Leonid * Unrug Józef * Wenda Tadeusz * Zaruski Mariusz * Zegarski Teofil * Żeromski Stefan == Stôrodôwnotë == * [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] ** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô ** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2 ** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5 ** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22 ** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30 ** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. ** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 ** Dworzec Morski, dar. Polska 1 * [[Kamiannô Góra]] ** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1 ** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 * [[Chiloniô]] ** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a * [[Òrłowò]] ** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 ** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 ** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1 ** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6 ** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack ** Dôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack ** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki * [[Òksëwié]] ** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła * [[Grabówk]] ** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej * [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]] ** Willa, dar. Tetmajera 1 * [[Wiôldżi Kack]] ** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca == Partnersczé gardë == Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html] {| class="wikitable sortable" ! Gard ! class="unsortable"| Państwò ! Datum |- | style="text-align:left"| [[Aalborg|Ôlbórg]] | style="text-align:left"| [[Dëńskô]] | style="text-align:center"| 4.8.1987 r. |- | style="text-align:left"| [[Baranowicze]] | style="text-align:left"| [[Biôłorëskô]] | style="text-align:center"| 6.2.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Brooklyn]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Stanë Americzi]] | style="text-align:center"| 14.2.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Haikoù]] | style="text-align:left"| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] | style="text-align:center"| 24.4.2006 r. |- | style="text-align:left"| [[Króléwc]] | style="text-align:left"| [[Ruskô]] | style="text-align:center"| 27.10.1994 r. |- | style="text-align:left"| [[Karlskróna]] | style="text-align:left"| [[Szwedzkô]] | style="text-align:center"| 29.3.1990 r. |- | style="text-align:left"| [[Kilóna]] | style="text-align:left"| [[Miemieckô]] | style="text-align:center"| 25.6.1985 r. |- | style="text-align:left"| [[Kłajpéda]] | style="text-align:left"| [[Lëtewskô]] | style="text-align:center"| 12.1.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Kòtka]] | style="text-align:left"| [[Fińskô]] | style="text-align:center"| 9.3.1988 r. |- | style="text-align:left"| [[Kristiansand]] | style="text-align:left"| [[Norweskô]] | style="text-align:center"| 21.9.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Kùnda]] | style="text-align:left"| [[Estóńskô]] | style="text-align:center"| 24.2.2001 r. |- | style="text-align:left"| [[Lëpawô]] | style="text-align:left"| [[Łotewskô]] | style="text-align:center"| 12.10.1999 r. |- | style="text-align:left"| [[Plymouth]] | style="text-align:left"| [[Wiôlgô Britaniô]] | style="text-align:center"| 11.9.1976 r. |- | style="text-align:left"| [[Seattle]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Stanë Americzi]] | style="text-align:center"| 23.4.1994 r. |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Trzëgard]] * [[Gduńsk]] * [[Sopòt]] * [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]] |col2= === Dzéle Gdini === {{#categorytree:Dzéle Gdini|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze] * [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232 Dzik w wielkim mieście] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë] * [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 97fxa7zgzbc9bkfvmyg3tfvlzicb0xq 0 1467 217443 213959 2026-10-10T19:29:59Z Terrus38 14026 217443 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowianie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznôwô sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôd. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (cządnik, 1990–1991)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Òdroda|Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historiô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]–[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié ({{jãz.|en}} ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]–[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerat Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezari Obracht-Prondzyńsczi]]: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009, s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * [[Kazimierz Kleina]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezary Obracht-Prondzyński]] (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353–362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf * https://histmag.org/Mowisz-Kaszubi-myslisz...-Kim-sa-ludzie-pogranicza-9219 * https://www.busemprzezswiat.pl/2019/01/kaszubi-tajemniczy-lud-polnocy-polski/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowianie]] napeeg9tbgybldkuxnp01usldzqmf6b 4 1469 217424 216495 2026-10-10T13:23:28Z Iketsi 3254 + 217424 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Col3 |col1= === 🚧 Werk === * [[:Wiki:1000|Wiki:1000]] * [[:Kategòrëjô:Do werifikacje|Do werifikacje]] * [[:Kategòrëjô:Dodac òpisënk òdjimka|Dodac òpisënk òdjimka]] * [[Wiki:Starnë brëkùjącé doczënieniô|Starnë brëkùjącé doczënieniô]] * [[:Kategòrëjô:Artikle, jaczé nót je napisac òd nowa|Artikle, jaczé nót je napisac òd nowa]] * [[:Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama|Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]] |col2= === [[Przédnô starna]] === * [[Szablóna:Wiész të]] * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] <small>(+[[Wiki:Articzel tidzenia]])</small> * [[Wiki:Dolmaczënczi tidzenia]] * [[Moduł:Random stub/dane]] |col3= === Diskùsëjô === * [[Wiki:Karczma]] * [[Wiki:Tôfla ògłosów|Tôfla ògłosów]] * diskùsëjnô lësta: ([http://mail.wikipedia.org/mailman/listinfo/wikipl-l pòlskô]) * [https://discord.gg/xquqbPC6Y4%7C kaszëbsczi serwer Wikimediów] na [[Discord|Discordze]] }} {{Col3 |col1= === 🔨Nôrzãdzé === * [[Wiki:Szablónë]] * [[:Kategòrëjô:Do rëmniãcô]] |col2= === [[Wikipediô|Ò Wikipedie]] === * [[Wiki:FAQ|FAQ]] * [[Wiki:Czim Wikipedijô nie je|Czim Wikipedijô nie je]] * [[Wiki:Terminologijô|Terminologijô]] * [[Wiki:Werk ë deja Wiki|Co to je, ë jak fùnkcjonëje Wiki?]] * [[Wiki:Neùtralny pùnkt zdrzeniégò|Neùtralny pùnkt zdrzeniégò]] * [[Wiki:Midzëmòwnô kòòrdinacëjô|Midzëmòwnô kòòrdinacëjô]] * [[Wiki:Zladënk całi Wikipediji|Zladënk całi Wikipediji]] * [[Wiki:Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji]] |col3= === Òbaczë téż === * [[Wiki:Statistika]] * [[:Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù]] * ''[[m:List of articles all languages should have|List of articles all languages should have]]'' * ''[[m:Slavopedia/100 zapisis, ktor vse Slavju Vikipedias dolzx imat|100 zapisis, ktor vse Slavju Vikipedias dolzx imat]]'' }} [[Kategòrëjô:Metastarnë Wikipedie]] [[eu:Wikipedia:WikiMediari buruz gaurkotasun-albisteak]] m5kmd5xjtad5x57emg96pmtuwq3pn82 0 1712 217527 209312 2026-10-11T03:05:09Z Iketsi 3254 /* Ùrodzëlë sã */ test 217527 wikitext text/x-wiki <div style="display:none">[[Òbrôzk:SearchThumbs 1621-2160.svg|mały|lang=qmr{{!}}class=hide-on-mobile pageimage|]]</div> '''1970''' / MCMLXX <center>[[1968]] « [[1969]] « '''1970''' » [[1971]] » [[1972]]</center> === Wëdarzenia === * Pòwstôł [[Gduńsczi Ùniwersytet]] (20 strëmiannika) * Sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) === Ùrodzëlë sã === * [[Artur Jablonsczi]] (16 zélnika) {{Wikidata list |sparql= SELECT ?item ?itemLabel ?date WHERE { { SELECT ?item (MIN(?birthDate) AS ?birthSort) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 ; wdt:P569 ?birthDate . FILTER(YEAR(?birthDate) = 1970) ?article schema:about ?item ; schema:isPartOf <https://csb.wikipedia.org/> . } GROUP BY ?item } BIND(STRBEFORE(STR(?birthSort), "T") AS ?date) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . } } ORDER BY ASC(?birthSort) ASC(?itemLabel) ASC(?item) |columns=?date,label |language=csb |links=all |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Wikidata list end}} === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] 47ll5i7o4bmp7olklzkezzohk7kvn6d 217528 217527 2026-10-11T03:10:43Z Iketsi 3254 links=local 217528 wikitext text/x-wiki <div style="display:none">[[Òbrôzk:SearchThumbs 1621-2160.svg|mały|lang=qmr{{!}}class=hide-on-mobile pageimage|]]</div> '''1970''' / MCMLXX <center>[[1968]] « [[1969]] « '''1970''' » [[1971]] » [[1972]]</center> === Wëdarzenia === * Pòwstôł [[Gduńsczi Ùniwersytet]] (20 strëmiannika) * Sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) === Ùrodzëlë sã === * [[Artur Jablonsczi]] (16 zélnika) {{Wikidata list |sparql= SELECT ?item ?itemLabel ?date WHERE { { SELECT ?item (MIN(?birthDate) AS ?birthSort) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 ; wdt:P569 ?birthDate . FILTER(YEAR(?birthDate) = 1970) } GROUP BY ?item } BIND(STRBEFORE(STR(?birthSort), "T") AS ?date) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . } } ORDER BY ASC(?birthSort) ASC(?itemLabel) ASC(?item) |columns=?date,label |language=csb |links=local |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Wikidata list end}} === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] 3e7woj8r3yheilx5oxbw16beazojazk 0 1888 217502 216484 2026-10-11T00:02:54Z Iketsi 3254 Galeriô 217502 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriget Danmark | miono = Królestwò Duńsczi | miono-genitiw = Duńsczi | fana = Flag_of_Denmark.svg | herb = National coat of arms of Denmark.svg | na karce = LocationDenmark.png | mòtto = Forbundne, forpligtede, for Kongeriget Danmark | jãzëk = [[Duńsczi jãzëk|duńsczi]] | stolëca = Kòpenhaga | fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô | wiéchrzëzna = 43.094 | procent-wòdë = 1,6 | lëdztwò = 5 748 769 | rok = 2017 | dëtk = Króna | kòd dëtka = DKK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[5 czerwińca]] | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Der er et yndigt land.ogg]]</center> [[Himn Duńsczi|Der er et yndigt land]] – państwòwi himn<br />(Je taczi snôżi krôj) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Kong Kristian stod ved højen mast.ogg]]</center> [[Kong Kristian]] – królewsczi himn <br />(Król Christian) | kòd = DNK | Internet = .dk | telefón = +45 |Mònarcha=[[Fridrik X]]|Premiéra=Mette Frederiksen }} '''Duńskô''' ({{jãz.|da}} ''Danmark'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], słëchającym do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Greńczë z [[Niemieckô|Niemcama]], długosc grańcë je òk. 70 km<ref>''[https://www.dw.com/en/germany-denmark-celebrate-border-centennial/a-57875715 Germany, Denmark celebrate border centennial]'' [online], Deutsche Welle [dost. 2026-10-04] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Stolëcznym gardã Duńsczi je [[Kòpenhaga]]. Jińszé wôżné gardë to: [[Odense]], [[Aalborg]] ë [[Aarhus]]. Dosc wiôlgą autonomijã òd Duńsczi mają [[Farersczé Òstrowë]] i [[Grenlandzkô]]. Duńskô je kònstitucyjną mònarchią. Królã òd 2024 je [[Fridrik X]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2018 - Nyhavn on sunset.jpg| Òbrôzk:Aarhus Courthouse, 2017-04-12.jpg| Òbrôzk:Lego Color Bricks.jpg| Òbrôzk:Roskilde Cathedral aerial.jpg| Òbrôzk:Christiansborg Folketingssalen 20120420 0222F (8188480571).jpg| Òbrôzk:Kronborg flygfoto 1, 2021.jpg| Òbrôzk:Øresund Bridge from the air in September 2015 (cropped).jpg| Òbrôzk:Pv jensen-klint 05 grundtvig memorial church 1913-1940.jpg| Òbrôzk:Legoland Billund - Miniland.jpg| Òbrôzk:København Strøget 20121130 0486F (8363016104).jpg| Òbrôzk:Christiansborg Slot from west Copenhagen Denmark.jpg| Òbrôzk:Chalk cliffs of Moen.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòpenhaga]] * [[Grenlandiô]] * [[Norweskô]] * [[Niemieckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Duńskô| ]] 3icow71o0pnq4t1wi5wxqjkof52kbut 0 1897 217507 217396 2026-10-11T00:50:45Z Iketsi 3254 Galeriô 217507 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriget Sverige | miono = Królestwò Szwédzczi | miono-genitiw = Szwédzczi | fana = Flag of Sweden.svg| herb = Great coat of arms of Sweden.svg | na karce = LocationSweden.png| mòtto = För Sverige i tiden | jãzëk = [[Szwédzczi jãzëk|szwédzczi]], lapońsczi| stolëca = Sztokhòlm | fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô | wiéchrzëzna = 449.964 | lëdztwò = 10,610,485 | rok = 2025 | dëtk = szwédzkô krona | kòd dëtka = SEK | czasowô cona = +1 – zëma [[UTC]] +2 – lato | swiãto = 6 czerwińca | himn = Du gamla, du fria,<br>Kungssången | kòd = SE | Internet = .se | telefón = +46 |Mònarcha=[[Karól XVI Gùstôw]]|Premiéra=Ulf Kristersson|aùtowi kòd=S }} '''Szwédzkô''' (''Sverige'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Greńczë z [[Norweskô|Norweską]], [[Fińskô|Fińską]] a téż z [[Dëńskô|Dëńską]] przez mòst nad cesniną Öresund. Stolecznym garda je [[Sztokhòlm]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Duolbagorni.jpg|mały|Duolbagorni (Kebnekaise)]] === Wiéchrzëzna === * całownô: 450,295<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110083823/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden Sweden] The World Factbook</ref> * wiéchrzëzna lądu: 410,335 * wiéchrzëzna wòdów: 39,960 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,211 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 545 km; [[Norweskô]] 1,666 km === Brzegòwô liniô === 3,218 km === Klimat === Ùmiarkowany na pôłniu, z zëmną, chmùrzëstą zëmą, chmùrzëstim dzélowo chłodnym latã, subartkiczny na nordze<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/sweden/51263.htm Sweden (08/05)] US Department of State</ref>. === Ùsztôłcenié terenu === Przédno plasczi lub łagódnie grzëpowe nizënë; na pòrénku góry<ref name=":0" />. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -2,4 m. n.r.m. (Roztoka jezera Hammarsjon, òbòk Kristianstad) * nôwëższi czëp: 2,100 m. n.r.m. (Kebnekaise) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 7.3% (w tim 6.2% òrnëch gruńtów) * lasë 68.6% == Demografiô == [[Òbrôzk:Katedra uppsala.JPG|mały|Katedra w Uppsali]] === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 10,610,485 (wôrtoscë szacowóné na pazdzérznik 2025)<ref>[https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population-and-living-conditions/population-composition-and-development/population-statistics/ Population statistics] Statistics Sweden</ref> === Etniczné karna === Szwédë 79.6%, Syrëjczëcë 1.9%, Irakijczicë 1.4%, Finowie 1.3%, jinni 15.8%<ref name=":0" /> Òficjalne nôrôdné mniejszosci: Żëdzë, Cëgónie, Samowie, Finowie, Tornedalianie<ref name=":1">[https://sweden.se/life/equality/national-minorities-in-sweden There are 5 official national minorities in Sweden. Swedish law protects their languages and cultures.] Sweden.se</ref><ref name=":2">[https://start.stockholm/en/about-the-city-of-stockholm/how-the-city-is-governed/national-minorities/ National minorities] Stockholms stad</ref>. === Jãzëczi === Òficjalny jãzëk je szwédzczi, ùznawane sã też jãzëczi mniejszosci: Jidisz, cëgóńsczi, lapońsczi, fińsczi, meänkieli<ref name=":1" /><ref name=":2" />. === Religijné karna === 53% – [[Lëterstwò|lëteranie]], mni niż 6% – zaòstałë [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] wëznania, 8,1% – [[Islam|mùzułmónie]]<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/sweden/ 2023 Report on International Religious Freedom: Sweden] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 88.7% (2023) * wikszé miesczé westrzódczi: Sztokhòlm – 995,574 mieszkańców w 2025<ref>[https://sweden.se/life/society/key-facts-about-sweden Key facts about Sweden] Sweden.se</ref> == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Riksdag Sweden.jpg|mały|Riksdag]] Szwédzkô je kònstitucyjną mònarchią, [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] òd 1973 je król Karól XVI Gùstôw<ref>[https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king HM The King] Kungahuset</ref>. Szefã rządu je premiéra Ulf Kristersson<ref>[https://www.government.se/government-of-sweden/prime-ministers-office/ Prime Minister's Office] The Government of Sweden</ref>. Parlameńt – Rikgsdag ma 349 członków, sã wëbierani na 4 lata<ref>[https://www.riksdagen.se/en/ Welcome to the Riksdag] Sveriges Riksdag</ref>. Òd 1 stëcznika 1995 Szwédzkô je krôjem [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], a òd 25 strëmiannika 2001 je członkiem cony Schengen<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/sweden_en Sweden] European Union</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Stockholm 8721-B (9870833193).jpg| Òbrôzk:King Carl XVI Gustaf at National Day 2009.jpg| Òbrôzk:Øresund Bridge from the air in September 2015.jpg| Òbrôzk:Kungstradg rden (2560839047).jpg| Òbrôzk:Hall, Stockholm Central Station.jpg| Òbrôzk:0065Uppsala domkyrka.jpg| Òbrôzk:Folkdansande barn Lilla midsommar Säter 2014.jpg| Òbrôzk:Göteborg - KMB - 16001000011804.jpg| Òbrôzk:Scandinavia.TMO2003050.jpg| Òbrôzk:ABBA Edmonton 1979 001.jpg| Òbrôzk:AlfredNobel.jpg| Òbrôzk:Dalahäst i avesta.jpg| Òbrôzk:Ales stenar 2019-3.jpg| Òbrôzk:ARBOGA SVÄRDFEJAREN 7 21400000190171 c.jpg| Òbrôzk:Harbor at Vikarvet Museum with flooded jetty 2.jpg| Òbrôzk:IKEA (8020223012).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Sztokhòlm]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://radiokaszebe.pl/news/maciek-rutkowski-z-rekordem-guinnessa-za-przeplyniecie-baltyku-1619 {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwédzkô| ]] r5yskpi5eyli0g2rpl9xurp0bq6lv0p 0 1928 217432 217397 2026-10-10T18:50:51Z Iketsi 3254 Galeriô 217432 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kongeriket Norge |miono = Królestwò Norwesczi |miono-genitiw = Norwesczi |fana = Flag of Norway.svg |herb = Coat of arms of Norway.svg |na karce = LocationNorway.svg |mòtto = Enig og tro til Dovre faller |jãzëk = [[Norwesczi jãzëk|norwesczi]] |stolëca = [[Òslo]] |fòrma państwa = mònarchiô |wiéchrzëzna = 385.207 |lëdztwò = 5.425.270 |rok = 2022 |dëtk = Norweskô kòróna |kòd dëtka = NOK |czasowô cona = +0 |swiãto = 17 maja |himn = <center>[[Òbrôzk:Norway (National Anthem).ogg]]</center> [[Himn Norwesczi|Ja, vi elsker dette landet]] – państwòwi himn<br />(Tak, kòchômë ten krôj) <center>[[Òbrôzk:God Save The Queen (Band of the Grenadier Guards, 1952 instrumental).oga]]</center> [[Kongesangen]] – królewsczi himn <br />(Piesń króla) |kòd = NO, NOK |Internet = .no |telefón = +47 |Mònarcha=[[Haakon VIII]] |Premiéra=[[Jonas Gahr Støre]] |aùtowi kòd=N |kònstitucjô=Kònstitucjô Norwesczi z 1814 }} '''Norweskô''' abò '''Norwegiô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref>, '''Królestwò Norwesczi''' ([[norwesczi]] ''Kongeriket Norge (Norge), Kongeriket Noreg (Noreg)'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]] na [[Skandinawsczi Półòstrów|Skandinawsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã Norwesczi je [[Òslo]]. Greńczë ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], [[Fińskô|Fińską]], ë [[Ruskô|Ruską]]. Norweskô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 2026 je król [[Haakon VIII]]. == Geògrafiô == <ref>[https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] The World Factbook</ref> === Wiéchrzëzna === * całownô: 323,802 km² * wiéchrzëzna lądu: 304,282 km² * wiéchrzëzna wòdów: 19,520 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,566 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 1,666 km; [[Ruskô]] 191 km === Brzegòwô liniô === 25,148 km === Klimat === Ùmiarkowany na ùbrzegu, bënë chłodny<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/norway/126904.htm Norway (08/09)] US Department of State</ref>. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 460 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Norwesczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,469 m. n.r.m. (Galdhopiggen) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 2.7% (w tim 2.2% òrnëch gruńtów) * lasë 33.3% == Demografiô == [[Òbrôzk:Young girls in bunad.jpg|mały|Norwesczé białczi w tradicjowëch òbleczënkach]] === Pòpùlacjô === * lëdztwò: 5.627.400<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> mieszkańców ([[2026]]) === Etniczné karna === Norwegowié 81.5% (w tim 60,000 Samów), jinszi Eùropejczëczi 8.9%, jinszi 9.6% (2021) === Jãzëczi === Òficjalne: norwesczi bokmål, norwesczi nynorsk, jãzëczi mniészosci: lapońsczi, fińsczi === Religijné karna === Kòscół Norwesczi ([[lëterstwò]]) 67.5%, [[Islam]] 3.1%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 3.1%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjańsczé]] wëznania 3.8%, jinsze religie 2.6%, nieòpisóne 19.9% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/norway 2022 Report on International Religious Freedom: Norway] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 84% == Pòliticzny system == Norweskô je kònstitucyjną [[Mònarchiô|mònarchią]]. Przédnikã kraju je król z dinastii Glücksburgów. Przédnikã rządu je premiéra. Jednojizbowi parlament Storting mô 169 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/ The Storting] Stortinget</ref>. * Król: Haakon VIII (òd 28 zélnika 2026) * Premiéra: Jonas Gahr Støre (òd 14 pazdzérznika 2021)<ref>[https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/ Prime MinisterJonas Gahr Støre] Government.no</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:08.08.21 EIDFJORD TOP7.jpg|[[Fiord]] w Norwesce Òbrôzk:Reine Lofoten 2009.JPG| Òbrôzk:Lake Bondhus Norway 2862.jpg| Òbrôzk:Bryggen, Bergen3.JPG| Òbrôzk:StatfjordA(Jarvin1982).jpg| Òbrôzk:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG| Òbrôzk:Oseberg longship.png| Òbrôzk:Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg|[[Haakon VIII]] Òbrôzk:Same.JPG| Òbrôzk:Houses of Reine by Gravdalsbukta, Moskenes, Nordland, Norway, 2022 June.jpg| Òbrôzk:Romsdalen and Trolltindene with some clouds, Møre og Romsdal, Norway in 2013 June.jpg| Òbrôzk:Polar bear sign Svalbard (cropped 4x3).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norweskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Norweskô| ]] dr35072mhxqlzyxfkhgn6h9b9b2og4e 0 2399 217429 211747 2026-10-10T18:24:58Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 217429 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Chëcz''' je mùzycznym karnã z [[Gdiniô|Gdini]] jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò [[rockòwô mùzyka|rocka]] z elementama [[fòlkòwô mùzyka|fòlkù]] ë tejsejno [[reggae]]. Założcama karna bëlë [[Michôł Piéper]], [[Môrcën Pòpk]], [[Przemisłôw Kòska]], [[Macéj Szuksztul]] ë [[Jarosłôw Stefańczak]]. Chëcz zadebutowa w [[2000]] rokù platą ''"Do młodëch"''. Plata zamëkô w se mùzykã do 9 wiérztów [[Jan Trepczik|Jana Trepczika]] ë 1 kaszëbskòjãzëkòwi [[cover]] dokôzu pòlsczégò karna [[Kombi]]. Òsta òna baro pòzytiwno òtaksowónô przez pòmòrsczé media ë pòlsczé mùzyczné cządniczi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Mùzyka]] |col3= === Jiné pòlsczé mùzyczné karna === {{#categorytree:Pòlsczé mùzyczné karna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * {{YouTube|v=zE5vBCckuQ8|tit=Chëcz - Do Młodëch <nowiki>[full cd hd]</nowiki> + bonus|k=Mateùsz Titës Meyer}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] bqd6a9l8bkdg561qghd7ymzk1epz6nq 217430 217429 2026-10-10T18:44:17Z Terrus38 14026 217430 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Chëcz''' je mùzycznym karnã z [[Gdiniô|Gdini]] jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò [[rockòwô mùzyka|rocka]] z elementama [[fòlkòwô mùzyka|fòlkù]] ë tej-sej [[reggae]]. Załóżcama karna bëlë [[Michôł Piéper]], [[Môrcën Pòpk]], [[Przemësłôw Kòska]], [[Macéj Szuksztul]] ë [[Jarosłôw Stefańczôk]]. Chëcz zadebiutowa w [[2000]] rokù platką ''Do młodëch''. Albùm zamikô w se mùzykã do 9 wiérztów [[Jan Trepczik|Jana Trepczika]] ë 1 kaszëbskòjãzëkòwi [[cover]] dokazu pòlsczégò karna [[Kombi]]. Òstôł òn baro pòzytiwno òtaksowóny przez pòmòrsczé media ë pòlsczé mùzyczné cządniczi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Mùzyka]] |col3= === Jiné pòlsczé mùzyczné karna === {{#categorytree:Pòlsczé mùzyczné karna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * {{YouTube|v=zE5vBCckuQ8|tit=Chëcz - Do Młodëch <nowiki>[full cd hd]</nowiki> + bonus|k=Mateùsz Titës Meyer}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] mrflqvx82i1hzvzjjdqktgtw08ssikb 0 2560 217444 206793 2026-10-10T19:30:31Z Terrus38 14026 217444 wikitext text/x-wiki '''Skate punk''' (téż '''skatepunk''', '''sk8 punk''', '''skate-thrash''' abò '''skate-core''') – mùzyczny sztil pòchòdzący z [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], baro chùtczi a energiczny pòdôrt [[Punk|punk rocka]]. Pòzwa tegò miona pòchòdzy przez wiôlgą pòpularnotã ti mùzyczi w [[Skateboard|skaterowsczi]] scenié. Nôbarżim znónym karnã, jaczi grô skate punka je [[Suicidal Tendencies]] - zdobëlë pòpùlarnotã dzãka albùmowi ò ti sómi pòzwie, jaczi òstôł wëdóny w [[1983]] rokù Jinszima znônyma karnama tegò szëkù są: [[Bad Religion]], [[Pennywise]], [[NOFX]], [[The Vandals]], [[Lagwagon]], [[SNFU]], [[MxPx]], [[The Offspring]], [[Millencolin]] abò [[Guttermouth]], chòc je nót pamiãtac ò tim, że [[Bad Religion]] jak i [[Pennywise]] przënôlëżą barżi do [[Hardcore punk|hardcorowégò]] zôrtu. Do nôwôżniészich wëdôwców skate punka to m.jin. [[Epitaph Records]] abò téż [[Fat Wreck Chords]]. == Òbaczë téż == * [[Hardcore punk]] * [[Punk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Punk]] kzj3x3l7x2lg1728zsqko3r7a579adu 0 2631 217412 214038 2026-10-10T12:30:57Z Iketsi 3254 [[Pôłniowi Sudan]], + 217412 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Large_format_camera_lens.jpg|mały|[[Òbiektiw]] wiôlgòfòrmatowi òdjimkòwi [[Kamera|kamerë]]]] '''Fòtografiô''' – proces twòrzeniégò sztabilnëch òbrazów w rozmajitëch technikach z pòmòcą [[wid]]u. Pòchwôt ''fòtografiô'' pòchôdô òd grecczich słów: φωτος ''(fotos)'' – "wid", ë γραφις ''(grafis)'' – "céchòwac". Òbrazë ùzwëskóné fòtograficznyma strzodkama mianëjemë téż fòtografiama, abò òdjimkama. Òdjimczi mògą bëc zapisëwóné na rozmajitëch mediach, np.: [[Òdjimkòwi papiór|òdjimkòwim papiórze]], [[Diapozytiw|diapozytiwach]] (tzw. ''slajdach'') ôs jakno [[Lopk|kòmpùtrowé lopczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg| Òbrôzk:Broadway tower edit.jpg| Òbrôzk:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|[[Domôcy kóń|Kònie]] w kraju Basków Òbrôzk:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg| Òbrôzk:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg| Òbrôzk:Lake Bondhus Norway 2862.jpg| Òbrôzk:Merops apiaster 04.jpg| Òbrôzk:Glühwendel brennt durch.jpg| Òbrôzk:A butterfly feeding on the tears of a turtle in Ecuador.jpg| Òbrôzk:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg| Òbrôzk:Jubilee and Munin, Ravens, Tower of London 2016-04-30.jpg| Òbrôzk:Perereca-macaco - Phyllomedusa rohdei.jpg| Òbrôzk:Evolution of a Tornado.jpg| Òbrôzk:Mud Cow Racing - Pacu Jawi - West Sumatra, Indonesia.jpg| Òbrôzk:Alcedo atthis - Riserve naturali e aree contigue della fascia fluviale del Po.jpg| Òbrôzk:Holy SURP Hovhannes Church.jpg| Òbrôzk:Phalacrocorax carbo, Egretta garzetta and Mareca strepera in Taudha Lake.jpg| Òbrôzk:Incense in Vietnam.jpg|[[Wietnam]] Òbrôzk:Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 242.jpg|[[Pôłniowi Sudan]] Òbrôzk:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 29.jpg|[[Wòjna Izraela z Hamasã]] </gallery> {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-03|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Grafika_roku {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fòtografiô| ]] dtmuuxoblbsgjcung9mu3uraxe93968 10 2932 217422 217391 2026-10-10T12:47:12Z Iketsi 3254 <noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> 217422 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="1/styles.css" /><span class="link-ext">[[Òbrôzk:Commons-logo-centered.svg|16px|link=]] {{#invoke:Commons link|getCategory|linktext='''Commons: {{PAGENAME}}'''}}</span> – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons{{#invoke: Namespace detect | main | category = {{#if: {{#invoke:Wikidane|P|301|id={{#invoke:Wikidane|id}}}}|<br>📃 {{#invoke:Wikidane|P|301|id={{#invoke:Wikidane|id}}}}|}}{{#invoke:Polska-org.pl|main}} | template = | other = {{#invoke:Polska-org.pl|main}}{{AùtokatRegex}}{{#invoke:SearchThumbs|categorize}} }}</includeonly><noinclude> ----------------------------------------------------------------------------------- {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{Commons}}</nowiki></code> :{{Commons}} [[Kategòrëjô:Szablónë]] </noinclude> bqx05qbzg4o675vy8ss0na5w8oam987 4 3022 217425 14818 2026-10-10T13:24:34Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny pòzwë kaszëbsczi]] 217425 wikitext text/x-wiki #TAM [[Wiki:Neùtralny pùnkt zdrzeniégò]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny pòzwë kaszëbsczi]] kufgfblyfdpwegytzjoslp3srspppie 10 3071 217416 216291 2026-10-10T12:43:52Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Infoboxë]] 217416 wikitext text/x-wiki {| style="width: 250px; margin: 0 0 0.5em 1.4em; float: right; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" cellspacing=0 cellpadding=4 ! colspan="2" style="font-size:120%; color: #aaaaa; background-color: #{{{farwa}}};"| {{{apartne miono}}} |- |Zasyg || {{{kraj, òbénda1}}} |-align=left | Lëczba mówiącëch || {{{lëczba}}} |- | Klasyfikacjô wedle pòchôdaniô || {{{rodzëzna}}} |- | Alfabét || {{{alfabét}}} |- ! colspan="2" style="color: #aaaaa; background-color: #efefef;"| Òficjalny sztatus |- | Ùrzãdowi jãzëk || {{{kraj, òbénda2}}} |- | Regùlëjący òrgan || {{{agencëjô}}} |- ! colspan="2" style="color: #aaaaa; background-color: #efefef;"| Kòdë jãzëka |- | [[ISO 639]]-1 || {{{iso1}}} |- | ISO 639-2 || {{{iso2}}} |- | ISO 639-3 || {{{iso3}}} |- | [[SIL International|SIL]] || {{{sil}}} |- <br clear=all> </div> |}<nowiki> [[Kategòrëjô:Infoboxë]] </nowiki> i9xfv9urk5a63lji3hao7uwockf2eg0 217417 217416 2026-10-10T12:44:06Z Iketsi 3254 noinclude 217417 wikitext text/x-wiki {| style="width: 250px; margin: 0 0 0.5em 1.4em; float: right; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" cellspacing=0 cellpadding=4 ! colspan="2" style="font-size:120%; color: #aaaaa; background-color: #{{{farwa}}};"| {{{apartne miono}}} |- |Zasyg || {{{kraj, òbénda1}}} |-align=left | Lëczba mówiącëch || {{{lëczba}}} |- | Klasyfikacjô wedle pòchôdaniô || {{{rodzëzna}}} |- | Alfabét || {{{alfabét}}} |- ! colspan="2" style="color: #aaaaa; background-color: #efefef;"| Òficjalny sztatus |- | Ùrzãdowi jãzëk || {{{kraj, òbénda2}}} |- | Regùlëjący òrgan || {{{agencëjô}}} |- ! colspan="2" style="color: #aaaaa; background-color: #efefef;"| Kòdë jãzëka |- | [[ISO 639]]-1 || {{{iso1}}} |- | ISO 639-2 || {{{iso2}}} |- | ISO 639-3 || {{{iso3}}} |- | [[SIL International|SIL]] || {{{sil}}} |- <br clear=all> </div> |}<noinclude> [[Kategòrëjô:Infoboxë]] </noinclude> gz76bna056bvb5uycb1uxdq6ard2is5 0 3090 217486 212185 2026-10-10T21:13:02Z Terrus38 14026 217486 wikitext text/x-wiki '''Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi''' – jedno z trzëch karnów [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]] (króm [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadno-]] ë [[pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pôłniowòsłowiańsczich]] jãzëków). Gôdô nima kòl 210 mln lëdzy w [[Pòrénkòwô Eùropa|Pòrénkòwi Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]]. ---- '''Régòwanié pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków:''' :[[jindoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[słowiańsczé jãzëczi]] (kòl 317 mln) :::'''pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi''' (kòl 210 mln) ::::[[Krëwicze|jãzëk Krëwiczów]] &dagger; ::::[[stôrorusczi jãzëk|stôrorusczi]] &dagger; ::::[[biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] (kòl 10 mln) ::::[[rusczi jãzëk|rusczi]] (kòl 160 mln) ::::[[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] (kòl 40 mln) :::::[[rusyńsczi jãzëk|rusyńsczi]] '''Òznaczenia''': &dagger; – wëmarły jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi| ]] 2zup7wy6fax8gzemtnr80m7e364rlne 0 3096 217503 216698 2026-10-11T00:07:09Z Iketsi 3254 Galeriô 217503 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Japóńskô |gwôsné miono=日本国 |fana=Flag of Japan.svg |herb=Imperial Seal of Japan.svg |miono-genitiw=Japóńsczi |himn=[[Himn Japóńsczi|Kimi ga yo]]<br>(Panowanié Jegò Czezersczi Mòscë) <center>[[Òbrôzk:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]</center> |na karce=Japan-location-cia.png |jãzëk=[[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]] |stolëca=Tokijo |fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô |Mònarcha=[[Naruhito]] |Premiéra=Sanae Takaichi |wiéchrzëzna=377 975 |procent-wòdë=1,4 |rok=2020 |lëdztwò=126 226 568 |dëtk=jen |kòd dëtka=JPY |czasowô cona=+9 |kòd=JP |Internet=.jp |aùtowi kòd=J |telefón=+81 }} '''Japóńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédni Azji]], w òstrowinie [[Japóńsczé Òstrowë|Japóńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]]. == Miona Japóńsczi == Słowò ''Japóńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé – w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japóńsczi wedle kòntinentowi [[Azjô|Azji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japóńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japóńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japóńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japóńsczégò państwa w cządze òd [[Restaùracjô Meiji|Restaùracje Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japóńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japóńsczé Państwò (国 – kraj, państwò). W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japóńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japóńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''. == Pòlitika == Japóńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kopfstudie eines Japanmakaken (Macaca fuscata) im Jigokudani Yaen Kōen, Japan.jpg| Òbrôzk:Ninomaru Palace, November 2016.jpg| Òbrôzk:Geisha at Asakusa (DORONKO) 001.jpg| Òbrôzk:Fukuyama Castle, Hiroshima.jpg| Òbrôzk:Shiba inu taiki.jpg| Òbrôzk:Itsukushima Gate.jpg| Òbrôzk:Chuurei-tou Fujiyoshida 17025277650 c59733d6ba o.jpg| Òbrôzk:Nagasakibomb.jpg| Òbrôzk:The Great Wave off Kanagawa.jpg| Òbrôzk:East West sushi 01.jpg| Òbrôzk:Tokyo from the top of the SkyTree.JPG| Òbrôzk:150504 Ritsurin Park Takamatsu Kagawa pref Japan01s3.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Restaùracjô Meiji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô| ]] 2arfbeo6n3rlxrwuuap1ttv9dswo3j9 0 3167 217445 213580 2026-10-10T19:30:41Z Terrus38 14026 217445 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Kòrejańsczé jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangùl]]| kraj, òbénda2=[[Nordowô Kòreja]], [[Pôłniowô Kòreja]], [[Yanbian]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòrejańsczi jãzëk''' ({{jãz.|ko}} 한국말/조선말) – ùrzãdowi jãzëk [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreje]]. Je téż jednym z dwùch òficjalnëch jãzëków w prowincje [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na cawntm swiece to dô kòl 78 milionów lëdzy, chtërny gôdają w nym jãzëkù, rechùjącë do te wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusce]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralie]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylie]], [[Japóńskô|Japóńsce]] a téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Wedle genealogiczny klasyfikacje kòrejańsczi twòrzi swòjã gwôsną jãzëkòwą familiã, do jaczi nôleżą jesz jãzëczi czedżu ë jukczin. Kòrejańsczi je aglutinacyjnym jãzëkã a słëchô ôrtowi [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]]. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowôdzô sã òd miona Kòreji brëkòwóny w dónëch òbéndach negò kraju. W Nordowi Kòreji jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãscy zwie sã gò ''Hangungmal'' (한국말) abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã nazéwô sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk| ]] 5mim54o4r1fw6ok0jmv95kkkkoyekql 0 3173 217446 198569 2026-10-10T19:30:49Z Terrus38 14026 217446 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blason ville fr Saint-Die-des-Vosges (88).svg|120px|left]] [[Òbrôzk:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|mały|Katédra]] '''Saint-Dié-des-Vosges''' je gardã ë gminą we [[Francëjô|Francëji]]. W [[1999]] rokù miôł 22 569 mieszkańców. == Geògrafne pòdôwczi == [[Òbrôzk:Saint-Dié-des-Vosges-Location.png|right|100px]] * Wiéchrzëzna : 46,15 km2 * Pòłożenié : 48° 17'N ; 06° 57'E == Historëjô == [[1507]] : ''Cosmographiae Introductio'' ([[Martin Waldseemüller]]) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == * Katédra * Klôsztor * Kòscół Saint-Martin * Kapela Saint-Roch * Mùzeùm Pierre-Noël == Infòrmatika == * Institut universitaire de technologie (IUT) == Znóny lëdze z Saint-Dié-des-Vosges == [[Òbrôzk:JacquesAugustinSelfportrait1796.jpg|mały|90px|Jacques Augustin (1796)]] * [[Vautrin Lud]] (1448-1527) * [[Jacques Augustin]] (1759-1832) * [[Jules Ferry]] (1832-1893), pòlitikôrz * [[Ferdinand Brunot]] (1860-1938) * [[Fernand Baldensperger]] (1871-1958) * [[Ivan Goll]] (1891-1950), pisôrz, pòeta * [[Jacques Brenner]] (1922-2001) == Partnersczé gardë == * [[Arlon]] ([[Belgijskô]]) * [[Cattolica]] ([[Italskô]]) * [[Crikvenica]] ([[Chòrwackô]]) * [[Friedrichshafen]] ([[Miemieckô]]) * [[Lowell]] ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) * [[Meckhe]] ([[Senegal]]) * [[Lorraine (Québec)|Ville de Lorraine]] ([[Kanada]]) * [[Zakopane]] ([[Pòlskô]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20041126114414/http://www.ville-saintdie.fr/ Òficjalnô starna gardu] * [http://www.iutsd.uhp-nancy.fr Institut universitaire de technologie] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] cry2ndy0a3ba6fdxwfkgenypxzzdg2z 0 3320 217447 212679 2026-10-10T19:30:57Z Terrus38 14026 217447 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=조선민주주의인민공화국|miono=Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|fana=Flag of North Korea.svg|herb=Emblem of North Korea.svg|himn=[[Himn Nordowi Kòreji|Aegukka]]<br>(Piesń Patrioticznô)|na karce=Locator map of North Korea.svg|Prezydeńt=Kim Dzong Un|Premiéra=Pak Thae-song|wiéchrzëzna=120 540|procent-wòdë=0,1|rok=2005|lëdztwò=22 912 177|dëtk=[[nordowòkòrejańsczi won]]|kòd dëtka=KPW|czasowô cona=+9:00|kòd=KP|Internet=''felënk (zarezerwowóné je .kp)''|telefón=+850|stolëca=P'yŏngyang|fòrma państwa=totalitarizm|miono-genitiw=Nordowi Kòreji|data ùsôdzenia=15 zélnika 1945|aùtowi kòd=KP|jãzëk=kòrejańsczi }} '''Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika''' (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërné pòwsta w nordowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdach zajëmniãtich przez [[Czerwionô Armija|Czerwioną Armijã]]. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijnô systema, chtërnym prowôdnikã je Kim Dzong Un. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji [[dżucze]] [[Partëja Ròbòtë Kòreji]]. Greńczy z [[Ruskô|Ruską]] na nordowim pòrénkù, [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] na nordze, [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòreją]] na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. == Historiô == Pò japòńsczi òkùpacje Kòreji, chtërna skùńczyła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w [[1945]], Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Związk]] kòntrolowôł nordowi dzél a [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôlë wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikanë nie chcëlë, zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w [[1948]] rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnyma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë grańcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]]. [[25 czerwińca]] [[1950]] rokù (Nordowô) [[Kòreańskô Lëdowô Armiô]] narëszëła 38. równoleżnik, abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do [[27 lëpińca]] [[1953]] rokù, czedë òddzélë [[ÒZN|Zrzëszonëch Nôrodów]], Kòrejańsczi Lëdowi Armii ë [[Armiô Chińsczich Dobrowòlników]] pòdpisôlë przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë [[Kòrejańskô Zdemilitarizowónô Cona|Zdemilitarizowóną Conã]] midzë Nordową a Pôłniową Kòreją. === Galeriô przédników Nordowi Kòreji === <gallery widths="250" heights="200" mode="packed"> Òbrôzk:Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Il Sen<br>(1972–1994)<ref>Jakno prezydeńt</ref> Òbrôzk:Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il<br>(1994–2011) Òbrôzk:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un<br>(2011–) </gallery> == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:North Korea, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|mały|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji]] Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (''chikhalsi'', 직할시, 直轄市). {| border="1" class="wikitable" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="3"| Prowincje |- | [[Chagang-do]] || 자강도 || 慈江道 |- | [[Nordowi Hamgyŏng]] || 함경북도 || 咸鏡北道 |- | [[Pôłniowi Hamgyŏng]] || 함경남도 || 咸鏡南道 |- | [[Nordowi Hwanghae]] || 황해북도 || 黃海北道 |- | [[Pôłniowi Hwanghae]] || 황해남도 || 黃海南道 |- | [[Kangwŏn-do]] || 강원도 || 江原道 |- | [[Nordowi P'yŏngan]] || 평안북도 || 平安北道 |- | [[Pôłniowi P'yŏngan]] || 평안남도 || 平安南道 |- | [[Ryanggang-do]]<ref>Czasã pisóné "Yanggang".</ref>|| 량강도 || 兩江道 |- !colspan="3"| Òbéńdë |- | [[Kaesŏng Kong-ŏp Chigu]] || 개성공업지구 || 開城工業地區 |- | [[Kŭmgangsan Kwangwang Chigu]] || 금강산관광지구 || 金剛山觀光地區 |- | [[Sinŭiju T'ŭkpyŏl Haengjŏnggu]] || 신의주특별행정구 || 新義州特別行政區 |- !colspan="3"| Gardë sprôwióny direkt bez rząd |- | [[P'yŏngyang]] || 평양직할시 || 平壤直轄市 |- | [[Rasŏn]] || 라선(라진-선봉)직할시 || 羅先(羅津-先鋒)直轄市 |} === Przédny gardë === * [[Sinuiju]] * [[Kaesong]] * [[Nampho]] * [[Chongjin]] * [[Wonsan]] * [[Hoeryong]] * [[Hamhung]] * [[Haeju]] * [[Kanggye]] * [[Hyesan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Repùblika Kòreji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/nowi-turisticzny-krort-n1688044 {{Azjô}}{{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] ry6vanhc5i1gl32n2mbfqziatv346cr 0 3602 217448 212677 2026-10-10T19:31:02Z Terrus38 14026 217448 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòreji|gwôsné miono=대한민국 大韓民國<br>Daehan Minguk|fana=Flag of South Korea.svg|miono-genitiw=Pôłniowi Kòreji|herb=Emblem of South Korea.svg|mòtto=널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간)<br>(Przëniesc zwësk wszëtczim lëdzom)|himn=[[Himn Pôłniowi Kòreji|Aegukka]] (Piésniô miłotë do tatczëznë) <center>[[Òbrôzk:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]</center>|na karce=Locator map of South Korea.svg|jãzëk=[[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]]|stolëca=Seul|fòrma państwa=demokracëjô|Prezydeńt=Lee Jae-myung|Premiéra=Kim Min-seok|wiéchrzëzna=99 274|lëdztwò=48 920 00|rok=2006|dëtk=[[pôłniowòkòrejańsczi won]]|procent-wòdë=0,3|kòd dëtka=KRW|czasowô cona=+9|kòd=KR|Internet=.kr|aùtowi kòd=ROK|telefón=+82}} '''Repùblika Kòreji''' ({{jãz.|ko}} 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, {{Audio|Ko-Daehan Minguk.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã''}}) – państwò w [[Azjô|Azji]], pòłóżony w pôłniowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]], jaczé pòwsta pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska [[USA]]. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë [[Kòreja|Kòreji]]. == Historiô == W 1910 Japońskô zaanektowała Kòrejańsczé Czezerstwò<ref>Kim Ji-hyung: [https://ijkh.khistory.org/upload/pdf/03._IJKH_16-2_Kim_JI-hyung.pdf The Japanese Annexation of Korea as Viewed from the British and American Press: focus on The Times and The New York Times] International Journal of Korean History</ref>. Pòd kùńcù II swiatowi wòjnie, [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] ë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|sowiecczé]] wòjska òkùpòwôłë pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midzë sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednégò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzëlë do pòwstaniégò dwùch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkraticznégò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzëlë [[Kim Il-Sung|Kim Il-Sunga]] jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnégò welowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnëlë to rządzenié ë nie ùmòżebnilë to blokùjąc grańce Nordowi Kòreji. W demòkraticzny welacje przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł [[Syngman Rhee]]. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaapróbòwôła w tim czasë [[ÒZN|Òrganizacjô Zrzëszonëch Nôrodów]]. == Pòlitika == Pôłniowô Kòreja je [[repùblika|repùbliką]]. Kònstitucjô państwa òsta ùchwalonô w rokù [[1988]]. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnëch welacjach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. === Partijnô systema === Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. [[1995]]), Wiôlgô Nôrodnô Partiô (zał [[1990]], terné miono òd [[1997]]) a téż Zrzeszenié Nierigòristiczny Demòkracë (zał. 1995). == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:Provinces of South Korea.png|mały|330px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. {| border="1" class="wikitable" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! !! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="4"| Gard na specjalnëch prawach (''Teukbyeolsi'') |- | 1 || [[Seul]] || 서울특별시 || 서울特別市 |- !colspan="4"| Metropòliowi gardë (''Gwangyeoksi'') |- | 2 || [[Busan]] || 부산광역시 || 釜山廣域市 |- | 3 || [[Daegu]] || 대구광역시 || 大邱廣域市 |- | 4 || [[Incheon]] || 인천광역시 || 仁川廣域市 |- | 5 || [[Gwangju]] || 광주광역시 || 光州廣域市 |- | 6 || [[Daejeon]] || 대전광역시 || 大田廣域市 |- | 7 || [[Ulsan]] || 울산광역시 || 蔚山廣域市 |- !colspan="4"| Prowincje |- | 8 || [[Gyeonggi-do]] || 경기도 || 京畿道 |- | 9 || [[Gangwon-do]] || 강원도 || 江原道 |- | 10 || [[Chungcheongbuk-do]] || 충청북도 || 忠淸北道 |- | 11 || [[Chungcheongnam-do]] || 충청남도 || 忠淸南道 |- | 12 || [[Jeollabuk-do]] || 전라북도 || 全羅北道 |- | 13 || [[Jeollanam-do]] || 전라남도 || 全羅南道 |- | 14 || [[Gyeongsangbuk-do]] || 경상북도 || 慶尙北道 |- | 15 || [[Gyeongsangnam-do]] || 경상남도 || 慶尙南道 |- !colspan="4"| Szpecjalnô samòrządnô prowincjô (''Teukbyeoljachi-do'') |- | 16 || [[Jeju]] || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{kòreja-stub}} {{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] nqf0p90t0dwym8dttcrry3apkhop4pi 0 3693 217449 203018 2026-10-10T19:31:08Z Terrus38 14026 217449 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Julia_Roberts_2025.jpg|mały|Julia Roberts (2025)]] '''Julia Roberts''' (prôwdzëwé miono '''Julie Fiona Roberts'''), (ùr. [[28 rujana]] [[1967]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Roberts, Julia}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 0y82njgkn57h608mnm80qq8zol1gv92 0 3694 217450 213374 2026-10-10T19:31:13Z Terrus38 14026 217450 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Scarlett Johansson 2.jpg|mały|Scarlett Johansson]] '''Scarlett Marie Johansson''' (ùr. [[22 lëstopadnika]] [[1984]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Johansson, Scarlett}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] aq78i8vay3h9xyqxgk9bad939k4k1u4 0 3728 217456 213372 2026-10-10T21:00:15Z Terrus38 14026 217456 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nicole kidman3cropped.jpg|mały|Nicole Kidman (2001)]] '''Nicole Mary Kidman''' (ùr. [[20 czerwińca]] [[1967]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kidman Nicole}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] icz4if9lrl54tscid9pxr08jp3wyb08 0 3729 217457 213376 2026-10-10T21:00:24Z Terrus38 14026 217457 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Melanie Griffith.jpg|mały|Melanie Griffith]] '''Melanie Griffith''' (ùr. [[9 zélnika]] [[1957]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Griffith, Melanie}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] jmf0y40wadawszxwc01hfjgox6ixslk 0 3730 217458 213434 2026-10-10T21:00:30Z Terrus38 14026 217458 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Angelina Jolie-643531 (cropped).jpg|mały|Angelina Jolie (2024)]] '''Angelina Jolie''' (ùr. [[4 czerwińca]] [[1975]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. Òna je pôrã razy rozlazłô z chłopama i mô dzecë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Angelina Jolie 2003.jpg|2003 Òbrôzk:Angelina Jolie.jpg|2004 Òbrôzk:Jolie.png|2005 Òbrôzk:Angelina Jolie Cannes 2007 cropped.jpg|2007 Òbrôzk:Angelina jolie by philipp von ostau (cropped).jpg|2010 Òbrôzk:G8 Declaration on Preventing Sexual Violence in Conflict (8640093327) (cropped).jpg|2013 Òbrôzk:Ms. magazine Cover - Winter 2015 (cropped).jpg|2015 Òbrôzk:Angelina Jolie March 2017.jpg|2017 Òbrôzk:Under Secretary Zeya Meets With UNHCR Special Envoy Jolie (51942861677) (cropped).jpg|2022 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Brad Pitt]] |col2= === Aktórczi === {{#categorytree:Aktórczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Jolie, Angelina}} [[Kategòrëjô:Aktórczi]] kdfdcb75uy3pxed7t2w9xtp3icdj9ib 0 3773 217505 214046 2026-10-11T00:40:42Z Iketsi 3254 Galeriô 217505 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Latvijas Republika |miono = Łotewskô Repùblika |miono-genitiw = Łotwë |fana = Flag_of_Latvia.svg |herb = Coat of arms of Latvia.svg |na karce = EU-Latvia.svg |jãzëk = [[łotewsczi jãzëk|łotewsczi]] |stolëca = Riga |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 64 589 |procent-wòdë = 1,5 |lëdztwò = 1 871 882 |rok = 2024 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[18 lëstopadnika]] |himn = Dievs, svētī Latviju<br> (Bòże, błogòsławi Łotwã) <center>[[Òbrôzk:Latvian National Anthem.ogg]]</center> |kòd = LV |Internet = .lv |telefón = +371 |Prezydeńt=Edgars Rinkēvičs |Premiéra=Andris Kulbergs |aùtowi kòd=LV }} '''Łotwa''' ([[łotewsczi jãzëk|łot.]] ''Latvija''; òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika, łot. ''Latvijas Republika'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Estoniô|Estonią]], òd pôłniégò z [[Lëtwa|Lëtwą]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Rusją]] i [[Biôłorus|Biôłorusą]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Riga]]. Mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 498 km. Nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Latvia 1998 CIA map.jpg|mały|Kôrta Łotwë]] Leżi w nordowi [[Eùropa|Eùropie]], na pòrénkòwim ùbrzegù [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]], zwiksza midzë 55° a 58° nordowi geògraficzny szérzë i 21°-29° pòrénkòwi geògraficzny długòscë. === Wiéchrzëzna === *całownô: 64,589 km² *wiéchrzëzna lądu: 62,249 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,340 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 125. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,370 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Biôłorus]] 161 km, [[Estoniô]] 333 km, [[Lëtwa]] 544 km, [[Ruskô]] 332 km === Brzegòwô liniô === 498 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map LVA present.svg|mały|Klimat Łotwë w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym, na jaczi mô cësk to, że krótkò je [[Bôłt]] – mòrze. Wiatrë nôwiãcy wieją òd pôłniowò-zôpadny stronë (czerënk òd Atlantikù) i przëwióny znądka lëft niese wiôlgą wielënã òpadënków (500-800 mm òb rok). Niebò je przez wiãkszosc czasu zacygniãté blónama. Òb rok słuńce swiécy strzédno le przez 30-40 dni. Nôbarżi słonecznym i sëchim miesącã je môj. Lato je wiele razy chłodné i z deszczama. Dodatné temperaturë trzimają sã przez 125—155 dniów w rokù. Strzédnô cepłota [[czerwińc]]a sygô 15—17 °C. Zëma bawi òd pòłowë [[gòdnik]]a do pòłowë strëmiannika. Strzédnô cepłota stëcznika sygô òd −3 do −7 °C, chòc tej sej mòże spôdac nawetka do −40 °C. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lettland_physisch_relief_location_map.png|mały|Fizycznô kôrta Łotwë]] Przeplôtają sã wëszawë i niżawë. Nôwiãkszą niżawą je Żmudzczé Pòbrzeżé. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Gaizins.jpg|mały|Panorama z góry Gaiziņkalns]] *strzédnô wësokòsc: 87 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. [[Bôłt|Bôłtëcczé Mòrze]] *nôwëższi czëp: 312 m. n.r.m. (Gaiziņkalns) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 29,2% (w tim 18,6% òrnëch gruńtów) * lasë: 54,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,944,643 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 149. === Etniczné karna === Łotisze 61.8%, Ruskòwie 25.6%, Biôłorusënowie 3.4%, Ùkrajińcë 2.3%, Pòlôsze 2.1%, Lëtwini 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2016) === Jãzëczi === łotewsczi (òficjalny) 56.3%, rusczi 33.8%, === Religijné karna === [[lëterstwò]] 19.6%, [[prawòsławié]] 15.3%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Riian vanhakaupunki.jpg|mały|Riga – stolëca i nôwikszi gard Łotwë]] *mieskô pòpùlacjô: 67,4% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Riga]] (stolëca) – 638,784 mieszkańców; [[Daugavpils]] – 85,286, Lipawa – 70,499 (na 2016)<ref>[https://web.archive.org/web/20160303231425/http://pop-stat.mashke.org/latvia-cities.htm ''Wielëna lëdztwa w gardach Łotwë'']</ref> == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Latvija_viki.PNG|mały|Kôrta z historicznyma regionama Łotwë]] * òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika (łot. ''Latvijas Republika'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Riga]] * czasowô cona: UTC+2 * państwowé swiãto: [[18 lëstopadnika]] – Dzéń Proklamacje Łotewsczi Repùbliczi (łot. ''Latvijas Republikas proklamēšanas diena'') * nôrodny himn: „Dievs, svētī Latviju!” (''Bòże, błogòsławi Łotwã'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Edgars Rinkēvičs (2024) * premier Evika Siliņa (2024) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament Sejm (łot. ''Saeima''; 100 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Jelgava 16.jpg| Òbrôzk:Liepaja Blick von der evangelischen Dreifaltigkeitskathedrale 2.JPG| Òbrôzk:Вид с птичего полета- школа и стадион - panoramio.jpg| Òbrôzk:18.novembra svinīgie pasākumi (49084792037).jpg| Òbrôzk:House of Blackheads and St. Peter's Church Tower, Riga, Latvia - Diliff.jpg| Òbrôzk:Burg Turaida04.jpg| Òbrôzk:Dziesmu un deju svētku pasākumi 2018 (43216360652).jpg| Òbrôzk:Dziesmu un deju svētku pasākumi 2018 (42410779204).jpg| Òbrôzk:Edificios en la Plaza del Mercado, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 02.JPG| Òbrôzk:Jaunievēlētās Ministru prezidentes Evikas Siliņas preses konference (cropped).jpg| Òbrôzk:Jāņu ugunskurs. Midsummer bonfire - panoramio.jpg| Òbrôzk:20121208-05. Rīgas pils.jpg| Òbrôzk:Riga Central Market (6).JPG| Òbrôzk:Riga Castle seen across the river Daugava .jpg| Òbrôzk:Festival da Canción Letoa.jpg| Òbrôzk:Saeimas 18.novembra svinīgā sēde (45023401235).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łotwa|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20110816115347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html Łotwa w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Łotwa| ]] svcin8bbar6w4t2x5ybduyn5vbaesez 0 3825 217552 202991 2026-10-11T09:48:57Z Terrus38 14026 217552 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RussiaDagestan2005.png‎|mały|Dagestan]] '''Dagestan''' ('''Repùblika Dagestan''', ''[[Rusczi jãzëk|rus.]]: Республика Дагестан, [[Awarsczi jãzëk|aw.]]: Дагъистаналъул Республика, [[Darginsczi jãzëk|darg.]]: Дагъистанес Республика, [[Kùmycczi jãzek|kùm.]]: Дагъыстан Республикасы, [[Lezginsczi jãzëk|lezg.]]: Дагъустандин Республика, [[Lakijszczi jãzëk|lak.]]: Дагъусттаннал Республика, [[Azersczi jãzëk|az.]]: Dağıstan Respublikası, [[Tabasaransczi jãzëk|tab.]]: Дагъустан Республика.'') – aùtonomòwô repùblika na nordowim [[Kaùkaz]]u w skłôdze [[Ruskô Federacjô|Rusczi Federacji]]. Teritorium zajimô nordowopòrenkòwi dzél Wiôldżégò [[Kaùkaz]]u nad [[Kaspijsczé Mòrze|Kaspijszczim Mòrzã]] ë sygô do Nadkaspijsczi Rówiznë. Dagestan mô greńce z [[Czeczenijô|Czeczeniją]], [[Stawropòlsczi Krôj|Stawropòlsczim Krajã]] ë [[Kałmùcjô|Kałmùcją]], chtëre są dzélama [[Ruskô Federacëjô|Rusczi Federacji]], a òd pôłnia téż z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]] ë [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]]. W Dagestanie mieszkô wiãcy jak 30 aùtochtónicznych etnicznych karnów, kôżda brëkùjącô apartną mòwã. Jãzëkã òglowi kòmùnikacëji je [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Stolecznym gardã je [[Machaczkała]]. Lëdztwò Dagestanu je 2 576 531 mieszkańców, a wiéchrzëzna równo sã 50,278 km₂. Miono ''Dagestan'' w [[Tërecczé jãzëczi|tërecczich jãzëkach]] òznôczô ''starna gór''. == Gardë == [[Òbrôzk:Dagestan.svg|mały]] * [[Bujnaksk]] * [[Chasawjurt]] * [[Derbent]] * [[Kaspijsk]] * [[Kizlar]] * [[Machaczkała]] == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dagestan| ]] 17urjwtlcuv0xady9ntqdm02kljbrvs 217556 217552 2026-10-11T09:52:42Z Terrus38 14026 217556 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RussiaDagestan2005.png‎|mały|Dagestan]] '''Dagestan''' ('''Repùblika Dagestan''', ''[[Rusczi jãzëk|rus.]]: Республика Дагестан, [[Awarsczi jãzëk|aw.]]: Дагъистаналъул Республика, [[Darginsczi jãzëk|darg.]]: Дагъистанес Республика, [[Kùmycczi jãzek|kùm.]]: Дагъыстан Республикасы, [[Lezginsczi jãzëk|lezg.]]: Дагъустандин Республика, [[Lakijszczi jãzëk|lak.]]: Дагъусттаннал Республика, [[Azersczi jãzëk|az.]]: Dağıstan Respublikası, [[Tabasaransczi jãzëk|tab.]]: Дагъустан Республика.'') – aùtonomòwô repùblika na nordowim [[Kaùkaz]]u w skłôdze [[Ruskô Federacjô|Rusczi Federacji]]. Teritorium zajimô nordowopòrenkòwi dzél Wiôldżégò [[Kaùkaz]]u nad [[Kaspijsczé Mòrze|Kaspijszczim Mòrzã]] ë sygô do Nadkaspijsczi Rówiznë. Dagestan mô greńce z [[Czeczenijô|Czeczeniją]], [[Stawropòlsczi Krôj|Stawropòlsczim Krajã]] ë [[Kałmùcjô|Kałmùcją]], chtëre są dzélama [[Ruskô Federacjô|Rusczi Federacji]], a òd pôłnia téż z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]] ë [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]]. W Dagestanie mieszkô wiãcy jak 30 aùtochtónicznych etnicznych karnów, kôżda brëkùjącô apartną mòwã. Jãzëkã òglowi kòmùnikacëji je [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Stolecznym gardã je [[Machaczkała]]. Lëdztwò Dagestanu je 2 576 531 mieszkańców, a wiéchrzëzna równo sã 50,278 km₂. Miono ''Dagestan'' w [[Tërecczé jãzëczi|tërecczich jãzëkach]] òznôczô ''starna gór''. == Gardë == [[Òbrôzk:Dagestan.svg|mały]] * [[Bujnaksk]] * [[Chasawjurt]] * [[Derbent]] * [[Kaspijsk]] * [[Kizlar]] * [[Machaczkała]] == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dagestan| ]] 77g33tpdp8m4jmexch59jfh4yo839b1 0 4053 217459 213381 2026-10-10T21:00:36Z Terrus38 14026 217459 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Meg Ryan 2 Met Opera 2010 Shankbone.jpg|mały|Meg Ryan (2010)]] '''Meg Ryan''' (prôwdzëwé miono '''Margaret Mary Emily Anne Hyra'''; ùr. [[19 lëstopadnika]] [[1961]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Filmògrafijô == * 1981 – ''[[Rich and Famous]]'' – Debby * 1986 – ''[[Armed and Dangerous]]'' – Maggie Cavanaugh * 1986 – ''[[Top Gun (film)|Top Gun]]'' – Carole Bradshaw * 1987 – ''[[Innerspace]]'' – Lydia Maxwell * 1987 – ''[[Promised Land]]'' – Bev * 1988 – ''[[The Presidio]]'' – Donna Caldwell * 1988 – ''[[D.O.A.]]'' – Sydnet Fuller * 1989 – ''[[When Harry Met Sally]]'' – Sally Albright * 1990 – ''[[Joe Versus the volcano]]'' – Angelica / Patricia * 1991 – ''[[The Doors (film)|The Doors]] – Pamela Courson * 1992 – ''[[Prelude to a Kiss]]'' – Rita Boyle * 1993 – ''[[Flesh and bone]]'' – Kay Davies * 1993 – ''[[Sleepless in Seattle]]'' – Annie Reed * 1994 – ''[[I.Q]]'' – Catherine Boyd * 1994 – ''[[When a Man Loves a Woman]]'' – Alice Green * 1995 – ''[[French Kiss]]'' – Kate, producent * 1996 – ''[[Courage Under Fire]]'' – Karen Emma Walden * 1996 – ''[[Restoration]]'' – Katharine * 1997 – ''[[Addicted to Love]]'' – Maggie * 1997 – ''[[Anastasia]]'' – głos * 1998 – ''[[City of Angels]]'' – Maggie Rice * 1998 – ''[[You've Got Mail]]'' – Kathleen Kelly * 1998 – ''[[Hurlyburly]]'' – Bonnie * 2000 – ''[[Hanging Up]]'' – Eve Mozell Marks * 2000 – ''[[Proof of Life]]'' – Alice Bowman * 2001 – ''[[Kate & Leopold]]'' – Kate * 2003 – ''[[In the Cut]]'' – Frannie Thorstin * 2004 – ''[[Against the Ropes]]'' – Jackie Kallen * 2006 – ''[[In The Land of Women]]'' – Sarah * 2008 – ''[[My Mom's New Boyfriend]]'' − Martha * 2008 – ''[[The Women]]'' − Mary Haines * 2008 – ''[[The Deal]]'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ryan, Meg}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] oi5mzobd8oh6mob7lyh81g9ze0oc604 0 4054 217460 205969 2026-10-10T21:00:42Z Terrus38 14026 217460 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sandra Bullock at The Egyptian Theatre 2024.jpg|mały|Bullock w 2024 rokù]] '''Sandra Annette Bullock''' (ùr. [[26 lëpińca]] [[1964]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bullock, Sandra}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] plhzc5n71oenjp3jxtkr4x2pf1p9x75 0 4094 217461 203247 2026-10-10T21:00:48Z Terrus38 14026 217461 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg|mały|Aniston w 2012 rokù]] '''Jennifer Joanna Aniston''' (ùr. [[11 gromicznika]] [[1969]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Amerikańsczé aktórczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Aniston, Jennifer}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 14jdp9qsef55x82kv96chu33rp42wod 0 4138 217462 203001 2026-10-10T21:00:54Z Terrus38 14026 217462 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Robert De Niro 3 by David Shankbone.jpg|mały|Robert De Niro]] '''Robert De Niro''', (ùr. [[17 zélnika]] [[1943]]) – je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczim]] teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:De Niro, Robert}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] n52luvodtck7ty0gs50fic8p4r84poq 0 4149 217550 216669 2026-10-11T09:44:05Z DawnyTest 14843 217550 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ayuntamiento Principal, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|mały|[[Gduńsk]], stolëca [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], colemało ùznôwónô téż za [[Stolëca Kaszëb|stolëcã Kaszëb]]]] '''Stolëca''' – gard bãdący sedzbą nôwëższich wëszëznów (króla, prezydenta, parlamentu, rządu, nôwëższégò sądu) dónégò państwa. Jednym z wëjimków òd ti reglë są [[Niderlandë]], dze [[Amsterdam]] mô sztatus stolëcë państwa, le [[Haga]] je sedzbą parlamentu ë królewsczégò dwòru. Mionã stolëcë òpisëje sã téż sedzbë môlowëch wëszëznów dlô mniészëch òbéńdnëch jednostków (wòjewództwów, stanów, prowincjów ëtd). == Ôrtë == Mómë 3 ôrtë stolëców: # stałé – historiczno ùstaloné (np. [[Rzim]], [[Londin]]) # ùstanowioné – swiądno ùstaloné przez wëszëznë ([[Brasília]] w [[Brazylskô|Brazylie]], [[Warszawa]] ùstanowionô przez króla Pòlsczi [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnda III]]) # pòdzeloné – wëszëznë ni mają sedzbë w jednym môlu, le w czile placach ([[Amsterdam]] ë Haga w Holandzce, [[Kapsztad]] (parlament), [[Bloemfontein]] (nôwëższi sąd) ë [[Pretoria|Pretoriô]] (rząd) w [[Pôłniowô_Afrika|Pôłniowi Africe]], [[Sucre]] ë [[La Paz]] w [[Bòliwiô|Bòliwii]]) Colemało stolëca òznôczô téż centrum jaczégòs dzejaniô, np. ''kùlturowô stolëca'', ''nôùkòwô stolëca'' ëtd. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Tavares.Forum.Romanum.redux.jpg|[[Rzim]] Òbrôzk:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|[[Londin]] Òbrôzk:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|[[Pariz]] Òbrôzk:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|[[Mòskwa]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Rôtësz]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëce]] tbtscfzimeghntzuqzapbwgjdcwpnlh 0 4184 217463 213373 2026-10-10T21:01:00Z Terrus38 14026 217463 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Drew Barrymore Berlin 2014.jpg|mały|Drew Barrymore (2014)]] '''Drew Blyth Barrymore''', (ùr. [[22 gromicznika]] [[1975]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Barrymore, Drew}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] og8qp7t9fparb9im12n0j7mwh2wwqhm 0 4336 217464 213646 2026-10-10T21:01:05Z Terrus38 14026 217464 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jennifer Love Hewitt LF2.jpg|mały|Jennifer Love Hewitt (2008)]] '''Jennifer Love Hewitt''' (ùr. [[21 gromicznika]] [[1979]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka i spiéwôczka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Hewitt, Jennifer Love}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 7i4os1f3al57vp1m6pu5sdpuw6uatp1 0 4420 217465 208695 2026-10-10T21:04:32Z Terrus38 14026 217465 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Location North America.svg|mały|Nordowô Amerika]] '''Nordowô Amerika''' – jeden òd kòntinentów. Mô lądowé sparłãczenié z [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Ameriką]] przez Westrzédną Amerikã. W Nordowi Americe je 23 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. Nordowi Americe słëchô téż [[Grenlandiô]] na nordze, chtërna je duńsczim protektoratã. == Kraje Nordowi Americzi == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdowi jãzëk ! Waluta |- | [[Òbrôzk:Flag of Antigua and Barbuda.svg|center|50px|border]] | [[Antigua i Barbuda]] | Antigua and Barbuda | [[St. John's]] | {{jãz.|en}} | Pòrénkòwòkarajibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Bahamas.svg|center|50px|border]] | [[Bahamë]] | Commonwealth of The Bahamas | [[Nassau]] | {{jãz.|en}} | Bahamsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Barbados.svg|center|50px|border]] | [[Barbadós]] | Barbados | [[Bridgetown]] | {{jãz.|en}} | Barbadosczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Belize.svg|center|50px|border]] | [[Belize]] | Belize | [[Belmopan]] | {{jãz.|en}} | Belizejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|center|50px|border]] | [[Kanada]] | Canada | [[Ottawa]] | {{jãz.|en}}, {{jãz.|fr}} | Kanadejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Costa Rica.svg|center|50px|border]] | [[Kòstarika]] | Costa Rica | [[San José]] | {{jãz.|es}} | Kostaricańsczi colón |- | [[Òbrôzk:Flag of Cuba.svg|center|50px|border]] | [[Kùba]] | Cuba | [[Hawana]] | {{jãz.|es}} | Kùbańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Dominica.svg|center|50px|border]] | [[Dominika]] | Commonwealth of Dominica | [[Roseau]] | {{jãz.|en}} | Pòrénkòwòkarajibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Dominican Republic.svg|center|50px|border]] | [[Dominikańskô Repùblika]] | República Dominicana | [[Santo Domingo]] | {{jãz.|es}} | Dominikańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of El Salvador.svg|center|50px|border]] | [[Salwadór]] | El Salvador | [[San Salvador]] | {{jãz.|es}}, {{jãz.|en}} | Amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Grenada.svg|center|50px|border]] | [[Grenada]] | Grenada | [[St George's]] | {{jãz.|en}} | Pòrénkòwòkarajibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Guatemala.svg|center|50px|border]] | [[Gwatemala]] | Guatemala | [[Gwatemala (gard)]] | {{jãz.|es}} | Gwatemalańsczi quetzal |- | [[Òbrôzk:Flag of Haiti.svg|center|50px|border]] | [[Haiti]] | Haiti | [[Port-au-Prince]] | {{jãz.|fr}} | Haitiańscze gourde |- | [[Òbrôzk:Flag of Honduras (2022–present).svg|center|50px|border]] | [[Hònduras]] | Honduras | [[Tegucigalpa]] | {{jãz.|es}} | Hondurańskô lempira |- | [[Òbrôzk:Flag of Jamaica.svg|center|50px|border]] | [[Jamajka]] | Jamaica | [[Kingston]] | {{jãz.|en}} | Jamajsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|center|50px|border]] | [[Meksyk]] | Mexico | [[Meksyk (gard)]] | {{jãz.|es}} | Meksykańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Nicaragua.svg|center|50px|border]] | [[Nikaragua]] | Nicaragua | [[Managua]] | {{jãz.|es}} | Nicaraguanskô córdoba |- | [[Òbrôzk:Flag of Panama.svg|center|50px|border]] | [[Panama]] | Panamá | [[Panama (gard)]] | {{jãz.|es}} | Panamskô balboa, amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|center|50px|border]] | [[Saint Kitts i Nevis]] | Saint Kitts and Nevis | [[Basseterre]] | {{jãz.|en}} | Pòrénkòwòkarajibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Lucia.svg|center|50px|border]] | [[Saint Lucia]] | Saint Lucia | [[Castries]] | {{jãz.|en}} | Pòrénkòwòkarajibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|center|50px|border]] | [[Saint Vincent i Grenadyny]] | Saint Vincent and the Grenadines | [[Kingstown SVG]] | {{jãz.|en}} | Pòrénkòwòkarajibsczi dollar |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trinidad i Tobagò]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | {{jãz.|en}} | Trinidadzczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|center|50px|border]] | [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] | United States of America | [[Waszingtón]] (distrikt Kòlumbie) | {{jãz.|en}} | Amerikańsczi dolar |} == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] eaiz87i04ivnbtb5y0qlm3x0adobday 0 4448 217452 216656 2026-10-10T19:55:33Z Iketsi 3254 Galeriô 217452 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika Slovenija |miono = Słoweńskô Repùblika |miono-genitiw = Słowenie |fana = Flag of Slovenia.svg |herb = Coat of Arms of Slovenia.svg |na karce = EU location SLO.png |jãzëk = słoweńsczi |stolëca = Lublana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 20 272 |procent-wòdë = 0,7 |lëdztwò = 2 136 385 |rok = 2026 |dëtk = Euro € |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = [[25 czerwińca]] |himn = Zdravljica |kòd = SI |Internet = .si |telefón = +386 |Prezydeńt=[[Nataša Pirc Musar]] |Premiéra=[[Janez Janša]] |aùtowi kòd=SLO }} '''Słoweniô''' (téż '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) * lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] * mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) * wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Lublana * czasowô cona: UTC+1 * nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: [[Nataša Pirc Musar]] (òd 22 gòdnika 2022) * premier: [[Janez Janša]] (òd 4 czerwińc 2026) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Cerkno - Labinje.jpg| Òbrôzk:View of Bled Island (6).jpg| Òbrôzk:Šmarjetna gora 03.jpg| Òbrôzk:Soca river near Kamno (8).jpg| Òbrôzk:Cappuchin Bridge (30706076020).jpg| Òbrôzk:2024 UCI Road World Championships Zurich Men Elite Road Race A 31.jpg Òbrôzk:Ljubljana Prešeren Square.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 0o85p9177749o7u4xbrbdqcccy2s1ht 217516 217452 2026-10-11T01:29:10Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ (cropped).jpg 217516 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika Slovenija |miono = Słoweńskô Repùblika |miono-genitiw = Słowenie |fana = Flag of Slovenia.svg |herb = Coat of Arms of Slovenia.svg |na karce = EU location SLO.png |jãzëk = słoweńsczi |stolëca = Lublana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 20 272 |procent-wòdë = 0,7 |lëdztwò = 2 136 385 |rok = 2026 |dëtk = Euro € |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = [[25 czerwińca]] |himn = Zdravljica |kòd = SI |Internet = .si |telefón = +386 |Prezydeńt=[[Nataša Pirc Musar]] |Premiéra=[[Janez Janša]] |aùtowi kòd=SLO }} '''Słoweniô''' (téż '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) * lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] * mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) * wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Lublana * czasowô cona: UTC+1 * nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: [[Nataša Pirc Musar]] (òd 22 gòdnika 2022) * premier: [[Janez Janša]] (òd 4 czerwińc 2026) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Cerkno - Labinje.jpg| Òbrôzk:View of Bled Island (6).jpg| Òbrôzk:Šmarjetna gora 03.jpg| Òbrôzk:Soca river near Kamno (8).jpg| Òbrôzk:Cappuchin Bridge (30706076020).jpg| Òbrôzk:2024 UCI Road World Championships Zurich Men Elite Road Race A 31 (cropped).jpg| Òbrôzk:Ljubljana Prešeren Square.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 2t1peybo5hb1bxltrfcjjb9ccbhmafi 0 4460 217504 216366 2026-10-11T00:32:46Z Iketsi 3254 Galeriô 217504 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република Србија<br />Republika Srbija |miono = Serbskô Repùblika |miono-genitiw = Serbie |fana = Flag of Serbia.svg |herb = Coat of arms of Serbia.svg |na karce = Location map of Serbia in Europe (2006–2008).png |mòtto = (serb.) Само слога Србина спасава/Samo sloga Srbina spasava |jãzëk = [[serbsczi jãzëk|serbsczi]] |stolëca = Belgrad |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 88 499 |procent-wòdë = 0,13 |lëdztwò = 7 041 599 |rok = 2016 |dëtk = serbsczi dinar |kòd dëtka = RSD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Боже правде / Bože Pravde<br>Bòże Sprawiedlëwòtë <center>[[Òbrôzk:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |kòd = RS/SRB/688 |Internet = .rs, .yu |telefón = +381 |Prezydeńt=[[Ana Brnabić]] (pôłniącô òbrzészczi) |Premiéra=[[Savo Minić]] |aùtowi kòd=SRB }} '''Serbiô''' abò '''Serbskô''' ({{jãz.|sr}} Србија / Srbija); òficjalnô pòzwa '''Serbskô Repùblika''' ({{jãz.|sr}} Република Србија / ''Republika Srbija'') – strzódlądowé państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na westrzédnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]]. Òd nordë grańczi z [[Madżarskô|Madżarską]], òd nordowégò pòrénkù z [[Rumùniô|Rumùnią]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Bùłgariô|Bułgarią]], na pôłnim z [[Kòsowò|Kòsowã]] (Serbiô ùwôżô je za swòje teritorium, co dôwałobë ji grańcã z [[Albańskô|Albańską]]) i [[Nordowô Macedoniô|Nordową Macedonią]], na zôpadze z [[Chòrwacjô|Chòrwacją]] a [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsnią i Hercegòwiną]], na pôłniowim zôpadze z [[Czôrnogóra|Czôrnogórą]]. Stolëcą Serbie je [[Belgrad]], jeden òd nôstarszich i nôwikszich gardów w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie. Serbiô mô dwie aùtonomiczné prowincje: ''Wòjwòdinã'' na nordze i ''Kòsowò i Metochiã'' na pôłnim. W 2008 rokù Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd Serbsczi, chtërny Serbiô nie ùznôwô. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na westrzédnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]], pòmidzë [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Nordowô Macedoniô|Nordową Macedonią]], ni mô przëstãpù do mòrza. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:SerbiaPoliticalDivision.png|mały|Kôrta Serbie (z Kòsowã mët)]] * całownô: 88.499 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 111. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2.027 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albaniô]] 115 km (greńca kòntrolowónô przez [[Kòsowò]]), [[Bòsniô i Hercegòwina]] 302 km, [[Bùłgariô]] 318 km, [[Chòrwacjô]] 241 km, [[Madżarskô]] 151 km, [[Nordowô Macedoniô]] 221 km (159 km greńcë pòd kòntrolą [[Kòsowò]]), [[Czôrnogóra]] 203 km (79 km greńcë pòd kòntrolą [[Kòsowò]]), [[Rumùniô]] 476 km === Brzegòwô liniô === Serbiô je państwã strzódlądowim. === Klimat === Na nordze Serbii wastëje kòntinentalny klimat (z chłodną zëmą i gòrącym, mòkrim latã). W pòòstałim dzélu Serbie klimat kòntinentalny abò strzódzemnomòrsczi (dosc chłodno i baro snieżësto òb zëmã, gòrąco i sëchò òb lato i jeséń). === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Serbien_topo.png|mały|Fizycznô kôrta Serbie]] Ùsztôłcenié terenu Serbie je baro teritorialno zróżnicowóné. Na nordze Serbie nalézemë òbrodné rówiznë. Na pòrénkù kalkòwé górsczé rédżi i kòtlënë. Na pôłniowim pòrénkù stôré górë i pògórza. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Midžor_u_daljini.jpg|mały|Nôwëższi czëp Serbie (pòza Kòsòwã) – Midżur (2,169 m n.r.m.)]] * strzédnô wësokòsc: 442 m n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 35 m n.r.m. (rzéczi Dunaj i Timok) * nôwëższi czëp: ** nôwëższi serbsczi czëp pòza Kòsòwã: 2,169 m n.r.m. (Midżur) ** ùwzglãdniwającë Kòsowò: 2,656 m n.r.m. (Djeravica) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 57,9 % (w tim 33,7% òrnëch gruńtów) * lasë 31,6% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 7 041 599 (wôrtoscë szacowóné na 2016, bez Kòsowa i Metochie) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 98. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Srpska_nosnja.jpg|mały|Serbòwie w nôrodnëch ruchnach]] Serbòwie są nôwikszą etniczną grëpą w Serbie (83% mieszkańców, bez ùwzglãdnieniô Kòsowò i Metohie). Drëgą co do wiôlgòscë grëpą są [[Madżarzë]]. Madżarama je 3,9% mieszkańców Serbie (i 14,3% mieszkańców Wòjwòdinë). Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù w Serbie (bez Kòsowa i Metochie) mieszkô 1 135 393 przedstôwców nôrodnëch miészëznów. === Jãzëczi === Òficjalnym jãzëkã je [[serbsczi jãzëk|serbsczi]] w [[cyrilica|cyrilicznym]] pisënkù, rodny dlô 88% lëdztwa. Na òbéńdze gminów z wiôlgą lëczbą przedstôwców nôrodnëch miészëznów mògą bëc òficjalnô brëkòwóné miészëznowé jãzëczi. We westrzédny Serbie wnet wszëtczé gminë brëkùją òficjalnô leno serbsczi jãzëk. Jinszô sytuacjô je we [[Wòjwòdina|Wòjwòdinie]], gdze òficjalny status dostałë téż [[Madżarczi jãzëk|madżarsczi]], [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]], [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczi]], [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] i [[rusyńsczi jãzëk]]. === Religijné karna === [[Òbrôzk:Temple_Saint_Sava.jpg|mały|Prawòsłôwnô katédra swiãtégò Sawë w Belgradze]] Wedle òglowégò spisënkù z 2002 rokù w Serbie (bez Kòsowa i Metochie) mieszkô: * [[Prawòsławié|prawòsłôwnëch]] — 6 371 584 (85,0 % lëdztwa), * [[Katolëcczi Kòscół|katolëków]] — 410 976 (5,5 % lëdztwa), *mùzelmanów — 239 658 (3,2 % lëdztwa), *protestantów — 80 837 (1,1 % lëdztwa). === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Panorama_Belgrad.jpg|mały|Belgrad – panorama]] *mieskô pòpùlacjô: 56,1% (w 2018 r.) *wikszé miesczé westrzódczi : [[Belgrad]] (stolëca) mô 1,389,000 mieszkańców (2018 r.), wiãcy jak 100 tës. mieszkańców mają téż Novi Sad, Niš, Kragujevac, Subotica. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Serbiô (serb. ''Република Србија'') *pòliticzny system: parlamentarnô repùblika *stolëca: Belgrad *państwowé swiãto: [[15 gromicznika]] (Dzéń Państwòwòscë) === Wëkònôwczô włôdza === * pôłniącô òbrzészczi prezydenta [[Aleksandar Vučić|Ana Brnabić]] (Ана Брнабић) (òd 28 séwnika 2026) * premiéra [[Savo Minić]] (Саво Минић) (òd 2 séwnika 2025) === Ùstawòdôwczô włôdza === Włôdzã ùstawòdôwczą twòrzi jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié ({{Jãz.|sr}} ''Narodna Skupština'') – skłôdô sã òn z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Дом Народне Скупштине Србије.jpg| Òbrôzk:Nisgradnocu.jpg| Òbrôzk:Pančićev vrh during winter.jpg| Òbrôzk:Golubac Fortress 01.jpg| Òbrôzk:Sava port Belgrade.jpg| Òbrôzk:Tara Vidikovac Banjska Stena 01.jpg| Òbrôzk:Cevapcici.jpg| Òbrôzk:Church of Saint Sava 6.jpg| Òbrôzk:Reexbswxycrw (cropped).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò je serbsczé]] * [[Serbòchòrwacczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20201023111354/https://www.cia.gov/-library/publications/the-world-factbook/geos/ri.html Serbiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Serbskô| ]] keva550dehsqz7aodkr5u31rzg702q4 0 4633 217510 212486 2026-10-11T01:00:18Z Iketsi 3254 Galeriô 217510 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏سلطنة عُمان‎|miono=Òman|fana=Flag of Oman.svg|miono-genitiw=Òmanu|herb=National emblem of Oman.svg|mòtto=|na karce=Oman in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Maskat|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=309,500|rok=2024|lëdztwò=3,901,992|dëtk=rial omansczi|kòd dëtka=OMR|himn=‏نشيد وطني عماني<br>Nashīd as-Salām as-Sultānī|telefón=968|Internet=.om|kòd=OM|procent-wòdë=0|czasowô cona=+4|Mònarcha=Hajsam ibn Tarik Al Sa’id |aùtowi kòd=OM}} '''Òman''' je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Maskat. Grańczi z [[Jemen|Jemenã]], [[Saudijskô Arabiô|Saùdijską Arabią]], [[Zjednóné Arabsczé Emiratë|Zjednónyma Arabsczima Emiratama]]. * lëdztwò: 3,901,992 mieszkańców (2024)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210313050143/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/ Oman] The world factbook [2025-07-04]</ref> * wiéchrzëzna: 309,500 km² (wòdë 0%''')'''<ref name=":0" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:001027-Muscat-IMG 6483-2.jpg| Òbrôzk:001024-Muscat-Pan1-2.jpg| Òbrôzk:001025-Muscat-IMG 5662-2.jpg| Òbrôzk:Bahla Fort.jpg| Òbrôzk:Jabrin-Wall (2).jpg| Òbrôzk:Oman bullfighting (5).jpg| Òbrôzk:Traditional Omani Food.jpg| Òbrôzk:Arabianoryx.jpg| Òbrôzk:Glanznektarvogel 2.jpg| Òbrôzk:Hyatt hotel, Muscat, Oman.jpg| Òbrôzk:Nizwa-Kummas (2).jpg| Òbrôzk:Wahiba Sands (36).jpg| Òbrôzk:Oman Khanjar.jpg| Òbrôzk:Fishmarket.jpg| Òbrôzk:001026-Muscat-IMG 6183-2.jpg| Òbrôzk:Craftswoman Oman 2.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9r1pmaccutlh4qhmufl6js23gjcn1pp 0 4651 217466 212749 2026-10-10T21:04:52Z Terrus38 14026 217466 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Đôgôxõ Gôigangĩa Viêtnam |miono = Socjalisticznô Repùblika Wietnamu |miono-genitiw = Wietnamù |fana = Flag_of_Vietnam.svg |herb = Emblem of Vietnam.svg |na karce = LocationVietnam.svg |mòtto = Ðôgrập – Tudo – Hanfúg<br>(Samòstójnota, Wolnosc, Szczescé) |jãzëk = [[Wietnamszczi jãzëk|wietnamsczi]] |stolëca = Hanoi |fòrma państwa = Demokracëjô lëdowô |wiéchrzëzna = 330 965 |procent-wòdë = 4200 km² (1,27%) |lëdztwò = 102,177,431 | rok = 2026 |dëtk = đồng | kòd dëtka = VND |czasowô cona =+7 |swiãto = [[2 séwnika]] |himn = Tiến Quân Ca<br>(Marszowô piesń) <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Vietnam.ogg]]</center> |kòd = VN |Internet = .vn |telefón = +84 | Prezydeńt=Lương Cường | Premiéra=Phạm Minh Chính | aùtowi kòd=VN }} '''Wietnam''' ({{jãz.|vi}} ''Việt Nam'') je państwã w pôłniowo-wschòdny [[Azjô|Azji]], greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] òd nôrdu, z [[Laòs|Laòsã]] ë [[Kambòdżô|Kambòdżą]] na zôpôdze, a na pòrénku z Wschòdnym Mòrzã. Stolecznym gardã je [[Hà Nội]]. Wietnam bëł dzélą Francësczich Indochinów w latach 1858–1945<ref name=":0">''[https://vietnamembassy-usa.org/vietnam/history History | Embassy of the Socialist Republic of Vietnam in the United States]'' [online], vietnamembassy-usa.org [dost. 2026-09-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. 2 séwnika 1945 prezydent Ho Chi Minh òbznojmił samòstójnotã<ref name=":1" />, w 1954 krôj òstał pòdzelony na Nôrdôwi Wietnam ë Pôłniowi Wietnam<ref name=":0" />, w latach 1955–1975 miała mol wòjna ze [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónyma Stanama Americzi]] chtërą wëgrała wietnamskô starna, le zdżinãło 3,8 milionów lëdzi<ref>''[https://www.dw.com/pl/jak-wojna-w-wietnamie-zmieni%C5%82a-wyobra%C5%BCenie-o-konflikcie-zbrojnym/a-72397348 Jak wojna w Wietnamie zmieniła wyobrażenie o wojnie]'' [online], dw.com [dost. 2026-09-04] ({{jãz.|pl}}).</ref>, kùreszce Nôrdôwi ë Pôłniowi Wietnam òstałë zjednóne w 1976<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/north-and-south-vietnam-are-reunited North and South Vietnam Are Reunited]'' [online], EBSCO [dost. 2026-09-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna je 331 000 km2. Brzegòwô liniô mo długosc 3260 km. Klimat tropikalny mónsunowi<ref name=":1">''[https://vietnam.pl/pl/ogolne-informacje-o-wietnamie/ Ogólne informacje o Wietnamie]'' [online], Ambasada S.R. Wietnamu w Polsce [dost. 2026-09-04] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Wietnam w 2026 miôł 102,177,431 mieszkańców<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/vietnam-population/ Vietnam Population]'' (2026) [online], Worldometer [dost. 2026-09-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wikszosc mieszkańców (48%) je bezbòżnikama (panëje państwowe bezbòżnictwò<ref>''[https://web.archive.org/web/20241213231621/https://www.learnreligions.com/religion-in-vietnam-4588359 Religion in Vietnam]'', „Learn Religions” [dost. 2026-09-04] [zarchiwizowane z [https://www.learnreligions.com/religion-in-vietnam-4588359 adresu] 2024-12-13] ({{jãz.|en}}).</ref>). Nôwikszą religią je [[bùddizm]], wëznaje gò 38% mieszkańców, a 10% je [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanama]]<ref>''[https://www.pewresearch.org/religion/2024/06/17/religious-landscape-and-change-in-east-asia/ Religious landscape and change, „Pew Research Center”]'', 17 czerwińca 2024 [dost. 2026-09-04] ({{jãz.|en}}). </ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Рельеф Вьетнама.png|Topografiô Wietnamù Òbrôzk:Koppen-Geiger Map v2 VNM 1991–2020.svg|Klimat Wietnamù w skalë Köppena Òbrôzk:Vietnam Population Density, 2000 (5457020381).jpg|Gãstosc zalëdzeniô w Wietnamie Òbrôzk:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|Òrzechodôwający Lotos (''Nelumbo nucifera'') Òbrôzk:Món ăn Đông Hà, Tết 2022 (phở Lý Quốc sư ở công viên Cọ Dầu) (2).jpg|Wietnamskô [[zupa]] [[Phở]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] * [[Laòs]] * [[Kambòdżô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://mojestrone.com/artykul/rzowi-bt-s-zwrocyl-n1757824 {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wietnam| ]] dlcknvpldv756rpnegvtsr6f168f01s 0 4653 217512 212121 2026-10-11T01:08:40Z Iketsi 3254 Galeriô 217512 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''د افغانستان اسلامي امارت (paszto)''<br>Də Afġānistān Islāmī Imārat<br>''امارت اسلامی افغانستان (dari)''<br>Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān | miono = Islamsczi Emirat Afganistanu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Ni ma Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabùl | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dodóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = +93 | Mònarcha=Hibatullah Achùndzada| Premiéra=Hasan Achùnd|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistan''' ([[Jãzëk paszto|paszto]]: افغانستا ''Afğānistān,'' [[Jãzëk dari|dari]]: افغانستان<small>&nbsp;</small>''Afğānistān''), òficjalno '''Islamsczi Emirat Afganistanu''' – strzódlądowé państwò pòłożoné we westrzédno-pôłniowi Azje. Grańczi z [[Pakistan|Pakistanã]] òd pòrénkù ë pôłniô, [[Iran|Iranã]] òd zôpadu, [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] òd nordowégò pòrénkù a téż [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] òd pòrénkù. W kraju ò lądowi nadwiérzchnie 652 864 km² wikszosc terenu stanowią górë – rówiznë dô na nordze a zudwesce, są òne òddzeloné òde se górsczim lińcuchã [[Hindukùsz]]. Stolëcą ë nôwikszim miastã państwa je [[Kabùl]]. Lëdztwò Afganistanu taksëje sã na wënôszącé pòmidzë 35 a 50 milionów. Rząd Afganistanu òd 2021, czedë włôdzã przejãlë Talibòwie, je nieùznôwóny na midzënôrodny arenie. Krajã rządzy emir, Hibatullah Achùndzada. Premiérą w stolëcë je mùłła Hasan Achùnd. Prawò je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam]] je tam państwòwą religią. == Etimòlogiô == Niejedny ùczałi sugerëją, co dërżéń [[Afghan (ethnonym)|''Afghān'']] pòchôdô ze [[Sanskrit|sanskricczégò]] słowa ''[[Aśvaka|Aśvakan]]'', jaczé òdnôszało sã do stôrożëtnëch mieszkańców [[Hindukùsz|Hindukùszu]].<ref>''Scottish Geographical Magazine'', 1999, str. 275, Royal Scottish Geographical Society</ref> ''Aśvakan'' dosłowno òznôczô „kùczrów”, „hodówców kòniów” abò „kawalerzistów” (òd ''[[aśva]]'', sanskricczégò a [[Awestijsczi jãzëk|awestijsczégò]] słowa na „kònia”)<ref>Majumdar, Ramesh Chandra (1977) [1952]. ''Ancient India'' (przedrëk). Motilal Banarsidass. str.&nbsp;99. ISBN&nbsp;<bdi>978-8-12080-436-4</bdi>.</ref>. Historiczno pòzwą ''Afghān'' zwóny bëlë etniczny [[Pasztunowie]].<ref>Ch. M. Kieffer (15.12.1983.) [https://web.archive.org/web/20131116233835/http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation "Afghan"]. ''Encyclopædia Iranica'' (online). Columbia University. [[http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation zarchiw.] 16.11.2013.]</ref> Arabskô ë perskô fòrma miona, ''Afġān'', òsta pierszi rôz pòswiadczonô w ksążce ò geògrafie ''[[Hudud al-'Alam]]'' z X stalatégò.<ref>Vogelsang, Willem (2002). ''The Afghans''. Wiley Blackwell. str.&nbsp;18. ISBN&nbsp;<bdi>0-631-19841-5</bdi>.</ref> Kùńcowi dzél miona, „[[-stan]]” je persczim sufiksã òznôczającym krôj abò plac. Stądka téż „Afganistan” òznôczô dosłowno „krôj Afganów” czë, historiczno zdrzącë, „krôj Pasztunów”. Pòzwa ta bëła brëkòwónô ju w XIV wiekù, le blós w òdniesenim do pòréncznégò królestwa Kartidów<ref>Nölle-Karimi, Christine (2020). "''Afghanistan until 1747''". [w:] Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (editorzë). ''Encyclopaedia of Islam'' (III wëd.). Brill Online. ISSN&nbsp;1873-9830.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Northwestern Afghanistan.jpg| Òbrôzk:Schoolgirls in Bamozai.JPG| Òbrôzk:Afghan Saffron.jpg| Òbrôzk:Capra falconeri 1 - Syracuse Zoo.jpg| Òbrôzk:Black Hawk flying over a valley in Bamyan.jpg| Òbrôzk:Abdul Rahman mosque, Kabul.jpg| Òbrôzk:ANP trucks in Kunar.jpg| Òbrôzk:Blue Mosque in Mazar-e-Sharif.jpg| Òbrôzk:Papaver somniferum flowers.jpg| Òbrôzk:Secretary Pompeo Meets With the Taliban Delegation (50333305012).jpg| Òbrôzk:Taliban-herat-2001.jpg| Òbrôzk:Afghan parliament in 2006.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 1lli7ir12aoyhyvrwf3bfy9dtky1b04 0 4655 217506 214098 2026-10-11T00:44:30Z Iketsi 3254 Galeriô 217506 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Kirgiskô Repùblika|gwôsné miono=Кыргыз Республикасы Kyrgyz Respublikasy|fana=Flag of Kyrgyzstan.svg|miono-genitiw=Kirgistanu|herb=Emblem of Kyrgyzstan.svg|mòtto=|na karce=LocationKyrgyzstan.svg|jãzëk=kirgisczi|stolëca=[[Biszkek]]|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=199 951|procent-wòdë=|rok=2024|lëdztwò=6,172,101|dëtk=som|kòd dëtka=KGS|czasowô cona=6|swiãto=|himn=Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни<br>(Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni)|kòd=KG|Internet=.kg|telefón=996|Prezydeńt=Sadyr Dżaparow|Premiéra=Adyłbek Kasymalijew|aùtowi kòd=KG}} '''Kirgistan''' ({{jãz.|ky}} Кыргызстан) je państwã w [[Azjô|Azji]], bez przëstãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je Biszkek. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chińską Lëdową Repùbliką]], [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] i [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Nôrodnym bòhaterem je Manas, pòwiôstkòwi bòhater epicczéj wiérztë<ref>[https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/manas-kyrgyz-epic-poem Manas, Kyrgyz epic poem] Russian and East European Studies</ref>, chtëren zjednôł kirgijsczé plemionë<ref>[https://www.advantour.com/kyrgyzstan/legends/manas.htm Legends of Kyrgyzstan: Epic of Manas] Advantour</ref>. W 1876 Kirgistan stôł sã dzélã Rusczégò Jimperium. W latach 1922–1991 Kirgistan béł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (òd 1926 jakno Sowieckô Repùblika). W latach 2005 i 2010 miôły môl demónstracëje, z przëczënë chtërnych òstali òdsënącë òd wëszëznë prezydencë: Askar Akaew i Kurmanbek Bakiew<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250419185252/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kyrgyzstan Kyrgyzstan] The World Factbook</ref>. Kirgistan w 2024 miôł 6,172,101 mieszkańców. Wiéchrzëzna je 199,951 km&#xB2;<ref name=":0" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kyrgyz-ata.jpg| Òbrôzk:Karakol Valley.jpg| Òbrôzk:2015-09-07-144724 - Karakol - Dunganen-Moschee.jpg| Òbrôzk:Osh 03-2016 img25 view from Sulayman Mountain.jpg| Òbrôzk:Prokudin-Gorskii-18.jpg| Òbrôzk:Russian Orthodox cathedral in Bishkek.jpg| Òbrôzk:Ala-Archa lake - panoramio.jpg| Òbrôzk:Ala-Bel pass, Kyrgyzstan (29561433347).jpg| Òbrôzk:Horses in Jeti-Ögüz Rocks.jpg| Òbrôzk:Burana, Kyrgyzstan (30791687288).jpg| Òbrôzk:Kyrgyz Opera and Ballet Theatre, Bishkek.jpg| Òbrôzk:Shepherding Livestock (Unsplash).jpg| Òbrôzk:Uzbekistan national dish samsa.jpg| Òbrôzk:Каракол, Троицкая церковь сверху (1).jpg| Òbrôzk:Жогорку Кеңеш (2023-11-17).jpg| Òbrôzk:K168574 Juergen Groesel Kirgisistan 2016.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Biszkek]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kirgistan| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] s2n9dq6yaye7mxfv06wptbjrzvhe2f0 0 4793 217467 203015 2026-10-10T21:04:57Z Terrus38 14026 217467 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EmmyRossum-byPhilipRomano.jpg|mały|Emmy Rossum (2026)]] '''Emmanuelle Grey Rossum''' (ùr. [[12 séwnika]] [[1986]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Rossum, Emmy}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] ecva5hblaxwep8dwxscxvdusdc583j9 0 4798 217468 213375 2026-10-10T21:05:02Z Terrus38 14026 217468 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amanda Peet.jpg|mały|Amanda Peet (2008)]] '''Amanda Peet''' (ùr. [[11 stëcznika]] [[1972]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Peet, Amanda}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 0ruhdujimohq54n19e57mm4z90323j1 0 4872 217469 213378 2026-10-10T21:05:07Z Terrus38 14026 217469 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:GwynethPaltrowByAndreaRaffin2011.jpg|mały|Gwyneth Paltrow (2011)]] '''Gwyneth Kate Paltrow''' (ùr. [[27 séwnika]] [[1972]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Paltrow, Gwyneth}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 672pia8e04ts42utchqvbdx9ukjbx87 0 5061 217470 208272 2026-10-10T21:05:21Z Terrus38 14026 217470 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczé Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Duńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japóńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Indonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Maùritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngòliô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Holandiô]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrénczny Timór]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Cëpla]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Amerikańskô Samòa]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leòne]] * SG [[Syngapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Słoweniô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togò]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trinidad i Tobagò]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zajir]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Stanë Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] c70gkq1eup1vt56kezjvtnkk73m4124 0 5086 217471 216036 2026-10-10T21:05:37Z Terrus38 14026 217471 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]] [[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]] '''Jón Drzéżdżón''' ({{jãz.|pl}} Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca. Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]]. W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzësz|Alojzégò Bùdzësza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”<ref>''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.</ref>. Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]]. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzéżdżona * [[Regionalnô jizba]] m. Jana Drzéżdżona w Starzënie ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Jana Drzeżdżona w Starzynie'')<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}} [[Kategòrëjô:Jón Drzéżdżón| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] c1fskatbl6kd2wdo8v6andh7mahei2m 0 5132 217472 217299 2026-10-10T21:05:46Z Terrus38 14026 217472 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc – téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9<ref>http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+</ref> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] * [[Watikan]] |col2= === Papiéże === {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [https://web.archive.org/web/20150825025031/http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan – Biblioteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jón Paweł II| ]] ikr07tylupeulm1hg2zpj3ho357wd9n 0 5161 217617 217057 2026-10-11T10:35:18Z Terrus38 14026 217617 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=United States of America |miono=Zjednóné Stanë Americzi |fana=Flag of the United States.svg |miono-genitiw=Zjednónëch Stanów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg |mòtto=In God we trust (Duchwômë Bògù) |na karce=LocationUSA.svg |jãzëk=Niżóden |stolëca=Waszington |wiéchrzëzna=9 831 214 |procent-wòdë=4,7 |lëdztwò=328 239 523 |rok=2019 |dëtk=Dolar |kòd dëtka = $ |swiãto=4 lëpińca |himn=[[Himn Zjednónëch Stanów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiôzdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center> |kòd=US |Internet=.us |telefón=1 |fòrma państwa=repùblika |czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato |Prezydeńt=Donald Trump |aùtowi kòd=US |kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Stanów |data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô) }} '''Zjednóné Stanë Americzi''' (''United States, United States of America'') są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwã swiata. * stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² Dzél [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Zjednónëch Stanach Americzi na emigracëji {{skr.|m.jin.}} w gardze [[Chicagò]]. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Wiôldżi gard je tu [[Nowi Jork]]. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Ksążnica Kòngresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra ''Kashubian Association of North America'', chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Zjednónëch Stanów Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnotë, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Tématiczny park Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] i15huhaqx1r1e5pic3yuy08wf3nb9s1 217668 217617 2026-10-11T10:54:24Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zjednóné Kraje Americzi]] na [[Zjednóné Stanë Americzi]] w plac przeczérowaniô 217617 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=United States of America |miono=Zjednóné Stanë Americzi |fana=Flag of the United States.svg |miono-genitiw=Zjednónëch Stanów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg |mòtto=In God we trust (Duchwômë Bògù) |na karce=LocationUSA.svg |jãzëk=Niżóden |stolëca=Waszington |wiéchrzëzna=9 831 214 |procent-wòdë=4,7 |lëdztwò=328 239 523 |rok=2019 |dëtk=Dolar |kòd dëtka = $ |swiãto=4 lëpińca |himn=[[Himn Zjednónëch Stanów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiôzdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center> |kòd=US |Internet=.us |telefón=1 |fòrma państwa=repùblika |czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato |Prezydeńt=Donald Trump |aùtowi kòd=US |kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Stanów |data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô) }} '''Zjednóné Stanë Americzi''' (''United States, United States of America'') są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwã swiata. * stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² Dzél [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Zjednónëch Stanach Americzi na emigracëji {{skr.|m.jin.}} w gardze [[Chicagò]]. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Wiôldżi gard je tu [[Nowi Jork]]. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Ksążnica Kòngresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra ''Kashubian Association of North America'', chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Zjednónëch Stanów Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnotë, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Tématiczny park Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] i15huhaqx1r1e5pic3yuy08wf3nb9s1 0 5179 217473 177337 2026-10-10T21:06:14Z Terrus38 14026 217473 wikitext text/x-wiki [[File:Paul P. Rhode.jpg|thumb|Paweł Rhode]] '''Paweł Róda''' (ùr. [[1871]] w [[Wejrowò|Wejrowie]] - [[1945]]), kaszëbsczi biskùp w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezji w [[Chicago|Chicagò]]. Òd rokù [[1915]] béł biskùpã w Green Bay gdze téż umôrł [[3 strëmiannika]] [[1945]] rokù. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Róda Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 18ssrm4h50l1sn7jqh3rig8vi4d0mqz 217474 217473 2026-10-10T21:06:42Z Terrus38 14026 217474 wikitext text/x-wiki [[File:Paul P. Rhode.jpg|thumb|Paweł Rhode]] '''Paweł Róda''' ({{Jãz.|en}} '''Paul P. Rhode''', ùr. [[1871]] w [[Wejrowò|Wejrowie]] - [[1945]]), kaszëbsczi biskùp w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezji w [[Chicago|Chicagò]]. Òd rokù [[1915]] béł biskùpã w Green Bay gdze téż umôrł [[3 strëmiannika]] [[1945]] rokù. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Róda Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] gh9gwlmrjbqn2qalf1gb23v83en2bqk 217475 217474 2026-10-10T21:06:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Paweł Rhode]] do [[Paweł Róda]]: kaszëbskô fòrma nôzwëska 217474 wikitext text/x-wiki [[File:Paul P. Rhode.jpg|thumb|Paweł Rhode]] '''Paweł Róda''' ({{Jãz.|en}} '''Paul P. Rhode''', ùr. [[1871]] w [[Wejrowò|Wejrowie]] - [[1945]]), kaszëbsczi biskùp w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezji w [[Chicago|Chicagò]]. Òd rokù [[1915]] béł biskùpã w Green Bay gdze téż umôrł [[3 strëmiannika]] [[1945]] rokù. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Róda Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] gh9gwlmrjbqn2qalf1gb23v83en2bqk 217478 217475 2026-10-10T21:08:54Z Terrus38 14026 217478 wikitext text/x-wiki [[File:Paul P. Rhode.jpg|thumb|Paweł Róda]] '''Paweł Pioter Róda''' ({{Jãz.|en}} '''Paul Peter Rhode''', {{Jãz.|pl}} '''Paweł Piotr Rhode''', ùr. [[1871]] w [[Wejrowò|Wejrowie]], ùm. [[3 strëmiannika]] [[1945]] w Green Bay), kaszëbsczi biskùp w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezje w [[Chicago|Chicagò]]. Òd rokù [[1915]] béł biskùpã w Green Bay gdze téż ùmiarł 3 strëmiannika 1945 rokù. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Róda Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] kz4ziyje6tee9358eef6sccqkradltr 217479 217478 2026-10-10T21:09:09Z Terrus38 14026 217479 wikitext text/x-wiki [[File:Paul P. Rhode.jpg|thumb|Paweł Róda]] '''Paweł Pioter Róda''' ({{Jãz.|en}} '''Paul Peter Rhode''', {{Jãz.|pl}} '''Paweł Piotr Rhode''', ùr. w [[1871]] rokù we [[Wejrowò|Wejrowie]], ùm. [[3 strëmiannika]] [[1945]] w Green Bay), kaszëbsczi biskùp w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezje w [[Chicago|Chicagò]]. Òd rokù [[1915]] béł biskùpã w Green Bay gdze téż ùmiarł 3 strëmiannika 1945 rokù. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Róda Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] l1qg1yboz3jj8odkrofmc4040wwm8bd 217480 217479 2026-10-10T21:09:39Z Terrus38 14026 217480 wikitext text/x-wiki [[File:Paul P. Rhode.jpg|thumb|Paweł Róda]] '''Paweł Pioter Róda''' ({{Jãz.|en}} '''Paul Peter Rhode''', {{Jãz.|pl}} '''Paweł Piotr Rhode''', ùr. w [[1871]] rokù we [[Wejrowò|Wejrowie]], ùm. [[3 strëmiannika]] [[1945]] w Green Bay), kaszëbsczi biskùp w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezje w [[Chicago|Chicagò]]. Òd rokù [[1915]] béł biskùpã w Green Bay gdze téż ùmiarł 3 strëmiannika 1945 rokù. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Róda Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Dëchòwny]] [[Kategòrëjô:Biskùpi]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] fii3hhzc1edmqw0iujy7ui6rgwok149 0 5286 217558 209690 2026-10-11T09:57:16Z Terrus38 14026 217558 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:50 Jahre Stadtrechte.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:O panu Czôrlińscim Hieronim Derdowski 1880.png|mały|[http://polona.pl/item/804950/6/]]] [[Òbrôzk:Testament Piotra Wielkiego czyli zamiary Moskali zawojowania całego świata.djvu|mały|]] '''Hieronim (Jarosz) Derdowsczi''' ùrôdzëł sã 9 strëmiannika 1852 r w [[Wiele|Wielu]], a ùmarł 13 zélnika 1902 w môlowosce [[Winona (Minnesota)|Winona]], w stónie [[Minnesota]] w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Elementarną szkòłã skùńcził w swòji wsë, a w progimnazjum béł w Kùrzãtnikù kòl Lubawë. Béł ùczniã szterech gimnazjów. Z trzech pierszich: w [[Chònice|Chònicach]], Braniewie ë Chełmnie, mùszôł jic précz. Edukacją skùńcził w 1870 r. w Òlsztënkù, dze wierã téż miôł zdac maturã (ni ma równak jegò swiôdectwa). Pò skùńczenim szkòłë nôprzód robił w ksãgarni w [[Pòznań|Pòznanim]] (1870-1872), pózni jakno priwatny szkólny (m.jin w [[Kòbùsewò|Kòbùsewie]] w latach 1875-77). Tej zaczął téż pisac do cządników. W 1877 rokù òn jachôł do [[Pariz]]a, a przëczëną wanodżi bëła wierã chãc òbezdrzeniô wiôldżégò parisczégò wëstôwkù (1877-1878). W Pariżu najmòwôł sã do rozmajitëch robòtów. Òn rôbiôł m.jin. jakno tołmacz, priwatny szkólny miemiecczégò, a nawetka jakno kùczer w kóńsczich czë mechanik w pneumaticznëch elektriszach. Òd 1879 r. béł najãti jakno redaktor ''Gazety Toruńskiej'', gdze, z przerwą (1882-1883) òb jaką szukôł robòtë w cządnikach w jinszich gardach, m.jin. Warszawie, Ceszënie, [[Krakòwò|Krakòwie]] czë nawetka Lwòwie, robił do 1885 r. W tim czasu zaczãłë ùkôzëwac sã jegò ksążkòwé lëteracczé dokôzë. W 1885 r. bez nôdzeji na sztabilné dëtkòwò żëcé, wëjachôł do [[Nordowô Amerika|Nordowô Americzi]]. Na zaczątkù [[gromicznik]]a 1886 r. dojachôł do môlowosce Winona. Tam òn béł redaktorã pismiona ''Wiarus''. Wnet włącził sã w kùlturowé ë pòliticzné żëcé môłégò wnenczas gardu (Winona mia tedë kòl 9 tës. lëdzy, z czegò kòl 3 tës. to bëlë [[Kaszëbi]]. Dnia 21 smùtana 1887 r. w La Crosse w stónie Wisconsin òn sã òżenił z Joanną Lubòwiecką – dôwną ùkòchóną, chtërna pò smiercë òjca (béł procem ti żeńbë), na rôczbã swégò mùlka przëjacha do Americzi (19 smùtana 1887 r.). Z tegò małżeństwa ùrodzëlë sã: Tadeusz Hieronim (ùr. 1889 r.), Felicja Halka (ùr. 1891 r.), Helena (ùr. 1892 r.) ë Maria Hieronima (ùr. 1895 r.). Dwòje pierszich wnetka ùmarło, a Maria Hieronima ùmarła w 1928 r. W 1888 r. òn kùpił ''Wiarusa'' ë drëkarniã. Òd 1889 r. zaczął téż wëdawac kalãdôrze, ksążeczczi do nôbòżéństwa, lëteraturã "jôrmarkòwą". Òtemknął téż ksãgarniã. Pò ùdarze mùskù w 1897 r. corôz barżi psëło sã jegò zdrowié. Béł jednym z nôwôżniszich pòétów [[Kaszëbë|Kaszëbsczi]]. Jegò pòémat "O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł", béł wëdóné w 1880 r. (1. ksãga dokôzu ùkôza sã w toruńsczim pismionie ''Przyjaciel'' w cządze òd gòdnika 1879 do strëmiannika 1880; do dzysô bëło szesc wëdaniów "O Panu Czorlińscim...", z czegò òstatné je reprintã 1. wëd.). Je òpublikòwóny tołmaczënk [[Alojzy Rekowski|Rekowsczégò]] z kaszëbsczégò na angelsczi "O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł". Pò anielskù to je ''An 1880 Journey through Kashub, Poland by Hieronim Derdowski. An English translation from the original Kashub by Fr. Aloysius Rekowski'', a téż Hieronim Derdowski: ''Kaszubes at Vienna'' (Kaszëbë pod Widnem) translated from the Kaszubian by [[Blanche Krbechek]] and Stanisław Frymark. Pózni ùkôzałë sã: ''Walek na jarmarku'' (1883; pò pòlskù), "Kaszuba pod Widnem" (1883; pò kaszëbskù; titel zmieniony w 1929 na "Kaszube pod Widnem"[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=73028&from=publication], a òd 1971 na "Kaszubë pod Widnem"), zwielonô w pôrãnôsce egzemplarzach "Oracyjo pożegnalno dlo Pana Feliksa Czorlińściego na banciecie wieczornym u Mazura w Toruniu w wiliją Zwodzyjosza, w roku Pańścim 1884" (1884; pò kaszëbskù), hùmòreska ''Wracanie żydów do Palestyny i wejście do obiecanej ziemi'' (1884; pò pòlskù z elemeńtama żëdowsczi gôdczi), ''Jasiek z knieji'' (całosc 1885; pò pòlskù), a téż zbiér kaszëbsczich przësłowiów "Nórcyk kaszubści abo koruszk i jedna maca jędrnyj prowde" (Winona : drekował Jarosz Derdowści, 1897). Jegò dokôzë (przede wszëtczim wëjimczi z "O Panu Czôrlińsczim co do Pucka po sece jachoł") są téż w antologiach, m.jin. ''Modrej strunie'' (zbiorowim dokôzu pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò, 1973) czë J.Sampa ''Poezji rodnej mowy'' (1985). Pò [[Florian Cenôwa|F. Cenôwie]] òn dali twòrził pò kaszëbskù, ale w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] tegò dali nicht nie prowadzył. Grób Hieronima Derdowsczégò je w Zjednónëch Krajach Americzi. Òn ùżiwôł rozmajitëch przezwëstków, m. jin. Kaszuba, Jarosz Derdowsczi. To jegò je: "Chto le/ [[kaszëbsczi jãzëk]]/ dobrze znaje/ ten z nim/ òbjachac mòże/ wszëtczé kraje.", a téż: "Nigdze ju nie nalézesz dzys na swiecie kątka, Gdze bë po nôs Kaszubach nie bëła pamniątka." == Lëteratura == * Wiktor Czajewski: Kaszubi: kilka słów o ich życiu i poezyi, Skład Główny w Księgarni Teodora Paprockiego, 1883 [http://www.polona.pl/item/945406/26/ m.jin. "O Panu Czôrlińsczim..."] == Òbaczë téż == * [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Derdowsczi Hieronim}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] qzq73v47ea0qrhzwomro0sfyi0tv62f 0 5350 217559 210525 2026-10-11T09:57:51Z Terrus38 14026 217559 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Jan Louis Perkowski''' (29 gòdnika 1936, Perth Amboy, New Jersey<ref>[http://prabook.com/web/person-view.html?profileId=640704 ''Jan Louis Perkowski – language, literature and folklore educator'']</ref>) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] profesor [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]] i lëteraturë, chtëren zajimôł sã kaszëbizną w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] i wnożënie [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w prowincje Ontario. Pisôł tekstë namienioné kaszëbsczémù „idiolektowi”. Jegò ksążka ''A Kashubian Idiolect in the United States'' skòncentrowónô je przede wszëtczim na mòwie Kaszëbë Stevena (Szczepana), ùrodzonégò w stanie Minnesota, starszi chtërnégò, Józef i Agùstina, wëjachelë do Americzi pòd kùńc XIX stalatégò<ref>[https://web.archive.org/web/20170129175810/https://eric.ed.gov/?id=ED038652 ''A Kashubian Idiolect in the United States. Indiana University Publications, Language Science Monographs, Volume 2.'']</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * 1969: [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=ZSRZAAAAMAAJ&q=kashubian#search_anchor ''A Kashubian Idiolect in the United States''] * 1972: ''Vampires, Dwarves and Witches Among the Ontario Kashubs''. Ottawa, Ontario, Canada : 1972 * 1976: ''Vampires of the Slavs''. Cambridge, Massachusetts, USA : Slavica, 1976. ISBN 0-89357-026-5 * 1978: ''Gusle and Ganga Among the Hercegovinians of Toronto''. Ann Arbor, Michigan, USA : University Microfilms International, 1978. ISBN 0-8357-0321-5 * 1982: ''The Romanian Folkloric Vampire". ''East Europe Quarterly'', September 1982. Reprinted in ''The Vampire: A Casebook'', Alan Dundes, ed. (University of Wisconsin Press, 1998) ISBN 0-299-15924-8 * 1989: ''The Darkling: A Treatise on Slavic Vampirism''. Columbus, Ohio, USA : Slavica, 1989. ISBN 0-89357-200-4 [http://slavica.com/litfolk/lf53.html] * 2000: ''Linguistic History Engraved in Gold and Silver: Legends on the Coins of St. Vladimir''. * 2006: ''Vampire Lore: From the Writings of Jan Louis Perkowski''. Slavica, 2006. ISBN 0-89357-331-0 == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{SORTUJ:Perkowski Jan L.}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Slawistika]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 9bhx0eiksnvju3c3w09ugmjnd066j3z 0 5408 217560 214799 2026-10-11T09:58:19Z Terrus38 14026 217560 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint Josaphat Church.jpg|mały|Kòscół Swiãtégò Jozafata w ''Chicago'']] '''Kòscół Swiãtégò Jozafata''' – w Chicago w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] pòstawiony w 1884 rokù na terenie "Kaszëbòwa" służił dłudżi lata [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. Na nich w Americe gôdają ''Cassubians'' a téż ''Kaszubs'' abò ''Kashubians'' i tam wiedzą, że je [[kaszëbsczi jãzëk]] i [[kaszëbskô kùltura]] związanô z mòrzem. W 1914 rokù probòszczem w tim parafialnym kòscele béł Kaszëba – ks. [[Franciszek Ostrowski]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] k2uzwvlnoh9ypneqfpp1zzlq48b5mzu 217561 217560 2026-10-11T09:58:47Z Terrus38 14026 217561 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint Josaphat Church.jpg|mały|Kòscół Swiãtégò Jozafata w ''Chicago'']] '''Kòscół Swiãtégò Jozafata''' – w Chicago w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] pòstawiony w 1884 rokù na terenie "Kaszëbòwa" służił dłudżi lata [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. Na nich w Americe gôdają ''Cassubians'' a téż ''Kaszubs'' abò ''Kashubians'' i tam wiedzą, że je [[kaszëbsczi jãzëk]] i [[kaszëbskô kùltura]] związanô z mòrzem. W 1914 rokù probòszczem w tim parafialnym kòscele béł Kaszëba – ks. [[Frãcëszk Òstrowsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] bci1sur8eainywfp6zy5zhkx6kmdar0 217620 217561 2026-10-11T10:36:03Z Terrus38 14026 217620 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint Josaphat Church.jpg|mały|Kòscół Swiãtégò Jozafata w ''Chicago'']] '''Kòscół Swiãtégò Jozafata''' – w Chicago w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] pòstawiony w 1884 rokù na terenie "Kaszëbòwa" służił dłudżi lata [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. Na nich w Americe gôdają ''Cassubians'' a téż ''Kaszubs'' abò ''Kashubians'' i tam wiedzą, że je [[kaszëbsczi jãzëk]] i [[kaszëbskô kùltura]] związanô z mòrzem. W 1914 rokù probòszczem w tim parafialnym kòscele béł Kaszëba – ks. [[Frãcëszk Òstrowsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] 7beogjgqzyygwkq6cj9q3rqsd9mbg1b 0 5666 217563 206587 2026-10-11T09:59:45Z Terrus38 14026 217563 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:HarukiMurakami.png|mały|Murakami w 2005]] '''Haruki Murakami''' (村上春樹, ''Murakami Haruki''; ùr. [[12 stëcznika]] [[1949]] w [[Kioto]]) – znôny szerok w swiece dzysdniowi [[japóńskô|japóńsczi]] [[runita]] ë dolmôcz. == Biografijô == Ùrodzëł sã w [[Kioto]], młodé lata spãdzëł w [[Kobe]]. Jegò starkã bëł [[buddajizna|buddajsczi]] mnich. Skùńcził [[Drama|dramã]] w Klasykòwim Dzélu Lëteraturë [[Ùniwersytet Waseda|Ùniwersytetu Waseda]] w [[Tokio]] w [[1975]] r. W latach [[1974]]-[[1981]], do grëpë z białką Yoko, sprôwiôł [[Jazz|jazzowim]] klubã "Peter Cat" w dzélu Tokio [[Kokobunji]]. Pierszą swòją pòwiesc, ''Hear the Wind Sing'' ([[1979]]), wëdôł jak bëł 30 lat stôri. Pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs, na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã Gunzō. Nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë: ''Pinball, 1973'' ([[1980]]) ë ''Przigòda z òwcą'' ([[1982]]). Trilogijô (tzw. Trilogijô Szczura) òsta nôdgrodzonô Lëteracką Nôdgrodą Naoma dla zôczątkùjãcëch [[Runita|runitów]]. Nôslédné ksążczi tacze jak : ''Kùńc Swiata ë Hard-boiled Wonderland'' ([[1985]], nôdgroda Junichi Tanizaki), ''Tuńczë, tuńczë, tuńczë'' ([[1988]]) ë ''Na pôłnié òd grëńcë, na zôpôd òd słuńca'' ([[1992]]) zmòcniłe jegò plac jakno runitë, a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã, òsoblëwié w [[Zjednóné Stanë Americzi |Zjednónëch Stanach Americzi]]. W latach [[1986]]-[[1988]] mieszkôł Haruki Murakami w [[Italskô|Italsce]], dze to napisôł jedną z niewielu, w swòjim ùsôdztwie, [[realnô pòwiesc|realnëch pòwiesców]], ''Norwegian Wood'' ([[1987]]). Ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu, a sóm Murakami òstôł sã gwôzdą mediów. W [[1991]] r. przeprowôdzëł sã do [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], dze robił na [[Ùniwersytet Princeton|Ùniwersytece Princeton]], a òd [[1993]] na [[Ùniwersytet Williama Howarda Tafta|Ùniwersytece Williama Howarda Tafta]] w [[Santa Ana (Kalifòrnijô)|Santa Ana]]. Pò [[trzãsenié zemi|trzãseniu zemi]] jacze miało swój plac w [[Kobe]], a téż pò gazowim napôdze sektë [[Nôwëższô Prôwda]] w [[Tokio|tokijsczim]] [[metro|metrze]] w [[1995]] r. przëjachôł nazôd do [[Japóńskô|Japóńsczi]]. W tim to rokù wëdanô òsta ''Kronika ptôcha nacëgôcza'', òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë ([[nôgroda Yomiuri]] w [[1996]] r.). W [[1997]] napisôł ''Underground'', w [[1999]] r. ''Sputnik Sweetheart'', a w [[2002]] - ''Kafka nad mòrzã''. Je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków. Murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò, taczich runitów jakno m.jin. [[Francis Scott Fitzgerald]], [[Raymond Carver]], [[John Irving]], [[Truman Capote]]. Kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza Haruki Murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã [[Czëtnica]]. == Ùsôdztwò == === Pòwiescë === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center"|- | colspan="2"|'''Kaszëbsczi dolmaczënk z pòlsczegò wëdôwkù''' | colspan="2"|'''Òridżinalny titel''' |- bgcolor="#FFCCCC" align="center"|- | Rok wëdôwkù | Titel | Rok wëdôwkù | Titel |- | felënk | ({{jãz.|en}} ''Hear the Wind Sing'') | [[1979]] | 風の歌を聴け<br>''Kaze no uta o kike'' |- | felënk | ({{jãz.|en}} ''Pinball, 1973'') | [[1980]] | 1973年のピンボール<br>''1973-nen no pinbōru'' |- | 1995 | ''[[Przigòda z òwcą]]'' | [[1982]] | 羊をめぐる冒険<br>''Hitsuji o meguru bōken'' |- | 2004 | ''[[Kùńc swiata ë hard-boiled wonderland]]'' | [[1985]] | 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド<br>''Sekai no owari to hādoboirudo wandārando'' |- | 2006 | ''[[Norwegian Wood]]'' | [[1987]] | ノルウェイの森<br>''Noruwei no mori'' |- | 2005 | ''[[Tuńczë, tuńczë, tuńczë]]'' | [[1988]] | ダンス・ダンス・ダンス<br>''Dansu dansu dansu'' |- | 2003 | ''[[Na pôłnié òd grańcë, na zôpôd òd słuńca]]'' | [[1992]] | 国境の南、太陽の西<br>''Kokkyō no minami, taiyō no nishi'' |- | 2004 | ''[[Kronika ptôcha nacëgôcza]]'' | [[1992]]-[[1995]] | ねじまき鳥クロニクル<br>''Nejimaki-dori kuronikuru'' |- | 2003 | ''[[Sputnik Sweetheart]]'' | [[1999]] | スプートニクの恋人<br>''Supūtoniku no koibito'' |- | 2007 | ''[[Kafka nad mòrzã]]'' | [[2002]] | 海辺のカフカ<br>''Umibe no Kafuka'' |- | 2007 | ''[[Pò smòrkù]]'' | [[2004]] | アフターダーク<br>''Afutā Dāku'' |- | felënk | (jap. ''1Q84'') | [[2009]] | 1Q84<br>''ichi-kew-hachi-yon'' |} === Zbiérczi kôrbionków === * ''[[Slepô wierzba ë spiącô białka]]'' ([[2006]]) * ''[[Wszëtczé bòżé dzecë tańcëją]]'' ([[2008]]) * ''[[The Elephant Vanishes]]'' ([[2003]] w USA) * ''Tōkyō Kitanshū'' ([[2005]] w Japóńsce) === Ekranizacëje === * ''Tony Takitani'' ([[2004]], Japóńskô) * ''Na pôłnié òd grańcë'' ([[2006]], Pòlskô) * ''All God's Children Can Dance'' ([[2007]], USA) * ''Norwegian Wood'' ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harukimurakami.com/ Domôcô starna Haruki Murakamiegò] (en) * [http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/murakami-haruki/ Kaszëbsczé dolmaczënczi prozë Haruki Murakamiegò] (csb) {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Murakami, Haruki}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] jdh453gvi36yk0myf6u3yij6d5ggvnz 0 5698 217564 208754 2026-10-11T10:00:25Z Terrus38 14026 217564 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Porcelana Lubiana HORECA13.jpg|mały|Pòrcelanowi wërobinë z Łubianë]] '''Fabrika Stołowi Pòrcelanë''' '''„Lubiana”''' – pòdjimizna w [[Łubianô|Łubianie]] kòło [[Kòscérzna|Kòscérznë]]. Tu robi są [[Kaszëbskô pòrcelana|kaszëbską pòrcelanã]]. Stądka są zbónczi, tasczi, taseczczi, snôdczé ë głãboczé [[Talérz|talerze]] i jin. wërobinë. Na nich czasem bëłë namalowóné kwiate i lëste pòdobné do tich z [[kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. Te farwné statczi są znóné nié leno na Kaszëbach, ale téż dali w swiece np. w Kanadze. Przëtómnym wiãkszoscòwi miéwcą w pòdjimiznie są Wiatënczi Fabriczi Jedwôbizny Wistil z [[Kalisz|Kalisza]]. Szpecjalizacją wiatënków je wërobizna gòscyńcowy pòrcelanë namieniony przédno na wëwóz (pònad 80% wërobiznë) do [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Niemieckô|Niemiecczi]], [[Belgijskô|Belgii]], [[Francjô|Francji]] ë do [[Italskô|Italsczi]]. Zawiatë w Łubianie zaòdrzą m.jin. gòscyńcową séc [[Accor]] ë jinne hòtele w Pòlsce, np. Hotel Marriott, Radisson Blu, Sheraton. Firma zatrëdniô òglowò pònad 1400 lëdzy ë wëtwôrzô rokòwò òkòło 13000 tón pòrcelanë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:HORECA15 Lubiana (1).JPG|Targòwô ekspòzycjô HORECA Krakòwò 2015 (dzél 1) Òbrôzk:HORECA15 Lubiana (5).JPG|Targòwô ekspòzycjô HORECA Krakòwò 2015 (dzél 2) Òbrôzk:HORECA15 Lubiana (4).JPG|Targòwô ekspòzycjô HORECA Krakòwò 2015 (dzél 3) </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.lubiana.com.pl/index.php?hl=en Fabrika Stołowi Pòrcelanë Łubiana] (firmòwô starna, pòlsczi i angelsczi) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Firmë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] n1d7gclqtqw5nm9s5twfohunxaadnbm 0 6178 217553 208988 2026-10-11T09:50:47Z Terrus38 14026 217553 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ruština_ve_světě.svg|mały|]] '''Rusczi jãzëk'''<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/rusczi-cz-rusyjsczi-n1304018</ref> – jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. To je rodnô mòwa dlô kòl 160 milionów lëdzy. Òglowô wielëna brëkòwników sygô kòl 280 milionów. Je ùrzãdnym jãzëkã w [[Ruskô Federacjô|Rusczi Federacëji]] ë jednym z ùrzãdnëch jãzëków [[Biôłorëskô|Biôłorësczi]], [[Kazachstan]]u, [[Kirgistan]]u ë [[Òrganizacjô Ùjednónëch Nôrodów|Òrganizacëji Ùjednónëch Nôrodów]]. == Alfabét == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! wiôldżé: | А || Б || В || Г || Д || Е || Ё || Ж || З || И || Й || К || Л || М || Н || О || П || Р || С || Т || У || Ф || Х || Ц || Ч || Ш || Щ || Ъ || Ы || Ь || Э || Ю || Я |- ! małé | а || б || в || г || д || е || ё || ж || з || и || й || к || л || м || н || о || п || р || с || т || у || ф || х || ц || ч || ш || щ || ъ || ы || ь || э || ю || я |- ! zôpis | a || b || v || g || d || je || jo || ż || z || i || j || k || l || m || n || o || p || r || s || t || u || f || h || c || cz || sz || szcz || " || y || ' || e || ju || ja |- ! wëmòwa | a || b || v || g || d || je || jo || ż || z || i || j || k || l || m || n || o || p || r || s || t || u || f || ch || c || cz || sz || szcz || cwardi znak || y || mitczi znak || e || ju || ja |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist/Russian-Kashubian Russian-Kashubian] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] prg2u9fc6epduh4dnoxi5zo70c0iufk 0 6191 217565 197828 2026-10-11T10:00:57Z Terrus38 14026 217565 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kaszube's Park from street.jpg|mały|Park [[Kaszëbi|Kaszëbë]] (''Kaszube's Park'')]] [[Òbrôzk:Jones Island Fishing Nets 1912wiki.jpg|mały|Sécë i bùdinczi na ''Jones Island'' w 1912 rokù]] '''Jones Island''' – to je dzél gardu [[Milwaukee]] w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Tu mieszkało wiele kaszëbsczich rëbôków. Dzysô mòże tu òbezdrzec Park [[Kaszëbi|Kaszëbë]] (''Kaszube's Park''). Dłudżi lata mieszkôł w tim òkòlim kapitena Felix Struck. Ò tich sprawach spòrò napisôł pò pòlskù ks. [[Władisłôw Szulëst]] (2005). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305012144/http://www.eratuszgdynia.pl/news/2160] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 1cgdsmks2xxejjlnhiq563f2lxqptfs 0 6439 217423 199191 2026-10-10T13:15:16Z Iketsi 3254 + 217423 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Helsinki dot.png|mały|]] '''Helsinki''' ({{jãz.|sv}} ''Helsingfors'') je nôwikszim gardã [[Fińskô|Fińsczi]] ë od [[1812]] ji [[Stolëca|stolëcą]]. * wiéchrzëzna: 715.55 km² * lëdztwò: 584 420 mieszkańców ([[2010]]) == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:11-07-29-senaatintori-RalfR.jpg| Òbrôzk:Kamppi Center II.jpg| Òbrôzk:Hietaniemi beach.jpg| Òbrôzk:Helsinki (23883925315).jpg| Òbrôzk:Helsinki-Tram-1979.jpg|[[Pòcztowô marka]] Òbrôzk:11-07-29-helsinki-by-RalfR-298.jpg|Dwajãzëkòwé tôfle </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Fińskô]] |col2= === Gardë w Finlandie === {{#categorytree:Gardë w Finlandie|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Finlandie]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] fh7bn6mm8c7z9zv3m0khuuanbytnf9p 217436 217423 2026-10-10T19:24:54Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Helsinki]] do [[Helsynczi]]: egzonim brëkòwóny np. przez mojestrone.com: https://mojestrone.com/artykul/rok-bez-smiertnch-wpdkow-n1763221 217423 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Helsinki dot.png|mały|]] '''Helsinki''' ({{jãz.|sv}} ''Helsingfors'') je nôwikszim gardã [[Fińskô|Fińsczi]] ë od [[1812]] ji [[Stolëca|stolëcą]]. * wiéchrzëzna: 715.55 km² * lëdztwò: 584 420 mieszkańców ([[2010]]) == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:11-07-29-senaatintori-RalfR.jpg| Òbrôzk:Kamppi Center II.jpg| Òbrôzk:Hietaniemi beach.jpg| Òbrôzk:Helsinki (23883925315).jpg| Òbrôzk:Helsinki-Tram-1979.jpg|[[Pòcztowô marka]] Òbrôzk:11-07-29-helsinki-by-RalfR-298.jpg|Dwajãzëkòwé tôfle </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Fińskô]] |col2= === Gardë w Finlandie === {{#categorytree:Gardë w Finlandie|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Finlandie]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] fh7bn6mm8c7z9zv3m0khuuanbytnf9p 217439 217436 2026-10-10T19:26:48Z Terrus38 14026 217439 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Helsinki dot.png|mały|]] '''Helsynczi''' ({{Jãz.|fi}} ''Helsinki'', {{jãz.|sv}} ''Helsingfors'') – nôwikszi gard [[Fińskô|Fińsczi]] ë ji stolëca òd [[1812]] rokù. * wiéchrzëzna: 715.55 km² * lëdztwò: 584 420 mieszkańców ([[2010]]) == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:11-07-29-senaatintori-RalfR.jpg| Òbrôzk:Kamppi Center II.jpg| Òbrôzk:Hietaniemi beach.jpg| Òbrôzk:Helsinki (23883925315).jpg| Òbrôzk:Helsinki-Tram-1979.jpg|[[Pòcztowô marka]] Òbrôzk:11-07-29-helsinki-by-RalfR-298.jpg|Dwajãzëkòwé tôfle </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Fińskô]] |col2= === Gardë w Finlandie === {{#categorytree:Gardë w Finlandie|hideroot=on|mode=pages}} |col3= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Finlandie]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] j0tcnklj6i1ox6dca7otv735gtjfara 14 6453 217601 214139 2026-10-11T10:29:16Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] do [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] 214139 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] l015vcgh0nkb7mdmh8waqx17j6ebdzl 0 6498 217600 206746 2026-10-11T10:28:16Z Terrus38 14026 217600 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Full Moon Luc Viatour.jpg|mały|Widzënk Miesąca ze Zemi]] [[Òbrôzk:Youtubeastronautsonmoonot3.gif|mały]] '''Miesąc'''<ref name=":0" /> (jiné miona: '''miesądz'''<ref name=":0">{{sloworz.org|3330|3797}}</ref>, '''miesidz''', '''ksãżëc'''; symbòl: [[Òbrôzk:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) – jedurny nôtërny satelita [[Zemia|Zemi]]. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969 r. dwaji [[Amerikanie]] - Neil Armstrong i Edwin "Buzz" Aldrin<ref>[https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/how-many-people-have-walked-on-moon How many people have walked on the Moon?] Royal Museums Greenwich</ref><ref>[https://www.nhm.ac.uk/discover/factfile-the-moon.html The Moon] Natural History Museum</ref>. Promiéń je 1,737.5 km. Masa je 7.35 x 10^22 kg. Wiéchrzëzna 38 millionów km&#xB2;<ref>[https://www.space.com/18135-how-big-is-the-moon.html How big is the moon?] Space</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zemia]] * [[Faza Miesądza]] * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 1lcnt1ib09v3cejmeqg4o3eec99qmu8 0 6804 217667 122232 2026-10-11T10:54:06Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Zjednóné Kraje Americzi]] na [[Zjednóné Stanë Americzi]] 217667 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Zjednóné Stanë Americzi]] brppo4ytwzuil1cfdogf8vpkfsc37vw 0 6993 217566 212907 2026-10-11T10:02:24Z Terrus38 14026 217566 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Parque Nacional Los cardones.jpg|mały|Nôrodny park Los Cardones, [[Argentina]]]] [[Òbrôzk:Parki narodowe Polski.png|mały|Lësta nôrodnych parków w Pòlsce]] '''Nôrodny park''' – dôlëzna chróniony z pòzdrzatkù na swòje wôrtnotë, w pierszi rédze nôtërny. W [[Pòlskô|Pòlsce]] w brzëmieniu ùstawë ò òchrónie nôtërë z 2004r. òbejmùje dôlëzna wëprzédniwający sã òsoblëwima nôtërnyma, ùczałima, wespołowima, kùlturowima i wëchòwnyma wôrtnotóma, ò wiéchrzëznie nie miészi jak 1000 ha, na chtërnym òchrónie pòdlégô całô nôtëra i wôrtnotë òbrôzka zemi. W Pòlsce mómë 23 nôrodné parczi<ref>https://ppn.gov.pl/lista-parkow-narodowych</ref>. == Nôstarszi nôrodny park na swiece == Nôstarszim nôrodnym parkiem na swiece je nôrodny park [[Yellowstone]] w, [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónéch Stanach]] ò wiéchrzëznie 8980km². == Nôwiãkszi nôrodné parczi na swiece == * Nôrodny Park Grønlands − [[Grenlandiô]]− 972000 km² * Nôrodny Park Tasili Wan Ahdżar − [[Algeriô]] − 72000 km² * Nôrodny Park Wrangla - [[Swiãti Eliasz|Swiãtégò Eliasza]] − ZKA − 53321 km² * Nôrodny Park Namib-Naukluft − [[Namibia]] − 49768 km² * Wiôldżi Gòbijsczi Rezerwat − [[Mòngòliô]] − 45000 km² * Nôrodny Park Lasowégò Bizona − [[Kanada]] − 44807 km² * Transgrańczny Nôrodny Park Kgalagadi − RPA/Bòtswana − 38000 km² * Nôrodny Park Quttinirpaaq − Kanada − 37775 km² * Nôrodny Park Salonga − Demòkraticznô Repùblika Konga − 36000 km² == Tôfloriczné zestôwienié nôrodnych parków w Pòlsce == {| class="wikitable sortable" |- ! Lp. !! Pòzwa nôrodnégò parkù !! Rok<br>ùsadzeniô !! Wiéchrzëzna (km²)!! Ùwôdżi |- | 1. || Babiogórsczi Nôrodny Park || 1954 || 33,91 || rezerwat biosferë [[UNESCO]] |- | 2. || Białowiesczi Nôrodny Park || 1932 || 105,17 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 3. || Biebrzańsczi Nôrodny Park || 1993 || 592,23 || |- | 4. || Bieszczadzczi Nôrodny Park|| 1973 || 292,01 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 5. || [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]]|| 1996 || 47,98 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 6. || Drawieńsczi Nôrodny Park || 1990 || 113,42 || |- | 7. || Gòrczańsczi Nôrodny Park || 1981 || 70,31 || |- | 8. || Nôrodny Park Górów Stołowich || 1993 || 63,40 || |- | 9. || Kampinosczi Nôrodny Park || 1959 || 385,49 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 10. || Karkònosczi Nôrodny Park || 1959 || 55,81 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 11. || [[Magùrsczi Nôrodny Park]]|| 1995 || 194,39 || |- | 12.|| Narwiańsczi Nôrodny Park || 1996 || 73,50 || |- | 13. || Òjcowsczi Nôrodny Park || 1956 || 21,46 || |- | 14. || Pienińsczi Nôrodny Park || 1932 || 23,46|| |- | 15. || Pòlesczi Nôrodny Park || 1990 || 97,62 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 16. || Roztoczańsczi Nôrodny Park || 1974 || 84,83 || |- | 17. || [[Słowińsczi Nôrodny Park]] || 1967 || 215,73+111,71 wòdné dôlëznë || rezerwat biosferë UNESCO |- | 18. || Swiãtokrzisczi Nôrodny Park || 1950 || 76,26 || |- | 19. || Tatrzańsczi Nôrodny Park || 1954 || 211,64 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 20. || Nôrodny Park Ùscé Wartë || 2001 || 80,38 || |- | 21.|| Wiôlgòpòlsczi Nôrodny Park || 1957 || 75,84 || |- | 22. || Wigersczi Nôrodny Park || 1989 || 149,86 || |- | 23. || Wòlińsczi Nôrodny Park || 1960 || 109,37 || |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Ôrtë parczów === {{#categorytree:Ôrtë parczów|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Nôrodné parczi === {{#categorytree:Nôrodné parczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.parki.pl Domôcô starna òdnòsno do nôrodnych parków] * https://mojestrone.com/artykul/nrodny-park-tchlscz-n1298157 * https://mojestrone.com/artykul/sztrid-kaszbsczi-n1310870 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrodné parczi| ]] [[Kategòrëjô:Turistika]] s6he5n9ucw6syg5rw73mkq27jfndz3b 0 7008 217567 217275 2026-10-11T10:02:31Z Terrus38 14026 217567 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Noble Partner 18 comes to an end (4648558).jpg|mały|Fanë]] '''Fana ''' – płat sztofu gwësnégò sztôłtu i farwë przëmòcowonégò do drzéwca<ref>Na spòdlim definicje: [https://sjp.pwn.pl/sjp/flaga;2459409.html flaga – słownik języka polskiego PWN]</ref>. Mòże zamikac w se herb, [[symbòl|symbòle]], [[òbrôzk|òbrôzczi]]. Fana je rozpòznôwalnym znakã państwa, [[gard|gardu]], òrganizacje czë jednostków np. administracyjnëch, wòjskòwëch i jinszich. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wejherowo plac Wejhera, flaga kaszubska.jpg|Fana [[Kaszëbë|Kaszëb]] Òbrôzk:Polish flags on Trafalgar Square.jpg|Fana [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]] Òbrôzk:European flag in Karlskrona 2011.jpg|Fana [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] Òbrôzk:Wejherowo plac Wejhera.jpg|Fanë na placu Wejra we [[Wejrowò|Wejrowie]] Òbrôzk:Buzz Aldrin and the U.S. Flag on the Moon (9460188482).jpg|Fana [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] na [[Miesądz|miesądzu]] Òbrôzk:Sejm Śląski - sala obrad.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Fana Kaszëbsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://kaszebsko.com/herb_godlo_flaga * https://kaszubskaksiazka.pl/wszystkie/1029-gra-biotka-o-fana-5904830304701.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fanë| ]] [[Kategòrëjô:Symbóle]] r570t4mighpgpi55pqn3lu7k49skman 0 7073 217568 213377 2026-10-11T10:02:39Z Terrus38 14026 217568 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Masiela Lusha at a PAL event.jpg|mały|Masiela Lusha (2010)]] '''Masiela Lusha''' (ùr. [[23 rujana]] [[1985]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lusha, Masiela}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] kru2grmz661jokq2cw0v50i9jq5ob8k 0 7260 217511 212125 2026-10-11T01:02:52Z Iketsi 3254 Galeriô 217511 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ({{jãz.|kk}} Қазақстан) je państwã w [[Azjô|Azji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 béł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Astana-steppe-7748.jpg|mały|Step w Akmòlsczim òbwodzé]] Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Angelsczi jãzëk|Angelsczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === [[Òbrôzk:Kazakhstan P9130238 (28303684079).jpg|mały|Meczet Äzyret Sułtan]] * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg|mały|Mażylis]] * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kazakhs.jpg| Òbrôzk:Караганда, Собор Пресвятой Девы Марии Фатимской.jpg| Òbrôzk:Астана, центральная мечеть с угла.jpg| Òbrôzk:Panfilov Street.jpg| Òbrôzk:Роскошные пейзажи, поражающие своей масштабностью.jpg| Òbrôzk:Dzhasybay beach.jpg| Òbrôzk:Expo 2017 "Nur Alem" Pavilion Glass Pathway 2.jpg| Òbrôzk:Red Carpet at AIAFF.jpg| Òbrôzk:Almaty (2) (30064026530).jpg| Òbrôzk:KTZ 2TE10U Aynabulak.jpg| Òbrôzk:Barys Arena.jpg| Òbrôzk:Mausoleum Turkestan 2021.jpg| Òbrôzk:MAX 5113.jpg| Òbrôzk:Zenkov cathedral.jpg| Òbrôzk:Alexandr Vinokourov-IMG 1345.jpg| Òbrôzk:Kazakh beshbarmak.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szëmkent]] * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan| ]] pxnqgh31s39ogjzd6aum9mj5gpna44j 0 7278 217569 216853 2026-10-11T10:02:53Z Terrus38 14026 217569 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=000066| farba=ffffff| apartne miono=English| kraj, òbénda1= ''de facto côłi swiat – [[lingua franca]]''| lëczba= kòl kòl 400 milionów ([[rodnô mòwa]]), kòl 700 mln. ([[Drëdżi jãzëk|L2]])| môl=-| rodzëzna= [[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Germańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnogermańsczé jãzëczi]] *** [[anglo-frizyjsczé jãzëczi]] *** [[Angelsczé jãzëczi]] **** Angelsczi jãzëk| alfabét= łacyńsczi| kraj, òbénda2= [[Wiôlgô Britaniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Aùstraliô]], [[Kanada]] ë 55 jinszych| agencëjô=| iso1=en| iso2=eng| iso3=eng| sil=ENG| kòd=en| znankównik=Angelskô| jãzëk=angelsczi|znankòwnik2=angelsczégò }} '''angelsczi jãzëk''', archajicznô fòrma '''anielsczi<ref>{{sloworz.org|24424|27988}}</ref><ref>{{YouTube|v=6ir6fMiRuTo|tit=Słowniki kaszubskie – 2013|k=Kaszubi PL (ZKP)|t=1228s}}</ref>''' ({{jãz.|en}} ''English, the English language'') – jãzëk z zôpadnégò karna rodzëznë germańsczich jãzëków, rodny dlô kòl 370 miliónów lëdzy<ref>[https://www.ethnologue.com/language/eng ''English'' na starnie Ethnologue]</ref>. Je ùrzãdnym jãzëkã w 59 państwach, m. jin. w [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]], [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Kanada|Kanadze]]. Nôwôżniészi dzysdzéń midzënôrodny jãzëk (''[[lingua franca]]''), co je skùtkã kòlonialny politiczi Britijsczégò Jimperium w XIX st. i wiôldżégò swiatowégò znaczënkù [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] w XX i XXI st. == Bëtnota jãzëka == [[Òbrôzk:Anglospeak (subnational version).svg|mały|center|upright=2|Teritoria, w chtërnëch angelsczi je ùrzãdowim jãzëkã abò rodną mòwą wikszoscë lëdztwa]] Angelsczi jãzëk pò II swiat. wòjnié òstôł globalnym jãzëkã. Je to jãzëk biznésòwych jinteresów ë midzënôrodnych relacëji. Je [[Robòczi jãzëk|robòczym jãzëkã]] wilu firm ë òrganizacëji np. [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczéj Ùnii]] (''de facto''; de iure je 24 ùrzãdnych j.) == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Francësczi jãzëk]] * [[Łacyńsczi jãzëk]] |col2= === Jiné germańsczé jãzëczi === {{#categorytree:Germańsczé jãzëczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:en:List_of_countries_and_territories_where_English_is_an_official_language#Sovereign_states|Lësta państw z angelsczim jakò ùrzãdnym jãzëkã (pò angelskù)]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Germańsczé jãzëczi]] qfpf3eyuftsa0wgmd1ymkg85y997vhu 0 7327 217508 212114 2026-10-11T00:53:54Z Iketsi 3254 Galeriô 217508 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Azerbaijan.svg|mały]] [[Òbrôzk:Azerbaijan (orthographic projection).png|mały|]] '''Azerbejdżan''' (Azərbaycan) – państwã w [[Azjô|Azji]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vista de Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 138.jpg| Òbrôzk:Fuente en Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 227-229 HDR.jpg| Òbrôzk:Centro histórico, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 221-223 HDR.jpg| Òbrôzk:Şirvanşahlar saray kompleksi.jpg| Òbrôzk:Baku 004 1953c.jpg| Òbrôzk:...Ծիծեռնավանք.jpg| Òbrôzk:Barda Mosque 004 6836z.jpg| Òbrôzk:I Love Baku, Yoga Day.jpg| Òbrôzk:İmamzadə türbəsi (Gəncə) 2.jpg| Òbrôzk:Neowise over Baku.jpg| Òbrôzk:Qabala JumaMosque 004 3413.jpg| Òbrôzk:Shahdag01.jpg| Òbrôzk:Quba 452.jpg| Òbrôzk:Palace of Mirtaghi Babayev, Baku, 2008.jpg| Òbrôzk:Yarpaq dolması.jpg| Òbrôzk:Food Gechresh Azerbaijan 03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Armeniô]] * [[Tëreckô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] no0637l9j50x157k9si3uoq5uvi4el9 0 7357 217509 212118 2026-10-11T00:56:50Z Iketsi 3254 Galeriô 217509 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Tadżikistanu|gwôsné miono=Ҷумҳурии Тоҷикистон<br> Dżumhurii Todżikiston|fana=Flag of Tajikistan.svg|herb=Emblem of Tajikistan.svg|miono-genitiw=Tadżikistanu|himn=Суруди миллӣ<br> Nôrôdny himn <center>[[Òbrôzk:Tajikistan anthem.ogg]]</center>|na karce=LocationTajikistan.svg|jãzëk=tadżicczi|stolëca=Duszanbe|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Emomali Rahmon|Premiéra=Kohir Rasulzoda|data ùsôdzenia=9 séwnika 1991|wiéchrzëzna=143 100|lëdztwò=10,978,599<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/ Tajikistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=somoni|kòd dëtka=TJS|czasowô cona=+5|kòd=TJ|Internet=.tj|aùtowi kòd=TJ|telefón=+992}} '''Tadżikistan''' ({{jãz.|tg}} Тоҷикистон) je państwã w westrzédny Azji. Greniczë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] i [[Afganistan|Afganistanã]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Stele of Independence of Tajikistan. Main arch 03.jpg| Òbrôzk:Yak at Kara-Kul Lake.jpg| Òbrôzk:Sartscrop.jpg| Òbrôzk:Iskandеrkul 77.jpg| Òbrôzk:National Library of Tajikistan, Dushanbe (7).jpg| Òbrôzk:-Rudaki in Park Dushanbe city.jpg| Òbrôzk:Pamir Mountains, Tajikistan, 06-04-2008.jpg| Òbrôzk:Ayni Theatre in Dushanbe.JPG| Òbrôzk:T-40 tractor in Urmetan, Tajikistan (трактор Т-40, Урметан, Таджикистан).jpg| Òbrôzk:Чайхана в Худжанде 07.JPG| Òbrôzk:Historical Museum of Sughd region in Khujand, Tajikistan (2025).jpg| Òbrôzk:Дворец Арбоб (панорама) 02.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Duszanbe]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 20jbnh5i27ksvs8cpbrfimvxus8klwm 0 7365 217570 216768 2026-10-11T10:03:10Z Terrus38 14026 217570 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:London Lead Image.jpg|mały|Zabëtczi Londina]] '''Londin''' ({{jãz.|en}} ''London'') – stolëca a téż nôwiãkszi gard [[Angliô|Angelsczi]] ë [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanii]]. Londin je pòłożony w zudóstowi czãscë kraju. Zamieszkiwô tuwò òkòło 8,91 miliónów lëdzy. Londin je mòcno wôżny centrum przemësłu, wëtwarzô òn 20% [[Brutonowi Krajowi Produkt|BKP]] Wiôldżi Britanii. Leżi nad rzéką [[Temza]]. == Pòdzôł == Administracëjno òbéńda [[Wiôldżi Londin]] (''Greater London'') je pòdzelony na 32 [[Gmina|gminë]] (''London boroughs'') a aùtonomiczné City. {| class="toccolours" style="margin:0 auto; background:none;" | style="padding-right:1em;" | # [[City of London]] # [[City of Westminster]] # [[Royal Borough of Kensington and Chelsea|Kensington and Chelsea]] # [[London Borough of Hammersmith and Fulham|Hammersmith and Fulham]] # [[London Borough of Wandsworth|Wandsworth]] # [[London Borough of Lambeth|Lambeth]] # [[London Borough of Southwark|Southwark]] # [[London Borough of Tower Hamlets|Tower Hamlets]] # [[London Borough of Hackney|Hackney]] # [[London Borough of Islington|Islington]] # [[London Borough of Camden|Camden]] # [[London Borough of Brent|Brent]] # [[London Borough of Ealing|Ealing]] # [[London Borough of Hounslow|Hounslow]] # [[London Borough of Richmond upon Thames|Richmond upon Thames]] # [[Royal Borough of Kingston upon Thames|Kingston upon Thames]] # [[London Borough of Merton|Merton]] | style="background:#FFF; padding:0 1em;" class="toccolours" |[[Òbrôzk:London-boroughs.svg|bezramki|350x350px]] | # [[London Borough of Sutton|Sutton]] # [[London Borough of Croydon|Croydon]] # [[London Borough of Bromley|Bromley]] # [[London Borough of Lewisham|Lewisham]] # [[Royal Borough of Greenwich|Greenwich]] # [[London Borough of Bexley|Bexley]] # [[London Borough of Havering|Havering]] # [[London Borough of Barking and Dagenham|Barking and Dagenham]] # [[London Borough of Redbridge|Redbridge]] # [[London Borough of Newham|Newham]] # [[London Borough of Waltham Forest|Waltham Forest]] # [[London Borough of Haringey|Haringey]] # [[London Borough of Enfield|Enfield]] # [[London Borough of Barnet|Barnet]] # [[London Borough of Harrow|Harrow]] # [[London Borough of Hillingdon|Hillingdon]] |} == Partnersczé gardë == * [[Algierë]], [[Algeriô]] * [[Bagdad]], [[Irak]] * [[Berlëno]], [[Niemieckô]] * [[Bogota]], [[Kòlumbiô]] * [[Johannesburg]], [[Pôłniowô Afrika]] * [[Kairo]], [[Egipt]] * [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Stanë Americzi]] * [[Pariz]], [[Francëjô]] * [[Podgorica]], [[Czôrnogóra]] * [[Sofijô]], [[Bùłgariô]] * [[Zagrabiô]], [[Chòrwackô]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Wiôlgô Britaniô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 289 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.london.gov.uk/ Domôcô starna gardu Londina] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Londin| ]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] fhzdz5mfnxy3vphre0cqwm14h7udstr 0 7408 217571 209463 2026-10-11T10:03:17Z Terrus38 14026 217571 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:82nd Academy Awards, Jeremy Renner - army mil-66454-2010-03-09-180356.jpg|mały|Jeremy Renner]] '''Jeremy Renner''', (ùr. [[7 stëcznika]] [[1971]]), je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczim]] teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Renner, Jeremy}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] 3oywbo8hirv4pneic4ihdcdn2oxksni 0 7410 217572 217406 2026-10-11T10:03:24Z Terrus38 14026 217572 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Josh Duhamel 2009.jpg|mały|Josh Duhamel]] '''Josh Duhamel''', (ùr. [[14 lëstopadnika]] [[1972]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Duhamel, Josh}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] 89fb7pvfq38fh81aec9dlw6i5kikm7f 0 7454 217554 195260 2026-10-11T09:51:14Z Terrus38 14026 217554 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Udmurt in Russia.svg|mały|Ùdmùrcjô]] [[Òbrôzk:Udmurt03.png|mały|]] '''Ùdmùrcjô''' – repùblika w [[Ruskô Federacjô|Rusczi Federacji]] na terenie [[Eùropa|Eùropë]]. Tu wiele lëdzy gôdô w [[Ùdmùrcczi jãzëk|ùdmùrcczim jãzëkù]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120528150221/http://v4.udsu.ru/english/finno_ugric_world] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] 50fggap9jj7oqm9n4f5rjopego5fl2c 0 7503 217573 207518 2026-10-11T10:03:30Z Terrus38 14026 217573 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ChrisPineatCampArifjan cropped.jpg|mały|Chris Pine]] '''Chris Pine''' (ùr. [[26 zélnika]] [[1980]]), je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczim]] teatrownikã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Pine, Chris}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] ixsq4mhq8qrf0m7k1aw5ubl2wok1atu 0 7504 217574 203069 2026-10-11T10:03:50Z Terrus38 14026 217574 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Taylor Lautner 2011, 2.jpg|mały|Lautner w 2011 rokù]] '''Taylor Lautner''', (ùr. [[11 gromicznika]] [[1992]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Daniel Craig]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Lautner, Taylor}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] a4ujyermf8fy9xnrqqu83zdtk2woocf 0 7528 217575 194994 2026-10-11T10:04:06Z Terrus38 14026 217575 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Andrew Garfield Comic-Con 3, 2011.jpg|thumb|right|Andrew Garfield]] '''Andrew Garfield''', (ùr. [[20 zélnika]] [[1983]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Ben Affleck]] * [[Daniel Craig]] * [[Taylor Lautner]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Garfield, Andrew}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] hur8x7z7sv7dbj4cd6huvovhsaa2e2l 0 7603 217578 208291 2026-10-11T10:10:55Z Terrus38 14026 217578 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Reverend Jan Romuald Byzewski, OFM.jpg|mały|Rómùald Bizewsczi]] '''Rómuald Bizewsczi''' ({{Jãz.|pl}} '''Romuald Byzewski''', ùr. [[10 rujana]] 1842 w [[Karwiô|Karwi]] - ùm. [[30 rujana]] 1905) – ksądz, frãcëszkón. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w [[Wejrowò|Wejrowie]] òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze [[Francyszkanié|Francyszkanów]] w tim gardze. Pò sztudérowaniu w [[Belgiô|Belgie]] dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął [[5 zélnika]] 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. We [[Winóna|Winónie]] òn béł probòszczã ë pòmôgôł [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczémù]] jak òn wëdôwôł ''Wiarusa''<ref>"Rev. Romuald Byzewski: An Advocate for the Polish People" by Sherlyn Meiers and Marty Byzewski [https://web.archive.org/web/20150610211324/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~atpc/heritage/articles/byzewski-romuald.html]i</ref>. Òn ùmarł w 1905 rokù, a jegò grób<ref>https://web.archive.org/web/20150928213823/http://www.usgwarchives.net/wi/cemetery/images/brown/franciscanfathers/byzewskioromuald.jpg</ref> je w Zjednónëch Krajach Americzi. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Władisłôw Szulëst|Szulist W]].: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 26,51,74,75,79 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Byzewski Romuald}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] 4v9l0v9ixplhjmfukslshr8p65inagt 217579 217578 2026-10-11T10:11:15Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Romuald Byzewski]] do [[Rómùald Bizewsczi]]: kaszëbsczé miono i nôzwëskò 217578 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Reverend Jan Romuald Byzewski, OFM.jpg|mały|Rómùald Bizewsczi]] '''Rómuald Bizewsczi''' ({{Jãz.|pl}} '''Romuald Byzewski''', ùr. [[10 rujana]] 1842 w [[Karwiô|Karwi]] - ùm. [[30 rujana]] 1905) – ksądz, frãcëszkón. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w [[Wejrowò|Wejrowie]] òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze [[Francyszkanié|Francyszkanów]] w tim gardze. Pò sztudérowaniu w [[Belgiô|Belgie]] dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął [[5 zélnika]] 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. We [[Winóna|Winónie]] òn béł probòszczã ë pòmôgôł [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczémù]] jak òn wëdôwôł ''Wiarusa''<ref>"Rev. Romuald Byzewski: An Advocate for the Polish People" by Sherlyn Meiers and Marty Byzewski [https://web.archive.org/web/20150610211324/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~atpc/heritage/articles/byzewski-romuald.html]i</ref>. Òn ùmarł w 1905 rokù, a jegò grób<ref>https://web.archive.org/web/20150928213823/http://www.usgwarchives.net/wi/cemetery/images/brown/franciscanfathers/byzewskioromuald.jpg</ref> je w Zjednónëch Krajach Americzi. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Władisłôw Szulëst|Szulist W]].: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 26,51,74,75,79 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Byzewski Romuald}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] 4v9l0v9ixplhjmfukslshr8p65inagt 217608 217579 2026-10-11T10:32:10Z Terrus38 14026 217608 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Reverend Jan Romuald Byzewski, OFM.jpg|mały|Rómùald Bizewsczi]] '''Rómuald Bizewsczi''' ({{Jãz.|pl}} '''Romuald Byzewski''', ùr. [[10 rujana]] 1842 w [[Karwiô|Karwi]] - ùm. [[30 rujana]] 1905) – ksądz, frãcëszkón. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w [[Wejrowò|Wejrowie]] òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze [[Francyszkanié|Francyszkanów]] w tim gardze. Pò sztudérowaniu w [[Belgiô|Belgie]] dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął [[5 zélnika]] 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. We [[Winóna|Winónie]] òn béł probòszczã ë pòmôgôł [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczémù]] jak òn wëdôwôł ''Wiarusa''<ref>"Rev. Romuald Byzewski: An Advocate for the Polish People" by Sherlyn Meiers and Marty Byzewski [https://web.archive.org/web/20150610211324/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~atpc/heritage/articles/byzewski-romuald.html]i</ref>. Òn ùmarł w 1905 rokù, a jegò grób<ref>https://web.archive.org/web/20150928213823/http://www.usgwarchives.net/wi/cemetery/images/brown/franciscanfathers/byzewskioromuald.jpg</ref> je w Zjednónëch Krajach Americzi. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Władisłôw Szulëst|Szulist W]].: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 26,51,74,75,79 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Byzewski Romuald}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] 6o6qbnjhowq331zipqj3cx86x3rgsh7 0 7708 217489 199103 2026-10-10T21:19:34Z Terrus38 14026 217489 wikitext text/x-wiki '''Paùel Bréza''' ({{Jãz.|en}} '''Paul Breza''', ùr. [[23 czerwińca]] [[1937]] rokù we [[Winóna|Winónie]], ùm. [[7 łżëkwiata]] [[2025]] tamò) – [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczi]] ksądz, kaszëbsczi dzejôrz. Ksãżé swiãcenia òn przëjimnął 1 [[czerwińc|czerwińca]] 1963 rokù i béł kòl 50 lat ksãdzã w rozmajitëch kòscołach. Prowadzył mùzeùm i dbôł ò kaszëbską kùlturã w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5HSqRQ0XHXs Ks. Paul Breza] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bréza Paùel}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] em1u3nbqz5h4krybgp2zno2nu7rso47 217490 217489 2026-10-10T21:19:57Z Terrus38 14026 217490 wikitext text/x-wiki '''Paùel Bréza''' ({{Jãz.|en}} '''Paul Breza''', ùr. [[23 czerwińca]] [[1937]] rokù we [[Winóna|Winónie]], ùm. [[7 łżëkwiata]] [[2025]] tamò) – [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczi]] ksądz, kaszëbsczi dzejôrz. Ksãżé swiãcenia òn przëjimnął 1 [[czerwińc|czerwińca]] 1963 rokù i béł kòl 50 lat ksãdzã w rozmajitëch kòscołach. Prowadzył mùzeùm i dbôł ò kaszëbską kùlturã w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5HSqRQ0XHXs Ks. Paul Breza] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bréza Paùel}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] mhbiy58kcm1g2yznimt7iukbaf9k6to 0 7767 217582 211840 2026-10-11T10:12:53Z Terrus38 14026 217582 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Liberji|gwôsné miono=Republic of Liberia|fana=Flag of Liberia.svg|herb=Coat of arms of Liberia.svg|miono-genitiw=Liberji|mòtto=The love of liberty brought us here<br>(Miłota wòlnosci przëwiodłô nas tuwò)|himn=All Hail, Liberia, Hail!<br> (Chwała wszëtczim, Liberji chwała!) <center>[[Òbrôzk:Liberia National Anthem.ogg]]</center>|lëdztwò=5,853,949<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/liberia-population/ Liberia Population (2026)] [online], Worldometer [dostęp 2026-05-09] ({{jãz.|en}}).</ref>|czasowô cona=0|na karce=Liberia (orthographic projection).svg|jãzëk=angelsczi|stolëca=[[Monrovia]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Joseph Boakai|data ùsôdzenia=26 lëpińca 1847|wiéchrzëzna=111 370|rok=2026|dëtk=liberijsczi dolar|kòd dëtka=LRD|kòd=LR|Internet=.lr|aùtowi kòd=LB|telefón=+231}} '''Liberiô''' ({{jãz.|en}} ''Liberia'') – państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã Monrovia. Do 1847 bëła pòd kòntrolã Amerikańsczégò Kòlonizacyjnegò Towarzëstwa. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Topographic map of Liberia-en.svg|Topografiô Liberie Òbrôzk:Koppen-Geiger Map LBR present.svg|Klimat Liberie w skalë Köppena Òbrôzk:Counties of Liberia.svg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] nkes83ekh3uoyylbul59uzwrqvpqvad 0 8364 217545 164613 2026-10-11T05:59:35Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 217545 wikitext text/x-wiki #TAM [[Universidade Tecnológica Federal do Paraná]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] e88o9qkh5c3qgm5rcfo26asq3spgahp 0 8463 217583 196204 2026-10-11T10:14:41Z Terrus38 14026 217583 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Dominik Szopińsczi''' ({{Jãz.|pl}} '''Dominik Szopiński''', ùr. [[1 lëstopadnika]] 1883 – ùm. 1984 rokù) – ksądz i dzejôrz kùlturë w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Òn sã ùcził m. jin. w gimnazjum w [[Chònice|Chònicach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.ateneum.edu.pl/assets/CZASOPISMA/240217/Segregator1-SiBN-Ped-1-2015.pdf s. 133 ks. Dominik Szopiński] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Szopińsczi Dominik}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 6idobbqpu68cwgopts3o99uq8d02uzs 0 8664 217584 207962 2026-10-11T10:21:22Z Terrus38 14026 217584 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sulky racing Vincennes DSC03728 cropped.JPG|mały|Drawôk i kùczer]] '''Drawôk''' – tip [[Domôcy kóń|kònia]]. To dô czile rasów drôwkòwëch kòni. Òne są z: [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]], [[Francjô|Francje]] i [[Ruskô|Rusczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] d2d9tl4j9llxjk7ykrze621wi1lj79l 0 8677 217619 213925 2026-10-11T10:35:57Z Terrus38 14026 217619 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ({{jãz.|en}} ''Library of Congress'') – [[Biblioteka|ksążnica]], chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janka|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janka|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]]. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |[[Oficyna Czëc]]; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |[[Oficyna Czëc]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |[[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] – [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef – Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) – Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) – Popowska-Taborska, Hanna – Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław – Pančíková, Marta – Pomierska, Justyna – Mrhačová, Eva – Měškank, Alfred – Hrabal, Milan – Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław – [[Adóm Mickewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian – Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Hewelt, Jadwiga – Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie – [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła – Grass, Günter – Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława – Kuellmer, Karl – Wróblewska, Marta – Dusza, Patrycja – Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej – Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie – [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] – Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Pestka, Stanisław – Zbrzyca, Jan – [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] – Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna – Fópka, Tomôsz – [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja – Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef – Cybulski, Marek – Kalinowski, Daniel – Budzisz, Alojzy – [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]] | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina – Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] – Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel – Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich – [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna – Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan – Kalinowski, Daniel – Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan – Kalinowski, Daniel – Cybulski, Marek – Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk – a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz – Linkner, Tadeusz – Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |[[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] – Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek – baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna – Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) – Pieciul-Karmińska, Eliza – Kowalczyk, Kamila – Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel – [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] – Gradowski, Krzysztof – Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] joxnm7x8u5ay117ovlixipvfbwn701j 0 8693 217482 209311 2026-10-10T21:12:01Z Terrus38 14026 217482 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Idioma rusino.PNG|mały|Dzysdniowi syg rusyńsczégò jãzëka]] '''Rusyńsczi jãzëk''' (rusyn. ''русиньскый язык'', ''руски язик'') – jãzëk z [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénczny]] grëpë [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 70&nbsp;000 [[Rusëni|Rusënów]].<ref>[https://www.ethnologue.com/language/rue/ Rusyn] at [[:en:Ethnologue|''Ethnologue'']] (25th ed., 2022)</ref> Rusyńskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w [[Słowackô|Słowacce]], [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Serbiô|Serbii]], [[Rumùńskô|Rumùńsce]], [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónych Stanach Americzi]]. == Przëmiôr ùżëcô == === Òjcze nasz === :Отче наш, котрый єсь на небесах, :няй святить ся твоє імя, :няй прийде твоє Царьство, :няй ся дїє твоя воля, :як на небі, так і на земли. :Хлїб наш каждоденный дай нам днесь :і одпусть нам нашы довгы, :так як і мы одпущаме своїм довжникам, :і не приведь нас до покушіня, :но ослободь нас од лукавого. :Бо Твоє є Царство и сила, и слава во вікы. Амінь. == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Jãzëczi swiata]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * ''A new Slavic language is born. The Rusyn literary language in Slovakia.'' Ed. Paul Robert Magocsi. New York 1996. * Magocsi, Paul Robert. ''Let's speak Rusyn. Бісідуйме по-руськы.'' Englewood 1976. * Aleksandr Dmitrievich Dulichenko. ''Jugoslavo-Ruthenica. Роботи з рускей филолоґиї.'' Нови Сад 1995. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://lemko.org/polish/zakorzenienie/index.html ({{jãz.|pl}}) * https://radiokaszebe.pl/news/cyfrowa-przyszlosc-jezyka-czy-kaszubi-pojda-w-slady-lemkow-1055 * https://lemko.tools/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] 90utigtvagefte4yc6h3kqkmw2befth 217483 217482 2026-10-10T21:12:26Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Rusynsczi jãzëk]] do [[Rusyńsczi jãzëk]]: w sztandardowi kaszëbiznie wëstãpùje lëtra ń 217482 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Idioma rusino.PNG|mały|Dzysdniowi syg rusyńsczégò jãzëka]] '''Rusyńsczi jãzëk''' (rusyn. ''русиньскый язык'', ''руски язик'') – jãzëk z [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénczny]] grëpë [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 70&nbsp;000 [[Rusëni|Rusënów]].<ref>[https://www.ethnologue.com/language/rue/ Rusyn] at [[:en:Ethnologue|''Ethnologue'']] (25th ed., 2022)</ref> Rusyńskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w [[Słowackô|Słowacce]], [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Serbiô|Serbii]], [[Rumùńskô|Rumùńsce]], [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónych Stanach Americzi]]. == Przëmiôr ùżëcô == === Òjcze nasz === :Отче наш, котрый єсь на небесах, :няй святить ся твоє імя, :няй прийде твоє Царьство, :няй ся дїє твоя воля, :як на небі, так і на земли. :Хлїб наш каждоденный дай нам днесь :і одпусть нам нашы довгы, :так як і мы одпущаме своїм довжникам, :і не приведь нас до покушіня, :но ослободь нас од лукавого. :Бо Твоє є Царство и сила, и слава во вікы. Амінь. == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Jãzëczi swiata]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * ''A new Slavic language is born. The Rusyn literary language in Slovakia.'' Ed. Paul Robert Magocsi. New York 1996. * Magocsi, Paul Robert. ''Let's speak Rusyn. Бісідуйме по-руськы.'' Englewood 1976. * Aleksandr Dmitrievich Dulichenko. ''Jugoslavo-Ruthenica. Роботи з рускей филолоґиї.'' Нови Сад 1995. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://lemko.org/polish/zakorzenienie/index.html ({{jãz.|pl}}) * https://radiokaszebe.pl/news/cyfrowa-przyszlosc-jezyka-czy-kaszubi-pojda-w-slady-lemkow-1055 * https://lemko.tools/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] 90utigtvagefte4yc6h3kqkmw2befth 0 8696 217585 213464 2026-10-11T10:21:35Z Terrus38 14026 217585 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Uni2603 IBMPlexSansJP.svg|mały|Snieżélc]] '''Snieżélc''' – figùra ze sniegù. Òn na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kąsk szlachùje za człowiekã. Gò robią np. dzecë òb [[Zëma|zëmã]]. === Unicode === {| class="wikitable" ![https://emojidb.org/snowman-emojis 1] !Unifont !<small>Noto Color Emoji Nougat</small> ![[Unicode]] !HTML !Òpis |- |<span style="font-size: xx-large">'''☃/☃️'''</span> |[[Òbrôzk:GNU Unifont - U+2603.svg|bezramki|40x40px]] |[[Òbrôzk:Emoji_u2603.svg|bezramki|40x40px]]<ref>https://emojipedia.org/snowman#designs</ref> |U+2603 + U+FE0E / U+2603 + U+FE0F |&amp;#9731; |<code>Snowman</code> |- |<span style="font-size: xx-large">'''⛄︎'''</span><span style="font-size: xx-large">'''/⛄'''</span> |[[Òbrôzk:GNU Unifont - U+26C4.svg|bezramki|40x40px]] |[[Òbrôzk:Emoji_u26c4.svg|bezramki|40x40px]]<ref>https://emojipedia.org/snowman-without-snow#designs</ref> |U+26C4 + U+FE0E / U+26C4 + U+FE0F |&amp;#9924; |<code>Snowman Without Snow</code> |- |<span style="font-size: xx-large">'''⛇'''</span> |[[Òbrôzk:GNU Unifont - U+26C7.svg|bezramki|40x40px]] |–<ref>https://emojipedia.org/black-snowman#designs</ref> |U+26C7 |&amp;#9927; |<code>Black Snowman</code> |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bonhomme de neige 3.jpg Òbrôzk:BoiseSnowFamily8249.JPG|Snieżélce – [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] Òbrôzk:Making snowman in Kõrvemaa, Estonia (January 2021).webm|Snieżélc, wideo Òbrôzk:Schneemann - Snowman in Straubing, Bavaria 14-12-31.jpg|Snieżélc – [[Miemieckô]] Òbrôzk:Rovaniemi Airport March 6 2009 05.jpg|Dwa snieżélce – [[Fińskô]] </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zëma]] [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] kdf98xi1j378alomhsavac6rgxzcqqv 0 8711 217586 213340 2026-10-11T10:21:48Z Terrus38 14026 217586 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stanford University view of the Oval.jpg|mały|Ùniwersytet Stanforda]] '''Ùniwersytet Stanforda''' (''Stanford University'' abò ''Leland Stanford Junior University'') – je wôżnym amerikańsczim môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1891 rokù. Na nim uczi sã kòl 16 tësãców sztudérów. == Òbaczë téż == * [[Zjednóné Stanë Americzi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.stanford.edu/ Stanford University] * [http://searchworks.stanford.edu/browse?start=6597034 Biblioteka] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Zjednónëch Stanach Americzi|Stanforda]] 6246qwdekodmc7ngtz9lo69xm7m1edk 0 8720 217589 212949 2026-10-11T10:22:34Z Terrus38 14026 217589 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Widener library 2009.JPG|mały|Ùniwersytet Harvarda – [[biblioteka]]]] '''Ùniwersytet Harvarda''' (''Harvard University'') – je wôżnym amerikańsczim môlã dlô rozwiju nôùczi w Cambridge, Massachusetts òd 1636 rokù. == Òbaczë téż == * [[Zjednóné Stanë Americzi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harvard.edu/‎ Harvard University] * [https://hollis.harvard.edu/discovery/search?query=lds40,contains,csb,AND&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=01HVD_INST:HVD2&mode=advanced&offset=0 (csb)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Zjednónëch Stanach Americzi|Harvarda]] r28shwf0ks7f4ihuuslwksgywb37imd 0 8741 217493 216662 2026-10-10T21:21:52Z Terrus38 14026 217493 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Anne Pellowski''' (1933–2023) – amerikańskô pisôrka. Z dodomù wierã òd tatë Alexandra ë mamë Annë (Dorawa) Pellowski òna wiele wié ò kaszëbiznie. Òna ùrodzëła sã w 1933 r. w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Anne Pellowski ùrôbia przede wszëtczim pòwiôstczi prozatorsczé. Òna w 2012 rokù jesz jedza pò swiece<ref>"Mission Trip To Nicaragua With Winona Parish," ''[http://www.paxchristichurch.org/uploads/files/07012012A.pdf Pax Christi Roman Catholic Church (Rochester, MN) Newsletter]'', July 1, 2012, s. 4.</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * First farm in the valley : Anna's story, Bathgate, ND : Bethlehem Books ; San Francisco : Ignatius Press, 2008 [http://lccn.loc.gov/2008923382] * Winding Valley farm : Annie's story, New York : Philomel Books, 1982 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Władisłôw Szulëst]]: Kaszubi w Ameryce : Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=Pellowski%2C+Anne&qt=results_page Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pellowski Anne}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] 6pma2dhjgrafete6jqj2ozhzfs1uird 217494 217493 2026-10-10T21:24:28Z Terrus38 14026 217494 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Ana Pellowskô''' (ùr. [[28 czerwińca]] [[1933]], ùm. [[14 czerwińca]] [[2023]]) – kaszëbskò-amerikańskô pisôrka. Z dodomù wierã òd tatë Alexandra ë mëmë Annë (Dorawa) Pellowski òna wiele wiedza ò kaszëbiznie. Òna ùrodzëła sã w 1933 r. w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Anne Pellowski pisa przede wszëtczim prozatorsczé pòwiôstczi. Òna w 2012 rokù jesz jezdza pò swiece<ref>"Mission Trip To Nicaragua With Winona Parish," ''[http://www.paxchristichurch.org/uploads/files/07012012A.pdf Pax Christi Roman Catholic Church (Rochester, MN) Newsletter]'', July 1, 2012, s. 4.</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * First farm in the valley : Anna's story, Bathgate, ND : Bethlehem Books ; San Francisco : Ignatius Press, 2008 [http://lccn.loc.gov/2008923382] * Winding Valley farm : Annie's story, New York : Philomel Books, 1982 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Władisłôw Szulëst]]: Kaszubi w Ameryce : Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=Pellowski%2C+Anne&qt=results_page Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pellowski Anne}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] buqrlso9sulqbz8k9sqidqqc2tv27x2 217500 217494 2026-10-10T22:24:28Z Iketsi 3254 {{jãz|en}} ''Anne Pellowski'' 217500 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Ana Pellowskô''' ({{jãz|en}} ''Anne Pellowski''; ùr. [[28 czerwińca]] [[1933]], ùm. [[14 czerwińca]] [[2023]]) – kaszëbskò-amerikańskô pisôrka. Z dodomù wierã òd tatë Alexandra ë mëmë Annë (Dorawa) Pellowski òna wiele wiedza ò kaszëbiznie. Òna ùrodzëła sã w 1933 r. w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Anne Pellowski pisa przede wszëtczim prozatorsczé pòwiôstczi. Òna w 2012 rokù jesz jezdza pò swiece<ref>"Mission Trip To Nicaragua With Winona Parish," ''[http://www.paxchristichurch.org/uploads/files/07012012A.pdf Pax Christi Roman Catholic Church (Rochester, MN) Newsletter]'', July 1, 2012, s. 4.</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * First farm in the valley : Anna's story, Bathgate, ND : Bethlehem Books ; San Francisco : Ignatius Press, 2008 [http://lccn.loc.gov/2008923382] * Winding Valley farm : Annie's story, New York : Philomel Books, 1982 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Władisłôw Szulëst]]: Kaszubi w Ameryce : Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=Pellowski%2C+Anne&qt=results_page Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pellowski Anne}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] ryexewha5jrxalcvmbdic0y34l8u89e 217501 217500 2026-10-10T22:25:03Z Iketsi 3254 . 217501 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Ana Pellowskô''' ({{jãz.|en}} ''Anne Pellowski''; ùr. [[28 czerwińca]] [[1933]], ùm. [[14 czerwińca]] [[2023]]) – kaszëbskò-amerikańskô pisôrka. Z dodomù wierã òd tatë Alexandra ë mëmë Annë (Dorawa) Pellowski òna wiele wiedza ò kaszëbiznie. Òna ùrodzëła sã w 1933 r. w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Anne Pellowski pisa przede wszëtczim prozatorsczé pòwiôstczi. Òna w 2012 rokù jesz jezdza pò swiece<ref>"Mission Trip To Nicaragua With Winona Parish," ''[http://www.paxchristichurch.org/uploads/files/07012012A.pdf Pax Christi Roman Catholic Church (Rochester, MN) Newsletter]'', July 1, 2012, s. 4.</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * First farm in the valley : Anna's story, Bathgate, ND : Bethlehem Books ; San Francisco : Ignatius Press, 2008 [http://lccn.loc.gov/2008923382] * Winding Valley farm : Annie's story, New York : Philomel Books, 1982 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Władisłôw Szulëst]]: Kaszubi w Ameryce : Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=Pellowski%2C+Anne&qt=results_page Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pellowski Anne}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] 80kuqrqm4t23nn6uvsyin5myx6osf0x 217615 217501 2026-10-11T10:33:48Z Terrus38 14026 217615 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Ana Pellowskô''' ({{jãz.|en}} ''Anne Pellowski''; ùr. [[28 czerwińca]] [[1933]], ùm. [[14 czerwińca]] [[2023]]) – kaszëbskò-amerikańskô pisôrka. Z dodomù wierã òd tatë Alexandra ë mëmë Annë (Dorawa) Pellowski òna wiele wiedza ò kaszëbiznie. Òna ùrodzëła sã w 1933 r. w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Anne Pellowski pisa przede wszëtczim prozatorsczé pòwiôstczi. Òna w 2012 rokù jesz jezdza pò swiece<ref>"Mission Trip To Nicaragua With Winona Parish," ''[http://www.paxchristichurch.org/uploads/files/07012012A.pdf Pax Christi Roman Catholic Church (Rochester, MN) Newsletter]'', July 1, 2012, s. 4.</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * First farm in the valley : Anna's story, Bathgate, ND : Bethlehem Books ; San Francisco : Ignatius Press, 2008 [http://lccn.loc.gov/2008923382] * Winding Valley farm : Annie's story, New York : Philomel Books, 1982 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Władisłôw Szulëst]]: Kaszubi w Ameryce : Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=Pellowski%2C+Anne&qt=results_page Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pellowski Anne}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] rqw9oz1u6cg59cptxqechqvlq6uqrcm 0 8926 217591 216769 2026-10-11T10:23:02Z Terrus38 14026 217591 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szczecëno |rodzôcz=Szczecëna |adjektiw_mask=szczecyńsczi |adjektiw_fem=szczecyńskô |céch=POL Szczecin COA.svg |fana=POL Szczecin flag.svg |karta=POL Szczecin map.svg |wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Piotr Krzystek |adres_um=pl. Armii Krajowej 1 |kod_poczt_um=70-456 |tel_um=(91)4245931 |fax_um=(91)4245855 |mail_um=boi@um.szczecin.pl |wiéchrzëzna=301,30 km² |stopniN=51 |minutN=67 |stopniE=16 |minutE=08 |wysokość=do 130 m. n.p.m. |rok=2004 |lëdztwò=411 tys. |gęstość=1375 |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 91 |pòcztowi kòd=70-018 do 71-871 |registracëjné tôfle=ZS |TERYT= |SIMC= |www=http://www.szczecin.pl |commons=Category:Szczecin }} [[Òbrôzk:PolandSzczecinPanorama.JPG|mały|left|Szczecëno]] [[Òbrôzk:Kamień kaszubski z gryfem przy katedrze w Szczecinie.jpg|mały|left|Kamiéń "Kaszëbsczi grif. Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë Kaszëbi. Rok Gryfa 2014"]] '''Szczecëno '''(we zdrojach: ''Stetin'' 1133, ''Stetyn'' 1188, ''Stitin'' 1251, ''Borstaborg'' XIII w., ''Stitinum'',, ''Stetina'', ''Stittin'', ''Stettin'', ''Szczecëno'' (Słowińcë); pòl. ''Szczecin'', {{jãz.|de}} ''Stettin'', lat. ''Stetinum'') je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]]. Szczecëno mô sztatus gardu na prawach [[kréz|krez]]u ë je stolëcą [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa]]. Wôżną starodôwnotą je tu [[rzimskòkatolëcczi kòscół Sw. Jakùba Apòsztoła w Szczecënie]] – dzysô katédra. Òd 2014 rokù kòl ni je pamiątkòwi kam z nôdpisã: „Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë [[Kaszëbi]]”. Terô gard je [[Pòlskô|pòlsczi]], le w swòji historëji òn słëchôł téż [[Miemieckô|Miemiecczi]] (do 1945), [[Szwedzkô|Szwedzczi]] (1648-1720), [[Dëńskô|Dëńsczi]] (1185-1227), [[Brambòrskô|Brambòrsczi]], Prësóm (òd 1720) ë [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczémù Ksãżstwù]] (do 1648), chternégò bëł stolëcą. == Partnersczé gardë == * [[Berlëno]] (dzélnica [[Fredrichstein-Kreuzberg]]), [[Niemieckô]] * [[Bremerhaven]], [[Niemieckô]] * [[Dalian]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] * [[Esbjerg]], [[Dëńskô]] * [[Kingston upon Hull]], [[Angliô]] ([[Wiôlgô Britaniô]]) * [[Kłajpeda]], [[Lëtwa]] * [[Lubeka]], [[Niemieckô]] * [[Malmö]], [[Szwedzkô]] * [[Roztoka (gard)|Roztoka]], [[Niemieckô]] * [[Saint Louis]], [[Zjednóné Stanë Americzi]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2009-05-30-polska-by-RalfR-30.jpg|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:65429 Szczecin zamek ksiazat pomorskich 18.JPG|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich zegar.jpg|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:Store_Szteteno_(1575)A.png|Szczecëno w [[1575]] rokù Òbrôzk:Szczecin town hall.jpg|Sanowi Rënk Òbrôzk:0910 Bazylika archikatedralna św Jakuba Szczecin.jpg|Katédra sw. Jakùba Òbrôzk:Manzelbrunnen 3.jpg|''Sedina'' Òbrôzk:PomnikZKotwicaWSzczecinie.jpg|Draga Òbrôzk:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg|PAZIM </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1972, tom V, s. 231 == Òbaczë téż == * [[Wòłogòszcz]] * [[Marijën Kòscół w Sztecënie]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140505232839/http://www.sedina.pl/ Pòrtal lubòtników dôwnégò Szczecëna] * [http://www.wf.univ.szczecin.pl/ipikaktualnosci/472-jezyk-literatura-i-edukacja-kaszubska-podsumowanie-konferencji ò kaszëbiznie] * [http://www.szczecin.wikia.com Szczecëno na wikia.com] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/831 Szczecin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]] [[Kategòrëjô:Szczecëno| ]] mpapfq7hptt31tdiy7f0o5l7qqqrri4 0 8963 217592 214158 2026-10-11T10:23:14Z Terrus38 14026 217592 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:OpenMoji-color 1F92B.svg|mały|]] '''Welownô cëszô''' – cząd, w jaczim pòd zagrôżbą sztrôfë zakôzónô je jakôkòlwiek metoda pòliticzny agitacje. Ze założeniégò welownô cëszô mô bëc czasã, òb chtëren òbëwatele, pò kampanie, mògą zastanowic sã, jaczégò wëbiéru chcą dokònac. Zakôz òbjimô wszelejaczé pòliticzné wëstąpienia, manifestacje, radiowé a telewizyjné aùdicje z ùdzélã kandidatów, pùblikacje na jich témã czë nalimianié plakatów. Zabrónioné je téż pùblikòwanié welownëch sondażów. W prawie wiele krajów nie figùrëje welownô cëszô (m.jin. w [[Miemieckô|Miemiecce]] czë [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]). == Welownô cëszô w Pòlsce == W Pòlsce (òd 1990 r.) welownô cëszô zaczinô sã ò północ w dniu przed dniã welacje, a kùńczi sã z zakùńczenim welacje mët (pò zamknienim welownëch lokalów); tikô sã téż referendalnëch kampaniów<ref>Art. 104 ùstawù z dnia 5 stëcznika 2011 r. Welowny kòdeks ([http://www.dziennikustaw.gov.pl/du/2023/2408 Dz. U. z 2023 r. pòz. 2408] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002408 ISAP])); dali: Welowny kòdeks.</ref>. Za złómanié welowny cëszi grozy financowô sztrôfa<ref>Art. 498 Welownégò kòdeksu.</ref>. Za złómanié wëlowny cëszi trzimie sã nié le prowadzenié agitacje, ale téż wszelczé dinamiczné nosniczi pòliticzny reklamë. Zgòdą z prawã, òb czas welowny cëszi mògą wisec plakatë pòwieszoné przed cëszą, ale ni mògą pòjawiac sã nowé (równoczasno niezgódné z prawã je zriwanié òb czas welowny cëszi plakatów wewieszonëch przed cëszą). Kòntrowersyjną zachą są plakatë na métlach pùblicznégò transpòrtu – òstałë nalëmioné przed cëszą, ale òb czas welowny cëszi pòjôwiają sã w placach, dze jich przódë nie bëło. Złómanim welowny cëszi nie je zachãcba do wzãcô ùdzélu we welacje, jeżlë nie agitëje sã na rzecz kònkretnégò kandidata abò welownégò komitetu. Zachãcywanié czë zniechãcywanié do welowaniô w referendum stanowi ale złómanié referendalny cëszi, kò frekwencjô w przëtrôfkù taczi welacje przesãdzywô ò tim, czë referendum je òbrzesziwającé. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòlitologiô]] |col2= === Demokracjô === {{#categorytree:Demokracjô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210228185456/http://www.kaszubi.pl/images/dodatkowe/aktualnosci/2014/NU_05_14_.pdf NAJÔ ÙCZBA, NUMER 5 (77), DODÔWK DO „PÒMERANII” – Pòdrãczny słowôrzk welownika] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Demokracjô]] ozdjwwxvc5jpvvou4xui3hfslfpklkd 0 9015 217599 204939 2026-10-11T10:28:00Z Terrus38 14026 217599 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|mały|Ronald Reagan]] '''Ronald Wilson Reagan''' (ùr. [[6 gromicznika]] [[1911]] - ùm. [[5 czerwińca]] [[2004]]) – 40. prezydent [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Reagan, Ronald}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] eu6ggotwj2urb09al377lwmeebigp21 0 9093 217598 216748 2026-10-11T10:27:35Z Terrus38 14026 217598 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2 digit postcode poland.png|mały|330px|Kôrta pòcztowëch rejonów w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Pòcztowi kòd''' abò '''pòcztowi adresowi numer''' – réga cyfrów abò cyfrów ë lëtrów dodôwanô do adresu, jakô mô za zgrôw ùłatwianié zortowaniégò [[pòczta|pòcztowëch]] przeséłków. Pòcztowi kòd jidentifikëje zwëkòwò nadawczi ë przënôléżny [[pòcztowi ùrząd]]. Fòrmë ë spòsobë ùżiwkù tëch kòdów są rozmajité we rozmajitëch państwach. Pòcztowi adresowi numer béł ju w [[1857]] [[rok]]ù w [[London]]ie. Dalszé próbë wcygnieniégò pòcztowëch kòdów prowadzëła [[Miemieckô]] òbczas [[drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowy wòjnë]]. Rzeszëło to sã òsoblëwò z tëm, że na pòcztach ùbëwało prôcowników z dobrą znajemnotą geògrafijé, ë téż z rozszérzającą sã òbéńdą, na chtërné trzeba bëło dorãczëwac przeséłczi miemiecczëm żôłnérzom. To bëło w [[1941]]. W [[1958]] pòcztowé kòde wprowôdzëła [[Argentina]], w [[1959]] [[Wiôlgô Britaniô]], w [[1963]] [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednóné Stanë]], a w [[1964]] [[Szwajcarskô]]. W [[Pòlskô|Pòlsczi]] brëkëje sã pòcztowé adresowé numerë òd [[1972]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Canadian postal district map.svg|Kôrta pòcztowëch rejonów w [[Kanada|Kanadze]] Òbrôzk:German postcode information.png|Kôrta pòcztowëch rejonów w [[Niemieckô|Niemiecczi]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Pòcztowô marka]] * [[Lëst (pismò)]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòdë]] [[Kategòrëjô:Jidentifikatorë]] 9lsiih500xshwovcd0qjzgjo8py0m1x 0 9332 217597 208848 2026-10-11T10:27:22Z Terrus38 14026 217597 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chris Pratt - Guardians of the Galaxy premiere - July 2014 (cropped).jpg|mały|Chris Pratt]] '''Chris Pratt''' (ùr. [[21 czerwińca]] [[1979]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pratt, Chris}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] io9m7hc96xbuidped2zhz11m240qgzt 0 9335 217596 201545 2026-10-11T10:27:03Z Terrus38 14026 217596 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Michôł Kòżëczkòwsczi''' (''MICHAEL KOZICZKOWSKI'' abò ''Michał Kożyczkowski'') – ùr. [[11 séwnika]] 1811 - ùm. 1882) to béł wiôldżi gbùr i znóny pòlitikôrz w Americe. Òn rozmiôł wicy jãzëków, a trafił w 1857<ref>https://web.archive.org/web/20140811183046/http://www.pchswi.org/archives/polish_heritage/spoa_kaszuby.htm The Kaszuby Region - Home of the Polish Pioneers of Portage County</ref> rokù do [[Zjednóné STanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] z białką i dzecama. Tam w Portage County Wisconsin òn béł pòlitikôrzã, a pòmôgôł m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]<ref>https://content.wisconsinhistory.org/digital/collection/tp/id/47196/ "MICHAEL KOZICZKOWSKI"</ref>. Òn ùmarł w 1882 rokù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Władisłôw Szulëst|Szulist W]].: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, s. 170 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kòżëczkòwsczi Michôł}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 4p5cjwpvufzmkynbkm2r31i4yacfv8t 0 9371 217595 209462 2026-10-11T10:26:49Z Terrus38 14026 217595 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Al Pacino.jpg|mały|Al Pacino]] '''Al Pacino''' (ùr. [[25 zélnika]] [[1940]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aktorzë|Pacino, Al]] qw1snyu66i7879li23aubaewv4gdp7i 0 9458 217594 198807 2026-10-11T10:26:32Z Terrus38 14026 217594 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Murgas2.jpg|mały|Jozef Murgaš]] '''Jozef Murgaš''' ({{Jãz.|en}} '''Joseph Murgas''', ùr. 1864 rokù w Słowacce – ùm. 1929 rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]) – słowacczi ksądz, fizyk i wënalôzca w òbrëmim m.jin. bezdrótny telegrafie. Òn miôł wiele patentów na wënalôzczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=150 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Słowackô]] lzmakpjrwdr6e9nxr6747dfgkhpo6sp 217610 217594 2026-10-11T10:32:26Z Terrus38 14026 217610 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Murgas2.jpg|mały|Jozef Murgaš]] '''Jozef Murgaš''' ({{Jãz.|en}} '''Joseph Murgas''', ùr. 1864 rokù w Słowacce – ùm. 1929 rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]) – słowacczi ksądz, fizyk i wënalôzca w òbrëmim m.jin. bezdrótny telegrafie. Òn miôł wiele patentów na wënalôzczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=150 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Słowackô]] na2tr1wockvyi8ybm52dl5ehdx7eppe 0 9564 217495 203783 2026-10-10T21:25:20Z Terrus38 14026 217495 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Invasions of the Roman Empire 1.png|mały|Migracja lëdzy òd IV do VI stalata]] '''Migracja lëdzy''' – to je przecyganié abò przesedlanié lëdzy bënë kraju (np. ze wsë do miasta), a téż i z jednégò kraju do drëdżégò. Jak sã dobiérô kryterium czasu, mòże wëapartnic sezonową i cygłą migracjã; kryterium przëczënë: dëtkòwą, pòliticzną, religiową migracjã itd. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òd dôwna widzec je wiôlgą migracjową rëszotã. W XIX wiekù, a òsoblëwò w jegò drëdżi pòłowie wiele tësacy Kaszëbów wëcygnãło do [[Kanada|Kanadë]], [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]], Brazylsczi i Miemców. Wëjazdë do òstatnégò z wëmienionëch krajów bëłë w nym czasu czãsto sezonowé. Pò I swiatowi wòjnie wikszosc Miemców, jaczich na Kaszëbach bëło cziledzesąt tësący wëjachało òd nas. Jednakò òstało jich czilenôsce tësący, np. w Chònicach i òkòlim. W rãkach Miemców bëło wiele warkòwniów i majątkków, na przëmiôr w Krokòwie wiele gbùrsczi zemi nôlezało do familii von Krockòw. Na kaszëbsczich zemiach, jaczé òstałë w grańcach Miemców, widzec bëło copanié sã kaszëbskòscë. Wëcyganié nôbarżi aktiwnëch Kaszëbów, òpòwiôdającëch sã za Pòlską, bëło tak wiôldżé, że na przëmiôr spòlëznnowò-kùlturowe żëce kaszëbsczé w Bëtowie, tak żëwé przed I swiatową wòjną, pò prôwdze zamarło. Wôrt je pòdczorchnac, że wiôldżé demògrafòwé zmianë pò II swiatowi wòjnie bëłë w Gdine, do jaczi wrócëła wikszoscc wënëkónëch òb czas wòjnië lëdzy, a téż w dòwnym [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]] i w pòwiatach: słëpsczim, lãbòrsczim ë człëchoòwsczim. Zarô pò wòjnie zamieszkało tam czileset tësącyPòlôchów przecygnionëch z Pòlsczi i z dôwnëch ''Kresów''. Plusowé saldo migracowôch rësznotów na Kaszëbach w 2005 rokù bëło w pòwiatach: pùcczim, wejerowsczim, kartësczim i gduńsczim, jaczé dopełniwają Trójmiasto. Òsoblëwò wëaparniają sã w tim pòwiatë: gduńsczi 14 na 1000 lëdzy, wejrowsczi 7,5 na 1000 lëdzy, kartësczi 6,1 na 1000 lëdzy i pùcczi 2,5 na 1 000 lëdzy. Minusowé saldo migracjowëch rëszotów zapisëją wszëtczé jinszé pòwiatë Kaszëb, a òsoblëwò człëchòwskô i bëtowskô zemia. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ss. 91–94. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogiô]] 07l707g507ya2e5lmsflu4wth3we659 217496 217495 2026-10-10T21:25:43Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Migracja lëdzy]] do [[Migracjô lëdztwa]]: pisënk, słowizna 217495 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Invasions of the Roman Empire 1.png|mały|Migracja lëdzy òd IV do VI stalata]] '''Migracja lëdzy''' – to je przecyganié abò przesedlanié lëdzy bënë kraju (np. ze wsë do miasta), a téż i z jednégò kraju do drëdżégò. Jak sã dobiérô kryterium czasu, mòże wëapartnic sezonową i cygłą migracjã; kryterium przëczënë: dëtkòwą, pòliticzną, religiową migracjã itd. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òd dôwna widzec je wiôlgą migracjową rëszotã. W XIX wiekù, a òsoblëwò w jegò drëdżi pòłowie wiele tësacy Kaszëbów wëcygnãło do [[Kanada|Kanadë]], [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]], Brazylsczi i Miemców. Wëjazdë do òstatnégò z wëmienionëch krajów bëłë w nym czasu czãsto sezonowé. Pò I swiatowi wòjnie wikszosc Miemców, jaczich na Kaszëbach bëło cziledzesąt tësący wëjachało òd nas. Jednakò òstało jich czilenôsce tësący, np. w Chònicach i òkòlim. W rãkach Miemców bëło wiele warkòwniów i majątkków, na przëmiôr w Krokòwie wiele gbùrsczi zemi nôlezało do familii von Krockòw. Na kaszëbsczich zemiach, jaczé òstałë w grańcach Miemców, widzec bëło copanié sã kaszëbskòscë. Wëcyganié nôbarżi aktiwnëch Kaszëbów, òpòwiôdającëch sã za Pòlską, bëło tak wiôldżé, że na przëmiôr spòlëznnowò-kùlturowe żëce kaszëbsczé w Bëtowie, tak żëwé przed I swiatową wòjną, pò prôwdze zamarło. Wôrt je pòdczorchnac, że wiôldżé demògrafòwé zmianë pò II swiatowi wòjnie bëłë w Gdine, do jaczi wrócëła wikszoscc wënëkónëch òb czas wòjnië lëdzy, a téż w dòwnym [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]] i w pòwiatach: słëpsczim, lãbòrsczim ë człëchoòwsczim. Zarô pò wòjnie zamieszkało tam czileset tësącyPòlôchów przecygnionëch z Pòlsczi i z dôwnëch ''Kresów''. Plusowé saldo migracowôch rësznotów na Kaszëbach w 2005 rokù bëło w pòwiatach: pùcczim, wejerowsczim, kartësczim i gduńsczim, jaczé dopełniwają Trójmiasto. Òsoblëwò wëaparniają sã w tim pòwiatë: gduńsczi 14 na 1000 lëdzy, wejrowsczi 7,5 na 1000 lëdzy, kartësczi 6,1 na 1000 lëdzy i pùcczi 2,5 na 1 000 lëdzy. Minusowé saldo migracjowëch rëszotów zapisëją wszëtczé jinszé pòwiatë Kaszëb, a òsoblëwò człëchòwskô i bëtowskô zemia. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ss. 91–94. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogiô]] 07l707g507ya2e5lmsflu4wth3we659 0 9700 217593 211343 2026-10-11T10:24:39Z Terrus38 14026 217593 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Estados Unidos Mexicanos|miono=Meksykańscze Zjednóné Stanë|fana=Flag of Mexico.svg|herb=Coat of arms of Mexico.svg|miono-genitiw=Meksyku|mòtto=La Patria Es Primero<br> (Tatczëzna je piersza)|na karce=MEX orthographic.svg|jãzëk=Niżóden (de facto [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]])|stolëca=[[Meksyk (gard)]]|fòrma państwa=[[repùblika]]|wiéchrzëzna=1,964,375|rok=2024|lëdztwò=130,739,927|dëtk=meksykańscze peso|kòd dëtka=MXN|czasowô cona=–8 do –6 – zëma UTC –7 do –5 – lato|swiãto=Día de la Independencia (Dzéń Samòstójnotë)|himn=Himno Nacional Mexicano<br> (Nôrodny meksykańsczi himn) <center>[[Òbrôzk:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center>|kòd=MX/MEX/484|Internet=.mx|telefón=+52|Prezydeńt=Claudia Sheinbaum|data ùsôdzenia=24 séwnika 1821|aùtowi kòd=MEX}} '''Meksyk''' ({{jãz.|es}} ''México'') je państwã w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Je 13. co do wiôlgòscë państwã swiata. Grańczi z [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónyma Stanama Americzi]] na nordze, [[Gwatemala|Gwatemalą]] i [[Belize]] na pôłniu. Na pôłniu i zôpadze ma przëstãp do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]], na pòrénku do Meksykańsczi Hôwindżi i Karajibsczégò Mòrza. == Historiô == [[Òbrôzk:Azteken-Menschenopfer.jpg|lewo|mały|Aztekowie skłôdają òfiarë z lëdzi]] Przódë bëłë tu cywilizacëjé Olmeków, Tolteków, Zapoteków, Majów i Azteków, chtërë potémù staly sã [[Szpańskô|szpańską]] kolònią jakò Wicekrólestwò Nowi Szpańsczi<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico Mexico] The World Factbook</ref>. W 1810 naczãła sã wòjna ò samòstójnótã, kùreszcze Meksyk zwëskał jã w 1821. W latach 1876–1911 prezydentem bëł diktator Porfirio Diaz, chtërën òstał òbalonô z przëczënë rewolucëji<ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19828041 Mexico profile - Timeline] BBC</ref>. W 1927–1929 mioło mol [[Katolëcczi Kòscół|katolëccze]] pòwstanié ''cristeros'' procëm antikòscelny politice rządu i prezydenta Callesa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/cristeros;3888197.html cristeros] Encyklopedia PWN</ref>, chtërën zôczął też rządy Partii Rewolucëjno-institucëjnej (PRI). W 1938 prezydent Lazaro Cardenas naczął nacjonalizacëje pétrochòwy ropy. W 1968 mioła mol masakra sztudérów na placu Trzëch Kùltur. W 1994 wëbùchło pòwstanié Zapadistów w Chiapas (indiańsczego domôcego lëdztwa)<ref name=":2">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Meksyk-Historia;4270158.html Meksyk. Historial] Encyklopedia PWN</ref>. W 1997 PRI stracëła wikszosc w parlameńcie, a w 2000 prezydentem òstał Vicente Fox, z koalicëji Allianza por el Cambio<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Geografiô == [[Òbrôzk:Pico Orizaba1.jpg|lewo|mały|[[Wùlkan]] Orizaba]] Wiéchrzëzna: 1 972 550 km²<ref name=":0" />. W kraju sã wszelejaczé fòrmy usztôłtòwónia terenu, na norde sã piôszczëzny, na pôłniu dżungle i gòrowe swòry, cygnące sã od nordowego zôpôdu na pôłniowy pòrénk, robiące dolënë i płascziwëżë<ref name=":3">[https://embamex.sre.gob.mx/reinounido/images/stories/PDF/Meet_Mexico/3_meetmexico-theland.pdf Meet Mexico - The land] Embassy of Mexico in United Kingdom</ref>. Nôwëjszé górë skłôdają sã z wùlkanów (np. Orizaba znóny też jakò Citlaltépetl). Nôbarżi znónym wùlkanã je Paricutín, chtërën pòwstał w 1943<ref name=":3" />, je nômłodszim wùlkanã Meksyku, jego pòwstanié òbzérał gbùr Dionisio Pulido<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/historia-wspolczesna/407974/paricutin-wulkan-ktory-urosl-w-kilka-miesiecy-miejscowi-wciaz-pamietaja.html Paricutin. O wulkanie, który… urósł na polu. Jego powstanie pamiętają miejscowi seniorzy] Historia DoRzeczy</ref>. Meksyk mo różny klimat, zmianë w wësokòsci prowôdzą do mòcnych wiodrów pògòdy<ref name=":3" />. Nôdłëgszô rzekã je Río Bravo. Wikszosc rzek w Meksyku ma swoje zdrzódło w górach Sierra Madre. Nôwiksze jezero to Chapala, leże midze krajami Jalisco i Michoacán<ref name=":3" />. === Sprôwné pòdzelenié === [[Òbrôzk:States of Mexico.svg|250px|mały]] Meksyk to federacëjô, skłôda sã z 31 krôjów (nôwikszi z nich to Chihuahua). {{Kòlumnë|em=18|1= # Aguascalientes # Dôlnô Kalifòrniô # Dôlnô Pôłniowô Kalifòrniô # Campeche # Chiapas # Chihuahua # Coahuila de Zaragoza # Colima # Durango # Guanajuato # Guerrero # Hidalgo # Jalisco # Meksyk (stón) # Michoacán de Ocampo # Morelos # Nayarit # Nuevo León # Oaxaca # Puebla # Querétaro Arteaga # Quintana Roo # San Luis Potosí # Sinaloa # Sonora # Tabasco # Tamaulipas # Tlaxcala # Veracruz # Jukatan # Zacatecas }} == Lëdztwò == W 2024 Meksyk mioł 130,739,927 mieszkańców. 62% mieszkańców Meksyku to Metysi, 21% to dzélowo domôce lëdztwò, 7% domôce lëdztwò, zaòstałé 10% to w wikszosci [[Eùropa|Eùropejczëki]]<ref name=":0" />. Na spòdlém pòdôwków z 2023 78% lëdztwa je katolëkami, 10% protestantami, 1,5% wëznaje jinsze religije (w tim judaizm, Swiôdkòwie Jehòwë, mormonizm, [[islam]]), 8,1% nie praktikùje żódny religiji, a 2,5% praktikùje nieòpisóné religije<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/mexico/ 2023 Report on International Religious Freedom: Mexico] United States Department of State</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Meksyk| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] tc51m3j5rtg1bhvgwbqgtydjdrpqh3u 0 9858 217454 169869 2026-10-10T20:06:05Z Iketsi 3254 N 217454 wikitext text/x-wiki #TAM [[Helsynczi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/sv]] 3wa5j5ckw69i3gz4n3jnihjio5zd2we 0 9986 217644 194996 2026-10-11T10:46:45Z Terrus38 14026 217644 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bradley Cooper avp 2014.jpg|mały|Bradley Cooper]] '''Bradley Cooper''', (ùr. [[5 stëcznika]] [[1975]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Cooper, Bradley}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] af0amo8agy2tfgbmu50x4avhp25oype 0 10105 217645 203064 2026-10-11T10:47:02Z Terrus38 14026 217645 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dorothy Day 1916.jpg|mały|Day w 1916 rokù]] '''Dorothy Day''' (ùr. 1897 rokù – ùm. 1980 rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]) – amerikańskô spòlëznowô dzejôrka. Òna bëła òchrzconô w 1927 rokù i wiele zrobia dlô katolëcczich robòtników. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20151118071010/http://www.catholicworker.org/dorothyday/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] 4j8bl6wj6r97517zxmibt1hzeuiogdd 0 10261 217646 216749 2026-10-11T10:47:33Z Terrus38 14026 217646 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=000066| farba=ffffff| apartne miono=українська мова| kraj, òbénda1= [[Ùkrajina]], [[Pòlskô]], [[Madżarskô]], [[Serbiô]] ë jinsze| lëczba= kòl 45 milionów| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] ***'''Ùkrajinsczi jãzëk'''| alfabét= cërëlicô| kraj, òbénda2=[[Ùkrajina]], [[Nadedniestrzé]] | agencëjô=Ùkrajińskô nôrodnô akademjiô nôùków| iso1=uk| iso2=ukr| iso3=ukr| sil=UKR| kòd=uk| znankównik=Ùkrajina| jãzëk=ùkrajińsczi|znankòwnik2=ùkrajińsczégò }} '''Ùkrajińsczi jãzëk''' ({{jãz.|uk}} ''українська мова'') – jãzëk z [[Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénkòwòsłowiańsczégò karna]] [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Gôdô nim kòl 45 mln lëdzy, wikszi dzél jaczich mieszkô w [[Ùkrajina|Ùkrajinie]]. Òn je państwòwim jãzëkã w Ùkrajinie i jednym z państwòwich jãzëków w [[Naddniestrzé|Naddniestrzu]]. Ùkrajińskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w [[Biôłorëskô|Biôłorësczi]], [[Mòłdawskô|Mòłdawsczi]], [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Ruskô|Rusczi]], [[Rumùńskô|Rumùńsczi]], [[Słowackô|Słowacczi]], [[Kazachstan]]ie, [[Argentina|Argentinie]], [[Brazyliô|Brazylie]], [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britaniji]], [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónych Stanach Americzi]]. Wedle genealogii nôblëższim ùkrajińsczimù je [[biôłorusczi jãzëk]]; òd IX-XI st. òbadwa jãzëczi dzélowò fòrmowałë sã na pòspólnym dialektowim spòdlim – òsoblëwie nordowé dialektowé karno ùkrajińsczégò jãzëka twòrzi dialektowé ''continuum'' ze skrôwnyma pôłniowima biôłorusczima gwarama [[Pòlesé|Pòleségò]]. W [[Strzédnowiek|strzédnowiekù]] òbadwa nôrodë miałë pospólny jãzëk w knégach. [[Òbrôzk:WIKITONGUES- Vira speaking Ukrainian.webm|mały|left|Ùkrajińsczi jãzëk]] Wespółczasno dlô zapisu ùkrajińsczégò jãzëka ùżiwô sã adaptowóny [[cyrilica|cyrilicë]], jakô skłôdô sã z 33 lëtrów. Òsoblëwòscą ùkrajińsczégò alfabétu (w przërównanim z jinëma cyrilicczima) je brëkòwanié lëtrów [[Ґ]], [[Є]] a [[Ї]]. {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ґ ґ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Є є | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | І і | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ї ї | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | | | |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist/Ukrainian-Kashubian Ukrainian - Kashubian] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] tc8gylaymkrw1yz4jitfvi7ztumuvqs 0 10368 217649 206827 2026-10-11T10:48:43Z Terrus38 14026 217649 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BenFranklinDuplessis.jpg|mały|Franklin w 1783 rokù]] '''Benjamin Franklin''' (ùr. 17 stëcznika 1706 r. w Bostonie, ùm. 17 łżëkwiata 1790 w Filadelfie) – amerikańsczi pòlitikôrz, ùczałi, filozof, masón. Òjc-załóżca [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Ùrodzył sã 17 stëcznika 1706 r. w Bòstónie jakno dzesąti syn w rodzënie, w chtërny bëło razã sédemnôscë dzecë. Jegò òjc Josiah Franklin (ùrodzony w Ecton w grôfiznie Notrhamptonshire, do Americzi wëjachôł w 1683) nie béł bògatim, ón robił swiéczci a mëdło. Czej ùmarła mu piérszô biôłka, tej òżenił sã z Abiah Folger. Ta ùrodzëła jémù jesz dzesãc dzecy, w tim Benjamina. Nënka bëła dóma przë dzecach. Młodi Benjamin miôł, wedle mëslë nënczi a tatka, pòmôgac w kòscele, a tej tam òstac. Nôpiérwi, czedë miôł 12 lat, zaczął pracowac ù swòjégò starszégò brata Jamesa we drëkarnie. James béł òd 1721 r wëdôwôczã gazétë „New England Courant”. Do gazétë krëjamno pisôł Benjamin, a pòdpisywôł sã „Silence Dogoood”. Bòdôj James krzëwdzył Benjamina, dlôtë ten ùcekł do Filadelfiji. === Robòta jakno drëkôrz === Miôł sédemnôsce lat. W Filadelfie na pòczątkù pracowôł w drëkarnie, równak za namòwą noczôsnégò gùbernatora prowincëji Pensylwania Williama Keitha chcôł załozëc swòj wëdôwk. Za tim pòjachôł w 1724 r. do [[Londin|Londinù]], równak tam gùbernator Keith òszukôł gò. W biédze pòmógł mù tej Denham – jeden z pasażérów, z chtërnym Franklin przëpłënął do Londinù. Dzãka niémù, dwa lata pózni, òbaj nëkëlë w pòwrotną rëzã do Filadelfije, gdze Franklin béł drëkarzã. Òb [[zymk]] 1727 r. òbaj mòcno zachòrzëlë. Denham béł ùmarł, le òstawił Benjaminowi Franklinowi trochã dëtków. Nënczas Franklin założëł diskùsyjny klub wzôjnégò doskònaleniô „Junto”. Òd 1730 béł wëdôwcą gazétë „The Pensylwania gazette”. Napisôł ekònomiczną dowòdzëznã „The Nature and Necessity of a Paper Currency”. W latach 1732-1757 wëdôwôł zbiérk pòwiédzeniów a pòrad pòd titlã “Almanach biédnégó Riszarda”. Òb nen czas aktiwno téż włącziwôł sã w dzejanié na rzecz gardu. Dzãka jegò staróm pòwstała dobrowòlnô ògniowô starża, pòlicëjô, bòlëca a wëpòżëczniô ksążków. W 1743 założił Amerikańską Filozofną Stowôrã. Jegò nôwôżniészim célã béło równak założenié akademie dlô ùzdolniony młodzëznë. 7 stëcznika 1751 òdemklë dzãka niemù Academy of Pennsylvania (pózni ''University of Pensylwania''). === Pòliticznô kariera === [[Òbrôzk:Usdollar100front.jpg|mały|prawo|Benjamin Franklin na stodolarowim banknoce]] W 1736 r. òbjimnął swój pierszi państwòwi ùrząd jakno nôleżnik zgromadzeniô Pensylwanie. W 1751 òstôł wëbróny do radzëznë gardu Philadelphia. W midzëczasu béł delegatã stanu Pensylwania na kòngres sétmë kòloniów w Albany. W 1757 wëjachôł do Anglie a biôtkòwôł sã procem władzë Britijsczégò Parlamentu nad USA. W 1779 òstôł ministrã USA we [[Francëjô|Francji]]. Pòdpisôł ze Francuzama zdrëszny traktat. 3 séwnika 1783 r.w Pariżu, pò wòjnie z Anglikama, pòdpisôł w Wersalu z nima ùgòdã, chtërna zakùńczëła biôtkã ò samòstojnotã Americzi. W 1787 r. béł ju w Americzi i aktiwno włącziwôł sã w dzejanié Kònstitucyjny Kònwencje. === Noùkówô robòta, wënalôzczi === Benjamin Franklin miôł wiôlgą wiedzã, znôł czile jãzëków ([[Łacyńsczi jãzëk|łacëna]], [[Francësczi jãzëk|francusczi]], [[Italsczi jãzëk|włosczi]], [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]). Miôł téż wiôdżi nôùkòwi doróbk w òbrëmienim elektricznoscë, filozofie i ekònomie. Wënalôzł òdgromnik i dwuwińdzeniowi òkùlôrë. Òdkrëł a òpisôł Golfsztrom. Za jegó noùkòwą dzejnotã dostôł wiele wëapartnieniów, béł m.jin. czestnym nôleżnikã taczich jinstitucjów, jak [[Petersbùrskô Akademiô Nôùk]] ^{[[:pl:Rosyjska Akademia Nauk|(pl)]]}, [[Francëskô Akademiô]] ^{[[:pl:Akademia Francuska|(pl)]]} i [[Royal Society]]^{[[:pl:Royal Society|(pl)]]}. Zarówno òd [[Ùniwersytet Harvarda|Harvard University]]^{[[:pl:Harvard University|(pl)]]}, jak i Yale University, dostôł tituł [[Master of Arts]]^{[[:pl:Master of Arts|(pl)]]}. Royal Society przëznało mù zôs Copley Medal. Nôlepi jegò nôùkòwą dzejnotã òpisują taczi łacyńsczi słowa napisóny na jegò piersnicë w Pariżu, chtërnëch autorã je Jean d'Alembert: ''erupuit coelo fulmen, mox sceptra tyrannis'' („grom wëdrzëł niebù, berła tiranóm). == Bibliografiô == * Benjamin Franklin: Żywot własny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960. * Louise Todd Ambler: Benjamin Franklin. Cambridge: Harvard University, 1975. ({{jãz.|en}}) * Wiktor Osiatyński: Wizje Stanów Zjednoczonych w pismach Ojców Założycieli. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977. * Eustachy Białoborski. Beniamin Franklin. „Horyzonty Techniki”. 1956 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] maoyw2m14n54sncma9mlxh1opaevrk9 0 10386 217650 214050 2026-10-11T10:49:07Z Terrus38 14026 217650 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:New_York_in_United_States.svg|mały|Stón Nowi Jork na kôrce USA]] [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|mały|Stanica Nowégò Jorkù]] [[Òbrôzk:Statue of Liberty, NY.jpg|mały|Sztatura Wòlnoscë]] '''Nowi Jork''' ({{jãz.|en}} State of New York lub New York State ) – stón w nordowò-pòréncznym dzélu [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. Stolëcą je Albany. == Historiô == Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono ''Prowincjô Nowi Jork'' (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Stanów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama . == Geògrafiô == Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do [[ Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z [[Kanada|Kanadą]]. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je [[Nowi Jork]], gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany. == Demògrafiô == Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama: * [[angelsczi jãzëk]] – 71,84% * [[szpańsczi jãzëk]] – 14,08 % * [[chińsczi jãzëk]] – 1,66 % * [[rusczi jãzëk]] – 1,33 % * [[Italsczi jãzëk|włosczi jãzëk]] – 1,27 % * [[francësczi jãzëk]] – 0,8 % * kreólsczi jãzëk – 0,65 % * [[jãzëk jidisz]] – 0,6 % * [[kòreańsczi jãzëk]] – 0,6 % * [[pòlsczi jãzëk]] – 0,54 % == Religiô == * katolëcyzna – 39 % * protestantizna– 32 % (w tim [[lëterstwò|Lëterstwò]] 11%) * bez wëznaniô – 17 % * judajizna – 6 % * òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %<ref>[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']</ref> Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë<ref>[https://web.archive.org/web/20141207053103/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/04/rcms2010_04_state_name_2010.asp ''Arizona Religious Traditions, 2010'']</ref>: * [[Katolëcczi Kòscół]]: 6 286 916 * [[Judajizm]]: 784 106 * [[Islam]]: 392 953 * Protestantiznë: 374 521 * Zjednóny Metodisticzny Kòscół: 328 315 * Zelonoswiãtkòwcë: 175 000 * Kòscół Baptistów: 173 407 * Kòscół Episkòpalny: 163 730 * [[Lëterstwò|Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi]]: 134 407 * Prezbitersczi Kòscół: 116 960 == Ùniwersitetë == * City University of New York * Cornell Uniwersity * Siracuse Uniwersity * Columbia University == Nôwiãkszi turisticzny atrakcje == Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła ''West Point'', Central Park i jinszé. == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)| ]] rq6h6suds46ayjphkqp4r49z0e6xpin 0 10387 217618 214051 2026-10-11T10:35:44Z Terrus38 14026 217618 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Map of USA AZ.svg|mały|Arizona na kôrce USA]] [[Òbrôzk:Flag_of_Arizona.svg|mały|Stanica Arizonë]] [[Òbrôzk:Downtown Phoenix Aerial Looking Northeast.jpg|mały|Poenix – stolëca Arizonë]] '''Arizona''' – stón w pôłniowò–zôpadny czãscy [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. Stolëcą je Phòenix. Òd pôłnia Arizona mô grańce z [[Meksyk|meksykańsczima]] stanama: Sonora i Dolnô Kalifòrniô, òd zapôdu z Kalifòrnią i Newadą, òd nordë z Ùtah, a òd wschòdu z Nowim Meksykã. Zajimô òbéńdã na ùrzmie, a w nordowi czãscy rozcygô sã wëżawa Kòlorado. == Pòzwa == Historicë nié są zgódni co do pòchôdaniégò pòzwë stónu. Niechtërni gôdają, że pòzwa Arizona òznaczô „môłi zdrój”. Historik stanu Arizona Marshall Trimble dokazywô równak natenczas, że pòzwa pòchôdô òd słowów w [[Baskijsczi jãzëk|jãzëkù Basków]], chtërne słëchałë do pierwëch kòlonizatorów ti òbéńdë, i òznôczô w dolmaczënkù „dobré drzewò dãbù”<ref>[https://web.archive.org/web/20171208123850/https://www.azlibrary.gov/arizona-almanac/meaning-arizona ''The Meaning of Arizona'']</ref>. == Geògrafiô == Arizona je szóstim stanã jeżlë jidze ò òbszôr – za Nowim Meksikã, a przed Newadą. 15 % òbéńdë je w priwatnëch rãkach lëdzy. Òstałe zemie to terenë rządowi i jindiańsczi rezerwatë. Klimat pòdzwartnikòwi i zwartnikòwi, sëchi. Strzédnô cepłota lëftu òb lato – 35 stopniów Celsjusza, a czasã nawetka dochôdô do 55 stopniów. == Historiô == Pierwòsznym, jesz wcyg jistniejącym, lëdztwã nëch òbszarów są m. jin. Indianie z plemionów Hopi na nordze i plemiona Apaczów na pôłni, chtërni przecygnãlë hewò pò ùpôdkù cywilizacji Anasazi. Hopi mieszkają w taczich samëch wsach, co czedës. Nôwiãkszô dzysdzéń grëpa Indianów – Nawahòwie – pòchôdô z Kanadë i przëbëła do Arizonë kòl 1300 rokù. Wôżné datë: * XVI w. – òbéńdã sznëpòrzëlë szpańsczi szùkôrze skarbów * 1539 – Marcoz de Niza sznëpòrził òbszôr i szukôł „Sétmë Złotëch Gardów” * 1692 – òjc Eùzebio Kino założił pierszą Misjã. * 1776 – szpańskô armiô bùdowa Tùcson – pierwszą fòrtecã * 1821 – [[Szpańskô]] przekazywô teritorium Arizonë Meksykòwi * 1848 – òbszarë Arizonë stałë sã włôsnoscą Zjednónëch Stanów Americzi * 1863 – Arizona sta sã samòstójnym teritorium * 1886 – kùńc wòjnë z Apaczama * 14.02.1912 – przëstąpienié do Ùnie (jakno 48 stón pòsobicą) * 1973 – pòwsta jedna z nôwiãkszëch wòdnëch zawadów na swiece – New Cornella Tailings == Demògrafiô == Wedle spisënkù z 2010 rokù w Arizonie mieszkô 6 392 017 lëdzy, chtërny gôdają wszelejaczima jãzëkama: * [[angelsczi jãzëk]] – 72,58 % * [[szpańsczi jãzëk]] – 21,57 % * jãzëk nawaho – 1,54 % == Pòlôszë w Arizonie == Wedle spisënkù w 2000 rokù w Arizonie mieszkô 120 tësący lëdzy [[Pòlôszë|pòlsczégò pòchôdaniégò]]. W wiãkszoscë zgrëpòwani są w òkòlim Phoenix. Kùlturalné żëcé òdbiwô sã nôczãscy przë kòscołach, a òsoblëwie przë parafie Matczi Bòsczi Czãstochòwsczi w Phoenix ^{[[:pl:Polska Misja Pastoralna Matki Boskiej Częstochowskiej w Phoenix|(pl)]]}. Drëdżim pòdle wiôlgòscë zgrëpòwanim Pòlôszów je Tucson. Héne téż pòlsczé kùlturalné żëcé skùpiô sã wkół parafii swiãtégò Cyrila z Aleksandri ^{[[:pl:Parafia św. Cyryla z Aleksandrii w Tucson|(pl)]]}Przë kòscołach mómë téż môle, gdze dzecë mògą ùczëc sã historie, [[Pòlsczi jãzëk|jãzëka]] i pòlsczich zwëków. == Przewôżënk == W Phoenix je midzëkòntinentalny lotniczi pòrt Phoenix-Sky Harbor. Wôżné je téż mòderné midzënôrodné latawiszcze w Tùcson. Òkróm tegò mómë midzë stónowi drodżi i aùtostradë. == Religiô == *protestantizna – 40 % *katolëcyzna – 25 % *mòrmòni -4 % *żëdzë – 1 % * [[bùddizm|bùddizna]]– 1 % * bez wëznaniô – 22 %<ref>[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']</ref> Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë<ref>[https://web.archive.org/web/20141207053103/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/04/rcms2010_04_state_name_2010.asp ''Arizona Religious Traditions, 2010'']</ref>: * [[Katolëcczi Kòscół]]: 930 001 wiérnëch * Kòscół Jezësa Christusa Swiãtëch w Slédnëch Dniach : 392 918 * Protestantiznë : 281 105 * Pôłniowô Kònwencjô Baptistów : 126 830 * Zbòrë Bòżé: 123 713 * Zjednóny Metodisticzny Kòscół: 54 977 * Episkòpalny Kòscół: 24 853 * [[Lëterstwò|Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi]]: 42 944 * Prezbitersczi Kòscół: 26 078 * [[Prawòsławié]] – 16 233 == Nôwiãkszi turisticzny atrakcje == * Wiôldzé Kanion Kòlorado * Nôrodny Park Skamiałégò Lasa (Petrified Forest National Park) * Nôrodny Park Saguaro (Saguaro National Park ) * Malowónô Pùstiniô (Painted Desert) * Meteor Krater Czekawòscą je to, że w Tùcson je nôwiãkszé na swiece zgrëpòwanié teleskòpów. == Òbaczë téż == * [[Jãzëk nawahò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] bh17jbt1ju2npmo0mge7foh5tt4oz6d 0 10395 217651 216678 2026-10-11T10:49:36Z Terrus38 14026 217651 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Nowi Jork |gwôsné miono= New York City |céch= Seal of New York City.svg |rodzôcz= Nowégò Jorkù |fana= Flag of New York City.svg |karta= |państwò= [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]] |wòjewództwò= [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|border|20px]] [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]] |Kréz= |wiéchrzëzna=1223,6 |stopniN= 40 |minutN= 42 |stopniE= 70 |minutE= 00 |lëdztwò= 8,585,000<ref>[https://s-media.nyc.gov/agencies/dcp/assets/files/pdf/data-tools/population/population-estimates/new-york-city-population-estimates-and-trends-march-2026.pdf New York City’s Population Estimates and Trends], NYC Department of City Planning Population Division, strëmiannik 2026.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |bùrméster= [[Zohran Mamdani]] (D) |www= https://www.nyc.gov |adres_um= City Hall |kod_poczt_um= New York, NY 10007 |commons= }} [[Òbrôzk:NYC Montage 2011.jpg|mały|Nowi Jork]] '''Nowi Jork''' ({{jãz.|en}} ''New York'', ''New York City'') – gard w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] ò nôwiãkszi pòpùlacje w kraju<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026], worldpopulationreview.com.</ref>. Leżi na sztrądze Atlantikù, w nordowò-pòrénkòwim parce Zjednónëch Stanów, w stanie [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]]. Gard je stwòrzóny z piãcu òbéńd, jaczé są apartnyma grôfstwama (''boroughs''): Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens i Staten Island. Òstał założony przez [[Niderlandë|Holendrów]] w 1624 jako hańdlowô faktoriô, w 1626 nadelë mu miono Nowi Amsterdam, w 1664 po [[Wiôlgô Britaniô|britijsczim]] pòdbòju zwëskôł miono Nowi Jork<ref>[https://www.u-s-history.com/pages/h2122.html History of New York City, New York] u-s-history.com.</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * wiéchrzëzna: 1223,6 km² * lëdztwo: 8.48 miliona (lëpińc 2024)<ref>https://www.nyc.gov/content/planning/pages/planning/population</ref>, Nowi Jork je nôbarzi zalëdzonym gardã Zjednónëch Stanów<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026]</ref> == Administracyjny pòdzél == [[Òbrôzk:5 Boroughs Labels New York City Map.png|mały|upright=1.3|Òkrãża: '''<span style="color:navy;">1:&nbsp;Manhattan</span>''' '''<span style="color:#DDAA00;">2:&nbsp;Brooklyn</span> ''' '''<span style="color:coral;">3:&nbsp;Queens</span>''' '''<span style="color:red;">4:&nbsp;The Bronx</span>''' '''<span style="color:purple;">5:&nbsp;Staten Island</span>''']] Nowi Jork dzélë sã na 5 òkrągów ({{jãz.|en}} ''Boroughs'') * Manhattan * Brooklyn * Queens * Bronx * Staten Island == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork (stón)]] * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)]] ayd6zuapv6d3osloiq9n871jy6rhs10 0 10434 217652 206723 2026-10-11T10:49:43Z Terrus38 14026 217652 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DiamanteEZ.jpg|mały|Diamańt]] [[Òbrôzk:Diamonds_gitter.svg|mały|Sztruktura diamańtu]] '''Diamańt''' – szlachetny kam, baro rzôdczi minerôł z karna samòrodnëch pierwiôstków. Pòzwa pòchòdzy òd stgr. ''adamas'' (‘niedobëti’, ‘niepòkònóny’, ‘nie do zniszczeniô’). Je nôcwiardszą znóną substancją w nôtërë. Diamańt to czësti [[wãdżel]], jedna òd jegò alotropowëch òdmian. == Céchë == * dobrô ceplnô przewòdnosc * je dobrim izolatorã == Wëstãpòwanié == * pierwòszné pòkładë * wtórné pòkładë == Place wëstãpòwaniô == * [[Jindie]] – diamańtonośnô òbéńda cygnie sã na Hindustańsczi Półwëspie w dolëznie rzéków: Penner, Kistnach, Gadavary. Strzédnô wielkosc diamańtów 0,6 karata * [[Ruskô]] – w Jakùcji (Trubka Udacznaja), Ural, Płw. Kola * [[Australiô]] – nad rzekama Gwadir i Darling * [[Pôłniowô Afrika]] – dorzéczé Oranje, Vaal – znóne òd 1867 r. W 1870 r. òdkrëto pierwòszné pòkładë kimberlitowégò tipù kòl Kimberley. Tu w kòpalniach nalazłé òstałë nôwiãkszé i nôbarżi znóne diamańty: Cullinan, Excelsior, Petz, Wiktoria, Juliusz Man * [[Demòkraticzna Repùblika Kongo]] – pòkładë colemało òkrëchòwé * [[Brazyliô]] – Minas Gerais, Mato Grosso, Parana – aluwialné pòkładë. Je tu baro wiele diamańtów czôrnych (karbonado) * [[Botswana]] – Orapa * [[Namibia]] * [[Sierra Leone]]  * [[Senegal]] * [[Kanada]] * [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednóné Stanë]]  * [[Angola]] * [[Kongo]] * [[Lesotho]] * [[Tanzaniô]] * [[Ghana]] * [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] * [[Burkina Faso]] * [[Gwineja]] * [[Liberiô]] == Ùżëcé == * przë produkcje materiałów i nôrządzów scérnëch * do produkcje termoplasticznëch past * w jubilerstwie == Imitacje diamańtów == [[Òbrôzk:Kwarc, diament z Herkimer - Middleville, Herkimer County, NY, USA..jpg|mały|Kwarc-diamańt z Herkimer]] * Cyrkòn * Kòrund * Topaz * Spinel * Kwarc * Cyrkòniô == Znóné diameńtë == [[Òbrôzk:Zircon-zircon14.jpg|mały|Cyrkòn]] * ''Cullinan'' – 3106 karatów, pòdzelony na 105 dzélów i òszlifòwany; * ''Excelsior'' – 995,2 karata, pòdzelony na 11 dzélów i òszlifòwany; * ''Prezydent'' – 726,6 karata, brazylijsczi, pòdzelony na 29 dzélów i òszlifòwany; * ''Jonker'' – 726 karatów, pòdzelony na 15 dzélów i òszlifòwany; * ''Jubilee'' – 650,8 karata, pò òszlifòwaniu 245 karatów; * ''Centenary'' - 599 karatów; szlifòwanie bawiło bezlëcha 3 lata (szlifierzã béł Gabi Tolkowsky), pò òszlifòwaniu kam mô 273,85 karatów; * ''Imperial'' (Victoria, Great White, Nizam) – 457 karatów, òszlifòwany; * ''Darcy Vargas'' – 425 karatów, brazylijsczi; * ''Regent'' – 410 karatów, pò òszlifòwaniu 140,5 karata, dzysdnia w Luwrze; * ''Szach'' – 3x1 cm, dzysdnia w skarbcu na Kremlu; * ''Orłow'' – kòl 400 karatów, pò òszlifòwaniu 189,6 karata; * ''Gwiôzda Jakùcje'' – 234 karaty, syberyjsczi; * ''Millennium Star'' – 203 karaty; * ''Koh-i-noor'' – 181,1 karata, jindyjsczi, pò òszlifòwaniu 108,93 karata, zdôbi britijsczi kòrónné klénotë; * ''Hope'' – 67,125 karata, pò òszlifòwaniu 44,4 karata, nôwiãkszi farbny diamańt – szafirowòmòdri. == Lëteratura == * K. Maślankiewicz, ''Kamienie szlachetne'', Wyd. Geologiczne 1982. * C.Hall, ''Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne'', Wyd. Wiedza i Życie 1996. * W.Schuman, ''Kamienie szlachetne i ozdobne'', Wyd. Alma –Press 2004. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] bm7wh58jrgazzalul1ddatmkdl0v4uo 0 10507 217653 200338 2026-10-11T10:49:53Z Terrus38 14026 217653 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jason Bateman 2011.jpg|mały|Jason Bateman]] '''Jason Bateman''', (ùr. [[14 stëcznika]] [[1969]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bateman, Jason}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] etv1hex7sfe1yi8ow7sbreyv8hyap3q 0 10662 217654 198239 2026-10-11T10:50:06Z Terrus38 14026 217654 wikitext text/x-wiki '''Robert Ludlum''' (ùr. 25 maja 1927 w Nowim Jorkù, ùm. 12 strëmiannika 2001 w [[Naples]]^{[[:pl:Naples|(pl)]]} na [[Florida|Floridze]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] pisôrz, aktór i producent; ùsôdzca 27 pòmianowéch pòwiesców, oddôwca rolów w kòl 200 przedstôwkach telewizjowéch, załóżca téatrù [[Playhouse-on-the-Mall]]. Pòdłùg wszelejaczéch zdrzódłów, jegò pòwiescë òstałë òpùblikòwané w 290-500 miliónach sztëk w 32 jãzëkach na môlach 40-50 krajów<ref>*Ludlum Robert, ''Klątwa Prometeusza'' – przedmowa wydawcy.</ref>. == Biógrafiô == Dozdrzeléwôł w Short Hills w stónie [[New Jersey]], dze w 1945 wstąpił do mòrsczi piechotë. Sztudérnã skùńczëł w [[Wesleyan University]] na fakùltece snôżéch kùńsztów. Griwôł na [[Broadway (teatr)|Broadwayu]] i w telewizjowëch przedstôwkach. Swòjã pierszëznã miôł w 1943 w przedstôwkù ''Junior Miss'', czede òn bëł leno 16 lat stôry. W latach 50. pòjawił sã jaż w 200 telewizjowëch przedstôwkach. Jakno wërôbiôrz wëstôwił w 1956 na Broadwayu przedstôwk ''The Owl and the Pussycat''. Pò pòkôzanim sã w 1971 jegò pierszéj ksążczi ''Spôdkòwizna Scarlattich'' Robert Ludlum pòczął regùlarné pisanié (strzédno jednô ksążka na rok). Wikszosc jegò dokôzów sta sã bestséllerama, dzãka chtërnym stôł sã bògatym chłopã. W 1998 pòdpisôł dogôdkã z wëdowizną St. Martin’s Press na kwòtã 4 miliónów dolarów za ksążkã. Niechtërné ksążczi aùtór pùblikowôł pòd tacëwnima miónama Michael Shepherd i Jonathan Ryder. == Dokôzë == === Pòwiescë === *''Spódkowizna Scarlattich'' (''The Scarlatti Inheritance'', 1971) *''Weekend Òstermóna'' (''The Osterman Weekend'', 1972)  *''Matlockòwé Pismiono''  (''The Matlock Paper'', 1973) *''Trevayne'' (1973) *''Rhinemannowô sznërga''  (''The Rhinemann Exchange'', 1974) *''Chlëch Halidonu'' (''The Cry of the Halidon'', 1974) *''Darga do Gandolfo'' (''The Road to Gandolfo'', 1975) *''Miónkòwnicë Gemini'' (''The Gemini Contenders'', 1976) *''Manuskript Chancellora'' (''Chancellor Manuscript'', 1977) Inszi titel: Rãkòpis Chancellora *''Holcroftowô ùgóda'' (''The Holcroft Covenant'', 1978) Inny tytuł: ''Czwiôrtô Rzëszô'' *''Matarese’owi Krãg'' (''The Matarese Circle'', 1979) *''Bourne’owô juwërnota'' (''The Bourne Identity'', 1980) *''Parsifalowô mòzaika'' (''The Parsifal Mosaic'', 1982) *''Pòstãp Akwitanië'' (''The Aquitaine Progression'', 1984) *''Bourne’owô krucjata'' (''The Bourne Supremacy'', 1986) *''Programa Ikar'' (''The'' ''Icarus Agenda'', 1988) - Jinszi titel: ''Kriptonim Ikar'' *''Bourne’owé ultimatum''  (''The Bourne Ultimatum'', 1990)  *''Darga do Omaha'' (''The Road to Omaha'', 1992) *''Ùwidë Skorpiona'' (''The Scorpio Illusion'', 1993)'' *''Strzëżnicë Apokalipsë'' (''Apocalypse Watch'', 1995) *''Matarese'owé òdliczanié'' (''The Matarese Countdown'', 1997) *''Cëgaństwò Prometeusza'' (''The Prometheus Deception'', 2000) === Pòwiescë wëdóné po smiérce === *''Protokół Sigmë'' (''The Sigma Protocol'', 2001) *''Zlécenię Jansóna'' (''The Janson Directive'', 2002) *''Przeniewiérnosc Tristana'' (The Tristan Betrayal, 2003) *''Ostrzega Amblerë'' (The Ambler Warning, 2005) *'' Sztrategiô Bancrofta'' (''The Bancroft Strategy'', 2006) === Pòwiescë nôpisané przez jinszëch ùsôdzców w opiarcù ò zôpisczi Ludluma === *''Programa Hades'' (''The Hades Factor'', 2000, Gayle Lynds) *''Przymierze Kasandry'' (The Cassandra Compact ''2001, Philip Shelby)'' *''Pariżsczi wëbiérk'' (''The Paris Option'', 2002, Gayle Lynds) *''Szifr Altmana'' (''The Altman Code'', 2003, Gayle Lynds) *''Pòmsta Łazarza'' (''The Lazarus Vendetta'', 2004, Patrick Larkin) *''Mòskiewsczi wektór''  (''The Moscow Vector'', 2006, Patrick Larkin) *''Arkticzné Wëdarzenié'' (''The Arctic Event'', 2007, James H. Cobb) *''The Infinity Affair'', 2010, James H. Cobb *''The Ares Decision'', 2011, Kyle Mills === Sequelé pòwiesców Ludluma === *''Spadkòwizna Bourne’a'' (''The Bourne Legacy'', 2004, Eric Van Lustbader). *''Zdrada Bourne'a'' (''The Bourne Betrayal'', 2007, Eric Van Lustbader). *''Sankcjô Bourne’a'' (''The Bourne Sanction'', 2008, Eric Van Lustbader). *''Cëgaństwò Bourne’a'' (''The Bourne Deception'', 2009, Eric Van Lustbader). *''Cél Bourne’a'' (''The Bourne Objective'', 2010, Eric Van Lustbader). *''Panowanié Bourne’a'' (''The Bourne Dominion'', 2011, Eric Van Lustbader). *''Kòniécznosc Bourne’a'' (The Bourne Imperative'', 2012, Eric Van Lustbader). === Filmògrafiô === *''Rhinemannowô sznërga'' (''The Rhinemann Exchange'', 1977, reż. Burt Kennedy) *''Weekend Òstermóna'' (''The Osterman Weekend'', 1983, reż. Sam Peckinpah) *''Holcroftowô ùgóda'' (''The Holcroft Covenant'', 1985, reż. John Frankenheimer *''Bourne’owô juwërnota'' (''The Bourne Identity'' 1988, reż. Roger Young) *''Strzëżnicë Apokalipsë'' (''The Apocalypse Watch'', 1997, reż. Kevin Connor) *''Juwërnota Bourne'a'' (''The Bourne Identity'', 2002, reż. Doug Liman) *''Bourne’owô krucjata'' (''The Bourne Supremacy'', 2004, reż. Paul Greengrass) *''Covert One: The Hades Factor'', 2006, reż. Mick Jackson[[Òbrôzk:Jeremy Renner (7732194510).jpg|mały|Jeremy Renner, aktór]] *''Bourne’owé ultimatum''   (''The Bourne Ultimatum'', 2007, reż. Paul Greengrass *''Spadkòwizna Bourne'a'' (''The Bourne Legacy'', 2012, reż. Tony Gilroy) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170202070455/http://www.ludlumbooks.com/ Ludlum Books – The Fansite Of Robert Ludlum] [[Kategòrëjô:Pisarze]] ps2q4zatxngdubeg7f777xklsggig49 0 10766 217655 196348 2026-10-11T10:50:23Z Terrus38 14026 217655 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Thomas Cole's "The Picnic", Brooklyn Museum IMG 3787.JPG|mały|Piknik]] '''Piknik''' – to je pòpùlarnô w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] fòrma wëpòczinkù na swiżim lëfce na rozłożoni dece. [[Kaszëbi]] mògą tak robic np. nad jezorã abò rzéką òb lato. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Môltëchë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Môltëchë]] 6tw39tp0wruar9stuppvhkrlsawrspb 0 10920 217656 198678 2026-10-11T10:50:39Z Terrus38 14026 217656 wikitext text/x-wiki '''Piotrów dëtk''' – to je òpłata dlô papieża. Czedës òna bëła płaconô do 1555 rokù. Terô òna je płaconô òd 1871 rokù. [[Zjednóné Stanë Americzi]] dôwają wiele ti òpłatë. == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/obolo_spietro/documents/index_fr.htm {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] th544i4beqs8ruzh7rslsgp29n9rivg 0 10943 217614 201886 2026-10-11T10:33:35Z Terrus38 14026 217614 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Ivana Miličević''', (ùr. [[26 łżëkwiata]] [[1974]]) – chòrwackò-amerikańskô aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Miličević, Ivana}} [[Kategòrëjô:Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Chòrwackô]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] s3v1eqv8o3ei01s6i7msyytcapc7kro 0 10950 217609 209147 2026-10-11T10:32:18Z Terrus38 14026 217609 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emilio Estevez Venice 2006 crop.jpg|mały|Emilio Estevez]] '''Emilio Estevez''' (ùr. [[12 maja]] [[1962]]) – je amerikańsczim teatrownikâ. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Estevez, Emilio}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] g4g2vbj2goxtu7d3ha6kvmk9apbqw3z 0 11162 217562 200117 2026-10-11T09:59:11Z Terrus38 14026 217562 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Frãcëszk Òstrowsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Franciszek Ostrowski'', ùr. [[19 lëstopadnika]] [[1880]] rokù w [[Kòscérzna|Kòscérznie]] – ùm. [[4 lëstopadnika]] [[1949]] rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]) – ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1904 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w [[Kòscół Swiãtégò Jozafata|Kòscele Swiãtégò Jozafata]]. Òn òdprawiôł Msze sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]] w Chicagò. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 33–34 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Òstrowsczi Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] jah3mmzjsscn9slh3mw8pd038t53ois 217616 217562 2026-10-11T10:33:58Z Terrus38 14026 217616 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Frãcëszk Òstrowsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Franciszek Ostrowski'', ùr. [[19 lëstopadnika]] [[1880]] rokù w [[Kòscérzna|Kòscérznie]] – ùm. [[4 lëstopadnika]] [[1949]] rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]) – ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1904 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w [[Kòscół Swiãtégò Jozafata|Kòscele Swiãtégò Jozafata]]. Òn òdprawiôł Msze sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]] w Chicagò. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 33–34 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Òstrowsczi Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 2aqm69frz3u9kgur3ukk8ejjcocdtat 0 11335 217657 216493 2026-10-11T10:51:15Z Terrus38 14026 217657 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|miono=Michael Jackson|òbrôzk=Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|fùl miono=Michael Joseph Jackson|data narodzeniégò=[[29 zélnika]] [[1958]]|môl narodzeniégò=[[Gary (Indiana)|Gary]]|data smiercë=[[25 czerwińca]] [[2009]]|môl smiercë=[[Los Angeles]]|przëczëna smiercë=przedôwkòwanié propòfòlu|wark=artista mùzyk, spiéwôrz, tuniôrz, aktór, ùsôdzca, filantrop|nôrodnosc=amerikańskô|wëznanié=[[chrzescëjaństwò]]|małżeństwò=[[Lisa Marie Presley]] (1994-1996), </br>[[Deborah Jeanne Rowe]] (1996-1999)|dzecë=[[Michael Joseph Jackson Jr.]], [[Paris-Michael Katherine Jackson]], [[Prince Michael Jackson II]]|pòdpis=Michael Jackson signature.svg}} '''Michael Joe Jackson''' (ùr. [[29 zélnika]] [[1958]] w [[Gary (Indiana)|Gary]], ùm. [[25 czerwińca]] [[2009]] w [[Los Angeles]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] mùzyk a spiéwôrz mùzyczi pòp, R&B, soul, rock i funk, aùtór tekstów, estradowi artista, tuniôrz, aktór, ùsôdzca i filantrop. Spiéwôł tenorã, dispònowôł głosã o skalë trzech i pół òktawë. Pòzéwóny „królã pòpù”, trzimóny je za jednã òd nôbarżi ikònicznëch pòstacjów swiata kùlture XX stalatégò. Dzãka swòjim mùzycznym wëstãpóm ë telediskóm spòpùlarizowôł charakteristiczné tuńcowé rëchë, jaczé stałë sã jegò rozpòznôwczim céchã. Jegò głos a sztil wpłiwôł na artistów wielnëch mùzycznëch gatënków. Jackson je nôbarżi nôdgrôdzónym artistą w historie pòpùlarny mùzyczi. == Żëcopis == Jackson zaczął wëstãpòwac we wiekù piãc lat. Pòd dozorã rigòristicznégò òjca, Josepha Jacksona, Michael i czwórka jegò starszich bracynów ùtwòrza karno [[The Jackson 5]], jaczé pózni òstało przemionowóné na The Jacksons. Jich nôwikszim szlagróm słëchało ''I Want You Back'' (1969), ''Dancing Machine'' (1973), ''Blame It on the Boogie'' (1978), ''ABC'' (1970), and ''Who's Lovin' You'' (1969). Pierszi solowi albùm Michaela, ''Off the Wall'', òstôł wëpùszczony w 1979 i zajãdrzniôł czile szlagrama, taczima jak ''Don't Stop 'Til You Get Enough'', ''Rock With You'', a ''Off the Wall''. W 1983 wëszedł albùm ''Thriller''. Nawetka pò wicy jak 40 latach, òstôwô nôlepi przedôwającym sã albùmã na swiece a zamikô w se zacht jegò nôwikszich szlagrów, w tim ''Billie Jean''. Za ''Thriller'' zdobéł òsmë [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodów Grammy]]. Michael rëgnął w promòcyjną turã albùmù ze swòjima bracynama mët. Òb nen cząd òdkrił, że cerpi na bielactwò, chòrosc, jakô sprôwia, co tracył melaninã w skórze. W gwësnym sztóce pòniechtërne òbrëmia jegò skórë stałë sã na tëli jasné, co ùżiwanié pòcemniwającégò makijażu ju nie bëło prakticzné – doprowadzëło to do ne, co przëbrôł „biôłi” wëzdrzatk — ta decyzja przëcygnã wiele kriticzi òd pùbliczi a mediów. W dodôwkù z pòwòdu wëbùchù pirotechniczi òb czas nagriwaniô reklamë Pepsi doznôł pòpieczeniów drëdżegò ë trzecégò stãpienia na skórze głowë, dlôte mùszôł brëkòwac przedłużeniów włosów a cziszów. Jegò trzecy solowi albùm, ''Bad'', wëpùszczony òstôł w 1987 i stanowił nôwikszi rozkòlib w jegò kariérze. Stôł sã drëdżim nôlepi przedôwającym sã albùmã wszechczasów a towarzącô mù tura bëła jedną òd nôwikszich czedëkòlwiek. ''Dangerous'', wëdóné trzë lata pózni, bëło téż kòmercyjną zwënégą. Jackson òstôwôł na czëpie swiata mùzyczi przez pònad trzë dekadë, wëdôwającë trzë pòsobné albùmë w 1995, 1997 a 2001. Òb czas swòjich turów pò swiece òdwiedzywôł dzecë w szpitalach a w swòjim żëcym przekôzôł wicy jak 300 milionów dolarów na humanitarné céle. Dzãka charitatiwnym kampanióm a swòjim gwôsnym frańtówkóm (taczim jak ''We Are the World'' ë ''What More Can I Give''), ùdało mù sã zebrac milionë dolarów dlô pòtrzebùjącëch. Do dzysdnia òstôwô nôwikszim filantropã òd wszetczich celebritów{{Pòtrzébny przëpis}}. Na swòji parcelë, Neverland, dze zbùdowôł, midzë jinyma, zoò a park zôbawów, gòscył wielné familie a chòré dzecë. Niechtërne dzecë spãdzywałë z nim całé dnie, nawetka zasypiającë w jegò łóżkù. Jegò dobrziństwò òstało ale zakwestionowóné pò 1993 przez òbskôrżenié ò seksualné wëkòrzëstiwanié dzecy. Pózni wëszło na jôw, co nie bëło dokazów pòcwierdzywającëch òbskôrdżi i że bëłë òne mòtiwòwóné chãcą financowégò zwëskù. Cobë òstawic za sobą nieprzijemné doswiôdczenia jak nôrëchli i ùchilëc sã òd dłudżégò procesu, Jackson zawiarł ùgôdënk na 20 milionów dolarów. Spòwòdowało to negatiwny pòmión westrzód pùbliczny òpinii, jakô ùzna to za próbã ùcëszeniô òfiarë. To dało pòsobné òbskôrżenia. Przez wnet dekadã béł pòd nadzorã FBI z ti przëczënë, ale niżóden dokôz na jegò winã nie òstôł nalazłi. Sąd ùznôł Jacksona niewinnym nëch pòstãpnëch zarzëtów ò seksualné wëkòrzistanié{{Pòtrzébny przëpis}}. W 1994 rokù òżenił sã z [[Lisą Marie Presley]], córką [[Elvis Presley|Elvisa Presleya]], równak zdënk nie béł ùdóny. Rozlezlë sã pò dwùch latach ale pòtikelë sã jesz przez jaczis czas pózni. 14 lëstopadnika 1996 Jackson zdôł sã ze swòją dermatolożką, Deborah Jeanne Rowe, z jaką miôł sëna, Michaela „Prince’a” Josepha (ùr. 1997), i córkã, Paris-Michael Katherine (ùr. 1998), rozlezlë sã równak w 1999 rokù. W 2002 Jacksonowi ùrodzył sã drëdżi syn, Prince „Blankett” Michael, jaczégò ùrodza mù zastãpczô matka, jaczi juwernota nie òsta ùpùblicznionô. 25 czerwińca 2009 rokù zamiarł z pòwòdu przedôwkòwaniô propòfòlu (chtërnégò stosowanié w domôcëch warënkach je zakôzóné) pòdónégò mù przez Conrada Murraya, priwatnégò lékarza Jacksona. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Jackson, Michael}} [[Kategòrëjô:Spiéwôcë|Jackson, Michael]] gaog58cbo0hj722ovi7z4dsxe9sh9gw 0 11340 217612 215991 2026-10-11T10:33:19Z Terrus38 14026 217612 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Frãcëszk Lange''' ({{jãz.|pl}} Franciszek Lange) – (ùr. [[13 gòdnika]] [[1857]] rokù w [[Domôtowò|Domôtowie]] – ùm. [[23 lëpińca]] [[1914]] rokù w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]]) ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1885 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w [[Kòscół Swiãtégò Jozafata|Kòscele Swiãtégò Jozafata]]. Biwało tak, że òn gôdôł przë Mszë sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]] w Chicagò pò kaszëbskù. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, s. 33 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://liturgicalcenter.org/media/parish_pdf/CHI/chi-33.5.pdf s. 4 (pò pòlskù)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lange Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] o5p83fut8jzsxfytqef4jtiuhp7ty3r 217658 217612 2026-10-11T10:51:24Z Terrus38 14026 217658 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Frãcëszk Lange''' ({{jãz.|pl}} Franciszek Lange) – (ùr. [[13 gòdnika]] [[1857]] rokù w [[Domôtowò|Domôtowie]] – ùm. [[23 lëpińca]] [[1914]] rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanë Americzi]]) ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1885 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w [[Kòscół Swiãtégò Jozafata|Kòscele Swiãtégò Jozafata]]. Biwało tak, że òn gôdôł przë Mszë sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]] w Chicagò pò kaszëbskù. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, s. 33 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://liturgicalcenter.org/media/parish_pdf/CHI/chi-33.5.pdf s. 4 (pò pòlskù)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lange Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] o8zgvqkl0lasiln7i4req4o3th5z3nd 0 11466 217659 204265 2026-10-11T10:51:33Z Terrus38 14026 217659 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Neue Hobelbank Niemce 1919 r.jpg|mały|alt=Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919|Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919]] [[Òbrôzk:Snydselbank 25-jierrige troudei bakker Stoker (1979).jpg|mały|Niderlandzkô wersjô Schnitzelbankù spiéwónô na roczëznie]] '''Schnitzelbank''' (znónô czãsto pòd pòzwą '''Hobelbank''') – je to [[Niemcë|niemieckô]] spiéwnô wëliczónka (jigra), czãsto jimprowizowónô, jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë (téż tôflë, kòle, szorëmie) rozmajité òbrôzczi. Znónëch je wiele wersjów ny jigrë, jakô rozkòscérzëła sã òd zôczątkù XIX sta. w wiela [[Eùropa|eùropejsczich]] krajach. ''Schnitzelbank'' spiéwóny béł pò jarmôrkach, gòspòdach, wieselach, òbczas [[pòlterabend|pòlterabentów]] czë roczëznów. Są wersje dlô starszich (z eroticznym pòdtekstã) jak i dlô dzecy (na sztôłt rebùsów). Nie je brëk téż satiricznëch wersjów, jaczé tikają sã spòlëznowëch a pòliticznëch sprawów. Wëliczónka Schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów ''Das ist kurz und das ist lang'' (''To je krótczé, to je dłudżé''). W wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã: ''O, du schöne, o, du schöne, O, du schöne Schnitzelbank'' (''Jakô pësznô, jakô pësznô, jakô pësznô szlizbanka''). Słowò ''Schnitzelbank'' mòże bëc dowòlno zmieniwóné, np.: ''Hobelbank'' (stolarczi stół), ''Knoblauchwurst'' (czosnikòwô wòrzta), ''Paraplü'' (szorëm), ''Wagenrad'' (kòło), ''Gartenhaus'' (ògardnica). W [[Belgiô|Belgie]] i [[Hòlandiô|Hòlandie]] na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą ''Snijdersbank'', we [[Frizjô|Frizje]] jakno ''Sniselbank'', a w skandinawsczich krajach ''En kort en lang''. W pòł. XIX sta. emigrańce z Niemców rozkòscérzëlë piesniã ''Schnitzelbak'' w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów, chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa, a téż wariacjów – jedną z nich pt. ''Must Be Santa'' spiéwô Bòb Dilan. Schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach, np. pò [[Czesczi jãzëk|czeskù]] (''To je krátký, to je dlouhý''), [[Słowacczi jãzëk|słowackù]] (''To je krátke, to je dlhé''), w serbòłużicczim (''Ow, ta dołha kołbasa''), pò wãdżerskù (''A faragószék nótája''), kaszëbskù (''[[Kaszëbsczé nótë]]''), a w pòlsczich gwarach (z [[Warmiô|Warmie]]: ''To jest krótkie, to jest długie''). Niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią. == Przikłôd niemiecczégò tekstu == :''Das ist kurz und das ist lang, :''Und das ist ne Hobelbank.'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne, o, du schöne,'' :''O, du schöne Hobelbank.'' :''Das ist hin, und das ist her,'' :''Und das ist ne Schneiderscher.'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' :''Das ist krumm, und das ist grad,'' :''Und das ist ein Wagenrad.'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne …'' :''Das ist eine Ofengabel,'' :''Und das ist ein Storchenschnabel.'' :''Ofengabel, Storchenschnabel,'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé nótë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|igvuCl3udgU|Jedna z wiela wersjów Schnitzelbank spiéwónô w Zjednónëch Stanach Americzi}} * {{YouTube|pe_-yBigbAw|Hobelbank z Bawarie}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 2bx99qa64kvs39mx0mymufly7qm7jnh 0 11473 217660 199857 2026-10-11T10:51:42Z Terrus38 14026 217660 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sting_in_2018_(cropped).jpg|mały|Sting w 2018]] '''Sting''' (ùr. [[2 rujana]] [[1951]] w Wallsend jakò Gordon Matthew Sumner) – [[Wiolgô Britaniô|britijsczi]] mùzyk, mùltiinstrumentalista, kòmpòzytór i wòkalista. == Żëcopis == === Dzectwò i ùczba === Gordon Matthew Sumner ùrodzył sã w [[Wallsend]], robòtniczi dzélnicë [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] w [[Angliô|Anglii]]. Je nôstarszim z szterëch dzecy małżeństwa Audrey Cowell i Ernesta Sumnera. Mô brata Philipa i téż dwie sostry: Angelę i Anitę. Sumner został wychòwóny w tradicji [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] (jegò starka pòchòdzyła z [[Irlandiô|irlandsczi]] familie). Ùczbã zaczął w katolëcczi spòdlowi szkòle St. Cuthbert's. Pò tim złożëł egzamin wstãpny na Ùniwersytet Warwick w [[Coventry]], żebë sztudérowac anielską filologiã. Sztùdérowôł tam jeden semester i wrócył do Newcastle, gdze przez pół rokù robił na bùdowie. Pózni robił w administracji jakno ùrzãdnik. W latach 1971-1974 chòdzył do szkòły ò profilu pedagogicznym. Pò tim przez dwa lata robił jakno szkólny w rzimskòkatolëcczi spòdlowi szkòle w [[Cramlington]]. == Kariera artisticznô == === Pòczątk === Òd nômłodszëch lat chcôł òstac mùzykańtã. Na pòczątkù spiôwôł z [[dżez]]owama karnama, taczima jak Phoenix Jazzmen, Last Exit czë [[The Newcastle Big Band]]. === Kariera z The Police === W 1977 rokù Sting, [[Stewart Copeland]] i [[Henry Padovani]] usadzëlë w [[Londin]]ie [[rock|rockòwé]] karno [[The Police]]. Karno wëdało czile znónëch albùmów i zdobëło 6 [[Nagroda Grammy|nadgrôd Grammy]] na pòczątkù lat òsmëdzesątëch. Jich òstatny albùm ''Synchronicity'' ùkazôł sã w 1983 rokù. Òd 1986 rokù Sting rozpòczął karierã w pòjedinkã. === Kariera w pòjedinkã === ===== Lata 80. ===== [[Òbrôzk:Raoni and singer Sting.jpg|mały|left|Sting, łżëkwiat 1989]] W séwnikù 1981 roku Sting miôł pierszą prezentacjã w pòjedinkã, na kòncercë dlô [[Amnesty International]]. Zaśpiéwôł tam „Roxanne”, „Message In A Bottle” i téż „I Shall Be Released”. Kòle Stinga bëlë tam téż [[Eric Clapton]], [[Jeff Beck]] czë [[Phil Collins]]. [[Òbrôzk:Sting by Yancho Sabev cropped.jpg|mały|Òb czas kòncertu]] W 1982 rokù wëdôł singiel „Spread a Little Happiness”, chtëren nôlôzł sã w filmie „Brimstone & Treacle”. Swòją pierszą platã wëdôł w 1985 rokù. W 1986 rokù òstôł wëdóny kòncertowi albùm „Bring on the Night”. ===== Lata 90. ===== Pò smiercë swòjegò òjca (1989) Sting w 1991 rokù wëdôł platã ò title „The Soul Cages”. Albùm zdobëł titel platinowi platë w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] <ref name="IFPI"> IFPI: Sting (fiń.). www.ifpi.fi. [dostęp 2010-08-04]</ref>. Drëgą platkã – „Acoustic Live in Newcastle” Sting nagrôł jesénią 1991 rokù, na trase „The Soul Cages Tour”. [[Òbrôzk:Sting und das Bundesjugendorchester.jpg|mały]] === Aktorskô kariera === W 1978 pòjawił sã, do grëpë z nôleżnikama karna [[Sex Pistols]], w filmie ''Chto ùszmitnął Bambi?'' (''Who Killed Bambi?''). Film nie òstôł równak ukòńczóny. Òficjalnô tej Sting pierszi rôz pòkôzôł sã w filmie ''[[Quadrophenia (film)|Quadrophenia]]'' [[Franc Roddam|Franca Roddama]]. Nôwôżniészô rola Stinga to pòstac Feyda-Rauthy w filmie science fiction [[David Lynch|Davida Lyncha]], pt. ''[[Diuna (film)|Diuna]]'' (1984). Pòtemù zôgrôł w filmie Franca Roddama, '''The Bride'' (1985) <ref name="IFPI"></ref>. Wëstãpił téż w dramace ''Giulia e Giulia'' (1987) [[Peter Del Monte|Petera Del Monte]] i téż pòjawił sã w filmie ''The Adventures of Baron Munchausen'' (1988) [[Terry Gilliam|Terry’ego Gilliama]]. W 1995 rokù wëstãpił w ''The Grotesque''/''Gentlemen Don't Eat Poets'' [[John-Paul Davidson|Johna-Paula Davidsona]]. Sting wëstãpiwôł téż w [[Telewizjô|telewizyjnëch]] produkcjach (''Captain Planet and the Planeteers'', ''[[Simpsonowie|Simpsonach]]'' i ''[[Ally McBeal]]''). == Sprawë priwatné == W latach 1976–1984 béł chłopã aktórki [[Frances Tomelty]]. W 1992 pòslëbił [[Trudie Styler]] – aktórkã i producentkã filmową. Jich nômłodsza córka, Eliot Sumner, téż je spiéwôczką, a sën (z Frances Tomelty), Joe Sumner, je liderã karna [[Fiction Plane]]. == Kalãdôrz == * 1979: ''Quadrophenia'' – jakò Ace Face * 1980: ''Radio On'' – jakò „Tylko jak Eddie” * 1981: ''Artemis 81'' – jakò Helith * 1981: ''Urgh! A Music War'' – jakò Sting (basysta i wòkalista [[The Police]]) * 1982: ''Brimstone & Treacle'' – jakò Martin Taylor * 1984: ''Diuna'' – jakò Feyd-Rautha Harkonnen * 1985: ''The Bride'' – jakò baron Charles Frankenstein * 1987: ''Giulia e Giulia'' – jakò Daniel Osler * 1988: ''The Adventures of Baron Munchausen'' – jako Herojiczny Òficéra * 1988: ''Stormy Monday'' – jakò Finney * 1990-1992: ''Captain Planet and the Planeteers'' – jakò Zarm (dubbing) * 1993: ''Peter and the Wolf: A Prokofiev Fantasy'' – jakò brawãdnik * 1995: 'The Grotesque''/''Gentlemen Don't Eat Poets'' – jakò Fledge * 1995: ''Plenty'' – jakò Mick * 1998: ''Lock, Stock and Two Smoking Barrels'' – jakò JD * 2003: ''Everest: The Mountain at the Millennium, Vol. 1'' jako prowadzący * 2007: ''''Bee Movie'' – jakò òn sóm (dubbing) * 2009: ''Brüno'' jakò „Gòłąbk Pòkòju” * 2016: ''Zoolander 2'' – jakò òn sóm == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] au4xmttua4z3basnj9ess0trtn3xqnv 0 11652 217613 217287 2026-10-11T10:33:34Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié 217613 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = المملكة المغربية <br> ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ |miono = Królestwò Marokańsczé |miono-genitiw = Maroka |fana = Flag of Morocco.svg |herb = Coat_of_arms_of_Morocco.svg |na karce = LocationMorocco striped2.png |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = Rabat |fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna = 716,550 |procent-wòdë = |lëdztwò = 37 387 585 | rok = 2018 |dëtk = Marokańsczi dirham | kòd dëtka = MAD |czasowô cona = +1 |swiãto = 18 lëstopadnika, 30 lëpińca |himn =‏النشيد الشريف<br> (al-Nashid al-Sharif)<br> (Piesń Szarifów) <center>[[File:National Anthem of Morocco.ogg]]</center> |kòd = MA |Internet = .ma |telefón = +212 |Mònarcha = Muhammad VI |Premiéra = Aziz Achannusz |aùtowi kòd=MA|mòtto=‏الله، الوطن، الملك‎<br> [Allāh, al Waţan, al Malik]<br>(Bóg, Tatczëzna, Król)|data ùsôdzenia=2 strëmiannika 1956|kònstitucjô=Kònstitucjô z 2011<ref>''[https://web.archive.org/web/20200603120540/https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/09/Maroko_pol_010115.pdf Konstytucja Maroka]'', Wydawnictwo Sejmowe, 29 lëpińca 2011 [dost. 2020-06-30] [zarchiwizowane z [https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/09/Maroko_pol_010115.pdf adresù] 2020-06-03]. </ref>}} '''Marokò''' – państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Rabat]]. Greńczë z [[Algeriô|Algerią]], [[Szpańskô|Szpańską]], [[Zôpadnô Sahara|Zôpadny Saharą]]<ref name=":1" /> (nëuznoném państwã, chtëre greńczë z [[Maùretaniô|Maùretanią]]). == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w nordowi Africe, grańczi z nôrdã Atlanticczégò Òceanu ë Strzódzemnégò Mòrza, midze Algerią Maùretanią. === Wiéchrzëzna === * całownô: 716,550 km² * wiéchrzëzna lądu: 716,300 km² * wiéchrzëzna wòdów: 250 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 3,523.5 km * państwa, z jaczima mô grańce: Algeriô 1,941 km; Maùretaniô 1,564 km; Szpańskô Ceuta 8 km ë Szpańskô Melilla 10.5 km === Brzegòwô liniô === 2,945 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi na nordze, sëlniejszi bënë kraju; na pôłniu cepłi, sëchi, piôszczësti; deszcz je tu rzôdczi, zëmne prądë znôd mòrza wëwòłëją mgłã ë rosã. === Ùsztôłcenié terenu === Górzësti nôrdowi brzég (Górë Rif) ë wnãtrzé (Atlasowé Górë) òbtoczone wiôldżima płaskowëżama z midzegórnëma dolënama, a płodne brzégowe pòlanë; pôłniã je w wikszosci niskô, płaskô pùstinia z wiôlgą òbéńdą skałowatich abò piôszczestich wiéchrzëzniów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 909 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -59 m. n.r.m. (Sabcha Tah) * nôwëższi czëp: 4,165 m. n.r.m. (Dżabal Tubkal) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 67.5% (w tim 17.5% òrnëch gruńtów) * lasë: 11.5% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 36,738,229 (w 2022), razã z lëdztwa Zôpadny Saharë. === Etniczné karna === Arabsko-berbersczi lëdze 99%, jinsi 1%. === Jãzëczi === Arabsczi (òficjalny), Berbersczé jãzëczi (Tamazight (òficjalny), tashelhiyt, Tarifit), Frcësczi (czãsto jãzëk biznesù, rządu ë diplomacje). === Religijné karna === [[Islam|Mùzelmanie]] 99% (państwowô religiô; prakticznie kôżdi sùnnita, <0,1% szyicë), zaòstali 1% (w tim chrzescëjanowie, żëdzë ë bahaicë) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 64.6% (w 2022) * wikszé miesczé òstrzódczi: Casablanca - 3.840 milionów, Rabat (stolëca) 1.932 milionów, Fez - 1.267 milionów, Tanger - 1.238 milionów, Marakesz - 1.277 milionów, Agadir - 960,000 (2022) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Marokańsczé Królestwò (ar. ‏المملكة المغربية‎, Al-Mamlaka al-Maghribijja) * pòliticzny system: kònstitucyjnô mònarchiô * stolëca: Rabat * czasowô cona: UTC +1, UTC+0 (òbczas Ramadanu) * państwowé swiãto: 18 lëstopadnika (swiãto samòstójnotë)<ref>[https://www.morocco.com/about-morocco/public-holidays/ Morocco Official, Public and National Holidays] Morocco.com [2025-08-31]</ref>, 30 lëpińca (swiãto króla)<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Maroko;4169097.html Maroko] Encyklopedia PWN [2025-08-31]</ref> * nôrodny himn: „‏النشيد الشريف‎” (Piesń Szarifów) === Wëkònôwczô władza === * król Muhammad VI (òd 30 lëpińca 1999) * premiéra Fatima az-Zahra al-Mansuri (òd 29 séwnika 2026) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Jizba Reprezentantów (ar. trb. Majlis al-Nuwab; 395 nôleżników na piãclatną kadencjã) i Jizba Rôdców (ar. trb. Majlis al-Mustacharine; 120 nôleżników na szescolatną kadencjã). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Map_of_Morocco_from_CIA_World_Factbook.png|Karta Maroka Òbrôzk:Morocco Topography.png|Topografiô Maroka Òbrôzk:Population density of Morocco regions.png|Gãstosc zalëdzeniô w Marokò </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20221202191738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/ Morocco] The World Factbook [2025-08-31] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] fz3jq0mqsl2c9d41ewp5lrvpn8cdexv 0 11653 217409 211388 2026-10-10T12:14:03Z Iketsi 3254 Galeriô 217409 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref>| rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = +213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algeriô''' abò '''Algerskô''' – stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algierë]]. Algeriô je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Tadrart01.JPG| Òbrôzk:Nº 3 HAÏK.jpg| Òbrôzk:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg| Òbrôzk:Le chamelier.jpg| Òbrôzk:Les Aiguades.jpg| Òbrôzk:Algeria Topography.png| Òbrôzk:Kabylie-neige.jpg| Òbrôzk:NOTRE DAME D'AFRIQUE.ALGER.jpg| Òbrôzk:Couscous (Algérie, lieu exact non précisé).jpg| Òbrôzk:Tombeau de la Chrétienne.JPG| Òbrôzk:-تيناكاشاكير- الحضيرة الوطنية لطاسيلي الهقار - تامنراست - الجزائر.jpg| Òbrôzk:Algerians in traditional costumes.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] 7s43eq16vy1rx15c0hls2a7yq5uvzrq 10 11685 217481 216524 2026-10-10T21:10:13Z Terrus38 14026 217481 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#B0C4DE" align="center" | [[Państwò|Państwa]] i teritoria w [[Nordowô_Amerika|Nordowi]], Westrzédny i [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] |- | align="left" style="font-size: 100%" style="background:#B0E0E6" | '''[[Nordowô Amerika]]''' | [[Kanada]] | [[Zjednóné Stanë Americzi]] | [[Grenlandiô]] | [[Bermudë]] ([[Wiôlgô Britaniô]]) | [[Saint-Pierre ë Miquelon]] ([[Francjô]]) |- | align="left" style="font-size: 100%" | '''Westrzédnô Amerika''' | [[Belize]] | [[Gwatemala]] | [[Honduras]] | [[Kòstarika]] | [[Meksyk]] | [[Nikaragùa]] | [[Panama]] | [[Salwadór]] |- | align="left" style="font-size: 90%" style="background:#B0E0E6" | '''Karajibë''' | [[Antigùa i Barbùda]] | [[Bahamë]] | [[Barbados]] | [[Dóminika]] | [[Dóminikańskô Repùblika]] | [[Grenada]] | [[Hajiti]] | [[Jamajka]] | [[Kùba]] | [[Pòrtorikò]] ([[USA]]) | [[Saint Kitts i Nevis]] | [[Saint Lucia]] | [[Saint Vincent i Grenadinë]] |- | align="left" style="font-size: 100%" | '''[[Pôłniowô Amerika]]''' | [[Argentina]] | [[Bòliwiô]] | [[Brazylskô|Brazyliô]] | [[Chile]] | [[Ekwador|Ekwadór]] | [[Gùjana]] | [[Kòlumbiô]] | [[Paragwaj]] | [[Peru]] | [[Surinam]] | [[Trinidad ë Tobagò]] | [[Ùrugwaj]] | [[Wenezuelskô|Wenezuela]] |- | align="center" colspan="2" style="background:#B0E0E6" | <small> '''Zanôléżné teritoria:''' | [[Francjô]]: [[Gwadelupa]], [[Martinika]], [[Saint-Martin]]| [[Niderlandë]]: [[Aruba]], [[Bonaire]], [[Curaçao]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]], [[Sint Maarten]] | [[Wiôlgô Britaniô]]: [[Anguilla]], [[Britijsczé Dzewiczé Òstrowë|B. Dzewiczé Òstrowë]], [[Kajmanë]], [[Montserrat]] | USA: [[Dzewiczé Òstrowë Zjednónëch Stanów|Dzewiczé Òstrowë]] </small> |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Pôłniowô_Amerika| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô_Amerika| ]] </noinclude> mepwgbkb0exlu8vmuoin0ip81lez3wr 0 11686 217661 212433 2026-10-11T10:51:50Z Terrus38 14026 217661 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kalaallit Nunaat |miono = Grenlandiô |miono-genitiw = Grenlandie |fana = Flag of Greenland.svg |herb = Coat of arms of Greenland.svg |na karce = LocationGreenland.svg |mòtto = |jãzëk = grenlandzczi |stolëca = Nuuk |fòrma państwa = [[mònarchiô]] |wiéchrzëzna = 2.166.086 |procent-wòdë = 81.7 |lëdztwò = 55.877 |rok = 2018 |dëtk = duńskô kòróna | kòd dëtka = DKK |czasowô cona = +0 do +4 |swiãto = [[21 czerwińca]] |himn = Nunarput utoqqarsuanngoravit <center>[[File:Nunarput.ogg]]</center> |- = - |kòd = GL, GRL |Internet = .gl |telefón = +299|Mònarcha=[[Fridrik X]]|Premiéra=Jens-Frederik Nielsen|Prezydeńt=Julie Præst Wilche }} '''Grenlandiô''' ({{jãz.|kl}} ''Kalaallit Nunaat'' &#x5B;kalaːɬːitnʉnaːt&#x5D;, {{jãz.|da}} ''Grønland'' &#x5B;ˈkʁɶnˌlænˀ&#x5D;) – [[Aùtonomicznô administracyjnô jednostka|aùtonomiczné teritorium]] [[Królestwò Duńsczi|Królestwa Duńsczi]]<ref>''[https://denmark.dk/people-and-culture/greenland "Greenland: The world's largest island"].'' Minysterstwò Bùtnowëch Sprawów Duńsczi. [https://web.archive.org/web/20231220232126/https://denmark.dk/people-and-culture/greenland Zarchiw]. 20.12.2023. </ref><ref>[https://ec.europa.eu/europeaid/countries/greenland_en "Greenland".] ''International Cooperation and Development''. Eùropejskô Kòmisjô, 3.06.2013 r. [https://web.archive.org/web/20140916135422/https://ec.europa.eu/europeaid/countries/greenland_en Zarchiw]. 16.09.2014 r. </ref> a nôwikszi òd trzech partów (dwa pòòstałé partë to włôscëwô [[Duńskô]] a [[Farersczé Òstrowë]]) królestwa pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Òbëwatele Grenlandie są òbëwatelama Duńsczi. Są tej òbëwatelama [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], nimò że sama Grenlandiô nie je dzélã EÙ. Je to nôwikszi òstrów swiata ë leżi midzë [[Arkticzny Òcean|Arkticznym]] a [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]], na pòrénk òd Kanadijsczégò Arkticznégò Archipelagù. Na distansu 1,2 kilometra dzeli grańcã na [[Hans (òstrów)|òstrowie Hans]] z Kanadą. Stolëcą a nôwikszim gardã Grenlandie je Nuùk<ref name="worldfactbook">[https://web.archive.org/web/20210109162939/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ "Greenland"]. ''The World Factbook''. CIA. [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ Zarchiw]. 9.01.2021 r.</ref>. [[Kaffeklubben (òstrów)|Òstrów Kaffeklubben]] niedalek nordowégò sztrądu je nôbarżi wësenionym na nordã pónktã sëchégò lądu. Pòd wzglãdã gòspòdarczi, Grenlandiô je ùzależnionô òd òpatrzeniô a domòcë z Duńsczi, chtërno wënosëło strzédno 5,4 miliarda kòrónów (€724 million) roczno w cządze 2019–2023, skłôdającë sã na wicy jak 20% [[Krajewi produkt brutto|KPB]] ne teritorium<ref>[https://www.financialmirror.com/2025/01/20/pressure-on-greenland-for-more-danish-aid-u-s-presence/ "Pressure on Greenland for more Danish aid, U.S. presence"]. ''Financial Mirror''. 20.01.2025 r. Przëstãp z 13.01.2026 r.</ref>. == Historiô == Grenlandiô geògraficzno leżi w Nordowi Americe, bëła ale pòliticzno a kùlturowò sparłãczonô z [[Norweskô|Królestwã Norwesczi]] òd 986 do wczasnégò XV stalatégò. Òd XVIII wiekù, pò pòwstanim pòspólnégò [[Królestwò Duńsczi a Norwesczi|Królestwa Duńsczi ë Norwesczi]] a założenim sedlëszcza Nuùk, Grenlandiô zaczã bëc parłãczonô z Duńską.<ref name="Brown2000">Brown, Dale Mackenzie (28.02.2000 r.) [https://web.archive.org/web/20110111090459/http://www.archaeology.org/online/features/greenland/ "The Fate of Greenland's Vikings"]. ''Archaeology''. Archaeological Institute of America. [https://archive.archaeology.org/online/features/greenland/ Zarchiw]. 11.01.2011 r.</ref> Grenlandiô bëła cządowò zamieszkiwónô conômni przez òstatné 4500 lat przez arkticzné lëdë, jaczich przódkòwie migrowelë tam z terenów dzysdniowi Kanadë<ref name="natmus">[https://web.archive.org/web/20131207035806/http://natmus.dk/forsknings-og-formidlingsafdelingen/etnografisk-samling/sila-arctic-centre/prehistory-of-greenland/saqqaq/ "Saqqaq-kulturen kronologi"]. Nôrodné Mùzeùm Duńsczi. [http://natmus.dk/forsknings-og-formidlingsafdelingen/etnografisk-samling/sila-arctic-centre/prehistory-of-greenland/saqqaq/ Zarchiw]. 7.12.2013 r.</ref><ref>Saillard J, Forster P, Lynnerup N, Bandelt HJ, Nørby S (2000). "mtDNA variation among Greenland Eskimos: the edge of the Beringian expansion". ''American Journal of Human Genetics''. '''67'''(3): 718–26. doi:10.1086/303038. ISSN&nbsp;0002-9297. PMC&nbsp;1287530. PMID&nbsp;10924403.</ref>. Norwesczi Wikingòwie zasedlëlë niezamieszkóny pôłniowi dzél Grenlandie w X wiekù (pò zasedlenim [[Islandiô|Islandie]]), a jichny òtrokòwie żëlë na òstrowie jaż do kùńca XV stalatégò. Prawie w tim czasu [[Pòrtugalskô|Pòrtugalczicë]] próbòwelë nalezc nordowi tur do [[Azjô|Azje]], co doprowadzëło do pòwstaniô nôwczasniészich kôrtów sztrądu òstrowù. W XVII wiekù, duńskò-norwesczi òdkriwcë zôs doprzëszlë do Grenlandie, dze doznalë sã, co jich dôwné sedlëszcza òpùstoszałë a znowa permanentno sã tam òsedlëlë. Czej w 1814 rokù [[Duńskô]] a [[Norweskô]] sã rozdzelëłë, Grenlandiô òsta przekôzónô duńsczi kòrónie. Kònstitucjô Duńsczi z 1953 rokù skùńczëła z kòlonijnym sztatusã Grenlandie, włączającë jã dëcht do duńsczégò państwa. W referendum w sprawie samòrządnoscë Grenlandie z 1978 rokù Daniô zagwësniła Grenlandie aùtonomiã. W referendum z 2008 rokù Grenlandczicë zawelowelë za przeniesenim dzéla kómpetencjów z duńsczégò na grenlandzczi parlament.<ref name="Greenland In Figures 2012">''Greenland in Figures 2012''. Grønlands Statistik. ISBN&nbsp;<bdi>978-87-986787-6-2</bdi>. ISSN&nbsp;1602-5709.</ref> Dzysdnia duńskô wëszëzna zachòwùje kòntrolã nad òbëwatelstwã, mònetarną pòlitiką, bezpiekã a bùtnowima sprawama. Grenlandiô je òsoblëwie wôżnô strategiczno dlô Duńsczi, [[NATO]] a [[Eùropejskô Ùniô|ÙE]] przez wzgląd na bòkadosc mineralnëch sërowinów zataconëch na òstrowie pòd wiôrsztą pòmale topniejącégò (za sprawą zmianów klimatu) lodu. Òd 2025 rokù [[Zjednóné Stanë Americzi]] zaczãłë grozëc aneksją Grenlandie, co wëwòłało [[Grenlandzczi krizys|krizys]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/chca-amerikanie-wzyc-n2204492</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/nieszmaczn-szprt-n2209272</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/raprt-miszznow-n1503197</ref>. == Lëdztwò == Wikszosc mieszkańców Grenlandie to [[Inujicë]]<ref>Mcghee, Robert (3.04.2015 r.) [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/thule-culture/ "Thule Culture"]. ''Canadian Encyclopedia''. Historica Canada. [https://web.archive.org/web/20151120045928/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/thule-culture/ Zarchiw]. 20.11.2015 r. </ref>. Pòpùlacjô je skùpionô przédno na zudwestowim sztrądze, na co cësk mają klimaticzné a geògraficzné dzejniczi – néga wëspë je rzôdkò zamieszkónô. Grenlandiô je spòlëznowò progresywnô, tak jak i metropòlitalnô Duńskô; edukacjô a służba zdrowiégò są darmôk, a prawa LGBT+ na Grenlandie słëchają jednym òd nôszerszich na swiece<ref>https://mojestrone.com/artykul/premirka-dunsczi-przeprosla-n2043755</ref>. 67% sztrómù pòchôdô z òdnôwialny energie, przédno wòdny energie<ref>[https://nukissiorfiit.gl/da/Produkter/Vedvarende-energi "Vedvarende energi"]. Nukissiorfiit. [https://web.archive.org/web/20240610113257/https://nukissiorfiit.gl/da/Produkter/Vedvarende-energi Zarchiw]. 10.06.2024 r.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Topographic map of Greenland bedrock.jpg|Topografiô Grenlandie Òbrôzk:Upernavik first day in class 2007-08-14 2.jpg|Dzecë w [[Szkòła|szkòle]] Òbrôzk:Uummannaq-football-game.jpg|[[Bala]] na Grenlandie Òbrôzk:20190626 Harbor 0308 (48480740237).jpg|[[Sermiligaaq]], jedna òd wicy jak 60 òsadów na Grenlandie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Duńskô]] * [[Kanada]] * [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/midznrodn-latawiszcze-n1820997 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grenlandiô| ]] ok752ksf22ggk2iipx7wlnvfi58m5l1 0 11741 217611 208749 2026-10-11T10:32:54Z Terrus38 14026 217611 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Blanche Krbechek.jpg|mały|Blanche Krbechek]] '''Blanche Krbechek''' (ùr. [[1 rujana]] 1937 rokù w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] – ùm. [[11 lëstopadnika]] 2020 rokù) – bëła dzejôrką w stowôrze Kashubian Association of North America, chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny dolmaczënk z kaszëbsczégò na angelsczi np. Hieronima Derdowsczégò: ''Kaszubes at Vienna'' (Kaszëbë pod Widnem) ''translated from the Kaszubian by B. Krbechek and'' Stanisław Frymark. Jich je téż m. jin. dolmaczënk na angelsczi [[Anna Łajming|Anë Łajming]] ''Czterolistna koniczyna'' – ''The four leafed clover'' (2011). Òna mùzykòwała i biwała na Kaszëbach, a bëła wëprzédnionô za swòją robòtã np. medalã „Zasłużony Kùlturze Gloria Artis”. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 186 – 187. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/2045 ''Blanche Krbechek''] * [https://zsbrusy.pl/n,gosc-z-minnesoty-w-kaszubskim-lo ''Gość z Minnesoty w Kaszubskim LO''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Krbechek Blanche}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Tłomôcze]] 4jh8jqlvri1dv4am45aka868t7ec1wz 0 11929 217555 201119 2026-10-11T09:51:45Z Terrus38 14026 217555 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Aùtonomicznô Repùblika Krim ([[Ùkrajina]])|miono=Автономна Республіка Крим </br> Автономная Республика Крым </br>Qirim Muhtar Cumhuriyeti| miono-genitiw=Aùtonomiczny Repùbliczi Krim|mòtto=Процветание в единстве|jãzëk=[[rusczi jãzëk]], [[ùkrajińsczi jãzëk]], [[krimskòtatarsczi jãzëk]]|Internet=cr.ua, crimea.ua|stolëca=Symferopòl|na karce=Crimea (orthographic projection).svg|fòrma państwa=aùtonomicznô repùblika|himn=Нивы и горы твои волшебны, родина|fana=Flag of Crimea.svg|herb=Emblem of Crimea.svg|lëdztwò=1 967 119|rok=2014|wiéchrzëzna=26 081}} '''Aùtonomicznô Repùblika Krim''' ([[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr.]] Автономна Республіка Крим, [[Rusczi jãzëk|rus.]] Автономная Республика Крым, krim. Qırım Muhtar Cumhuriyeti) – aùtonomicznô repùblika w skłôdze [[Ùkrajina|Ùkrajinë]]. Wiéchrzëzna – 26 081 km². Òd 2014 ji teritorium je òkùpòwóné przez [[Ruskô Federacjô|Ruskã]]. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] * [[Ùkrajina]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krim]] 54fb862iizcz890m2lrtis19xcrnni4 0 11958 217487 216857 2026-10-10T21:13:11Z Terrus38 14026 217487 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk|farwa=000066|iso1=ro|jãzëk=rumùńsczi|znankównik=Rumùńskô|kòd=ro|sil=RUM|iso3=ron|iso2=rum/ron|agencëjô=Academia Română|farba=ffffff|kraj, òbénda2=[[Rumùńskô]], [[Mòłdawskô]], [[Nadedniestrzé]] (jakò mòłdawsczi), Wojwodina ([[Serbiô]])|alfabét=[[Łacyńsczi alfabét|łacyńsczi]], (cërëlicô jakò mòłdawsczi)|rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[romańsczé jãzëczi]] ** [[pòrénkòwòromańsczé jãzëczi]] ***'''Rumùńsczi jãzëk'''|môl=-|lëczba=kòl 24 milionów|kraj, òbénda1=[[Rumùńskô]], [[Mòłdawskô]], [[Madżarskô]], [[Ùkrajina]] ë jinsze|apartne miono=limba română|znankòwnik2=rumùńsczégò}} '''Rumùńsczi jãzëk''' ({{jãz.|ro}} ''limba română,'' ['limba ro’mɨnə]) – romańsczi jãzëk ùżiwôny przez 24 mln lëdzë 17,25 mln w [[Rumùńskô]], kòl 2,7 mln w [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]], [[Szpańskô]] (kòl 2 mln), [[Italskô|Jitalskô]] (kòl 800 tys.), kòl 200 tës. w [[Izrael|Izraelu]], kòl 100 tës. w [[Serbiô|Serbjô]] ë kòl 400 tës. w [[Ùkrajina|Ùkrajinié]]. Do zôpisu tégò jãzëka ùżiwôna bëła cërëlicô do 1860, a dzys je łacyńsczi alfabét (w [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]] cërëlicô bëła do 1989, a w [[Nadedniestrzé|Nadedniestrzim]] (de iure Mòłdawskô) do dzys. W rumùńsczim je wiele słów słowiańsczich, np.: ''da'' (jo), ''ceas'' (gòdzina, òd słowa ''czas''), ''război'' (wòjna, òd {{jãz.|xpsi}} słowa ''*orzbojь''), ''nevastă'' (białka, {{jãz.|xpsi}} *nevěsta), ''duh'' (dëch, {{jãz.|xpsi}} *duxъ). Dzys slawizmë to 14% słów rumùńsczégò, le w XIX w. bëło jich pònôd 50%. Òd XIX w. rumùńsczi bëł reromanizowny, czëli rëmôjownié niromańsczich słów i zastãpòwanié jich romańsczimi słowami. [[Òbrôzk:Idioma_rumano.PNG|mały|Bëtnota rumùńsczégò]] W [[Kaszëbë|Kaszëbskô]] nie mòżnô studiowac rumùńsczéj filologji, le mòżnô w [[Pòlskô|Pòlsce]] w [[Poznań|Pòznaniù]] i [[Krakòwò|Krakòwié]]. == Geograficznô pòzycjonowanié == [[Òbrôzk:Knowledge_Romanian_Eastern_EU.png|mały|Znajemnota rumùńsczégò w [[Eùropejskô Ùniô|EÙ]], [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]], [[Tëreckô|Tërcjô]] ë Wojwodinié]] === Rumùńskô === Wedle konstytucji [[Rumùńskô|Rumùsczi]] z 1991, rumùńsczi je ùrzãdnym jãzëkã w krôju. === Mòłdawskô === Òd 2013 ùrzãdnym jãzëka je rumùńsczi w latach 1992-2013 bëł to rumùńsczi mionowany mòłdawsczi, a do 1989 mòłdawsczi bëł zôpisëwôny cërëlicą ë tak je do dzys w niéùznôwónym [[Nadedniestrzé|Nadedniestrzim]]. === Wojwodina === Artikel 6 sztatutu Aùtonomicznégò Regionu Wojwodini mówi, że ùrzãdnymi jãzëkama regionu są [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]], [[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]], [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]], rumùńsczi ë [[Rusyńsczi jãzëk|rusyńsczi]]. W spisënku z 2002 1,5% lëdzë w Wojwodinié wëbralo rumùńsczi za rôdną mòwã. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Francësczi jãzëk]] * [[Katalońsczi jãzëk]] * [[Italsczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi]] 2013xza5p39nqibu0et3uafx9fcijpn 0 12053 217662 214272 2026-10-11T10:52:40Z Terrus38 14026 217662 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô|miono=Neòbùrbóńskô Rësznota|òriginalné miono=Movimento Neoborbonico|logo=Logo del Movimento Neoborbonico.png|krôj={{Państwò pòdôwczi KÒS}} <ref>de facto dzél [[Italskô|Jitalië]]</ref>|skrócënk=MN|przédnik=Gennaro de Crescenzo|ùsôdztwò=7 strëmiannika 1993|adrésa=Via Napoli n.57- 80040 -Volla(NA)|deja=[[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]], samòstójnota [[Pôłnié(Jitaliô)|Pôłniégò]], [[regionalëzna]],|farwë={{Legéńda|#0000FF|mòdró}} {{Legéńda|white|biéló}}|jinternetowô starna=https://www.neoborbonici.com/}} '''Neòburbòńskô Rësznota''' ({{jãz.|it}} ''Movimento Neoburbonico'') – kùlturnô rësznota ùsôdzônô w 1993 rokù w [[Neapól|Neapòlu]], jaczi célã je rozkòscérzanié kùltùrni érbë pôłniowi [[Italskô|Jitalië]], a téż òdroda Królestwa Òbòjga Sycylië. == Deja == Neòbùrbòńczicë są mònarchisticzną, tradicjonalëstëczną i reakcijną rësznotą. Są òni wiôldżima procëmnikama [[Risorgimento]], przëkònującë,że bëło òno dlô [[Pôłnié (Jitaliô)|Pôłniégò]] katastrofą, mdącë przëczeną jegò gòspòdarczi rujinë (za sprawą rozkradzeniégò neapòlsczich i sycylijsczich zakłôdów i dëtków przez Piemòntczików),ùpôdkù jegò znaczenkù i ùpòkòrzeniégò Neapòlczików i Sycylijczików. <ref>Dlôczë më jesmë Neòbùrbòńską Rësznotą?-http://www.legitymizm.org/ruch-neoburbonski ({{jãz.|pl}})</ref>Jich spòdlowim célã je òdwrócenié skùtków Risorgimento, òdrodzenié [[Królestwò Òbòjga Sycyliów|Królestwa Òbòjga Sycyliów]] i restauracjã panôwnictwa sycylijsczi lënië Bùrbònów. Stoją òni mët na gruńcë apartnotë Neapòlczików i Sycylijczików òd Italczików i mają starã ò rozkòscérzanié neapòlsczi i sycylijsczi swiądë i juwernotë, a téż neapòlsczégò i sycylijsczégò jãzëka<ref name=":0">Historiô Rësznotë- https://www.neoborbonici.com/storia-del-movimento/ ({{jãz.|it}})</ref>. == Dzejnota == 7 strëmiannika 1993 rokù w Borgo Marinaro mia plac pierwszô akcjô rësznotë, jaką bëłë kòntròbchòdë przecygniãcégò do Królestwa Òbòjga Sycylië Czerwònich Kòszlów Giuseppe Garibaldiégò. Òbczas nich znóny runita Riccardo Pazzaglia zaprezentowôł òficjalny himn Rësznotë, ùsôdzóny na melodiã himnù KÒS<ref name=":0" />. Òd tegò czasu neòbùrbòńczicë pòdjimają rozmajité spòlëznowi i kùlturné dzejania. Òrganizëją òni ùpamiãtnieniô wôrtnich wëdarzeniów z historië KÒS i sycylijsczi lënië Bùrbònów, taczich jak ùpôdk twiérdzów w Gaetce i Messinu, smiérc òstôtnégò panëjącégò króla Òbòjga Sycyliów Francëszka II,czë dzejnota sanfedistów i brigantów. Biôtkùją òni procëm atakom na Pôłnié, Neapòlczików,czë Sycylijczików w pùblëcznim rëmie,a téż fónkcjonerującim pòwszechno łżóm na témã KÒS, Risorgimento, czë Garibaldégò. Neòbùrbonczicë zajimają sã mët składaniém wniosków ò rëmniãcé geògraficznëch pòzwów nadónych na tczã Risorgimento, czë lëdzy z nim sparłãczónëch, òsoblëwò w dôwnim KÒS (jak Plac Garibaldégò w Neapòlu). Zajimają sã mët rozkòscérzaniém wiedzë ò zbrodniach i kradilstwach, jaczich dokònałë garibaldistowsczé òddzélë i sabaùdzkô dinastiô, jakô rządzëła Królestwã Jitalië. W 1999 rokù jich dossier òstôło wësłóné przez nich do Eùropejsczégò Tribùnału Lëdzczich Prawów w Sztrasbùrgù. Z pòdjimiznë neòbùrbónsczich dzejôrzów w gòdnikù 2008 rokù òsta ùsôdzônô Reprezentacjô Królestwa Òbòjga Sycyliów w Fùtbòlu, jakô je nôlëżnikã NF Board i CONiFA. == Delegacje == Neòbùrbòńskô Rësznota je òrganizacjowo pòdzélónô na tpzw. delegacje. Nôwëższim stãpniã delegacjë je nôdjintententurô,jaczi pòdlégają jintententurë. Są téż jintendentùrë,jaczi nie pòdlégają pòd niżôdnô nôdjintendenturã. Hewò je spisënk wszëtczich delegacjów z jich przédnikama<ref>Delegacje-https://www.neoborbonici.com/delegazioni/<nowiki/>({{jãz.|it}})</ref>: === Delegacje na òbéndze KÒS === * '''Nadintendentura Apùlië''' (''Sovrintendenza per le Puglie)'' – Pino Marino ** Intendentura Kapitanatù (''Intendenza di Capitanata)'' – Giuseppe Quatrucchi ** Intendentura Lecce ''(Intendenza di Lecce)'' – Roberto Perrone i Claudia Quatra Goloss * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza per le Calabrie)'' – Pasquale Zavaglia ** Intendentura Cosenzë ''(Intendenza di Cosenza)'' – Giampiero Tiano ** ''Intendentura Reggio Calabria (Intendenza di Reggio Calabria)'' – Antonio Porcaro ** ''Intendentura Catanzaro (Intendenza di Catanzaro'')- Cinzia Lamberti i Gianluca Bellacoscia * '''Generalnô Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza generale per la Sycylia)'' – comm. Antonio di Janni ** ''Intendentura Messinë (Intendenza di Messina)'' – Salvatore Serio ** ''Intendentura Caltanisset (Intendenza di Caltanissetta)'' – Michele Lauricella * '''Nadintendentura Mòlizjë''' ''(Sovrintendenza per il Molise)'' – Paolo Corsi i Giovanni Francario * '''Nadintendentura Bazilikat''ë'''''<nowiki/> ''(Sovrintendenza per la Basilicata)'' – Antonio Boccia ** ''Intendentura Potenzë (Intendente per Potenza)'' – Renato Chiarelli * '''Intendentura Benewentù''' ''(Intendenza di Benevento)'' – Ubaldo Sterlicchio * '''Intendentura Ksãżystwa Ultrë''' ''(Sovrintendenza Principato Ultra)'', Avellino-Fernando Bianco * '''Nadintendentura Zemië Lavoro''' ''(Sovrintendenza Terra di Lavoro)'', Caserta-Vincenzo Coronato ** ''Intendentura Casertë (Intendenza di Caserta)'' – Paolo Schiano * '''Nadintendentura Ksążystwa Citrë''' ''(Sovrintendenza Principato Citra)'' – Don Alessandro de Vita * '''Nadintendentura Neapòlsczich Òstrowów''' ''(Sovrintendenza Isole Napoletane)'' – Massimo Sparnelli * '''Nadintendentura Amalfië, Majorië i Sorentinsczégò Półòstrowù''''' (Sovrintendenza Amalfi, Maiori e Penisola Sorrentina)'' – Francesco De Crescenzo * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza Area Vesuviana)'' – Ciro Di Giacomo ** ''Intendentura Portici (Intendenza di Portici)'' – Emilio Caserta (kòòrdinatóra młodzëznë) ** ''Intendentura Boscoreale (Intendenza di Boscoreale)'' – Marisa Monaco ** ''Intendentura Pomigliano (Intendenza di Pomigliano)'' – Giuseppe Giunto === Delegacje w jinszëch jitalsczich krajach === * '''Nadintendentura Emilië i Romanië''''' (Sovrintendenza per l’Emilia Romagna)'' – Gennaro Pisco (Romaniô: Tiziana Coda) * '''Nadintendentura Lacjum''''' (Sovrintendenza per il Lazio)'' – Arturo Cannavacciuolo e Augusto Santaniello ** ''Intendentura Area Sabina (Intendenza Area Sabina)'' – Sara Maria Solomita * '''Nadintendentura Latinsczi''''' (Sovrintendenza per la Provincia di Latina)'' – Giampalo Costa * '''Nadintendentura Wenecczi''''' (Sovrintendenza per il Veneto)'' – Francesco Guarino * '''Nadintendentura Ligùrië''' ''(Sovrintendenza per la Liguria)'' – Alessandro Caradolfo * '''Nadintendentura Toskanië''' ''(Sovrintendenza per la Toscana)'' – Manfredi Adamo === Delegacje bùten KÒS i Jitalië === * '''Nadintendentura [[Brazyliô|Brazylie]]''' ''(Sovrintendenza per il Brasile)'' – Paolo Fiore * '''Nadintendentura [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]]''' ''(Sovrintendenza per gli Stati Uniti)'' – Mario de Vivo * '''Nadintendentura [[Argentina|Argentinsczi]]''' ''(Sovrintendenza per l'Argentina)'' – Antonio Atteo * '''Nadintendentura [[Aùstraliô|Aùstralie]]''' (Sovrintendenza per l'Australia) – Lucio Praino * '''Nadintendentura [[Pòlskô|Pòlsczi]]''' (Sovrintendenza per la Polonia) – Adriano Novello * '''Nadintendentura [[Francëjô|Francësczi]]''' (Sovrintendenza per la Francia) – Sabina Coda * '''Nadintendentura [[Fińskô|Fińsczi]]''' (Sovrintendenza per la Finlandia) – Bruno Marone == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] [[Kategòrëjô:Italskô]] kmjym0zetkjinbv9m2egsw8x7bm380y 0 12232 217663 209880 2026-10-11T10:52:50Z Terrus38 14026 217663 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=bp Bernat Tissier de Mallerais|òriginalné miono=bp Bernard Tissier de Mallerais|titel=pòmòcniczi biskùp FSSPX|òbrôzk=Bernard Tissier de Mallerais - Lourdes 2008.jpg|òpisënk òbrôzka=bp Bernat Tissier de Mallerais (2008)|mòtto=Pax Christi Regis<br>({{jãz.|la}}) Mir Christusa Króla|céch=Blason Bernard Tissier de Mallerais.svg|òpisënk céchù=Hérb bp Bernata Tissiera de Mallerais|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}} <br> Christianitas|data nôrodzeniégò=14 séwnika 1945|data nôrôdzeniégò=14 séwnika 1945|môl nôrodzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|môl nôrôdzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|data smiercë=8 rujana 2024|môl smiercë=[[Sion]], [[Walezjô]], <br> {{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}}|lëżnosc smiercë=czaszkòwô pãkłota|môl spòczinkù=[[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône]]|nôrôdnota=frãcëskô|1. fónkcjô=pòmòcniczi biskùp Bractwa Kapłańsczégò sw. Piusa X|1. fónkcjô cząd=30 czerwińca 1988- 8 rujana 2024|2. fónkcjô=przédny sekretéra FSSPX|2. fónkcjô cząd=1984–1996|3. fónkcjô=réktóra Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w Ecône|3. fónkcjô cząd=1979–1983|wëznanié=rzimskòkatolëcczé (tradicjonalëzna)|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X]]|prezbitérat=29 czerwińca 1975|biskùpskô kònsekracjô=30 czerwińca 1988|pòdpis=Signature-of-Bishop-Tissier-de-Mallerais.svg}} '''bp Bernat Tissier de Mallerais,''' ({{jãz.|fr}} ''Bernard Tissier de Mallerais''; ùr. 14 séwnika 1945 w [[Sallenches]], ùm. 8 rujana 2024 w [[Sion|Sionie]]<ref name=":0">[https://news.fsspx.pl/2024/10/zmarl-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Bp Bernat Tissier de Mallerais je ùmiarti], news.fsspx.pl, ({{jãz.|pl}}) 2024-10-08 [przëstãp 2024-10-28].</ref><ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btissdm.html bp Bernat Tissier de Mallerais FSSPX], catholic-hierarchy.org,({{jãz.|en}}), [przëstãp 2024-10-28]</ref>) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]] w latach 1988–2024. == Żëcé == === Chùtné żëcé i pòsłëga === Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w [[Sallenches]] w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting.<ref name=":1">ks. Filip Lovey FSSPX:[https://news.fsspx.pl/2024/10/in-memoriam-biskup-bernard-tissier-de-mallerais/ In memoriam:Biskùp Bernat Tissier de Mallerais] , news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2024-10-18 [przëstãp 2024-10-28]</ref> Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z [[Biologijô|biologië]], òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X]] w [[Szwajcarskô|szwajcarsczim]] [[Frébùrg/Fribourg|Frébùrgù]], dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]], [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]],<ref>Pierszé zéńdzenié Bernata Tissiera de Mallerais z arcëbiskùpã Léfebrã mia plac ju w 1967 rokù w jegò parisczim biórze, czej nen béł przédnim pòdwëższim [[Swiãtodëchòwô Gromada|Swiãtodëchòwi Gromadë]]. Bernat,jakno młodi bëniel, sznëkrowôł za kapłańską fórmacją wòlną òd pòsobòrowich fëlënków, a arcëbiskùpa zabédowôł mù spòwiédnik, ks. Łukôsz Léfebr (niekrewny z arcëbiskùpã). Tedë równak pòzdrzészi ùsôdzca [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|FSSPX]] ni mógł mù pòmóc, tej Bernat żdżôł dwa lata, cygnąc dali biologiczné sztudia.</ref><ref>[https://news.fsspx.pl/2020/04/oddani-strazniczce-wiary-wywiad-z-bp-bernardem-tissier-de-mallerais/ Òddóni Charwatnicë Wiérë- wëdowiédzô z bp Bernatã Tissierã de Mallerais], news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]], 2020-04-17, [przëstãp 2024-10-28]</ref>jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w [[Ecône]]. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979–1983, jakno réktóra. === Biskùpiô pòsłëga === W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z [[Bp Alfónks de Gallatera|ks. Alfònksã Gallaterą]],[[Bp Bernat Fellaj|ks. Bernatã Fellajã]] i [[Bp Riszôrd Williamsón|ks. Riszardã Williamsonã]] (dzys [[Katolëckô Ùdornô Rësznota|bùten FSSPX]]), ks. Tissier [[Ekôńsczé kònsekracje|òstôł kònsekrowany na biskùpa]] bez [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]] i przédnégò pòdwëższégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja]] [[Bp Antón de Castro Majer|bp Antóna de Castro Majera]]. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô<ref>Pòdlë [[Apòstolskô Stolëca|Apòstolsczi Stolëcë]].</ref> 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w [[Zjednóné Stanë Americzi|ZKA]] Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni [[Bp Antón de Castro Mayer|biskùpa Castro Mayera]] na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|FSSJV]] [[Bp Liciniùsz Rangel|ks. Liciniùsz Rangel]].<ref name=":1" /><ref>JE [[bp Liciniùsz Rangel]]: Biskùp dlô Tradicjë w diecezjë Campos, Zawsze Wierni,nr 23, 1998-08-07, s. 36 (mòżna òbôczëc [https://web.archive.org/web/20240523120628/https://gdynia.fsspx.pl/1998/08/01/je-bp-licinio-rangel-biskup-dla-tradycji-w-diecezji-campos/ tuwò])</ref> Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã. === Smiérc === 28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi.<ref>[https://news.fsspx.pl/2024/10/intencja-modlitewna-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Mòdlëtewnô jintencjô- bp Bernat Tissier de Mallerais], news.fsspx.pl, 2024-10-02, [przëstãp 2024-10-29]</ref> Òstôł òn przewiozłi do [[Sion|sionsczi]] bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł.<ref name=":0" /> Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône]], dze pò òdprawióny bez [[Bp Alfónks de Gallatera|bp Alfònksa de Gallaterã]] mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa [[Abp Marcél Léfebr|abp Léfebra]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biskùpi]] hf1lqkorqc3b0iupdi8kmk0qea0dibp 217665 217663 2026-10-11T10:53:36Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Bp Bernat Tissier de Mallerais]] do [[Bernard Tissier de Mallerais]] 217663 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=bp Bernat Tissier de Mallerais|òriginalné miono=bp Bernard Tissier de Mallerais|titel=pòmòcniczi biskùp FSSPX|òbrôzk=Bernard Tissier de Mallerais - Lourdes 2008.jpg|òpisënk òbrôzka=bp Bernat Tissier de Mallerais (2008)|mòtto=Pax Christi Regis<br>({{jãz.|la}}) Mir Christusa Króla|céch=Blason Bernard Tissier de Mallerais.svg|òpisënk céchù=Hérb bp Bernata Tissiera de Mallerais|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}} <br> Christianitas|data nôrodzeniégò=14 séwnika 1945|data nôrôdzeniégò=14 séwnika 1945|môl nôrodzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|môl nôrôdzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|data smiercë=8 rujana 2024|môl smiercë=[[Sion]], [[Walezjô]], <br> {{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}}|lëżnosc smiercë=czaszkòwô pãkłota|môl spòczinkù=[[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône]]|nôrôdnota=frãcëskô|1. fónkcjô=pòmòcniczi biskùp Bractwa Kapłańsczégò sw. Piusa X|1. fónkcjô cząd=30 czerwińca 1988- 8 rujana 2024|2. fónkcjô=przédny sekretéra FSSPX|2. fónkcjô cząd=1984–1996|3. fónkcjô=réktóra Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w Ecône|3. fónkcjô cząd=1979–1983|wëznanié=rzimskòkatolëcczé (tradicjonalëzna)|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X]]|prezbitérat=29 czerwińca 1975|biskùpskô kònsekracjô=30 czerwińca 1988|pòdpis=Signature-of-Bishop-Tissier-de-Mallerais.svg}} '''bp Bernat Tissier de Mallerais,''' ({{jãz.|fr}} ''Bernard Tissier de Mallerais''; ùr. 14 séwnika 1945 w [[Sallenches]], ùm. 8 rujana 2024 w [[Sion|Sionie]]<ref name=":0">[https://news.fsspx.pl/2024/10/zmarl-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Bp Bernat Tissier de Mallerais je ùmiarti], news.fsspx.pl, ({{jãz.|pl}}) 2024-10-08 [przëstãp 2024-10-28].</ref><ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btissdm.html bp Bernat Tissier de Mallerais FSSPX], catholic-hierarchy.org,({{jãz.|en}}), [przëstãp 2024-10-28]</ref>) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]] w latach 1988–2024. == Żëcé == === Chùtné żëcé i pòsłëga === Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w [[Sallenches]] w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting.<ref name=":1">ks. Filip Lovey FSSPX:[https://news.fsspx.pl/2024/10/in-memoriam-biskup-bernard-tissier-de-mallerais/ In memoriam:Biskùp Bernat Tissier de Mallerais] , news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2024-10-18 [przëstãp 2024-10-28]</ref> Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z [[Biologijô|biologië]], òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X]] w [[Szwajcarskô|szwajcarsczim]] [[Frébùrg/Fribourg|Frébùrgù]], dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]], [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]],<ref>Pierszé zéńdzenié Bernata Tissiera de Mallerais z arcëbiskùpã Léfebrã mia plac ju w 1967 rokù w jegò parisczim biórze, czej nen béł przédnim pòdwëższim [[Swiãtodëchòwô Gromada|Swiãtodëchòwi Gromadë]]. Bernat,jakno młodi bëniel, sznëkrowôł za kapłańską fórmacją wòlną òd pòsobòrowich fëlënków, a arcëbiskùpa zabédowôł mù spòwiédnik, ks. Łukôsz Léfebr (niekrewny z arcëbiskùpã). Tedë równak pòzdrzészi ùsôdzca [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|FSSPX]] ni mógł mù pòmóc, tej Bernat żdżôł dwa lata, cygnąc dali biologiczné sztudia.</ref><ref>[https://news.fsspx.pl/2020/04/oddani-strazniczce-wiary-wywiad-z-bp-bernardem-tissier-de-mallerais/ Òddóni Charwatnicë Wiérë- wëdowiédzô z bp Bernatã Tissierã de Mallerais], news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]], 2020-04-17, [przëstãp 2024-10-28]</ref>jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w [[Ecône]]. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979–1983, jakno réktóra. === Biskùpiô pòsłëga === W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z [[Bp Alfónks de Gallatera|ks. Alfònksã Gallaterą]],[[Bp Bernat Fellaj|ks. Bernatã Fellajã]] i [[Bp Riszôrd Williamsón|ks. Riszardã Williamsonã]] (dzys [[Katolëckô Ùdornô Rësznota|bùten FSSPX]]), ks. Tissier [[Ekôńsczé kònsekracje|òstôł kònsekrowany na biskùpa]] bez [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]] i przédnégò pòdwëższégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja]] [[Bp Antón de Castro Majer|bp Antóna de Castro Majera]]. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô<ref>Pòdlë [[Apòstolskô Stolëca|Apòstolsczi Stolëcë]].</ref> 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w [[Zjednóné Stanë Americzi|ZKA]] Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni [[Bp Antón de Castro Mayer|biskùpa Castro Mayera]] na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|FSSJV]] [[Bp Liciniùsz Rangel|ks. Liciniùsz Rangel]].<ref name=":1" /><ref>JE [[bp Liciniùsz Rangel]]: Biskùp dlô Tradicjë w diecezjë Campos, Zawsze Wierni,nr 23, 1998-08-07, s. 36 (mòżna òbôczëc [https://web.archive.org/web/20240523120628/https://gdynia.fsspx.pl/1998/08/01/je-bp-licinio-rangel-biskup-dla-tradycji-w-diecezji-campos/ tuwò])</ref> Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã. === Smiérc === 28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi.<ref>[https://news.fsspx.pl/2024/10/intencja-modlitewna-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Mòdlëtewnô jintencjô- bp Bernat Tissier de Mallerais], news.fsspx.pl, 2024-10-02, [przëstãp 2024-10-29]</ref> Òstôł òn przewiozłi do [[Sion|sionsczi]] bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł.<ref name=":0" /> Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône]], dze pò òdprawióny bez [[Bp Alfónks de Gallatera|bp Alfònksa de Gallaterã]] mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa [[Abp Marcél Léfebr|abp Léfebra]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biskùpi]] hf1lqkorqc3b0iupdi8kmk0qea0dibp 0 12290 217664 215380 2026-10-11T10:53:00Z Terrus38 14026 217664 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk|miono=Lana Del Rey|pòdpis=Lana Del Rey signature.svg|starna www=https://lanadelrey.com/|data ùrodzeniô=21 czerwińca 1985 (41 lat stôrô)|mùzyczné ôrtë=Alternatiwny pòp, barokòwi pòp, òniriczny pòp, rock|gwôsné miono=Elizabeth Woolridge Grant|môl ùrodzeniô=[[Nowi Jork]], [[Zjednóné Stanë Americzi]]|jinstrumentë=Wòkal|lata dzejaniô=òd 2005|wëtwórnia=5 Points Records, Stranger Records, Polydor Records, Interscope Records|òbrôzk=Lana Del Rey at Wembley 2025.jpg|òpisënk=Lana Del Rey na sztadionie Wembley, 2025|pseudonim=Lana Del Rey, Lana Rey Del Mar, Lizzy Grant, Sparkle Jump Rope Queen, May Jailer}} '''Lana Del Rey''', pròw. '''Elizabeth Woolridge Grant''' (ùr. 21 czerwińca 1985 r. w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]])<ref>Bibby Sowray. [https://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey Who’s who Lana Del Rey]. „Vogue”, 2012-02-10. Cytat: Born in New York in 1986, her birth name is Elizabeth Woolridge Grant. She was raised in Lake Placid, a quiet village outside of New York State. Aged 15, she was sent to boarding school in Connecticut, before moving to New York City when she was 18 to study metaphysics at Fordham University(...). She decided to rebrand herself as Lana Del Rey and in October 2011, she signed a joint record deal with Interscope Records and Polydor. (...) Video Games accumulated in excess of 20 million YouTube views in its first 5 months of upload. On October 24th 2011, it was announced that Del Rey had won the Q award for „Next Big Thing” (...). She has described her unique look – auburn hair in Veronica Lake waves, full lips and permanently artistic talons – as „Gangster Nancy Sinatra” (...)..</ref> je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańską]] spiéwôrką, kòmpòzytórką, pòetką i aùtorką tekstów frantówków. Ji artisticzny pseùdonim je sparłãczenim miona hollywoodzczi gwiôzdë [[Lana Turner|Lanë Turner]] i pòzwë mòdelu aùtoła – [[Fòrd Del Rey|Fòrda Del Rey]].<ref>Joe Robinson, [http://diffuser.fm/lana-del-rey-facts/ 18 Facts You Probably Didn’t Know About Lana Del Rey]</ref> Ji sztil znankùje sã szlachòwnoscą do kinowi mùzyczi, jaczi towarzi lirycznô eksploracjô melanchòlie, przemòcë czë romansu. Dodôwkòwò wplôtô w to nawiązania do pòpkùlturë, a òsoblewò [[Amerikana|Amerikanë]] – przedmiotów, czë zbiérków artefaktów òdnoszącëch sã do amerikańsczi kùlturowi spôdkòwiznë z lat 50. i 60. XX wiekù. Przez mùzycznëch kritików czasã zwónô je "gangsterską Nancy Sinatrą<ref>[http://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate] – Vulture. NY Mag, 2011-09-21. [dostęp 2011-09-27]. Cytat: Lana Del Rey, the 24-year-old indie sensation billed to the world – or music bloggers – as the „gangster Nancy Sinatra,” (...). ({{jãz.|en}}).</ref>". == Żëcopis == === Młodosc === Elizabeth Woolridge Grant ùrodzëła sã 21 czerwica 1985 rokù na nowòjorsczim Manhattanie<ref>Sowray, Bibby (February 10, 2012). [https://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey "Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts"]. Vogue. [https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey Archiwizowòné z oryginału] 3 rujana 2012. Retrieved June 20, 2012</ref> w rodzënie [[Katolëcczi Kòscół|katolëków]]<ref>[https://web.archive.org/web/20161006095622/http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 "Celebrities who are practising Catholics or were raised in the church"]. Newsday. April 10, 2016. Archived from the original on October 6, 2016. Retrieved April 10, 2017.</ref> szkòckò-anielsczégò pòchòdzeniô<ref>[https://web.archive.org/web/20221204183531/https://celticlifeintl.com/ultra-lana/ "Ultra Lana"]. Celtic Life International. August 22, 2014. Archived from the original on December 4, 2022. "Drawn to Scotland by her ex-boyfriend Barrie-James O'Neill (lead singer of indie band Kassidy) coupled with her Scottish/Anglo ancestry"</ref>. Ji òjc Robert England Grant Jr. béł copywriterã w Grey Global Group – firmie zajmùjący sã marketingã, a nënka Patricia Ann Grant (z dodomù Hill) robiła jakò account executive w tim samim môlu<ref>[https://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html "Robert England Grant Jr. Marries Patricia Ann Hill"]. The New York Times. June 13, 1982. Archived from the original on February 2, 2015. Retrieved December 4, 2014</ref>. Elizabeth mô młodszé rodzeństwò – Caroline i Charlie'gò<ref>Zupkus, Lauren (October 8, 2014). [https://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html "Meet Chuck Grant, Lana Del Rey's Equally Gorgeous And Talented Sister"]. The Huffington Post. Archived from the original on October 18, 2014. Retrieved October 26, 2017.</ref>. Sztërë lata pò ji nôrodzënach, Grantowie przecygnãlë ze swòją trójką dzecy do Lake Placid w stanie Nowi Jork. W Lake Placid ji òjc robił w stolarsczi firmie, pò czim przebranżowił sã w inwestowanié w domenë<ref>Hiatt, Brian (January 9, 2014). [https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/ "Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow"]. Rolling Stone.</ref>, timczasã ji nënka robiła jakò szkòlnô<ref>Tranter, Kirsten (May 10, 2014). [https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html "Lolita in the 'hood"]. The Sydney Morning Herald. </ref>. W tim placu Elizabeth chòdzëła do katolëcczi, spòdleczny szkòłe St. Anges School<ref>Giannini, Melissa (November 28, 2013). [https://web.archive.org/web/20131203120905/http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon "National Anthem"]. Nylon. </ref> i zaczãła spiewac w kòscelnym chòrze, gdze pełniła rolã [[Kantór|kantórczi]]. Òd wczasnëch nôscelatnëch lat miała jiwrë z alkòholã, w wiekù 15 lat òsta wësłónô do Kent School – episkòpalny szkòłë z internatã, co miało bëc ji òdwëkã<ref>Bibby Sowray. [https://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey "Who’s who Lana Del Rey."] „Vogue”,</ref>. Czej bëła 19 lat stôrô przëcygła do Nowégò Jorkù, w célu rozpòczãcô filozoficznëch sztudiów. == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === * ''Lana Del Rey (2010)'' * ''Born to Die'' (2012) * ''Ultraviolence'' (2014) * ''Honeymoon'' (2015) * ''Lust for Life'' (2017) * ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) * ''Chemtrails over the Country Club'' (2021) * ''Blue Banisters'' (2021) * ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' (2023) * ''Stove'' (nadchòdzący) * Albùm bez titlã (nadchòdzący) === Epczi === * ''Kill Kill'' (2008) * ''Lana Del Rey'' (2012) * Paradise (2012) === Single === * ''Video Games'' * ''Born to die'' * ''Blue Jeans'' * ''Summertime Sandess'' (2012) * ''National Anthem (''2012) * ''Ride'' (2012) * ''Dark Paradise'' (2013) * Young and Beautiful (2013) * Once Upon a Dream (2014) * West Coast (2014) * Shades of Cool (2014) * Ultraviolence (2014) * Brooklyn Baby (2014) == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lana del Rey @ Bowery Ballroom.jpg|2011 Òbrôzk:Lana Del Rey in Seattle, March 2012.jpg|2012 Òbrôzk:Lana Del Rey at KROQ Weenie Roast 2017 (cropped).jpg|2017 Òbrôzk:Lana Del Rey @ Grammy Museum 10 13 2019 (49311023203) (2).jpg|2019 Òbrôzk:LanaDRPrimavera310524 (32 of 147) (53765476960) (cropped).jpg|mały|2024 Òbrôzk:LanaWembley030725-89 (cropped).jpg|2025 </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Mùzycë]] 1k3khjzgal2lnsebf8nez96bswzhdad 10 12293 217576 206605 2026-10-11T10:06:42Z Terrus38 14026 217576 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstraliô|Aùstralii]] i [[Òceaniô|Oceanie]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstraliô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralii i Oceanie:''' [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]: [[Hawaje]] | [[Indonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Òstrow Wiôlgònocny]], [[Sala y Gómez]] | [[Japóńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstraliô i Òceaniô| ]] </noinclude> l0mptgmxl1kkblhj1c7ovnlhdo5tw1w 217577 217576 2026-10-11T10:07:12Z Terrus38 14026 217577 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstraliô|Aùstralii]] i [[Òceaniô|Oceanie]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstraliô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralii i Oceanie:''' [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]: [[Hawaje]] | [[Indonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Jastrowi Òstrów]], [[Sala y Gómez]] | [[Japóńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstraliô i Òceaniô| ]] </noinclude> t4rppnu83yeii0l7r62u87fggfuiddy 0 12310 217549 212172 2026-10-11T06:29:58Z Iketsi 3254 Galeriô 217549 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti|miono=Tëreckô Repùblika Nordowégò Cypru|fana=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|herb=Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|miono-genitiw=cyprijsczi|na karce=Northern Cyprus in its region (de-facto).svg|jãzëk=[[Tërecczi jãzëk|tërecczi]]|stolëca=Nordowô Nikosiô|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3355|rok=2021|lëdztwò=390,745|dëtk=lira|czasowô cona=2|himn=Istiklâl Marsi|kòd dëtka=₺|Internet=.tr|telefón=90 392|swiãto=15 lëstopadnika|kòd=TR|mòtto=|procent-wòdë=|Prezydeńt=Tufan Erhürman|Premiéra=Ünal Üstel|Mònarcha=}} '''Nordowi Cyper''' je nëuznonëm państwã na òstrowie w [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnim Mòrzu]] midzë [[Azjô|Azją]] i [[Eùropa|Eùropą]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250831015248/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 CYPR PÓŁNOCNY] Encyklopedia Interia [2025-08-28]. [zarchiwizowane z [https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 tegò adresu] (2025-08-31)].</ref>. Ùznelë go blós [[Tëreckô]]<ref name=":0" /><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17217956 Cyprus country profile] [2023-04-07] BBC News [2025-08-28]</ref>. [[15 lëstopadnika]] 1983 r. Nordowi Cyper obznôjmił samòstójnotã<ref>[https://mfa.gov.ct.tr/cyprus-negotiation-process/historical-background/ Historical Perspective] Ministry of Foreign Affairs (Turkish Republic of Northern Cyprus) [2025-08-28]</ref>. Zajmuje òbéńdã o wiéchrzëznë 3355 km&#xB2;, lëdztwò w 2021 bëło 390,745 mieszkańców<ref>''[https://web.archive.org/web/20251117025358/http://turkicstates.org/en/observers-detail/observers-xc Observers Detail | Türk Devletleri Teşkilatı]'', „Organizations of Turkic States” [dost. 2026-08-01] [zarchiwizowane z [https://turkicstates.org/en/observers-detail/observers-xc adresu] 2025-11-17] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>, (króm tégò òk. 20 tës. wòjarzë tërecczich i 80 tës. wnożników z Anatolie), nôwikszą religiją je islam<ref name=":0" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Nicosia 01-2017 img17 View from Shacolas Tower.jpg| Òbrôzk:Kyrenia 01-2017 img04 view from castle bastion.jpg| Òbrôzk:Cyprus donkeys, Karpaz, Northern Cyprus.jpg| Òbrôzk:Arabahmet Mosque, Nicosia, Cyprus 03.jpg| Òbrôzk:Children in North Nicosia.jpg| Òbrôzk:Un patrouille in bufferzone.jpg| Òbrôzk:Beware of crossing people sign (North Cyprus).JPG| Òbrôzk:Elderly Man outside Lala Mustafa Pasa Camil - Former Cathedral of Agios Nikolaos - Magusa (Famagusta) - Turkish Republic of Northern Cyprus (28016577793).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 3nx4co7tziw4xfnvmz7eie0j0ccmyle 0 12321 217643 217304 2026-10-11T10:45:33Z Terrus38 14026 217643 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|òbrôzk=Milei y León XIV (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Papiéż Léón XIV, òb czas pòtkaniégò z prezydentã [[Argentina|Argentinë]] [[Javier Milei|Javierã Mileiã]]|titel=Papiéż|môl smiercë=|data smiercë=|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=8 maja 2025|kardinalskô kreacjô=30 séwnika 2023|titlowi kòscół=sw Móniczi|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=Katolëcczi Kòscół|jinkardinacjô=Agùstianie|biskùpskô kònsekracjô=12 gòdnika 2014|biskùpskô nominacjô=3 lëstopadnika 2014|prezbitérat=19 czerwińca 1982|diakònat=10 séwnika 1981|klôsztórné zdënczi=29 zélnika 1981|pòntifikat=8 maja 2025|mòtto=In Illo uno unum<br>W Nim jednym më jesmë jedno|céch=Insigne Leonis XIV.svg|miono=Léón XIV|òriginalné miono=Robert Francis Prevost|pòdpis=Official signature of Pope Leo XIV.svg|data nôrodzeniégò=[[14 séwnika]] [[1955]]|môl nôrodzeniégò=[[Chicagò]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]}} '''Léón XIV''' ({{jãz.|la}} ''Leo PP. XIV'', {{jãz.|it}} ''Leone XIV''; pò richtoscë '''Robert Francis Prevost''' '''OSA'''; ùr. [[14 séwnika]] [[1955]] w [[Chicagò]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) – amerikańsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Agùstianowie|agùstión]], [[Kanoniczné prawo|doktór kanonicznégò prawa]], 267. [[papiéż]], 9. suweren Watikańsczégò Państwa i prefekt [[Dikasteriô ds. Ewanielizacje|Dikasterie ds. Ewanielizacje]] òd [[8 maja]] 2025. To je pierszi papiéż z [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónych Stanów Americzi]]<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/new-pope-conclave-day-two-05-08-25 May 8, 2025 Leo XIV elected as first American pope] CNN [2025-08-31]</ref> i pierszi z Nordowi Americzi. Nôleżi do zôkònu agùstianów. Òd [[26 zélnika]] 2015 béł biskùpã [[Chiclayo]] w [[Peru]], dze dzejôł jakno misjónôrz. 30 séwnika 2023 òstôł [[Kardinôł|kardinałã]]<ref>[https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-05/biography-of-robert-francis-prevost-pope-leo-xiv.html Biography of Pope Leo XIV, born Robert Francis Prevost] </ref>. Je wëbróny pò smiercë papieża [[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszka]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope Leo XIV childhood home 2.jpg|Rodzynny dodóm Roberta Prevosta Òbrôzk:Secretary Rubio Attends Papal Inauguration Mass (54527604174).jpg|Léón XIV òbe swojã inaùgùracyjną mszã Òbrôzk:Pope Leo XIV Travels.svg|Krajé òdwiedzoné przez Léòna XIV Òbrôzk:Map of visits to Pope Leo XIV 20250604.png| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Piotrów dëtk]] * [[Pòpielnô Strzoda]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Watikan]] |col2= === Papiéże === {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/jezyk-kaszubski-nie-istnieje-burza-po-slowach-publicysty-kaszubi-odpowiadaja-mocnym-oswiadczeniem-po-wizycie-tuska-u-papieza/ar/c1p2-28991765 * https://mojestrone.com/artykul/papiz-lon-z-americzi-n1599770 * https://mojestrone.com/artykul/sztrid-papieza-z-amerikansczim-n2260133 * https://mojestrone.com/artykul/piersz-encyklika-papieza-n2298983 * {{YouTube|v=d1QlpMV1lMo|tit=Sztatus kaszëbsczégò zagrożony?}} * https://koscierzyna.naszemiasto.pl/jezyk-kaszubski-nie-istnieje-burza-po-slowach-publicysty-kaszubi-odpowiadaja-mocnym-oswiadczeniem-po-wizycie-tuska-u-papieza/ar/c1p2-28991765 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] lnjbvh654wiw5tap669k34q5nt28vk4 0 12361 217411 208715 2026-10-10T12:22:42Z Iketsi 3254 Galeriô 217411 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sudanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sudanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity<br>Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowoSudanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=+211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS }} '''Pôłniowi Sudan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] ({{jãz.|en}}).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sudan|Sudanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sudan|Sudanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ ''South Sudan''] The World Factbook [dost. 2025-11-23] ({{jãz.|en}}).</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km²<ref name=":0" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 242.jpg| Òbrôzk:Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-23, DD 37.jpg| Òbrôzk:Playing in the Nuba mountains.jpg| Òbrôzk:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 123.jpg| Òbrôzk:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 130.jpg| Òbrôzk:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-23, DD 52.jpg| Òbrôzk:Generals of South Sudan.jpg| Òbrôzk:Malakal-zentrum.jpg| Òbrôzk:Oil processing facility in South Sudan, 2012.jpg| Òbrôzk:Folklore Arts of E.African nomads 61.jpg| Òbrôzk:Village in South Sudan.jpg| Òbrôzk:A South Sudanese girl at independence festivities (5926735716).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Sudan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] m3kgmyf8ryhzeribnazt2yxprxrydrb 0 12364 217410 214104 2026-10-10T12:17:55Z Iketsi 3254 Galeriô 217410 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=République Centrafricaine|miono=Repùblika Westrzédnoafrikańskô|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], [[sango jãzëk|sango]]|stolëca=Bangi|fòrma państwa=repùblika|fana=Flag of the Central African Republic.svg|miono-genitiw=Repùbliki Westrzédnoafrikański|herb=Coat of arms of the Central African Republic.svg|mòtto=Unité, Dignité, Travail<br>Jednosc, Gòdnosc, Prôcô|wiéchrzëzna=622 984|kòd dëtka=CFA|dëtk=CFAńsczi frank|czasowô cona=+1|himn=La Renaissance<br>(Òdrodzenié)|kòd=CF|swiãto=1 godnika|Internet=.cf|telefón=236|na karce=Location Central African Republic AU Africa.svg|rok=2017|lëdztwò=4 983 000|Prezydeńt=Faustin-Archange Touadéra|Premiéra=Félix Moloua |aùtowi kòd=RCA|data ùsôdzenia=13 zélnika 1960}} '''Repùblika Westrzédnoafrikańskô''' ({{jãz.|fr}} République centrafricaine) je państwã w centralny [[Afrika|Africe]], bez przestãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je [[Bangi]]. Greńcze z [[Kamerùn|Kamerùnã]], [[Czad|Czadã]], [[Sudan|Sudanã]], [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sudanã]], [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo|Demòkraticzną Repùbliką Kònga]] i [[Kongo|Kongã]]. 1 gòdnika 1958 krôj, jako kòlonia [[Francëjô|Francësczi]] dôstał autonomiã<ref>[https://www.miragenews.com/central-african-republic-national-day-1-december-1368427/ Central African Republic National Day 1 December] Mirage News</ref>, samòstójnotã zwëskała [[13 zélnika]] 1960<ref>[https://history.state.gov/countries/central-african-republic A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Central African Republic] Office of the historian</ref>. W 1976 prezydeńt Jean-Bédel Bokassa zjinaczëł fòrmã rządów w mônarchiã i obznôjmił sã czezerem, òstał òbalony bez francësczich kòmandosów w 1979<ref>M. Mińkowski: [https://poznaj-swiat.pl/article/796/upadle-cesarstwo-imperatora Upadłe cesarstwo imperatora] Poznaj Świat</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bangui Shopping District.jpg| Òbrôzk:Group of Peul women in Paoua.jpg| Òbrôzk:Ubangi river near Bangui.jpg| Òbrôzk:CAR classroom.jpg| Òbrôzk:CARvillagefromthesky.jpg| Òbrôzk:Cathédrale Saint Pierre Claver Bangassou.JPG| Òbrôzk:Central African Republic - Boy in Birao.jpg| Òbrôzk:Bangui Centre.jpg| Òbrôzk:Caf babies.jpg| Òbrôzk:Central African Republic Topography.png| Òbrôzk:Living on the rainforest.jpg| Òbrôzk:1960 bangui.jpg| Òbrôzk:Blindé (29191135236).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 4nnhstttwwi1er6x9r7w766ea3kcsx1 0 12370 217433 203294 2026-10-10T19:01:27Z Terrus38 14026 217433 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Bob Moha boxer 1890-1959-crop.jpg|miono=Bob Moha|òriginalné miono=Robert Mucha|data narodzeniégò=6 czerwińca 1890|môl narodzeniégò=Milwaukee|data smiercë=4 zélnika 1959|plac zamieszkaniô=Milwaukee|wark=piscôrz|môl smiercë=Zjednóné Stanë|commons=Bob Moha}} '''Bob Moha''' (pò richtoscë '''Robert Mucha''', {{Jãz.|csb}} Robert Mùcha, ùr. [[6 czerwińca]] [[1890]]<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.cyberboxingzone.com/boxing/moha-bob.htm|titel=Moha, Bob|jãzëk=en}}</ref> w [[Milwaukee]], ùm. [[4 zélnika]] [[1959]]) – kaszëbsczi [[Piscowanié|piscôrz]] strzédny a półcãżczi wôdżi, zamieszkałi w Milwaukee, pòzéwóny "Jamówcã z Milwaukee"<ref>''The Evening Gazette'', Friday, January 28, 1921: "Bob Moha the Milwaukee Cave man"</ref><ref>"Dziennik Chicagoski", 13.3.1911 r., str. 8 https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndnp/iune/batch_iune_daffodil_ver02/data/sn83045747/00279553287/1911031301/0508.pdf</ref>. Òstôł wëprzédniony pierszim titlã letczi wôdżi NYSAC w 1913 r., ùtrzimôł gò rok, nigle ùtracył gò na rzecz piscarza półcãżczi wôdżi Jacka Dillona. == Òbaczë téż == * [[Piscowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Piscowanié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] b1g1z7ttkud4mkmfmhjllul57j0vefb 217434 217433 2026-10-10T19:01:54Z Terrus38 14026 217434 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Bob Moha boxer 1890-1959-crop.jpg|miono=Bob Moha|òriginalné miono=Robert Mucha|data narodzeniégò=6 czerwińca 1890|môl narodzeniégò=Milwaukee|data smiercë=4 zélnika 1959|plac zamieszkaniô=Milwaukee|wark=piscôrz|môl smiercë=Zjednóné Stanë|commons=Bob Moha|znankòwnik=kaszëbsczé|fùl òriginalné=Robert Mùcha}} '''Bob Moha''' (pò richtoscë '''Robert Mucha''', {{Jãz.|csb}} Robert Mùcha, ùr. [[6 czerwińca]] [[1890]]<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.cyberboxingzone.com/boxing/moha-bob.htm|titel=Moha, Bob|jãzëk=en}}</ref> w [[Milwaukee]], ùm. [[4 zélnika]] [[1959]]) – kaszëbsczi [[Piscowanié|piscôrz]] strzédny a półcãżczi wôdżi, zamieszkałi w Milwaukee, pòzéwóny "Jamówcã z Milwaukee"<ref>''The Evening Gazette'', Friday, January 28, 1921: "Bob Moha the Milwaukee Cave man"</ref><ref>"Dziennik Chicagoski", 13.3.1911 r., str. 8 https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndnp/iune/batch_iune_daffodil_ver02/data/sn83045747/00279553287/1911031301/0508.pdf</ref>. Òstôł wëprzédniony pierszim titlã letczi wôdżi NYSAC w 1913 r., ùtrzimôł gò rok, nigle ùtracył gò na rzecz piscarza półcãżczi wôdżi Jacka Dillona. == Òbaczë téż == * [[Piscowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Piscowanié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] obhk328hdyxpdhc2yutdmwhl8f4zxif 217435 217434 2026-10-10T19:04:05Z Terrus38 14026 217435 wikitext text/x-wiki {{Biogram infobox|òbrôzk=Bob Moha boxer 1890-1959-crop.jpg|miono=Bob Moha|òriginalné miono=Robert Mucha|data narodzeniégò=6 czerwińca 1890|môl narodzeniégò=Milwaukee|data smiercë=4 zélnika 1959|plac zamieszkaniô=Milwaukee|wark=piscôrz|môl smiercë=Zjednóné Stanë|commons=Bob Moha|znankòwnik=kaszëbsczé|fùl òriginalné=Robert Mùcha}} '''Bob Moha''' (pò richtoscë '''Robert Mucha''', {{Jãz.|csb}} Robert Mùcha, ùr. [[6 czerwińca]] [[1890]]<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.cyberboxingzone.com/boxing/moha-bob.htm|titel=Moha, Bob|jãzëk=en}}</ref> w [[Milwaukee]], ùm. [[4 zélnika]] [[1959]]) – kaszëbskò-amerikańsczi [[Piscowanié|piscôrz]] strzédny a półcãżczi wôdżi, zamieszkałi w Milwaukee, pòzéwóny "Jamówcã z Milwaukee"<ref>''The Evening Gazette'', Friday, January 28, 1921: "Bob Moha the Milwaukee Cave man"</ref><ref>"Dziennik Chicagoski", 13.3.1911 r., str. 8 https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndnp/iune/batch_iune_daffodil_ver02/data/sn83045747/00279553287/1911031301/0508.pdf</ref>. Òstôł wëprzédniony pierszim titlã letczi wôdżi NYSAC w 1913 r., ùtrzimôł gò rok, nigle ùtracył gò na rzecz piscarza półcãżczi wôdżi Jacka Dillona. == Òbaczë téż == * [[Piscowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Piscowanié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 9iht262rdeqisquz14z5wsftia37gce 0 12413 217642 208725 2026-10-11T10:45:08Z Terrus38 14026 217642 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô|miono=Organizacjô Nordowòatlanticczégò Traktatu|gwôsné miono=North Atlantic Treaty Organization<br>Organisation du traité de l’Atlantique nord|fana=Flag of NATO.svg|miono-genitiw=NATO|himn=The NATO hymn<br> (Himn NATO)|na karce=North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=[[Bruksela]]|data ùsôdzenia=4 łżëkwiata 1949|Prezydeńt=Mark Rutte}} '''Organizacjô Nordowòatlanticczégò Traktatu''' ({{jãz.|en}} ''North Atlantic Treaty Organization'' – NATO; {{jãz.|fr}} ''Organisation du traité de l’Atlantique'' ''nord'' – '''OTAN''') – midzënôrodnô organizacjô pòliticzno-wòjskòwô ùsadzonô na mòcë pòdpisanégò 4 łżëkwiata 1949 r. [[Nordowòatlanticczi Traktat|Nordowòatlanticczégò Traktatu]], dzejô òd 24 zélnika 1949 rokù. Przédnym célã jistnieniô NATO w sztóce ùsadzëniô bëła militarnô òbarna przed mòżlëwą ataką ze stronë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSRR]] ë jegò [[Pòrénczny blok|satelicczich krajów]], òd 1955 rokù zorganizowónëch w sztrukturã [[Warszawsczi Ùkłôd|Warszawsczégò Ùkładu]]. Pò [[Rozpôd ZSSR|rozpadze Radzecczégò Związkù]] ë rozrzeszeniu Warszawsczégò Ùkładu w 1991 rokù, pôłni stabilizacyjną wiersztã, bierzącë sã za òbarnã przed rozkòscérzanim sã regionalnëch kònfliktów. Pôłni téż rolã gwaranta bùtnowégò bezpiekù nôleżniczich państwów. Zdrëszëna òpiérô sã na zasadzë kòlektiwny òbarnë, zgódno z jegò spòdlecznym założenim, eż zbrójny nôpôd jednégò z nôleżników ùwôżóny je za atakã naprzék wszëtczim nôleżnikóm. == Nôleżnicë NATO == * [[Albańskô]] * [[Belgiô]] * [[Bùłgarskô]] * [[Chòrwackô]] * [[Czeskô]] * [[Czôrnogóra]] * [[Duńskô]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francjô]] * [[Greckô]] * [[Islandiô]] * [[Italskô]] * [[Kanada]] * [[Lëtewskô]] * [[Luksembùrskô]] * [[Łotewskô]] * [[Madżarskô]] * [[Miemieckô]] * [[Holandiô]] * [[Nordowô Macedoniô]] * [[Norweskô]] * [[Pòlskô]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Rumùńskô]] * [[Słoweniô]] * [[Słowackô]] * [[Szpańskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Tëreckô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Zjednóné Stanë Americzi]] == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 25 000 000 km² * Lëdztwò - 950-980 000 000 * Sedzba - [[Bruksela]] * Militarnô sëła - 3,4 mln wòjôrzów * Przédnik - Mark Rutte == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.nato.int Domôcô starna] {{NATO}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:NATO| ]] dm9q1hc9bbi7k3msyly5yto6sgz7dd2 10 12414 217451 208278 2026-10-10T19:32:00Z Terrus38 14026 217451 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[NATO|Òrganizacjô Nordowòatlanticczégò Traktatu]] ! [[Òbrôzk:Flag of NATO.svg|80px|Fana NATO]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | '''Nôleżnikòwi kraje:''' [[Albaniô]] | [[Belgiô]] | [[Bùłgarskô]] | [[Chòrwackô]] | [[Cyper]] | [[Czeskô]] | [[Czôrnogóra]] | [[Duńskô]] | [[Estóńskô]] | [[Fińskô]] | [[Francjô]] | [[Greckô]] | [[Irlandiô]] | [[Islandiô]] | [[Italskô]] | [[Kanada]] | [[Lëtewskô]] | [[Luksembùrskô]] | [[Łotewskô]] | [[Madżarskô]] | [[Miemieckô]] | [[Holandiô]] | [[Nordowô Macedoniô]] | [[Norweskô]] | [[Pòlskô]] | [[Pòrtugaliô]] | [[Rumùńskô]] | [[Słoweniô]] | [[Słowackô]] | [[Szpańskô]] | [[Szwédzkô]] | [[Tëreckô]] | [[Wiôlgô Britaniô]] | [[Zjednóné Stanë Americzi]] |} 5957e93zpej8d5gs4rbofxikg1ta6og 0 12431 217641 194737 2026-10-11T10:44:42Z Terrus38 14026 217641 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:John F. Kennedy speaks at Rice University.jpg|mały|[[John F. Kennedy]] prezydeńt [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]], òbczas wëstãpieniô do nôrodu ò jintensyfikacji ròbotów na rzecz [[Programa Apollo|wësłaniô]] [[Programa Apollo|człowieka na]] [[Programa Apollo|ksãżëc]]]] '''Prezydeńt''' abò '''przédnik''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''praesidens'', ’sedzec na przódkù’) – nôwëższi ùrząd w [[Państwò|państwie]] ten, co je [[Repùblika|repùbliką]], zwëkòwò równoznaczny zë sprawòwanim fùnkcji jednoòsobòwi [[Głowa państwa|głowë państwa]] (chòc wëstãpùją òd ti prawidłë wëjimczi). W systemie prezydencczim prezydeńt je téż przédniką rządù (np. w ZKA). Slëbnã prezydenta zwëczajowò mianëje sã mianã ''[[Pierszô dama|pierszi damë]]''. == Zortë prezydenturë == Z pòzdrzatkã na czas sprawòwaniô ùrzãdu wëstãpùje: * '''Prezydeńt kadencyjny''' – sprawùjącë fùnkcjã prezydenta bez òpisóną długòsc czasu, tj. [[Kadencjô|kadencjã]]. Ta fòrma prezydenturë fùnkcjonuje w dzysdniowim [[Pòlskô|państwie pòlsczim]]. * '''Prezydeńt dosmiertni''' – gôłwa państwa ò prezidancczim titule, chtërnô zgódno z prawã swòjégò kraju mô ją sprawòwac aż do smiercë. Takô jinstitucjô bënëje niemal blós w [[Diktatura|diktatorsczich]]<nowiki/> systemach. Dosmiertnama prezydentama, chtërny ùmarli òbczas swòjegò ùrzãdowaniô, bëlë m.jin. prezydeńt [[Jugòsławijô|Jugòsławiji]] [[Josip Broz Tito]] (dosmiertni prezydeńt w latach 1974–1980), [[Haiti]] [[François Duvalier]] (dosmiertni prezydeńt w latach 1964–1971), czë [[Turkmenistan|Turkmenistanu]] – [[Saparmyrat Nyýazow]] (dosmiertni prezydeńt w latach 1999–2006). ''De facto'' dosmiertny prezydeńtã [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] bëł w latach 1972–1994 [[Kim Ir Sen]] – w jegò przëpôdkù nôslédné kadencje skłôdałë sã czëstąfòrmalnoscą. Pòlsczim przëkładã dosmiertny prezidenturë je [[Agùst Zalesczi]], Prezydeńt Pòlsczi na Ùchodztwie, chtërny nimo fòrmalnégò kùńca prezydencczi kadencji w 1954 rokù, mdze sprawòwał ùrząd aż do smiercë w 1972 rokù. Dosmiertno swòje fùnkcje sprawòwalë téż dożowie [[Weneckô Repùblika|Wenecczi Repùbliczi]] bez całi czas ji bëniô (697–1797). * '''Prezydeńt noblëwi''' – noblëwi tituł, jaczi może bëć nadany jakno titul noblëwi gôłwë państwa. Prôwdëjuwerno jednyma taczima przëpôdkama bëły nadanié titułu noblëwi przédniczczi [[Chińskô Lëdowô Repùblika|CLR]] [[Song Qingling]] (''Madame Sun Jat-sen'') (w maju 1981 rokù), a téż nadanié podobnégò titułu (Wiecznégò Prezydenta) [[Kim Ir Sen|Kim Ir Senowi]] ju pò jegò smiercë. Prezydeńt, jaczi nie je gôłwą państwa, bënëje w: * [[Iran]] – fùnkcjã gôłwë państwa sprawùje Nôwëższi Prziwódca (ajatollah), a prezydeńt je przédnikã rządu, jaczi reprezentëje Iran w midzënôrodnëch kòntaktach ë czãsto je traktowóny jakno prôwdzëwô gôłwa państwa. * [[Szwajcarskô]] – Prezydeńt je blós przédnikã [[Zwiãzkòwô Rada|Zwiãzkòwi Radë]], chtërnô je kònstitucyjną, kòlegialną gôłwą państwa. * [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsniô ë Hercegòwina]] – Prezydentã mianëje sã niepòformalno przédnika Prezidium Bòsnii ë Hercegowinë – trzëosobowégò òrganu stojącegò na przódkù państwa. == Òbaczë téż == * [[Andrzéj Duda]] * [[Barnisłôw Komorowsczi]] * [[Karól Nawrocczi]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Titułë]] ht6eyc1ak0yzt2emlgrxrwxt8wfh7k6 0 12510 217640 194592 2026-10-11T10:44:24Z Terrus38 14026 217640 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:United Artists Releasing 2019 logo.svg|mały|Logòtip firmë]] '''United Artists Corporation''' (skrócënk '''UA''') – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] [[Filmòwô wëtwórniô|filmòwé sztudio]], założoné w 1919 rokù. Òd 1981 kòntrolã nad wëtwórnią sprawuje karno [[MGM Holdings]]. == Akcjonérzë == '''MGM Holdings, Inc.''': * [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (29%) * [[TPG]] (21%) * [[Sony|Sony Corporation]] (20%) * [[Comcast|Comcast Corporation]] (20%) * [[DLJ Merchant Banking Partners]] (7%) * [[Quadrangle Group]] (3%) == Òbaczë téż == * [[Film]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Film]] jkukjgftwhl8lkjmtg2yn0jnjsocr8c 0 12520 217488 214796 2026-10-10T21:13:47Z Terrus38 14026 217488 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Primary Human Languages Improved Version.png|mały|500px|]] Hewòtna starna pòkôzëje lësta jãzëków swiata. {| class="wikitable" |+[[słowiańsczé jãzëczi]] !zôpadnosłowiańsczé<ref name=":1">ISBN 978-83-62137-37-4 s. 24</ref> !pòrénkòwòsłowiańsczé !pôłniowòsłowiańsczé !sztëcznë słowiańsczé jãzëczi |- |'''lechicczé<ref name=":1" />''' |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[bułgarsczi jãzëk]] |'''nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)''' |- |[[pòlsczi jãzëk]]<ref name=":1" /> |[[rusczi jãzëk]] |[[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) |[[lydnevi]], nasika, sievrøsku, slaveni, slavisk, wozgijsczi (vuozgašchai) |- |[[kaszëbsczi jãzëk]]<ref name=":0">ISBN 978-83-62137-37-4</ref> |[[ùkrajińsczi jãzëk]] |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185" /> |'''jine''' |- |[[szląsczi etnolekt]] |[[Rusyńczi jãzëk|łemkòwsczi/rusyńsczi jãzëk]] | |[[midzësłowiańsczi jãzëk]], [[głagòlëca]], [[Mežduslavjanski jezik|mežduslavjanski]], nowòsłowiańsczi jãzëk, [[slovianski]], sloviosczi, [[proslava]], [[slovio]], [[ruslavsk]] (szlach jãzëka slovio) |- |łużëcczé jãzëczi / łużëcczi<ref name=":0" /> serbòłużëcczi<ref name=":1" /> ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | | |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name=":1" /><ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | | |- |[[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /><ref name=":1" /> | | | |- |pòłabsczi<ref name=":1" /> | | | |} {| class="wikitable" |+eùropejsczé jãzëczi i z jinszich kòntinentów |- ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] ! |- |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |'''zôpadnogermańsczé''' |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |[[dołgańsczi jãzëk]]<ref name=":2">{{RKJ|2023|132}}</ref> |- |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[angelsczi jãzëk]] |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |[[nganasańsczi jãzëk]] <ref name=":2" /> |- |jãzëk żmùdzczi<ref name=":0" /> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]]<ref name=":2" /> |[[hebrajsczi jãzëk]] |[[jãzëk nawahò]]<ref name=":2" /> |- | |jãzëk jidisz |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> | |- | |[[Frizyjsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[szpańsczi jãzëk]] |jãzëk kòrnijsczi<ref name=":0" /> |[[kòreańsczi jãzëk]] | |- | | |[[katalońsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] | |- | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[zazaki]] | |- | | | | |[[tajsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[romsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] | |} == Òbaczë téż == * [[SIL International]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:wikt:csb:Wikisłowôrz:Lësta_jãzëków]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] sklc83zu00dgvy33fnuxyd8dvpq6yr5 10 12530 217413 192956 2026-10-10T12:41:32Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Szablónë]] 217413 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:NUMBEROF|main}}</includeonly><noinclude> * <code><nowiki>{{NUMBEROF|articles|csb}}</nowiki></code> → {{NUMBEROF|articles|csb}} * <code><nowiki>{{NUMBEROF|pages|hsb}}</nowiki></code> → {{NUMBEROF|pages|hsb}} * <code><nowiki>{{NUMBEROF|pages|dsb|N}}</nowiki></code> → {{NUMBEROF|pages|dsb|N}} [[Kategòrëjô:Szablónë]] </noinclude> iyphrjmhq6osl41v0jufefo1kuz17f5 10 12582 217415 196329 2026-10-10T12:43:07Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Szablónë]] 217415 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if: {{{pl|}}} | {{#if: {{{pl2|}}} | [{{{pl|}}} {{{pl2|}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|pl}}) | pl2=? }} |}} ::{{#if: {{{en|}}} | {{#if: {{{en2|}}} | [{{{en|}}} {{{en2|}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|en}}) | en2=? }} |}} ::{{#if: {{{uk|{{{ua|}}}}}} | {{#if: {{{uk2|{{{ua2|}}}}}} | [{{{uk|{{{ua|}}}}}} {{{uk2|{{{ua2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|uk}}) | uk2=? }} |}} ::{{#if: {{{ko|{{{kr|}}}}}} | {{#if: {{{ko2|{{{kr2|}}}}}} | [{{{ko|{{{kr|}}}}}} {{{ko2|{{{kr2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|ko}}) | ko2=? }} |}} ::{{#if: {{{ja|{{{jp|}}}}}} | {{#if: {{{ja2|{{{jp2|}}}}}} | [{{{ja|{{{jp|}}}}}} {{{ja2|{{{jp2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|ja}}) | ja2=? }} |}} ::{{#if: {{{zh-hans|{{{zhs|}}}}}} | {{#if: {{{zh-hans2|{{{zhs2|}}}}}} | [{{{zh-hans|{{{zhs|}}}}}} {{{zh-hans2|{{{zhs2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|zh-hans}}) | zh-hans2=? }} |}} ::{{#if: {{{zh-hant|{{{zht|}}}}}} | {{#if: {{{zh-hant2|{{{zht2|}}}}}} | [{{{zh-hant|{{{zht|}}}}}} {{{zh-hant2|{{{zht2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|zh-hant}}) | zh-hant2=? }} |}} ::{{#if: {{{ru|}}} | {{#if: {{{ru2|}}} | [{{{ru|}}} {{{ru2|}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|ru}}) | ru2=? }} |}} </includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <pre> {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} </pre> {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} ---- [[Kategòrëjô:Szablónë]] </noinclude> flinvh2hrojpl1dahdo6p5kv4uaj1dp 10 12644 217421 195311 2026-10-10T12:46:37Z Iketsi 3254 <noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> 217421 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Kategòrëjô:{{#switch: {{#invoke:string2|split|{{{1|{{PAGENAME}}}}}|" "|2}} | stëcznika = Stëcznik | gromicznika = Gromicznik | strëmiannika = Strëmiannik | łżëkwiata = Łżëkwiat | maja = Môj | czerwińca = Czerwińc | lëpińca = Lëpińc | zélnika = Zélnik | séwnika = Séwnik | pazdzérznika = Pazdzérznik | lëstopadnika = Lëstopadnik | gòdnika = Gòdnik | #default = !!! }}|#{{padleft:{{#invoke:string2|split|{{{1|{{PAGENAME}}}}}|" "|1}}|2|0}}]]</includeonly><noinclude> * <code><nowiki>{{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}}</nowiki></code> → (<code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> → 1 stëcznika) [[Kategòrëjô:Szablónë]] </noinclude> ae4mlxqg7rt85s9cipup4g416vzlfbm 14 12824 217605 196882 2026-10-11T10:30:08Z Terrus38 14026 217605 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] keuk0dbvh92mfiyooyxv7by9uerd8az 14 12838 217603 197002 2026-10-11T10:29:42Z Terrus38 14026 217603 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë wedle nôrodnoscë]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] rmrxk1xvf9pkf38td25q7bbir7vjg5l 10 12908 217491 199254 2026-10-10T21:20:28Z Terrus38 14026 217491 wikitext text/x-wiki <div style="float:left;border:solid #C0C8FF 1px;margin:1px"> <table cellspacing="0" style="width:238px;background:#F0F8FF"><tr> <td style="width:45px;height:45px;background:#C0C8FF;text-align:center;font-size:14pt">'''[[Rusyńsczi jãzëk|rue]]-2'''</td> <td style="font-size:8pt;padding:4pt;line-height:1.25em">Тот хоснователь знать '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik rue|русиньскый язык]]''' на '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik rue-2|достаточной уровни]].[[Kategòrëjô:Brëkòwnik rue-2|{{PAGENAME}}]]</td> </tr></table></div> [[Kategòrëjô:Brëkòwnik rue]]<noinclude> </noinclude> hccc9ccx0tlm45u0mp1jkpykq4s0cu7 10 12990 217420 216337 2026-10-10T12:45:48Z Iketsi 3254 <noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> 217420 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{data}}} || {{%T|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{N}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{0}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{1}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{2}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{3}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{4}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{5}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{6}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{7}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{8}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{9}}})|sep=<br>}} }}</includeonly><noinclude> *2026-05-20 {{Stat/12|data=2026-05-20|na=5533|N=2500|0=3451|1=1205|2=592|3=187|4=65|5=27|6=16|7=10|8=7|9=2}} [[Kategòrëjô:Szablónë]] </noinclude> b9lpcnydckpd9i1q9ctta38z7yschpl 14 13055 217587 201722 2026-10-11T10:22:19Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Zjednónëch Krajach Americzi]] do [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Zjednónëch Stanach Americzi]] 201722 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë|Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] 1dyvdbav807o6di7wf301dzzgedwxkr 217607 217587 2026-10-11T10:30:32Z Terrus38 14026 217607 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë|Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] sal015jwijmqaokttoklfpduqk00n2d 0 13075 217639 216683 2026-10-11T10:44:19Z Terrus38 14026 217639 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Deftones | òbrôzk = Deftones live brixton academy 2007.jpg | òpisënk = Kòncert karna Deftones w Brixton Academy w [[Londin|Londinie]], 14.04.2007 r. | pòwstanié = 1988 | môl pòwstaniô = [[Sacramento]], [[Kaliforniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[eksperimentalny rock]] | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | wëtwórnie = [[Maverick Records]], [[Reprise Records]], [[Warner Records]] | nôleżnicë = [[Chino Moreno]]<br>[[Stephen Carpenter]]<br>[[Abe Cunningham]]<br>[[Frank Delgado]] | ùszłi nôleżnicë = [[Chi Cheng]]<br>[[Sergio Vega]]<br>Dominic Garcia<br>John Taylor | pòzrzeszóné karna = [[Crosses]], [[Team Sleep]], [[Quicksand]] | logo = Deftones_logo_(2025).svg | starna www = https://www.deftones.com }} '''Deftones''' je amerikańsczim karnã grającym [[alternatiwny metal]], jaczé pòwstało w [[Sacramento]] w [[Kaliforniô|Kalifornie]] w 1988 rokù. Załóżcama karna bëlë wòkalista [[Chino Moreno]], prowadzący gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]], z basystą [[Chi Cheng|Chim Chengã]] mët. Do karna pózni doparłãcził w 1999 rokù [[Frank Delgado]], jaczi je DJã a klawiszówcã kapelë. Pò ùstabilizowanim sã sytuacje karna w 1994, Deftones pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]]. Pòtemù karno wëdało swój debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' w 1995. Kòncertowé turë a promòcjô albùmù przez gãbny przekôz pòmògłë Deftones dobëc wikszą pòpùlarnotã. Jejich drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), zwëskôł sztatus platinowi platczi w Zjednónëch Stanach. Karno òdniosło pòstãpny sukces wëdôwającë trzecy albùm ''[[White Pony]]'' (2000), jaczi òznôczôł przéńsce òd rëchlészégò, barżi agresywnégò brzëmieniô w eksperimentalną starnã; ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance''. Jejich czwiôrti albùm, pòzwóny [[Deftones (albùm)|''Deftones'']], ùkôzôł sã w 2003 rokù i òsygnął 2. plac na amerikańsczi lësce [[Billboard 200]]. W piątim sztudijnym albùmie Deftones, ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) pòmiónëją ùtwórczé napiãca a òsobisté tôkle w karnie. W 2008, czej Deftones robił nad albùmã pòd robòcą pòzwą ''Eros'', Cheng miôł drogòwi wëpôdk. Pò nym zdarzenim òstôwôł w stónie minimalny swiądë jaż do swòji smiercë w 2013 na skùtk ataczi serca. Pò wëpôdkù Chenga karno òprzestało robòtã nad albùmã ''Eros,'' a na plac Chenga wszedł basysta z karna [[Quicksand]], [[Sergio Vega]], jaczi òstôł w kapelë do zôczątkù 2021 rokù. Òd 2010 karno wëdało piãc albùmów, ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025), jaczé pòtkałë sã z achtnienim kritików. == Historiô == === Zôczątk a pòwstanié karna (1988-1994) === Deftones pòwstôł w 1988 w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Karno założëlë wòkalista [[Chino Moreno]], gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]]. W pierszim składze wëstãpòwôł téż basysta Dominic Garcia. Zôczątkòwò mùzyka karna bëła mòckò inspirowónô cwiardim [[Heavy metal|metalã]], [[Hardcore punk|hardcore pùnkã]] a [[Alternatiwny rock|alternatiwnym rockã]]. [[Òbrôzk:C.K. McClatchy High School.jpg|mały|left|200px|Carpenter, Moreno a Cunningham pòczãlë grac mët, czej chòdzylë do C. K. McClatchy High School w Sacramento.]] Pòdle relacje bëtników karna, [[Stephen Carpenter|Carpenter]] zainteresowôł sã cwiardszą mùzyką pò wëpôdkù na délokùlôkù, w wënikù jaczégò przez gwësny czas béł ùnierëszniony. W nym cządze pòczął intensywno słëchac [[Heavy metal|metalu]] a rozpòczął nôùkã grë na [[Gitara|gitarze]]. Pózdni mët z [[Chino Moreno|Moreno]] a [[Abe Cunningham|Cunninghamã]] pòczął ùsadzac pierszé ùsôdzczi Deftones. Ò pierszé lata dzejaniô skłôd karna czile razy sã zmieniôł. W 1990 rokù plac Garcie zajął basysta [[Chi Cheng]], jaczi pòòstôł bëtnikã karnã przez wikszosc jegò nôbarżi aktiwnégò cządu. W tim samim sztóce [[Abe Cunningham|Cunningham]] na krótkò òpùscył karno, a jegò plac za perkùsją zajãlë pòstãpno Dominic Garcia a John Taylor. [[Abe Cunningham|Cunningham]] pòwrócył do grëpë w 1993 rokù. Deftones chùtkò zdobëło pòpùlarnotã na lokalny scenie [[Sacramento]]. Karno intensywno kòncertowało w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]], a jejich wëstãpë przëcygnãłë bôczënk przedstôwców mùzyczny branżë. W 1994 rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]], jakô należa w henen czas do [[Madonna (spiéwôrka)|Madonnë]] a [[Warner Bros]]. === ''Adrenaline'' a rost pòpùlarnotë (1995–1996) === {{Apartny artikel|Adrenaline}} Debiutowi albùm Deftones, ''[[Adrenaline]]'' ùkôzôł sã 3 rujana 1995 rokù. Platka prezentowa cwiardé, agresywné brzëmienié parłãczące [[Heavy metal|metal]], [[hardcore punk]] a [[alternatiwny rock]]. Albùm nie zwënégòwôł zôczątkòwò wiôldżégò kòmercyjnégò sukcesu, równak dzãka intesywnémù kòncertowaniu pòmale zdobiwôł corôz wikszą grëpã lubòtników. Wôżną rolã w promòcje karna òdegrałë ùsôdzczi ''„7 Words”'' a ''„Bored”''. Deftones wëstãpòwôł òb nen czas jakno support dlô barżi znónëch karnów, dzãka czemù karno zwëskiwało doswiôdczenié a rozeznanié pòza [[Kalifòrniô|Kalifòrnią]]. === ''Around the Fur'' a przełómanié (1997–1999) === {{Apartny artikel|Around the Fur}} Drëdżim albùmã karna béł ''[[Around the Fur]]'', wëdóny w 1997. Platka hala Deftones znaczno wikszą pòpùlarnotã a bëła pierszim wiôldżim kòmercyjnym sukcesã grëpë. Albùm, zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'', jaczé stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch frańtówków karna. ''[[Around the Fur]]'' pòzwòlëło Deftones zajistniec na midzënôrodny scenie. Karno pòczãło bëc corôz barżi zaszlachòwóné z rozwijącym sã w henen czas ôrtã [[Nu metal|nu metalu]], chòc mùzycë òd zôczątkù distansowelë sã òd jednoznacznégò przëpisëwaniô jichnégò ùtwórstwa do negò ôrtu. W drëdżi pòłowie lat 90. Deftones intensywno kòncertowało. W 1996 rokù do karna doparłãcził [[Frank Delgado]] jakno kòncertowi mùzyk, òdpòwiedzalny za [[Gramòfón|gramòfònë]], [[sampling]] a elektroniczné elemeńtë. W 1990 rokù òstôł òficjalnym bëtnikã karna. === ''White Pony'' a zjinaka mùzycznégò czerënkù (2000–2002) === {{Apartny artikel|White Pony}} [[Òbrôzk:Chino Moreno live.jpg|lewo|mały|Chino Moreno, jaczi wëstąpił jakno drëdżi gitarzista.]] Nôwôżniészim zwrotnym pónktã w karierze Deftones òkôzôł sã trzecy sztudijny albùm, ''[[White Pony]]'', wëdóny w 2000 rokù. Platka znacząco apartnia sã òd rëchlészich dokazów karna. Cwiardé gitarowé brzëmienié òstało sparłãczoné z elemeńtama shoegaze, post-rocka, dream popù, elektroniczi a alternatiwnégò rocka. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ''„Change (In the House of Flies)”'', ''„Digital Bath”'', ''„Passenger”'' òrôz ''„Elite”''. Ùsôdzk ''„Elite”'' dostôł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance'', jaczi stôł sã pierszim nagraniã Deftones achtnionym ną nôdgrodą. ''[[White Pony]]'' pòtkôł sã z baro dobrim przëjãcym kritików ë je czãsto ùznôwóny za jeden z nôwôżniészich albùmów w doróbkù karna. Platka ùmòcnia téż pòzycjã Deftones jakno grëpë, jakô nie ògrańcza sã do pòpùlarnégò w nen czas ôrtu nu metalu. === ''Deftones'' a ''Saturday Night Wrist'' (2003–2007) === {{Apartny artikel|Deftones (albùm)|Saturday Night Wrist}} [[Òbrôzk:Deftones live.jpg|mały|Deftones, òb czas wëstãpù na żëwò w Glasgow, czerwińc 2006 r.]] Czwiôrti sztudijny albùm, pòzwóny ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'', ùkôzôł sã w 2003 rokù. Platka zadebiutowa na drëdżim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Nalazłë sã na ni m.jin. syngle ''„Minerva”'' a ''„Hexagram”''. Ò pòstãpné lata sytuacjô w karnie sta sã skòmplikowónô. Òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã mùzycë doswiadczëlë napiãców zrzeszonëch tak z ùtwórczim procesã, jak ë òsobistama tôklama. Efektã nëch robòtów béł piąti sztudijny albùm, ''[[Saturday Night Wrist]]'', wëdóny w 2006 rokù. Albùm òbjimô m.jin. ùsôdzczi ''„Hole in the Earth”'' a ''„Mein”''. W nagraniu ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''[[Saturday Night Wrist]]'' zakùńcził pierszi etap dzejaniô Deftones, w jaczim grëpa przeszła òd cwiardégò, [[Nu metal|nu metalowégò]] brzëmieniô do barżi eksperimentalnégò sztilu. === Wëpôdk Chi Chenga a ''Diamond Eyes'' (2008–2011) === {{Apartny artikel|Diamond Eyes}} W 2008 rokù, òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã karna, [[Chi Cheng]] ùczãstnicził w pòwôżnym drogòwim wëpôdkù. W wënikù òbrażeniów, jaczich doznôł zapôdł w [[Spiączka|kómã]] a ò pòstãpné lata pòòstôwôł w stónie minimalny swiądë. Wëpôdk miôł wiôldżi cësk na dzejanié karna. Robòtë nad albùmã ''Eros'', jaczi miôł bëc nastãpnikã ''[[Saturday Night Wrist]]'', òstałë scygnioné. Mùzycë zdecydowelë sã rozpòcząc robòtã nad nowim materiałã z basystą [[Sergio Vega|Sergio Vegą]] z karna [[Quicksand]]. W 2010 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Diamond Eyes]]''. Platka òsta bëlno przëjãtô a òznôcza nowi etap w historie karna. Titlowi ùsôdzk a ''„Rocket Skates”'', ''„You've Seen the Butcher”'' jak téż ''„Sextape”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch kòmpòzycjów Deftones. === ''Koi No Yokan'' a ''Gore'' (2012–2017) === [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 13.jpg|mały|Serio Vega òb czas wëstãpù na Rock in Pott w 2013 r.]] W 2012 rokù Deftones wëdało sódmi sztudijny albùm, ''[[Koi No Yokan]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk zapòczątkòwóny na ''[[White Pony]]'' a rozwiniãti na ''[[Diamond Eyes]]''. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„Leathers”'', ''„Tempest”'' i ''„Swerve City”''. W aprilu 2013 rokù zmiarł [[Chi Cheng]]. Nimò że òd czilu lat nie wëstãpòwôł ju z karnã, jegò smierc mia wiôldżi znaczënk dlô pòòstałëch bëtników kapelë. W 2016 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Gore]]''. Platka wëapartniwa sã wikszim wëzwëskanim atmosfericznëch gitarów, melodie eksperimentalnëch aranżacjów. Proces ji pòwstaniô béł równak namerkóny artisticznyma różnicama pòmidzë bëtnikama karna, òsoblëwie pòmidzë [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]]. === ''Ohms'' a òdéńsce Sergio Vedżi (2020–2021) === W 2020 rokù Deftones wëdało dzewiąti sztudijny albùm ''[[Ohms]]''. Platka òsta nagrónô partowò w dëchù rëchlészégò, cwiardszégò brzëmieniô karna, jednoczasno zachòwùjącë charakteristiczné dlô karna atmosfericzné a eksperimentalné elemeńtë. ''[[Ohms]]'' pòtkôł sã z baro pòzytiwnym przëjãcym ë béł pòstrzégóny jakno pòwart Deftones do barżi agresywnégò brzëmieniô znónégò z rëchlészich albùmów. W 2021 rokù [[Sergio Vega]] pòinfòrmowôł ò swòjim òdéńscu z kapelë. Mùzyk ùwôżôł, że przez wiele lat nie òstôł fòrmalno przëjãti jakno fùlprawny bëtnik grëpë. Pò jegò òdéńscu Deftones pònowno dzejôł jakno sztërëòsobòwi skłôd. === ''Private Music'' a terôczasné dzejanié (2022–do terô) === Pò wëdanim ''[[Ohms]]'' Deftones cygnął kòncertowé dzejanié a téż rozpòczął robòtë nad pòstãpnym materiałã. Karno òstôwało jednym z nôwôżniészich przedstôwców [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczégò]] [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], parłãcząc cwiardé gitarowé riffë z atmòsfericznyma aranżacjama, elektroniką a charakteristicznym spiewã [[Chino Moreno]]. W 2025 rokù ùkôzôł sã dzesąti sztudijny albùm kapelë, ''[[Private Music]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk karna, jednoczasno rozwijając jegò cwiardszé brzëmienié. Deftones pòòstôwô aktiwnym kòncertowim karnã. Grëpa je ùznôwónô za jeden z nôbarżi wpłëwòwëch karnów alternatiwnégò metalu, a ji ùtwórstwò wëwiarło cësk na rozwij [[Nu metal|nu metalu]], [[Post metal|post-metalu]], [[shoegaze]] a téż terôczasnégò [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]]. == Nôleżnicë karna == === Terôczasny nôleżnicë: === * [[Chino Moreno]] – przédny wòkalista <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1999–do terô)</small> * [[Stephen Carpenter]] – prowadzącô gitara <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1988–1999)</small> * [[Abe Cunningham]] – perkùsysta <small>(1988–1990, 1993–do terô)</small> * [[Frank Delgado]] – klawiszówc, DJ, sampléra <small>(1999–do terô; kòncertowi mùzyk 1996-1999)</small> === Ùszłi nôleżnicë: === * Dominic Garcia – basysta <small>(1988–1990)</small>, perkùsysta <small>(1990–1991)</small> * [[Chi Cheng]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(1990–2008; zamiarł w 2013)</small> * John Taylor – perkùsysta <small>(1991–1993)</small> * [[Sergio Vega]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2009–2021)</small> === Òs czasu === {{#tag:timeline| ImageSize = width:950 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:100 bottom:120 top:10 right:15 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/05/1988 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:2 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Vocals value:red legend:Przédny_wòkalista id:BVocals value:pink legend:Pòbòczny_wòkalista id:Lguitar value:teal legend:Przédny_gitarzista id:Rguitar value:brightgreen legend:Ritmiczny_gitarzista id:Bass value:blue legend:Basysta id:Keys value:purple legend:Klawiszówc,_gramòfón,_sampling id:Drums value:orange legend:Perkùsysta id:Tour value:yellow legend:Turowi_bëtnicë id:Album value:black legend:Sztudijné_wëdanié id:Other value:gray(0.75) legend:Jinszé_wëdanié id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:black at:03/10/1995 at:28/10/1997 at:20/06/2000 at:20/05/2003 at:31/10/2006 at:04/05/2010 at:12/11/2012 at:08/04/2016 at:25/09/2020 at:22/08/2025 layer:back color:Other at:01/03/1991 at:01/11/1992 at:30/08/1993 at:30/11/1993 at:10/04/1998 at:12/05/2001 at:27/08/2002 at:04/10/2005 at:16/04/2011 at:25/10/2011 at:20/04/2013 at:10/04/2020 BarData = bar:Moreno text:"Chino Moreno" bar:Carpenter text:"Stephen Carpenter" bar:Jackman text:"Lance Jackman" bar:Valencia text:"Mark Valencia" bar:Lopez text:"Shaun Lopez" bar:Garcia text:"Dominic Garcia" bar:Cheng text:"Chi Cheng" bar:Vega text:"Sergio Vega" bar:Sablan text:"Fred Sablan" bar:Delgado text:"Frank Delgado" bar:Cunningham text:"Abe Cunningham" bar:Taylor text:"John Taylor" PlotData= width:13 bar:Moreno from:start till:end color:Vocals bar:Moreno from:01/08/1999 till:end color:Rguitar width:3 bar:Carpenter from:start till:end color:Lguitar bar:Carpenter from:start till:01/08/1999 color:Rguitar width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Lguitar bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:BVocals width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Lguitar bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Tour width:3 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Rguitar bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Lguitar width:7 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Tour width:3 bar:Garcia from:start till:30/04/1990 color:Bass bar:Garcia from:01/05/1990 till:31/05/1991 color:Drums bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:Bass bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Bass bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Tour width:7 bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:Bass bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:BVocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bass bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bvocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Delgado from:01/01/1996 till:end color:Keys bar:Delgado from:01/01/1996 till:01/08/1999 color:Tour width:3 bar:Cunningham from:start till:01/04/1990 color:Drums bar:Cunningham from:01/11/1993 till:end color:Drums bar:Taylor from:01/06/1991 till:31/10/1993 color:Drums }} == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US<ref name="blabbermouth">DEFTONES US Sales (According To Soundscan). Blabbermouth.net, 2002-01-22.</ref> !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA">RIAA Database</ref><ref name="CRIA">CRIA Searchable Database</ref> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview">Billboard.com – Artist Chart History – Deftones: Albums</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts">Deftones album search, everyHit.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts">Australian Charts Portal – Deftones</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts">Irish Music Charts Archive</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts">Discographie Deftones, Die Offizielle Schweizer Hitparade</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts">Discographie Deftones, Das Österreichische Hitparaden- und Musik-Portal</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts">Discographie Deftones, lescharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Niderlandë|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts">Discografie Deftones, dutchcharts.nl</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts">Discografie Deftones, ultratop.be</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts">Discography Deftones, swedishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts">Discography Deftones, finnishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts">Discography Deftones, norwegiancharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts">Discography Deftones, charts.org.nz</ref> |- |1995 |'''''[[Adrenaline]]''''' * Wëdóné: 1 rujana 1995 * Wëtwórniô: [[Maverick Records]]/[[Warner Bros.]] |align="center"|23 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |1,000 000+<ref name="RIAA" /> |RIAA: Złotô / Platinowô<br /> [[British Phonographic Industry|BPI]]: Strzébrznô<ref name="AdrenalineBPI">Adrenaline certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |1997 |'''''[[Around the Fur]]''''' * Wëdóné: 28 rujana 1997 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |align="center"|29 |align="center"|56 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|41 |align="center"|99 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|32 |align="center"| — |align="center"| — |760,000+ |RIAA: Złotô<br /> BPI: Strzébrznô<ref name="AroundTheFurBPI">Around the Fur certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2000 |'''''[[White Pony]]''''' * Wëdóné: 20 czerwińca 2000 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|3 |align="center"|13 |align="center"|2 |align="center"|21 |align="center"|68 |align="center"|39 |align="center"|6 |align="center"|27 |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|13 |align="center"|19 |align="center"|14 |1,300 000+<ref name="billboard">Billboard Sales Data for White Pony</ref> |RIAA: Platinowô <br /> [[Canadian Recording Industry Association|CRIA]]: Złotô <br /> BPI: Strzébrznô<ref name="WhitePonyBPI">White Pony certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2003 |'''''[[Deftones (albùm)|Deftones]]''''' * Wëdóné: 20 maja 2003 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|2 |align="center"|7 |align="center"|4 |align="center"|14 |align="center"|19 |align="center"|20 |align="center"|14 |align="center"|22 |align="center"|29 |align="center"|23 |align="center"|9 |align="center"|18 |align="center"|2 |567,000+ |RIAA: Złotô <br /> CRIA: Złotô |- |2006 |'''''[[Saturday Night Wrist]]''''' * Wëdóné: 31 rujana 2006 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|10 |align="center"|33 |align="center"|26 |align="center"|5 |align="center"|31 |align="center"|18 |align="center"|33 |align="center"|63 |align="center"| — |align="center"|35 |align="center"|33 |align="center"|32 |align="center"|8 |250,000+ | |- |2010 |'''''[[Diamond Eyes]]''''' * Wëdóné: 4 maja 2010 * Wëtwórniô: [[Reprise Records]] / [[Warner Bros. Records]] |align="center"|&nbsp;6 |align="center"|&nbsp;26 |align="center"|&nbsp;22 |align="center"|&nbsp;45 |align="center"|&nbsp;11 |align="center"|&nbsp;13 |align="center"|&nbsp;23 |align="center"|&nbsp;55 |align="center"|&nbsp;31 |align="center"|&nbsp;25 |align="center"|&nbsp;12 |align="center"|&nbsp;17 |align="center"|&nbsp;8 | | |- |2012 |'''''[[Koi No Yokan]]''''' * Wëdóné: 2012 * Wëtwórniô: Warner Bros. Records |align="center"|11 |align="center"|30 |align="center"|16 |align="center"|49 |align="center"|22 |align="center"|25 |align="center"|30 |align="center"|28 |align="center"|51 |align="center"|— |align="center"|35 |align="center"|— |align="center"|8 | | |- |2016 |'''''[[Gore]]''''' * Wëdóné: 2016 * Wëtwórniô: Warner Bros. Records |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? | | |- |2020 |'''''[[Ohms]]''''' * Wëdóné: 2020 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- |2025 |'''''[[Private Music]]''''' * Wëdóné: 2025 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- | colspan="16" align="center" style="font-size: 8pt" | — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kómpilacje === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA" /><ref name="CRIA" /> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Niderlandë|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts" /> |- |2005 |'''''[[B-Sides & Rarities]]''''' * Wëdóné: 4 rujana 2005 * Wëtwórniô: [[Rhino Entertainment]]/Maverick Records |align="center"|43 |align="center"| — |align="center"|30 |align="center"| — |align="center"|93 |align="center"|54 |align="center"|59 |align="center"|— |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | | |- |align="center" colspan="17" style="font-size: 8pt"| — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Demo === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa dema |- |1993 |'''''[[Like a Linus]]''''' * Wëdóné: 30 smùtana 1993 * Wëtwórniô: Deftones |} === EPczi === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa EPczi |- |1998 |'''''[[Live (Deftones album)|Live]]''''' * Wëdóné: 22 czerwińca 1999 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |- |2001 |'''''[[Back to School (Mini Maggit)]]''''' * Wëdóné: 12 strëmiannika 2001 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |} === Syngle === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"| Rok !rowspan="2"| Syngel !colspan="5"| Pòzycjô w lëstach !rowspan="2"| Albùm |- !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Alternative Songs|US<br />Alt.]]<br /><ref name="SinglesBillboard">Billboard.com: Artist Chart History – Deftones: Singles. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Hot Mainstream Rock Tracks|US <br />Main.]]<br /><ref name="SinglesBillboard" /> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-2">Australian singles chart. [on-line]. [dakch: 2009-08-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref name="UKSingles">UK Singles Top 75 – Music Charts. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> |- |1995 |„7 Words“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="2"|''[[Adrenaline]]'' |- |1996 |„Bored“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |1997 |„My Own Summer (Shove It)“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |rowspan="2"|''[[Around the Fur]]'' |- |1998 |„Be Quiet and Drive (Far Away)“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |align="center"|— |align="center"|50 |- |rowspan="2"|2000 |„Change (In the House of Flies)“ |align="center"|105 |align="center"|3 |align="center"|9 |align="center"|— |align="center"|53 |rowspan="3"|''[[White Pony]]'' |- |„Back to School (Mini Maggit)“ |align="center"|— |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|26 |align="center"|35 |- |2001 |„Digital Bath“ |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|38 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="2"|2003 |„Minerva“ |align="center"|120 |align="center"|9 |align="center"|16 |align="center"|50 |align="center"|15 |rowspan="2"|''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' |- |„Hexagram“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|68 |- |2006 |„Hole in the Earth“ |align="center"|— |align="center"|18 |align="center"|19 |align="center"|— |align="center"|69 |rowspan="2"|''[[Saturday Night Wrist]]'' |- |2007 |„Mein“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|40 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="4"| 2010 |„Rocket Skates“<ref>Amy Sciarretto: Deftones, 'Rocket Skates' -- New Song. AOL Music, 2010-02-23. [on-line]. [dakch: 2010-02-23].</ref> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="4"| ''[[Diamond Eyes]]'' |- |„Diamond Eyes“<ref>Archivovaná kopie. [on-line]. [dakch: 2010-04-04].</ref> |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|10 |align="center"|— |align="center"|— |- |„Sextape“ | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |„You've Seen the Butcher“<ref>Future Releases on Alternative Radio Stations, Independent Artist Song Releases. Allaccess.com. [on-line]. [dakch: 2010-11-24].</ref> | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|21 | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |align="center" colspan="8" style="font-size: 8pt"| — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} == Teledisczi == {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel ! Reżiséra |- | 1995 | „7 Words” | Chris Burns |- |rowspan=3| 1996 | „Bored” | Nick Egan |- |„Engine No. 9" |rowspan=2| Nick Lambrou |- |„Root” |- |1997 |„My Own Summer (Shove It)” |Dean Karr |- |rowspan=2| 1998 |„Be Quiet and Drive (Far Away)” |Frank W. Ockenfels III |- |„Around the Fur” |Russ Busby |- |2000 |„Change (In the House of Flies)” |Liz Friedlander |- |rowspan=4| 2001 |„Digital Bath” |Andrew Bennet |- |„Back to School (Mini Maggit)” |Paul Hunter |- |„Street Carp” |James Sutton |- |„White Pony” |Shawn M. Foster |- |rowspan=4| 2003 |„Minerva” |Paul Fedor |- |„Hexagram” |Darren Doane |- |„Bloody Cape” |James Minchin III |- |„Deftones 2003” |Andy Bennet |- |2006 |„Hole in the Earth” |Brian Lazzaro<ref>[https://web.archive.org/web/20160328044550/http://www.mtv.com/videos/deftones/111148/hole-in-the-earth.jhtml Hole in the Earth | Deftones | Music Video | MTV].</ref> |- |2007 |„Mein” |Bernard Gourley<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.sys-con.com/node/352170 |titel = Deftones Announce American Tour; Ticket Pre-Sale Begins This Thursday, March 22; New Single and Video Hit Airwaves; Exclusive Ringtone to Help Homeless Youth &#124; news.sys-c... |òpùblikòwóny = www.sys-con.com |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |rowspan=4| 2010 |„Rocket Skates” |13thWitness and Kenzo Digital<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.youtube.com/watch?v=woR6ohiFeYE |titel = YouTube |òpùblikòwóny = www.youtube.com |jãzëk = fr |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„Diamond Eyes” |Robert "Roboshobo" Schober<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.videostatic.com/vs/2010/03/shot-deftones-roboshobo-dir.html |titel = SHOT: Deftones – Roboshobo, dir. &#124; VideoStatic |òpùblikòwóny = www.videostatic.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„Sextape” |Zak Forrest, Chad Liebenguth<ref>{{Cytuj starnã |url = https://www.blabbermouth.net/news/deftones-sextape-video-released/ |titel = Deftones: ‘Sextape’ Video Released – Blabbermouth.net |òpùblikòwóny = www.blabbermouth.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„You’ve Seen The Butcher” |Jodeb<ref>{{cytuj starnã |url = https://www.blabbermouth.net/news/deftones-you-ve-seen-the-butcher-video-released/ |titel = DEFTONES: ‘You’ve Seen The Butcher’ Video Released |òpùblikòwóny = roadrunnerrecords.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2010-10-20}}</ref> |- |rowspan=3| 2013 |„Swerve City” |Gus Black<ref>{{cytuj starnã |url = http://www.blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=189690 |titel = DEFTONES: ‘Swerve City’ Video Released – May 8, 2013 |òpùblikòwóny = blabbermouth.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2013-05-09}}</ref> |- |„Swerve City (Tour Version)” |Ryan Mackfall |- |„Romantic Dreams” |Brett Novak |- |2016 |„Prayers/Triangles” |Charles Bergquist |- |2021 |„Ceremony” |Leigh Whannell |} == Nôdgrodë a wëapartnieniô == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Rok !style="width:15em;"| Kategòriô !style="width:15em;"| Titlã !style="width:15em;"| Nôdgroda ! Nota ! Zdrój |- |2007 |Classic Songwriter |Deftones |[[Kerrang! Awards]] |'''Laur''' |<ref>{{Cytuj starnã |url = https://www.digitalspy.com/music/news/a73558/kerrang-awards-2007-the-winners/ |titel = Kerrang Awards 2007: The Winners |nôzwëskò = Fletcher |miono = Alex |òpùblikòwóny = www.digitalspy.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-01-29}}</ref> |- |rowspan=5| 2013 |Best Guitarist Award |Stephen Carpenter |rowspan=5| [[Revolver (magazyn)#Revolver Golden Gods Awards|Revolver Golden Gods Awards]] |Nominacjô |rowspan=5| <ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.metalinjection.net/show-recap/revolver-golden-gods-awards-2013-winners-and-performance-highlights |titel = REVOLVER GOLDEN GODS Awards 2013: Winners And Performance Highlights |nôzwëskò = Pasbani |miono = Robert |òpùblikòwóny = www.metalinjection.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2015-08-15}}</ref> |- |Best Drummer |Abe Cunningham |Nominacjô |- |Paul Gray Best Bassist |Sergio Vega |Nominacjô |- |Best Vocalist |Chino Moreno |Nominacjô |- |Album of the Year |''Koi No Yokan'' |'''Laùr''' |- |2016 |The Lifetime Achievement Award |Deftones |Kerrang! Awards |'''Laùr''' |<ref>{{Cytuj starnã |url = http://web.archive.org/web/20160609204645/http://www.kerrang.com/43773/kerrang-awards-2016-the-winners/ |titel = KERRANG! AWARDS 2016: THE WINNERS! |òpùblikòwóny = www.kerrang.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-06-26}}</ref> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Deftones. ''Official Website'': https://www.deftones.com/ * ''GRAMMY.com''. „Deftones”: https://www.grammy.com/artists/deftones/1574 * ''Encyclopaedia Britannica''. „Deftones”: https://www.britannica.com/topic/Deftones == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Deftones| ]] 9b664fr42v0fw8eymt9p2ihv3ydw8ob 0 13089 217638 214072 2026-10-11T10:44:01Z Terrus38 14026 217638 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smiercë = 9 rujana 1967 |Môl_smiercë = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografiô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofiô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ({{jãz.|en}} ''My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syriô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japóńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Syngapùr|Syngapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japóńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japóńsczi jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekònomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 6ye5x11e68eduue146ssctj0tv9t3co 0 13092 217637 204357 2026-10-11T10:43:47Z Terrus38 14026 217637 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Bernard Sanders |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Bernie Sanders February 2026 (cropped).jpg |òpis= Bernie Sanders (gromicznik 2026) |Data_ùrodzeniô= 8 séwnika 1941 |Môl_ùrodzeniô= [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Senatór USA z Vermont |1. Òd= 4 stëcznika 2007<ref>[https://www.congress.gov/member/bernie-sanders/S000033 Senator Bernard Sanders], congress.gov.</ref> |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= [[Jim Jeffords]] |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]]<br><small>(2015–2016, òd 2019)</small><br>''Niezanôléżny''<br><small>(2007–2015, 2016–2019)</small> |2. fónkcjô= Nôleżnik Jizbë Reprezentantów USA |2. Òd=3 stëcznika 1991 |2. Do=4 stëcznika 2007 |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca=Peter P. Smith |2. Nastãpnik=Peter Welch |2. partiô=[[Partiô Demòkraticznô]] |3. fónkcjô=Bùrméster Burlington |3. Òd=6 łżëkwiata 1981 |3. Do=4 łżëkwiata 1989 |3. Pierszô_dama= |3. Pòprzédca=Gordon Paquette |3. Nastãpnik=Peter Clavelle }} '''Bernie Sanders''', richtich '''Bernard Sanders''' (ùr. [[8 séwnika]] [[1941]] w [[Brooklyn|Brooklynie]] w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]) – amerikańsczi pòlitik żëdowsczi rodowiznë, senatór ze stanu [[Vermont]] òd 2007 rokù, bùrméster [[Burlington]] (Vermont) w latach 1981–1989, nôleżnik [[Jizba Reprezentantów Zjednónych Stanów|Jizbë Reprezentantów Zjednónych Stanów]] w latach 1991–2007. Ùrodzył sã i dorôstôł w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]. Chòdzył do James Madison High School, pózni do Brooklyn College i Ùniwersytetu w Chicago. Pò skùńczenim sztudiów przëcygnął do [[Vermont]], gdze robił jakno stolôrz i filmówc. W 1981 òstół wëbróny na bùrméstra nôwikszégò gardu w stanie, [[Burlington]]<ref>[https://berniesanders.com/about/ Meet Bernie], berniesanders.com.</ref>. Miôł starã òstac kandidatã [[Partiô Demòkraticznô|Demòkraticzny Partie]] na ùrząd prezydenta USA w 2016 i 2020 rokù. Za pierszim razã w prawelacje zajął 2. plac, a kandidatką òsta [[Hillary Clinton]]<ref>[https://edition.cnn.com/election/2016/primaries/parties/democrat CNN Delegate Estimate. Democratic Party], cnn.com.</ref>; za drëdżim razã òpùscył miónczi cwierdzącë, że ''this battle for the Democratic nomination will not be successful''<ref>"ta biôtka ò nominacjã Demòkraticzny Partie nie mdze zwënégą", za: [https://edition.cnn.com/2020/04/08/politics/bernie-sanders-drops-out Bernie Sanders drops out of the 2020 race, clearing Joe Biden’s path to the Democratic nomination], cnn.com, 8 łżëkwiata 2020.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="170" heights="100"> Òbrôzk:US Senator of Vermont Bernie Sanders in Littleton NH on August 24th, 2015 by Michael Vadon 07.jpg|Bernie Sanders òbczas kampanie w prawelacje Demòkratów (2016) Òbrôzk:Bernie Sanders Rally Durham NC Speaking Right.jpg|Bernie Sanders òbczas kampanie w prawelacje Demòkratów (2020) Òbrôzk:Bernie Sanders, Mamdani inauguration.png|Bernie Sanders na zaprzësëdze Zohrana Mamdaniégò (2026) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] 4cq2csdhak5waoqci6s2humdf7rbitr 0 13108 217636 215691 2026-10-11T10:43:41Z Terrus38 14026 217636 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Chino Moreno | gwôsné miona = Camilo Wong Moreno | òbrôzk = Chino Moreno 2014.jpg | òpisënk = Chino Moreno z Deftones (2014) | data ùrodzeniô = 20 czerwińca 1973 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] | wark = wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków, mùzyk | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[eksperimentalny rock]], [[elektronicznô mùzyka|elektronika]] | karno = [[Deftones]], [[Team Sleep]], [[Crosses]], [[Palms]] | jinstrumentë = wòkal, gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Chino Moreno''', w prôwdze '''Camilo Wong Moreno''' (ùr. 20 czerwińca 1973 w [[Sacramento]]) - [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków a mùzyk.<ref name="allmusic">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804 AllMusic – Chino Moreno biography</ref> Nôwikszą pòpùlarnotã zwëskôł jakno wòkalista a wespółzałóżca karna [[Deftones]], jaczé sã rechùje do jednych wôżniészëch karnów alternatiwnégò metalu 90. lat a XXI stalata.<ref name="deftones_site">https://www.deftones.com Òficjalnô starna Deftones</ref> Znóny je téż z apartnégò ôrtu spiéwaniô, parłãczącégò melodijnosc, krzik a elementë eksperimentalny mùzyczi.<ref name="allmusic"/> == Zôczątk == Camilo Wong Moreno ùrodzył sã 20 czerwińca 1973 rokù w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]].<ref name="allmusic"/> Pòchòdzy z wielekùlturowi familie - jegò przódkòwie pòchôdalë midzë jinszima z [[Meksyk|Meksykù]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chińsczi]] a [[Szpańskô|Szpańsczi]].<ref name="bio_ethno">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/biography AllMusic – extended bio</ref> Ju òd młodëch lat jinteresowôł sã mùzyką i słëchôł wiele rozmajitëch mùzycznëch ôrtów, taczich jak alternatiwny rock, metal, post-punk, new wave abò hip-hop.<ref name="influences">https://www.musicradar.com/news/chino-moreno-interview MusicRadar interview</ref> Pòd kùńc 80. lat mët ze szkòłowima drëchama założëlë karno [[Deftones]]. W skłôd karna bëlë téż gitarzista [[Stephen Carpenter]], perkùsysta [[Abe Cunningham]] òrôz basysta [[Chi Cheng]].<ref name="deftones_site"/> Karno przez czile lat wëstãpòwało w klubach a na lokalnëch kòncertach, zwëskiwającë wiedno wikszą pòpùlarnotã.<ref name="wiki_deft">https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones Deftones – Wikipedia</ref> == Mùzycznô kariera == W 1995 rokù [[Deftones]] wëdało debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'', jaczi zwrócył bôczënk kritików a lubòtników cwiardëch brzëmieniów.<ref name="wiki_deft"/> Prôwdzëwi sukces zwëskôł równak drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), jaczi zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''My Own Summer (Shove It)'' a ''Be Quiet and Drive (Far Away)''.<ref name="singles">https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000033486 AllMusic – Around the Fur</ref> Nôwikszą zwënégą w karierze karna òkôzôł sã albùm ''[[White Pony]]'' wëdóny w 2000 rokù. Platka òsta baro dobrze przëjãtô przez kritików.<ref name="whitepony">https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony Pitchfork – White Pony review</ref> Moreno eksperimentowôł na ni rozmajitima mùzycznyma szëkama, dodôjąc do ùtwórstwa karna elementë shoegaze'u, elektroniczi a alternatiwnégò rocka.<ref name="wiki_deft"/> W pòstãpnëch latach razã z [[Deftones]] wëdôł midzë jinszima albùmë ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003), ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006), ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025).<ref name="wiki_deft"/> == Jinszé projechtë == [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 03.jpg|mały|left|upright|Moreno z gitarą w 2013]] Pòza dzejanim w [[Deftones]] Moreno béł téż we wiele jinszëch mùzycznëch projechtach. W 2005 rokù założił eksperimentalné karno Team Sleep, jaczégò mùzyka parłãczëła elementë alternatiwnégò rocka, elektroniczi a ambientu.<ref name="teamsleep">https://www.allmusic.com/artist/team-sleep-mn0000747566 AllMusic – Team Sleep</ref> W 2011 rokù òstôł nôleżnikã superkarna Palms.<ref name="palms">https://www.spin.com/2013/06/palms-interview-isis-chino-moreno Spin – Palms interview</ref> Równak rozwijôł projecht Crosses (†††), w jaczim eksperimentowôł z elektroniczną mùzyką, synth-pòpã a alternatiwnym rockã.<ref name="crosses">https://www.nme.com/news/music/crosses-chino-moreno-interview-2014 NME – Crosses</ref> Moreno gòscynno wëstãpòwôł téż na nagraniach wielnëch jinëch artistów reprezentëjącëch rozmajité mùzyczné ôrtë.<ref name="guest">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/credits AllMusic – credits</ref> Wespółrobił midzë jinszima z karnã [[Korn]] pòjawiając sã na ùsôdzkù „Wicked” z albùmù ''Life Is Peachy'' (1996).<ref>https://www.allmusic.com/album/life-is-peachy-mw0000189887 AllMusic – Korn „Life Is Peachy”</ref> Pòjawił sã téż w projechtach taczich jak [[Soulfly]], dze nagrôł gòscynno wòkal w ùsôdzkù „First Commandment”.<ref>https://www.allmusic.com/album/soulfly-mw0000039491 AllMusic – Soulfly</ref> Jegò gòscynné dzejanié gromadzy szeroczi sztilisticzny òbjim - òd metalu i nu metalu, przez alternatiwny rock, jaż pò elektroniczną a eksperimentalną mùzykã. == Diskògrafiô == === Z Deftones === * ''[[Adrenaline]]'' (1995) * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music]]'' (2025) === Z Team Sleep === * ''[[Team Sleep (albùm)|Team Sleep]]'' (2005) === Z Crosses === * ''[[Crosses (albùm)|Crosses]]'' (2014) * ''[[Goodnight, God Bless, I Love U, Delete.]]'' (2023) === Z Palms === * ''[[Palms (albùm)|Palms]]'' (2013) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 15mbb95cx7xvnkoptwkk7vkhskc62oa 0 13111 217635 216775 2026-10-11T10:43:31Z Terrus38 14026 217635 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno infòbòks|pòzwa=Brainstorm|òriginalnô pòzwa=Prāta vētra|òdjimk=Brainstorm на карнавале BoogelWoogel 2017 10.jpg|òpisënk òbrôzka=Nôleżnicë karna (2017)|cząd aktiwnoscë=1989 – dzysdnia|môl pòchòdzeniégò=[[Jelgava|Jełgawa]], [[Łotwa]]|mùzyczny gatënk=[[rock]], pòp-rock, alternatiwnô mùzyka|mùzycznô wëtwórniô=* [[Mikrofona Ieraksti]] * Brainstorm Records|nôleżnicë=* [[Renārs Kaupers]] * [[Jānis Jubalts]] * [[Māris Mihelsons]] * [[Kaspars Roga]]|dôwny nôleżnicë=[[Gundars Mauševics|Gundars „Mumiņš” Mauševics]]|internetowô starna=https://pratavetra.lv/en}}'''Prāta Vētra''', znónô midzënôrodno jakno '''''Brainstorm''''', je [[Łotwa|łotewsczim]] pòp-rockòwim karnã. Grëpa òsta ùsadzonô w [[1989]] rokù w [[Jelgava|Jełgawie]] na Łotwie. Karnu słëchają Renārs Kaupers (wòkal), Jānis Jubalts (gitara), Māris Mihelsons (klawisze) un Kaspars Roga (trądle). Piąti nôleżnik grëpë, Gundars Mauševics (basowô gitara) zamiarł w drogòwim wëpôdkù 23 maja [[2004]] r. Òd 2004 r. na basowi gitarze graje zdrëszony z karnã mùzyk Ingars Viļums.<ref>https://www.la.lv/es-neredzu-logisku-izskaidrojumu-ingars-vilums-skaidro-savas-emocijas-par-to-vai-jutas-prata-vetra-ka-piektais-ritenis Kokteilis.lv ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 16.05.2025 r.</ref> Prāta Vētra dobëła razã 31 Nôdgrodów Rokù Nagraniów Łotewsczi Mùzyczi. W 2006 r. grëpa dosta nôdgrodã [[Eùropa|eùropejsczi]] MTV jakno nôlepszé karno z bôłtëcczich krajów.<ref>https://sejas.tvnet.lv/4787913/prata-vetra-iegust-mtv-europe-music-awards-balvu tvnet.lv, ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> Brainstorm bëło za pierszégò przedstôwcã Łotwë na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], w [[2000]] r. Wëkònëjącë ùsôdzk ''My Star'', òsygnãlë trzecy plac. W [[2013]] rokù Prāta Vētra wëstąpia na festiwalu Glastonbury, jednym òd nôwikszich mùzycznëch a artisticznëch wëdarzeniów na swiece.<ref>https://web.archive.org/web/20250816211734/https://www.diena.lv/kd/muzika/prata-vetra-sodien-uzstasies-glastonberijas-festivala-14014131, diena.lv, przëstãp z 4.03.2026 r.</ref> == Historiô == === 1989–1994: założenié karna a jegò pierszé zwënédżi === Grëpa pòwsta w 1989 r. w [[Jelgava|Jełgawie]]. W ji skłôd weszło piãc nôleżników, co ùczëlë sã razã we Strzédny Szkòle nr 1 w Jełgawie: Renārs Kaupers, Jānis Jubalts, Gundars Mauševics, Kaspars Roga a Māris Mihelsons. Na zôczątkù grëpa zwa sã ''The Best American Guys In Latvia'', równak prãdkò òsta zmienionô na ''Prāta vētra''.<ref>https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3097770,przebojowy-pop-rock-prosto-z-lotwy-brainstorm-na-scenie-trojki-posluchaj Polskie Radio Trójka ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 1992 r. karno wëdało swòjégò pierszégò syngla pt. ''Jo tu nāc'', jaczi w tim samim rokù zajimnął 9. plac w òglowòkrajewim kònkùrsu ''Mikrofona aptauja''. W 1993 r. wëszedł pierszi albùm Prāta Vētrë,''Vairāk nekā skaļi'' a teledisk do nôpòpùlarniészégò jegò sztëczka – ''Ziema''. W 1994 r. òstôł wëdóny syngel ''Vietu nav''. === 1995: "Lidmašīnas" a "Veronika" === W 1995 r. Prāta Vētra zdobëła szerszą pòpùlarnosc na Łotwie frańtówką ''Lidmašīnas'', jakô sta sã nôlepi przedôwającym sã synglã w historie kraju, a téż zwëska titel frańtówczi rokù radia Super Fm. W 1995 r. grëpa wëstąpia téż w [[Niemieckô|Miemiecce]] a [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. Pò eksperimentach z [[Alternatiwnô mùzyka|alternatiwną mùzyką]] karno wrócëło do pierwòsznëch brzëmieniów a wëpùscëło pòsobny albùm pt. ''Veronika'', jaczi stôł sã òsoblëwie pòpùlarny westrzód nôscelatków. Nôpòpùlarniészé frańtówczi z albùmù to ''Dārznieks'', ''Apelsīns'' a ''Lidmašīnas''. === 1996–1998: "Viss ir tieši tā kā tu vēlies" === Nastãpną zwënégą bëło zawiarcé kòntraktu z mùzyczną wëtwórniąMikrofona Ieraksti, jedną z nôwikszich te zortu pòdjimiznów na Łotwie. W 1997 rokù wëdóny òstôł albùm ''Viss ir tieši tā kā tu vēlies'', dzãka chtërnëmù Prāta Vētra òsta nôpòpùlarniészim karnã w kraju. Albùm dobéł miono „złoti platczi”, a nôbarżi znónyma sztëczkama òstałë ''Mans draugs'', ''Neatgriešanās'' a ''Tavas mājas manā azotē'', co przez dzewiãc tidzeniów ùtrzëmiwôł sã na pierszim placu ''Airplay'' ë òstôł nôwikszim szlagrã 1996 rokù. W nym czasu karno w ramach wespółrobòtë z risczim téatrã Daile stwòrzëło mùzykã do musicalu ''Šveiks'', jaczi òstôł nôpòpùlarniészim te zortu mùzycznym wëstãpã na Łotwie. W 1998 r. Brainstorm we wespółrobòce z produceńtã karna ''Fool's Garden'', Volkerã Hinkelã, stwòrzëlë swòj pierszi syngel pò anielskù — ''Under My Wing''. Niedługò pózni Prāta Vētra wëbiôtkòwa nôdgrodã ''Grand Prix'' na festiwalu we [[Szwedzkô|szwédzczim]] [[Karlshamn]]. === 1999: "Starp divām saulēm" === W 1999 r. karno wëpùscëło swój czwiôrti albùm, ''Starp divām saulēm'' a téż swòjã pierszą midzënôrodną platkã ''Among The Suns'', co je anielską wersją albùmù ''Starp divām saulēm''. Platka òsta nagrónô we Szwédzce a Duńsce. Wszëtczé ji piãc synglów — ''Puse no sirds'', ''Starp divām saulēm'', ''Lec'' (''Try''), ''Prom uz siltajām salām'' (''Ain't It Funny'') a ''Tu izvēlējies palikt'' (''Welcome to my country'') òsygnãłë nôwëższë pòzycje łotewsczich lëstów szlagrów. Teledisczi do frańtówków ''Under My Wing'' ë ''Weekends Are Not My Happy Days'' òstałë włączoné do plejlistë francësczégò mùzycznégò karnalu MCM. === 2000: Eùrowizjô ë "Izlase 89-99" === 13 maja 2000 rokù karno wzãło ùdzél w 45. [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], jaczi òdbiwôł sã we [[Szwedzkô|Szwédzce]]. Przedstawilë tam ùsôdzk ''My Star'' (w łotewsczi wersje — ''Īssavienojums'') napisóny przez Kaupersa z produceńtã [[A-ha]], [[Tony Mansfield|Tonym Mansfieldã]], mët. Frańtówka zdobëła trzecy plac. W zélnikù 2000 r. wëdóny òstôł albùm ''Izlase 89-99'', w jaczim nalazłë sã nôpòpùlarniészé ùsôdzczi karna, jak téż czile frańtówków niewëdónëch przódë. === 2001–2004 === W 2001 rokù òsta wëdónô pòsobnô platka, ''Kaķēns, kurš atteicās no jūrasskolas'', w angelsczi wersje: ''Online''. Za produceńta béł Tony Mansfield, a sóm albùm nagróny òstôł w Anielsce. Ti platce słëchô jedna òd nôbarżi ùdałëch frańtówków karna w òglim — ''Maybe''. Teledisk do ni òstôł nagróny w [[Praga|Pradze]]. W 2003 r. wëszedł pòsobny albùm Brainstorm – ''Dienās, kad lidlauks pārāk tāls'' ë jegò anielskô wersjô ''A Day Before Tomorrow''. Wëdóné òstałë syngle ''Colder'' a Plaukstas lieluma pavasaris – pò anielskù ''A Day Before Tomorrow''. Pò wëdanim albùmù grëpa zdobëła wielné mùzyczné nôdgrodë – za nôlepszi pòpòwi teledisk (frańtówczi ''A Day Before Tomorrow'' ë ''[[Colder]]''), jakno nôlepszé karno rokù, za nôlepszą rockòwą frańtówkã (''[[Colder]]''), jak téż za nôlepszi rockòwi albùm. W 2003 r. Prāta Vētra bëlë za support przed kòncertã ''The Rolling Stones'' w Pradze. [[Òbrôzk:Brainstorm_on_tour_2008.JPG|mały|250x250px|Kòncert Brainstorm w [[Jełgawa|Jełgawie]] w 2008 rokù]] W 2004 r. Brainstorm i [[Biôłorus|biôłorusczé]] karno ''[[Би-2]]'' wëdałë razã frańtówkã ''[[Скользкие улицы]]'', jakô weszła w skłôd albùmù ''Иномарки'' grëpë ''[[Би-2]]''. Frańtówka zdobëła pierszi plac na lëstach szlagrów na Łotwie, [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] a w [[Ruskô|Rusce]]. === Smierc Gundarsa Mauševicsa === Òb noc z 22 na 23 maja 2004 r. w tragicznym wëpôdkù na turze Riga–Jełgawa zamiarł jeden òd nôleżników karna – basysta Gundars Mauševics, pòzéwóny Mumiņš. Nimò stratë, mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac dzejalnosc, cobë ùtczëc pamiãc drëcha. === 2005–2007 === W 2005 r. Brainstorm wëdôł swój sódmi studijny albùm ''Četri krasti'' (''Four shores'' w angelsczi wersje), stwòrzony we wespółrobòce z produceńtã Alexã Silvą. To béł pierszi albùm wëszłi pò smiercë Mumiņša, równak dzél frańtówków béł nagróny jesz przed tragedią. Òb lato 2006 rokù Prāta Vētra da kòncertë na [[Lëtwa|Lëtwie]], Biôłorusë, Ùkrajinie, w Rusce, [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Czeskô Repùblika|Czesce]], jak téż na Łotwie. Grëpa napisa dwie frańtówczi do animòwónégò filmù ''Lote no Izgudrotāju ciema''. W maju teledisk ''Thunder Without Rain'' weszedł w rotacjã ''[[MTV Europe]]'', a ju òb jeséń, czej pòwsta ''[[MTV Latvia]]'', teledisk do ''Lonely Feeling (To Be Lonely)'' trafił na bôłtëcczé lëstë szlagrów. Na Lëtwie nagróny òstôł téż teledisk do ùsôdzkù ''[[:lv:Tin_Drums|Tin Drums]]'', jaczégò reżisérą béł [[:lv:Kaspars_Roga|Kaspars Roga]]. Do nagriwaniô klipù przëłączëło sã tëż lëtewsczé karno lëdowégò tuńca „Lietuva”. W lëstopadnikù 2006 r., òb czas ceremónie wrãczeniô wëapartnieniów ''[[MTV Europe Music Awards]]'' w [[Kòpenhaga|Kòpenhadze]], Prāta Vētra dobëła nôdgrodã nôlepszégò wëkònôwcë z bôłtëcczich krajów. Béł to pierszi rok, w jaczim taczé wëapartnienié òstało w òglim przëznóné. [[Òbrôzk:Brainstorm_in_Mezaparks.jpg|mały|Kòncert Brainstorm w [[Riga|Ridze]] w 2008 rokù]] === 2008–2010 === 13 maja 2008 r. wëdóny òsta ósmi studijny albùm karna pò łotewskù, ''Tur kaut kam ir jābut'', jaczi pò dwùch miesącach zdobëła sztatus platinowi platczi. Za produceńta béł pòpùlarny na Łotwie rapéra [[Gustavo]]. Wëdaniémù albùmù towarza kòncertowô tura „Tur kaut kam ir jābūt”. Kòncertë, jaczé òdbëłë sã w piãc gardach — [[Jelgava|Jełgawie]], [[Preiļi|Prelach]], [[Ventspils|Windawie]], [[Valmiera|Wolmarze]] a [[Riga|Ridze]] — scygnãłë razã 80 000 òsobów. Kòncert na Wiôldżi Estradze w risczim [[Mežaparks|Mežaparksu]] òbzérało narôz 45 000 sztëk lëdzy. Jesz w 2008 rokù wëdónô òsta platka DVD „Tur kaut kam ir jābūt koncerts Mežaparkā”. Zwëska òna sztatus platinowi platczi. Na kòncertowëch nagraniach to dało téż wëstãpë szpecjalnëch gòsców – [[Gustavo (mùzyk)|Gustavo]], gg choir, prezydent Łotwë [[Vaira Vīķe-Freiberga|Vairë Vīķe-Freiberdżi]] ë karna Би-2. 31 strëmiannika 2009 r. wëdóny òstôł albùm ''Шаг'', mdący ruską wersją ''Tur kaut kam ir jābūt, a'' 15 strëmiannika 2010 r. w bôłtëcczich krajach wëszła platka ''Years and Seconds'' – anielskô wersja ne albùmù. 21 pajicznika 2010 r., analogiczno do platczi ''Izlase 89-99'', wëdóny òstôł albùm ''Izlase 2000–2010'', skłôdający sã z nôbarzi znónëch frańtówków karna z miniony dekadë a téż nowégò ùsôdzkù – ''Gara diena''. W gòdnikù platka dobëła sztatus złotégò albùmù. Z lëżnoscë wëdaniô ''Izlase'', Brainstorm ògłosył kòncert w Ridze 10 gòdnika. Ze wzglãdu na wiôldże zainteresowanié ògłoszony òstôł ale dodôwkòwi kòncert 11 gòdnika. [[Òbrôzk:Brainstorm_2010_1.jpg|mały|Prāta Vētra w 2010 rokù]] === 2011–2013 === 28 maja 2011 rokù Prāta Vētra òdemkła XIV Midzënôrodny Mùzyczny Festiwal Maxidrom w rusczim Tuszinie. 3 czerwińca 2011 r. grëpa pòjôwia sã w [[Czijew|Czijewie]], w klubie ''Stereoplaza''. Na koncert doprzëszło wicy jak 4000 òsobów. 20 zélnika 2011 r. Brainstorm wzãło ùdzél w festiwalu ''Vabaduse laul'' ([[Angelsczi jãzëk|an.]] Songs of Freedom) w [[Tallinn|Tallënie]] z leżnoscë 20. roczëznë samòstójnotë [[Estoniô|Estonie]]. Zabrzëmiałë taczé szlagrë jak ''Maybe'' czë ''My star'', jak téż téż frańtówka ''In the End There’s Only Love'' razã z estońsczim karnã ''[[Ewert & The Two Dragons]].'' W 2012 rokù Prāta Vētra wëda w sëmie trzë albùmë. Nowô platka wëszła nôprzód w łotewsczi wersje: ''Vēl viena klusā daba'', pòtemù w angelsczi: ''Another Still Life'', a na kùńcu téż w rusczi: ''Чайки на крыша''. Premiéra rusczi wersje albùmù òdbëła sã 20 pajicznika w ''[[Arena Moscow|Arenie Moscow]].'' Szesc òd trzënôsce frańtówków weszło do rotacji rusczich radiostacjów. Ùsôdzk ''Чайки на крышах'' zajimnął 4. plac na lësce szlagrów stacje ''[[Наше радио]].'' Frańtówka „Гори, гори ясно” òsta wëbrónô jako titlowô frańtówka do animòwónégò filmu ''Снежная королева'' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. „Królewô Sniegù”), a angelsczi tekst frańtówczi „Flashlight” do midzënôrodny wersje filmù òstôł napisóny przez [[Francis Healy|Francisa Healégò]], drëcha karna a wòkalistã grëpë [[Travis]]. Na zôczątkù 2013 roku szósti ùsôdzk z albùmù ''Чайки на крышах'', pt. ''Кто-то живой'', trafił na lëstã szlagrów przebojów ''Наше радио'', a òb lato wëszedł teledisk do frańtówczi ''Europa'', nagróny w [[Berlëno|Berlënie]]. Òb jeséń mùzycë zaprezeńtowalë brzôd wespółrobòtë z produceńtã Davidã Fieldã – frańtówkã i teledisk ''Butterfly In A Bottle''. W pajicznikù 2012 rokù Brainstorm rëgnãło w swòjã nôwikszą kòncertową turã w òstatnëch latach, wëstãpiwającë w taczich gardach jak: [[Archangelsk]], [[Krasnojarsk]], [[Pietrozawodsk]], [[Mùrmańsk]], [[Krasnodar]], [[Ùfa]], [[Soczi]], [[Iżewsk]], [[Czelabińsk]], [[Rostowò nad Donã]], [[Wołgògrad]], [[Niżny Nowògard]], [[Tuła]] i [[Kòrolowò]], a téż we sztërzëch miastach we Wiôldżi Britanie, na festiwalu Music Matters w Singapùrze i jinëch placach. W 2013 rokù Prāta Vētra wëstąpia na [[Festiwal Glastonbury|festiwalu Glastonbury]]. Karno bëło pierszą grëpą z bôłtëcczich krajów, jaczé zagrało na nym wôżnym wëdarzenim. Pòtemù to dało jesz wëstãpë na taczich festiwalach jak Sziget ([[Madżarskô|Wãdżerskô]]), Rock For People ([[Czeskô]]), Summer Sound ([[Łotwa]]), Kubana, Крылья, Нашествие czë Red Rocks ([[Ruskô]]). Pòd kùńc turë Prata Vētra zagra czile kòncertów na Ùkrajinie, a téż dwa roczëznowé w [[Mòskwa|Mòskwie]] (Stadium Live) a [[Sankt Petersbórg|Sankt Petersbòrgù]] (A2), dze przedstôwia wëdóny z leżnoscë dzesãclecô kòncertowi dzejalnoscë w Ruscë zbiérk ''The Best Of'', zamikający w se ùsôdzczi pò anielskù a ruskù. Pòd kùńc rokù albùm ''Чайки на крышах'' ùkôzôł sã w nowim fòrmace 3plet, a frańtówka ''Years & Seconds,'' z platczi ò juwernym titlu, sta sã prowadnym mòtiwã ósmégò dzélëkù kriminału ''Нюхач'', jaczi béł emitowóny w rusczi telewizje na karnalu Первый канал. Brainstorm zakùńcził 2013 rok wëstãpã na festiwalu „Лучший город зимы” w Mòskwie. === 2014–2016 === W 2014 r. karno zaczãło robòtã nad nowim albùmã, jak téż pòjawiło sã na festiwalu Eurosonic w [[Niderlandë|Holandie]], w [[Soczi]], [[Mińsk|Mińskù]] a [[Niżny Nowògard|Niżnym Nowògardze]], dze bëlë przédnyma gòscama festiwalów ''[[Дикая мята]]'' a ''[[Lenovo VIBE Tour]]''. W tim samim rokù Renārs Kaupers òstôł włączony do lëstë 30 nôbarżi wpłëwòwëch lëdzy na Łotwie. W gromicznikù 2015 r. ùkôzôł sã nowi syngel karna ''Ziemu apēst'', jaczi trafił na radiowé lëstë szlagrów. Całi albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' wëszedł 19 maja. ''Ziemu apēst'' òstało ùznóné za „Frańtówkã rokù” w plebiscyce przeprowadzonym przez Muzikāla banka. Albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' pòwstôł w studiu nagraniów ''Hansa Studio'', w jaczim przódë nagriwało téż ''[[U2]]'', ''Depeche Mode'' czë [[David Bowie]]. Platka òsygnã sztatus złotégò albùmù. Angelskô wersjô albùmù, ''7 Steps of fresh air,'' bëła w pierszi òficjalny rundze nominacjów do nôdgrodów Grammy w 2015 rokù, riwaliszëjącë ò nominację w kategòrie „Nôlepszi pòpòwi albùm” z 300 jinyma albùmama jinszich artistów. Albùm ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' stôł sã òficjalnô nôczãscy słëchónym albùmã na [[Spotify]] a [[Deezer|Deezerze]] w 2015 r. na Łotwie.<ref>http://www.runabildes.lv/video-prata-vetra-klausitakais-2015-gada-albums-spotify-un-deezer-latvija/, runabildes.lv, przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 2016 r. w ramach kòncertowi turë „7 Steps of Fresh Air” tūres Brainstorm wëstąpiło we [[Wilno|Wilnie]], [[Londin|Londinie]], [[Birmingham]], [[Manchester|Manchesterze]], [[Nottingham]], [[Glasgow]], [[Tallinn|Tallënie]] a [[Dublëno|Dublënie]]. Karno òstało nôdgrodzoné w kategòrie „Przédny lidérzë” za frańtówkã ''Epoha'' òb czas 9. galë wrãczeniô mùzycznëch nôdgrodów radia Наше радио. Òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka” łotewsczégò Radia 2, jakô òdbëła sã pòd kùńc stëcznika, ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł ùznóny za nôwôrtniészą frańtówkã 2015 rokù. W gromicznikù ùkôzôł sã syngel ''Little Raindrops'' – anielskòjãzëkòwô wersjô ''Ziemu apēst,'' co pierszi rôz wëbrzëmia na finale lëtewsczégò ''X Faktorius''. Òb czas galë wrãczeniô Łotewsczi Mùzyczny Nôdgrodë Rokù „Zelta Mikrofons”, Brainstorm òtrzimało nôdgrodã za kòncertowé nagranié ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' z finałowégò koncertu turë w Ridze a nôdgrodã hańdlowégò parkù Alfa za „Frańtówkã Rokù Alfë”. To je jedurnô nôdgrodã, jaczi dobiwcë są welowóny przez pùblikã – ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł wëbróny przez nôwikszą lëczbã słëchińców. Bëła to 31. nôdgroda „Zelta Mikrofons” dlô karna. Frańtówka ''Debesis iekrita Tevī'' ùkôza sã na zôczątkù lata. Ùsôdzk òstôł napisóny przez Maratsa Ogļezņevsa z karna Musiqq, a nagróny przez Prāta Vētrã ë Musiqq we wespółrobòce ze szwédzczim produceńtã Povelã Olssonã. Frańtówka trafia na łotewsczé lëstë szlagrów, a w 2016 rokù òsta uznónô za nôwôrtniészą frańtówkã 2016 r. òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka”. Òb lato karno wzãło ùdzél we wielnëch festiwalach, w tim ''Янтарный Пляж'' w [[Króléwc|Króléwcu]], ''A-Fest'' w Mińskù a ''Weekend Festival Baltic'' w [[Parnawa|Parnawie]]. 20 zélnika 2016. karno dało swój jedurny kòncert negò rokù na Łotwie, na stadionie Daugava w [[Lëpawa|Lëpawie]]. Na kòncert doprzëszło wicy jak 28 000 òsobów – fanowie z Łotwë, bôłtëcczich krajów, [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadë]], [[Aùstraliô|Aùstralie]], [[Ruskô|Rusczi]] a nawetka [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Òdbët na bilietë béł tak stolëmny, co wszëtczé sã wëprzedałë przed rozpòczãcym kòncertu. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Łotwa]] [[Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]] psgt3a8bx8o6434kw3xaesulta4f2a9 0 13112 217634 215692 2026-10-11T10:43:11Z Terrus38 14026 217634 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Stephen Carpenter | gwôsné miona = Stephen Carpenter | òbrôzk = Stephen Carpenter Deftones Rock im Park 2016.jpg | òpisënk = Stephen Carpenter (2016) | data ùrodzeniô = 3 zélnika 1970 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] | wark = gitarzista, pisôrz riffów | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[eksperimentalny metal]], [[progresywny metal]] | karno = [[Deftones]] | jinstrumentë = elektricznô gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Stephen Carpenter''' (ùr. 3 zélnika 1970 w [[Sacramento]], [[Kalifòrniô|Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) – amerikańsczi mùzyk, gitarzista karna [[Deftones]], wespółzałóżca karna a jeden z ji przédnëch kòmpòzytorów.<ref>[https://www.allmusic.com/artist/stephen-carpenter-mn0000747890 Stephen Carpenter Biography]. ''AllMusic''.</ref> Ùznôwóny je za jednégò z aùtorów charakteristicznégò brzëmieniô karna, parłãczącégò elementë alternatiwnégò metalu, eksperimentalnégò rocka a elektroniczny mùzyczi.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Deftones Deftones]. ''Encyclopaedia Britannica''.</ref> == Zôczątk == Stephen Carpenter chòwôł sã w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. W młodoscë jinteresowôł sã skate'ã ë metalową mùzyką, òsoblëwie thrashmetalowima karnama. W szkòłowich latach pòtkôł przińdłich nôleżników karna [[Deftones]]: [[Chino Moreno]] a [[Abe Cunningham|Abe Cunninghama]].<ref>[https://www.allmusic.com/artist/deftones-mn0000208713 Deftones Biography]. ''AllMusic''.</ref> W 1988 rokù wespółzałożił karno [[Deftones]], jaczé zôczątkòwò dôwało lokalné kòncertë w [[Sacramento]]. Kapela pòmale zwëskała pòpùlarnotã, a jejich debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' (1995) zwrócył bôczënk na alternatiwny scenie.<ref>[https://www.allmusic.com/album/adrenaline-mw0000645108 Adrenaline]. ''AllMusic''.</ref> == Mùzycznô kariera == Stephen Carpenter je ritmicznym gitarzistą i przédnym aùtorã cwiardëch riffów w [[Deftones]]. Jegò sztil parłãczi elementë groovu i nu metalu, a téż cwiardé riffë z cëskama ambientowima i, w pózniészëch latach, elektronicznyma.<ref>[https://www.guitarworld.com/features/deftones-stephen-carpenter Stephen Carpenter Interview]. ''Guitar World''.</ref> W pòstãpnëch latach [[Deftones]] wëdało wiele achtnionëch przez kritików albùmów, m.jin.: * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore (album)|Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music (album)|Private Music]]'' (2025) == Instrumentarium == [[Òbrôzk:Stephen Carpenter 2009.jpg|mały|Stephen Carpenter òb czas kòncertu karna [[Deftones]] (2009)]] Stephen Carpenter je znóny z brëkòwaniô mòdernëch gitar ò zwikszóny lëczbie strën. W swòji karierze nôczãscy grôł na jinstrumentach marczi [[ESP|ESP]], dlôte stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznawónëch skrarni ti firmë.<ref name="gear">[https://www.uberproaudio.com/who-plays-what/183-deftones-stephen-carpenter-guitar-gear-rig-and-equipment Stephen Carpenter Guitar Gear and Equipment]. ''UberProAudio''.</ref> {| |valign="top"| ; Gitarë<ref name="gear"/> * ESP Stef-7 * ESP LTD SC-608B * ESP LTD SC-207 * ESP LTD SC-208 * ESP LTD SC-607B ; Wzmacniacze a głosnikòwé kòlumnë<ref name="gear"/> * Marshall JCM 800 Heads * Marshall 9200 Dual MonoBlock Power Amp * Marshall EL34 100/100 Power Amps * Marshall 1960B Straight Cabinets / 4×12 ; Strënë a akcesoriô<ref name="gear"/> * Ernie Ball .011–.059 Gauge Strings * Dunlop Tortex 1 mm Picks |width="10"| |valign="top"| ; Efektë<ref name="gear"/> * Zvex Machine Wah / Fuzz Factory * Digitech Whammy * Electro-Harmonix Bass Micro Synthesizer * Boss PS-5 Super Phase Shifter * Boss RV-3 Digital Reverb/Delay * Boss CE-5 Chorus Ensemble * Boss CH-1 Super Chorus * Boss DD-3 Digital Delay * Boss FL-2 Flanger * Whirlwind A/B Box * Boss FZ-2 Fuzz / Boost * Boss OC-2 Octave * Boss TR-2 Tremolo Pan * Rocktron All Access MIDI Foot Controller |} Carpenter béł jednym z pierszich gitarzistów alternatiwnégò metalu, jaczi regularno pòczął brëkòwac 7-, 8- a pòzdni téż 9-strënowich gitar. Miało to wiôldżi cësk na cãżczé brzëmienié karna [[Deftones]]. == Priwatné żëcé == Stephen Carpenter znóny je z zamiłowaniô do grów, technologie a téż alternatiwny kùlturë. W wòlnym czasu zajimô sã téż fizyczną aktiwnotą ë swòjima zajinteresowaniama niezrzeszonyma z mùzyką, taczima jak spiskòwé teòrie, paranormalné zjawiszcza abò kòsmòs.<ref>[https://www.loudersound.com/features/deftones-stephen-carpenter-interview Stephen Carpenter Interview]. ''Louder Sound''.</ref> Carpenter ùchilô sã wikszi medialny ekspòzycje. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] izr9tiy6c6wz5556ion6dlkbvrctoxj 0 13114 217633 215693 2026-10-11T10:43:00Z Terrus38 14026 217633 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Abe Cunningham | gwôsné miona = Abraham Benjamin Cunningham | òbrôzk = Deftones - Rock am Ring 2016 -2016156214257 2016-06-04 Rock am Ring - Sven - 1D X - 0105 - DV3P9764 mod.jpg | òpisënk = Abe Cunningham (2016) | data ùrodzeniô = 27 lëpińca 1973 | môl ùrodzeniô = [[Long Beach]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] | wark = perkùsysta | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[rock alternatiwny]], [[eksperimentalny rock]] | karno = [[Deftones]] | jinstrumentë = perkùsjô | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Abe Cunningham''' (ùr. 27 lëpińca 1973 w [[Long Beach]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] perkùsysta, nôbarżi znóny jakno bëtnik karna [[Deftones]], z jaczim graje òd zôczątkù karierë kapelë.<ref name="bio">https://www.allmusic.com/artist/deftones-mn0000134591 AllMusic – Deftones biography</ref> == Mùzycznô kariera == Abe Cunningham pòczął grã na perkùsje w młodim wiekù i w 80. latach doparłãcził do lokalni mùzyczny scenë w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. W 1988 rokù razã z [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]] założëlë karno [[Deftones]]. <ref name="deftones">https://www.deftones.com Òficjalnô starna Deftones</ref> Karno zôczątkòwò grôło w môłich klubach, równak chùtkò zwëskôło pòpùlarnotã dzãka sparłãczëniu metalu, alternatiwnégò rocka a eksperimentalnégò brzëmieniô. <ref name="discog">https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography Deftones discography</ref> == Sztil grë == Cunningham je znóny z techniczny, dinamiczny grë na perkùsje, jakô parłãczi cãżczé ritmë z barżi eksperimentalnyma przeńscama. Jegò szëk je czãsto znankòwóny jakno kluczowi element brzëmieniô Deftones. <ref name="ohms">https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-ohms Pitchfork – review Ohms</ref> == Deftones == Abe Cunningham je jednym z filarów karna [[Deftones]]. Mët z karnã nagrôł wszëtczé studijné albùmë, w tim: * ''[[Adrenaline]]'' (1995) * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore (album)|Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music (album)|Private Music]]'' (2025) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] qka167o960eqbnt9bjxh13cpl0n1saq 14 13151 217606 203077 2026-10-11T10:30:20Z Terrus38 14026 217606 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] keuk0dbvh92mfiyooyxv7by9uerd8az 0 13158 217632 216774 2026-10-11T10:41:17Z Terrus38 14026 217632 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox |gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]] |data=11 czerwińca – 19 lëpińca 2026 |pòzwa=Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026 |òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg |reprezentacje=48 |stadionë=16 |mecze=104 |gòle=308 |trzecy plac=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] [[Angliô]] |drëdżi plac=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Argentina|Argentińskô]] |méster=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] [[Szpańskô]] |ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]] |pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]] }} '''XXIII Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata, jaczi béł òrganizowóny przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwôł sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Béł to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimôł 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansowałë pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA:''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Stanów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér béł historiczny z czile pòwòdów: * béł to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi béł za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizowała chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Stanë òrganizowałë mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpòwało 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimôł: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwało 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwałë: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwôł czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Stanów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[Òbrôzk:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[Òbrôzk:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[Òbrôzk:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[Òbrôzk:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[Òbrôzk:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[Òbrôzk:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich bëłë rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia bëłë rozgriwóné na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwało trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa A |1=[[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[Òbrôzk:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 1 |data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = Estadio Azteca, Meksyk |druzyna1 = Meksyk |fana1 = Mexico |wënik1 = 2 |gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ |druzyna2 = Pôłniowô Afrika |fana2 = South Africa |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 80 824 |sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 2 |data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = Estadio Akron, Guadalajara |druzyna1 = Pôłniowô Kòreja |fana1 = South Korea |wënik1 = 2 |gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ |druzyna2 = Czeskô |fana2 = Czech Republic |wënik2 = 1 |gòle2 = Krejčí 59’ |òbzérôcze = 44 985 |sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 25 |data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Czeskô |fana1 = Czech Republic |wënik1 = 1 |gòle1 = Sadílek 6’ |druzyna2 = Pôłniowô Afrika |fana2 = South Africa |wënik2 = 1 |gòle2 = Mokoena 83’ (k) |òbzérôcze = 67 442 |sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 28 |data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = Estadio Akron, Guadalajara |druzyna1 = Meksyk |fana1 = Mexico |wënik1 = 1 |gòle1 = Romo 50' |druzyna2 = Pôłniowô Kòreja |fana2 = South Korea |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 45 522 |sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 53 |data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = Estadio Azteca, Meksyk |druzyna1 = Czeskô |fana1 = Czech Republic |wënik1 = 0 |druzyna2 = Meksyk |fana2 = Mexico |wënik2 = 3 |gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' |òbzérôcze = 80 824 |sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 54 |data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = Estadio BBVA, Monterrey |druzyna1 = Pôłniowô Afrika |fana1 = South Africa |wënik1 = 1 |gòle1 = Maseko 63’ |druzyna2 = Pôłniowô Kòreja |fana2 = South Korea |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 51 243 |sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[Òbrôzk:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 3 |data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = BMO Field, Toronto |druzyna1 = Kanada |fana1 = Canada |wënik1 = 1 |gòle1 = Larin 78’ |druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina |fana2 = Bosnia and Herzegovina |wënik2 = 1 |gòle2 = Lukić 21’ |òbzérôcze = 43 002 |sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 8 |data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area |druzyna1 = Katar |fana1 = Qatar |wënik1 = 1 |gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) |druzyna2 = Szwajcarskô |fana2 = Switzerland |wënik2 = 1 |gòle2 = Embolo 17’ (k.) |òbzérôcze = 67 966 |sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 26 |data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = Szwajcarskô |fana1 = Switzerland |wënik1 = 4 |gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) |druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina |fana2 = Bosnia and Herzegovina |wënik2 = 1 |gòle2 = Mahmić 90+3’ |òbzérôcze = 70 026 |sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 27 |data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Kanada |fana1 = Canada |wënik1 = 6 |gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) |druzyna2 = Katar |fana2 = Qatar |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 51 |data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Szwajcarskô |fana1 = Switzerland |wënik1 = 2 |gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ |druzyna2 = Kanada |fana2 = Canada |wënik2 = 1 |gòle2 = P. David 76’ |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 52 |data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = Lumen Field, Seattle |druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina |fana1 = Bosnia and Herzegovina |wënik1 = 3 |gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ |druzyna2 = Katar |fana2 = Qatar |wënik2 = 1 |gòle2 = Al-Haydos 42’ |òbzérôcze = 66 925 |sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa C |1=[[Òbrôzk:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[Òbrôzk:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[Òbrôzk:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 5 |data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey |druzyna1 = Brazyliô |fana1 = Brazil |wënik1 = 1 |gòle1 = Vinícius Jr. 32’ |druzyna2 = Marokò |fana2 = Morocco |wënik2 = 1 |gòle2 = Saibari 21’ |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 7 |data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Hajiti |fana1 = Haiti |wënik1 = 0 |druzyna2 = Szkòckô |fana2 = Scotland |wënik2 = 1 |gòle2 = McGinn 28’ |òbzérôcze = 64 146 |sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 29 |data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Szkòckô |fana1 = Scotland |wënik1 = 0 |druzyna2 = Marokò |fana2 = Morocco |wënik2 = 1 |gòle2 = Saibari 2’ |òbzérôcze = 64 146 |sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 30 |data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST |stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô |druzyna1 = Brazyliô |fana1 = Brazil |wënik1 = 3 |gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ |druzyna2 = Hajiti |fana2 = Haiti |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 324 |sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 49 |data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = Hard Rock Stadium, Miami |druzyna1 = Szkòckô |fana1 = Scotland |wënik1 = 0 |druzyna2 = Brazyliô |fana2 = Brazil |wënik2 = 3 |gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ |òbzérôcze = 64 478 |sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 50 |data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = Hard Rock Stadium, Miami |druzyna1 = Marokò |fana1 = Morocco |wënik1 = 4 |gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ |druzyna2 = Hajiti |fana2 = Haiti |wënik2 = 2 |gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ |òbzérôcze = 64 478 |sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[Òbrôzk:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[Òbrôzk:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 4 |data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = USA |fana1 = USA |wënik1 = 4 |gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ |druzyna2 = Paragwaj |fana2 = Paraguay |wënik2 = 1 |gòle2 = Maurício 73’ |òbzérôcze = 70 492 |sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 6 |data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Aùstraliô |fana1 = Australia |wënik1 = 2 |gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ |druzyna2 = Tëreckô |fana2 = Turkey |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 32 |data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = Lumen Field, Seattle |druzyna1 = USA |fana1 = USA |wënik1 = 2 |gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ |druzyna2 = Aùstraliô |fana2 = Australia |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 66 925 |sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 31 |data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST |stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area |druzyna1 = Tëreckô |fana1 = Turkey |wënik1 = 0 |druzyna2 = Paragwaj |fana2 = Paraguay |wënik2 = 1 |gòle2 = Galarza 2’ |òbzérôcze = 68 827 |sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 59 |data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = Tëreckô |fana1 = Turkey |wënik1 = 3 |gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ |druzyna2 = USA |fana2 = USA |wënik2 = 2 |gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ |òbzérôcze = 70 492 |sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 60 |data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area |druzyna1 = Paragwaj |fana1 = Paraguay |wënik1 = 0 |druzyna2 = Aùstraliô |fana2 = Australia |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 827 |sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[Òbrôzk:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[Òbrôzk:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[Òbrôzk:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 9 |data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Niemieckô |fana1 = Germany |wënik1 = 7 |gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ |druzyna2 = Curaçao |fana2 = Curaçao |wënik2 = 1 |gòle2 = Comenencia 21’ |òbzérôcze = 68 021 |sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 11 |data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST |stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô |druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów |fana1 = Ivory Coast |wënik1 = 1 |gòle1 = Diallo 90’ |druzyna2 = Ekwadór |fana2 = Ecuador |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 274 |sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 33 |data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST |stadión = BMO Field, Toronto |druzyna1 = Niemieckô |fana1 = Germany |wënik1 = 2 |gòle1 = Undav 68’, 90+4’ |druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów |fana2 = Ivory Coast |wënik2 = 1 |gòle2 = Kessié 30’ |òbzérôcze = 43 036 |sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 34 |data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST |stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Ekwadór |fana1 = Ecuador |wënik1 = 0 |druzyna2 = Curaçao |fana2 = Curaçao |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 598 |sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 55 |data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST |stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô |druzyna1 = Ekwadór |fana1 = Ecuador |wënik1 = 2 |gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ |druzyna2 = Niemieckô |fana2 = Germany |wënik2 = 1 |gòle2 = Sané 2’ |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 56 |data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST |stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey |druzyna1 = Curaçao |fana1 = Curaçao |wënik1 = 0 |druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów |fana2 = Ivory Coast |wënik2 = 2 |gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ |òbzérôcze = 68 324 |sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandë |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[Òbrôzk:Flag of Japan.svg|20px]] Japóńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 10 |data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST |stadión = AT&T Stadium, Dallas |druzyna1 = Niderlandë |fana1 = Netherlands |wënik1 = 2 |gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ |druzyna2 = Japóńskô |fana2 = Japan |wënik2 = 2 |gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ |òbzérôcze = 69 285 |sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 12 |data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = Estadio BBVA, Monterrey |druzyna1 = Szwédzkô |fana1 = Sweden |wënik1 = 5 |gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ |druzyna2 = Tunezjô |fana2 = Tunisia |wënik2 = 1 |gòle2 = Rekik 43’ |òbzérôcze = 50 987 |sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 35 |data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Niderlandë |fana1 = Netherlands |wënik1 = 5 |gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ |druzyna2 = Szwédzkô |fana2 = Sweden |wënik2 = 1 |gòle2 = Elanga 59’ |òbzérôcze = 68 777 |sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 36 |data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST |stadión = Estadio BBVA, Monterrey |druzyna1 = Tunezjô |fana1 = Tunisia |wënik1 = 0 |druzyna2 = Japóńskô |fana2 = Japan |wënik2 = 4 |gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ |òbzérôcze = 51 243 |sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 57 |data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST |stadión = AT&T Stadium, Dallas |druzyna1 = Japóńskô |fana1 = Japan |wënik1 = 1 |gòle1 = Maeda 56’ |druzyna2 = Szwédzkô |fana2 = Sweden |wënik2 = 1 |gòle2 = Elanga 62’ |òbzérôcze = 70 137 |sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 58 |data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST |stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Tunezjô |fana1 = Tunisia |wënik1 = 1 |gòle1 = Mastouri 54’ |druzyna2 = Niderlandë |fana2 = Netherlands |wënik2 = 3 |gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ |òbzérôcze = 68 391 |sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa G |1=[[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[Òbrôzk:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[Òbrôzk:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 16 |data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = Lumen Field, Seattle |druzyna1 = Belgiô |fana1 = Belgium |wënik1 = 1 |gòle1 = Hany 66’ (sam.) |druzyna2 = Egipt |fana2 = Egypt |wënik2 = 1 |gòle2 = Ashour 19’ |òbzérôcze = 66 775 |sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 15 |data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = Iran |fana1 = Iran |wënik1 = 2 |gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ |druzyna2 = Nowô Zélandiô |fana2 = New Zealand |wënik2 = 2 |gòle2 = Just 7’, 54’ |òbzérôcze = 70 108 |sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 39 |data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = Belgiô |fana1 = Belgium |wënik1 = 0 |druzyna2 = Iran |fana2 = Iran |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 70 317 |sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 40 |data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Nowô Zélandiô |fana1 = New Zealand |wënik1 = 1 |gòle1 = Surman 15’ |druzyna2 = Egipt |fana2 = Egypt |wënik2 = 3 |gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 63 |data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST |stadión = Lumen Field, Seattle |druzyna1 = Egipt |fana1 = Egypt |wënik1 = 1 |gòle1 = M. Saber 5’ |druzyna2 = Iran |fana2 = Iran |wënik2 = 1 |gòle2 = Rezajijan 14’ |òbzérôcze = 66 925 |sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 64 |data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Nowô Zélandiô |fana1 = New Zealand |wënik1 = 1 |gòle1 = Just 84’ |druzyna2 = Belgiô |fana2 = Belgium |wënik2 = 5 |gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa H |1=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[Òbrôzk:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[Òbrôzk:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[Òbrôzk:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saudijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 14 |data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Szpańskô |fana1 = Spain |wënik1 = 0 |druzyna2 = Cabo Verde |fana2 = Cape Verde |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 67 640 |sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 13 |data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = Hard Rock Stadium, Miami |druzyna1 = Saudijskô Arabiô |fana1 = Saudi Arabia |wënik1 = 1 |gòle1 = Al-Amri 41’ |druzyna2 = Ùrugwaj |fana2 = Uruguay |wënik2 = 1 |gòle2 = M. Araújo 80’ |òbzérôcze = 62 764 |sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 38 |data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Szpańskô |fana1 = Spain |wënik1 = 4 |gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) |druzyna2 = Saudijskô Arabiô |fana2 = Saudi Arabia |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 239 |sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 37 |data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = Hard Rock Stadium, Miami |druzyna1 = Ùrugwaj |fana1 = Uruguay |wënik1 = 2 |gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ |druzyna2 = Cabo Verde |fana2 = Cape Verde |wënik2 = 2 |gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ |òbzérôcze = 64 003 |sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 65 |data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Cabo Verde |fana1 = Cape Verde |wënik1 = 0 |druzyna2 = Saudijskô Arabiô |fana2 = Saudi Arabia |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 278 |sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 66 |data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST |stadión = Estadio Akron, Guadalajara |druzyna1 = Ùrugwaj |fana1 = Uruguay |wënik1 = 0 |druzyna2 = Szpańskô |fana2 = Spain |wënik2 = 1 |gòle2 = Á. Baena 42’ |òbzérôcze = 45 065 |sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[Òbrôzk:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[Òbrôzk:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 17 |data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = MetLife Stadium, East Rutherford |druzyna1 = Francëskô |fana1 = France |wënik1 = 3 |gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ |druzyna2 = Senegal |fana2 = Senegal |wënik2 = 1 |gòle2 = Mbaye 90+5’ |òbzérôcze = 80 545 |sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 18 |data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Irak |fana1 = Iraq |wënik1 = 1 |gòle1 = A. Hussein 39’ |druzyna2 = Norweskô |fana2 = Norway |wënik2 = 4 |gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) |òbzérôcze = 63 106 |sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 41 |data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST |stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey |druzyna1 = Francëskô |fana1 = France |wënik1 = 3 |gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ |druzyna2 = Irak |fana2 = Iraq |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 324 |sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 42 |data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST |stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô |druzyna1 = Norweskô |fana1 = Norway |wënik1 = 3 |gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ |druzyna2 = Senegal |fana2 = Senegal |wënik2 = 2 |gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 61 |data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Norweskô |fana1 = Norway |wënik1 = 1 |gòle1 = Aasgaard 21’ |druzyna2 = Francëskô |fana2 = France |wënik2 = 4 |gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ |òbzérôcze = 64 146 |sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 62 |data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST |stadión = BMO Field, Toronto |druzyna1 = Senegal |fana1 = Senegal |wënik1 = 5 |gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ |druzyna2 = Irak |fana2 = Iraq |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 43 036 |sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[Òbrôzk:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 19 |data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST |stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Argentińskô |fana1 = Argentina |wënik1 = 3 |gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ |druzyna2 = Algerskô |fana2 = Algeria |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 69 045 |sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 20 |data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST |stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area |druzyna1 = Aùstriackô |fana1 = Austria |wënik1 = 3 |gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) |druzyna2 = Jordańskô |fana2 = Jordan |wënik2 = 1 |gòle2 = Olwan 50’ |òbzérôcze = 68 527 |sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 43 |data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST |stadión = AT&T Stadium, Dallas |druzyna1 = Argentińskô |fana1 = Argentina |wënik1 = 2 |gòle1 = Messi 38’, 90+5’ |druzyna2 = Aùstriackô |fana2 = Austria |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 70 649 |sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 44 |data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST |stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area |druzyna1 = Jordańskô |fana1 = Jordan |wënik1 = 1 |gòle1 = Al-Rashdan 36’ |druzyna2 = Algerskô |fana2 = Algeria |wënik2 = 2 |gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ |òbzérôcze = 68 371 |sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 69 |data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Jordańskô |fana1 = Jordan |wënik1 = 1 |gòle1 = Al-Taamari 55’ |druzyna2 = Argentińskô |fana2 = Argentina |wënik2 = 3 |gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ |òbzérôcze = 70 649 |sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 70 |data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = AT&T Stadium, Dallas |druzyna1 = Algerskô |fana1 = Algeria |wënik1 = 3 |gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ |druzyna2 = Aùstriackô |fana2 = Austria |wënik2 = 3 |gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ |òbzérôcze = 69 045 |sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[Òbrôzk:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[Òbrôzk:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 23 |data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Pòrtugalskô |fana1 = Portugal |wënik1 = 1 |gòle1 = J. Neves 6’ |druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga |fana2 = the Democratic Republic of the Congo |wënik2 = 1 |gòle2 = Wissa 45+5’ |òbzérôcze = 68 777 |sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 24 |data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = Estadio Azteca, Meksyk |druzyna1 = Ùzbekistan |fana1 = Uzbekistan |wënik1 = 1 |gòle1 = Fayzullayev 60’ |druzyna2 = Kòlumbiô |fana2 = Colombia |wënik2 = 3 |gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ |òbzérôcze = 80 824 |sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 47 |data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Pòrtugalskô |fana1 = Portugal |wënik1 = 5 |gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ |druzyna2 = Ùzbekistan |fana2 = Uzbekistan |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 777 |sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 48 |data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST |stadión = Estadio Akron, Guadalajara |druzyna1 = Kòlumbiô |fana1 = Colombia |wënik1 = 1 |gòle1 = Muñoz 76’ |druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga |fana2 = the Democratic Republic of the Congo |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 45 358 |sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 71 |data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST |stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens |druzyna1 = Kòlumbiô |fana1 = Colombia |wënik1 = 0 |druzyna2 = Pòrtugalskô |fana2 = Portugal |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 64 478 |sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 72 |data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga |fana1 = the Democratic Republic of the Congo |wënik1 = 3 |gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ |druzyna2 = Ùzbekistan |fana2 = Uzbekistan |wënik2 = 1 |gòle2 = Shomurodov 10’ |òbzérôcze = 68 239 |sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS |render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] Angliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[Òbrôzk:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 21 |data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST |stadión = AT&T Stadium, Dallas |druzyna1 = Angliô |fana1 = England |wënik1 = 4 |gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ |druzyna2 = Chòrwackô |fana2 = Croatia |wënik2 = 2 |gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ |òbzérôcze = 70 389 |sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 22 |data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST |stadión = BMO Field, Toronto |druzyna1 = Ghana |fana1 = Ghana |wënik1 = 1 |gòle1 = Yirenkyi 90+5’ |druzyna2 = Panama |fana2 = Panama |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 42 942 |sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 45 |data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Angliô |fana1 = England |wënik1 = 0 |druzyna2 = Ghana |fana2 = Ghana |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 63 983 |sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 46 |data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST |stadión = BMO Field, Toronto |druzyna1 = Panama |fana1 = Panama |wënik1 = 0 |druzyna2 = Chòrwackô |fana2 = Croatia |wënik2 = 1 |gòle2 = Budimir 54’ |òbzérôcze = 43 036 |sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 67 |data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST |stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey |druzyna1 = Panama |fana1 = Panama |wënik1 = 0 |druzyna2 = Angliô |fana2 = England |wënik2 = 2 |gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 68 |data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST |stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô |druzyna1 = Chòrwackô |fana1 = Croatia |wënik1 = 2 |gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ |druzyna2 = Ghana |fana2 = Ghana |wënik2 = 1 |gòle2 = Luckassen 73’ |òbzérôcze = 68 324 |sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[Òbrôzk:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka |boldwinner=y |RD1= 1/16 finału |RD2= 1/8 finału |RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] |RD1-team01=[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |RD1-score01=1 (3) |RD1-team02=[[Òbrôzk:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |RD1-score02=1 (4) |RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] |RD1-team03=[[Òbrôzk:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |RD1-score03=3 |RD1-team04=[[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |RD1-score04=0 |RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] |RD1-team05=[[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |RD1-team06=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |RD1-score05=0 |RD1-score06=1 |RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] |RD1-team07=[[Òbrôzk:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandë |RD1-team08=[[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |RD1-score07=1 (2) |RD1-score08=1 (3) |RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] |RD1-team09=[[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |RD1-team10=[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |RD1-score09=2 |RD1-score10=1 |RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] |RD1-team11=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |RD1-team12=[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |RD1-score11=3 |RD1-score12=0 |RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] |RD1-team13=[[Òbrôzk:Flag of United States.svg|20px]] USA |RD1-team14=[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |RD1-score13=2 |RD1-score14=0 |RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] |RD1-team15=[[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |RD1-team16=[[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |RD1-score15=3 |RD1-score16=2 |RD1-text17= |RD1-team17=[[Òbrôzk:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |RD1-team18=[[Òbrôzk:Flag of Japan.svg|20px]] Japóńskô |RD1-score17=2 |RD1-score18=1 |RD1-text19= |RD1-team19=[[Òbrôzk:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |RD1-team20=[[Òbrôzk:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |RD1-score19=1 |RD1-score20=2 |RD1-text21= |RD1-team21=[[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |RD1-team22=[[Òbrôzk:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |RD1-score21=2 |RD1-score22=0 |RD1-text23= |RD1-team23=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] Angliô |RD1-team24=[[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |RD1-score23=2 |RD1-score24=1 |RD1-text25= |RD1-team25=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |RD1-team26=[[Òbrôzk:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20px]] Cabo Verde |RD1-score25=3 |RD1-score26=2 |RD1-text27= |RD1-team27=[[Òbrôzk:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |RD1-team28=[[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |RD1-score27=1 (2) |RD1-score28=1 (4) |RD1-text29= |RD1-team29=[[Òbrôzk:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |RD1-team30=[[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |RD1-score29=2 |RD1-score30=0 |RD1-text31= |RD1-team31=[[Òbrôzk:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |RD1-team32=[[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |RD1-score31=1 |RD1-score32=0 |RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] |RD2-team01=[[Òbrôzk:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |RD2-team02=[[Òbrôzk:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |RD2-score01=0 |RD2-score02=1 |RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] |RD2-team03=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |RD2-team04=[[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |RD2-score03=0 |RD2-score04=3 |RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] |RD2-team05=[[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |RD2-team06=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |RD2-score05=0 |RD2-score06=1 |RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] |RD2-team07=[[Òbrôzk:Flag of USA.svg|20px]] USA |RD2-team08=[[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |RD2-score07=1 |RD2-score08=4 |RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] |RD2-team09=[[Òbrôzk:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |RD2-team10=[[Òbrôzk:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |RD2-score09=1 |RD2-score10=2 |RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] |RD2-team11=[[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |RD2-team12=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] Angliô |RD2-score11=2 |RD2-score12=3 |RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] |RD2-team13=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |RD2-team14=[[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |RD2-score13=3 |RD2-score14=2 |RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] |RD2-team15=[[Òbrôzk:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |RD2-team16=[[Òbrôzk:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |RD2-score15=0 (4) |RD2-score16=0 (3) |RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] |RD3-team01=[[Òbrôzk:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |RD3-team02=[[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |RD3-score01=2 |RD3-score02=0 |RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] |RD3-team03=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |RD3-team04=[[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |RD3-score03=2 |RD3-score04=1 |RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] |RD3-team05=[[Òbrôzk:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |RD3-team06=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] Angliô |RD3-score05=1 |RD3-score06=2 |RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] |RD3-team07=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |RD3-team08=[[Òbrôzk:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |RD3-score07=3 |RD3-score08=1 |RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] |RD4-team01=[[Òbrôzk:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |RD4-team02=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |RD4-score01=0 |RD4-score02=2 |RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] |RD4-team03=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] Angliô |RD4-team04=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |RD4-score03=1 |RD4-score04=2 |RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] |RD5-team01=[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |RD5-team02=[[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |RD5-score01=1 |RD5-score02=0 |RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] |RD5b-team01=[[Òbrôzk:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |RD5b-team02=[[Òbrôzk:Flag of England.svg|20px]] Angliô |RD5b-score01=4 |RD5b-score02=6 }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 73 |data = 28 czerwińca 2026, 21:00 |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = Pôłniowô Afrika |fana1 = RSA |wënik1 = 0 |druzyna2 = Kanada |fana2 = Canada |wënik2 = 1 |gòle2 = Eustáquio 90+2 |òbzérôcze = 69 237 |sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 74 |data = 29 czerwińca 2026, 19:00 |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Brazyliô |fana1 = Brazil |wënik1 = 2 |druzyna2 = Japóńskô |fana2 = Japan |wënik2 = 1 |gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 |gòle2 = Sano 29’ |òbzérôcze = 68 777 |sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 75 |data = 29 czerwińca 2026, 22:30 |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Niemieckô |fana1 = Germany |wënik1 = 1 |druzyna2 = Paragwaj |fana2 = Paraguay |wënik2 = 1 |karné = 3-4 |gòle1 = Havertz 54’ |gòle2 = Enciso 42’ |òbzérôcze = 63 945 |sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 76 |data = 30 czerwińca 2026, 03:00 |stadión = Estadio BBVA, Monterrey |druzyna1 = Niderlandë |fana1 = Netherlands |wënik1 = 1 |gòle1 = Gakpo 72’ |druzyna2 = Marokò |fana2 = Morocco |wënik2 = 1 |karné = 2-3 |gòle2 = Diop 90+1 |òbzérôcze = 68 777 |sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 77 |data = 30 czerwińca 2026, 19:00 |stadión = AT&T Stadium, Arlington |druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów |fana1 = Ivory Coast |wënik1 = 1 |gòle1 = Diallo 74’ |druzyna2 = Norweskô |fana2 = Norway |wënik2 = 2 |gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ |òbzérôcze = 69 665 |sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 78 |data = 30 czerwińca 2026, 23:00 |stadión = MetLife Stadium, East Rutherford |druzyna1 = Francëskô |fana1 = France |wënik1 = 3 |druzyna2 = Szwédzkô |fana2 = Sweden |wënik2 = 0 |gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 79 |data = 1 lëpińca 2026, 03:00 |stadión = Estadio Azteca, Meksyk |druzyna1 = Meksyk |fana1 = Mexico |wënik1 = 2 |druzyna2 = Ekwadór |fana2 = Ecuador |wënik2 = 0 |gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ |òbzérôcze = 80 824 |sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 80 |data = 1 lëpińca 2026, 18:00 |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Angliô |fana1 = England |wënik1 = 2 |druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga |fana2 = Democratic Republic of the Congo |wënik2 = 1 |gòle1 = Kane 75’, 86’ |gòle2 = Cipenga 7’ |òbzérôcze = 68 239 |sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 81 |data = 1 lëpińca 2026, 22:00 |stadión = Lumen Field, Seattle |druzyna1 = Belgiô |fana1 = Belgium |wënik1 = 3 |gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' |druzyna2 = Senegal |fana2 = Senegal |wënik2 = 2 |gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ |òbzérôcze = 66 925 |sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 82 |data = 2 lëpińca 2026, 02:00 |stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara |druzyna1 = USA |fana1 = USA |wënik1 = 2 |gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' |druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina |fana2 = Bosnia and Herzegovina |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 68 827 |sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 83 |data = 2 lëpińca 2026, 22:00 |stadión = SoFi Stadium, Los Angeles |druzyna1 = Szpańskô |fana1 = Spain |wënik1 = 3 |gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' |druzyna2 = Aùstriackô |fana2 = Austria |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 70 492 |sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 84 |data = 2 lëpińca 2026, 18:00 |stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Pòrtugalskô |fana1 = Portugal |wënik1 = 2 |gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' |druzyna2 = Chòrwackô |fana2 = Croatia |wënik2 = 1 |gòle2 = Perišić 41' |òbzérôcze = 43 036 |sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 85 |data = 3 lëpińca 2026, 02:00 |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Szwajcarskô |fana1 = Switzerland |wënik1 = 2 |gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' |druzyna2 = Algerskô |fana2 = Algeria |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 86 |data = 3 lëpińca 2026, 20:00 |stadión = AT&T Stadium, Arlington |druzyna1 = Aùstraliô |fana1 = Australia |wënik1 = 1 |druzyna2 = Egipt |fana2 = Egypt |wënik2 = 1 |karné = 2-4 |gòle1 = Hany 55' |gòle2 = Ashour 13' |òbzérôcze = 70 244 |sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 87 |data = 3 lëpińca 2026, 22:00 |stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens |druzyna1 = Argentińskô |fana1 = Argentina |wënik1 = 3 |gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' |druzyna2 = Cabo Verde |fana2 = Cape Verde |wënik2 = 2 |gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' |òbzérôcze = 64 478 |sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 88 |data = 4 lëpińca 2026, 02:30 |stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Kòlumbiô |fana1 = Colombia |wënik1 = 1 |gòle1 = J. Arias 14' |druzyna2 = Ghana |fana2 = Ghana |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 69 045 |sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 89 |data = 4 lëpińca 2026, 13:00 |stadión = NRG Stadium, Houston |druzyna1 = Kanada |fana1 = Canada |wënik1 = 0 |druzyna2 = Marokò |fana2 = Morocco |wënik2 = 3 |gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ |òbzérôcze = 68 777 |sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 90 |data = 4 lëpińca 2026, 21:00 |stadión = MetLife Stadium, East Rutherford |druzyna1 = Paragwaj |fana1 = Paraguay |wënik1 = 0 |druzyna2 = Francëskô |fana2 = France |wënik2 = 1 |gòle2 = Mbappé 70' (k.) |òbzérôcze = 68 324 |sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 91 |data = 5 lëpińca 2026, 22:00 |stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia |druzyna1 = Brazyliô |fana1 = Brazil |wënik1 = 1 |gòle1 = Neymar 90+10' |druzyna2 = Norweskô |fana2 = Norway |wënik2 = 2 |gòle2 = Haaland 79', 90' |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 92 |data = 6 lëpińca 2026, 02:00 |stadión = Estadio Azteca, Meksyk |druzyna1 = Meksyk |fana1 = Mexico |wënik1 = 2 |gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' |druzyna2 = Angliô |fana2 = England |wënik2 = 3 |gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' |òbzérôcze = 80 824 |sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 93 |data = 6 lëpińca 2026, 20:00 |stadión = AT&T Stadium, Arlington |druzyna1 = Pòrtugalskô |fana1 = Portugal |wënik1 = 0 |druzyna2 = Szpańskô |fana2 = Spain |wënik2 = 1 |gòle2 = Merino 90+1' |òbzérôcze = 70 649 |sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 94 |data = 6 lëpińca 2026, 23:00 |stadión = Lumen Field, Seattle |druzyna1 = USA |fana1 = USA |wënik1 = 1 |druzyna2 = Belgiô |fana2 = Belgium |wënik2 = 4 |gòle1 = Tillman 31' |gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' |òbzérôcze = 66 925 |sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 95 |data = 7 lëpińca 2026, 20:00 |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Argentińskô |fana1 = Argentina |wënik1 = 3 |gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' |druzyna2 = Egipt |fana2 = Egypt |wënik2 = 2 |gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' |òbzérôcze = 68 239 |sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 96 |data = 7 lëpińca 2026, 23:00 |stadión = BC Place, Vancouver |druzyna1 = Szwajcarskô |fana1 = Switzerland |wënik1 = 0 |druzyna2 = Kòlumbiô |fana2 = Colombia |wënik2 = 0 |karné = 4-3 |òbzérôcze = 52 497 |sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 97 |data = 10 lëpińca 2026, 21:00 |stadión = Gillette Stadium, Boston |druzyna1 = Francëskô |fana1 = France |wënik1 = 2 |gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' |druzyna2 = Marokò |fana2 = Morocco |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 63 811 |sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 98 |data = 10 lëpińca 2026, 12:00 |stadión = SoFi Stadium, Inglewood |druzyna1 = Szpańskô |fana1 = Spain |wënik1 = 2 |gòle1 = Fabián 30', Merino 88' |druzyna2 = Belgiô |fana2 = Belgium |wënik2 = 1 |gòle2 = De Ketelaere 41' |òbzérôcze = 70 492 |sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 99 |data = 11 lëpińca 2026, 17:00 |stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens |druzyna1 = Norweskô |fana1 = Norway |wënik1 = 1 |gòle1 = Schjelderup 36' |druzyna2 = Angliô |fana2 = England |wënik2 = 2 |gòle2 = Bellingham 45+2', 93' |òbzérôcze = 64 478 |sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 100 |data = 11 lëpińca 2026, 20:00 |stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City |druzyna1 = Argentińskô |fana1 = Argentina |wënik1 = 3 |gòle1 = Mac Allister 10', Alvarez 112', La. Martínez 120+1' |druzyna2 = Szwajcarskô |fana2 = Switzerland |wënik2 = 1 |gòle2 = Ndoye 67' |òbzérôcze = 69 045 |sãdza = João Pinheiro }} === Półfinałë === {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 101 |data = 14 lëpińca 2026, 14:00 |stadión = AT&T Stadium, Arlington |druzyna1 = Francëskô |fana1 = France |wënik1 = 0 |gòle1 = |druzyna2 = Szpańskô |fana2 = Spain |wënik2 = 2 |gòle2 = Oyarzabal 22' (kar.), Porro 58' |òbzérôcze = 70 176 |sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 102 |data = 15 lëpińca 2026, 15:00 |stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta |druzyna1 = Angliô |fana1 = England |wënik1 = 1 |gòle1 = Gordon 55' |druzyna2 = Argentińskô |fana2 = Argentina |wënik2 = 2 |gòle2 = Fernández 85', La. Martínez 90+2' |òbzérôcze = 68 239 |sãdza = Ismail Elfath }} === Mecz ò trzecy plac === {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 103 |data = 18 lëpińca 2026, 17:00 |stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens |druzyna1 = Francëskô |fana1 = France |wënik1 = 4 |gòle1 = Mbappé 48', 66', Barcola 54', Dembélé 90+6' |druzyna2 = Angliô |fana2 = England |wënik2 = 6 |gòle2 = Rice 3', Konsa 18', Saka 37', 45+1', 87' (pen.), Bellingham 90+8' |òbzérôcze = 64 478 |sãdza = Jesús Valenzuela }} === Finał === {{fùsbalowi mecz |etap = Mecz 104 |data = 19 lëpińca 2026, 15:00 |stadión = MetLife Stadium, East Rutherford |druzyna1 = Szpańskô |fana1 = Spain |wënik1 = 1 |gòle1 = Torres 106' (a.e.t.) |druzyna2 = Argentińskô |fana2 = Argentina |wënik2 = 0 |òbzérôcze = 80 663 |sãdza = Slavko Vinčić }} == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] [[Kategòrëjô:Rozegracje]] psmq2q4362suzh8w1mst3yif3uyurwu 0 13225 217547 214117 2026-10-11T06:04:48Z Iketsi 3254 kat 217547 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mùlk (restaùracjô)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Restaùracjô ...|Mùlk]] eu1cer4xw96tormcs0el3353ygdg71m 0 13396 217631 217200 2026-10-11T10:40:37Z Terrus38 14026 217631 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Palais de la Decouverte Tyrannosaurus rex p1050042.jpg|mały|]] '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) – klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi doktór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Stanë Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tpzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdzélu Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Archeòlogiô]] [[Kategòrëjô:Gadzënë]] mjeai2c3vjvnfpb31wha1qo8s13lkgh 10 13457 217418 207772 2026-10-10T12:44:52Z Iketsi 3254 <noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> 217418 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Symbol support vote.svg|15px|Symbol głosu "za"]]&nbsp;'''{{{1|Za}}}'''<noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> qjjxd3q0e1j7vupazbl2vz01n2o57yg 10 13459 217419 207821 2026-10-10T12:44:59Z Iketsi 3254 <noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> 217419 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Symbol oppose vote.svg|15px|Symbol głosu "za"]]&nbsp;'''{{{1|Procëm}}}'''<noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë]]</noinclude> 1oox5mte472j1y7x3z9acm7u5fbo88l 0 13539 217515 208979 2026-10-11T01:25:00Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 217515 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Słownik gwarowy tzw. Słowińców kaszubskich''' – słowôrz z 1997 r.. === Tom I: A–C === * https://rcin.org.pl/dlibra/publication/11851/edition/40981/slownik-gwarowy-tzw-slowincow-kaszubskich-1-a-c?language=pl * https://katalog.etnologia.uw.edu.pl/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=70352 * https://searchworks.stanford.edu/view/3912493 * https://www.ceneo.pl/56097234 == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Słowińcë]] |col2= === Słowôrze === {{#categorytree:Słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://ispan.waw.pl/default/publikacja/slownik-gwarowy-tzw-slowincow-kaszubskich-tom-i-a-c/ * https://rcin.org.pl/dlibra/publication/11851/edition/40981 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowińcë]] [[Kategòrëjô:Słowôrze]] 8rcutvokksylenwa0d3y4uh4geqfuuh 0 13542 217523 211879 2026-10-11T01:51:55Z Iketsi 3254 (wiele znaczeniów)/* Òbaczë téż */ 217523 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Infobox cządnik}} {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.com''' ({{jãz.|csb}} '''Mòje Stronë''') – [[Internet|internetowi]] pòrtal czësto pò kaszëbskù<ref>https://mojestrone.com/regulamin</ref>. == Słowò na niedzelã – „Trzimómë z Bògã” == * [[Marión Miotk]] == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbsczi jãzëk]] |col3= === Jiné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé internetowé cządniczi]] au25c11d3vfwxjzmxjh7nxu9pahdg3z 0 13543 217521 215316 2026-10-11T01:50:31Z Iketsi 3254 (wiele znaczeniów) 217521 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Mòje Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Mòje Kaszëbë (kònkùrs)|| }} * {{Link if not current|Moje Kaszuby (knéga)|| }}<!-- <ref>https://www.odk.pl/moje-kaszuby,22207.html</ref> ISBN 978-83-7591-331-6 --> * {{Link if not current|Moje Kaszuby (piesń)|| }}<!-- https://www.youtube.com/watch?v=_BbLrTcJSkQ --> * {{Link if not current|Kaszëbë (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> * {{Link if not current|Mòje Stronë (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> o2w51x41ncp3nijzgepxonn73y8nj9q 0 13557 217513 209109 2026-10-11T01:21:43Z Iketsi 3254 kat. 217513 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Norman OK meteorologist.png|mały|Meteòrologa]] '''Meteòrologiô'''<ref>{{RKJ|2015|41}}</ref> (téż '''meteórologiô'''<ref name=":0">{{sloworz.org|33922|42243}}</ref>, abò '''meteòrologijô'''<ref name=":0" />) == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Yopiq ob-havo stantsiyasi.jpg| Òbrôzk:Cumuluswolke über Raps.jpg|[[Cumulus|Kłãbiastô chmùra]] Òbrôzk:2015_Szron_na_termometrze.jpg|Alkòholowi zaòknowi [[termòméter]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Termòméter]] * [[Wiatromierz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Meteòrologiô| ]] lojm9w7p36o108dlzbwqsvw3e3xsehg 0 13588 217518 216798 2026-10-11T01:45:10Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Mòje Stronë]] do [[Mòje Stronë (wiele znaczeniów)]]: (wiele znaczeniów) 216798 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Mòje Stronë}} * {{Link if not current|Mòje Stronë (mojestrone.com)|| – pòrtal}} * {{Link if not current|Mòje Stronë (mojestrone.pl)|| – stowôra}} * {{Link if not current|Mòje Stronë (piesniô)|| }} * {{Link if not current|Mòje Kaszëbë (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> 3omvf5eqm9h40p3s5knng5ohvnq0fxv 217522 217518 2026-10-11T01:50:57Z Iketsi 3254 (wiele znaczeniów) 217522 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Mòje Stronë (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Mòje Stronë (mojestrone.com)|| – pòrtal}} * {{Link if not current|Mòje Stronë (mojestrone.pl)|| – stowôra}} * {{Link if not current|Mòje Stronë (piesniô)|| }} * {{Link if not current|Mòje Kaszëbë (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> 4ndyae9z2lke1wwjlbj5iuu7tkxalmh 0 13589 217536 216796 2026-10-11T05:38:13Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z pòzwë domenë|Przeczerowania z pòzwë domenë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 217536 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z pòzwë domenë]] l6ceg1doylcwqdjfnf6whp4trfutoo0 0 13626 217530 216659 2026-10-11T05:32:34Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania do sekcji]] 217530 wikitext text/x-wiki #TAM [[Uniwersytet Pomorski w Słupsku#Chùr]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania do sekcji]] [[Kategòrëjô:Chùrë]] pevxdo91mqfiwegm7j0bu9kgl2yh8m2 0 13664 217630 217126 2026-10-11T10:40:23Z Terrus38 14026 217630 wikitext text/x-wiki {{Historiczné Wëdarzenié |miono = Restaùracjô Meiji |miono_orig = {{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin |òbrôzk = Meiji tenno1.jpg |pòdpis = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë. |grafika_szerokòsc = 250px |data = [[1868]] – [[1912]] |plac = [[Japóńskô]] |zort = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju |przëczëna = Krizys szogùnatu, nôcësk zôpadnëch krajów |skùtczi = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã |przédnicë = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]] |bëtnicë = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrządzëna }} '''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, {{skr.|dosł.}} „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Marius B. Jansen |titel=The Making of Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Andrew Gordon |titel=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wëdôwca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytuj knéżkã |aùtór=W. G. Beasley |titel=The Meiji Restoration |wëdôwca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Kenneth G. Henshall |titel=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wëdôwca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytuj knéżkã |aùtór=James L. McClain |titel=Japan: A Modern History |wëdôwca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes.<ref name="Storry1990">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Richard Storry |titel=A History of Modern Japan |wëdôwca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò – administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[Òbrôzk:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzegù Nagasaki, dze Japóńczicë hańdlowelë z Holendrama.]] Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Ronald P. Toby |titel=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wëdôwca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Conrad Totman |titel=Early Modern Japan |wëdôwca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytuj knéżkã |aùtór=George Elison |titel=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë roscącëch cësków chrzescëjaństwa a mòżebnotë zanôleżnoscë Japóńsczi òd [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiarë mógł ùzdrzec w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóné òstało misyjné dzejanié, wikszosc cëzozemczików òsta wënëkónô a Japóńczikóm zabarnioné òstało òpùszczanié kraju pòd zagrôżbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalizowóné ë jegò wëznôwcë bëlë ùstëgòwóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Kakure Kirishitan of Japan |wëdôwca=Routledge |rok=1998}}</ref> Nimò prowadzony pòliticzi izolacje, [[Japóńskô]] nie bëła czësto òdcãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, chtërny mielë pòzwòlenié na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednónô Repùblika Prowincjów]] (Niderlandë).<ref name="Goodman2000">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Grant K. Goodman |titel=Japan and the Dutch 1600–1853 |wëdôwca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Niderlandzczi hańdlarze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Holendrów ògrańczoné hańdlowé kòntaktë trzimóné bëłë téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] a z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmôga ùchòwac pòliticzną samòstójnotã a zakùńczëc wielewiekòwé domôcé wòjnë, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò zacopaniô [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krajów Zôpadu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò czile razy pòjôwiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch òkrãtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacją nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Matthew C. Perry |titel=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wëdôwca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytuj knéżkã |aùtór=George Feifer |titel=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wëdôwca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë mòderné ropné òkrãtë, [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednóné Stanë]] wëmùszëłë pòczãcé negòcjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytuj knéżkã |aùtór=John W. Dower |titel=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wëdôwca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisónô òsta [[kònwencjô z Kanagawë]], òdmikającô pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytuj knéżkã |aùtór=W. G. Beasley |titel=The Rise of Modern Japan |wëdôwca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawiarté z jinszima zôpadnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë a niemòżebnosc skùtecznégò procëmstawieniégò sã zagrańcznym nôcëskóm znacząco òsłabiłë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do rostu pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Albert M. Craig |titel=Chōshū in the Meiji Restoration |wëdôwca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[Òbrôzk:Commodore Matthew C. Perry.jpg|mały|Òdjimk kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowa [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné ropnyma maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwelë jã ''kurofune'' ({{jãz.|ja}} 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doprzińdzenié wëwòłało wiôldżé zadzëwòwanié westrzód włôdzów szogùnatu a mieszkańców kraju, jaczi pierszi rôz zetkelë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezydeńta [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domôgającë sã narzeszeniô diplomaticznëch stosënków, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich òkrãtów a zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do ùżëcô sëłë.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił pòddaniégò sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domôgôł sã bezpòstrzédnëch negòcjacjów z nôwëższima wëszëznama .<ref name="Gordon2020"/> Pò przekôzaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiôdającë swój pòwart w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so sprawã z gwôsny militarny słabòscë ë niechcącë réskòwac wòjskòwim kònfliktã, zgòdzył sã na zaczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[Òbrôzk:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstôwiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkłé òstałë dlô [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczich]] òkrãtów pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]], rozbitkóm zagwarantowónô òsta òpieka a ùsadzony ùrząd [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakłôdôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastalatny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszonô do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Niderlandë|Niderlandama]].<ref name="Jansen2000"/> Òsoblëwie wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu a przëznôwôł cëzozemczikóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Townsend Harris |titel=Complete Journal of Townsend Harris |wëdôwca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeniów òstałë òne pózdni pòzwóné mionã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpadnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wiele [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] a przédników césarzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do òbarnë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césarza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządóm [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzym cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == [[Òbrôzk:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|120px|Drzewòrit z 1861. Miónkôrz [[sumò]] rzucô cëzyńca, co ilustrëje antizôpadné nôstroje w cządze òdmikaniô sã [[Japóńskô|Japóńsczi]].]] Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął chiże słabnąc.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> We wiele feùdalnëch domenach rosło przekònanié, że donëchczasowi system rządów nie je w sztãdze procëmstawic sã presje zôpadnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc kòniecznëch refòrmów.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Totman1993"/> Òsoblëwie mòcnô òpòzycjô ùsztôłtowa sã w pôłniowò-zôpadnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale zmòcniwelë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.<ref name="Craig1961"/><ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Conrad Totman |titel=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wëdôwca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}</ref> Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiôdelë sã za wënëkaniã cëzozemczików z [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Craig1961"/><ref name="Jansen2000"/> Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùtecznô òbarna kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwi mòdernizacje a centralizacje kraju pòd przédnictwã césôrza.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Beasley1972"/> W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpadnégò w refòrmisticzny.<ref name="Henshall2012"/> W 1866 rokù dzãka staróm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawiartô òsta zdrëszëna pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Ravina Mark |titel=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wëdôwca=John Wiley & Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}</ref><ref name="Craig1961"/> Nen dogôdënk òdegrôł kluczową rolã w naszëkòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.<ref name="Jansen2000"/> Jednoczasno pògôrszająca sã gòspòdarczô sytuacjô, inflacjô a spòlëznowé niezadowòlnienié dodatkòwò òsłôbiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].<ref name="Totman1993"/><ref name="Gordon2020"/> [[Òbrôzk:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|Césôrz [[Mutsuhito]] ò drogã z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]] W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył włôdzã césarzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césarzowi”).<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Marius B. Jansen |titel=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wëdôwca=Princeton University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Nie zakùńczëło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzelë pògòdzëc sã z ùtratą cëskù, za to césarsczé stronnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Gordon2020"/> 3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszonô òsta restaùracjô bezpòstrzédny césarsczi włôdzë.<ref name="Beasley1972"/><ref name="Jansen2000"/> Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dérowa do 1869 rokù.<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Michael Wert |titel=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}</ref><ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Boshin War 1868–69 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref> Wòjska wiérné césarzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtce pòd Toba–Fushimi]], a pònemù zajãłë [[Edo]], jaczégò miono pózdni òstało zmienioné na [[Tokio]].<ref name="TurnbullBoshin2008">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Boshin War 1868–69 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref><ref name="Jansen2000"/> Slédnô òprzéczka przëstójników szogùnatu òsta zdëszonô na òstrowie [[Hokkaido]], dze òsta ùsadzonô [[Repùblika Ezo]].<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=War in Japan 1467–1615 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}</ref><ref name="TurnbullBoshin2008"/> Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznôcza definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié jistniejącégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> Ùpôdk szogùnatu òdemknął drogã przeprowadzeniô szerok naszëkòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césarstwò.<ref name="McClain2002"/><ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłë lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacjã wòjska, rozwij industrie a bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co zaczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/><ref name="Henshall2012"/> == Òbaczë téż == * [[Japóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://www.photosofjapan.com/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô]] 8ma3lj5c1updxsz91ejze6tud9ffihv 0 13693 217431 215789 2026-10-10T18:44:38Z Terrus38 14026 217431 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Chëcz (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Chëcz|| – mieszkalny bùdink}} * {{Link if not current|Chëcz (mùzyczné karno)|| – mùzyczné karno}} * {{Link if not current|Chëcz Kaszëbskô (dodôwk, 1933)}} * {{Link if not current|Chëcz (dodôwk, 1945–1947)}} ;Restaùracje * {{Link if not current|Mùlk (restaùracjô)|| – „chëcz kaszëbskô”}} * {{Link if not current|Chëcz u Kaszëbë|| – restaùracjô}} ;Chëcze kaszëbsczé * {{Link if not current|Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach|| }} * {{Link if not current|Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù#Téma: Kaszëbë|Chëcz Kaszëbów z Kanadë w Szimbarkù|}} * {{Link if not current|Rzucewò#Architektura|Kaszëbskô Chëcz w Kùlturowim Parku „Osada Łowców Fok” w Rzucewie|}} * {{Link if not current|Chëcz w Łãtczińsczi Hëce|| karna Sztudérów „Pòmòraniô”}} * {{Link if not current|Kaszëbskô Chëcz (gòspòdarstwò agroturistné)|| w [[Maks]]}} * {{Link if not current|Rëbackô chëcz|| }} hmbge35eoirwd4rb0wf6kapc2xnvvp1 0 13797 217629 215698 2026-10-11T10:39:37Z Terrus38 14026 217629 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | òdjimk = Deftones (Logo).png | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[B-Sides & Rarities]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 maja]] [[2003]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtégò w ''[[White Pony]]'', parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] a elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] jak téż [[eksperimentalnô mùzyka|eksperimentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczasno wëkòrzëstëje atmòsfericzné aranżacje a zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. == Promòcjô a òdbiér == Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturzëła do przódka rockòwëch lëstów szlagrów w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno wëkònywającé ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësãcy egzemplarzów w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z achtnienim kritików, jaczi zwrôcelë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmòsfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznoscë, jaczé stało sã jednym z rozpòznawczich merków karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùsôdzkù a ùczãstnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' ë ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycjów. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 3io3s8ik6o059ipy0or2jwtqsrusbgu 0 13801 217628 215700 2026-10-11T10:39:22Z Terrus38 14026 217628 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Saturday Night Wrist | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[31 rujana]] [[2006]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 51:50 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Bob Ezrin]], [[Shaun Lopez]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Saturday Night Wrist | rëchlészi = [[B-Sides & Rarities]] | pòstãpny = [[Diamond Eyes]] | rok = 2006 }} }} '''Saturday Night Wrist''' – piąti [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[31 rujana]] [[2006]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46636-Deftones-Saturday-Night-Wrist</ref>. Albùm béł produkòwóny przez [[Bob Ezrin|Boba Ezrina]] a [[Shaun Lopez|Shauna Lopeza]] ë je slédną platką karna, na jaczi produkcją zajimôł sã Ezrin<ref>https://www.allmusic.com/album/saturday-night-wrist-mw0000560194</ref>. ''Saturday Night Wrist'' pòwstôł w drãdżim dlô karna czasu. Nagranié albùmù dérowało czile lat a bëło namerkóné tôklama midzë nôleżnikama [[Deftones]]. Nimò negò materiôł zachòwôł charakteristiczné dlô karna sparłãczenié cwiardëch gitarów, atmòsfericznëch aranżacjów a melodijnégò wòkalu [[Chino Moreno]]. == Promòcjô a òdbiér == Albùm béł promòwóny m.jin. przez syngle ''„Hole in the Earth”'', ''„Mein”'' a ''„Cherry Waves”''. ''„Mein”'' je jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków z albùmù i pòjôwiô sã na nim gòscynno [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''Saturday Night Wrist'' zadebiutowôł na 10. placu lëstë [[Billboard 200]] w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]. Albùm pòtkôł sã z dosc pòzytiwnym òdbiérã ze starnë kritików, jacy achtnãlë platkã za atmòsferã, produkcjã a mùzyczné zróżnicowanié materiału. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Hole in the Earth”'', jaczi òdmikô albùm. Kòmpòzycjô parłãczi cwiardé gitarë z barżi atmòsfericznym brzëmieniã a należi do nôwôżnészich ùsôdzków w doróbkù karna. W ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]]. Ùsôdzk je jednym òd barżi bezpòstrzédnëch numrów na albùmie a parłãczi brzëmienié [[Deftones]] z charakteristicznym wòkalã [[Serj Tankian|Tankiana]]. Albùm zawiérô téż m.jin. ''„Cherry Waves”'', ''„Beware”'', ''„Xerces”'' òrôz ''„Rapture”'', jaczé przedstôwiają barżi atmòsfericzną a eksperimentalną starnã mùzyczi karna. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hole in the Earth”</td> <td></td> <td>4:13</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Rapture”</td> <td></td> <td>3:25</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Beware”</td> <td></td> <td>6:03</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Cherry Waves”</td> <td></td> <td>5:19</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Mein”</td> <td>gòscynno: [[Serj Tankian]]</td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„U,U,D,D,L,R,L,R,A,B,Select,Start”</td> <td></td> <td>4:13</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Xerces”</td> <td></td> <td>3:43</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Rats!Rats!Rats!”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Pink Cellphone”</td> <td>gòscynno: [[Annie Hardy]]</td> <td>5:04</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Combat”</td> <td></td> <td>4:48</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Kimdracula”</td> <td></td> <td>3:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">12.</td> <td>„Riviere”</td> <td></td> <td>3:45</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>51:50</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] e1ei9ss70vfevfl6wwjl78ivkgoqb9x 0 13804 217627 215701 2026-10-11T10:39:05Z Terrus38 14026 217627 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Diamond Eyes | òdjimk = Diamond Eyes logo.png | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[4 maja]] [[2010]] | plac nagraniô = [[Assault & Battery Studios]] (Los Angeles, Kalifòrniô) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 41:24 | wëtwórniô = [[Reprise Records|Reprise]] | produkcjô = [[Nick Raskulinecz]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Diamond Eyes | rëchlészi = [[Saturday Night Wrist]] | pòstãpny = [[Koi No Yokan]] | rok = 2010 }} }} '''Diamond Eyes''' – szósti [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[4 maja]] [[2010]] rokù nôkładã [[Reprise Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/18369-Deftones-Diamond-Eyes</ref>. Producentã albùmù béł [[Nick Raskulinecz]], jaczi tej pierszi rôz wespółrobił z karnã przë produkcje jegò albùmù<ref>https://www.allmusic.com/album/diamond-eyes-mw0001961827</ref>. Albùm pòwstôł pò przerwaniu robòtów nad pòstãpną platką karna, jakô mia bëc kòntinuacją ''[[Saturday Night Wrist]]''. W nagraniach nie brôł ùdzélu basysta [[Chi Cheng]], jaczi pò drogòwim wëpôdkù w 2008 rokù pòòstôwôł w [[Kóma|kómie]]. Jegò plac òb czas nagriwaniô zajął [[Sergio Vega]]<ref>https://www.allmusic.com/album/diamond-eyes-mw0001961827</ref>. ''Diamond Eyes'' prezentëje barżi bezpòstrzédné a zwiarté brzëmienié jak ''[[Saturday Night Wrist]]'', jednoczasno zachòwùjącë charakteristiczné dlô [[Deftones]] sparłãczenié cwiardëch gitarów, melodijnégò wòkalu [[Chino Moreno]] a atmòsfericznëch aranżacjów. Albùm parłãczi [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]] a elementë [[post-hardcore]]<ref>https://www.allmusic.com/album/diamond-eyes-mw0001961827</ref>. == Promòcjô a òdbiér == Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Rocket Skates”'', ''„Diamond Eyes”'', ''„Sextape”'' a ''„You've Seen the Butcher”''<ref>https://www.discogs.com/master/18369-Deftones-Diamond-Eyes</ref>. Ùsôdzk ''„Diamond Eyes”'' stôł sã jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków karna z negò cządu. ''Diamond Eyes'' zadebiutowôł na szóstim placu [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] lëstë [[Billboard 200]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã z pòzytywnym òdbiérã kritików, jaczi zwrôcelë bôczënk przédno na jegò logicznotã, atmòsferã ë pòwart karna do cwiardszégò a barżi bezpòstrzédnégò brzëmieniô<ref>https://www.allmusic.com/album/diamond-eyes-mw0001961827</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków na albùmie je ''„Diamond Eyes”'', jaczi parłãczi cwiardé gitarowé riffë z melodijnym refrenã. Ùsôdzk ''„Rocket Skates”'' reprezentëje barżi agresywną starnã albùmù, równak le ''„Sextape”'' a ''„Beauty School”'' wëkòrzëstëją barżi mirné a atmòsfericzné brzëmienié<ref>https://www.allmusic.com/album/diamond-eyes-mw0001961827</ref>. Na albùmie nalôzł sã ùsôdzk ''„Risk”'', charakterizëjący sã lózészim tempã a barżi przestrzenną aranżacją. Całosc albùmù je barżi zemkłô a sztilisticzno jednorodnô jak rëchlészô platka karna, ''[[Saturday Night Wrist]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/diamond-eyes-mw0001961827</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Diamond Eyes”</td> <td></td> <td>4:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Royal”</td> <td></td> <td>3:25</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„CMND/CTRL”</td> <td></td> <td>2:12</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„You've Seen the Butcher”</td> <td></td> <td>3:32</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Beauty School”</td> <td></td> <td>4:47</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Prince”</td> <td></td> <td>4:25</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Rocket Skates”</td> <td></td> <td>4:39</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Sextape”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Risk”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„976-EVIL”</td> <td></td> <td>4:33</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„This Place Is Death”</td> <td></td> <td>3:48</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>41:24</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] i6xb0r7ft2jot59x21by9xet0jsorqs 0 13820 217626 212872 2026-10-11T10:38:52Z Terrus38 14026 217626 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Rapcore | òdjimk = | òpisënk = | lata rozwiju = lata 80. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[rap]], [[hardcore punk]], [[rock]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]] | zortë = [[rap rock]], [[rap metal]], [[nu metal]] | artiscë = [[Rage Against the Machine]], [[Biohazard]], [[Beastie Boys]], [[Clawfinger]], [[Downset]], [[Linkin Park]], [[Limp Bizkit]], [[(Hed) P.E.]], [[P.O.D.]], [[Hollywood Undead]], [[Rebel Tomorrow]], [[Crazy Town]], [[Reveille]] | cëskòwé albùmë = | starna www = }} '''Rapcore''' – mùzyczny ôrt bãdący sparłãczenim [[Rap|rapù]] z [[Hardcore punk|hardcore pùnkã]] abò cwiardszima òdmianama rocka. Charakterizëje sã sparłãczenim rapòwónégò wòkalu z gitarowim brzëmienim, wërôzną ritmiczną sekcją a téż czãsto agresywnym spòsobã wëkònaniô. Rapcore je rechòwóny do szerszégò ôrtu [[rap rocka]], a jegò sztilisticzné greńce pòkriwają sã dzélã z [[Rap metal|rap metalã]] a [[Nu metal|nu metalã]]<ref>https://sjp.pl/rapcore</ref>. == Charakteristika == Rapcore parłãczi elementë dwùch eszczisz jinszich mùzycznëch strzodowiszczów – [[Hip-hop|hip-hopù]] a [[Hardcore punk|hardcora]]. Tipiczné dlô ôrtu są mòcné, przesterowóné gitarowé riffë, charakteristicznô dlô hip-hopù ritmika òrôz rapòwóny wòkal. W niechtërnëch ùsôdzkach pòjawiają sã téż spiéwóné abò krziczóné refrenë, chórczi òrôz elementë [[Turntablizm|turntablizmù]]<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Punk_rock_subgenres#Rapcore</ref>. W przërównanim do wielu òdmianów [[Rap rock|rap rocka]] rapcore czãsto wëkòrzëstëje barżi agresywné brzëmienié gitarów a sztilistikã pòchòdzącą z [[Hardcore punk|hardcore pùnka]]. Ùsôdzczi mògą bëc òpiarté na pòwtôrzalnëch riffach a mòcczim groove, dzãka temù mùzyka zachòwùje tak ritmikã charakteristiczną dlô rapù, jak i energiã [[Punk|pùnkòwi]] mùzyczi<ref name=":0" />. Tekstowô wiôrzta rapcore'u czãsto pòrëszô drãgszé témë jak spòlëznowé nierównoscë, seksualnô a fizycznô przemòc, pòliticzné kònfliktë, problemë codniowégò zëcégò a téż bùńt procëm jistniejący spòlëznowi òchãdze. Nie je to równak òbrzészkòwô znanka – ùtwórcë rapcore'u zgrôwają téż òsobistą a emòcjonalną tematikã. == Historiô == [[Òbrôzk:Voodoo Music 2007 Rage Against the Machine.jpg|mały|Wëstãp karna Rage Against the Machine w 2007 rokù.]] Kòrzenie rapcore'u sygają [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]] lat 80. XX stalatégò, czej mùzycë zrzeszony z sceną [[Hip-hop|hip-hopòwą]] a [[Hardcore punk|hardcora]] pòczãlë eksperimentowac z parłãczenim òbùch ôrtów. [[Rap rock]] jakno szerszé zjawiszcze rozwijôł sã ju w pierszi pòłowie lat 80., równak le rapcore wësztôłcył sã jakno jegò barżi hardcore'ową a pùnkòwą òdmianą pòd kùńc ti dekadë a na zôczątkù lat 90<ref name=":0" />. Jednym z wôżnëch etapów rozwiju mùzyczi parłãczący rap a cwiardé brzëmienié bëła wespółrobòta karna [[Anthrax]] z grëpą [[Public Enemy]]. Wëdóny w [[1987]] rokù ùsôdzk ''„Bring the Noise”'' stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznawalnëch przëmiôrów sparłãczeniô hip-hopù z cwiardą gitarową mùzyką<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bring_the_Noise</ref> Rëchlészé znaczenié dlô rozwiju [[Rap rock|rap rocka]] mia téż wespółrobòta [[Run-D.M.C.]] z [[Aerosmith]] przë ùsôdzkù ''„Walk This Way”''<ref>https://www.aerosmith.com/news/the-inside-story-of-when-run--8209-d-m-c--met-aerosmith-and-changed-music-forever</ref>. Jistotną rolã w rozwiju rapcore'u òdegrałë téż karna wëwòdzącé sã z [[Hardcore punk|hardcore pùnka]] a [[Alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], jaczé pòczãłë wëkòrzistiwac rap jakno spòdlową wòkalną technikã. Westrzód artistów zrzeszonëch z rozwijã negò zortu zarëchùje sã midzë jinszima [[Beastie Boys]], [[Biohazard]] a téż [[Rage Against the Machine]]. Rapcore je przë tim terminã nieòstrich greńcach a biwô brëkòwónô zamienno abò równolegle z pòzwama „[[rap rock]]” a „[[rap metal]]”<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Punk_rock_subgenres#Rapcore</ref>. W latach 90. rapcore pòczął dobiwac wikszą pòpùlarnotã. Rozwij ôrtu znëkôł sã w czasu z rosnącym zajinteresowanim cwiardszą alternatiwną mùzyką òrôz pòwstanim [[Nu metal|nu metalu]]. Part karnów zrzeszonëch z nu metalã wëkòrzistiwa rapòwóné wòkalné partie a elementë [[Hip-hop|hip-hopù]], przez co jichné ùtwórstwò bëła nieczedë klasyfikòwónô téż jakno rapcore abò [[rap metal]]. == Zrzesz z jinszima ôrtama == Rapcore je blëskò spòkrewniony z cziloma jinszima mùzycznyma ôrtama. * [[Rap rock]] – szerszi termin òbjimùjący mùzykã parłãczącą rap z rozmajitima òdmianama rocka. Rapcore je jedną z jegò òdmianów. * [[Rap metal]] – parłãczi [[hip-hop]] z metalã a prosto charakterizëje sã cwiardszim brzëmienim gitarów. Greńca pòmidzë rapcore'ã a rap metalã je czãsto flót. * [[Nu metal]] – ôrt rozwijający sã w latach 90., wëkòrzistëje midzë jinszima elementë [[Rap|rapu]], [[Heavy metal|metalu]], [[Alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[Elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Nie kòżdi nu metal je równak rapcore'ã. * [[Hardcore punk|Hardcore pùnk]] – jeden z nôwôżniészich ôrtów, jaczi miôł cësk na rozwij rapcore'u. To prawie z jegò agresywnotë, ritmiczi a esteticzi rapcore nabrôł wikszi part swòji charakteristiczi. == Rapcore w Kaszëbsce == [[Òbrôzk:Rebel Tomorrow Paszcza Lwa 2026.jpg|mały|Karno Rebel Tomorrow òb czas kòncertu w òlëwsczim klubie Paszcza Lwa.]] Za jeden z pierszich aktów rapcorowëch mòże ùznawac karno [[Rebel Tomorrow]]. Pòwstało òno [[2 gromicznika]] [[2026]] rokù – zadebiutowało swòjim pierszim kòncertã w [[Gdiniô|Gdinie]] i pierszim wëdôwkã demò pòd titlã ''„''Rebel Tomorrow DEMO''”''<ref>https://www.trojmiasto.pl/imprezy/Procrastinatiun-rebel-tomorrow-o1,0,id,426636.html</ref>. Rebel Tomorrow mô cãżczé brzëmienié, z chaoticznyma ùsôdzkama, agresywnyma skrémama a téż z agresywnym rapã. [[20 strëmiannika]] 2026 rokù, solowi rapòwi artista [[Dawid Złi]] wëpùscył albùm ''[[Wërzutë szëmieniô]]'' w jaczim gòscynno wëstąpilë [[Aleksy Czoska]] i [[Kòtowicz|Môrcën Dawid Kòtowicz]] w ùsôdzkù z klimatã nu-metalowò rapcorowim pt. ''Cassubian'', jaczi pòwstôł jakno himn [[Bólszewò|bólszewsczi]] balarsczi akademie. [[6 czerwińca]] [[2026]] rokù pierszi rôz zagrelë na żëwò ùsôdzk ''Cassubian'' w [[Gduńsk|Gduńskù]] na corocznym festiwalu Kaszëbë Fest<ref>{{YouTube|v=WC-CZX7-0_M|tit=‪@DawidZły‬ ft. Alex Czoska (‪@Rebeltmrw‬) & ‪@kotowicz97‬ – Cynda / Cassubian <nowiki>[#kaszëbëfest 5 VI 2026]</nowiki>|k=@AtamanSzirko|jaz=csb|dł=7:10}}</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzyka]] |col2= === Jiné mùzyczné ôrtë === {{#categorytree:Mùzyczné ôrtë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rapcore| ]] b44y8kaj33tgvu4zn8dh9d1s0jrs3kv 14 13910 217414 213070 2026-10-10T12:42:01Z Iketsi 3254 -* 217414 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Metastarnë Wikipedie]] 8er20mw077ebmggyymwal6xwqbl0srm 0 13942 217625 217104 2026-10-11T10:38:40Z Terrus38 14026 217625 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nicaragua1 1913.jpg|mały|1. Òbrôzk<br>2. Dzurkòwanié<br>3. Dëtk<br>4. Państwo]] '''Pòcztowô marka''' abò '''pòcztówka'''<ref>{{sloworz.org|10722|12271}}</ref> – môłô nalepka do kartów i lëstów jaczô służi jakno dowód òpłatë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Penny black.jpg|[[Wiôlgô Britaniô]]:<br>[[Penny Black]]<br>1840 Òbrôzk:1912 krakow uk glumarko.jpg|[[Aùstro-Madżarskô]]:<br>[[Esperanto]]<br>1912 Òbrôzk:Bern Kantonswappen, R. Münger, Pro Juventute 1921.jpg|[[Szwajcariô]]:<br>[[Herb Berna]]<br>1921 Òbrôzk:2 zloty-Liga Morska.jpg|[[Pòlskô]]:<br>[[Liga Morska]]<br>1945 Òbrôzk:Saar 1955 366 Albrecht Dürer - Betende Hände.jpg|[[Saar]]:<br>''[[Volkshilfe]]''<br>([[Albrecht Dürer]], 1508 {{skr.|rok}})<br>1945 Òbrôzk:DBP 1961 365 Brief im Wandel.jpg|[[Niemieckô]]:<br>[[Brifa]]<br>1961 Òbrôzk:KOR-KP 1964 MiNr0542 pm B002.jpg|[[Nordowô Kòreja]]:<br>[[Òlimpiadë]]<br>1964 Òbrôzk:SMR 1964 MiNr0805 mt B002.jpg|[[San Marino]]:<br>[[Òlimpiadë]]<br>1964 Òbrôzk:Leif Erikson 6c 1968 issue.JPG|[[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]:<br>[[Leif Erikson]]<br>1968 Òbrôzk:LIE 1974 MiNr0615 mt B002.jpg|[[Liechtenstein]]:<br>[[Hans Adóm II]]<br>1974 Òbrôzk:19930828 15sant Latvia Postage Stamp.jpg|[[Łotwa]]:<br>[[Jón Paweł II]]<br>1993 Òbrôzk:Inkwell stamp from Ukraine.jpg|[[Ùkrajina]]:<br>[[Tintownik]]<br>2008 Òbrôzk:RUSMARKA-3622.jpg|[[Ruskô]]:<br>[[Rodzëzna]]<br>2026 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Lëst (pismò)]] * [[Pòcztowi kòd]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczta]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] 4ptme415bgobl85w5er4kubu9o7rm1y 0 13993 217624 215025 2026-10-11T10:38:32Z Terrus38 14026 217624 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Biszkek|gwôsné miono=Бишкек|céch=Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg|fana=Flag of Bishkek.svg|rodzôcz=Biszkekù|państwò=[[Kirgistan]]|wiéchrzëzna=160<ref>''[https://www.bishkek.gov.kg/ru/history Бишкек – столица Кыргызской Республики]'' [online] [dost. 2020-11-11]. </ref>|stopniN=42|minutN=52|stopniE=74|minutE=34|lëdztwò=1 053 900<ref>[https://web.archive.org/web/20200302111320/http://stat.kg/media/publicationarchive/1513791e-f524-4f20-90c3-27b6e9b711c0.rar Предварительная оценка численности постоянного населения на 1 января 2020 года] [online] [dost. 2020-11-11] [zarchiwizowane z [http://stat.kg/media/publicationarchive/1513791e-f524-4f20-90c3-27b6e9b711c0.rar/ adresu] 2020-03-02] ({{jãz.|ru}}). </ref>|rok=2020|czerënkòwi numer=312|pòcztowi kòd=720000–720085|registracëjné tôfle=B|bùrméster=Bałbak Tulobajew<ref>Виктория Гунгер, ''[https://www.vb.kg/doc/393543_japarov_ytverdil_balbaka_tylobaev_i.o._mera_bishkeka.html Жапаров утвердил Балбака Тулобаев и.о. мэра Бишкека]'' [online], Wieczernij Biszkek, 27 rujana 2020 [dost. 2020-10-27] ({{jãz.|ru}}).</ref>|commons=Category:Bishkek|www=https://bishkek.gov.kg/}}'''Biszkek''' ({{jãz.|ky}} Бишкек, ''Biszkek''; {{jãz.|ru}} Бишкек, ''Biszkek''; do 1926 rokù '''Piszpek''', w latach 1926–1991 '''Frunze''') – [[stolëca]] ë nôwikszi gard [[Kirgistan|Kirgistanu]], pòłożony w Tienszanie ù pòdnóżégò Kirgisczich Gór w Czujsczi Kòtlënie, nad rzékama [[Ała Arcza]] ë [[Ałamedin]]. Na nordze gard przecynô Wiôldżi Czujsczi Karnôl. Przédny gòspodarczi òstrzódk Kirgistanu (wicy jak 50% przemësłowi produkcje: maszënowô, aùtołowô, jôdnô i tekstilnô industriô), a téż kùlturalno-nôùkòwé centrum (8 wëższich szkół z ùniwersytetã mët). Wôżny drogòwi wãzeł ë latawiszcze. Przez gard przechòdzy midzëkòntinentalnô droga E40, chtërna stanowi jedno òd niewiele drogowëch sparłãczeniów ze Zôpadną, Centralną ë Pòrénkòwą Eùropą, a téż midzë jinszima krajama Centralny Azje. W gardze to dô banóf ë fligerplac. == Historiô == * 1825 – gard wkół grańczny festindżi Biszbek, ùzbecczégò chanatu Kòkandu * 1862 – festinga òstała pòdbitô przez rusczé wòjska; pòzwónô '''Piszpek''' * 1918 – zemie weszłë w skłôd Turkestańsczi ASRR * 1926 – gard zwëskôł miono '''Frunze''' (dlô ùtczeniô rewòlucjonistë i wódcë Czerwiony Armie Michajiła Frunze, chtërën sã tam ùrodzył), stolëca Kirgisczi SRR * 1991 – nadóné òstało miono '''Biszkek''' i pò deklaracje samòstójnotë gard stôł sã stolëcą kraju. == Administracyjny pòdzél == Biszkek dzeli sã na 4 rejonë: * rejón Birinczi Maj * rejón Lenin * rejón Oktiabr * rejón Swierdłow W skłôd rejonu Lenin wchòdzą w dodôwkù sedlëszcze miesczégò tipù Czong-Arëk ë wies Òrto-Saj. == Media == * Wieczernij Biszkek – ruskòjãzëkòwi wieczórny dzénnik == Spòrt == === Fùsbala === W Biszkeku je wiele fùsbalòwëch klubów. Są to: * Ałga Biszkek * Ałga-2 Biszkek * Ata-Spòr Biszkek * Dinamò-Manas-SKIF Biszkek * Dinamò-MWD Biszkek * Dordoj Biszkek * Ekòlog Biszkek * Instrumientalszczik Biszkek * Muras-Spòrt Biszkek * Òlimpia-85 Biszkek * Pòlot Biszkek * Płaza Biszkek * Rotor Biszkek * RUÒR Gwardija Biszkek * Selmaszewiec Biszkek * Szer-Ak-Dan Biszkek * Szoro Biszkek * Szumkar-Dastan Biszkek == Partnersczé gardë == * [[Ałmatë]], [[Kazachstan]] * [[Ankara]], [[Tëreckô]] * [[Astana]], [[Kazachstan]] * [[Colorado Springs]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] * [[Izmir]], [[Tëreckô]] * [[Mińsk]], [[Biôłorus]] * [[Toronto]], [[Kanada]] * [[Urumczi|Ùrumczi]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bishkek_03-2016_img51_Manas_Airport.jpg|Latawiszcze w Biszkeku Òbrôzk:Bischkek.jpg|Biszkek Òbrôzk:Bishkek.jpg|Panorama na mieszkalné sedlëszcze w Biszkeku a górë </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kirgistan]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëce w Azji]] [[Kategòrëjô:Kirgistan]] nhgnhqe66aongye48q286f0zygm973a 0 14001 217548 214116 2026-10-11T06:06:45Z Iketsi 3254 kat. 217548 wikitext text/x-wiki #TAM [[Matizer Noga (restaùracjô)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Restaùracjô ...|Matizer Noga]] 3up5p5p4zbdya1t7aicxookzurbta2n 14 14004 217604 214143 2026-10-11T10:29:53Z Terrus38 14026 217604 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] b5kf7e6fq0815lo5vctqnetk1wm9o15 0 14061 217532 215071 2026-10-11T05:33:22Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania do sekcji|Przeczerowania do sekcji]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 217532 wikitext text/x-wiki #TAM [[Łątczińskô Hëta#Zabëtczi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania do sekcji]] jmxniq2b75zhhet87bi80d4ozlghe21 0 14069 217623 215363 2026-10-11T10:38:18Z Terrus38 14026 217623 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno |pòzwa = Limp Bizkit |òbrôzk = Limp_Bizkit_(cropped).jpg |òpisënk = Limp Bizkit òb czas kòncertu w 2021 rokù |pòwstanié = 1994 |môl pòwstaniô = [[Jacksonville]], [[Floridô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |mùzyczné ôrtë = [[nu metal]], [[rap metal]], [[rap rock]], [[funk metal]], [[alternatiwny metal]] |lata dzejaniô = 1994–2006<br>2009–do dzysô |wëtwórnie = [[Flip Records]], [[Interscope Records]], [[Geffen Records]], [[Cash Money Records]], [[Suretone Records]] |nôleżnicë = [[Fred Durst]]<br>[[Wes Borland]]<br>[[John Otto]]<br>[[DJ Lethal]] |ùszłi nôleżnicë = [[Sam Rivers]]<br>[[Rob Waters]]<br>[[Terry Balsamo]]<br>[[Mike Smith]] |pòzrzeszóné karna = [[House of Pain]], [[Black Light Burns]], [[Big Dumb Face]], [[La Coka Nostra]] |logo = Limp_Bizkit_logo.png |starna www = https://www.limpbizkit.com }} '''Limp Bizkit''' – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] mùzyczné karno założoné w 1994 rokù w [[Jacksonville]], na [[Floridô|Floridze]]. Kapela graje mùzykã parłãczącą przédno [[nu metal]], [[rap metal]] a [[rap rock]], brëkùjącë téż elementë [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[funk metal|funk metalù]] a [[hip-hop]]u. Charakteristicznyma elementama ùtwórstwa karna są rapòwóny wòkal [[Fred Durst|Freda Dursta]], drãdżé gitarowé partie [[Wes Borland|Wesa Borlanda]] a téż wëzwëskanié gramòfònów a samplów przez [[DJ Lethal]]a. Karno twòrzoné je na stón z 2026 rokù przez [[Fred Durst|Freda Dursta]], [[Wes Borland|Wesa Borlanda]], [[John Otto|Johna Otto]] a [[DJ Lethal|DJ'a Lethala]]. W latach 1994–2025 bëtnikã karna béł téż basysta [[Sam Rivers]], jeden z ji załóżców. Rivers zamiarł 18 rujana 2025 rokù w wiekù 48 lat. Limp Bizkit zwëskôł midzënôrodną pòpùlarnotã pòd kùńc lat 90. XX stalatégò, òsoblëwie dzãka albùmóm ''[[Three Dollar Bill, Y'all]]'' (1997), ''[[Significant Other]]'' (1999) a téż ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000). Nôbarżi znónym ùsôdzkóm karna słëchają m.jin. ''Nookie'', ''Break Stuff'', ''Re-Arranged'', ''Rollin' (Air Raid Vehicle)'', ''My Generation'', ''My Way'', ''Take a Look Around'' a téż ''Behind Blue Eyes''. Karno je jednym òd nôbarżi rozpòznôwalnëch przédników nu metalowi scenë przełómanim lat 90. a 2000. Jegò dzejanié objimô téż cządë przerwów a téż zjinaków w skłôdze. Pò wëdanim albùmù ''[[Gold Cobra]]'' (2011) kapela przez czile lat robiła nad pòstãpnym materiałã, jaczi kùreszce ùkôzôł sã jakno ''[[Still Sucks]]'' w 2021 rokù. == Historiô == === Pòwstanié karna (1994–1996) === Limp Bizkit pòwstôł w 1994 rokù w [[Jacksonville]] na [[Florida|Floridze]]. Zôczątkòwi skłôd twòrzëlë wòkalista [[Fred Durst]], basysta [[Sam Rivers]] a perkùsysta [[John Otto]]. Pózdni do karna doparłãcził gitarzista [[Wes Borland]], jaczégò charakteristiczny sztil grë a sceniczny wizerënk stałë sã jednym òd rozpòznôwalnëch elementów karna. Mùzycë pòczãlë wëstãpòwac w lokalnëch klubach Jacksonville, rozwijającë sztil parłãczący cwiardé gitarowé riffë z hip-hopã a rapã. Istotnym elementã kòncertowégò dzejaniégò karna bëłë téż coverë znónëch ùsôdzków, w tim ''Faith'' [[George Michael|George'a Michaela]]. W pierszich latach dzejaniô Limp Bizkit zainteresowôł sã karnã [[Korn]]. Fred Durst przekôzôł wòkalisce Kornu [[Jonathan Davis|Jonathanowi Davisowi]] demòwą kasetã kapelë. Materiôł doturził pòstãpno do producenta [[Ross Robinson|Rossa Robinsona]], jaczi zainteresowôł sã karnã. Limp Bizkit pòczął wëstãpë kòl artistów zrzeszonëch z rozwijającą sã nu metalową sceną. Do karna doparłãcził téż [[DJ Lethal]], rëchli zrzeszony z grëpą [[House of Pain]]. Jegò bëtnosc pòzwòlëła jesz barżi rozwinąc hip-hopòwé elementë muzyczi Limp Bizkit. === ''Three Dollar Bill, Y'all'' a zôczątczi pòpùlarnotë (1997–1998) === W 1997 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, ''[[Three Dollar Bill, Y'all]]'', wëdóny przez Flip Records przë distribùcje Interscope Records. Platka charakterizowa sã drãdżim, agresywnym brzëmienim parłãczącym metal, rap a hardcore punk. Jednym òd nôbarżi rozpòznôwalnëch ùsôdzków z albùmù béł ''Counterfeit'', a wiôlgą pòpùlarnotã zwëska téż nagrónô przez karno wersjô ùsôdzkù ''Faith'' [[George Michael|George'a Michaela]]. Wëdanié albùmù pòczãło cząd intensywnégò kòncertowaniégò. Limp Bizkit wëstãpòwôł midzë jinszima z karnama [[Korn]], [[Deftones]] a [[House of Pain]]. W 1998 rokù kapela pò rôz pierszi wëstąpiła w [[Japóńskô|Japóńsce]]. === ''Significant Other'' a swiatowi sukces (1999) === [[Òbrôzk:13-06-09 RiP Limp Bizkit Fred Durst 1.JPG|mały|Fred Durst, 2013]] Przełómanim dlô Limp Bizkit béł rok 1999, czej ùkôzôł sã drëdżi sztudijny albùm karna, ''[[Significant Other]]''. Platka sparłãczëła cwiardé gitarowé riffë z rapã, hip-hopã a elementama elektroniczny mùzyczi. W nagraniach pòjawilë sã téż gòscynny artiscë, midzë jinszima [[Method Man]] a [[Scott Weiland]]. Albùm zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a zadebiutowôł na pierszim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. W Zjednónëch Stanach zwëskôł téż wielerazową platinową certifikacjã. Pòpùlarnotã karna zwiksziłë syngle ''Nookie'', ''Re-Arranged'' a ''Break Stuff''. Òsoblëwie ''Nookie'' stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch ùsôdzków Limp Bizkit. W tim cządze karno wëstãpòwało na wiôldżich festiwalach a téż kòncertach òrganizowónëch wëcmanim z jinszima pòpùlarnyma artistama rockòwi a metalowi scenë. === ''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water'' (2000–2001) === W 2000 rokù ùkôzôł sã trzecy sztudijny albùm kapelë, ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]''. Platka bëła pòstãpnym sparłãczenim rapù, metalu, hip-hopù a alternatiwny mùzyczi. Albùm zadebiutowôł na pierszim placu lëstë Billboard 200. W Wiôldżi Britanie téż zdobéł pierszi plac lëstë albùmów. [[Òbrôzk:13-06-07 RaR LB Wes Borland 06.jpg|lewo|mały|Wes Borland, 2013]] Z platczi pòchôdałë midzë jinszima ùsôdzczi ''Take a Look Around'', ''Rollin' (Air Raid Vehicle)'', ''My Generation'' a téż ''My Way''. ''Take a Look Around'' òstôł wëzwëskóny téż w filmie ''[[Mission: Impossible 2]]''. Albùm zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch wëdawiznów zrzeszonëch z nu metalową sceną zôczątku XXI stalatégò. Pòdle Universal Music Japan jegò swiatowô przedôż wëniosła wicy jak 12 milionów egzemplarzów. W 2001 rokù Limp Bizkit wëstąpił midzë jinszima òb czas aùstralijsczégò festiwalu Big Day Out. Kòncert pòtkôł sã z wiôldżim zainteresowanim mediów, a wëdarzeniô zrzeszoné z festiwalã stałë sã pòstãpnym zdrojã kontrowersjów òkòma karna. === Òdéńscé Wesa Borlanda a ''Results May Vary'' (2001–2004) === W 2001 rokù Wes Borland òpùscył Limp Bizkit. Pòòstałi muzycë kòntinuòwelë dzejanié a pòczãlë wespółrobòtã z gitarzistą [[Mike Smith|Mike'ã Smithã]]. W 2003 rokù ùkôzôł sã czwiôrti sztudijny albùm grëpë, ''[[Results May Vary]]''. Béł to pierszi albùm Limp Bizkit nagróny bez Borlanda. Mùzyczno platka apartniła sã òd dwùch rëchlészich – zamika w se wicy mirniészich a melodijnëch kòmpòzycjów. Nôwikszim szlagrã z albùmù òstôł ''[[Behind Blue Eyes]]'', bãdący coverã ùsôdzkù karna [[The Who]]. Syngel zwënégòwôł sukces na wielu eùropejsczich lëstach szlagrów. === Pòwart Borlanda a ''The Unquestionable Truth (Part 1)'' (2004–2006) === Pò cządze personalnëch zjinaków Wes Borland znowa doparłãcził do Limp Bizkit. W 2005 rokù karno wëdôł EP-kã ''[[The Unquestionable Truth (Part 1)]]''. [[Òbrôzk:13-06-09 RiP Limp Bizkit Sam Rivers 1.JPG|mały|Sam Rivers, 2013]] Materiôł apartnił sã òd rëchlészich albùmów karna. Ùsôdzczi bëłë barżi bezpòstrzédné a cwiardszé, ë tekstë skùpiałë sã we wikszim parce na spòlëznowi a pòliticzny témiznie. Pò wëdanim EP karnowi towarzësził cząd ògrańczony aktiwnotë. W 2005 rokù òkôza sã téż kòmpilacjô ''[[Greatest Hitz]]'', zamikającô nôwôżniészé ùsôdzczi z pierszégò cządu dzejaniégò kapelë. === Pòwart karna a ''Gold Cobra'' (2009–2011) === W 2009 rokù Limp Bizkit wznowił kòncertowé dzejanié w skłôdze z Fredã Durstã, Wesã Borlandã, Samã Riversã, Johnã Otto a DJ Lethalã. Béł to pòwart do klasycznégò skłôdu karna. Kapela poczã wëstãpë na festiwalach a kòncertach na całim swiece. W tim samim rokù wëstąpiła midzë jinszima òb czas festiwalu [[Summer Sonic]] w [[Japóńskô|Japóńsce]]. W 2011 rokù ùkôzôł sã szósti sztudijny albùm karna, ''[[Gold Cobra]]''. Platka bëła pierszim fùlnym albùmã nagrónym z Wesã Borlandã òd czasu ''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water''. Albùm zamikôł w se midzë jinszima ùsôdzczi ''Gold Cobra'', ''Shotgun'' a téż ''Walking Away''. === ''Still Sucks'' a pózdniészé dzejanié (2012–2021) === Pò wëdanim ''Gold Cobra'' Limp Bizkit pòczął robòtë nad pòstãpnym albùmã. Przez czile lat materiôł béł zapòwiôdóny pòd robòcą pòzwą ''Stampede of the Disco Elephants'', równak jegò premiéra bëła wielerazowò przekłôdónô. Òb ten cząd w karnie to dało pòstãpné zjinaczi. DJ Lethal òpùscył grëpã, a pòstãpno pòwrócył do ni w 2018 rokù. W 2021 rokù Limp Bizkit wëdôł albùm ''[[Still Sucks]]''. Béł to pierszi sztudijny wëdôwk karna òd dzesãc lat. Albùm zamikô w se midzë jinszima ùsôdzczi ''Dad Vibes'', ''Out of Style'' a ''Turn It Up, Bitch''. === Dzejanié òd 2022 rokù === [[Òbrôzk:DJ Lethal 2011.jpg|lewo|mały|DJ Lethal, 2011]] Po premiérze ''Still Sucks'' karno kòntinuòwało kòncertowé dzejanié, wëstãpùjącë na festiwalach a kòncertowëch turach w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W 2025 rokù Limp Bizkit òpùblikòwôł nowé nagranié ''[[Making Love to Morgan Wallen]]''. Ùsôdzk òstôł wëzwëskóny we zwãkòwi stegnie grë ''[[Battlefield 6]]''. W tim samim cządze grëpa nagra téż ''Battlefield: The After-party'', bãdący reinterpretacją mùzycznégò mòtiwù serie ''Battlefield''. 18 rujana 2025 roku zamiarł Sam Rivers, jeden z załóżców Limp Bizkit a jegò wielelatny basysta. Miôł 48 lat. Rivers béł nôleżnikã karna òd jegò pòwstaniégò a ùczãstnicził w nagraniu wikszoscë jegò nôwôżniészich albùmów. Po smiercë Riversa karno kòntinuòwało kòncertowé dzejanié. W 2026 rokù Limp Bizkit dërch òstôwô aktiwny a wëstãpùje na pòstãpnëch kòncertach, jak téż festiwalach. == Kòntrowersje == === Woodstock '99 === Jednym z nôbarżi kòntrowersyjnëch wëdarzeniów zrzeszonëch z dzejanim Limp Bizkit béł wëstãp karna òb czas festiwalu [[Woodstock '99]], jaczi òdbéł sã w lëpińcu 1999 rokù w Rome w stanie Nowi Jork. Kòncert kapelë miôł plac drëdżégò dnia festiwalu, w czasu jaczégò na terenie rozegracje wëstãpòwałë ju pòwôżné tôkle zrzeszoné z wësoką temperaturą, felënkã òdpòwiedny lëczbë zacénionëch placów, wësoczima prizama wòdë a jôdë ë téż niesygającą òrganizacją służbów bezpieku. Òb czas wëstãpù Limp Bizkit doszło do zaòstrzeniô agresywnëch zachòwaniów w parce pùblicznotë. Czedë grëpa wëkònywa ùsôdzk ''[[Break Stuff]]'' bëtnicë kòncertu naczãlë nikwic elementë infrasztrukturë, jaką to dało w pòblëżim scenë, w tim drzewiané kònstrukcje a ògrodzenia. Part pùblicznotë wëzwëskôł òderwóné fragmentë kònstrukcjów do [[crowdsurfing|crowdsurfingù]]. We rzmie dochòdzëło téż do biôtków, gwôłtów òrôz òbrażeniów bëtników. Zachòwanié wòkalistë [[Fred Durst|Freda Dursta]] pòtkało sã pózdni z kritiką. Mùzyk zachãcôł pùblicznotã do ùwòlnieniégò „negatiwny enerdżi”, a pò zwrócenim bôczënkù przez òrganizatorów, abë bëtnicë kòncertu zachòwelë wikszą òstróżnosc, rzeknął, że òsobë bãdącé we rzmie ni miałëbë òprzestawac sã bawic. Jednoczasno Durst apelowôł do pùblicznotë, żebë pòmôga òsobóm, chtërne ùpadłë we rzmie. Òb czas wëstãpù gôdôł m.jin., żebë òsobë przewrôcającé sã bëłë ùdnoszoné przez jinszich bëtników. Po zakùńczenim kòncertu Durst òstôł pòinfòrmòwóny przez òrganizatorów a pòlicjã, że part drzewianëch elementów wëzwëskónëch przez pùblicznotã do crowdsurfingù òsta rëchli òderwónô òd kònstrukcjów stojącëch na terenie festiwalu. Sóm mùzyk cwierdzył pózdni, że nie zdôwôł so sprawë ze skalë znikwieniów òb czas wëstãpù a że zachòwanié karna bëło zgòdné z jegò zwëczajnym spòsobã prowadzeniô kòncertów. W pòstãpnëch latach wëstãp Limp Bizkit béł czãsto przedstôwióny przez media jakno jeden òd przédnëch sztótów prowadzącëch do biôtków òb czas Woodstock '99. Jednoczasno part analizów wskazëje, że przëpisowanié karnu òdpòwiedzalnotë za całkòsc wëdarzeniów je ùproszczenim. Tôkle festiwalu pòczãłë sã jesz przed wëstãpã kapelë a òbjimałë m.jin. ekstremalné temperaturë, gòmòłą jilosc wòdë, sanitarné jiwrë, wësoczé prizë spòdlowëch wërobów òrôz niesygającé zabezpieczenié rozegracje. === Dbë Freda Dursta na témã Rusczi a Ùkrajinë === W 2015 rokù Fred Durst wëwòłôł kòntrowersje swòjima pùblicznyma wëpòwiedzama tikającyma sã [[Ruskô|Rusczi]] a [[Władimir Pùtin|Władimira Pùtina]]. Mùzyk wërôżôł zainteresowanié zwëskanim rusczégò paszpòrtu a téż pòzytiwno wëpòwiôdôł sã ò Pùtinie. Na jednym z wëstãpów pòjawił sã téż z nôdpisã „Crimea = Russia”, òdnoszącym sã do aneksje Krimù przez Ruskã. Ne sytuacje doprowadzëłë do reakcje ùkrajińsczich władzów. W zrzeszë z nima Limp Bizkit òstôł òbjãti zakazã wëstãpów na Ùkrajinie na cząd piãc lat. W pòstãpnëch latach téma pòwrócëła w zrzeszë z planowónym kòncertã karna w [[Tallinn|Tallënie]]. Kòncert òstôł òdwòłóny pò kritice zrzeszony z rëchlészima wëpòwiedzama Dursta tikającyma sã Rusczi a Krimù. === Sztrid z Universal Music Group === W 2024 rokù Fred Durst, Limp Bizkit a téż nôleżącô do niegò firma Flawless Records złożëlë w Zjednónëch Stanach pòzéw procëm [[Universal Music Group]] tikający sã rozrechòwaniégò tantiemów. Pòwòdowie cwierdzëlë, że Universal przez lata zmiłkòwò rozrechòwiwôł nôleżné karnu przëchòdë a wëzwëskiwôł kómpùtrowi system, jaczi miôł ùtrudniac wëkriwanié zmiłków w rozrechòwaniach. Sprawa òsta wëtoczonô ò 200 milionów dolarów a tikała sã téż pòtencjalnëch tôklów zrzeszonëch z jinszima artistama. Przedstôwcowie mùzyczny branżë zwrôcelë równak bôczënk, że charakter a przëczënë zmiłków bëłë kwestią sztridu, a cwierdzenia zamkłé w pòzwie bëłë stanowiszczã pòwòdowi starnë, a nié prawòmocnyma scwierdzonyma faktama. Sprawa zwrócëła bôczënk na szerszi tôczel rozrechòwiwaniégò tantiemów w cządze roscącégò znaczënkù streamingu mùzyczi a téż spòsobù, w jaczi wëtwórnie rejestrëją a wëpłôcają artistóm przëchòdë z cyfrowégò wëzwëskaniô jich nagraniów. == Nôleżnicë karna == {| |valign=top| ; Terny nôleżnicë * [[Fred Durst]] – wòkal (1994–2005, od 2009) * [[Wes Borland]] – gitara, pòbòczny wòkal (1995–2001, 2004–2005, od 2009) * [[John Otto]] – perkùsjô (1994–2005, od 2009) * [[DJ Lethal]] – gramòfònë (turntablizm), sampler, klawiszowé instrumentë (1996–2005, 2009–2012, òd 2017) ; Kòncertowi mùzycë * Samuel Gerhard Mpungu – basowô gitara (2015–2018) * Richie Buxton – basowô gitara (òd 2025) | |width=10| |valign=top| ; Ùszłi nôleżnicë * Rob Waters – gitara (1994) * [[Terry Balsamo]] – gitara (1995) * [[Mike Smith (gitarzysta)|Mike Smith]] – gitara, pòbòczny wòkal (2002–2004) * [[Sam Rivers]] – basowô gitara, pòbòczny wòkal (1994–2005, 2009–2015 a 2018–2025; smierc) |- | | | | |} ;Òs czasu {{#tag:timeline |ImageSize=width:1000 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:110 bottom:150 top:05 right:20 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1994 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:2 start:1994 ScaleMinor = increment:1 start:1994 Colors = id:vocals value:red legend:Przédny_wòkal id:backing value:pink legend:Pòbòczny_wòkal id:rguitar value:teal legend:Elektricznô_gitara id:bass value:blue legend:Basowô_gitara id:drums value:orange legend:Perkùsjô id:grams value:purple legend:Gramòfónë id:lines value:black legend:Sztudijné_albùmë id:lines2 value:gray(0.75) legend:Jinszé_pùblikacje id:bars value:gray(0.93) BackgroundColors = bars:bars LineData = at:05/03/2005 color:lines2 layer:back at:07/01/1997 color:black layer:back at:06/22/1999 color:black layer:back at:10/17/2000 color:black layer:back at:09/23/2003 color:black layer:back at:06/28/2011 color:black layer:back at:10/31/2021 color:black layer:back BarData = bar:Fred text:"Fred Durst" bar:Rob text:"Rob Waters" bar:Terry text:"Terry Balsamo" bar:Wes text:"Wes Borland" bar:Mike text:"Mike Smith" bar:Sam text:"Sam Rivers" bar:John text:"John Otto" bar:DJ text:"DJ Lethal" PlotData = width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(11,-4) bar:Fred from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:vocals bar:Fred from:01/01/2009 till:end color:vocals bar:Rob from:01/01/1994 till:01/01/1995 color:rguitar bar:Sam from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:bass bar:Sam from:01/01/2009 till:01/01/2015 color:bass bar:Sam from:01/01/2018 till:10/18/2025 color:bass bar:Sam from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:backing width:3 bar:Sam from:01/01/2009 till:01/01/2015 color:backing width:3 bar:Sam from:01/01/2018 till:10/18/2025 color:backing width:3 bar:Terry from:01/01/1995 till:06/01/1995 color:rguitar bar:Wes from:06/01/1995 till:01/01/2001 color:rguitar bar:Mike from:01/01/2002 till:01/01/2004 color:backing width:3 bar:Mike from:01/01/2002 till:01/01/2004 color:rguitar bar:Wes from:01/01/2004 till:05/03/2005 color:rguitar bar:Wes from:01/01/2009 till:end color:rguitar bar:John from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:drums bar:John from:01/01/2009 till:end color:drums bar:DJ from:01/01/1996 till:05/03/2005 color:grams bar:DJ from:01/01/2009 till:01/01/2012 color:grams bar:DJ from:01/01/2017 till:end color:grams }} == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=13|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/limp-bizkit/chart-history/tlp/ | titel = Limp Bizkit; Billboard 200 | aùtór = | òpùblikòwóny = billboard.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Billboard Canadian Albums|CAN]]</small><br><ref name=bca>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/limp-bizkit/chart-history/cna/ | titel = Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = billboard.com | prôca = Billboard Canadian Albums | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> !width=25px|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref name="www.officialcharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://www.officialcharts.com/artist/3395/limp-bizkit/ | titel = Limp Bizkit UK Chart | òpùblikòwóny = officialcharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]</small><br><ref name="lescharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://lescharts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit French Albums Chart | òpùblikòwóny = lescharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at">{{Cytuj starnã | url = https://austriancharts.at/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Austrian Albums Chart | òpùblikòwóny = austriancharts.at | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref name="finnishcharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://finnishcharts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Finnish Albums Chart | òpùblikòwóny = finnishcharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Sverigetopplistan|SWE]]</small><br><ref name="swedishcharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://swedishcharts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Swedish Albums Chart | òpùblikòwóny = swedishcharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Official New Zealand Music Chart|NZL]]</small><br><ref name="charts.org.nz">{{Cytuj starnã | url = https://charts.nz/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit New Zealand Albums Chart | òpùblikòwóny = charts.org.nz | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com">{{Cytuj starnã | url = https://australian-charts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Australian Albums Chart | òpùblikòwóny = australian-charts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = https://australian-charts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=s | titel = Limp Bizkit Australian Singles Chart | òpùblikòwóny = australian-charts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch">{{Cytuj starnã | url = https://hitparade.ch/search.asp?search=limp%20bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit/Longplay-Chartverfolgung | òpùblikòwóny = hitparade.ch | jãzëk = de | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de">{{Cytuj starnã | url = http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp+Bizkit/14989/?type=longplay | titel = Limp Bizkit/Longplay-Chartverfolgung | òpùblikòwóny = musicline.de | jãzëk = de | data przëstãpù = 2013-12-29 | archiwùm = https://web.archive.org/web/20131231014149/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp+Bizkit/14989/?type=longplay | zarchiwizowóné = 2013-12-31}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp+Bizkit/14989/?type=single | titel = Limp Bizkit/Single-Chartverfolgung | òpùblikòwóny = musicline.de | jãzëk = de | data przëstãpù = 2013-12-29 | archiwùm = https://web.archive.org/web/20131231021241/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp%20Bizkit/14989/?type=single | zarchiwizowóné = 2013-12-31}}</ref> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref name="dutchcharts.nl">{{Cytuj starnã | url = https://dutchcharts.nl/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Dutch Albums Chart | òpùblikòwóny = dutchcharts.nl | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[OLiS|POL]]</small><br><ref name=olis>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=3&lang=/ | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 30.10.2000 – 05.11.2000 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=171&lang=8 | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 13.10.2003 – 19.10.2003 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=680&lang= | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 27.06.2011 – 03.07.2011 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=257&lang= | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 25.04.2005 – 08.05.2005 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=2&lang=), | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 23.10.2000 – 29.10.2000 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> |- |1997 |align=left|''[[Three Dollar Bill, Y’All$]]'' * Wëdóny: 1 lëpińca 1997 * Wëtwórniô: [[Flip Records|Flip]], [[Interscope Records|Interscope]] * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/66187-Limp-Bizkit-Three-Dollar-Bill-Yall | titel = Limp Bizkit – Three Dollar Bill, Yall$ | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: [[Płyta kompaktowa|CD]], [[Kaseta magnetofonowa|CC]], [[Płyta długogrająca|LP]] || 22 || — || 50 || — || — || — || — || 37 || 32 || — || — || — || — | * [[Recording Industry Association of America|USA]]: 2× platinowô platka<ref name="RIAA">{{Cytuj starnã | url = https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Limp+Bizkit#search_section | titel = American certifications – Limp Bizkit | data przëstãpù = 2012-09-25 | òpùblikòwóny = Recording Industry Association of America | jãzëk = en}} </ref> * [[Music Canada|CAN]]: platinowô platka<ref name=MC>{{cytuj starnã | url = https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=%20Limp+Bizkit | titel = Gold & Platinum | aùtór = | òpùblikòwóny = musiccanada.com | prôca = Limp Bizkit | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[Australian Recording Industry Association|AUS]]: złotô platka<ref name="ARIA">{{Cytuj starnã | url = http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations.htm | titel = ARIA Charts – Accreditations | data przëstãpù = 2008-05-14 | òpùblikòwóny = Australian Recording Industry Association | jãzëk = en}}</ref> * [[British Phonographic Industry|UK]]: złotô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/11591-677-2 | titel = Limp Bizkit, Three Dollar Bill Y'all, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> |- |1999 |align=left|''[[Significant Other]]'' * Wëdóny: 22 czerwińca 1999 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/66028-Limp-Bizkit-Significant-Other | titel = Limp Bizkit – Significant Other | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 1 || 1 || 10 || 70 || 7 || 16 || 49 || 4 || 5 || 38 || 13 || 11 || 50 | * USA: 7× platinowô platka<ref name="RIAA" /> * CAN: 6× platinowô platka<ref name=MC /> * AUS: 2× platinowô platka<ref name="ARIA" /> * [[Recorded Music NZ|NZL]]: 2× platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://web.archive.org/web/20131029204139/http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1229&chartKind=A | titel = top 50 albums | aùtór = | òpùblikòwóny = web.archive.org | prôca = Chart#1229 – SUNDAY 1 0CTOBER 2000 | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * UK: platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/5871-677-2 | titel = Limp Bizkit, Significant Other, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * [[NVPI|NLD]]: platinowô platka<ref name=bestsell>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26951 | titel = SIGNIFICANT OTHER by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[Bundesverband Musikindustrie|DEU]]: złotô platka<ref name=BVMI>{{cytuj starnã | url = https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=&strInterpret=Limp+Bizkit&strTtArt=alle&strAwards=checked | titel = GOLD-/PLATIN-Datenbank | aùtór = | òpùblikòwóny = musikindustrie.de | prôca = Limp Bizkit | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|AUT]]: złotô platka<ref name=bestsell /> * [[Hitparade.ch|SWI]]: złotô platka<ref name=bestsell /> |- |2000 |align=left|''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' * Wëdóny: 17 rujana 2000 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/65448-Limp-Bizkit-Chocolate-Starfish-And-The-Hot-Dog-Flavored-Water | titel = Limp Bizkit – Chocolate Starfish And The Hot Dog Flavored Water | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 1 || 1 || 1 || 7 || 1 || 2 || 4 || 1 || 1 || 4 || 29 || 1 || 2 | * USA: 6× platinowô platka<ref name="RIAA" /> * CAN: 6× platinowô platka<ref name=MC /> * AUS: 5× platinowô platka<ref name="ARIA" /> * NZL: 5× platinowô platka<ref name=bestsell2>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26946 | titel = CHOCOLATE STARFISH AND THE HOT DOG FLAVORED WATER by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * UK: 3× platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/11589-677-2 | titel = Limp Bizkit, Chocolate Starfish And The Hot Dog, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * NLD: platinowô platka<ref name=bestsell2 /> * AUT: platinowô platka<ref name=bestsell2 /> * SWI: platinowô platka<ref name=bestsell2 /> * [[Musiikkituottajat|FIN]]: platinowô platka<ref name=musiikki>{{cytuj starnã | url = https://ifpi.fi/tilastot/tietoa-kulta-ja-platinalevyista/kulta-ja-platinalevyt/?ulkomaiset=1&q=Limp%20Bizkit | titel = Kulta- ja platinalevyt | aùtór = | òpùblikòwóny = ifpi.fi | prôca = | data = Ulkomaiset | jãzëk = fi | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|SWE]]: złotô platka<ref name=bestsell2 /> * [[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]: złotô platka<ref name=bestsell2 /> * DEU: złotô platka<ref name=BVMI /> * [[Związek Producentów Audio-Video|POL]]: złotô platka<ref>{{Cytuj starnã | titel = Złote płyty CD przyznane w 2001 roku | url = https://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2001 | òpùblikòwóny = ZPAV | data przëstãpù = 2020-06-26}}</ref> |- |2003 |align=left|''[[Results May Vary]]'' * Wëdóny: 23 séwnika 2003 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/65580-Limp-Bizkit-Results-May-Vary | titel = Limp Bizkit – Results May Vary | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 3 || 3 || 7 || 19 || 1 || 7 || 10 || 2 || 2 || 6 || 1 || 11 || 15 | * USA: platinowô platka<ref name="RIAA" /> * AUS: platinowô platka<ref name="ARIA" /> * NZL: złotô platka<ref name=bestsell3 /> * UK: złotô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/5483-677-2 | titel = Limp Bizkit, Results May Vary, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * DEU: złotô platka<ref name=BVMI /> * AUT: złotô platka<ref name=bestsell3>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26950 | titel = RESULTS MAY VARY by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * SWI: złotô platka<ref name=bestsell3 /> |- |2011 |align=left|''[[Gold Cobra]]'' * Wëdóny: 28 czerwińca 2011 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/349561-Limp-Bizkit-Gold-Cobra | titel = Limp Bizkit – Gold Cobra | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, LP, [[digital download]] || 16 || 13 || 30 || 39 || 2 || — || — || 36 || 12 || 2 || 1 || 23 || 44 | * DEU: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://web.archive.org/web/20141006083027/http://www.officialcharts.de/album.asp?artist=Limp+Bizkit&title=Gold+Cobra&cat=a&country=de | titel = Limp Bizkit, Gold Cobra | aùtór = | òpùblikòwóny = web.archive.org | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-20}}</ref> |- |2021 |align=left|''[[Still Sucks]]'' * Wëdóny: 31 rujana 2021 * Wëtwórniô: [[Suretone Records|Suretone]] * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/2359954-Limp-Bizkit-Still-Sucks | titel = Limp Bizkit – Still Sucks | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, LP, digital download || 155 || — || 79 || — || 29 || — || — || — || 35 || 35 || 54 || — || — | * |- |colspan=20 style=font-size:8pt;|„—” òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Minialbùmë === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=12|Pòzycjô w lëstach |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill /> !width=25px|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref name="www.officialcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]</small><br><ref name="lescharts.com" /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at" /> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref name="finnishcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Sverigetopplistan|SWE]]</small><br><ref name="swedishcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Official New Zealand Music Chart|NZL]]</small><br><ref name="charts.org.nz" /> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com" /> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch" /> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref name="dutchcharts.nl" /> !width=25px|<small>[[OLiS|POL]]</small><br><ref name=olis /> |- |2005 |align=left|''[[The Unquestionable Truth (Part 1)]]'' * Wëdóny: 3 maja 2005 * Wëtwórniô: Flip, [[Geffen Records|Geffen]] * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/66075-Limp-Bizkit-The-Unquestionable-Truth-Part-1 | titel = Limp Bizkit – The Unquestionable Truth (Part 1) | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC || 24 || 71 || 67 || 17 || — || — || — || 50 || 8 || 4 || 85 || 34 * |- |colspan=20 style=font-size:8pt;|„—” òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Remiksowé albùmë === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=8|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill /> !width=25px|<small>[[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]</small><br><ref name="lescharts.com" /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at" /> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref name="finnishcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Official New Zealand Music Chart|NZL]]</small><br><ref name="charts.org.nz" /> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch" /> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref name="dutchcharts.nl" /> |- |2001 |align=left|''[[New Old Songs]]'' * Wëdóny: 4 gòdnika 2001 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/59710-Limp-Bizkit-New-Old-Songs- | titel = Limp Bizkit – New Old Songs | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 26 || 146 || 12 || 22 || 19 || 32 || 10 || 55 | * USA: złotô platka<ref name="RIAA" /> * UK: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26949 | titel = REMIXES: NEW OLD SONGS by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> |} === Kómpilacje === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=7|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" UK Albums Chart !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill /> !width=25px|<small>[[Billboard Canadian Albums|CAN]]</small><br><ref name=bca /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at" /> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com" /> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch" /> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_L.HTM | titel = Chart Log UK 1994–2010 | aùtór = | òpùblikòwóny = zobbel.de | prôca = Limp Bizkit | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> |- |2005 |align=left|''[[Greatest Hitz]]'' * Wëdóny: 8 smùtana 2005 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/65475-Limpbizkit-Greatest-Hitz | titel = Limpbizkit* – Greatest Hitz | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, digital download || 47 || 69 || 27 || 29 || 41 || 25 || 78 | * UK: platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/11590-677-2 | titel = Limp Bizkit, Greatest Hitz, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * USA: złotô platka<ref name="RIAA" /> * AUS: złotô platka<ref name="ARIA" /> * NZL: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26948 | titel = GREATEST HITZ certifications and sales | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * DEU: złotô platka<ref name=BVMI /> |- |2008 |align=left|''[[Collected]]'' * Wëdóny: 12 maja 2008 * Wëtwórniô: Spectrum * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/the-collected-mw0001233276/releases | titel = ''The Collected'' Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = allmusic.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD || — || — || — || — || — || — || — | * |- |2011 |align=left|''[[Icon (album Limp Bizkit)|Icon]]'' * Wëdóny: 19 lëpińca 2011<ref>{{cytuj starnã |url = https://www.allmusic.com/album/icon-mw0002158820 |titel = ''Icon'' Limp Bizkit |aùtór = |òpùblikòwóny = allmusic.com |data = |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * Wëtwórniô: Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/1326669-Limp-Bizkit-Icon | titel = Limp Bizkit – Icon | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD || — || — || — || — || — || — || — | * |- |colspan=20 style=font-size:8pt;|„—” òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kòncertowé albùmë === {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel |- |2008 |''[[Rock im Park 2001]]'' * Wëdóny: 13 maja 2008 * Wëtwórniô: Liberation * Fòrmat<ref name=rip>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/878650-Limp-Bizkit-Rock-im-Park-2001 | titel = Limp Bizkit – Rock im Park 2001 | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD |} === Albùmë wideò === {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel |- |2005 |''[[Greatest Videoz]]'' * Wëdóny: 9 smùtana 2005 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/204036-Limpbizkit-Greatest-Videoz | titel = Limpbizkit* – Greatest Videoz | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: [[DVD]] |- |2008 |''[[Rock im Park 2001]]'' * Wëdóny: 31 strëmiannika 2008 * Wëtwórniô: Liberation * Fòrmat<ref name=rip />: DVD |} === Syngle === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=8|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô !rowspan=2|Albùm |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Hot 100|USA]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/limp-bizkit/chart-history/hsi/ | titel = Limp Bizkit; Billboard Hot 100 | aùtór = | òpùblikòwóny = billboard.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[UK Singles Chart|UK]]</small><br><ref name="www.officialcharts.com" /> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com" /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Limp+Bizkit | titel = LIMP+BIZKIT; DISCOGRAPHIE LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = austriancharts.at | prôca = Limp Bizkit in der österreichischen Hitparade | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Limp+Bizkit | titel = LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = dutchcharts.nl | prôca = Limp Bizkit IN DUTCH CHARTS | data = | jãzëk = nl | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Top 100 Singles|IRL]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=LImp+Bizkit | titel = DISCOGRAPHY LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = irish-charts.com | prôca = Singles | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://finnishcharts.com/search.asp?cat=s&search=limp+bizkit | titel = Search for: limp bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = finnishcharts.com | prôca = Song | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> |- |1997 |align=left|„Counterfeit” || — || — || — || — || — || — || — || — | |rowspan=3|''Three Dollar Bill, Y’All$'' |- |rowspan=2|1998 |align=left|„Sour” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |align=left|„Faith” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |rowspan=4|1999 |align=left|„Nookie” || 80 || — || — || 13 || — || 36 || — || — | |rowspan=2|''Significant Other'' |- |align=left|„Re-Arranged” || 88 || — || — || 35 || — || — || — || — | |- |align=left|„Crushed” || — || — || — || — || — || — || — || — | |''End of Days'' (zwãkòwô stegna) |- |align=left|„N 2 Gether Now” <small>(gòscynno: [[Method Man]])</small> || 73 || – || 184 || — || — || — || — || — | |rowspan=2|''Significant Other'' |- |rowspan=4|2000 |align=left|„Break Stuff” || — || — || — || 41 || — || 28 || — || — | * UK: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/15290-677-1 | titel = Limp Bizkit ''Break Stuff'' | aùtór = | òpùblikòwóny = bpi.co.uk | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> |- |align=left|„Take a Look Around” || 115 || 4 || 3 || 28 || 4 || 7 || 11 || 2 | * UK: platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/14984-677-1 | titel = Limp Bizkit Take A Look Around (Theme From Mi 2) | aùtór = | òpùblikòwóny = bpi.co.uk | prôca = Single | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * FRA: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Tout&interprete=Limp+Bizkit&titre=Take+a+Look+Around | titel = TAKE A LOOK AROUND LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = snepmusique.com | prôca = Les certifications | data = | jãzëk = fr | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * DEU: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Take+a+Look+Around&strInterpret=Limp+Bizkit&strTtArt=alle&strAwards=checked | titel = GOLD-/PLATIN-Datenbank | aùtór = | òpùblikòwóny = musikindustrie.de | prôca = Datenbank | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * FIN: złotô platka<ref name=musiikki /> |''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water'',<br>''[[Mission: Impossible II]]'' (zwãkòwô stegna) |- |align=left|„My Generation” || — || 23 || 15 || 31 || 19 || 14 || 25 || 5 | |rowspan=4|''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water'' |- |align=left|„Rollin’ (Air Raid Vehicle)” || 65 || 10 || 1 || 11 || 10 || 18 || 1 || 3 | * UK: 2× platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/5608-677-1 | titel = Limp Bizkit Rollin' | aùtór = | òpùblikòwóny = bpi.co.uk | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * DEU: platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Rollin%27&strInterpret=Limp+Bizkit&strTtArt=alle&strAwards=checked | titel = GOLD-/PLATIN-Datenbank | aùtór = | òpùblikòwóny = musikindustrie.de | prôca = Datenbank | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * AUS: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.aria.com.au/charts/2001/singles-chart | titel = ARIA Top 100 Singles for 2000 | aùtór = | òpùblikòwóny = aria.com.au | prôca = Charts | data = 2000 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> |- |rowspan=2|2001 |align=left|„My Way” || 75 || 38 || 6 || 57 || 51 || 56 || 10 || 20 | |- |align=left|„Boiler” || — || 50 || 18 || — || 44 || 68 || 24 || — | |- |rowspan=3|2003 |align=left|„Eat You Alive” || — || 13 || 10 || 30 || 16 || 36 || 27 || — | * UK: strzébrznô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://upclosed.com/people/fred-durst/| titel = About Fred Durst | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = upclosed.com | jãzëk = en}}</ref> |rowspan=5|''Results May Vary'' |- |align=left|„Red Light-Green Light” <small>(gòscynno: [[Snoop Dogg]])</small> || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |align=left|„Behind Blue Eyes” || 71 || 2 || 18 || 4 || 3 || 5 || 26 || — | * DEU: 2× platinowô platka<ref name=BVMI /> * AUS: platinowô platka<ref name="ARIA" /> * USA: złotô platka<ref name="RIAA" /> * UK: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/14848-677-1| titel = Limp Bizkit, Behind Blue Eyes, Single – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> |- |rowspan=2|2004 |align=left|„Build a Bridge” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |align=left|„Almost Over” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |2005 |align=left|„Home Sweet Home/Bittersweet Symphony” || — || 45 || — || — || 44 || — || — || — | |''Greatest Hitz'' |- |rowspan=2|2011 |align=left|„Shotgun” || — || — || — || — || — || — || — || — | |rowspan=2|''Gold Cobra'' |- |align=left|„Gold Cobra” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |2013 |align=left|„Ready to Go” <small>(gòscynno: [[Lil Wayne]])</small><ref>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/music/music-news/limp-bizkit-is-ready-to-go-with-lil-wayne-on-new-single-listen-1554417/ | titel = Limp Bizkit Is ‘Ready To Go’ with Lil Wayne On New Single: Listen | aùtór = Jason Lipshutz | òpùblikòwóny = billboard.com | prôca = Music News | data = 2013-03-25 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> || — || — || — || — || — || — || — || — | | — |- |2021 |align=left|„Dad Vibes”<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.wallofsoundau.com/new-music/limp-bizkits-new-era-has-arrived-with-dad-vibes | titel = STOP EVERYTHING: Limp Bizkit's New Era Has Arrived with 'Dad Vibes' | aùtór = | òpùblikòwóny = wallofsoundau.com | prôca = New Music | data = 2021-09-30 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> || — || — || — || — || — || — || — || — | |''Still Sucks'' |- |2025 |align=left|„Making Love to Morgan Wallen”<ref>{{cytuj starnã | url = https://blabbermouth.net/news/limp-bizkit-releases-new-single-making-love-to-morgan-wallen | titel = LIMP BIZKIT Releases New Single 'Making Love To Morgan Wallen' | aùtór = | òpùblikòwóny = blabbermouth.net | prôca = News | data = 2025-08-12 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> || — || — || — || — || — || — || — || — | | — |- |colspan=11 style=font-size:8pt;|„—” — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów abò niepòchòdzący z niżódnégò albùmù. |} == Teledisczi == {|class="wikitable" |- ! Rok ! Titel ! Reżiséra ! Zdrój |- |rowspan="2"|1997 |„Counterfeit” |Jonathan Craven, Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/counterfeit | titel = Counterfeit (1997) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Counterfeit” (Second Version) |Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt8778018/ | titel = Limp Bizkit: Counterfeit | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="2"|1998 |„Sour” |[[Fred Durst]], Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/sour | titel = Sour (1998) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Faith” |rowspan="9"| Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã |url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/faith |titel = Faith (1998) by Limp Bizkit |aùtór = |òpùblikòwóny = imvdb.com |prôca = |data = |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-09-25 }}</ref> |- |rowspan="3"|1999 |„Nookie” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/nookie | titel = Nookie (1999) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Re-Arranged” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/re-arranged | titel = Re-Arranged (1999) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„N 2 Gether Now” |align=center|<ref>{{cytuj starnã |url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/n-2-gether-now |titel = N 2 Gether Now (1999) by Limp Bizkit feat. Method Man |aùtór = |òpùblikòwóny = imvdb.com |prôca = |data = |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-09-25 }}</ref> |- |rowspan="4"|2000 |„Break Stuff” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/break-stuff | titel = Break Stuff (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Take a Look Around” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/take-a-look-around | titel = Take a Look Around (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„My Generation” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/my-generation | titel = My Generation (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Rollin’ (Air Raid Vehicle)” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/rollin-air-raid-vehicle | titel = Rollin’ (Air Raid Vehicle) (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="6"|2001 |„My Way” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/my-way | titel = My Way (2001) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Boiler” |Fred Durst, [[Dave Meyers]] |align=center|<ref name="imvdb">{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/boiler | titel = Boiler (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Counterfeit” (Lethal Dose Remix) |Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt8778034/ | titel = Limp Bizkit: Counterfeit (Lethal Dose Remix) | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Nookie” (Neptunes Remix) |rowspan="9"| Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://rateyourmusic.com/release/musicvideo/limp-bizkit/nookie-neptunes-remix.p/ | titel = Nookie (Neptunes Remix) By Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = rateyourmusic.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Nookie” (Androids vs. Las Putas Remix) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://pl.rateyourmusic.com/release/musicvideo/limp-bizkit/nookie-androids-vs-las-putas-remix.p/ | titel = Nookie (Androids vs. Las Putas Remix) By Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = pl.rateyourmusic.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„My Way” (William Orbit Remix) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://m.ok.ru/video/180796392796 | titel = Видеоролик 06:32 Limp Bizkit – My Way (William Orbit Remix) | aùtór = | òpùblikòwóny = m.ok.ru | prôca = | data = | jãzëk = ru | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2002 |„Faith/Fame” (Remix) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt12642162/ | titel = Limp Bizkit: Faith/Fame Remix | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="4"|2003 |„Eat You Alive” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt8607524/ | titel = Limp Bizkit: Eat You Alive | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Eat You Alive” (Extended Version) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/eat-you-alive | titel = Eat You Alive – Extended Version (2003) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Behind Blue Eyes” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt7834702/ | titel = Limp Bizkit: Behind Blue Eyes | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Behind Blue Eyes” (Second Version) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt26695706/ | titel = Limp Bizkit: Behind Blue Eyes (Version 2) | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="2"|2005 |„The Truth” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/the-truth | titel = The Truth (2005) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Home Sweet Home/Bittersweet Symphony” |Robert J. Yukich |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt12669566/ | titel = Limp Bizkit: Home Sweet Home/Bittersweet Symphony | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2011 |„Gold Cobra” |Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/gold-cobra | titel = Gold Cobra (2011) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2012 |„Lightz (City of Angels)” |Phil the God |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt15314960/ | titel = Limp Bizkit: Lightz (City of Angels) | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2013 |„Ready to Go” |Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/limp-bizkit-video-ready-to-go-featuring-lil-wayne/ | titel = Limp Bizkit Unleash Video for 'Ready To Go' Featuring Lil Wayne | aùtór = Mary Ouelette | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = | data = 2013-07-23 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2014 |„Endless Slaughter” |align=center|? |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt15347012/ | titel = Limp Bizkit: Endless Slaughter | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2022 |„Dad Vibes” |Funky Moses |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/limp-bizkit-steel-panther-dad-vibes-video/ | titel = Limp Bizkit + Steel Panther Members Show Off Serious Dad Moves in ‘Dad Vibes’ Video | aùtór = Chad Childers | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = | data = 2022-04-21 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2023 |„Out of Style” |Fred Durst, Marc Klasfeld |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/limp-bizkit-out-style-deepfake-video/ | titel = Limp Bizkit Are Deepfake World Leaders in ‘Out of Style’ Music Video | aùtór = Philip Trapp | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = | data = 2023-02-08 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2024 |„Turn It Up, Bitch” |Fred Durst, Pavel Zhigarev |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/turn-it-up-bitch | titel = Turn It Up, Bitch (2024) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]] t9l52zkeint6vbx105clfx61b7w9137 0 14083 217531 215373 2026-10-11T05:33:09Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl|Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 217531 wikitext text/x-wiki #TAM [[Józef Bòrzëszkòwsczi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] omkg792dm1z0li7hlts6xzeb1k5tw33 0 14105 217514 217399 2026-10-11T01:22:27Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]] 217514 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno |pòzwa = Rage Against the Machine |òbrôzk = Rage Against The Machine.jpg |òpisënk = Rage Against the Machine w 2007 rokù. Z lewi: Tim Commerford, Zack de&nbsp;la&nbsp;Rocha, Brad Wilk a Tom Morello |pòwstanié = 1991 |môl pòwstaniô = [[Los Angeles]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] |krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] |mùzyczné ôrtë = [[rapcore]], [[rap metal]], [[rap rock]], [[funk metal]], [[alternatiwny metal]], [[hardcore punk]] |lata dzejaniô = 1991–2000<br>2007–2011<br>2019–2024 |wëtwórnie = [[Epic Records]], [[Sony Music Entertainment]] |nôleżnicë = [[Zack de la Rocha]]<br>[[Tom Morello]]<br>[[Tim Commerford]]<br>[[Brad Wilk]] |ùszłi nôleżnicë = |pòzrzeszóné karna = [[Audioslave]], [[Prophets of Rage]], [[One Day as a Lion]], [[Lock Up]] |logo = Rage_Against_the_Machine_(Logo).png |starna www = https://www.ratm.com }} '''Rage Against the Machine''' (czãsto skrôdzóné do '''RATM''' abò '''Rage''') – [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczé]] [[Rapcore|rapcorowé]] mùzyczné karno założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]], w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Kapelã twòrzëlë wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a téż perkùsysta [[Brad Wilk]]. [[Mùzyka]] karna parłãczëła elementë [[rap rock]]a, [[rap metal]]u, [[funk rock]]a, [[heavy metal]]u a [[punk rock]]a, ë charakteristicznym elementã jegò ùtwórstwa bëłë tekstë tikającé sã pòliticznëch a spòlëznowëch sprawów. Rage Against the Machine zadebiutowôł w 1992 rokù albùmã ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]'', jaczi zwëskôł karnowi midzënôrodné zainteresowanié. W pòstãpnëch latach kapela wëda albùmë ''[[Evil Empire]]'' (1996), ''[[The Battle of Los Angeles]]'' (1999) a téż ''[[Renegades]]'' (2000). Dwa z nich – ''Evil Empire'' a ''The Battle of Los Angeles'' – nalazłë sã na pierszim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Karno znóné bëło z parłãczeniô rockòwi mùzyczi z elementama hip-hopù a z pòliticznégò charakteru swòjich tekstów. Tématika ùsôdzków òbjima m.jin. kritikã institucjów wëszëznë, spòlëznowëch nierównoscë, kapitalizm, rasyzm, militarizm a téż zagrańczną pòlitikã Zjednónëch Krajów. Rock and Roll Hall of Fame pòzwa mùzykã karna sparłãczenim eksperimentalnégò metalu, cwiardëch fùnkowëch ritmów a pòliticzno zaangażowónégò rapù. W 2000 rokù karno zakùńczëło dzejanié pò òdéńscu Zacka de la Rochë. Pòòstałi nôleżnicë ùsadzelë pòstãpno karno [[Audioslave]] wespólnie z wòkalistą [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]]. Rage Against the Machine pòwrócył na scenã w 2007 rokù, a w 2011 rokù pònowno zawiesył dzejanié. W 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwart, równak planowónô kòncertowô tura òsta przełożonô z pòwòdu pandemie COVID-19. Pò pòczãcym kòncertów w 2022 rokù dzejanié karna òstało zôs przerwóné pò kontuzje nodżi Zacka de la Rochë. W 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju wëstãpòwôł ani kòncertowôł. W 2023 rokù Rage Against the Machine òstôł wprowadzony do [[Rock and Roll Hall of Fame]]. == Historiô == === Pòwstanié karna (1991–1992) === Rage Against the Machine pòwstôł w 1991 rokù w Los Angeles. Karno òstało założoné przez gitarzistã Toma Morello, wòkalistã Zacka de la Rochã, basystã Tima Commerforda a perkùsystã Brada Wilka. Morello, Commerford a Wilk znelë sã rëchli ze wespólnégò graniô w jinszich karnach, równak le de la Rocha dołącził do kapelë jakno wòkalista. Mùzycë òd zôczątkù rozwijelë sztil parłãczący drãdżé gitarowé brzëmienié z rapã, funkã a punk rockã. Istotną rolą òdgriwa téż charakteristicznô [[technika]] grë Morella, jaczi wëzwëskôł gitarã w spòsób przëbôcziwający elektroniczné a DJ-sczé brzëmieniô, zwëskùjącë nietipòwé efektë bez brëkòwaniô tradicyjnëch syntezatorów. W 1991 roku karno zagrało swój pierszi pùbliczny kòncert. Pózdni kapela pòczã wëstãpòwac w klubach Los Angeles a òkòlé, pòmale dobiwającë lokalną pùblicznotã. === Demo a debiutowi albùm (1992–1995) === [[Òbrôzk:Zach de la Rocha at 2007 Coachella Valley Music and Arts Festival.jpg|mały|Zack de la Rocha, 2007]] W 1992 rokù Rage Against the Machine nagrôł gwôsnym nôkładã demòwą kasetã zamikającą 12 ùsôdzków. Materiôł béł przedôwóny òb czas kòncertów a téż za òbmaństwã fanclubù. W tim samim rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Epic Records]]. 3 smùtana 1992 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''. Na platce nalazłë sã midzë jinszima ùsôdzczi ''Killing in the Name'', ''Bombtrack'', ''Take the Power Back'', ''Bullet in the Head'' a téż ''Freedom''. Òficjalnô starna karna pòzéwô albùm sparłãczenim hip-hopù a metalu z mòckò pòliticznyma tekstama. Albùm chùtkò zwrócył bôczënk kritików a słëchôczów. Jegò òbkłôdką je fòtografiô przedstawiającô [[Thích Quảng Đức|Thích Quảng Đức]], bùddijsczégò mnicha, jaczi w 1963 rokù dokònôł sãspôleniégò w Sajgonie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. W 1993 rokù karno wëstąpiło òb czas festiwalu [[Lollapalooza]]. Òb czas jednégò z kòncertów mùzycë przeprowadzëlë protest procëm dzejaniémù òrganizacje [[Parents Music Resource Center]], jakô prowadzëła kampaniã na rzecz ògrańczeniégò przëstãpù do partu mùzycznëch nagraniów. Bëtnicë karna przez kòl 15 minut nie grelë, le stelë na binie czësto gòłi, mającë zaklejoné blewiązką flabë a lëtrë „P-M-R-C” napisóné na piersowëch klôtkach. === Rozwij dzejaniégò a ''Evil Empire'' (1995–1997) === W pòłowie lat 90. Rage Against the Machine pòczął zdobëwac corôz wikszą pòpùlarnotã. Karno wëstãpòwało na festiwalach a téż kòncertach òrganizowónëch wespólnie z jinszima artistama alternatiwny a hip-hopowi scenë. W 1996 rokù ùkôzôł sã drëdżi sztudijny albùm karna, ''[[Evil Empire]]''. Platka zamika midzë jinszima ùsôdzczi ''Bulls on Parade'', ''People of the Sun'', ''Vietnow'' a téż ''Down Rodeo''. [[Òbrôzk:Tom-morello.jpg|lewo|mały|Tom Morello, 2006]] ''Evil Empire'' zadebiutowôł na pierszim placu lëstë Billboard 200. Albùm ùzwëskôł téż wielerazową platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach. W tim cządze karno cygnãło kòncertowé dzejanié a angażowało sã w òrganizowanim charitatiwnëch kòncertów. W 1997 rokù Rage Against the Machine wëstãpòwôł jakno support przed karnã [[U2]] òb czas jegò amerikańsczi turë. Dochòdë grëpë z parce tëch wëstãpów òstałë przekazóné òrganizacjóm zajimùjącą sã spòlëznowim a pòliticznym dzejanim. === ''The Battle of Los Angeles'' (1998–2000) === W 1998 rokù mùzycë pòczãlë nagriwczi trzecégò sztudijnégò albùmù. W tim samim cządze karno nagrało ùsôdzk ''No Shelter'', jaczi nalôzł sã na zwãkòwi stegnie filmù ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]''. 2 smùtana 1999 roku ùkôzôł sã albùm ''[[The Battle of Los Angeles]]''. Platka zamika midzë jinszima ''[[Guerrilla Radio]]'', ''[[Testify]]'', ''[[Sleep Now in the Fire]]'' a téż ''[[Bulls on Parade]]''. Albùm zadebiutowôł na pierszim placu Billboard 200. ''The Battle of Los Angeles'' halôł karnu dalszi kòmercyjny sukces a ùmòcniłë jegò pòzycjã jakno jednégò z nôwôżniészich artistów parłãczącą rockową a hip-hopòwą mùzykã. W 1999 rokù Rage Against the Machine wëstąpił téż òb czas [[Woodstock '99]]. W òficjalny biografie karna je pòdóny wëstãp z 25 lëpińca 1999 rokù a téż pózdni òstôł wstawiony ùsôdzk ''Bulls on Parade'' na kòncertowim albùmie ''Woodstock 99''. W 1999 rokù karno nagrało téż teledisk do ''Sleep Now in the Fire'', jaczégò reżisérą béł [[Michael Moore]]. Òdjimczi òdbëwałë sã przed [[New York Stock Exchange]] a doprowadzëłë do przerwaniô dzejaniô gełdë w zrzeszë z wiôldżim nagromadzenim bëtników. Wëdarzenié stało sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch przëmiarów pòzamùzycznégò dzejaniégò kapelë. === ''Renegades'' a rozszérzwienié karna (2000–2001) === [[Òbrôzk:Tim Commerford rage.jpg|mały|Tim Commerford, 2007]] W 2000 rokù Rage Against the Machine wëdôł czwiôrti sztudijny albùm, ''[[Renegades]]'', jaczi skłôdô sã przédno z interpretacjów ùsôdzków jinszich artistów. Na platce nalazłë sã midzë jinszima wersje ùsôdzków [[Bruce Springsteen]]a, [[Bob Dylan|Boba Dylana]], [[Cypress Hill]], [[The Rolling Stones]] a téż [[Devo]]. Pòd kùńc 2000 rokù Zack de la Rocha ògłosył òdéńsce z karna. Jakno pòwód wskazywôł różnice tikającé sã artisticznégò czerënkù kapelë. Pòòstałi mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac wespólné dzejanié. Pò rozrzeszenim Rage Against the Machine Tom Morello, Tim Commerford a Brad Wilk pòczãlë wespółrobòtã z [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]], rëchli wòkalistą karna [[Soundgarden]]. W 2001 rokù pòwstało karno [[Audioslave]]. === Pòwart karna (2007–2011) === W 2007 rokù Rage Against the Machine pòwrócył do kòncertowégò dzejaniégò. Pierszi wëstãp pò czilelatny przerwie òdbéł sã òb czas festiwalu [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] w Kalifòrnie. W pòstãpnëch latach grëpa wëstãpòwa na festiwalach a kòncertach w Zjednónëch Krajach, Eùropie a téż jinszich partach swiata. W 2010 rokù karno òrganizowało midzë jinszima kòncert za darmôkã w londińsczim Finsbury Park, zrzeszony z sukcesã ùsôdzkù ''[[Killing in the Name]]'' na britijsczi lësce szlagrów. Kòncert òdbéł sã 6 czerwińca 2010 rokù. W 2011 rokù Rage Against the Machine wëstąpił òb czas festiwalu L.A. Rising w Los Angeles. Béł to jeden z slédnëch wëstãpów karna przed pòstãpną dłuższą przerwą. === Pòwart w 2019 rokù a slédné kòncertë === W smùtanie 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwart Rage Against the Machine. Karno zapòwiedzało koncertową turã objimającą midzë jinszima wëstãpë w Zjednónëch Krajach a Eùropie. [[Òbrôzk:Brad Wilk.jpg|lewo|mały|Brad Wilk, 2008]] Planowóné kòncertë òstałë równak przełożoné w zrzeszë z pandemią COVID-19. Òstateczno kapela pòwrócëła na binã w 2022 rokù. Òb czas kòncertu w Chicago w lëpińcu 2022 rokù Zack de la Rocha doznôł kontuzje nodżi. Nimò òbrażeniô cygnął part turë, wëstãpùjąc na sedząco. Z pòwòdu zdrowòtnëch tôklów part pòstãpnëch kòncertów òstôł równak òdwòłóny. W januarze 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju kòncertowôł ani wëstãpòwôł. Òznôczało to zakùńczenié dzejaniô kapelë pò trzecym cządze aktiwnotë. == Nôleżnicë karna == * [[Zack de la Rocha]] – wòkal * [[Tom Morello]] – gitara * [[Brad Wilk]] – perkùsjô * [[Tim Commerford]] – basowô gitara == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {| class="wikitable" border="1" |- ! rowspan="2"| Rok ! rowspan="2" width="210"| Albùm ! colspan="12"| Pòzycjô w lëstach ! rowspan="2"| Certifikacjô |- ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Billboard 200|US]]<br><ref name="Billboard">{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine > Albums|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228181806/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[ARIA Charts|AUS]]<br><ref name="AUS">{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Austria|AUT]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://austriancharts.at/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Hitparade Österreich – Suche nach: Rage Against the Machine > Alben|òpùblikòwóny=austriancharts.at|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en de}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Billboard Canadian Albums|CAN]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.allmusic.com/artist/rage-against-the-machine-p23206|titel=Rage Against the Machine > Charts & Awards > Billboard Albums|òpùblikòwóny=Allmusic|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Finlandia|FIN]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://finnishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Finnish charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=finnishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Francja|FRA]]<br><ref name="FRA">{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[GfK Entertainment|GER]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|titel=Chartverfolgung / Rage Against the Machine / Longplay|òpùblikòwóny=Musicline.de|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en de|archiwùm=https://www.webcitation.org/6Fib9zCYr?url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|zarchiwizowóné=2013-04-08}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Holandia|NLD]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Nowa Zelandia|NZ]]<br><ref name="NZ">{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Szwecja|SWE]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Szwajcaria|SWI]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=http://swisscharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Swiss charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=swisscharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[UK Albums Chart|UK]]<br><ref name="UK">{{Cytuj starnã|url=https://www.officialcharts.com/artist/28610/rage-against-the-machine/|titel=Rage Against the Machine: Albums / Singles|òpùblikòwóny=Chart Stats|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> |- | 1992 | '''''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''''' * Wëdóny: 11 smùtana 1992 * Wëtwórniô: [[Epic Records|Epic]] (ZK 52959) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 45 |align="center"| 12 |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| 129 |align="center"| 22 |align="center"| 5 |align="center"| 9 |align="center"| 22 |align="center"| 16 |align="center"| 17 | [[Recording Industry Association of America|US]]: 3× Platinowô platka<ref name="RIAA">{{Cytuj starnã|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|titel=RIAA – Gold & Platinum: Searchable Database|òpùblikòwóny=[[Recording Industry Association of America]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref><br>[[Australian Recording Industry Association|AUS]]: Złotô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2001.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2001 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref><br>[[Music Canada|CAN]]: Platinowô platka<ref name="CRIA">{{Cytuj starnã|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/|titel=Search Certification Database|òpùblikòwóny=[[Music Canada|Canadian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref><br>[[British Phonographic Industry|UK]]: Złotô platka<ref name="bpi">{{Cytuj starnã|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|titel=Certified Awards|data=1993-07-01|òpùblikòwóny=[[British Phonographic Industry]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> |- | 1996 | '''''[[Evil Empire]]''''' * Wëdóny: 16 aprila 1996 * Wëtwórniô: Epic (EK 57523) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 2 |align="center"| 4 |align="center"| 5 |align="center"| 26 |align="center"| 2 |align="center"| 4 |align="center"| 3 |align="center"| 1 |align="center"| 4 |align="center"| 4 | US: 3× Platinowô platka<ref name="RIAA" /><br>CAN: Platinowô platka<ref name="CRIA" /><br>UK: Strzébrznô platka<ref name="bpi" /> |- | 1999 | '''''[[The Battle of Los Angeles]]''''' * Wëdóny: 2 smùtana 1999 * Wëtwórniô: Epic (EK 69630) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 17 |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 10 |align="center"| 7 |align="center"| 28 |align="center"| 1 |align="center"| 4 |align="center"| 15 |align="center"| 23 | US: 2× Platinowô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: Platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-1999.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 1999 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref><br>CAN: 2× Platinowô platka<ref name="CRIA" /> |- | 2000 | '''''[[Renegades]]''''' * Wëdóny: 5 gòdnika 2000 * Wëtwórniô: Epic (EK 85289) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 14 |align="center"| 10 |align="center"| 66 |align="center"| 13 |align="center"| 25 |align="center"| – |align="center"| 47 |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| 49 |align="center"| 71 | US: Platinowô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: Platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2000 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |- | align="center" colspan="16" style="font-size: 8pt"| "–" òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kòncertowé albùmë === {| class="wikitable" |- ! rowspan="2"| Rok ! rowspan="2" width="210"| Albùm ! colspan="4"| Pòzycjô w lëstach ! rowspan="2"| Certifikacjô |- !style="width:3em;font-size:75%"|US<br><ref name="Billboard" /> !style="width:3em;font-size:75%"|UK<br><ref name="UK" /> !style="width:3em;font-size:75%"|FRA<br><ref name="FRA" /> !style="width:3em;font-size:75%"|NZ<br><ref name="NZ" /> |- |1998 | '''''[[Live & Rare (album Rage Against the Machine)|Live & Rare]]''''' * Wëdóny: 30 czerwińca 1998 * Wëtwórniô: [[Sony Music Entertainment Japan|Sony Japan]] (SRCS 8361) * Format: CD |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – | |- |2003 | '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic<br>Auditorium]]''''' * Wëdóny: 25 smùtana 2003 * Wëtwórniô: Epic (EK 85114) * Fòrmatë: CD, LP |align="center"| 94 |align="center"| 151 |align="center"| 101 |align="center"| 34 | AUS: Platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2004.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2004 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |- |} === Kòmpilacje === {| class="wikitable" |- ! Rok ! Albùm |- |2010 | '''''The Collection''''' * Wëdóny: môj 2010 (Eùropa); 29 czerwińca 2010 (USA) * Wëtwórniô: [[Sony Music]] (SMI 88697) * Format: [[Box set]] 5-CD * Zamikô ùsôdzczi z albùmów:<br>''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''<br>''[[Evil Empire]]''<br>''[[The Battle of Los Angeles]]''<br>''[[Renegades]]''<br>''[[Live at the Grand Olympic Auditorium]]'' |} === Dema === {| class="wikitable" |- ! Rok !! Albùm |- | 1991 || '''''[[Rage Against the Machine (demo)|Rage Against the Machine]]''''' * Wëdóny: gòdnik 1991 * Wëtwórniô: [[Atlantic Records]] * Format: 12-track tape |} === Syngle === {| class="wikitable" border="1" |- ! rowspan="2"| Rok ! rowspan="2" width="175"| Singel ! colspan="11"| Pòzycjô w lëstach ! rowspan="2"| Albùm |- ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Hot 100|US]]<br><ref name="US singles">{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine > Singles|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228120630/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Mainstream Rock Songs|US<br>Main.]]<br><ref name="US singles" /> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Alternative Airplay|US<br>Mod.]]<br><ref name="US singles" /> ! style="width:3em;font-size:75%"| AUS<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| FRA<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine > Chanson|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| NLD<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?cat=s&cat2=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine > Nummer|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| NZ<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| NOR<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://norwegiancharts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Norwegian charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=norwegiancharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| SWE<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[UK Singles Chart|UK]]<br><ref name="UK" /> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Top 100 Singles|IRE]]<br><ref>{{Cytuj starnã |url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |titel=IRMA – Irish Charts – Singles, Albums & Compilations<!-- titel wygenerowany przez bota --> |data przëstãpù=2010-11-07 |archiwùm=https://www.webcitation.org/5kIkBICgj?url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |zarchiwizowóné=2009-10-05}}</ref> |- | rowspan="1"| 1992 | "Killing in the Name"^{<span id="ref_A" ></span>[[#endnote A|[A]]]} | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 7 | align="center"| – | align="center"| 13 | align="center"| 8 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 1 | align="center"| 2 | rowspan="4"| ''Rage Against the Machine'' |- | rowspan="2"| 1993 | "Bullet in the Head" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 47 | align="center"| 19 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 16 | align="center"| 28 |- | "Bombtrack" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 8 | align="center"| 11 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 37 | align="center"| – |- | rowspan="2"| 1994 | "Freedom" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 17 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | "Year of tha Boomerang" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | ''[[Higher Learning (film 1995)|Higher Learning]]'' |- | rowspan="3"| 1996 | "Bulls on Parade" | align="center"| 62 | align="center"| 36 | align="center"| 11 | align="center"| 29 | align="center"| 27 | align="center"| 46 | align="center"| 22 | align="center"| 4 | align="center"| 9 | align="center"| 8 | align="center"| 26 | rowspan="4"| ''Evil Empire'' |- | "People of the Sun" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 26 | align="center"| – |- | "Down Rodeo" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | 1997 | "Vietnow" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | rowspan="2"| 1998 | "The Ghost of Tom Joad" | align="center"| – | align="center"| 35 | align="center"| 34 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | Non-album single |- | "No Shelter" | align="center"| – | align="center"| 30 | align="center"| 33 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]'' |- | 1999 | "Guerrilla Radio" | align="center"| 69 | align="center"| 11 | align="center"| 6 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 17 | align="center"| 42 | align="center"| 32 | align="center"| – | rowspan="4"| ''The Battle of Los Angeles'' |- | rowspan="4"| 2000 | "Sleep Now in the Fire" | align="center"| 112 | align="center"| 16 | align="center"| 8 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 43 | align="center"| – |- | "Testify" | align="center"| – | align="center"| 22 | align="center"| 16 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | "Calm Like a Bomb" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | "Renegades of Funk" | align="center"| 109 | align="center"| 19 | align="center"| 9 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | rowspan="2" | ''Renegades'' |- | 2001 | "How I Could Just Kill a Man" | align="center"| – | align="center"| 39 | align="center"| 37 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- |} <div class="references-small"> ; Bôczënk * <span id="endnote_A" ></span>[[#ref A|'''^'''A]] Pòzycje w Wiôldżi Britanie a Irlandie pòchòdzą z 2009 rokù, czej òsta przeprowadzonô kampaniô na Facebookù. Rëchli syngel zajął 25. plac w Wiôldżi Britanie a nie trafił na lëstë w Irlandie. </div> === DVD === {| class="wikitable" border="1" |- ! Rok ! width="210"| Wideo ! width="340"| Pòzycjô w lëstach ! Certifikacjô |- | 1997 | '''''[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]]''''' * Wëdóny: 25 smùtana 1997 * Wëtwórniô: Epic (EVD 50160) * Format: [[DVD]], [[VHS]] | * 2. na ''Billboard'' Top Music Video chart<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3028930&cdi=7258611&cid=12%2F13%2F1997|titel=Top Music Video – Rage Against the Machine|data=1997-12-13|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228121104/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3028930&cdi=7258611&cid=12%2F13%2F1997|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> | US: 2× Platinowô platka<ref name="RIAA" /> |- | 2001 | '''''[[The Battle of Mexico City]]''''' * Wëdóny: 20 gromicznika 2001 * Wëtwórniô: Epic (EVD 50213) * Format: DVD, VHS | * 4. na ''Billboard'' Top Music Video chart<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3040893&cdi=7689782&cid=03%2F10%2F2001|titel=Top Music Video – The Battle of Mexico City|data=2001-03-10|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228211817/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3040893&cdi=7689782&cid=03%2F10%2F2001|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> | US: Złotô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: 2×&nbsp;Platinowô platka<ref name="2008 DVD" /> |- |2003 | '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic<br>Auditorium]]''''' * Wëdóny: 9 gòdnika 2003 * Wëtwórniô: Epic (EVD 56012) * Format: DVD | * 7 na ''Billboard'' Top Music Video chart<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3052172&cdi=8091145&cid=12%2F27%2F2003|titel=Top Music Video – Live at the Grand Olympic Auditorium|data=2003-12-27|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228212119/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3052172&cdi=8091145&cid=12%2F27%2F2003|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> | US: Złotô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: 3× Platinowô platka<ref name="2008 DVD">{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008DVD_000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2008 DVD|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |} == Teledisczi == {| class="wikitable" border="1" |- ! Rok ! width="175"| Titel ! Reżiséra |- | rowspan="1"| 1992 | "Killing in the Name" | Peter Gideon<ref name="RATM">[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 1997. EVD 50160.</ref> |- | rowspan="3"| 1993 |"Bullet in the Head" |[[BBC Studios|BBC Worldwide Americas, Inc.]]<ref name="RATM" /> |- |"Bombtrack" |rowspan="4"|[[Peter Christopherson]]<ref name="RATM" /><ref name="LGOA">[[Live at the Grand Olympic Auditorium]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 2003. EVD 56012.</ref> |- |"Freedom" |- | rowspan="2"| 1996 |"Bulls on Parade" |- |"People of the Sun" |- | 1997 |"The Ghost of Tom Joad" |Heather Perry<ref name="RATM" /> |- | 1998 | "No Shelter" | Gavin Bowden<ref>{{Cytuj starnã|url = https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Hits/90s/1998/Hits-1998-06-12.pdf|titel = Rage Against the Machine – "No Shelter"|òpùblikòwóny = Hits|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}</ref> |- | rowspan="1"| 1999 | "Guerrilla Radio" | Honey<ref>{{Cytuj starnã|url = https://www.ratm.com/track/guerrilla-radio/|titel = Guerrilla Radio|òpùblikòwóny = Rage Against the Machine|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}</ref> |- | rowspan="3"| 2000 |"Sleep Now in the Fire" |rowspan="2"|[[Michael Moore]]<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.michaelmoore.com/words/message/index.php?messageDate=2000-08-26|titel=Sleep Now in the Fire|nôzwëskò=Moore|miono=Michael|aùtór pòwrózk=Michael Moore|data=2000-08-26|prôca=Mike's Letter|òpùblikòwóny=MichaelMoore.com|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk=en|archiwùm=https://www.webcitation.org/6I6IHlJ2Z?url=http://www.michaelmoore.com/words/mikes-letter/sleep-now-in-the-fire|zarchiwizowóné=2013-07-14}}</ref> |- |"Testify" |- |"Renegades of Funk" |Steven Murashige<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.mtv.com/news/articles/1375013/20001207/rage_against_the_machine.jhtml|titel="Renegades" Single Posed Tough Challenge for Rage|nôzwëskò=Basham|miono=David|data=2000-12-07|òpùblikòwóny=[[Paramount Media Networks|MTV Networks]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |- | 2003 | "How I Could Just Kill a Man" | Harri Kristin<ref name="LGOA" /> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]] m5yg04o90kowqw4pi1hj6zo17xczo6q 217622 217514 2026-10-11T10:37:49Z Terrus38 14026 217622 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno |pòzwa = Rage Against the Machine |òbrôzk = Rage Against The Machine.jpg |òpisënk = Rage Against the Machine w 2007 rokù. Z lewi: Tim Commerford, Zack de&nbsp;la&nbsp;Rocha, Brad Wilk a Tom Morello |pòwstanié = 1991 |môl pòwstaniô = [[Los Angeles]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |mùzyczné ôrtë = [[rapcore]], [[rap metal]], [[rap rock]], [[funk metal]], [[alternatiwny metal]], [[hardcore punk]] |lata dzejaniô = 1991–2000<br>2007–2011<br>2019–2024 |wëtwórnie = [[Epic Records]], [[Sony Music Entertainment]] |nôleżnicë = [[Zack de la Rocha]]<br>[[Tom Morello]]<br>[[Tim Commerford]]<br>[[Brad Wilk]] |ùszłi nôleżnicë = |pòzrzeszóné karna = [[Audioslave]], [[Prophets of Rage]], [[One Day as a Lion]], [[Lock Up]] |logo = Rage_Against_the_Machine_(Logo).png |starna www = https://www.ratm.com }} '''Rage Against the Machine''' (czãsto skrôdzóné do '''RATM''' abò '''Rage''') – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] [[Rapcore|rapcorowé]] mùzyczné karno założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]], w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Kapelã twòrzëlë wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a téż perkùsysta [[Brad Wilk]]. [[Mùzyka]] karna parłãczëła elementë [[rap rock]]a, [[rap metal]]u, [[funk rock]]a, [[heavy metal]]u a [[punk rock]]a, ë charakteristicznym elementã jegò ùtwórstwa bëłë tekstë tikającé sã pòliticznëch a spòlëznowëch sprawów. Rage Against the Machine zadebiutowôł w 1992 rokù albùmã ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]'', jaczi zwëskôł karnowi midzënôrodné zainteresowanié. W pòstãpnëch latach kapela wëda albùmë ''[[Evil Empire]]'' (1996), ''[[The Battle of Los Angeles]]'' (1999) a téż ''[[Renegades]]'' (2000). Dwa z nich – ''Evil Empire'' a ''The Battle of Los Angeles'' – nalazłë sã na pierszim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Karno znóné bëło z parłãczeniô rockòwi mùzyczi z elementama hip-hopù a z pòliticznégò charakteru swòjich tekstów. Tématika ùsôdzków òbjima m.jin. kritikã institucjów wëszëznë, spòlëznowëch nierównoscë, kapitalizm, rasyzm, militarizm a téż zagrańczną pòlitikã Zjednónëch Stanów. Rock and Roll Hall of Fame pòzwa mùzykã karna sparłãczenim eksperimentalnégò metalu, cwiardëch fùnkowëch ritmów a pòliticzno zaangażowónégò rapù. W 2000 rokù karno zakùńczëło dzejanié pò òdéńscu Zacka de la Rochë. Pòòstałi nôleżnicë ùsadzelë pòstãpno karno [[Audioslave]] wespólnie z wòkalistą [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]]. Rage Against the Machine pòwrócył na scenã w 2007 rokù, a w 2011 rokù pònowno zawiesył dzejanié. W 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwart, równak planowónô kòncertowô tura òsta przełożonô z pòwòdu pandemie COVID-19. Pò pòczãcym kòncertów w 2022 rokù dzejanié karna òstało zôs przerwóné pò kontuzje nodżi Zacka de la Rochë. W 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju wëstãpòwôł ani kòncertowôł. W 2023 rokù Rage Against the Machine òstôł wprowadzony do [[Rock and Roll Hall of Fame]]. == Historiô == === Pòwstanié karna (1991–1992) === Rage Against the Machine pòwstôł w 1991 rokù w Los Angeles. Karno òstało założoné przez gitarzistã Toma Morello, wòkalistã Zacka de la Rochã, basystã Tima Commerforda a perkùsystã Brada Wilka. Morello, Commerford a Wilk znelë sã rëchli ze wespólnégò graniô w jinszich karnach, równak le de la Rocha dołącził do kapelë jakno wòkalista. Mùzycë òd zôczątkù rozwijelë sztil parłãczący drãdżé gitarowé brzëmienié z rapã, funkã a punk rockã. Istotną rolą òdgriwa téż charakteristicznô [[technika]] grë Morella, jaczi wëzwëskôł gitarã w spòsób przëbôcziwający elektroniczné a DJ-sczé brzëmieniô, zwëskùjącë nietipòwé efektë bez brëkòwaniô tradicyjnëch syntezatorów. W 1991 roku karno zagrało swój pierszi pùbliczny kòncert. Pózdni kapela pòczã wëstãpòwac w klubach Los Angeles a òkòlé, pòmale dobiwającë lokalną pùblicznotã. === Demo a debiutowi albùm (1992–1995) === [[Òbrôzk:Zach de la Rocha at 2007 Coachella Valley Music and Arts Festival.jpg|mały|Zack de la Rocha, 2007]] W 1992 rokù Rage Against the Machine nagrôł gwôsnym nôkładã demòwą kasetã zamikającą 12 ùsôdzków. Materiôł béł przedôwóny òb czas kòncertów a téż za òbmaństwã fanclubù. W tim samim rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Epic Records]]. 3 smùtana 1992 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''. Na platce nalazłë sã midzë jinszima ùsôdzczi ''Killing in the Name'', ''Bombtrack'', ''Take the Power Back'', ''Bullet in the Head'' a téż ''Freedom''. Òficjalnô starna karna pòzéwô albùm sparłãczenim hip-hopù a metalu z mòckò pòliticznyma tekstama. Albùm chùtkò zwrócył bôczënk kritików a słëchôczów. Jegò òbkłôdką je fòtografiô przedstawiającô [[Thích Quảng Đức|Thích Quảng Đức]], bùddijsczégò mnicha, jaczi w 1963 rokù dokònôł sãspôleniégò w Sajgonie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. W 1993 rokù karno wëstąpiło òb czas festiwalu [[Lollapalooza]]. Òb czas jednégò z kòncertów mùzycë przeprowadzëlë protest procëm dzejaniémù òrganizacje [[Parents Music Resource Center]], jakô prowadzëła kampaniã na rzecz ògrańczeniégò przëstãpù do partu mùzycznëch nagraniów. Bëtnicë karna przez kòl 15 minut nie grelë, le stelë na binie czësto gòłi, mającë zaklejoné blewiązką flabë a lëtrë „P-M-R-C” napisóné na piersowëch klôtkach. === Rozwij dzejaniégò a ''Evil Empire'' (1995–1997) === W pòłowie lat 90. Rage Against the Machine pòczął zdobëwac corôz wikszą pòpùlarnotã. Karno wëstãpòwało na festiwalach a téż kòncertach òrganizowónëch wespólnie z jinszima artistama alternatiwny a hip-hopowi scenë. W 1996 rokù ùkôzôł sã drëdżi sztudijny albùm karna, ''[[Evil Empire]]''. Platka zamika midzë jinszima ùsôdzczi ''Bulls on Parade'', ''People of the Sun'', ''Vietnow'' a téż ''Down Rodeo''. [[Òbrôzk:Tom-morello.jpg|lewo|mały|Tom Morello, 2006]] ''Evil Empire'' zadebiutowôł na pierszim placu lëstë Billboard 200. Albùm ùzwëskôł téż wielerazową platinową certifikacjã w Zjednónëch Stanach. W tim cządze karno cygnãło kòncertowé dzejanié a angażowało sã w òrganizowanim charitatiwnëch kòncertów. W 1997 rokù Rage Against the Machine wëstãpòwôł jakno support przed karnã [[U2]] òb czas jegò amerikańsczi turë. Dochòdë grëpë z parce tëch wëstãpów òstałë przekazóné òrganizacjóm zajimùjącą sã spòlëznowim a pòliticznym dzejanim. === ''The Battle of Los Angeles'' (1998–2000) === W 1998 rokù mùzycë pòczãlë nagriwczi trzecégò sztudijnégò albùmù. W tim samim cządze karno nagrało ùsôdzk ''No Shelter'', jaczi nalôzł sã na zwãkòwi stegnie filmù ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]''. 2 smùtana 1999 roku ùkôzôł sã albùm ''[[The Battle of Los Angeles]]''. Platka zamika midzë jinszima ''[[Guerrilla Radio]]'', ''[[Testify]]'', ''[[Sleep Now in the Fire]]'' a téż ''[[Bulls on Parade]]''. Albùm zadebiutowôł na pierszim placu Billboard 200. ''The Battle of Los Angeles'' halôł karnu dalszi kòmercyjny sukces a ùmòcniłë jegò pòzycjã jakno jednégò z nôwôżniészich artistów parłãczącą rockową a hip-hopòwą mùzykã. W 1999 rokù Rage Against the Machine wëstąpił téż òb czas [[Woodstock '99]]. W òficjalny biografie karna je pòdóny wëstãp z 25 lëpińca 1999 rokù a téż pózdni òstôł wstawiony ùsôdzk ''Bulls on Parade'' na kòncertowim albùmie ''Woodstock 99''. W 1999 rokù karno nagrało téż teledisk do ''Sleep Now in the Fire'', jaczégò reżisérą béł [[Michael Moore]]. Òdjimczi òdbëwałë sã przed [[New York Stock Exchange]] a doprowadzëłë do przerwaniô dzejaniô gełdë w zrzeszë z wiôldżim nagromadzenim bëtników. Wëdarzenié stało sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch przëmiarów pòzamùzycznégò dzejaniégò kapelë. === ''Renegades'' a rozszérzwienié karna (2000–2001) === [[Òbrôzk:Tim Commerford rage.jpg|mały|Tim Commerford, 2007]] W 2000 rokù Rage Against the Machine wëdôł czwiôrti sztudijny albùm, ''[[Renegades]]'', jaczi skłôdô sã przédno z interpretacjów ùsôdzków jinszich artistów. Na platce nalazłë sã midzë jinszima wersje ùsôdzków [[Bruce Springsteen]]a, [[Bob Dylan|Boba Dylana]], [[Cypress Hill]], [[The Rolling Stones]] a téż [[Devo]]. Pòd kùńc 2000 rokù Zack de la Rocha ògłosył òdéńsce z karna. Jakno pòwód wskazywôł różnice tikającé sã artisticznégò czerënkù kapelë. Pòòstałi mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac wespólné dzejanié. Pò rozrzeszenim Rage Against the Machine Tom Morello, Tim Commerford a Brad Wilk pòczãlë wespółrobòtã z [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]], rëchli wòkalistą karna [[Soundgarden]]. W 2001 rokù pòwstało karno [[Audioslave]]. === Pòwart karna (2007–2011) === W 2007 rokù Rage Against the Machine pòwrócył do kòncertowégò dzejaniégò. Pierszi wëstãp pò czilelatny przerwie òdbéł sã òb czas festiwalu [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] w Kalifòrnie. W pòstãpnëch latach grëpa wëstãpòwa na festiwalach a kòncertach w Zjednónëch Stanach, Eùropie a téż jinszich partach swiata. W 2010 rokù karno òrganizowało midzë jinszima kòncert za darmôkã w londińsczim Finsbury Park, zrzeszony z sukcesã ùsôdzkù ''[[Killing in the Name]]'' na britijsczi lësce szlagrów. Kòncert òdbéł sã 6 czerwińca 2010 rokù. W 2011 rokù Rage Against the Machine wëstąpił òb czas festiwalu L.A. Rising w Los Angeles. Béł to jeden z slédnëch wëstãpów karna przed pòstãpną dłuższą przerwą. === Pòwart w 2019 rokù a slédné kòncertë === W smùtanie 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwrót Rage Against the Machine. Karno zapòwiedzało koncertową turã objimającą midzë jinszima wëstãpë w Zjednónëch Stanach a Eùropie. [[Òbrôzk:Brad Wilk.jpg|lewo|mały|Brad Wilk, 2008]] Planowóné kòncertë òstałë równak przełożoné w zrzeszë z pandemią COVID-19. Òstateczno kapela pòwrócëła na binã w 2022 rokù. Òb czas kòncertu w Chicago w lëpińcu 2022 rokù Zack de la Rocha doznôł kontuzje nodżi. Nimò òbrażeniô cygnął part turë, wëstãpùjąc na sedząco. Z pòwòdu zdrowòtnëch tôklów part pòstãpnëch kòncertów òstôł równak òdwòłóny. W januarze 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju kòncertowôł ani wëstãpòwôł. Òznôczało to zakùńczenié dzejaniô kapelë pò trzecym cządze aktiwnotë. == Nôleżnicë karna == * [[Zack de la Rocha]] – wòkal * [[Tom Morello]] – gitara * [[Brad Wilk]] – perkùsjô * [[Tim Commerford]] – basowô gitara == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {| class="wikitable" border="1" |- ! rowspan="2"| Rok ! rowspan="2" width="210"| Albùm ! colspan="12"| Pòzycjô w lëstach ! rowspan="2"| Certifikacjô |- ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Billboard 200|US]]<br><ref name="Billboard">{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine > Albums|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228181806/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[ARIA Charts|AUS]]<br><ref name="AUS">{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Austria|AUT]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://austriancharts.at/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Hitparade Österreich – Suche nach: Rage Against the Machine > Alben|òpùblikòwóny=austriancharts.at|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en de}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Billboard Canadian Albums|CAN]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.allmusic.com/artist/rage-against-the-machine-p23206|titel=Rage Against the Machine > Charts & Awards > Billboard Albums|òpùblikòwóny=Allmusic|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Finlandia|FIN]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://finnishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Finnish charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=finnishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Francja|FRA]]<br><ref name="FRA">{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[GfK Entertainment|GER]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|titel=Chartverfolgung / Rage Against the Machine / Longplay|òpùblikòwóny=Musicline.de|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en de|archiwùm=https://www.webcitation.org/6Fib9zCYr?url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|zarchiwizowóné=2013-04-08}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Holandia|NLD]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Nowa Zelandia|NZ]]<br><ref name="NZ">{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Szwecja|SWE]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[Szwajcaria|SWI]]<br><ref>{{Cytuj starnã|url=http://swisscharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&cat=a|titel=Swiss charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Album|òpùblikòwóny=swisscharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%"|[[UK Albums Chart|UK]]<br><ref name="UK">{{Cytuj starnã|url=https://www.officialcharts.com/artist/28610/rage-against-the-machine/|titel=Rage Against the Machine: Albums / Singles|òpùblikòwóny=Chart Stats|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> |- | 1992 | '''''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''''' * Wëdóny: 11 smùtana 1992 * Wëtwórniô: [[Epic Records|Epic]] (ZK 52959) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 45 |align="center"| 12 |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| 129 |align="center"| 22 |align="center"| 5 |align="center"| 9 |align="center"| 22 |align="center"| 16 |align="center"| 17 | [[Recording Industry Association of America|US]]: 3× Platinowô platka<ref name="RIAA">{{Cytuj starnã|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|titel=RIAA – Gold & Platinum: Searchable Database|òpùblikòwóny=[[Recording Industry Association of America]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref><br>[[Australian Recording Industry Association|AUS]]: Złotô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2001.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2001 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref><br>[[Music Canada|CAN]]: Platinowô platka<ref name="CRIA">{{Cytuj starnã|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/|titel=Search Certification Database|òpùblikòwóny=[[Music Canada|Canadian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref><br>[[British Phonographic Industry|UK]]: Złotô platka<ref name="bpi">{{Cytuj starnã|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|titel=Certified Awards|data=1993-07-01|òpùblikòwóny=[[British Phonographic Industry]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> |- | 1996 | '''''[[Evil Empire]]''''' * Wëdóny: 16 aprila 1996 * Wëtwórniô: Epic (EK 57523) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 2 |align="center"| 4 |align="center"| 5 |align="center"| 26 |align="center"| 2 |align="center"| 4 |align="center"| 3 |align="center"| 1 |align="center"| 4 |align="center"| 4 | US: 3× Platinowô platka<ref name="RIAA" /><br>CAN: Platinowô platka<ref name="CRIA" /><br>UK: Strzébrznô platka<ref name="bpi" /> |- | 1999 | '''''[[The Battle of Los Angeles]]''''' * Wëdóny: 2 smùtana 1999 * Wëtwórniô: Epic (EK 69630) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 17 |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 10 |align="center"| 7 |align="center"| 28 |align="center"| 1 |align="center"| 4 |align="center"| 15 |align="center"| 23 | US: 2× Platinowô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: Platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-1999.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 1999 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref><br>CAN: 2× Platinowô platka<ref name="CRIA" /> |- | 2000 | '''''[[Renegades]]''''' * Wëdóny: 5 gòdnika 2000 * Wëtwórniô: Epic (EK 85289) * Fòrmatë: CD, CS, LP |align="center"| 14 |align="center"| 10 |align="center"| 66 |align="center"| 13 |align="center"| 25 |align="center"| – |align="center"| 47 |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| 49 |align="center"| 71 | US: Platinowô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: Platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2000 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |- | align="center" colspan="16" style="font-size: 8pt"| "–" òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kòncertowé albùmë === {| class="wikitable" |- ! rowspan="2"| Rok ! rowspan="2" width="210"| Albùm ! colspan="4"| Pòzycjô w lëstach ! rowspan="2"| Certifikacjô |- !style="width:3em;font-size:75%"|US<br><ref name="Billboard" /> !style="width:3em;font-size:75%"|UK<br><ref name="UK" /> !style="width:3em;font-size:75%"|FRA<br><ref name="FRA" /> !style="width:3em;font-size:75%"|NZ<br><ref name="NZ" /> |- |1998 | '''''[[Live & Rare (album Rage Against the Machine)|Live & Rare]]''''' * Wëdóny: 30 czerwińca 1998 * Wëtwórniô: [[Sony Music Entertainment Japan|Sony Japan]] (SRCS 8361) * Format: CD |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – |align="center"| – | |- |2003 | '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic<br>Auditorium]]''''' * Wëdóny: 25 smùtana 2003 * Wëtwórniô: Epic (EK 85114) * Fòrmatë: CD, LP |align="center"| 94 |align="center"| 151 |align="center"| 101 |align="center"| 34 | AUS: Platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2004.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2004 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |- |} === Kòmpilacje === {| class="wikitable" |- ! Rok ! Albùm |- |2010 | '''''The Collection''''' * Wëdóny: môj 2010 (Eùropa); 29 czerwińca 2010 (USA) * Wëtwórniô: [[Sony Music]] (SMI 88697) * Format: [[Box set]] 5-CD * Zamikô ùsôdzczi z albùmów:<br>''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''<br>''[[Evil Empire]]''<br>''[[The Battle of Los Angeles]]''<br>''[[Renegades]]''<br>''[[Live at the Grand Olympic Auditorium]]'' |} === Dema === {| class="wikitable" |- ! Rok !! Albùm |- | 1991 || '''''[[Rage Against the Machine (demo)|Rage Against the Machine]]''''' * Wëdóny: gòdnik 1991 * Wëtwórniô: [[Atlantic Records]] * Format: 12-track tape |} === Syngle === {| class="wikitable" border="1" |- ! rowspan="2"| Rok ! rowspan="2" width="175"| Singel ! colspan="11"| Pòzycjô w lëstach ! rowspan="2"| Albùm |- ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Hot 100|US]]<br><ref name="US singles">{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine > Singles|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228120630/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&model.vnuArtistId=20064&model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Mainstream Rock Songs|US<br>Main.]]<br><ref name="US singles" /> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Alternative Airplay|US<br>Mod.]]<br><ref name="US singles" /> ! style="width:3em;font-size:75%"| AUS<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| FRA<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine > Chanson|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| NLD<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?cat=s&cat2=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine > Nummer|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| NZ<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| NOR<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://norwegiancharts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Norwegian charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=norwegiancharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| SWE<br><ref>{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?cat=s&search=Rage+Against+the+Machine|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine > Song|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[UK Singles Chart|UK]]<br><ref name="UK" /> ! style="width:3em;font-size:75%"| [[Top 100 Singles|IRE]]<br><ref>{{Cytuj starnã |url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |titel=IRMA – Irish Charts – Singles, Albums & Compilations<!-- titel wygenerowany przez bota --> |data przëstãpù=2010-11-07 |archiwùm=https://www.webcitation.org/5kIkBICgj?url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |zarchiwizowóné=2009-10-05}}</ref> |- | rowspan="1"| 1992 | "Killing in the Name"^{<span id="ref_A" ></span>[[#endnote A|[A]]]} | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 7 | align="center"| – | align="center"| 13 | align="center"| 8 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 1 | align="center"| 2 | rowspan="4"| ''Rage Against the Machine'' |- | rowspan="2"| 1993 | "Bullet in the Head" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 47 | align="center"| 19 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 16 | align="center"| 28 |- | "Bombtrack" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 8 | align="center"| 11 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 37 | align="center"| – |- | rowspan="2"| 1994 | "Freedom" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 17 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | "Year of tha Boomerang" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | ''[[Higher Learning (film 1995)|Higher Learning]]'' |- | rowspan="3"| 1996 | "Bulls on Parade" | align="center"| 62 | align="center"| 36 | align="center"| 11 | align="center"| 29 | align="center"| 27 | align="center"| 46 | align="center"| 22 | align="center"| 4 | align="center"| 9 | align="center"| 8 | align="center"| 26 | rowspan="4"| ''Evil Empire'' |- | "People of the Sun" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 26 | align="center"| – |- | "Down Rodeo" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | 1997 | "Vietnow" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | rowspan="2"| 1998 | "The Ghost of Tom Joad" | align="center"| – | align="center"| 35 | align="center"| 34 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | Non-album single |- | "No Shelter" | align="center"| – | align="center"| 30 | align="center"| 33 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]'' |- | 1999 | "Guerrilla Radio" | align="center"| 69 | align="center"| 11 | align="center"| 6 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 17 | align="center"| 42 | align="center"| 32 | align="center"| – | rowspan="4"| ''The Battle of Los Angeles'' |- | rowspan="4"| 2000 | "Sleep Now in the Fire" | align="center"| 112 | align="center"| 16 | align="center"| 8 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| 43 | align="center"| – |- | "Testify" | align="center"| – | align="center"| 22 | align="center"| 16 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | "Calm Like a Bomb" | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- | "Renegades of Funk" | align="center"| 109 | align="center"| 19 | align="center"| 9 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | rowspan="2" | ''Renegades'' |- | 2001 | "How I Could Just Kill a Man" | align="center"| – | align="center"| 39 | align="center"| 37 | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – | align="center"| – |- |} <div class="references-small"> ; Bôczënk * <span id="endnote_A" ></span>[[#ref A|'''^'''A]] Pòzycje w Wiôldżi Britanie a Irlandie pòchòdzą z 2009 rokù, czej òsta przeprowadzonô kampaniô na Facebookù. Rëchli syngel zajął 25. plac w Wiôldżi Britanie a nie trafił na lëstë w Irlandie. </div> === DVD === {| class="wikitable" border="1" |- ! Rok ! width="210"| Wideo ! width="340"| Pòzycjô w lëstach ! Certifikacjô |- | 1997 | '''''[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]]''''' * Wëdóny: 25 smùtana 1997 * Wëtwórniô: Epic (EVD 50160) * Format: [[DVD]], [[VHS]] | * 2. na ''Billboard'' Top Music Video chart<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3028930&cdi=7258611&cid=12%2F13%2F1997|titel=Top Music Video – Rage Against the Machine|data=1997-12-13|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228121104/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3028930&cdi=7258611&cid=12%2F13%2F1997|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> | US: 2× Platinowô platka<ref name="RIAA" /> |- | 2001 | '''''[[The Battle of Mexico City]]''''' * Wëdóny: 20 gromicznika 2001 * Wëtwórniô: Epic (EVD 50213) * Format: DVD, VHS | * 4. na ''Billboard'' Top Music Video chart<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3040893&cdi=7689782&cid=03%2F10%2F2001|titel=Top Music Video – The Battle of Mexico City|data=2001-03-10|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228211817/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3040893&cdi=7689782&cid=03%2F10%2F2001|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> | US: Złotô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: 2×&nbsp;Platinowô platka<ref name="2008 DVD" /> |- |2003 | '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic<br>Auditorium]]''''' * Wëdóny: 9 gòdnika 2003 * Wëtwórniô: Epic (EVD 56012) * Format: DVD | * 7 na ''Billboard'' Top Music Video chart<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3052172&cdi=8091145&cid=12%2F27%2F2003|titel=Top Music Video – Live at the Grand Olympic Auditorium|data=2003-12-27|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228212119/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&cfgn=Videos&cfn=Top+Music+Video&ci=3052172&cdi=8091145&cid=12%2F27%2F2003|zarchiwizowóné=2008-12-28}}</ref> | US: Złotô platka<ref name="RIAA" /><br>AUS: 3× Platinowô platka<ref name="2008 DVD">{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008DVD_000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2008 DVD|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |} == Teledisczi == {| class="wikitable" border="1" |- ! Rok ! width="175"| Titel ! Reżiséra |- | rowspan="1"| 1992 | "Killing in the Name" | Peter Gideon<ref name="RATM">[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 1997. EVD 50160.</ref> |- | rowspan="3"| 1993 |"Bullet in the Head" |[[BBC Studios|BBC Worldwide Americas, Inc.]]<ref name="RATM" /> |- |"Bombtrack" |rowspan="4"|[[Peter Christopherson]]<ref name="RATM" /><ref name="LGOA">[[Live at the Grand Olympic Auditorium]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 2003. EVD 56012.</ref> |- |"Freedom" |- | rowspan="2"| 1996 |"Bulls on Parade" |- |"People of the Sun" |- | 1997 |"The Ghost of Tom Joad" |Heather Perry<ref name="RATM" /> |- | 1998 | "No Shelter" | Gavin Bowden<ref>{{Cytuj starnã|url = https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Hits/90s/1998/Hits-1998-06-12.pdf|titel = Rage Against the Machine – "No Shelter"|òpùblikòwóny = Hits|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}</ref> |- | rowspan="1"| 1999 | "Guerrilla Radio" | Honey<ref>{{Cytuj starnã|url = https://www.ratm.com/track/guerrilla-radio/|titel = Guerrilla Radio|òpùblikòwóny = Rage Against the Machine|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}</ref> |- | rowspan="3"| 2000 |"Sleep Now in the Fire" |rowspan="2"|[[Michael Moore]]<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.michaelmoore.com/words/message/index.php?messageDate=2000-08-26|titel=Sleep Now in the Fire|nôzwëskò=Moore|miono=Michael|aùtór pòwrózk=Michael Moore|data=2000-08-26|prôca=Mike's Letter|òpùblikòwóny=MichaelMoore.com|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk=en|archiwùm=https://www.webcitation.org/6I6IHlJ2Z?url=http://www.michaelmoore.com/words/mikes-letter/sleep-now-in-the-fire|zarchiwizowóné=2013-07-14}}</ref> |- |"Testify" |- |"Renegades of Funk" |Steven Murashige<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.mtv.com/news/articles/1375013/20001207/rage_against_the_machine.jhtml|titel="Renegades" Single Posed Tough Challenge for Rage|nôzwëskò=Basham|miono=David|data=2000-12-07|òpùblikòwóny=[[Paramount Media Networks|MTV Networks]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}</ref> |- | 2003 | "How I Could Just Kill a Man" | Harri Kristin<ref name="LGOA" /> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]] 7qgc392um809a82ctb1k58tzokst0bh 14 14108 217426 215566 2026-10-10T13:25:16Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z łacyńsczi pòzwë gatënkù|Przeczerowania z łacyńsczi pòzwë gatënkù]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 217426 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z łacyńsczi pòzwë gatënkù]] 550suefoblqy9lyvua4ibu9ezdiyaxy 0 14123 217533 215651 2026-10-11T05:33:22Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania do sekcji|Przeczerowania do sekcji]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 217533 wikitext text/x-wiki #TAM [[Perspektiva_Kaszëbskô#„Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù”]] [[Kategòrëjô:Pòdkastë na Radio Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania do sekcji]] cerjan0ob5rs2bt7z4mie3v8jy257ls 0 14155 217524 217105 2026-10-11T01:52:00Z Iketsi 3254 (wiele znaczeniów) 217524 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[File:Mòje Stronë.svg|thumb|Mòje Stronë]] {{Jiné znaczënczi}} '''Mojestrone.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Stowarzyszenie Mòje Stronë'', {{skr.|P.T.}} ''Stowarzyszenie Promocji Kultury Kaszubskiej, Aktywizacji Obywatelskiej i Ekologicznej Mòje Stronë'') – stowôra<ref>https://www.mojestrone.pl/start/</ref>. == Projektë == * ({{jãz.|pl}} ''„Poznajmy i chrońmy swoje zwierzęta i rośliny – filmy z animacjami, gawędy i kolorowanka o ochronie przyrody w gminach Gniewino i Wejherowo”'')<ref>https://www.mojestrone.pl/o-przyrodzie-wokol-nas-2/</ref> * Projekt „Kaszëbsczé nótë” ({{jãz.|pl}} ''„Kaszubskie nuty”,'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszubskie-nuty/</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby w pigułce'')<ref>https://www.mojestrone.pl/kaszuby-w-pigulce/</ref> * Wëstôwk „[[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|Wyjątkowy obiekt na mapie Europy]]” == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Stronë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Gniéwino]] * [[Dariusz Majkowski]] |col3= === Internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://www.mojestrone.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ksiazka_Obraza-i-slowa_Obrazem-i-slowem.pdf Òbrazã i słowã. Kaszebskô we wierzeniach, òpòwiôdaniach, reportażach i malënkach.] ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Mòje Stronë (mojestrone.pl)| ]] fducpynnhcrw3q23td5jo2efxv7fvih 0 14206 217535 216797 2026-10-11T05:38:13Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z pòzwë domenë|Przeczerowania z pòzwë domenë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 217535 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mòje Stronë (mojestrone.pl)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z pòzwë domenë]] dz3j6uz3etbl02my6vss2v2zr883hxk 4 14255 217427 2026-10-10T13:41:01Z Iketsi 3254 N 217427 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ |2026-10-05||{{%t|100|100% – [[Brëkòwnik:Terrus38]]}}||[[:c:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/csb|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/csb]] |- |2026-10-12||{{%t|6|6%}}||[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Help%3AGadget-Cat-a-lot&action=page&filter=&language=csb Pòmòc:Gadget-Cat-a-lot/csb] |- |2026-10-19||{{%t|0|?}}|| |- |2026-10-26||{{%t|0|?}}|| |} lvcfxwyfcamr67b5gqxrge7iw1t3p5e 217428 217427 2026-10-10T13:58:04Z Iketsi 3254 8% 217428 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ |2026-10-05||{{%t|100|100% – [[Brëkòwnik:Terrus38]]}}||–||[[c:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/csb|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/csb]] |- |2026-10-12||{{%t|8|8%}}||[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Help%3AGadget-Cat-a-lot&action=page&filter=&language=csb {{int:Allmessages-filter-translate}}]||[[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Pòmòc:Gadget-Cat-a-lot/csb]] |- |2026-10-19||{{%t|0|?}}||–|| |- |2026-10-26||{{%t|0|?}}||–|| |- |2026-11-02||{{%t|0|?}}||–|| |} jdbun6ar7huw9cfjfk7e2al3qsmtwo3 0 14256 217437 2026-10-10T19:24:54Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Helsinki]] do [[Helsynczi]]: egzonim brëkòwóny np. przez mojestrone.com: https://mojestrone.com/artykul/rok-bez-smiertnch-wpdkow-n1763221 217437 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Helsynczi]] puchk4radcam0lt7q695eiy86iu9jo6 217438 217437 2026-10-10T19:25:53Z Terrus38 14026 217438 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Helsynczi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/fi]] 9fwcyc2bu5xzufdc5w6c9agqhizpmki 14 14257 217453 2026-10-10T20:01:46Z Iketsi 3254 N 217453 wikitext text/x-wiki {{Special:Prefixindex/Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka|fi]] r33cyfsahxcveawg9xr78befgkzzq3p 14 14258 217455 2026-10-10T20:06:19Z Iketsi 3254 N 217455 wikitext text/x-wiki {{Special:Prefixindex/Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka|sv]] rvyrjczarx0xrlvspwhdrhuddi3a7vh 0 14259 217476 2026-10-10T21:06:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Paweł Rhode]] do [[Paweł Róda]]: kaszëbskô fòrma nôzwëska 217476 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Paweł Róda]] diew5xmpxyhbg4d7159yrfs0h9t8s6j 217477 217476 2026-10-10T21:07:16Z Terrus38 14026 217477 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Paweł Róda]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] ca26yt9dysbtqvlxtnwutdhf4mrm81q 14 14262 217517 2026-10-11T01:44:37Z Iketsi 3254 N 217517 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|ùjednoznacznieniô]] oh7oi41ku2ssvg629ghgj7izwckrge9 0 14263 217519 2026-10-11T01:45:10Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Mòje Stronë]] do [[Mòje Stronë (wiele znaczeniów)]]: (wiele znaczeniów) 217519 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mòje Stronë (wiele znaczeniów)]] cyyfpqg2xf3fmvt3hrxc0lprppqxqqy 217520 217519 2026-10-11T01:45:35Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania do starnë ùjednoznacznieniô]] 217520 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mòje Stronë (wiele znaczeniów)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania do starnë ùjednoznacznieniô]] 46689r268pxlfkx1galx55nsilfsfsm 0 14264 217525 2026-10-11T01:55:33Z Iketsi 3254 #TAM [[Estoniô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/et]] 217525 wikitext text/x-wiki #TAM [[Estoniô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/et]] 3jhil61xkyan379nim7b50mlbnur9vk 10 14265 217526 2026-10-11T03:04:35Z Iketsi 3254 N 217526 wikitext text/x-wiki <includeonly>* {{{date|}}} — {{{label|}}}</includeonly><noinclude> Parametry: * date: ur. (YYYY-MM-DD) * label: etikéta + lënk Listerii. Przikłôd: {{List-bullet|date=1970-01-02|label=Reksio}} [[Kategòrëjô:Szablónë]] </noinclude> 5uwpss7jstz03c97r74ft7lwcgqegi0 14 14266 217529 2026-10-11T05:32:04Z Iketsi 3254 N 217529 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|Sekcja]] b4hpfrx0s99y2b4jap2q2i9r8kkqxjd 14 14267 217534 2026-10-11T05:37:59Z Iketsi 3254 N 217534 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|Pòzwa domenë]] q09sb28yvo6ov2exmp957pw7cufpsup 14 14268 217537 2026-10-11T05:42:55Z Iketsi 3254 N 217537 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|…Wëstôwk]] slajryyemh1b5frgmbwqrawfegdjrtc 0 14269 217539 2026-10-11T05:46:37Z Iketsi 3254 N 217539 wikitext text/x-wiki #TAM [[Felix Cassubia (wëstôwk)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Wëstôwk ...|Felix Cassubia]] oblrs0pqsmcnxqikaq0jugkg4onv5g2 0 14270 217540 2026-10-11T05:48:08Z Iketsi 3254 N 217540 wikitext text/x-wiki #TAM [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstôwk)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Wëstôwk ...|Kaszubi wczoraj i dziś]] 8zzg7c052z5pb19kvp8zfku1g1uxf6n 0 14271 217541 2026-10-11T05:48:46Z Iketsi 3254 N 217541 wikitext text/x-wiki #TAM [[Kresë Eùropë (wëstôwk)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Wëstôwk ...|Kresë Eùropë]] q4cgw57rgis0l3jebd2xv3j9fxkqqwl 0 14272 217542 2026-10-11T05:49:24Z Iketsi 3254 N 217542 wikitext text/x-wiki #TAM [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Wëstôwk ...]] 3tdtlsxpe4brmmjaqnfpxa5l9839rlk 14 14273 217546 2026-10-11T06:03:30Z Iketsi 3254 N 217546 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|…Restaùracjô]] cakfm1noer8s4is2wu6rbyh3ydos79f 0 14274 217580 2026-10-11T10:11:15Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Romuald Byzewski]] do [[Rómùald Bizewsczi]]: kaszëbsczé miono i nôzwëskò 217580 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Rómùald Bizewsczi]] 6b1cvkuhke5ld0g92h24218a207m7kj 217581 217580 2026-10-11T10:11:42Z Terrus38 14026 217581 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Rómùald Bizewsczi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] fu3ssngfza0221dr6ssmg3eggvtmpgo 0 14278 217648 2026-10-11T10:48:20Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Zjednóné Stanë Americzi]] 217648 wikitext text/x-wiki #TAM [[Zjednóné Stanë Americzi]] a0qp16kqb5b5oo27cqxdet0362xvdua 0 14279 217666 2026-10-11T10:53:36Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Bp Bernat Tissier de Mallerais]] do [[Bernard Tissier de Mallerais]] 217666 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Bernard Tissier de Mallerais]] hvpbr08vvk3zn24dxbppyhvr7k8y5s8 0 14280 217669 2026-10-11T10:54:24Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zjednóné Kraje Americzi]] na [[Zjednóné Stanë Americzi]] w plac przeczérowaniô 217669 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Zjednóné Stanë Americzi]] 5hly44we0ash9fz780fiv7sn3pj2p7p