Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 58 218031 214888 2026-10-12T13:33:27Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô” 218031 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Żukòwò| rodzôcz= Żukòwa| adjektiw_mask=żukòwsczi| adjektiw_fem=żukòwskô| céch=POL Żukowo COA.svg{{!}}class=pageimage| fana=F1_white_flag.svg{{!}}class=notpageimage| karta=Żukowo_location_map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=Kartësczi | grodzki=| rodzaj_gminy=miejsko-wiejska| gmina=Żukòwò| miejska=| bùrméster=Mariola Zmùdzyńskô| adres_um= ul. Gdańska 52| kod_poczt_um= 83-330| tel_um=tel. 058 685-83-00| fax_um= faks 058 685-83-30| mail_um= ugzukowo@zukowo.pl| wiéchrzëzna= 5,13| stopniN=54|minutN=20|stopniE=18|minutE=21| wysokość= | rok=2021| lëdztwò=8135| gęstość=1422 | aglomeracja=Gdańska | czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=83-330| registracëjné tôfle=GKA| TERYT=| SIMC=| www=http://www.zukowo.pl| commons=Category:Żukowo| }} '''Żukòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Żukowo'', {{jãz.|de}} ''Zuckau'', {{jãz.|la}} ''Sucovia'') – gard na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]; leżi nad [[Reduniô|Redunią]], w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]] a [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba [[Gmina Żukòwò|gminë Żukòwò]]. Jedno z nômłodszich gardów w Pòlsce, jaczé zwëskało gardowé prawa 17 smùtana 1988 rokù<ref>Uchwała Rady Państwa z dnia 17 listopada 1988 r. w sprawie utworzenia miasta Żukowo w województwie gdańskim ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19880320285 M.P. 1988 nr 32 poz. 285]).</ref>. === Pòłożenié === Kòòrdinatë: szérzô - 54°21' N, dłużawa - 18°21' E. === Pòdôwczi === ==== Gard ==== * Lëdztwò gardu: 6.725 mieszkańców * Wiéchrzëzna gardu: 4,73 km² ==== Gmina ==== * Lëdztwò gminë: 40.063 mieszkańców * Wiéchrzëzna gminë: 160,4 km² ==== Gard ë gmina ==== * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł === Historiô === Tu 24 łżëkwiata 1259 rokù - przë klôsztorze - béł ksyżëc pòrénkòwi Pòmòrzczi [[Swiãtopôłk II]] Wiôldżi. Téż tu je môl smiercé 67 lagrowëch z lagru [[Stutthof]] - jich grób z 1945 rokù. === Słôwny lëdze === * [[Karol Krefft]] * [[Jadwiga Ptôch]] === Stôrodôwnotë === Pòklôsztorny kòscół sostrów z zôkònu sw. Norberta. W jegò miészi wieżi nad dachã je strzédny (dólnô strzédnica 32,5 cm) kòscelny zwónk z 1749 rokù. Bùdowa kòscoła bëła równak napòczãtô w XIII-im stalatim ([[1212]]-[[1214]]). Béł to nôstarszi białgowsczi klôsztór w [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], chtëren pòstawic dôł [[Mscëwòj I]].[http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=95] W tim pòklôsztornym kòscele je czasã w niedzelã Mszô Sw. i mòże w 2022 r. czëc kąsk [[kaszëbsczi jãzëk]], ale czëtac [[Kaszëbi]] mògą tu wiele. Żukòwò je kòlibką [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. == Kùltura == * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” m. Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] === Jinszô wëdowiédzô === * Partnersczima gminama Żukòwa są: [[Francjô|francëskô]] [[:fr:Saint-Junien|Saint-Junien]], [[miemieckô]] [[:de: Wendelstein (Mittelfranken)|Wendelstein (Mittelfranken)]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Zukowo1.jpg|Pòklôsztórny kòscół Òbrôzk:Zukowo2.jpg|<!-- _Zespół_ _poklasztorny_ SS. _Norbertanek_ z _XIII_-_XIV_ w. --> Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanow oltarz rzezbiony.jpg|Antwerpsczi wôłtôrz w pòklôsztórnym kòscele Òbrôzk:Zukowo-mlyny2.JPG|<!-- _Młyny_ _wodne_ --> Òbrôzk:Zukowo Klasztor Norbertanow wejscie.jpg|Droga do kòscoła w 2010 rokù Òbrôzk:Wejście do Gimnazjum nr 2 w Żukowie - panoramio.jpg|Szkòła </gallery> == Òbaczë téż == * [[Parafialné Mùzeùm w Żukòwie]] * [[Wiłóz Rzéczi Reduni]] * [[Gmina Żukòwò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/849 Żukowo] w Geògrafnym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów * [https://web.archive.org/web/20110629012035/http://www.mairie-saint-junien.fr/ Wespółrobòta: Saint-Junien] * [https://web.archive.org/web/20260513154001/https://www.zukowo.pl/files/docs/zukowo.pdf Karty zabytków architektury – Żukowo] {{Kartësczi kréz}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] 8kt0ew9azdhye1cj0nugb36dm4p38m1 0 66 218115 216510 2026-10-12T17:06:22Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218115 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amsterdam, bridge name Varkenssluis.jpg|mały|Kòła ë karnôle są czãstim widzënkã w Amsterdamù]] '''Amsterdam''' – nôwikszi gard w [[Niderlandë|Niderlandach]] ë jich kònstitucyjnô stolëca (chòc rząd mô sedzbã w [[Haga|Hadze]]). W [[2005]] rokù miôł 739&nbsp;295 mieszkańców. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Niderlandë]] |col2= === Stolëce w Eùropie === {{#categorytree:Stolëce w Eùropie|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Niderlandë]] q7f0yga40ksv8q4vwyegvtu58d1mjca 218116 218115 2026-10-12T17:06:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] 218116 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amsterdam, bridge name Varkenssluis.jpg|mały|Kòła ë karnôle są czãstim widzënkã w Amsterdamù]] '''Amsterdam''' – nôwikszi gard w [[Niderlandë|Niderlandach]] ë jich kònstitucyjnô stolëca (chòc rząd mô sedzbã w [[Haga|Hadze]]). W [[2005]] rokù miôł 739&nbsp;295 mieszkańców. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Niderlandë]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Niderlandë]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] hl5053ohrs8ck5bo7od3b2xlmph0cfe 218117 218116 2026-10-12T17:07:37Z Iketsi 3254 * [[Haga]] 218117 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amsterdam, bridge name Varkenssluis.jpg|mały|Kòła ë karnôle są czãstim widzënkã w Amsterdamù]] '''Amsterdam''' – nôwikszi gard w [[Niderlandë|Niderlandach]] ë jich kònstitucyjnô stolëca (chòc rząd mô sedzbã w [[Haga|Hadze]]). W [[2005]] rokù miôł 739&nbsp;295 mieszkańców. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Haga]] * [[Niderlandë]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Niderlandë]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] piexbvjaja5d29pr4vx3jjxby9ljuyv 0 67 218143 217551 2026-10-12T22:33:35Z Iketsi 3254 „Estóńskô”→„Estoniô” 218143 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|frame|right|Dôwnô kôrta [[Eùropa|Eùropë]] ë Eùropejsczi Ùnie pò kaszëbskù (nieaktualny)]]'''Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw''' – lësta [[Państwò|państw]] ë zawiôzłëch teritoriów [[Eùropa|Eùropë]]. Na òbrëmienié Eùropë w całoscë abò dzélowô najdiwô sã 46 ùznônëch państw na midzënôrodny arenie. Knéż do Eùropë zalëczô sã sétmë [[Zawiôzłé teritorium|zawiôzłëch]] [[Zawiôzłé teritorium|teritoriów]] [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]] ë [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. W Eùropie fónkcjonëje téż jedno dzélowô ùznôwóné państwò ([[Kòsowò]]) a téż jedno [[nieùznôwóné państwò]] ([[Nadedniestrzé]]). Nôwiãkszim eùropejsczim państwã je [[Ruskô]] (17 098 242 km²), równak nôwiãkszim państwã najdiwëjącym sã w całoscë na teritorium Eùropë je [[Ùkrajina]] (603 550 km²). Nôlëdniészim państwã na eùropejsczim kòntinence równak je Ruskô (142 021 981 mieszkańców), a nôlëdniészim państwã pòłóżonym w całoscë w Eùropie są [[Niemieckô|Niemcë]] (84 316 622 mieszkańców). Nômniészim tak samò wedle wiôlgòscë wiéchrzëznë, jak ë lëczbë lëdztwa je [[Watikan]] (0,44 km²; 825 mieszkańców). {| class="wikitable" |+ ! !Artikel !Kategòrëjô !Też !sloworz.org |- | align="right" |1 |[[Albańskô]] |{{#categorytree:Albańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Albańskô →]: [[Albańskô]] |Albaniô<ref>{{sloworz.org|18433|20909}}</ref> |- | align="right" |2 |[[Andora]] |{{#categorytree:Andora|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Andora →]: – |– |- | align="right" |3 |[[Aùstriô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Aùstriô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Aùstriô →]: Aùstrëjackô |Óstrëjô<ref>{{sloworz.org|9215|10520}}</ref>; Óstrëjackô<ref>{{sloworz.org|9214|10519}}</ref>; Aùstriô<ref>{{sloworz.org|19158|21683}}</ref>; |- | align="right" |4 |[[Belgijskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Belgijskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Belgijskô →]: – |Belgiô<ref>{{sloworz.org|19593|22180}}</ref> |- | align="right" |5 |[[Biôłorus]] |{{#categorytree:Biôłorus|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Biôłorus →]: [[Biôłorëskô]]; [[Biôłorusjô]] |Biôłorusjô<ref>{{sloworz.org|19534|22109}}</ref> |- | align="right" |6 |[[Bòsniô i Hercegòwina]] |{{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bòsniô_i_Hercegòwina →]: [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] |– |- | align="right" |7 |[[Bùłgariô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Bùłgariô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bùłgariô →]: [[Bùlgarskô]] |Bùłgariô<ref>{{sloworz.org|21053|23824}}</ref> |- | align="right" |8 |[[Cyper]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Cyper|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Cyper →]: – |Cyper<ref>{{sloworz.org|22463|25437}}</ref> |- | align="right" |9 |[[Chòrwackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Chòrwackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Chòrwackô →]: [[Chòrwacjô]] |Chòrwacjô<ref>{{sloworz.org|21850|24722}}</ref> |- | align="right" |10 |[[Czeskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Czeskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czeskô →]: [[Czeskô Repùblika]] |Czeskô<ref>{{sloworz.org|16592|18963}}</ref> |- | align="right" |11 |[[Czôrnogóra]] |{{#categorytree:Czôrnogóra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czôrnogóra →]: [[Czôrnô Góra]] |Czôrnogóra<ref>{{sloworz.org|22515|25494}}</ref> |- | align="right" |12 |[[Duńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Duńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Duńskô →]: [[Dëńskô]] |Duńskô<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref> |- | align="right" |13 |[[Estoniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Estoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Estoniô →]: [[Estónskô]]; [[Estoniô]] |Estoniô<ref>{{sloworz.org|25726|29718}}</ref> |- | align="right" |14 |[[Farersczé Òstrowë]] |{{#categorytree:Farersczé Òstrowë|mode=all|depth=0}} |– |– |- | align="right" |15 |[[Fińskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Fińskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Fińskô →]: – |Finlandiô<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> |- | align="right" |16 |[[Francjô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Francjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Francjô →]: [[Frańcëskô]]; [[Francjô]] |Francjô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref>; Francëskô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref> |- | align="right" |17 |[[Greckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Greckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Greckô →]: [[Grecjô]] |Grecjô<ref>{{sloworz.org|27032|31520}}</ref> |- | align="right" |18 |[[Grëzóńskô]] |{{#categorytree:Grëzóńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Grëzóńskô →]: – |Gruzjô<ref name=":0">{{sloworz.org|27113|31612}}</ref>; Grëzjô<ref name=":0" />, Grëzóńskô<ref name=":0" /> |- | align="right" |19 |[[Irlandiô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Irlandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Irlandiô →]: [[Irlandëjô]] |Irlandiô<ref name=":1">{{sloworz.org|28225|33035}}</ref>; Irlandzkô<ref name=":1" />; Jirlandiô<ref name=":1" />; Jirlandzkô<ref name=":1" /> |- | align="right" |20 |[[Islandiô]] |{{#categorytree:Islandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Islandiô →]: [[Islandëjô]] |Islandiô<ref name=":2">{{sloworz.org|28258|33076}}</ref>; Jislandiô<ref name=":2" /> |- | align="right" |21 |[[Italskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Italskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Italskô →]: – |Italiô<ref name=":3">{{sloworz.org|28276|36149}}</ref>; Italskô<ref name=":3" />; Włochë<ref>{{sloworz.org|7453|8433}}</ref> |- | align="right" |22 |[[Liechtenstein]] |{{#categorytree:Lichtenstein|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Liechtenstein →]: [[Lichtenstein]] |– |- | align="right" |23 |[[Lëtwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Lëtwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Lëtwa →]: [[Lëtewskô]] |Lëtwa<ref>{{sloworz.org|2304|2653}}</ref>; Lëtewskô<ref>{{sloworz.org|19533|22108}}</ref> |- | align="right" |24 |[[Luksembùrg]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Luksembùrg|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Luksembùrg →]: [[Luksembùrskô]] |– |- | align="right" |25 |[[Łotwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Łotwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Łotwa →]: [[Łotewskô]] |Łotwa<ref>{{sloworz.org|32931|40454}}</ref> |- | align="right" |26 |[[Madżarskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Madżarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Madżarskô →]: – |Wãgrë<ref>{{sloworz.org|5500|6163}}</ref> |- | align="right" |27 |[[Malta]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Malta|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Malta →]: – |Malta<ref>{{sloworz.org|33229|40996}}</ref> |- | align="right" |28 |[[Niemieckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Miemieckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niemieckô →]: [[Miemieckô]] |Niemieckô<ref>{{sloworz.org|19537|22112}}</ref>; Miemcë<ref name=":4">{{sloworz.org|6305|7069}}</ref>; Niemcë<ref name=":4" /> |- | align="right" |29 |[[Mònakò]] |{{#categorytree:Mònakò|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Mònakò →]: – |– |- | align="right" |30 |[[Niderlandë]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Niderlandë|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niderlandë →]: – |Holandiô |- | align="right" |31 |[[Nordowô Macedoniô]] |{{#categorytree:Nordowô Macedoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Nordowô_Macedoniô →]: [[Macedońskô]]; [[Macedoniô]] |Macedoniô<ref name=":5">{{sloworz.org|33054|40686}}</ref>; téż Macedońskô<ref name=":5" /> |- | align="right" |32 |[[Norweskô]] |{{#categorytree:Norweskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Norweskô →]: [[Norge]]; [[Noreg]]; [[Kongeriket Norge]]; [[Kongeriket Noreg]] |Norweskô<ref>{{sloworz.org|19815|22434}}</ref> |- | align="right" |33 |[[Pòlskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòlskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòlskô →]: – |Pòlskô<ref>{{sloworz.org|13838|15813}}</ref> |- | align="right" |34 |[[Pòrtugalskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòrtugalskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòrtugalskô →]: – |? |- | align="right" |35 |[[Rumùńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Rumùńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Rumùńskô →]: [[Rumùniô]] |? |- | align="right" |36 |[[Ruskô]] |{{#categorytree:Ruskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ruskô →]: [[Ruskô Federacjô]] |Rusjô<ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>; Ruskô<ref>{{sloworz.org|3513|4008}}</ref> |- | align="right" |37 |[[San Marino]] |{{#categorytree:San Marino|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=San_Marino →]: – |– |- | align="right" |38 |[[Serbiô]] |{{#categorytree:Serbskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Serbiô →]: [[Serbskô]] |? |- | align="right" |39 |[[Słowackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słowackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słowackô →]: – |? |- | align="right" |40 |[[Słoweniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słoweniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słoweniô →]: [[Sloweńskô]] |? |- | align="right" |41 |[[Watikan]] |{{#categorytree:Watikan|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Watikan →]: – |? |- | align="right" |42 |[[Szpańskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szpańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szpańskô →]: – |Hiszpaniô<ref name=":6">{{sloworz.org|27545|32152}}</ref>; téż Szpaniô<ref name=":6" />, Szpańskô<ref name=":6" /> |- | align="right" |43 |[[Szwajcariô]] |{{#categorytree:Szwajcarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwajcariô →]: [[Szwajcarskô]] |? |- | align="right" |44 |[[Szwédzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szwédzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwedzkô →]: – |Szwédzkô<ref>{{sloworz.org|9954|11397}}</ref> |- | align="right" |45 |[[Ùkrajina]] |{{#categorytree:Ùkrajina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ùkrajina →]: – |Ùkrajińskô<ref name=":7">{{sloworz.org|19528|22103}}</ref> / Ùkrajina<ref name=":7" /> |- | align="right" |46 |[[Wiôlgô Britaniô]] |{{#categorytree:Wiôlgô Britaniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Wiôlgô_Britanijô →]: [[Wiôlgô Britaniô]] |Wiôlgô Britaniô<ref>{{sloworz.org|19866|22486}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-15|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa|*]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Eùropejsczich państw]] 063sfztwc6ja8xxlo5acab84cvs4p7q 0 110 218144 214388 2026-10-12T22:33:38Z Iketsi 3254 „Estóńskô”→„Estoniô” 218144 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] òbchòdzą: Aniela, Angela, Józef * Midzënôrodné: Dzéń Robòtë === Wëdarzenia === * [[2004]] – [[Pòlskô]], [[Cyper]], [[Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtewskô]], [[Łotewskô]], [[Malta]], [[Słowackô]], [[Słoweńskô]] i [[Madżarskô]] stają sã nôleżnikama [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnii]]. * [[2005]] – Nabrała mòcë ùstawa z 6 stëcznika 2005 rokù ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéńdowim jãzëkù (kaszëbsczim) – (Dz.U. 2005 nr 17 poz. 141)[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050170141] === Ùrodzëlë sã === * [[1831]] – [[Emily Stowe]], kanadijskô lékôrka i szkólnô, sufrażistka, pierszô białka-lékôrka w [[Kanada|Kanadze]] (ùm. 1903) * [[1855]] – [[Cecilia Beaux]], amerikańskô malôrka (ùm. 1942) * [[1857]] – [[Theo van Gogh]], néderlandzczi handlôrz kùńsztã, brat [[Wincent van Gogh|Wincenta van Gogha]] (ùm. 1891) * [[1980]] – [[Jacek Dehnel]], pòlsczi pisôrz === Ùmarlë === * [[1904]] – [[Antonin Dvorák]], czesczi kompozytór (ùr. 1841) * [[1940]] – [[Swiatopełk Karpińsczi]], pòlsczi pòeta (ùr. 1909) * [[1944]] – [[Icchak Kacenelson]], pòlskò-biôłorusczi żëdowsczi pòeta, dramaturg i dolmôcz, pisôł w [[Jidisz|jãzëkù jidisz]] * [[1945]] – [[Joseph Goebbels|Joseph]] a [[Magda Goebbels|Magda Goebbelsowie]], nazystowsczi pòlitik, minyster propagandë (ùr. 1897) i jegò białka – sãzabicé == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 6pi99xqpi8ybd73mviv46j4bjmypn5z 0 1393 218166 217485 2026-10-13T11:57:26Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ +1 218166 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = [[pòlsczi złoti]] | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = +48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL|lata jistnienia=}} '''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') – państwò we Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Grańczi z [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Miono państwa == === Etimologiô === Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã|plemienia]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërno mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno „ti, co mieszkają na pòlach”. Mòże sã docëgac, że przédnym zajãcym Pòlanów béł òbróbk rolë, w rozróżnienim do jinszich plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], jaczi zamieszkiwelë lasowaté òbéńdë. Miono kraju pierszi rôz òstało òdnotowóné na przełómanim X i XI wiekù (lata 997–1003) w ''Pierszim żëwòce sw. Wòjcecha'' Jana Kanapariusza: „cum Bolizlauo Palaniorum duce” ({{jãz.|csb}} „z Bòlesławã pòlsczim ksyżëcã”). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', {{jãz.|fa}} ''Lahestân'', {{jãz.|lt}} ''Lenkija'') ë Pòlôchów ({{jãz.|ru}} ''lach'', {{jãz.|hu}} ''Lengyel'') pòchôdają òd plemienia Lãdzanów ({{jãz.|pl}} ''Lędzianie''), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë dzysdniowi pôłniowò-pòrénkòwi dzél Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' je dosłowną kalką z łacyńsczégò ''res publica''. == Nôrodné symbòle == Zgòdą z Kònstitucją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma symbòlama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w kòrónie w czerwionym pòlu. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë biôłô ë czerwionô * Himn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religiô == Dominującą religią w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcyzm|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrëchconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją {{skr.|m.jin.}}: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], [[Prawòsławié|prawòsłôwny]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewanielëcë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticyzm|agnosticë]] ë [[Atejizm|atejiscë]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] === Administracyjny pòdzél / Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù w Pòlsce fónsknérëje trzëstãpieniowi administracyjny pòdzél na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]]. {| |- | {{Imagemap |image=Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |size=500px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=Òbrôzk:Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 64 4 65 28 107 31 116 8 96 2 74 1 [[Duńskô]] poly 486 29 487 65 477 89 484 97 600 107 714 105 714 71 730 54 704 14 664 24 625 0 594 2 594 28 570 32 551 24 575 0 542 23 [[Ruskô]] poly 636 0 857 3 858 161 788 161 779 126 723 100 717 56 740 46 706 15 667 17 [[Lëtwa]] poly 786 165 801 248 809 260 816 322 775 340 757 377 791 405 785 461 792 476 797 457 811 456 817 468 850 453 852 420 858 420 859 162 [[Biôłorus]] poly 795 461 792 504 830 558 826 584 827 612 802 620 712 726 722 780 728 792 711 790 690 834 856 832 858 422 851 423 845 453 821 465 799 455 [[Ùkrajina]] poly 80 833 88 826 101 797 155 818 200 828 236 832 267 828 270 816 302 815 361 757 397 734 414 737 414 748 442 744 457 725 470 742 479 753 478 778 504 774 527 752 555 745 573 760 605 742 632 742 658 759 688 777 705 790 686 835 88 835 [[Słowackô]] poly 1 579 42 552 35 535 56 537 63 559 86 564 100 559 119 563 132 574 178 589 200 589 203 592 194 608 197 624 223 653 229 665 256 640 247 616 283 630 300 643 312 639 304 653 322 665 339 678 352 670 371 686 384 697 395 711 400 718 398 732 378 733 369 749 351 758 339 778 336 797 319 808 311 819 288 820 271 815 258 820 251 831 231 830 226 821 213 829 202 833 167 818 155 811 129 799 113 798 103 793 91 813 89 825 77 825 73 833 9 833 2 812 [[Czeskô]] poly 1 125 37 158 33 186 39 209 46 250 46 270 28 293 29 307 56 333 60 362 62 377 68 382 70 399 70 423 66 430 66 446 82 470 90 491 93 501 92 523 81 558 70 560 65 546 52 537 37 536 41 552 28 557 2 574 [[Niemieckô]] poly 36 161 36 198 51 254 28 291 29 305 66 334 85 308 113 299 162 276 171 265 179 280 203 277 233 244 215 220 254 196 240 120 246 117 237 78 200 109 193 118 113 137 [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]] poly 233 82 240 98 247 113 234 124 251 164 254 196 254 211 281 218 291 214 294 201 311 205 328 189 350 185 391 193 409 207 430 207 444 180 457 179 466 158 451 162 438 148 438 121 437 107 386 99 380 65 401 82 403 67 389 47 362 41 329 43 274 59 [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] poly 446 128 482 98 514 102 562 108 600 111 643 113 722 107 708 119 698 125 712 157 718 179 711 190 685 201 666 213 635 219 613 224 594 230 533 257 524 266 480 259 473 240 460 235 447 228 436 216 434 199 444 178 459 182 466 160 448 159 443 144 [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò|warmińskò-mazursczé]] poly 632 219 637 264 658 279 681 304 702 327 704 366 751 378 775 331 812 321 808 258 783 134 727 102 699 127 725 176 663 218 [[pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczé wòjewództwò]] poly 648 566 642 458 656 419 718 405 748 382 764 385 792 407 777 452 790 500 804 524 827 557 820 568 825 592 820 612 796 613 790 635 768 628 759 619 746 624 715 624 700 614 704 593 676 582 [[lubelsczé wòjewództwò|lubelsczé]] poly 611 743 589 627 652 572 668 570 673 586 697 598 695 612 697 629 729 632 752 623 771 621 779 631 772 650 712 726 720 777 732 792 726 795 708 789 666 766 641 743 [[pòdkarpacczé wòjewództwò|pòdkarpacczé]] poly 68 328 57 362 67 383 71 409 65 435 74 462 90 490 104 492 123 477 145 480 161 478 168 450 176 441 193 455 211 453 217 435 200 421 167 390 164 325 169 317 176 268 150 284 123 293 109 307 95 301 [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczé]] poly 83 555 102 502 98 490 126 484 139 473 151 481 171 456 182 435 199 460 223 438 241 459 265 469 295 453 306 475 321 503 318 521 305 522 295 556 261 609 247 612 254 632 239 652 196 617 212 591 197 579 176 583 151 568 125 564 116 541 101 541 98 557 [[dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczé]] poly 255 613 307 519 322 516 323 532 355 521 391 538 377 581 385 603 375 609 370 622 370 639 347 644 342 661 326 675 309 649 320 646 315 632 299 638 [[òpòlsczé wòjewództwò|òpòlsczé]] poly 341 666 341 649 373 640 375 609 382 595 378 579 388 557 395 534 420 534 444 544 473 555 482 562 484 578 492 597 493 609 463 616 447 633 443 657 428 673 443 695 455 715 449 727 435 735 428 749 418 745 414 733 402 727 398 707 389 702 389 682 [[szląsczé wòjewództwò|szląsczé]] poly 455 720 430 670 463 613 501 606 525 614 527 641 543 648 580 630 593 632 589 666 599 690 606 717 606 745 585 748 571 759 554 747 523 748 504 759 497 773 480 773 480 750 [[małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczé]] poly 212 221 232 243 226 255 202 274 182 278 173 291 166 335 170 368 171 399 181 414 204 433 219 445 231 455 247 467 269 471 278 462 304 461 305 472 309 485 319 492 321 505 319 520 326 526 350 526 347 511 345 494 363 478 371 485 371 451 377 430 393 434 397 421 400 398 416 397 419 385 424 377 415 361 406 364 383 353 361 343 347 343 316 326 294 316 299 305 297 290 286 282 280 258 287 249 284 238 284 222 271 214 258 213 247 199 236 212 [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò|wiôlgôpòlsczé]] poly 294 207 282 231 295 243 289 258 288 279 300 291 301 310 298 323 327 332 344 345 370 347 404 360 406 371 418 366 444 370 447 351 451 317 462 303 461 289 475 283 476 262 481 252 468 240 451 232 437 228 428 207 410 206 398 200 395 192 374 193 359 194 349 182 336 187 316 200 313 208 [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskô-pòmòrsczé]] poly 356 520 351 488 366 482 369 459 375 430 397 428 398 407 417 403 421 388 433 367 463 371 488 380 503 376 512 395 517 413 538 421 550 434 549 449 533 450 539 467 530 497 526 510 502 517 502 538 502 543 489 534 481 553 476 563 465 554 444 539 432 529 430 541 414 529 398 535 [[łódzczé wòjewództwò|łódzczé]] poly 493 606 486 593 483 571 480 559 484 537 498 543 503 532 502 519 536 507 546 510 559 519 575 518 592 521 598 534 611 537 635 531 648 531 647 569 645 578 625 604 593 622 581 627 545 639 534 641 523 612 [[swiãtokrzësczé wòjewództwò|swiãtokrzësczé]] poly 475 266 473 286 463 296 457 329 451 347 449 369 464 373 474 377 490 371 514 385 519 402 531 424 549 426 550 440 551 453 533 455 537 488 542 510 566 519 590 515 598 526 616 534 639 534 642 521 643 481 633 468 629 455 642 453 652 434 649 414 659 409 694 408 717 401 734 398 748 383 749 370 728 362 710 363 699 352 693 324 693 313 684 312 679 308 672 300 660 296 652 274 638 265 632 236 627 221 580 240 543 253 519 268 [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczé]] }} | ==== Wòjewództwa ==== * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} Grańce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłconé òstałë w [[1945]] r., pò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatòwi wòjnie]]. W przërównanim do [[1939]] rokù, grańcë òstałe przesënioné na zôpôd, kòsztã pòrénkòwich zemiów. Pò 1945 to dało dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską SSR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystynopol|Kristinopòl]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dosta [[Ustrzyki Dolne|Dólné Ùstrzëczi]] ë [[Lutowiska]]<ref>Dz. U. 52.11.63 – [https://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù''</ref> * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacką]]. Za môlëznã [[Tkacze]] kòl [[Szklarska Poręba|Szklarsczi Pòrãbë]], banowiszcze ë sztrekã, Pòlskô dosta ùriwk lasnëch terenów. Długòta greńców Pòlsczi wënosy 3582&nbsp;km, z cze 528&nbsp;km to sztrąd Bôłtu. Pòlskô grańczi: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorus|Biôłorusą]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô je 9. nôwikszim krajã Eùropë wedle wiéchrzëznë ë 8. wedle lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, a tej 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëmã na òdmianë. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, a tej 10° 01'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszińc [[Opołonek|Òpòłonek]], * 54°50' N – [[Rozëft]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łãk [[Ódra|Ódrë]] kòle Dólnégò Òsënowa, * 24°08' E – kòlano [[Bùg|Bùga]] kòle Zosëna. Geòmétriczny westrzódk Pòlsczi je we wsë Balkòwò kòle gardu [[Łęczyca|Łãczëca]]. Nôstarszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétriczny westrzódk Eùropy je w Suchòwòlë kòl gardu [[Sokółka]], w [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczim wòjewództwie]]. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Ódra]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogicznô bùdacjô === W Pòlsce schòdzą sã 3 wiôldżé tektoniczné platfòrmë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowò-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[paleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpadny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spòd zwelë ny platfòrmë pòkazywają sã dzéle hercyńsczich ë kaledońsczich górotwòrów (Zôpadné ë Pòrénkòwé Sudetë, Swiãtokrzësczé Górë). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Klimat === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020 Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025 Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020 Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020 </gallery> === Wëdrzatk plonu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajimają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédnoeùropejsczi Niżawë, a strzédnô wiżawa wënosy 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Nôwëższim môlã w Pòlsce są [[Rysy|Rësë]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniższim je depresjô w Marzãcënie na Żëławach (2,2 m&nbsp;p.r.m.). == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbëwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] a jiné mniészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdowim jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnym, etnicznym mniészëznóm]] a spòlëznie pòsłëgiwający sã regionalnym jãzëkã mòżlëwòtã ògrańczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w ùrzãdach gminów, dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacji. Wedle Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na co dzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Romsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusyńsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch mniészëznów]] nôleżą ne hewò miészëznë: [[Armeńskô mniészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłoruskô mniészëzna w Pòlsce|biôłoruskô]], [[Czeskô mniészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô mniészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô mniészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô mniészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô mniészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Ruskô mniészëzna w Pòlsce|ruskô]], [[Romskô mniészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô mniészëzna w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô mniészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô mniészëzna w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô mniészëzna w Pòlsce|żëdowskô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Òbrôzk:Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] Òbrôzk:20170815 Zalipie 5497 DxO.jpg|[[Stëdniô]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùniô]] * [[Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] gnvjlogj3iba865rxnk30hg5seun342 0 1426 218032 217441 2026-10-12T13:33:30Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô” 218032 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat – Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945–59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã {{skr.|m.jin.}} [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Niderlandë]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ({{jãz.|en}} ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Niderlandë]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. [[Òbrôzk:Brexit Demonstrator (42485877015).jpg|mały|Demónstracjô procëm wëstãpieniu Wiôldżi Britanie z Ùnie (Brexitowi) w 2019 rokù]] 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. W rujanie 2004 rokù 25 nôleżnikòwëch krajów EÙ pòdpisëje Ùgòdã ùsôdzającą Kònstitucjã dlô Eùropë, równak òbëwatele [[Francjô|Francësczi]] i [[Niderlandë|Niderlandów]] jã òdrzëcają; miast kònstitucje, Ùniô przëjimô [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńską Ùgòdã]], jakô zmieniwô ùszłé ùgòdë w célu zwikszeniô demòkracje bënë EÙ. Ùgòda wëszła w żëcé 1 gòdnika 2009 rokù<ref name=":5" />. Eùropejskô Ùniô pòwikszô sã jesz 2 razë: 1 stëcznika 2007 rokù dołãczô [[Bùłgariô|Bùłgarskô]] i [[Rumùńskô]]<ref name=":5" />, a 1 lëpińca 2013 rokù [[Chòrwackô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2010-19_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2010-19], european-union.europa.eu.</ref>. 23 czerwińca 2016 rokù Britijczicë welëją za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8" />. [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgô Britaniô]] òpùszczô wspólnotã 1 gromicznika 2020 rokù<ref name=":9" /> – je to pierszi krôj w historie, chterën z zrzeszë wëszedł. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz<ref>[https://ec.europa.eu/stories/eu-institutional-appointments/ How leaders of the EU institutions are elected and appointed], ec.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/council-eu/presidency-council-eu/ Prezydencja w Radzie UE], consilium.europa.eu.</ref>. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje [[Cyper]], chterën przëjął tã rolã òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>[https://cyprus-presidency.consilium.europa.eu/en/presidency/presidency-of-the-council-of-the-eu/ Presidency of the Council of the EU], cyprus-presidency.consilium.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. Robòtą kòmisje czerëje przédnik EK. <gallery> Òbrôzk:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|'''Roberta Metsola''', przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu Òbrôzk:António Costa- 2017 - Web Summit - 24778904437 (cropped).jpg|'''António Costa''', przédnik Eùropejsczi Radzëznë Òbrôzk:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|'''Ursula von der Leyen''', przédniczka Eùropejsczi Kòmisje </gallery> == Geògrafiô == === Nôleżniczé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżniczé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Niderlandë]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wespólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Duńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wespólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref name=":9">Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8">[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził {{skr.|m.jin.}} [[Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://web.archive.org/web/20260425230127/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ({{jãz.|la}} ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ({{jãz.|bg}} ''Единство в многообразието''; {{jãz.|en}} ''United in diversity''; {{jãz.|pl}} ''Zjednoczeni w różnorodności''; {{jãz.|cs}} ''Jednotná v rozmanitosti''; {{jãz.|gr}} ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùnie]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] 7j0c8862d6lqijncbj1vsya6eji40ou 0 1433 218145 217442 2026-10-12T22:33:40Z Iketsi 3254 „Estóńskô”→„Estoniô” 218145 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Gdiniô |rodzôcz=Gdinie |adjektiw_mask=gdińsczi |adjektiw_fem=gdińskô |céch=POL_Gdynia_COA.svg |fana=POL_Gdynia_flag.svg |karta=Pomorskie Gdynia.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz= |grodzki=tak |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Aleksandra Kosiorek |adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54 |kod_poczt_um=81-382 |tel_um=(+48) 58 66 88 000 |fax_um=(+48) 58 62 09 798 |mail_um=umgdynia@gdynia.pl |wiéchrzëzna=135 |stopniN=54 |minutN=30 |stopniE=18 |minutE=32 |wysokość= |rok=2007 |lëdztwò=248 767 |gęstość=1844 |aglomeracja=1 030 000 |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-000 do 81-919 |registracëjné tôfle=GA |TERYT=2262011 |SIMC= |www=http://www.gdynia.pl |commons=Gdynia }} '''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; {{jãz.|pl}} ''Gdynia'', {{jãz.|de}} ''Gdingen'', 1939–1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa. [[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|Swiãtojańskô]] [[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|[[Fòntana]], Kòscuszkòwsczi plac]] [[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia – 2014]] [[Òbrôzk:00 sea towers (April 2018).jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]] == Miona gardu w zdrojach == w zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1881; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz) == Deklinacjô == {| class="wikitable" |+ ! !{{jãz.|csb}}<ref>{{sloworz.org|8626|9829}}</ref> !{{jãz.|pl}} |- |[[Nazéwôcz]] |Gdiniô |Gdynia |- |[[Rodzôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Dôwôcz]] |Gdini / Gdinie |Gdyni |- |[[Winowôcz]] |Gdiniã |Gdynię |- |[[Nôrzãdzôcz|Narzãdzôcz]] |Gdinią |Gdynią |- |[[Môlnik]] |Gdini / Gdiniô |Gdyni |- |[[Wòłôcz|Wòłiwôcz]] |Gdinio / Gdiniô |Gdynio |} == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°32' N, dôłgòta – 18°32' E. Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 248 767 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 135 km² * Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł * Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł == Historiô == * [[X stolaté]] – rëbackô [[wnôżëna]] * [[1253]] – Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam'' * [[1637]] – Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi * [[10 gromicznika]] [[1926]] r. – Nadanié gardnëch prawów * [[séwnik]] [[1939]] – wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] – ''Gotenhafen'') * w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie * [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. – Wëzwòlenié gardu * [[11 czerwińca]] [[1987]] – [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”). == Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã == [[Òbrôzk:Antoni Abraham - pomnik.jpg|mały|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]] [[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]] [[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]] * [[Antón Ôbram]] ([[1869]]–[[1923]]) * Baduszkowa Danuta * Borchardt Karol Olgierd * Brzeski Maciej * Cegielska Franciszka * Dąbek Stanisław * Demel Kazimierz * Gall Iwo * Jastak Hilary * Jurkiewicz Kazimierz * Krauze Augustyn * Kwiatkowski Eugeniusz * Maciejewicz Konstanty * Mężnicki Witold * [[Marión Mòkwa]] * [[Jan Mòrdawsczi]] * Orlicz-Dreszer Gustaw * [[Justyna Plutowska]] * Polkowski Bolesław * Prohaska Włodzimierz * Radtke Jan * Remiszewska Teresa * Romanowski Bolesław * Rummel Julian * Sieradzki Juliusz * Sokół Franciszek * Stankiewicz Mamert * Suchanek Antoni * Śmidowicz Jan * Teliga Leonid * Unrug Józef * Wenda Tadeusz * Zaruski Mariusz * Zegarski Teofil * Żeromski Stefan == Stôrodôwnotë == * [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] ** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô ** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2 ** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5 ** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22 ** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30 ** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. ** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 ** Dworzec Morski, dar. Polska 1 * [[Kamiannô Góra]] ** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1 ** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 * [[Chiloniô]] ** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a * [[Òrłowò]] ** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 ** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 ** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1 ** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6 ** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack ** Dôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack ** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki * [[Òksëwié]] ** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła * [[Grabówk]] ** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej * [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]] ** Willa, dar. Tetmajera 1 * [[Wiôldżi Kack]] ** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca == Partnersczé gardë == Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html] {| class="wikitable sortable" ! Gard ! class="unsortable"| Państwò ! Datum |- | style="text-align:left"| [[Aalborg|Ôlbórg]] | style="text-align:left"| [[Dëńskô]] | style="text-align:center"| 4.8.1987 r. |- | style="text-align:left"| [[Baranowicze]] | style="text-align:left"| [[Biôłorëskô]] | style="text-align:center"| 6.2.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Brooklyn]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Stanë Americzi]] | style="text-align:center"| 14.2.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Haikoù]] | style="text-align:left"| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] | style="text-align:center"| 24.4.2006 r. |- | style="text-align:left"| [[Króléwc]] | style="text-align:left"| [[Ruskô]] | style="text-align:center"| 27.10.1994 r. |- | style="text-align:left"| [[Karlskróna]] | style="text-align:left"| [[Szwedzkô]] | style="text-align:center"| 29.3.1990 r. |- | style="text-align:left"| [[Kilóna]] | style="text-align:left"| [[Miemieckô]] | style="text-align:center"| 25.6.1985 r. |- | style="text-align:left"| [[Kłajpéda]] | style="text-align:left"| [[Lëtewskô]] | style="text-align:center"| 12.1.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Kòtka]] | style="text-align:left"| [[Fińskô]] | style="text-align:center"| 9.3.1988 r. |- | style="text-align:left"| [[Kristiansand]] | style="text-align:left"| [[Norweskô]] | style="text-align:center"| 21.9.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Kùnda]] | style="text-align:left"| [[Estoniô]] | style="text-align:center"| 24.2.2001 r. |- | style="text-align:left"| [[Lëpawô]] | style="text-align:left"| [[Łotewskô]] | style="text-align:center"| 12.10.1999 r. |- | style="text-align:left"| [[Plymouth]] | style="text-align:left"| [[Wiôlgô Britaniô]] | style="text-align:center"| 11.9.1976 r. |- | style="text-align:left"| [[Seattle]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Stanë Americzi]] | style="text-align:center"| 23.4.1994 r. |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Trzëgard]] * [[Gduńsk]] * [[Sopòt]] * [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]] |col2= === Dzéle Gdini === {{#categorytree:Dzéle Gdini|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} * [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze] * [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232 Dzik w wielkim mieście] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë] * [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] n4ay0j4uaph6kmhtvpx6uq0vveudg2x 0 1471 218039 214251 2026-10-12T14:55:00Z Iketsi 3254 - → – 218039 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Россия (Rossija) |miono = Ruskô |miono-genitiw = Rusczi |fana = Flag of Russia.svg |herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg |jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] |stolëca = [[Mòskwa]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 17.075.200 |lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = rusczi rubel |kòd dëtka = RUB |czasowô cona = +3 do +12 |swiãto = 9 maja, 12 czerwińca |himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> |kòd = RU |Internet = .ru .рф (.cu) |telefón = +7 |Prezydeńt=[[Władimir Pùtin]] |Premiéra=Michaił Miszustin |aùtowi kòd=RUS |data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991 |kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi }} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" /> abò '''Ruskô Federacjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]] ([[Syberiô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak – Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azjô|Azji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngòliô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === {{Kòlumnë|em=20|1= * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ùfa]] * [[Ùljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ùłan Ùde]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] }} == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Pùtin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent [[Władimir Pùtin]] (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 5vn0s5e55g7j237jifqqjovz8lxyseg 14 1493 218114 216517 2026-10-12T17:04:55Z Iketsi 3254 {{Commons}} 218114 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ggug48z987f9gb067iy0boq4a984d5d 14 2636 218053 185236 2026-10-12T15:06:44Z Iketsi 3254 {{Commons}} 218053 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Spòlëzna]] 16yr8o4hrjveoile269c9klqifssh5v 0 2644 218118 198713 2026-10-12T17:20:30Z Iketsi 3254 - → – ; historëji→historii 218118 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dampfturbine Montage01.jpg|mały|]] '''Technika''' ({{jãz.|gr}} τεχνη [techne] – „kùńszt, trim, mésternosc”) je prakticznym zastosowanim [[Nôtërné ùczbë|nôtërnëch ùczbów]] dlô produkcëji z nieòżëwiony [[Materëjô|materëji]] wôrów przëdatnëch [[Człowiek|człowiekòwi]]. [[Òbrôzk:Steam_locomotive_work.gif|mały|491px|center|Ropny mòtor stosowóny m.jn. w lokòmòtiwach béł przełomòwim wënalôzkã w historii techniczi]] == Òbaczë téż == * [[Fizyka]] * [[Maszina do szëcô]] * [[Kółkò (fërkòt)]] * [[Wafelnica]] * [[Pétrochòwô lampa]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika| ]] qjsfjtxk6rhw6kxe1qoe4q4dqmtjzs5 14 3098 218051 213155 2026-10-12T15:05:57Z Iketsi 3254 {{Commons}} 218051 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Azjô]] jx1u0l0fb5xwplf8reghm4iwqo75ng3 218052 218051 2026-10-12T15:06:17Z Iketsi 3254 kat. 218052 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Azjô|Państwa]] [[Kategòrëjô:Państwa]] 67fm80uzd8cz79ymrimeq1gqvpduiga 0 3163 218075 213421 2026-10-12T15:37:23Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218075 wikitext text/x-wiki #TAM [[Skinheads Against Racial Prejudice]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów]] 174lp7yeqjlmnv3i9lrwn6pvqgj0uk7 218079 218075 2026-10-12T15:37:55Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]] (CatAlot) 218079 wikitext text/x-wiki #TAM [[Skinheads Against Racial Prejudice]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]] 8hu3xt3iko0jdvzi9jbeh2xxbd565x6 218083 218079 2026-10-12T15:43:15Z Iketsi 3254 ±[[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]]→[[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/en]] 218083 wikitext text/x-wiki #TAM [[Skinheads Against Racial Prejudice]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/en]] a4kruvw0b73r8g00ej1ukqxthl4q78w 0 3173 218033 217446 2026-10-12T13:33:33Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô” 218033 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blason ville fr Saint-Die-des-Vosges (88).svg|120px|left]] [[Òbrôzk:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|mały|Katédra]] '''Saint-Dié-des-Vosges''' je gardã ë gminą we [[Francjô|Francëji]]. W [[1999]] rokù miôł 22 569 mieszkańców. == Geògrafne pòdôwczi == [[Òbrôzk:Saint-Dié-des-Vosges-Location.png|right|100px]] * Wiéchrzëzna : 46,15 km2 * Pòłożenié : 48° 17'N ; 06° 57'E == Historëjô == [[1507]] : ''Cosmographiae Introductio'' ([[Martin Waldseemüller]]) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == * Katédra * Klôsztor * Kòscół Saint-Martin * Kapela Saint-Roch * Mùzeùm Pierre-Noël == Infòrmatika == * Institut universitaire de technologie (IUT) == Znóny lëdze z Saint-Dié-des-Vosges == [[Òbrôzk:JacquesAugustinSelfportrait1796.jpg|mały|90px|Jacques Augustin (1796)]] * [[Vautrin Lud]] (1448-1527) * [[Jacques Augustin]] (1759-1832) * [[Jules Ferry]] (1832-1893), pòlitikôrz * [[Ferdinand Brunot]] (1860-1938) * [[Fernand Baldensperger]] (1871-1958) * [[Ivan Goll]] (1891-1950), pisôrz, pòeta * [[Jacques Brenner]] (1922-2001) == Partnersczé gardë == * [[Arlon]] ([[Belgijskô]]) * [[Cattolica]] ([[Italskô]]) * [[Crikvenica]] ([[Chòrwackô]]) * [[Friedrichshafen]] ([[Miemieckô]]) * [[Lowell]] ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) * [[Meckhe]] ([[Senegal]]) * [[Lorraine (Québec)|Ville de Lorraine]] ([[Kanada]]) * [[Zakopane]] ([[Pòlskô]]) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20041126114414/http://www.ville-saintdie.fr/ Òficjalnô starna gardu] * [http://www.iutsd.uhp-nancy.fr Institut universitaire de technologie] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] nys2iod38f9rjwpq22vgwossrl0hm58 0 3174 218041 217697 2026-10-12T14:55:58Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô”; „Andorra”→„Andora” 218041 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = République française |miono = Francëskô Repùblika |miono-genitiw = Francësczi |fana = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |herb = Armoiries_république_française.svg |na karce = EU-France (without inset).svg |mòtto = Liberté, Égalité, Fraternité<br>(Wòlnosc, Równosc, Braterstwò) |himn = La Marseillaise<br>(Marsëliankô) [[Òbrôzk:La Marseillaise.ogg|La Marseillaise]]</center> |jãzëk = [[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca = [[Pariz]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 547.026 |lëdztwò = 66,746,401<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/france-population/ France Population (LIVE)], worldometers.info.</ref> |rok = 2026 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR, € |czasowô cona = +0 |swiãto = [[14 lëpińca]] |kòd = FR, FRA |Internet = .fr |telefón = +345 |Prezydeńt=Emmanuel Macron |Premiéra=Sébastien Lecornu |aùtowi kòd=F |kònstitucjô=Kònstitucjô Francësczi }} '''Francjô, Francëskô Repùblika''' ({{jãz.|fr}} ''France'', ''République française'') – państwò w zôpadny i pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z [[Belgijskô|Belgią]], [[Luksembùrg|Luksembùrgã]], [[Niemieckô|Niemiecką]], [[Szwajcariô|Szwajcarią]], [[Italskô|Italską]], [[Mònakò]], [[Andora|Andorą]] i [[Szpańskô|Szpańską]]. Zamòrsczé teritoria grańczą z [[Brazyliô|Brazylią]], [[Surinam|Surinamã]] i [[Niderlandë|Néderlandzką]]. Kraj je sparłãczony z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]] Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche. Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do [[Deklaracjô Praw Człowieka i Òbëwatela|Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela]] z 1789 rokù<ref>[https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/Francja_pol_010711.pdf Konstytucja Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r.], biblioteka.sejm.gov.pl.</ref>. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i Òrganizacje Zjednónëch Narodów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:600x600 GMT France topo-R1.jpg|Topografiô Francji Òbrôzk:Carte de densité de population en France (2023).png|Gãstosc zalëdzeniô we Francji Òbrôzk:Cycling routes France 2019.png|Kòłowe turë we Francji Òbrôzk:Koppen-Geiger Map FRA present.svg|Klimat Francji w skalë Köppena </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Francjô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] fr2cps0blb6g72gpva8u7tc98m8love 0 3183 218042 213498 2026-10-12T14:56:02Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô”; „Andorra”→„Andora” 218042 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Reino de España | miono = Królestwò Szpańsczi | miono-genitiw = Szpańsczi | fana = Flag of Spain.svg| herb = Coat of Arms of Spain.svg | na karce = LocationSpain.png| mòtto = Plus Ultra<br>(Wcąg dali) | jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]], [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]], [[Baskijsczi jãzëk|baskijsczi]], [[Oksitańsczi jãzëk|oksitańsczi]], [[Galicejsczi jãzëk|galicejsczi]], [[Aragońsczi jãzëk|aragońsczi]] | stolëca = Madrit | fòrma państwa = kònstitucyjna mònarchia | wiéchrzëzna = 505.990 | procent-wòdë = 0,6 | lëdztwò = 46.300.000 | rok = 2017 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 12 paźdzerzdnika | himn = La Marcha Real<br>(Królewsczi Marsz) <center>[[Òbrôzk:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]</center> | kòd = ES, ESP | Internet = .es | telefón = +34 |Mònarcha=Filip VI|Premiéra=Pedro Sánchez|aùtowi kòd=E }} '''Szpańskô''' ({{jãz.|es}} ''España'') – państwò w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Aùtonomicznëmi dzélami Szpańsczi są [[Aragoniô]], [[Galicia|Galicëjô]], [[Katalońskô]], [[Kraj Basków]] i [[Kanarijné Òstrowë]]. Stolëcą Szpańsczi je [[Madrit]]. Szpańskô je kònstitucyjną mònarchią, ë królã je Filip VI z dinastii Bùrbònów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Spain topo.jpg|Topografiô Szpańsczi Òbrôzk:Spain Köppen.svg|Klimat Szpańsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Population per km2 by municipality in Spain (2018).svg|Pòpulacjô Szpańsczi na kwadratowi kilométer wedle szpańsczich gardów Òbrôzk:Distribución de la población extranjera en España (2005).png|Zagrańczne lëdztwò w Szpańsczi Òbrôzk:Spain languages-en.svg|Jãzëkòwô kôrta Szpańsczi </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sagrada Família. Façana del Naixement (cropped).jpg|Kòscół Sagrada Família w Barcelonie Òbrôzk:01 Paella Valenciana original.jpg|Paella, jedno z tradicjowëch daniów Òbrôzk:Pablo picasso 1 (cuadrado).jpg|[[Pablo Picasso]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Pòrtugalskô]] * [[Andora]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.spain.info/ Official tourism portal for Spain] * [http://eltiempo.growiktionary.org Weather forecast for Spain] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szpańskô| ]] qweki74lv82n41r1sg539op8m5kgce3 0 3606 218119 207507 2026-10-12T17:22:42Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218119 wikitext text/x-wiki {{Pôłniowô Kòreja administracëjô infobox |miono = Specjalny gard Seul |pòprawionô_transkripcëjô = Seoul Teukbyeolsi |transkripcëjô_MCR = Sŏul T'ŭkpyŏlshi |hangeul = 서울 특별시 |hanja = 서울 特別市 <small>(nie mô zapisënkù hanja dlô słowa "Seul" (서울))</small> |krótczé_miono = Seul (Sŏul; Seoul; 서울) |lëdztwò_rok = 2003 |lëdztwò = 10 276 968 |wiéchrzëzna = 614 |administracëjô = Stolica [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]] |ùrzãdny_pòdzélk = 25 dzélów ("Gu") |òbéńda = Sudogwon |dialekt = seulsczi |pòłożenié = (37°33' N 126°59 E) |karta = The administration map of Seoul Special City.jpg }} '''Seul''' ({{jãz.|ko}} 서울, Seoul, Sŏul; [[Media:Ko-Seoul.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) to òd wicy jakno 600 lat stolëca [[Kòreja|Kòreji]]. Òd kùńca [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]], pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seul òstôł stolëcã [[Repùblika Kòreji|Repùbliczi Kòreji]], a [[P'yŏngyang]] – [[Nordowi Kòreji]]. Òbczas [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]] òb krótczi czas Seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu. Seul je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu [[Kòrejańsczi Półòstrów|Kòrejańsczégò Półòstrowa]]. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seul je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekònomicznym centróm Pôłniowi Kòreji. Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów. Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekònomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za [[Zemna wòjna|zemną wòjną]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pôłniowô Kòreja]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Azji]] oiyzyym5iz9mjl3x6w50zk0q7v2q7ld 0 3733 218029 217115 2026-10-12T13:09:17Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô” 218029 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} <TABLE WIDTH="175" align=right bgcolor="#FDE456"> <caption>Lëpińc</caption> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëpińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëpińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëpińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëpińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëpińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëpińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëpińca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëpińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëpińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëpińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëpińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëpińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëpińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëpińca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëpińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëpińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëpińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëpińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëpińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëpińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëpińca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëpińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëpińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëpińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëpińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëpińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëpińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëpińca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëpińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëpińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 lëpińca|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == 14 Lëpińca == === Swiãta ë ùroczëznë === [[Òbrôzk:Prise_de_la_Bastille.jpg|mały|Dobëcé kluzë Bastilii w Parizu]] * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Andżelika, Bògdón, Bònaweńtura, Damión, Dawid, Dobrogòst, Donôld, Herkùles, Jiga, Jizabela, Jakùb, Kamil, Wincãt * [[Francjô]]: Dzéń Bastilii === Wëdarzenia === * [[1789]] – Dobëcé i zniszczenié kluzë Bastilii przez lëdztwò [[Pariz]]a dało zôczątk [[Francëskô rewòlucëjô|Francësczi Rewòlucji]]. * [[1795]] – Piesniô „Marsylianka” òstała himnã Francji. === Ùrodzëlë sã === * [[1858]] – [[Emmeline Pankhurst]], anielskô sufrażistka, pòlitikôrka (ùm. 1928) * [[1862]] – [[Gùstôw Klimt]], aùstriacczi malôrz, céchùnkôrz (ùm. 1918) * [[1904]] – [[Izaak Baszewis Singer]], pòlsczi runita żëdowsczi, noblësta, pisôł w jãzëkù jidisz (ùm. 1991) * [[1918]] – [[Ingmar Bergman]], szwedzczi filmòwi reżiséra (ùm. 2007) === Ùmarlë === * [[1907]] – [[William Henry Perkin]], angelsczi chemik, ùsôdzca „mòweinë”, pierszi synteticzny farbinë (ùr. 1838) * [[1939]] – [[Alfons Mùcha]], stolëmny czesczi malôrz, céchùnkôrz, panslawisticzni dzejôrz (ùr. 1860) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} gm3j0e655cavb7e5s2ljrl43ubwirhy 0 4339 218146 212926 2026-10-13T00:05:34Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 218146 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox}} '''Babsk''' – wies w [[rawsczi kréż|rawsczim krézu]], [[Łódzczé wòjewództwò|Łódzczim wòjewództwie]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Babsk, dwór.jpg| Òbrôzk:BabskZalew12VIII98.jpg| Òbrôzk::Babsk potok1234123.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20061006024023/http://www.ziemialodzka.pl/05_babsk.htm Starna wsy] * [https://web.archive.org/web/20110807061701/http://mapa.szukacz.pl/?n=51.839444&e=20.351111&z=3&t=Babsk_%28wojew%C3%B3dztwo_%C5%82%C3%B3dzkie%29&m=Babsk_%28wojew%C3%B3dztwo_%C5%82%C3%B3dzkie%29 Mapa] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò]] 1q3mod982rt6km0bbyb8jqws5vo616s 0 4344 218164 217384 2026-10-13T11:19:09Z DawnyTest 14843 dopisënk 218164 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika e Shqipërisë |miono = Repùblika Albańsczi |miono-genitiw = Albańsczi |fana = Flag of Albania.svg |herb = Coat of arms of Albania.svg |na karce = Albanie_carte.png |mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã) |jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], aromańsczi, grecczi |stolëca = Tirana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 28.748 |lëdztwò = 2.876.591 |rok = 2017 |dëtk = Albańsczi lek |kòd dëtka = ALL |czasowô cona = +1 |swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika – Swiãto Fanë]] |himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) <center>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</center> |kòd = AL, ALB |Internet = .al |telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj |Premiéra=Edi Rama |aùtowi kòd=AL }} '''Albaniô''' abò '''Albańskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/piersz-albansk-cyberministerka-n2025986</ref> ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – je môłim państwã w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza. Stolëca i nôwikszi gard to [[Tirana]]. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Òbczas II swiatowy wòjnë Albańskô bëłô pòd Italską (1939-1943) òkùpacją (1943-1944). Po wòjné w kraju wëszeznã òbjãłô kòmunisticzno partiô, chtërô rządzëłô do 1991<ref name=":1">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/albania/33653.htm Albania (10/03)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-10-13] ({{Jãz.|en}}).</ref>. W 2026 Albańskô miałô 2,751,025 mieszkańców<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/ ''Albania Population (2026)''] [online], Worldometer [dost. 2026-10-13] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią je sunnicczi [[islam]], wëznaje go 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimszkô katolëcëzna]], dze wëznawcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą Albańsczi Prawòsławny Kòscół (7%), zôkón Bektaszitów (2%), ë jinsze (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna: 28,748 km². Krôj lëżi w pôłniowo-zôpodnym regionié Bałkańsczégò Półòstrowu, teren je w wikszosci górzësti, le je téz plasczi wzłuż brzégù z Adriaticczim Mòrzã<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|Albańsczé chłopë w tradicjowech òbleczënkach Òbrôzk:Bunker in Albanian Alps.jpg|Bónker w Albańsczich Alpach Òbrôzk:Gjipe beach, Albania.JPG|Pieglëszcze Gjipe Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|Albańsczi chléb kùkùridzany Òbrôzk:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|Gard Kruja Òbrôzk:HODŽA druhá míza.jpg|Enver Hoxha, albańsczi kòmunisticzny pòlitikorz </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] b2pp1uklkph3fv79sq72xi13ags3r16 218165 218164 2026-10-13T11:23:33Z DawnyTest 14843 218165 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika e Shqipërisë |miono = Repùblika Albańsczi |miono-genitiw = Albańsczi |fana = Flag of Albania.svg |herb = Coat of arms of Albania.svg |na karce = Albanie_carte.png |mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã) |jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], aromańsczi, grecczi |stolëca = Tirana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 28.748 |lëdztwò = 2.876.591 |rok = 2017 |dëtk = Albańsczi lek |kòd dëtka = ALL |czasowô cona = +1 |swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika – Swiãto Fanë]] |himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) <center>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</center> |kòd = AL, ALB |Internet = .al |telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj |Premiéra=Edi Rama |aùtowi kòd=AL }} '''Albaniô''' abò '''Albańskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/piersz-albansk-cyberministerka-n2025986</ref> ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – je môłim państwã w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza. Stolëca i nôwikszi gard to [[Tirana]]. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Òbczas II swiatowy wòjnë Albańskô bëłô pòd [[Italskô|Italską]] (1939-1943), a pòtémù [[III Rzesza|Niemiecką]] òkùpacją (1943-1944). Po wòjné w kraju wëszeznã òbjãłô kòmunisticzno partiô, chtërô rządzëłô do 1991<ref name=":1">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/albania/33653.htm Albania (10/03)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-10-13] ({{Jãz.|en}}).</ref>. W 2026 Albańskô miałô 2,751,025 mieszkańców<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/ ''Albania Population (2026)''] [online], Worldometer [dost. 2026-10-13] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią je sunnicczi [[islam]], wëznaje go 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimszkô katolëcëzna]], dze wëznawcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą Albańsczi Prawòsławny Kòscół (7%), zôkón Bektaszitów (2%), ë jinsze (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna: 28,748 km². Krôj lëżi w pôłniowo-zôpodnym regionié Bałkańsczégò Półòstrowu, teren je w wikszosci górzësti, le je téz plasczi wzłuż brzégù z Adriaticczim Mòrzã<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|Albańsczé chłopë w tradicjowech òbleczënkach Òbrôzk:Bunker in Albanian Alps.jpg|Bónker w Albańsczich Alpach Òbrôzk:Gjipe beach, Albania.JPG|Pieglëszcze Gjipe Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|Albańsczi chléb kùkùridzany Òbrôzk:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|Gard Kruja Òbrôzk:HODŽA druhá míza.jpg|Enver Hoxha, albańsczi kòmunisticzny pòlitikorz </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] jl9q8bui1kysdvpil4x8x72t0p9xi4s 0 4480 218043 209217 2026-10-12T14:56:06Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô”; „Andorra”→„Andora” 218043 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Serenissima Repubblica di San Marino | miono = Repùblika San Marino | miono-genitiw = Sanmarińsczi| fana = Flag_of_San Marino.svg| herb = Coat of arms of San Marino.svg | na karce = Europe location SMO.png| mòtto = Libertas<br>(Wòlnota)| jãzëk = [[italsczi jãzëk|italsczi]]| stolëca = San Marino (gard) | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 61,6| procent-wòdë = 0 | lëdztwò = 33,572 | rok = 2025 | dëtk = [[Eùro]]| kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | himn = Inno Nazionale<br>(Nôrodny himn) <center>[[Òbrôzk:Inno Nazionale della Repubblica.ogg]]</center>| kòd = RSM | Internet = .sm | telefón = +378 |Prezydeńt=Alice Mina, Vladimiro Selva|data ùsôdzenia=301|aùtowi kòd=RSM}} '''San Marino''' je baro môłim gardã-państwã w pôłniowi Eùropie. * stoleczny gard: [[San Marino (gard)]] * lëdztwò: 33,572 mieszkańców (2025) * wiéchrzëzna: 61,6 km² == Òbaczë téż == * [[Andora]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 2s6ogvzkbahthp7boonlp0hm8v9f3an 218045 218043 2026-10-12T14:56:43Z Iketsi 3254 | 218045 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Serenissima Repubblica di San Marino |miono = Repùblika San Marino |miono-genitiw = Sanmarińsczi |fana = Flag_of_San Marino.svg |herb = Coat of arms of San Marino.svg |na karce = Europe location SMO.png |mòtto = Libertas<br>(Wòlnota) |jãzëk = [[italsczi jãzëk|italsczi]] |stolëca = San Marino (gard) |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 61,6 |procent-wòdë = 0 |lëdztwò = 33,572 |rok = 2025 |dëtk = [[Eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |himn = Inno Nazionale<br>(Nôrodny himn) <center>[[Òbrôzk:Inno Nazionale della Repubblica.ogg]]</center> |kòd = RSM |Internet = .sm |telefón = +378 |Prezydeńt=Alice Mina, Vladimiro Selva |data ùsôdzenia=301 |aùtowi kòd=RSM }} '''San Marino''' je baro môłim gardã-państwã w pôłniowi Eùropie. * stoleczny gard: [[San Marino (gard)]] * lëdztwò: 33,572 mieszkańców (2025) * wiéchrzëzna: 61,6 km² == Òbaczë téż == * [[Andora]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 7ggn1e8443j50scxwgmq77g02km0pmh 14 4590 218151 204732 2026-10-13T04:52:18Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218151 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 4820 218161 205308 2026-10-13T10:43:48Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218161 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 5016 218152 205310 2026-10-13T04:55:26Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218152 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 5017 218153 162438 2026-10-13T04:55:26Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218153 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 5157 218047 201683 2026-10-12T15:02:49Z Iketsi 3254 kat. 218047 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Amerika| Nordowô Amerika]] rve54n3wjn5bpr18vwwqbs6nt76wtht 0 5273 218130 206011 2026-10-12T17:48:52Z Iketsi 3254 - → – ; {{Kòntrola}}; – to je → – 218130 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Żarnówc |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=pùcczi |gmina=Krokòwò |szôłtëstwò=Żarnówc |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=47 |sekùndëN=14 |gradëE=18 |minutëE=05 |sekùndëE=15 |wiżô= |rok=2005 |lëdztwò=761 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=84-112 |reg_tôfla=GPU |SIMC= |szôłtës=Stanisław Potrykus |www= |òdjimk=Kościół Zwiastowania Pana w Żarnowcu.jpg |galerëjô_commons=Category:Żarnowiec }} '''Żarnówc''' – starô kaszëbskô wies w [[Gmina Krokòwò|gminie Krokòwò]]<ref>Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 90</ref>. Żarnówc je nôbarżi znóny z klôsztoru<ref> Òprôc. na pòdst.: R. ôstrowskô, I. Trojanowskô ''Bedeker kaszubski'' 1974</ref>, gdze – tak, jak w [[Żukòwò|Żukòwie]] – klôsztornicë prowadzëłë szkòłã dlô szlachecczich córków i bëłë znóné ze snôżégò [[Kaszëbsczi wësziwk|wësziwkù]], jaczi do dzys mòżna òbzerac na stôrodôwnëch mensach w żarnowiecczim kòscele. W 1590 r. klôsztôr przeszedł w rãce benediktinków i służił jima jaż do prësczi kasatë. Dzysô mieszkô w klôsztorze karno sostrów benediktinków z [[Wilna|Wilnë]], do chtërnëch doszłë pòlsczi i [[Kaszëbi|kaszëbsczé]] dzéwczãta. Sostrë òpiekùją sã stôrim gòtëcczim kòscołã, w jaczim je wiele snôżëch stôrodôwnotów. Nad jezorã w Żarnówcu je [[Zómkòwô Góra]] pò dôwnym grodzëszczu, skądka òbzerac mòże snôżé òkòlé. Krótkò Żarnówca, we wsë [[Sławòszëno]]. ùrodzył sã [[Florian Ceynowa]]. W 1915 rokù w Żarnówcu ùrodzył sã [[Agùstin Dominik]]. W òkòlim Żarnówca je eksploatowónô zleżëna zemnégò gazu. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Żarnowiec - cross 01.jpg| Òbrôzk:Żarnowiec - Shrine 01.jpg|Kaplëczka </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/743 Żarnówiec w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] nf6al1thxf09psfz875xs24g16azwi9 10 5630 218155 74964 2026-10-13T06:45:00Z EmausBot 2697 Bòt: Pòprôwiô dëbeltné przeczerowania do [[Szablóna:Do rëmniãcô]] 218155 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szablóna:Do rëmniãcô]] fupr4usmmvqx15tr2rtzwqijrxvmubs 0 5959 218147 215464 2026-10-13T01:35:45Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 218147 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Falsemorel.jpg|mały|Babié ùszëszcza]] '''Babié ùszëszcza''' abò '''babié ùszë''' (''Gyromitra esculenta'') – są grzëbama. Òne są dzysô ùznôwóné za [[pòtrusë]]. Babié ùszë roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbë]] |col2= === Grzëbë === {{#categorytree:Grzëbë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. 10 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090527005821/http://www.grzybland.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1349&Itemid=1 ''Gyromitra esculenta''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grzëbë]] rd6rowflob6utzvire2i1t2yptccq8b 14 6218 218049 201684 2026-10-12T15:03:29Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Kòntinentë|Kòntinentë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerika|Amerika]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218049 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Amerika]] bmylk5rhjjiug3lyre7o636xqnbuojk 0 6612 218148 212937 2026-10-13T01:49:53Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 218148 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mangalarga Marchador Conformação.jpg|mały|Domôcy kóń]] '''Domôcy kóń''' (''Equus ferus caballus'')<ref>Grubb, P. (2005). [https://web.archive.org/web/20250917113601/http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14100016 "Order Perissodactyla"]. In Wilson, D.E.; Reeder, D.M (eds.). [http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA630%E2%80%93631 Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference] (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 630–631. [[:en:Special:BookSources/978-0-8018-8221-0|ISBN 978-0-8018-8221-0]]. OCLC 62265494.</ref> – ùdomòwióny, niepôrokòpëtny susk z rodzëznë [[Kòniowati|kòniowatëch]] (''Equidae''). == Dłëgòsc żëcô i jégò etapë == W zależnoscy od rasë, òpieczi i strzôdwisza, szacowóny czas żëcô teroczasnégò kònia to midzë 25 a 30 latami<ref>Ensminger, M. E. (1990). Horses and Horsemanship: Animal Agricultural Series (Sixth ed.). Danville, IN: Interstate Publishers. [[:en:Special:BookSources/0-8134-2883-1|ISBN 0-8134-2883-1]]. OCLC 21977751</ref>. == Pòchòdzenié kònia == Kóń wëewòluòwôł przez pònad 45 – 55 milionów lat z môłégò wielopaczastégò suska w wiôldżégò zwierza jaczégò znómë dzysô. Miészańcem tegò kònia mòże bëc [[muła]]. Kùczer rozmieje sã òbchôdac z kòniama. Czasã kònie np. zaprzãgłé do wòza mògą sã równak spłoszëc, a tedë je niebezpiek. == Przësłowié == * ''Kóń mô wikszi łep, niech sã jiscy.'' == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Muybridge race horse animated.gif| Òbrôzk:Muybridge horse pacing animated.gif| Òbrôzk:Trot animated.gif| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] e9gaz8ntfxur8cg7bm2gd0a14au2j8z 0 6804 218077 217904 2026-10-12T15:37:23Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218077 wikitext text/x-wiki #TAM [[Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów]] sd1fv5hxyffe6pu86nvrunkdtovwq96 218080 218077 2026-10-12T15:37:55Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]] (CatAlot) 218080 wikitext text/x-wiki #TAM [[Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]] ndq2xnmj9c24ga1g3i9il75871a75fy 218084 218080 2026-10-12T15:43:15Z Iketsi 3254 ±[[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]]→[[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/en]] 218084 wikitext text/x-wiki #TAM [[Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/en]] 2pbkbaxom73kmskilr9mqi3w6hvo0c3 10 6809 218035 181106 2026-10-12T13:58:13Z Iketsi 3254 [[:en:Navbox]] 218035 wikitext text/x-wiki <!-- Please do not edit without discussion first as this is a VERY complex template. -->{{#switch:{{{border|{{{1|}}}}}}|subgroup|child=</div>|none=|#default=<table class="navbox {{{bodyclass|}}}" cellspacing="0" <!-- -->style="{{{bodystyle|}}};{{{style|}}}"><tr><td style="padding:2px;">}}<!-- --><table cellspacing="0" class="nowraplinks {{#if:{{{title|}}}|{{#switch:{{{state|}}}|plain|off=|<!-- -->#default=collapsible {{#if:{{{state|}}}|{{{state}}}|autocollapse}}}}}} {{#switch:{{{border|{{{1|}}}}}}|<!-- -->subgroup|child|none=navbox-subgroup" style="width:100%;{{{bodystyle|}}};{{{style|}}}|<!-- -->#default=" style="width:100%;background:transparent;color:inherit}};{{{innerstyle|}}};"><!-- ---Title and Navbar--- -->{{#if:{{{title|}}}|<tr>{{#if:{{{titlegroup|}}}|<!-- --><td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{{groupstyle|}}};{{{titlegroupstyle|}}}">{{{titlegroup|}}}</td><!-- --><th style="border-left:2px solid #fdfdfd;width:100%;|<th style="}}{{{basestyle|}}};{{{titlestyle|}}}" <!-- -->colspan={{#expr:2{{#if:{{{imageleft|}}}|+1}}{{#if:{{{image|}}}|+1}}{{#if:{{{titlegroup|}}}|-1}}}} <!-- -->class="navbox-title"><!-- -->{{#if:{{#switch:{{{navbar|}}}|plain|off=1}}<!-- -->{{#if:{{{name|}}}||{{#switch:{{{border|{{{1|}}}}}}|subgroup|child|none=1}}}}|<!-- -->{{#ifeq:{{{navbar|}}}|off|{{#ifeq:{{{state|}}}|plain|<span style="float:right;width:6em;">&nbsp;</span>}}|<!-- -->{{#ifeq:{{{state|}}}|plain||<span style="float:left;width:6em;">&nbsp;</span>}}}}|<!-- --><span style="float:left;width:6em;text-align:left;">{{#if:{{{name|}}}|<!-- -->{{Navbar|{{{name}}}|mini=1|fontstyle={{{basestyle|}}};{{{titlestyle|}}};<!-- -->background:none transparent;border:none;font-size:100%;}}|<!-- --><span class="error" style="white-space:nowrap;">Error: No name provided</span>}}</span><!-- -->{{#ifeq:{{{state|}}}|plain|<span style="float:right;width:6em;">&nbsp;</span>}}}}<!-- --><span class="{{{titleclass|}}}" style="font-size:{{#switch:{{{border|{{{1|}}}}}}|subgroup|child|none=100|#default=110}}%;"><!-- -->{{{title}}}</span></th></tr>}}<!-- ---Above--- -->{{#if:{{{above|}}}|<!-- -->{{#if:{{{title|}}}|<tr style="height:2px;"><td></td></tr>}}<!-- --><tr><td class="navbox-abovebelow" style="{{{basestyle|}}};{{{abovestyle|}}}" <!-- -->colspan="{{#expr:2{{#if:{{{imageleft|}}}|+1}}{{#if:{{{image|}}}|+1}}}}">{{{above}}}</td></tr>}}<!-- ---Body--- ---First group/list and images--- -->{{#if:{{{list1|}}}|{{#if:{{{title|}}}{{{above|}}}|<tr style="height:2px;"><td></td></tr>}}<tr><!-- -->{{#if:{{{imageleft|}}}|<!-- --><td style="width:0%;padding:0px 2px 0px 0px;{{{imageleftstyle|}}}" <!-- -->rowspan={{#expr:1{{#if:{{{list2|}}}|+2}}{{#if:{{{list3|}}}|+2}}{{#if:{{{list4|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list5|}}}|+2}}{{#if:{{{list6|}}}|+2}}{{#if:{{{list7|}}}|+2}}{{#if:{{{list8|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list9|}}}|+2}}{{#if:{{{list10|}}}|+2}}{{#if:{{{list11|}}}|+2}}{{#if:{{{list12|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list13|}}}|+2}}{{#if:{{{list14|}}}|+2}}{{#if:{{{list15|}}}|+2}}{{#if:{{{list16|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list17|}}}|+2}}{{#if:{{{list18|}}}|+2}}{{#if:{{{list19|}}}|+2}}{{#if:{{{list20|}}}|+2}}}}><!-- -->{{{imageleft}}}</td>}}<!-- -->{{#if:{{{group1|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group1style|}}}"><!-- -->{{{group1}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list1style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{list1padding|{{{listpadding|0em 0.25em}}}}}}"> {{{list1}}}</div></td><!-- -->{{#if:{{{image|}}}|<!-- --><td style="width:0%;padding:0px 0px 0px 2px;{{{imagestyle|}}}" <!-- -->rowspan={{#expr:1{{#if:{{{list2|}}}|+2}}{{#if:{{{list3|}}}|+2}}{{#if:{{{list4|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list5|}}}|+2}}{{#if:{{{list6|}}}|+2}}{{#if:{{{list7|}}}|+2}}{{#if:{{{list8|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list9|}}}|+2}}{{#if:{{{list10|}}}|+2}}{{#if:{{{list11|}}}|+2}}{{#if:{{{list12|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list13|}}}|+2}}{{#if:{{{list14|}}}|+2}}{{#if:{{{list15|}}}|+2}}{{#if:{{{list16|}}}|+2}}<!-- -->{{#if:{{{list17|}}}|+2}}{{#if:{{{list18|}}}|+2}}{{#if:{{{list19|}}}|+2}}{{#if:{{{list20|}}}|+2}}}}><!-- -->{{{image}}}</td>}}<!-- --></tr>}}<!-- ---Remaining groups/lists--- -->{{#if:{{{list2|}}}|<!-- -->{{#if:{{{title|}}}{{{above|}}}{{{list1|}}}|<tr style="height:2px"><td></td></tr>}}<tr><!-- -->{{#if:{{{group2|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group2style|}}}"><!-- -->{{{group2}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list2style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list2}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list3|}}}|<!-- -->{{#if:{{{title|}}}{{{above|}}}{{{list1|}}}{{{list2|}}}|<tr style="height:2px"><td></td></tr>}}<tr><!-- -->{{#if:{{{group3|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group3style|}}}"><!-- -->{{{group3}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list3style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list3}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list4|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group4|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group4style|}}}"><!-- -->{{{group4}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list4style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list4}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list5|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group5|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group5style|}}}"><!-- -->{{{group5}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list5style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list5}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list6|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group6|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group6style|}}}"><!-- -->{{{group6}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list6style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list6}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list7|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group7|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group7style|}}}"><!-- -->{{{group7}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list7style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list7}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list8|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group8|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group8style|}}}"><!-- -->{{{group8}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list8style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list8}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list9|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group9|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group9style|}}}"><!-- -->{{{group9}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list9style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list9}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list10|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group10|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group10style|}}}"><!-- -->{{{group10}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list10style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list10}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list11|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group11|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group11style|}}}"><!-- -->{{{group11}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list11style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list11}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list12|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group12|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group12style|}}}"><!-- -->{{{group12}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list12style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list12}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list13|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group13|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group13style|}}}"><!-- -->{{{group13}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list13style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list13}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list14|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group14|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group14style|}}}"><!-- -->{{{group14}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list14style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list14}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list15|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group15|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group15style|}}}"><!-- -->{{{group15}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list15style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list15}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list16|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group16|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group16style|}}}"><!-- -->{{{group16}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list16style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list16}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list17|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group17|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group17style|}}}"><!-- -->{{{group17}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list17style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list17}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list18|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group18|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group18style|}}}"><!-- -->{{{group18}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list18style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list18}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list19|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group19|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group19style|}}}"><!-- -->{{{group19}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{oddstyle|}}};{{{list19style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|even|{{{evenodd|odd}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list19}}}</div></td></tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list20|}}}|<!-- --><tr style="height:2px"><td></td></tr><tr><!-- -->{{#if:{{{group20|}}}|<td class="navbox-group" style="{{{basestyle|}}};{{#if:{{{groupwidth|}}}|width:{{{groupwidth}}};}}{{{groupstyle|}}};{{{group20style|}}}"><!-- -->{{{group20}}}</td><td style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;|<td colspan=2 style="}}<!-- -->{{#if:{{{groupwidth|}}}||width:100%;}}padding:0px;{{{liststyle|}}};{{{evenstyle|}}};{{{list20style|}}}" <!-- -->class="navbox-list navbox-{{#ifeq:{{{evenodd|}}}|swap|odd|{{{evenodd|even}}}}}"><!-- --><div style="padding:{{{listpadding|0em 0.25em}}}"> {{{list20}}}</div></td></tr>}}<!-- ---Below--- -->{{#if:{{{below|}}}|<!-- -->{{#if:{{{title|}}}{{{above|}}}{{{list1|}}}{{{list2|}}}{{{list3|}}}|<tr style="height:2px;"><td></td></tr>}}<!-- --><tr><td class="navbox-abovebelow" style="{{{basestyle|}}};{{{belowstyle|}}}" <!-- -->colspan="{{#expr:2{{#if:{{{imageleft|}}}|+1}}{{#if:{{{image|}}}|+1}}}}">{{{below}}}</td></tr>}}<!-- --></table>{{#switch:{{{border|{{{1|}}}}}}|subgroup|child=<div>|none=|#default=</td></tr></table>}}<!-- --><noinclude> [[:en:Navbox]] </noinclude> jkduz7vrtegh79vbmuvtlk2cuixaqox 0 7055 218126 197537 2026-10-12T17:41:16Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 218126 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fungi Diversity.jpg|mały|]] '''Grzëbë''' – [[królestwo]] nôleżą do domenë jądrowców (Eucaryota). Jistniené grzëbów òbzérô sã we wszëtczich strefach klimatycznych, przede wszëtczim na lądach, rzôdko w wòdach. Do terô òpisónô ok. 120 tës.zortów grzëbów. Rok w rok charakterizeje sã ok. 1700 nowich zortów grzëbów. == Budacëjô grzëba == * Grzib skłodô sã z [[kapelusz]]a, nodzi i grzëbni pòdzemny. == Żëwienié == [[Òbrôzk:Grzybowa.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Pizza.png|mały]] Wedle spòsòbu odżywianiô westrzód grzëbów wyróżniwô sã: * saprofitë * [[pasożit|pasożytë]] * symbiontë == Rozrôdzanié == '''Grzëbë rozrôstają sã''': * wegetatywno * przez pòdzeleniô * pãczkòwanie * fragmentacjô plechë * pëłcowo * izogamiô * anizogamiô * oogamiô * gametangiogamiô * somatogamiô * przez sporã '''''Grzëbë dzelą sã na'':''' * grzëbë kapeluszowi * grzëbë jôdny * grzëbë trëjący * grzëbë cézożëwny * grzëbë wòdny * dodôwk do miãsów ''''''Wëzwëskiwani grzybów.'''''' Grzëbë są ùżëwóny do wëróbkù żëwnote.Jiny grzëbë, jak Penicillium, są wëzwëskiwóny do wëróbkù leków. Grzëbë jôdny sã sëszi,zaprôwio sã i mrozy sã. '''Grzëbòwô jodô.''' * grzëbòwô zupa * prażnica z grzëbami * grzëbòwi sós * pizza z grzëbami == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Huba.JPG|[[Oflës]] Òbrôzk:Gąska niekształtna 1.jpg|[[Gąska]] Òbrôzk:Borowik szlachetny (Boletus edulis).jpg|[[Bòrzón]] Òbrôzk:Amanita muscaria UK.JPG|[[Pòtrus]] Òbrôzk:Amanita pantherina - Ss181292.jpg|[[Pòtrus]] Òbrôzk:Maślak pstry 12.jpg|[[Pãpk]] Òbrôzk:Lycoperdon perlatum 09.jpg|[[Pùrchówka]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[grzëbitwa]]<ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/607368/grzbitwa-grzybobranie-po-kaszubsku</ref> * [[grzëbiónka]]<ref>{{sloworz.org|23877|27157}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * W: Hans G Schlegel: Mikrobiologia ogólna. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2000 * Hans.E. laus.: Atlas grzëbów jôdowich i trëjących. Wydaw.RM, 2008 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] 0dsjq1krh7xiourloeckuet1rdt4k7e 0 7886 218040 216691 2026-10-12T14:55:36Z Iketsi 3254 [[Andora]] 218040 wikitext text/x-wiki {{Infobox-dëtk |gwôsné miono= Eùro |miono= euro, евро, ευρώ |państwò=[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] eùrocona, a téż: * [[Òbrôzk:Flag of Andorra.svg|border|20px]] [[Andora]] * [[Òbrôzk:Flag of Monaco.svg|border|20px]] [[Mònakò]] * [[Òbrôzk:Flag of San Marino.svg|border|20px]] [[San Marino]] * [[Òbrôzk:Flag of Vatican.svg|border|20px]] [[Watikan]] <small>Bez ùgòdë z EÙ:</small> * [[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] * [[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]] |kòd ISO= EUR |céch= € |banknotë= 5, 10, 20, 50, 100, 200 €, 500 € |mònetë= 1, 2, 5, 10, 20 i 50 centów, 1 i 2 € |pòdzelenié= 1 € = 100 centów |jinfalacëjô= 2,6% <small>(strëmiannik 2026)</small><ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Inflation%20in%20the%20euro%20area Inflation in the euro area], ec.europa.eu.</ref> }}'''Eùro''' '''(EUR, €)''' – eùropejsczi dëtk, wprowadzóny w wikszoscë państw [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], w plac môlowëch dëtków. 1 stëcznika 2002 rokù eùro zastãpiło dëtk w 12 krajach EÙ, wchôdającë do normalnégò òbrotu<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/euro/history-and-purpose_pl Historia i powody wprowadzenia euro], european-union.europa.eu.</ref>. Rëchli, òd 1 stëcznika 1999 fùnksnérowało leno elektroniczno. Eùro je òficjalnym dëtkã w 21 krajach EÙ i òbjimô swòją òbéńdą wiãcy jak 350 mln Eùropejczików<ref name=":0" />: {| class="wikitable" |+ |{{Col2 |col1= * [[Aùstriô]] * [[Belgijskô]] * [[Bùłgariô]] * [[Chòrwackô]] * [[Cyper]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francëjô]] * [[Greckô]] * [[Irlandëjô]] * [[Italskô]] * [[Lëtewskô]] |col2= * [[Luksembùrskô]] * [[Łotewskô]] * [[Malta]] * [[Miemieckô]] * [[Niderlandë]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Słowackô]] * [[Słoweniô]] * [[Szpańskô]] }} |[[Òbrôzk:Eurozone main map.svg|centruj|bezramki|500x500px]] |} [[Òbrôzk:Eurozone.svg|mały|{{Legéńda|#003399|Państwa eùroconë}} {{Legéńda|#ffd617|Państwa Eùropejsczi Ùnie, jaczé nie dołãczëłë do conë eùro}} {{Legéńda|#da2131|Państwa, jaczé przëjãłë eùro bez ùgòdë z Eùropejską Ùnią}}]] Eùro je òficjalnym dëtkã téż w krajach, jaczé nie są partã Eùropejsczi Ùnie. W [[Andorra|Andorze]], [[Watikan|Watikanie]], [[San Marino]] i [[Mònakò]] eùro zastãpiło môlowi dëtk na spòdlim ùgòdë z EÙ, a [[Czôrnogóra]] i [[Kòsowò]] przëjãłë eùro jednostronowò{{Pòtrzébny przëpis}}. == Òbaczë téż == * [[Talôr]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Eùro] ([[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]]) ([[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]) {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] m7hp3wn9darouzzzk2mwr7jj47y8lxz 218044 218040 2026-10-12T14:56:09Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô”; „Andorra”→„Andora” 218044 wikitext text/x-wiki {{Infobox-dëtk |gwôsné miono= Eùro |miono= euro, евро, ευρώ |państwò=[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] eùrocona, a téż: * [[Òbrôzk:Flag of Andorra.svg|border|20px]] [[Andora]] * [[Òbrôzk:Flag of Monaco.svg|border|20px]] [[Mònakò]] * [[Òbrôzk:Flag of San Marino.svg|border|20px]] [[San Marino]] * [[Òbrôzk:Flag of Vatican.svg|border|20px]] [[Watikan]] <small>Bez ùgòdë z EÙ:</small> * [[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] * [[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]] |kòd ISO= EUR |céch= € |banknotë= 5, 10, 20, 50, 100, 200 €, 500 € |mònetë= 1, 2, 5, 10, 20 i 50 centów, 1 i 2 € |pòdzelenié= 1 € = 100 centów |jinfalacëjô= 2,6% <small>(strëmiannik 2026)</small><ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Inflation%20in%20the%20euro%20area Inflation in the euro area], ec.europa.eu.</ref> }}'''Eùro''' '''(EUR, €)''' – eùropejsczi dëtk, wprowadzóny w wikszoscë państw [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], w plac môlowëch dëtków. 1 stëcznika 2002 rokù eùro zastãpiło dëtk w 12 krajach EÙ, wchôdającë do normalnégò òbrotu<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/euro/history-and-purpose_pl Historia i powody wprowadzenia euro], european-union.europa.eu.</ref>. Rëchli, òd 1 stëcznika 1999 fùnksnérowało leno elektroniczno. Eùro je òficjalnym dëtkã w 21 krajach EÙ i òbjimô swòją òbéńdą wiãcy jak 350 mln Eùropejczików<ref name=":0" />: {| class="wikitable" |+ |{{Col2 |col1= * [[Aùstriô]] * [[Belgijskô]] * [[Bùłgariô]] * [[Chòrwackô]] * [[Cyper]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francjô]] * [[Greckô]] * [[Irlandëjô]] * [[Italskô]] * [[Lëtewskô]] |col2= * [[Luksembùrskô]] * [[Łotewskô]] * [[Malta]] * [[Miemieckô]] * [[Niderlandë]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Słowackô]] * [[Słoweniô]] * [[Szpańskô]] }} |[[Òbrôzk:Eurozone main map.svg|centruj|bezramki|500x500px]] |} [[Òbrôzk:Eurozone.svg|mały|{{Legéńda|#003399|Państwa eùroconë}} {{Legéńda|#ffd617|Państwa Eùropejsczi Ùnie, jaczé nie dołãczëłë do conë eùro}} {{Legéńda|#da2131|Państwa, jaczé przëjãłë eùro bez ùgòdë z Eùropejską Ùnią}}]] Eùro je òficjalnym dëtkã téż w krajach, jaczé nie są partã Eùropejsczi Ùnie. W [[Andora|Andorze]], [[Watikan|Watikanie]], [[San Marino]] i [[Mònakò]] eùro zastãpiło môlowi dëtk na spòdlim ùgòdë z EÙ, a [[Czôrnogóra]] i [[Kòsowò]] przëjãłë eùro jednostronowò{{Pòtrzébny przëpis}}. == Òbaczë téż == * [[Talôr]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Eùro] ([[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]]) ([[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]) {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] dxtkerq6nsbnsbdacq73h082dxgfwkk 0 8364 218076 217545 2026-10-12T15:37:23Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218076 wikitext text/x-wiki #TAM [[Universidade Tecnológica Federal do Paraná]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów]] k0z94e7t1v6cfa14e65jwdzi8zq1mbt 218081 218076 2026-10-12T15:37:56Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]] (CatAlot) 218081 wikitext text/x-wiki #TAM [[Universidade Tecnológica Federal do Paraná]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]] n377vgo9qyrwwsothzvf1zchrv27s15 218087 218081 2026-10-12T15:45:27Z Iketsi 3254 ±[[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù]]→[[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/pt]] 218087 wikitext text/x-wiki #TAM [[Universidade Tecnológica Federal do Paraná]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/pt]] bcsz4vrec8k4hbeu4tt0s8tbvhk3534 0 8609 218127 214350 2026-10-12T17:42:09Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 218127 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Miechùcëno |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kartësczi |gmina=Chmielno |szôłtëstwò=Miechùcëno |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=20 |sekùndëN=26 |gradëE=18 |minutëE=01 |sekùndëE=33 |wiżô= |rok= |lëdztwò=1011 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-334 |reg_tôfla=GKA |SIMC= |szôłtës= |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= }} '''Miechùcëno'''<ref>https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości''</ref> ({{jãz.|pl}} ''Miechucino'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Chmielno|gminie Chmielno]]. Tu béł nalazłi stôrodówny miecz. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miéchùcëno - kòscół.JPG|Kòscół Òbrôzk:Miechùcëno - stacja (2).JPG|Stôré banowiszcze Òbrôzk:Miechucino 9043.jpg| Òbrôzk:Miechucino - OSP.jpg| Òbrôzk:Miechucino, sunny weekend - panoramio (2).jpg| Òbrôzk:Miechucino (DW211) 8495.jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/326 Miechucin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Chmielno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] jeylzedtdgy1wwy0ldccobyy3wyd8g1 0 8702 218135 205014 2026-10-12T18:39:11Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 218135 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Wòjcech Lemańczik''' ({{jãz.|pl}} ''Wojciech Lemańczyk'') – to béł doktor ekònomicznëch nôùków i starosta we [[Wejrowò|Wejrowie]] w 1920 rokù. Po II swiatowi wòjnie òn miôł môłi gbùrstwò kòl [[Chełmno|Chełmna]]. Òn ùrodzył sã [[1883]] rokù w [[Kònarzënczi|Kònarzënkach]] kòl [[Chònice|Chònic]]. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lemańczik, Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 7uvk6fuk2vevupekjfzxbesjve0s5qf 0 8997 218037 196938 2026-10-12T14:03:01Z Iketsi 3254 – to je → – 218037 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Football in Bloomington, Indiana, 1996.jpg|mały|Bala je jedną z nôpòpùlarniészëch spòrtowëch discyplinów na swiece]] '''Bala''' – takô jigra, w chtërni bierzą ùdzél dwie zdrëszënë pò 11 lëdzy. Wëgriwają ti, chtërny wicy razy dobrze strzélą do brómczi (wrotnicë) procëmnika (zrobią wrotnicã). Midzë grôczama są: brómkôrze, atakòwnice, pòmòcnicë i òbróńcë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Spòrt === {{#categorytree:Spòrt|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala| ]] 3lr3yur1sefeme5bss4h1nsf318qxxb 0 9092 218108 212475 2026-10-12T16:55:02Z Iketsi 3254 „Francëjô|Francëje”→„Francjô|Francji” 218108 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lorraine region locator map.svg|mały|Lotringa – dzél Francëje, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Lotringa''' (''Louréne'') – je terô dzélã [[Francjô|Francji]]. Òna je krótkò [[Miemieckô|Miemiecczi]]. Lotrinżónié czasã mògą pò swòjimù gadac. Lëdztwò: 2 346 292 mieszkańców (2014) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Francjô]] 72gltglsaxjcfare77dnu6ciur30ke7 0 9101 218109 217315 2026-10-12T16:55:04Z Iketsi 3254 „Francëjô|Francëje”→„Francjô|Francji” 218109 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alsace region locator map.svg|mały|Elzas – dzél Francëje, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Elzas''' (''Elsàss'') – je terô dzélã [[Francjô|Francji]]. Òn je krótkò [[Miemieckô|Miemiecczi]]. Elzasowié czasã mògą pò swòjimù gadac i pisac, a nawetka w szkòłach je ùczonô religiô. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Francjô]] qhw9sd8js1u2hxyj1wjive9pfcsqh95 0 9276 218128 195822 2026-10-12T17:47:53Z Iketsi 3254 m.jin. → {{skr.|m.jin.}} ; – to je → – 218128 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Morris-canoe-600.jpg|mały|Kanadijka]] '''Kanadijka''' – môłi bôt, a na nim trzeba paczënowac. Kanadijków je wiele {{skr.|m.jin.}} w [[Kanada|Kanadze]]. == Òbaczë téż == * [[Czôłen]] * [[Piroga]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260417023933/https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czôłnë]] l3ergbbtiexazce6c9qhzl6xoq1j3vt 0 9416 218129 210727 2026-10-12T17:48:31Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 218129 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Baczynski (color).jpg|mały|Krësztof Kamil Baczińsczi]] '''Krësztof Kamil Baczińsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Krzysztof Kamil Baczyński''), pseùdonim Jón Bùgaj, Émil, Krësztof, Krëszk, Pioter Smùgòsz; ùr. 22 stëcznika 1921 rokù we [[Warszawa|Warszawie]], ùm. 4 zélnika 1944 rokù téż tam, pòlsczi pòéta czasu wòjnë, żôłnérz [[Krajowô Armiô|Krajowi Armii]], nôleżnik [[Szaré Rédżi|Szarëch Régów]], jeden z przedstôwców [[pòkòlenié Kòlùmbów|''pòkòleniô Kòlùmbów'']]. == Dzectwò == Krësztof Kamil Baczińsczi béł sënã [[Stanisłôw Baczińsczi|Stanisława Baczińsczégò]], pisôrza i kritika lëteracczégò i [[Stefaniô Zeleńczik|Stéfanii, z dodomù Zeleńczik]], szkólni z żëdowsczi rodzënë. Czedë òn béł môłim dzeckã czãsto chòrówôł, miôł słabé serce. Òd 1931 rokù ùcził sã w [[Państwòwé Gimnazjum im. Stéfana Batorégò we Warszawie|Państwòwim Gimnazjum im. Stéfana Batorégò]], a w maju 1939 rokὺ òtrzimôł swiadectwò dozdrzelałoscë. Baczińsczi béł téż harcerzã, le òn nie lubił szkòłë, dlôte miôł nie nôlepszé òcenë. Pisôł ju w gimnazjum, bëlno znôł sã na nowòczasni lëteraturze. Czekawiła gò téż francuskô [[lëteratura]] i nawetka òn pisôł wiérztë pò francuskù. == Kònspiracjô == Krësztof Kamil Baczińsczi baro chcôł òstac grafikã abò jilustratorã, równak wëbùch [[II Swiatowô Wojna|II swiatowi wòjnë]] nie pòzwòlëł jemù tegò dokònac. Pò ùtwòrzeniu w 1940 rokù gëta w Warszawie òstôł z matką pò arijsczi starnie. W 1942 rokù òżenił sã z [[Barbara Drabczińskô|Barbarą Drapczińską]] w kòscele sw. Trójcë na Solcu. Dlô Krësztofa Barbara bëła jedną z nôwôżniészich òsób w żecym, pòswiãcëł ji wiele swòjich wiérztów. Baczińsczi òb czas wòjnë robił doriwczo i sztudérowôł pòlaszëznã na krëjamnym [[Warszawsczi Ùniwersytet|Warszawsczim Ùniwersytece]]. Òn pòrzucył sztudérowanié i òfiarowôł sã kònspiracji i pòezji. Òstôł zastãpòwnikã dowódcy III plutonu 3. kòmpanii w harcersczim [[Batalión "Parasol"|bataliónie ''Parasol'']]. Wstąpił do Szturmòwëch Grëp Szarich Régów. == Smierc == [[Òbrôzk:Krzysztof Kamil Baczynski grave.JPG|mały|Grób Krësztofa i Barbarë]] Krësztof Kamil Baczińsczi pòległ na pòsterunkù w pałacu Blanka 4 zélnika 1944 rokù. Òstôł zastrzélony przez wëbiérnégò strzélca kòle [[Wiôldżé Teater|Wiôldżégò Teatru]] w Warszawie. Jegò białka Barbara téż zdżinãła òb czas [warszawsczé pòwstanié|warszawsczégò pòwstaniô]], 1 séwnika 1944 rokù. == Pòezjô == Òb czas wòjnë Baczińsczi ògłosył 4 tomiczi pòezji: ''Zamknięty echem'' (lato 1940), ''Dwie miłości'' (jeséń 1940), ''Wiersze wybrane'' (môj 1942), ''Arkusz poetycki Nr 1'' (1944), a téż wiele dokôzów w kònspiracyjnym gazétnictwie. Baczińsczi ùznôwóny je za jednégò z nôlepszich pòétów czasu òkùpacji. Czedë [[Stanisłôw Pigòń|Stanisłôw Pigòń]] dowiedzôł sã, że Krësztof wstąpił do diwersyjnégò òddzélu wòjska, rzekł: '''''Cëż, nôleżimë do nôrodu, chtërnégò kawlã je strzélac do wroga z brilantów'''''. Zachòwałë sã wszetczé dokôzë Baczińsczégò – pònad 500 wiérztów, czilenôsce pòémów i kòle 20 òpòwiôdaniów. Nôbarżé znóné wiérzte Baczińsczégò to m.in.: ''Elegia o... [chłopcu polskim]'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/158-W.html], ''Mazowsze'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/102-W.html], ''Historia'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/131-W.html], ''Spojrzenie'' [https://web.archive.org/web/20131010115605/http://poema.pl/publikacja/1260-krzysztof-kamil-baczynski-spojrzenie], ''Rodzicom'' [http://www.wiersze.annet.pl/w,,3732], ''Pragnienia'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/9-D.html], ''Ten czas'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/10-D.html], ''Biała magia'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/1-D.html], ''Gdy broń dymiącą z dłoni wyjmę...'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/117-W.html], ''Przypowieść'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/392-W.html], ''Erotyk'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/3-D.html]. == Patronat == Krësztof Kamil Baczińsczi je patronã wiele szkòłów, bibliotek, harcersczich òrganizacji i jinszich jinstitucjów. == Baczińsczi w mùzyce i filmie == === [[Mùzyka]] === *1965, Ewa Demarczyk, ''Wiersze wojenne'' [http://www.youtube.com/watch?v=Ft533b2k698] *1990, Jacek Kaczmarski, ''Barykada (Śmierć Baczyńskiego)'' [http://www.youtube.com/watch?v=-WivWJowtis] *1991, Grzegorz Turnau, ''Naprawdę nie dzieje się nic'' *1999–2000, Naamah, ''Magia'' [http://www.youtube.com/watch?v=1c7DDtK-jR4], ''Przypowieść'' [http://www.youtube.com/watch?v=HvgTQGdCIuQ], ''Kantylena'' [http://www.youtube.com/watch?v=12k_MVh5J6Y] *2007, Zbigniew Hołdys, ''Pocałunek'' *2013, Czesław Mozil & Mela Koteluk, ''Pieśń o szczęściu'' [http://www.youtube.com/watch?v=brftyIVBy4c] *2013–2014 Barbara Figurniak & Mateusz Jarosz, ''Promienie'' [http://www.youtube.com/watch?v=8-GvZCMCjlE], ''Deszcze'' === [[Film]] === *''Dzień czwarty'', 1984 *''Baczyński'', 2013<ref>https://vimeo.com/59733708?fl=pl&fe=ti</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Popiersie Krzysztof Kamil Baczyński ssj 20110627.jpg|K. K. Baczińsczi – piersnica Òbrôzk:Tablica Krzysztof Kamil Baczyński Hołówki 3.JPG|Pamiątkòwô tôfla prze szt. Hołówki 3 Òbrôzk:Jan Bugaj - Rising '44.jpg|Tôfla w Mùzeùm Warszawsczégò Pòwstaniô </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == #J. Święch, ''Literatura polska w latach II wojny światowej'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010. #http://www.baczynski.art.pl/ #http://baczynski.klp.pl/ #http://www.baczynski.art.pl/wiersze/ #https://web.archive.org/web/20201001122557/https://poema.pl/publikacja/1260-krzysztof-kamil-baczynski #http://www.wiersze.annet.pl/ == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * {{culture.pl|pl=http://culture.pl/pl/tworca/krzysztof-kamil-baczynski|pl2=Krzysztof Kamil Baczyński|pl-arch=https://archive.li/2W3zc}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] 6ym8ucxyg1nzxghivnjtnawhjlzvr6i 10 9873 218156 170280 2026-10-13T06:45:10Z EmausBot 2697 Bòt: Pòprôwiô dëbeltné przeczerowania do [[Szablóna:Do rëmniãcô]] 218156 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szablóna:Do rëmniãcô]] fupr4usmmvqx15tr2rtzwqijrxvmubs 0 9910 218133 196176 2026-10-12T17:53:56Z Iketsi 3254 òbrôzk do nôgłówka 218133 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wolgast Rathausplatz 2013-06-21 25c.jpg|mały|Wòłogòjsczi [[rôtësz]]]] '''Wòłogòszcz''' (téż '''Wólgast'''<ref>{{RKJ|2018|42}}</ref>, {{jãz.|de}} ''Wolgast'', we zdrojach: ''Hologost(a)'', ''Ologost'', ''Woligost'', ''Woligast'', ''Wologost'', ''Wolegast'', ''Wolegust'', ''Walagost(um)'', ''Walogost(um)'', ''Waløgost(um)'', ''Waloguslum'', ''Walagust'', ''Walegusth'', ''Walægust'', ''Walgust'', ''Wolgast'', ''Valagust'', ''Valegust'' – gard w [[Miemieckô|Miemiecczi]]. Czëdes ten gard miôł stolëczną rolą ksyżëcą - òd rozpadnieniô ksyżestwa na dwa: szczecëńsczé i wòłogòjsczé . == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:DEU Wolgast COA.svg|Herb gardu Òbrôzk:DEU Wolgast flag.png|Fana gardu Òbrôzk:Wolgast Rathausplatz 9 2013-06-21 26.JPG| Òbrôzk:Wolgast Herz Jesu Kirche Südwestseite.jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/869 ''Wołgoszcz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] tmjz0sy9z69jdo1wvly1fb08f7mibu0 0 9941 218162 198612 2026-10-13T10:56:50Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Film|Film]] do kategòrie [[Kategòriô:Aktórczi|Aktórczi]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218162 wikitext text/x-wiki '''Kristina Krepela''', (ùr. [[4 séwnika]] [[1979]]) je chòrwacką teatrownicą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.imdb.com/name/nm1380606/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Krepela, Kristina}} [[Kategòrëjô:Film]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] 8e04f5x0xrjqgtmmqk7ppvhpnwj1inl 218163 218162 2026-10-13T10:57:06Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Film|Film]] do kategòrie [[Kategòriô:Chòrwackô|Chòrwackô]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218163 wikitext text/x-wiki '''Kristina Krepela''', (ùr. [[4 séwnika]] [[1979]]) je chòrwacką teatrownicą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.imdb.com/name/nm1380606/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Krepela, Kristina}} [[Kategòrëjô:Chòrwackô]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] 9w8vdh607s9axgu8cnosb0grhbzfmpe 0 10160 218110 212470 2026-10-12T16:55:06Z Iketsi 3254 „Francëjô|Francëje”→„Francjô|Francji” 218110 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ile du Diable depuis île Royale.jpg|mały|Diôbli Òstrów]] '''Diôbli Òstrów''' (''Île du Diable'') – to je òstrów w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Dzysdniowò òn słëchô do [[Francjô|Francji]]. * lëdztwò: bezlëdzny * wiéchrzëzna: 0,14 km² == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:Francjô]] 58254ujvpis04b76ma6a5jenasqeo01 0 10308 218111 212474 2026-10-12T16:55:09Z Iketsi 3254 „Francëjô|Francëje”→„Francjô|Francji” 218111 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Martinique in France.svg|mały|Martinika]] '''Martinika''' (''Martinique'') – òstrów kòl Americzi. Dzysdniowò òn słëchô do [[Francjô|Francji]]. * lëdztwò: 386486 * wiéchrzëzna: 1128 km² == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Francjô]] b6ozkbhlikhiqevmr18nrdsynfrywvn 0 10361 218030 202871 2026-10-12T13:09:20Z Iketsi 3254 „Francëjô”→„Francjô” 218030 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alain Ducasse.jpg|mały|Ducasse w 2010 rokù]] '''Alain Ducasse''' (ùr. 1956) – [[Francjô|francësczi]] szef kùchnie, restauratora i biznesmen, znóny méster „[[Wësokô kùchniô|wësoczi kùchnie]]” (haute cuisine). Stoji na przódkù lëstë nôlepszich kùcharzów ''Michelin''. Trzë jegò restauracje zdobëlë maksymalną lëczbã tak pòzwónëch ''gwiôzdków Michelin'', co je swiatowim rekòrdã. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Gastronomiô]] bo7rmx26w1ekyp1c0sj4qteyqiwkw9d 0 10370 218157 217381 2026-10-13T10:33:10Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié, z plwiki, môm nôdzejã, że nie bëło za dużo pòlonizmów 218157 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Gwineji|fòrma państwa=repùblika|herb=Coat of Arms of Guinea.svg|fana=Flag of Guinea.svg|miono-genitiw=Gwineji|gwôsné miono=République de Guinée|mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôcô, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc)|himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center>|na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=Konakry|Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya|Premiéra=Bah Oury|data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958|wiéchrzëzna=245 857|dëtk=Gwinejsczi frank|kòd dëtka=GNF|czasowô cona=±0|kòd=GN|Internet=.gn|aùtowi kòd=RG|telefón=+224|lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją-Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë Afrikańsczi Ùnie<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Długość granic: * całownô: 3399&#x20;km * Długosc greńc z sąsôdama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Sprôwné pòdzelenié == Gwineja dzélë sã na sédmë regionów ë 33 prefektury. Stolëca, Konakry, je specjalnëm administracëjnëm regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Region !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[File:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (region)|Region Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (region)|Region Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (region)|Region Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (region)|Region Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (region)|Region Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (region)|Region Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (region)|Region Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (region)|Region Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Mimo bògatich złóż sërowców, je to jedno z nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je rólnictwò; përlënié kawë, rizu, manioku, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje znajduje sã 30% wszëtczich swiatowëch złóż bòksëtów, a krôj je drëdżim wëwòznikã tegò sërowca. Jinsze sërowce to rudë żelazła, tëtanu, niklu, diamańtë ë złoto, chtërëch eksploatacjô je rozwijanô. Je téż môłi skórzano-òbuwniczy, drzewny i zjôdny przemësł. ÒZN zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajowi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz|en}}). </ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Wzrost KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[File:Railways in Guinea.svg|thumb|Banowa séc w Gwineje]] === Banowo infrastruktura === Długosc banowich linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe trasë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju nie mô pasażersczich pòłączeń, w banowim transpòrcé dominëje wëwóz sërowców z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô insfrastruktura === * Cwiarde dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiarde dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demografiô == Strzédni roczny nôtëralny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długosc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzëniô 25 mieszkańców na km². Nôgãsci zalëdzonô je òbenda masywu [[Futa Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédne gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Wielëna lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Struktura etniczna === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etniczné karnô<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{Jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk ful]] ||align=right| 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissi|| [[Jãzëk kissi]] ||align=right| 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kono (Mande) || [[Jãzëk kono]] ||align=right| 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kuranko (Mande) || [[Jãzëk kuranko]] ||align=right| 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdowczi z 2010 według ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30]. </ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienne religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinsze religie – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] ackci4s59xlxuq3ab5psiazj4t7q6mx 218158 218157 2026-10-13T10:39:10Z DawnyTest 14843 218158 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Gwineji|fòrma państwa=repùblika|herb=Coat of Arms of Guinea.svg|fana=Flag of Guinea.svg|miono-genitiw=Gwineji|gwôsné miono=République de Guinée|mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôcô, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc)|himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center>|na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=Konakry|Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya|Premiéra=Bah Oury|data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958|wiéchrzëzna=245 857|dëtk=Gwinejsczi frank|kòd dëtka=GNF|czasowô cona=±0|kòd=GN|Internet=.gn|aùtowi kòd=RG|telefón=+224|lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją-Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë Afrikańsczi Ùnie<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Długość granic: * całownô: 3399&#x20;km * Długosc greńc z sąsôdama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Sprôwné pòdzelenié == Gwineja dzélë sã na sédmë regionów ë 33 prefektury. Stolëca, Konakry, je specjalnëm administracëjnëm regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Region !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[File:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (region)|Region Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (region)|Region Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (region)|Region Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (region)|Region Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (region)|Region Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (region)|Region Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (region)|Region Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (region)|Region Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Mimo bògatich złóż sërowców, je to jedno z nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je rólnictwò; përlënié kawë, rizu, manioku, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje znajduje sã 30% wszëtczich swiatowëch złóż bòksëtów, a krôj je drëdżim wëwòznikã tegò sërowca. Jinsze sërowce to rudë żelazła, tëtanu, niklu, diamańtë ë złoto, chtërëch eksploatacjô je rozwijanô. Je téż môłi skórzano-òbuwniczy, drzewny i zjôdny przemësł. ÒZN zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajowi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz|en}}). </ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Wzrost KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[File:Railways in Guinea.svg|thumb|Banowa séc w Gwineje]] === Banowo infrastruktura === Długosc banowich linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe trasë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju nie mô pasażersczich pòłączeń, w banowim transpòrcé dominëje wëwóz sërowców z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô insfrastruktura === * Cwiarde dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiarde dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demografiô == Strzédni roczny nôtëralny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długosc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzëniô 25 mieszkańców na km². Nôgãsci zalëdzonô je òbenda masywu [[Futa Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédne gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Wielëna lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Etnicznô struktura === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etniczné karnô<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{Jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk ful]] ||align=right| 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissi|| [[Jãzëk kissi]] ||align=right| 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kono (Mande) || [[Jãzëk kono]] ||align=right| 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kuranko (Mande) || [[Jãzëk kuranko]] ||align=right| 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdowczi z 2010 według ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30]. </ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienne religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinsze religie – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 88g95012hlt2s6n5us5r6dcyd6mlx3l 218159 218158 2026-10-13T10:39:40Z DawnyTest 14843 /* Gòspòdarka */ 218159 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Gwineji|fòrma państwa=repùblika|herb=Coat of Arms of Guinea.svg|fana=Flag of Guinea.svg|miono-genitiw=Gwineji|gwôsné miono=République de Guinée|mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôcô, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc)|himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center>|na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=Konakry|Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya|Premiéra=Bah Oury|data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958|wiéchrzëzna=245 857|dëtk=Gwinejsczi frank|kòd dëtka=GNF|czasowô cona=±0|kòd=GN|Internet=.gn|aùtowi kòd=RG|telefón=+224|lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją-Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë Afrikańsczi Ùnie<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Długość granic: * całownô: 3399&#x20;km * Długosc greńc z sąsôdama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Sprôwné pòdzelenié == Gwineja dzélë sã na sédmë regionów ë 33 prefektury. Stolëca, Konakry, je specjalnëm administracëjnëm regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Region !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[File:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (region)|Region Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (region)|Region Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (region)|Region Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (region)|Region Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (region)|Region Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (region)|Region Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (region)|Region Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (region)|Region Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Mimo bògatich złóż sërowców, je to jedno z nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je rólnictwò; përlënié kawë, rizu, manioku, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje znajduje sã 30% wszëtczich swiatowëch złóż bòksëtów, a krôj je drëdżim wëwòznikã tegò sërowca. Jinsze sërowce to rudë żelazła, tëtanu, niklu, diamańtë ë złoto, chtërëch eksploatacjô je rozwijanô. Je téż môłi skórzano-òbuwniczy, drzewny i zjôdny przemësł. ÒZN zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajowi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz|en}}). </ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Dwiga KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[File:Railways in Guinea.svg|thumb|Banowa séc w Gwineje]] === Banowo infrastruktura === Długosc banowich linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe trasë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju nie mô pasażersczich pòłączeń, w banowim transpòrcé dominëje wëwóz sërowców z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô insfrastruktura === * Cwiarde dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiarde dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demografiô == Strzédni roczny nôtëralny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długosc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzëniô 25 mieszkańców na km². Nôgãsci zalëdzonô je òbenda masywu [[Futa Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédne gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Wielëna lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Etnicznô struktura === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etniczné karnô<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{Jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk ful]] ||align=right| 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissi|| [[Jãzëk kissi]] ||align=right| 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kono (Mande) || [[Jãzëk kono]] ||align=right| 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kuranko (Mande) || [[Jãzëk kuranko]] ||align=right| 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdowczi z 2010 według ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30]. </ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienne religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinsze religie – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 7nl5mcffuvm1n6erwifut2qljoy4zd5 0 10415 218038 214444 2026-10-12T14:03:42Z Iketsi 3254 m.jin. → {{skr.|m.jin.}} 218038 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Handball 07.jpg|mały|]] '''Rãcznô bala''' (zwëczajno {{jãz.|pl}} szczipiorniôk, {{jãz.|en}} handball) – zdrëszënowô wietew spòrtu (zdrëszënowô gra), graje sã w niã na całim swiece – jistno przez białczi, jak i przez chłopów – w chtërny biorą ùdzél dwa karna pò 7 miónkarzów kòżdô. Célã grë je wrzucenié – le za pòmòcą rãków – balë do brómczi procëmnika. [[Bala]] mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzónô i zatrzimiwónô. Miónkarze, òkróm brómkôrzów, ni mają prawa zrobic wiãcy jak 3 kroczi z balą w rãkach, co wëmùszô bieganié z kòzłowanim i wiele pòdaniów. Brómkôrz wëchòdzącë z brómkòwégò pòla, stôwô sã zwëczajnym miónkôrzã i òbòwiązują gò tedë taczé samé prawa jak pòòstałëch miónkarzów. == Historiô == Zdrzódła rãczny balë mùszi szëkac w daleczi przeszłoscë. Grë taczé jak: urania w stôrożëtny Grecji, herpastum w stôrożëtnym Rzëmie czë fangballspiel w strzédnowiecznëch Miemcach, szlachòwałë za terôczasną rãczną balą. Są téż swiadectwa jistnieniô szlachùjącëch grów w strzédniowieczu: we Francji a téż westrzód grenlandzczich Inuitów. W XIX wiekù, bëłë téż wnetka taczé samé grë: haandbold w Danii, hazena w Czechach i na Słowacji, gandbol na Ùkrajinie, torball w Miemcach i lokalné wersje w Irlandii i Ùrugwaju. Terôczasnô rãcznô bala ùfòrmòwała sã pòd kùńc XIX wiekù w nordowi Eùropie, przede wszëtczim w Danii, Miemcach, Norwegii i Szwecji. Duńczik Holger Nielsen spisôł pierszé zasadë i regùłë terôczasny rãczny balë (håndbold) w 1898 rokù (òpùblikòwôł je w rokù 1906) – {{skr.|m.jin.}} 3 sekùndë na przetrzëmanié balë czë zakôz bieganiô z balą. Pòstãpny zbiér zasadów grë òstôł òpùblikòwóny 29 rujana 1917 rokù przez Maxa Heisera. Wedle niegò miała to bëc gra dlô białków, barżi dlô nich przëjaznô jak dopiérze pòwstała wnenczas "chłopskô" nożnô bala. Ną datã ùznôwô sã za narodzënë rãczny balë. W rokù 1919 zasadë grë òstałë rozszérzwioné przez Carla Schelenza, chtërny wprowadzył przepisë barżi czekawszé dlô chłopsczi discëplinë. Pierszi mecz midzëpaństwòwi béł rozegróny 13 séwnika 1925 rokù w Halle: Miemcë – Aùstriô 6:3. Òb czas òlimpijsczich jigrzësków w Amsterdamie w 1928 rokù, pòwstała pierszô Midzënôrodnô Federacjô Amatorsczi Rãczny Balë (IAHF). Pierszé mésterstwa swiata chłopsczich karnów 7- (tzw. duńskô wersja) i 11-òsobòwëch (tzw. miemieckô wersja) bëłë rozegróné w 1938 rokù w Miemcach. W òbadwùch kategòriach dobëlë gòspòdarze. Mésterstwa swiata białków rozgriwóné są równak òd 1957 rokù. Przez pôranôsce lat òba dwa fòrmë rãczny balë istniałë kòl sebie, równak gra z ùdzélã 11 miónkarzów pòmalinkù zanikała, a wersja rozgriwónô przez 7 miónkarzów stôwała sã corôz barżi pòpùlarnô. Òb czas Latnëch Òlimpijsczich Jigrzësków w Berlënie w 1936 rokù, na żëczba Adolfa Hitlera, przeprowadzono pierszi i jediny rôz miónczi rãczny balë na òdemkłim stadionie. Rozgriwóné òne bëłë bùtën, na bòjiszczu ò wëmiarach 90-100 x 55-65 metrów, nen ôrt rãczny balë nazéwôł sã Feldhandball. Òstatny mecz reprezentacji Miemców zgromadzył 100 tës. òbzérôczów, co je do dzys rekòrdã frekwencji na meczu rãczny balë. Òstatné mésterstwa w Feldhandballu òdbëłë sã w rokù 1976. W Pòlsce [[spòrt]] w wersji miemiecczi (11-òsobòwi) zaczął bëc gróny w 1917 w Szczipiornie (dzysészi dzelnicë Kalësza) przez òficerów I i III brigadë Legionów Pòlsczich internowónëch pò krizysu przësãgòwim, stądka tej pòchòdzy pòzwa szczipiorniôk (pòzwa ta je mni stosowónô do terôczasny, wersji 7-òsobòwi – jiné zasadë grë, bòjiszcze itp.). Wersja nôbarżi rozkòscérzonô gôdô, że legioniscë naùczëlë sã grac òd miemiecczich wachtôrzów – ale ni ma na nią dowòdów we wspòminkach, mòżna za to przeczëtac, że "leguny wykombinowali nową grę". Rãcznô bala pòkôzała sã na przełómanim XIX i XX w. w Miemcach i w Danii. Je mòżlëwé, że jaczis z legionistów pòdzérôł jã prawie tam. We wspòminkach pòjawia sã nôzwëskò majora Grzmòta-Skòtnicczégò, chtërny miôł zòrganizowac grã w Szczipiornie, ale téż kaprala Antoniégò Jarząbka. Gra rozkòscérzëła sã pòtemù westrzód żołnierzë Batalionu Pògrańcznégò, chtërny w 1918 r. dobëlë kòszarë w Szczipiornie i tam stacjonowalë[1]. Za rok narodzën rãczny balë w Pòlsce ùznôwô sã rok 1918. Reprezentantã pòlsczi rãczny balë je òd 1928 rokù Zrzesz Rãczny Balë w Pòlsce. W 1946 rokù pòwstało [[International Handball Federation (IHF)]], chtërna czerëje terôczasno rozwijã discëplinë. Rãcznô bala (7-òsobòwô) wrócyła nazôt do programù òb czas Òlimpijsczich Jigrzësków w [[Mònachium]] w 1972 rokù, białczi startëją na òlimpijsczich jigrzëskach òd 1976 rokù. == Òglowé zasadë grë == W grze biorą ùdzél dwie zdrëszënë pò 14 miónkarzów (7 na bòjiszczu i 7 rezerwòwëch). Miónkarze wëstãpiwùją na môlach: * brómkôrz * òbrotowi (kòło) * rozgriwający: lewé pół, prawé pół, westrzódk (przed òbrotowim) * skrzidłowi: lewé skrzidło, prawé skrzidło Célã grë je ùdostanié wiãkszi lëczbë brómków jak procëmstawnô zdrëszëna. Gòl je tedë, czej bala przeńdze brómkòwą lëniã całim òbwòdã i mdze bënë brómczi. Mecz dzeli sã na pòłowë pò 30 minut z 15-minutową przerwą. Bala mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzanô, zatrzëmiwónô. Miónkarze mògą dotikac balã wszëtczima dzélama cała òkróm pòdudza i stóp. Jeżlë miónkôrz nie kòzłuje balë, mòże jã trzëmac le 3 sekùndë. Leno brómkôrz znajdëjący sã w brómkòwim pòlu (w òbrëmienim lënii 6 metrów) je zwòlniony z przestrzeganiô nëch zasad. Mecz zaczinô zdrëszëna, chtërna dobëła balã pò cësniãcym mònetą. Miónkôrz ti zdrëszënë wëkònëje pòdanié do partnera z karna, trzimającë jedną stopã na westrzódkòwi lënii bòjiszcza do chwilë, czej bala òpùscy jegò dłonie. Miónkarze òb czas pòczątkù i wznowieniô grë mùszą przebëwac na swòjich pòłowach bòjiszcza. [[Miónkôrz]] mający balã mòże ją pòdac, kòzłowac abò trzëmac nie dłëżi jaż 3 sekùndë. Ni mòże téż wëkònac wiãcy jak trzech kroków trzëmającë balã. Pò dobëcym brómczi przez jedną ze zdrëszënów, karno chtërne ją stracëło zaczinô zôs grã rzutã z westrzodka bòjiszcza. Czedë miónkôrz jednégò z karnów wëkònëje rzut do brómczi, mùszi ùwôżac bë nie przekroczëc lënii znajdëjący sã 6 metrów òd brómczi. Czej równak jã przekroczi, je rzut wòlny dlô procëmstawny zdrëszënë. W przëtrôfkù czej òbrońca naléze sã na swòjim pòlu brómkòwim òb czas òbronë, sãdzowie diktëją rzut karny. Je òn wëkònywóny z òdległoscë 7 metrów òd brómczi. Miónkôrz wëkònëjący rzut karny znajdëje sã sóm na sóm z brómkôrzã. * Bala skłôdô sã z gùmòwi dãtczi pòkrëti zszëtima szteczkama skórë abò synteticznégò twòrzëwa, chtërne ni mògą bëc błiszczącé i slësczé. Òbwód balë ùżëwóny przez chłopów: òd 58 do 60 cm, cãżkòsc: òd 425 do 475 g. Za to ù białków òbwód wënosy òd 54 do 56 cm, cãżkòsc òd 325 do 400 g. * Ruchna miónkarzów mùszą bëc jednégò ôrtu dlô wszëtczich nôleżników karna (nie tikô sã to brómkôrzów); strój skłôdô sã z bùksków i kòszulków, namalowónëma numrama; numrë na krziżach mùszałë bë miec nômni 20 cm, a z przódkù przënômni 10 cm; ni mòżna ùżëwac kasków ani masków òchronnëch, zakôzané je téż noszenié biżuterii i òkùlôrów w cwiardëch òprôwkach a téż jinëch przedmiotów co mògą przëniesc miónkôrzóm niebezpiek. * Bòjiszcze mô wëmiarë 40 na 20 metrów; dłëgszi bòk zwóny je bòczną lënią, a krótszi kùńcową lënią; dzél kùńcowi lënii znajdëjący sã midzë stołpkama brómczi nosy pòzwã brómkòwi lënii; wedle jedny z bòcznëch lëniów, pò 4,5 metra pò òbù stronach strzódkòwi lënii wëznôczonô je lënia zjinaczeniów; na bòjiszczu wëznôczoné są dwa brómkòwé pòla ògrańczoné czwiercòkrãgama ò parmiéniu 6 metrów, ze strzodkã w pónktach ùstawieniô stołpków brómczi, a téż lënią równoległą do kùńcowi lënii mdący w òdległoscë 6 metrów. W brómkòwim pòlu zdrëszënë mòże bëc leno ji [[brómkôrz]]; brómka mô 2 metrë wësokòscë i 3 szerokòscë. [[Òbrôzk:Boisko do piłki ręcznej.JPG|mały|Bòjiszcze do rãczny balë]] * Sãdzowie to dwùch bòjiszczowëch (sãdzowie òglowi), chtërny mają bôczënk na grã i rozstrzëgają wszëtczé jiwrë a téż stolikòwi: sãdza mierzący czas (òbchôdanié sã z tôflą wëników), sãdza sekretôrz (prowadzenié protokòłu). Przë sãdzowsczim stolikù mòże téż sedzec 1 abò wiãcy delegatów (òbserwatorów, kòmisarzów – pòzwa stanowiszcza zanôlégô òd bënowëch przepisów federacji prowadzący ne miónczi) Òbaczë téż: 2 minutë karë. == Wiekòwé kategòrie rozgriwków == [[Òbrôzk:Piłka Ręczna Reprezentacja Polski 2009.JPG|mały|Rãcznô bala]] Spòdlé rãczny balë dzecë mògą zacząc sã ùczëc ju w pierszi abò drëdżi klase spòdleczny szkòłë. W midzëszkòłowëëch miónkach a téż miónkach òrganizowónëch przez [[Òkrãgòwé Związczi Rãczny Balë]] mògą ju brac ùdzél dzecë z III i IV klasë spidleczny szkòłë. Wiekòwô kategòria wëznôczô górny limit wiekù miónkôrza. W kategòriach: * „młodzyka młodszégò” mògą brac ùdzél miónkôrze, chtërny mielë do 12 lat w mòmence rozpòczãcô miónków (Vklasa spòdleczny szkòłë) * „młodzyk” to kategoria wiekòwô dlô miónkôrzów do 14. rokù żëcégò (I abò II klasa gimnazjum) * „junior młodszi” to miónkôrze do 17. rokù żëcô (I klasa strzédny szkòłë) * „junior starszi” do 19 lat (III klasa strzédny szkòłë). Pò ùkòńczenim wiekù juniora starszégò miónkôrze stôwają sã seniorama, gdze nie òbòwiązywają ju ògrańczenia wiekòwé. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòrt]] nksveog9vti6ilgae6wten4juavccxr 0 10797 218112 198567 2026-10-12T16:55:11Z Iketsi 3254 „Francëjô|Francëje”→„Francjô|Francji” 218112 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mulhouseviews.png|mały|Mulhauza]] '''Mulhauza''' (''Milhüsa'') – to je gard w [[Elzas]]u we [[Francjô|Francji]]. Tu mieszkô 112063 lëdzy (2013). == Òbaczë téż == * [[Sztrasbùrg]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] o6yegx7kz4solfqeso2lpzjrlsnvicu 0 10907 218113 198570 2026-10-12T16:55:15Z Iketsi 3254 „Francëjô|Francëje”→„Francjô|Francji” 218113 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:FRA Strasbourg (lesser arms) COA.svg|mały|120px|Herb]] [[Òbrôzk:Strasbourg Cathedral Exterior - Diliff.jpg|mały|Katédra z Sztrasbùrgù]] '''Sztrasbùrg''' (''Strasbourg'') – to je gard we [[Francjô|Francji]], krótkò [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]]. Òn je stolëcą [[Elzas|Elzasu]]. * lëdztwò: 275 718 (2013) * wiéchrzëzna: 78,26 km² == Òbaczë téż == * [[Mulhauza]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] 3jbrbw3sh18n8ubjnj18x2jj88vka90 0 10940 218125 211828 2026-10-12T17:40:47Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 218125 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:EM of influenza virus.jpg|mały|Wirus gripë kòl 100000 razy pòwikszony]] == Zortë wirusa gripë == Gripã mògą wëwòłac trzë zortë wirusa: A, B i C. Z nëch trzech, szczépë wirusa A są nôgòrszé. Òne mògą wëwòłac sezonową gripã razã z nastãpstwama, ale téż mògą bëc przëczëną pandemii. Procemkù szczépóm B, jaczé mògą zarażac lëdzy, zelintë i twòrzofretczi (to znaczi mògą sã mnożëc blós w kòmórkach tëch òrganizmów), wirusë A krążą w przirodze. Jich nôtëralnym môlã je wòdnô ptôszëzna. Wirusë gripë A mògą téż zarażac wszelejaczé ôrtë susôków, w tim téż człowieka. Na ògle szczépë wirusa gripë céchùją sã gatënkòwą swòjizną, tj. jinaczi sã namnôżają w rozmajitëch ôrtach gòspòdarzów. Temù téż tej sej mómë do ùczinkù z nazwama „[[ptôszô gripa]]” abò „[[swińskô gripa]]”. Przełómanié gatënkòwi przeszkòdë przez [[wirusa|wirus]], chòc je mòżebné, to na nasze szczescé je dosc rzôdczé. Zjawiszcze to dobrze pòkôzywô môłô lëczba zachòrzeniów ù lëdzy na ptôszą gripã wëwòłiwóną przez szczép A H5N1<ref>H1N1 Swine Flu May Have Killed 15 Times More Than First Said</ref>. Pòdług Swiatowi Òrganizacji Zdrowiégò WHO<ref>WHO declares swine flu pandemic</ref> w òstatnëch 9 latach na swiece zachòrzało 608 òsób, z czegò wicy jak pòłowa [[ùmarła]]. Dlô pòrównaniégò, w rokù na sezonową gripã chòrzëje òd 3 do 5 mln lëdzy. Z tëch ùmiérô òd 250 tës. do 500 tës. lëdzy. == Pòjôwiają sã nowé chòroscë == Chòc wiôldżé są dobëca wakcynologii i antibiotëkòterapii, cząd, w jaczim ùczałi ògłôszelë kùńc pòszedłów minął na wiedno. Pòjôwiają sã nowé chòroscë, co są skùtkã dinamicznëch i złożonëch przirodniczich procesów, na jaczi cësk mô lëdzczé dzejanié np. demògraficzné zmianë – przëlëdnienié w miastach, ekònomiczny rozwij i wdzéranié sã òsedlëszczów lëdzy w lasë, przez co dze jindze mùszą jic zortë, w jaczich sedzą abò przechôdają bez nie wirusë, techniczny pòkrok (klimatizacjô), migracje lëdzy, rësznota towarów, zmianë zachòwaniégò (rewòlucjô seksualnô), czë téż mòżnoscë adaptacyjné samëch drobnoùstrojów. == Ptôszi i [[lëdzczi]] wiruse == Wszëtczé zachòrzenia na ptôszą gripã bierzą sã stąd, że mùszôł bëc kòntakt z zakażonyma ptôchama. Jesz do te czasu nie bëło tak, żebë ptôszô gripa przeszła z człowieka na człowieka. Ne lëczbë pòkazywają, że je wësokô smiertelnosc tegò pòszedła, ale mało zakażeniów. Je tak temù, że szczép wirusa mùszi sã przënãcëc do warënków, jaczé naléze w òrganizmie nowégò gòspòdarza (np. dopasowac sã do cepłotë cała) i dostac céchë, jaczé mù pòzwòlą na mnożenié sã i skùteczné przenôszanié sã westrzód ti nowi pòpùlacji. Ale wejleno są taczé szczépë wirusów ptôszi gripë i lëdzczi gripë, co mògą sã namnażac w kòmórkach òddëchòwégò nabłonka swiniów. Parłãczi to sã z bëcym na wiérzkù kòmórków nabłonka swiniów receptorów, chtërne dôwają mòżnosc przëłączeniô sã ptôszich i téż lëdzczich wirusów i wdzërzgniãcé jich wirionów do kòmórczi. Taczim szëkã w kòmórkach swini mòże dińc do przemiészaniô geneticznégò materiału (reazortacjô) ptôszich i lëdzczich wirusów. Je to skòk w ewòlucji wirusa, chtëren prowadzy do nowégò, dëcht wësok chòroscoùtwórczégò szczépù wirusowégò, jaczégò ni mòże złapac nasz òdpòrnoscowi ùkłôd. Tak cos je dosc rzôdkò, równak skùtczi są baro pòwôżné. Pòjawienié sã nowégò wirusa prowadzy do masowëch zachòrzeniów na całim swiece, co dôwô ò se znac przez pandemie na czile kòntinentach. Prawie z taczims czims mie mielë do ùczinkù na przełómanim [[2009]] i [[2010]] rokù, czej w czile miesądzach nowi wariant wirusa A(H1N1)v rozeszedł sã na wszëtczé kòntinentë, dze są lëdze. Szczép ten je krziżówką czile òdmianów wirusa gripë H1N1, w tim lëdzczi gripë, dwùch zortów swińsczi gripë i ptôszi gripë, jaczé sã tłëkłë òd czile lat w przirodze. W Pòlsce òd pierszégò przëtrôfkù zachòrzeniô na gripã z wirusa ([[H1N1]])v w maju [[2009]] do lëpińca [[2010]] bëłë ju 182 skònë òsób zakażonëch tim wirusã. W tim sezonie w [[Europa|Eùropie]] mómë ju jinszé szczépë wirusa A i wirusa B. == Karno pòdwëższonégò rizyka == Nót je jesz pamiãtac, że pò zakażenim wirusã gripë, mògą przińc brzëdczé nastãpstwa, pòłączoné colemało z drëdżima bakterijnyma infekcjama. Nen problem doticzi òsoblëwie nëch, co przënôlégają do tak zwónëch karnów pòdwëższonégò rizyka, to są na przëmiôr ti, co bierzą immùnosëpresyjné léczi, dërch chòri na rozmajité chòroscë, pacjentów, co przeszlë procemnowòtwòrowé léczenié, ale téż tëch, co na ògle mają miészą òdpòrnosc: seniorów (òd 65 lat) i dzôtków niżi dwùch lat. Jednym słowã starkòwie i dzôtuszczi bë sã mielë szczépic procem gripie! == Òspa, òdrã – szczépienia == [[Gripa]] je przikładã chòroscë, jakô mãczi lëdzy òd wieków i jaczi nie jesmë w sztãdze wëtãpic, chòc znajemë ju wirusa, co jã twòrzi i chòc są ju na to szczépiónczi. Równak są téż chòroscë, jaczé dzãka profilakticznym szczépienióm mòżemë czësto wënëkac z zemsczi kùlë abò mòcënkò ògrańczëc jich òbjim. Są to pòszedła wëwòłóné przez wirusë, jaczé pòza człowiekã ni mają nôtëralnégò gòspòdarza w przirodze. Przikładã je tu prôwdzëwô òspa, jaczi òstatny przëtrôfk béł zmerkóny w latach 70-tëch ùszłégò wiekù i pòlio-nagminné dzecné pòrażenié, co je leno w 7 krajach na swiece. Terô warô szczépiónkòwô kampaniô WHO, żebë czësto wëeliminowac òdrã, chtërna mòże czasã nawetka doprowadzëc do ùtratë słëchù ù dzecy. W Pòlsce szczépienia procem òdrze są òbrzészkòwé. Nót je wiedzec to, żebë skùteczno ògrańczëc bëcé pòszedła w jaczis stronie, je mùsz szczépic wiôldżi procent lëdzy (w przëtrôfkù òdrë bez 83%). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [https://grypa.mp.pl/ serwis dlô pacjentów (Wëddowizna Medicyna Prakticznô)] [http://www.influenzareport.com/] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] gos9jwg49o8g3q50zg00anl6totjtj5 0 10960 218131 197646 2026-10-12T17:49:47Z Iketsi 3254 – to je → – ; {{skr.|np.}} 218131 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen1.jpg|mały|Chłopi w sëkniach i kłobùkach]] '''Sëknia''' – wiérzchny jednodzélowi chłopsczi òbleczënk, chtëren òbkrëwô srąb i dzél nogów, ale ù [[Kaszëbi|Kaszëbów]] rãków ni. To je {{skr.|np.}} dzél òbleczënkù w kaszëbsczëch karnach piesni i [[Tuńc|tuńca]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Òbleczënk|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/gra/ubierz_tosie {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òbleczënk]] ngzbkbveo4tq6vlwsjgl4mjk240t1lf 0 11012 218124 195194 2026-10-12T17:39:53Z Iketsi 3254 – to je → – ; {{Kòntrola}} 218124 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Urcos (5688176328).jpg|mały|Banowi òbrôcnik]] '''Banowi òbrôcnik''' – banowi przërëchtënk zrobionô zdłuż szinów do òbrócaniégò np. lokòmòtiwów. == Òbaczë téż == * [[Ban]] * [[Perón]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ban]] 21o12bvv4lgdy3u4ase4nfdynjcps8b 14 11259 218160 212631 2026-10-13T10:43:47Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218160 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11300 218154 212617 2026-10-13T04:55:27Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218154 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 11683 218132 212133 2026-10-12T17:51:54Z Iketsi 3254 skr. 218132 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Timor-Leste''<br>''Timór Lorosa'e |miono = Pòrënkòwi Timor |miono-genitiw = Pòrënkòwégò Timoru |fana = Flag of East Timor.svg |herb = Coat_of_arms_of_East_Timor.svg |na karce = LocationEastTimor.svg |mòtto = Honra, Pátria e Povo (Tcza, tatczëzna i nôród) |jãzëk = [[Tetum]], pòrtugalsczi |stolëca = Dili |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 15.007 |procent-wòdë = – |lëdztwò = 1.177.834 |rok = 2019 |dëtk = amerikańsczi dolar |kòd dëtka = USD |czasowô cona = +9 |swiãto = 20 maja |himn = Pátria |kòd = TL, TLS |Internet = .tl |telefón = +670 |Prezydeńt=José Ramos-Horta |Premiéra=Xanana Gusmão }} '''Pòrënkòwi Timòr''' abò '''Pòrénszi Timòr''' ([[tetum]]: ''Timór Lorosa'e'', {{jãz.|pt}} ''Timor-Leste'') – môłé państwò w Azji na pòrénszim dzélu òstrowù Timòr, ze stolëcą w [[Dili]]. Òstrów bëł zamieszkóny òd 40.000 lat przez aùstralijsczé plemiona i przez melanezyjsczé plemiona òd 5000 lat. Rosłë tu sandałowé drzewa. Pòrénszi dzél òstrowù béł pòrtugalską kòlonią jakno Pòrtugalsczi Timòr òd 17-égò stolëcy do [[1975]] rokù, a zôpadny dzél òstrowù béł néderlandzką kòlonią, jaż òstôł dzélem Indonezje. Pòrénszi Timòr ògłosył samòstójnotã od Pòrtugalsczi w [[lëstopadnik]]ù 1975 rokù, le chùtkò òstôł zaatakowóné przez wòjskò Indonezji. Krôj béł pòd òkùpacją Indonezji òd [[1976]] do [[1999]] rokù i bëłë tu stolemné mùżdżówczi jak {{skr.|np.}} mùżdżówka w Dili w 1991 {{skr.|rokù}} [[20 maja]] [[2002]] Pòrénszi Timòr stôł sã ùznónym państwã przez ONZ, a zôpadny dzél òstrowù wcyg mô [[Indonezjô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:East_Timor-CIA_WFB_Map.png|Karta Pòrénszégò Timòrù Òbrôzk:Dili_coast.jpg|Ùbrzég gardu Dili, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Jaco_3.jpg|Ilha de Jaco, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Timorese_Dancers.jpg|Timòrësczé [[Tuńc|tuńcerczi]] Òbrôzk:Lospalos_klein.jpg|Swiãti chëcz religijné w gardze Lospalos, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Man_in_traditional_dress,_East_Timor.jpg|Chłop w lëdowim ruchnie, Pòrénszi Timòr </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé_państwa]] m2dmw81l5i2lagsifmbi57iz34zx3t9 0 11882 218122 202829 2026-10-12T17:38:07Z Iketsi 3254 {{jãz.|be}} 218122 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Alesz Trojanowsczi''' ({{jãz.|be}} Алесь Траяноўскі; ùr. 22 séwnika 1925 w chùtorze Uzdymacz w mińsczim òbwodze Biôłorusczi SRR, ùm. 18 strëmiannika 2005 w [[Mińsk|Mińskù]]) – biôłorusczi pisarz, dolmacz, kritik i pùblicysta. == Biografiô == Alesz Trojanowsczi béł sënã gajowégò i dzecné lata spãdzył w lesniczówczi. W wòjnowich latach walcził z hitlerowcama, nôprzód jakò partizana (1942-1944), a tej w régach Armii Czerwiony, z chtërną przez [[Lëtwa|Lëtwã]] zaszedł jaż na [[Madżarskô|Madżarską]]. Dwùkrotno reniony, do 1946 léczëł sã w wòjskòwim szpitalu. Pò pòwroce do zdrowiô zamieszkôł w Mińskù, dze robił i równoczasno sã dosztôłcôł. Ùkùńcził w ten spòsób Historiczno-Archiwalny Institut i w 1955 rozpòczął robòtã jakò gazétnik, nôprzód w gazece „Zapadnaja trassa”, a tej (òd 1962) w nôwikszi biôłoruskojãzëczny gazece „Zwiazda”, dze awansowôł na stanowiskò czerownika kùlturalnégò dzéla. W gazece ti robił do 1982. W latach 1982-1986 béł zastãpnikã przédnégò redaktora pismiona „Mastactwa Biełarusi”. == Ùtwórstwò == Jakò pisarz robił przede wszëtczim w dzedzënie przełożënkù lëteraturë piãkny. Tłómacził na biôłoruską mòwã z taczich jãzëków, jak [[Górnołużëcczi jãzëk|górnołużëcczi]], [[Dólnołużëcczi jãzëk|dólnołużëcczi]], [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]], [[Pòlsczi jãzëk|pólsczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]. Przëczënił sã do òpracowaniô i wëdaniô antologie pòezji Łużëcczich Serbów „Tam, dze brëżdżi Szprewa” (1969), antologie kaszëbsczi pòezji „Za widnikã krôj Stolemów” (1980, przedolmacził wszëtczé zawiarté w ni wiérztë), a téż pòwiescë Jurija Brězana „Czôrny młin” (1984). == Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë == Na zôczątkù lat 70. Trojanowsczi przëpôdkã zetknął sã z tomikã pòezji [[Alojzy Nôgel|Alojzégò Nôgla]]. Na zymkù 1972 Nôgel dostôł òd Trojanowsczégò lëst, w jaczim biôłorusczi pisarz wëznôł mù, że tomik béł jinspiracją do dzejaniów na rzecz propagòwaniô w Biôłorusy kaszëbsczi lëteraturë, bò – jak pisôł Trojanowsczi – w ten spòsób chcôłbë òn òdpłacëc dłëdżi swòji zemi przed Kaszëbama: Trojanowsczi pamiãtôł, że z kaszëbsczi familie pòchòdzył Michôł Federowsczi (1853-1923), aùtor wielotomòwégò dokazu „Biôłorusczi lud”, fùńdamentalnégò dlô pòznaniô biôłorusczégò fòlkloru. Razã z lëstã Trojanowsczi przesłôł Nôglowi numer pismiona „Litaratura i Mastactwa” z dolmaczënkã Nôglowich wiérztów. Pò nëch pierszich dolmaczënkach Trojanowsczi sygnął téż do ùtwórstwa jinëch pòetów z Kaszëb. W 1975 w lëteracczim rocznikù „Dalahlady” òkróm wiérztów Nôgla ùkôzałë sã dolmaczënczi dokôzów [[Marión Selin|Mariana Selina]], [[Józef Ceynowa|Józefa Ceynowë]], [[Édmùnd Kònkòlewsczi|Édmùnda Kònkòlewsczégò]], [[Zygmùńta Narsczégò|Zygmùńta Narsczégò]], [[Antoni Pieper|Antoniégò Piepera]], [[Jón Piépka|Jana Piépczi]], [[Jan Trepczik|Jana Trepczyka]], [[Stanisłôw Rejter|Stanisława Rejtera]] i [[Jón Rompsczi|Jana Rompsczégò]]. Wëbiér pòprzédzô artikel-szkic ò titule „Z bùrsztinowégò brzegù” namieniony tak historii Kaszëb, jak i jich lëteraturze. W 1980 roku ùkôzałа sã w Mińskù antologia kaszëbsczi pòezji òpracówanô przez Trojanowsczégò „Za widnikã krôj Stolemów”. Są tam wiérzté kaszëbsczich pòetów òd [[Hieronim Derdowsczi|Derdowsczégò]] jaż pò [[Marión Selin|Mariana Selina]], wszëtczé przedolmacził Trojanowsczi. W 1976 Trojanowsczi òstôł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za tłómaczenia kaszëbsczi pòezji na jãzëk biôłorusczi<ref>''Medale Stolema 1976'', „Pomerania” 1976 nr 3, s. 22.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * ''Tłumacz z Białorusi'', „Pomerania” 1976 nr 3, s. 26. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biôłorus]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] fmw1ba1myrg80l7qi41tvdmkyxekpj1 218123 218122 2026-10-12T17:39:26Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 218123 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Alesz Trojanowsczi''' ({{jãz.|be}} Алесь Траяноўскі; ùr. 22 séwnika 1925 w chùtorze Uzdymacz w mińsczim òbwodze Biôłorusczi SRR, ùm. 18 strëmiannika 2005 w [[Mińsk|Mińskù]]) – biôłorusczi pisarz, dolmacz, kritik i pùblicysta. == Biografiô == Alesz Trojanowsczi béł sënã gajowégò i dzecné lata spãdzył w lesniczówczi. W wòjnowich latach walcził z hitlerowcama, nôprzód jakò partizana (1942-1944), a tej w régach Armii Czerwiony, z chtërną przez [[Lëtwa|Lëtwã]] zaszedł jaż na [[Madżarskô|Madżarską]]. Dwùkrotno reniony, do 1946 léczëł sã w wòjskòwim szpitalu. Pò pòwroce do zdrowiô zamieszkôł w Mińskù, dze robił i równoczasno sã dosztôłcôł. Ùkùńcził w ten spòsób Historiczno-Archiwalny Institut i w 1955 rozpòczął robòtã jakò gazétnik, nôprzód w gazece „Zapadnaja trassa”, a tej (òd 1962) w nôwikszi biôłoruskojãzëczny gazece „Zwiazda”, dze awansowôł na stanowiskò czerownika kùlturalnégò dzéla. W gazece ti robił do 1982. W latach 1982-1986 béł zastãpnikã przédnégò redaktora pismiona „Mastactwa Biełarusi”. == Ùtwórstwò == Jakò pisarz robił przede wszëtczim w dzedzënie przełożënkù lëteraturë piãkny. Tłómacził na biôłoruską mòwã z taczich jãzëków, jak [[Górnołużëcczi jãzëk|górnołużëcczi]], [[Dólnołużëcczi jãzëk|dólnołużëcczi]], [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]], [[Pòlsczi jãzëk|pólsczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]. Przëczënił sã do òpracowaniô i wëdaniô antologie pòezji Łużëcczich Serbów „Tam, dze brëżdżi Szprewa” (1969), antologie kaszëbsczi pòezji „Za widnikã krôj Stolemów” (1980, przedolmacził wszëtczé zawiarté w ni wiérztë), a téż pòwiescë Jurija Brězana „Czôrny młin” (1984). == Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë == Na zôczątkù lat 70. Trojanowsczi przëpôdkã zetknął sã z tomikã pòezji [[Alojzy Nôgel|Alojzégò Nôgla]]. Na zymkù 1972 Nôgel dostôł òd Trojanowsczégò lëst, w jaczim biôłorusczi pisarz wëznôł mù, że tomik béł jinspiracją do dzejaniów na rzecz propagòwaniô w Biôłorusy kaszëbsczi lëteraturë, bò – jak pisôł Trojanowsczi – w ten spòsób chcôłbë òn òdpłacëc dłëdżi swòji zemi przed Kaszëbama: Trojanowsczi pamiãtôł, że z kaszëbsczi familie pòchòdzył Michôł Federowsczi (1853-1923), aùtor wielotomòwégò dokazu „Biôłorusczi lud”, fùńdamentalnégò dlô pòznaniô biôłorusczégò fòlkloru. Razã z lëstã Trojanowsczi przesłôł Nôglowi numer pismiona „Litaratura i Mastactwa” z dolmaczënkã Nôglowich wiérztów. Pò nëch pierszich dolmaczënkach Trojanowsczi sygnął téż do ùtwórstwa jinëch pòetów z Kaszëb. W 1975 w lëteracczim rocznikù „Dalahlady” òkróm wiérztów Nôgla ùkôzałë sã dolmaczënczi dokôzów [[Marión Selin|Mariana Selina]], [[Józef Ceynowa|Józefa Ceynowë]], [[Édmùnd Kònkòlewsczi|Édmùnda Kònkòlewsczégò]], [[Zygmùńta Narsczégò|Zygmùńta Narsczégò]], [[Antoni Pieper|Antoniégò Piepera]], [[Jón Piépka|Jana Piépczi]], [[Jan Trepczik|Jana Trepczyka]], [[Stanisłôw Rejter|Stanisława Rejtera]] i [[Jón Rompsczi|Jana Rompsczégò]]. Wëbiér pòprzédzô artikel-szkic ò titule „Z bùrsztinowégò brzegù” namieniony tak historii Kaszëb, jak i jich lëteraturze. W 1980 roku ùkôzałа sã w Mińskù antologia kaszëbsczi pòezji òpracówanô przez Trojanowsczégò „Za widnikã krôj Stolemów”. Są tam wiérzté kaszëbsczich pòetów òd [[Hieronim Derdowsczi|Derdowsczégò]] jaż pò [[Marión Selin|Mariana Selina]], wszëtczé przedolmacził Trojanowsczi. W 1976 Trojanowsczi òstôł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za tłómaczenia kaszëbsczi pòezji na jãzëk biôłorusczi<ref>''Medale Stolema 1976'', „Pomerania” 1976 nr 3, s. 22.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * ''Tłumacz z Białorusi'', „Pomerania” 1976 nr 3, s. 26. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biôłorus]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 2yha7j39l20sz3p4oh6u4t4i1m1jkwa 14 11889 218149 185691 2026-10-13T03:42:39Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218149 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 12280 218121 215942 2026-10-12T17:37:30Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 218121 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Adrión Zandberg |gwôsné jimiã=Adrian Zandberg |Òbrôzk= Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg |òpis= Adrión Zandberg (2020) |Data_ùrodzeniô= 4 gòdnika 1979 |Môl_ùrodzeniô= [[Aalborg]], [[Duńskô]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Wespółprzédnik [[Partiô Razã|Partie Razã]] |1. Òd= 27 smùtana 2022 |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Razã]] |2. fónkcjô= Pòsélc na Sejm Pòlsczi Repùbliczi |2. Òd= 12 smùtana 2019 |2. Do= |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca= |2. Nastãpnik= |2. partiô= [[Partiô Razã]] }} '''Adrión Tadeùsz Zandberg''' ({{jãz.|pl}} ''Adrian Tadeusz Zandberg'', ùr. [[4 gòdnika]] [[1979]] w [[Aalborg|Aalbòrgù]]) – pòlsczi pòlitik, programista, historyk, doktór hùmanistycznëch nôùk, pòsélc na Sejm IX i X kadencje (òd 2019). Współùsôdzca [[Partiô Razã|Partie Razã]] i ji wespółprzédnik òd 2022 rokù. Kandidat na [[Prezydeńt|prezydenta]] [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]] w welacje w 2025 rokù. Sztudérowôł prawò i historiã. Pierszégò czerënkù nie skùńcził<ref>Jakób Majmùrek: [https://krytykapolityczna.pl/kraj/wnuki-przesnionej-rewolucji-ida-do-sejmu/ Wnuki prześnionej rewolucji idą do Sejmu], krytykapolityczna.pl, 4 rujana 2015.</ref>, absolwentã historicznëch sztudiów òstôł w 2002 rokù. W 2008 ùzwëskôł stãpień doktora hùmanistycznëch nôùków na Warszawsczim Ùniwersytece na spòdlim dokazu pt. ''Organizacje i ruchy społeczne wokół partii socjaldemokratycznych w Niemczech i w Wielkiej Brytanii przed pierwszą wojną światową'', napisóną pòd czerënkã Anë Żarnowsczi<ref name=":0">[https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/whyAJS5uZq8 dr Adrian Tadeusz Zandberg], ludzie.nauka.gov.pl.</ref>. W latach 2007–2014 robił w Wëższi Szkòle Kòmùnikòwaniô, Pòlitologie i Midzënôrodnëch Stosënków, a w latach 2007–2017 w Pòlskò-Japòńsczi Wëższi Szkòle Kòmpùtrowëch Techników<ref name=":0" />. == Wëniczi w welacjach == {| class="wikitable unsortable" align="center" |- ! Welacjô ! colspan=2 | Welacjowi kòmitet ! Òrgan ! Òbéńda ! Wënik |- | 2015 | style="background:#A50B5E;" | | [[Partiô Razã]] | Sejm VIII kadencje | nr 19 | style=" background:pink;" | 49 711 (4,54%) '''✘'''<ref>[https://parlament2015.pkw.gov.pl/349_Wyniki_Sejm/0/0/19.html Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2015], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2019 | style="background:#A50B5E;" | | [[Partiô Razã|Lewica Razã]] | Eùropejsczi Parlament IX kadencje | nr 4 | style=" background:pink;" | 17 108 (1,23%) ✘<ref>[https://pe2019.pkw.gov.pl/pe2019/pl/wyniki/pl Wybory do Parlamentu Europejskiego 2019], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2019 | style="background:#DE3163;" | | SLD | Sejm IX kadencje | rowspan="2" |nr 19 | style=" background:palegreen;" | 140 898 (10,20%) '''✓'''<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/okr/19 Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2019], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2023 | style="background:#BB3385;" | |Lewica |Sejm X kadencje |style=" background:palegreen;" | 64 435 (3,75%) '''✓'''<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/komitet/29617?elections=sejm Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 15 października 2023], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2025 | | |KW Kandidata na Prezydenta Pòlsczi Repùbliczi Adriana Zandberga | colspan="2" |Prezydent RP | style=" background:pink;" |952 832 (4,86%) ✘<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/ Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 18 maja 2025], pkw.gov.pl.</ref> |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Aalborg]] |col2= === Partiô Razã === {{#categorytree:Partiô Razã|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] b25zyec8i7j8w8vstevkt1jomxga7ym 0 12359 218078 217903 2026-10-12T15:37:24Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218078 wikitext text/x-wiki #TAM [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów]] nxc7vqviefqikhpdofthemk4ghf95pk 0 12369 218167 214070 2026-10-13T11:58:17Z DawnyTest 14843 218167 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Józef Stalin|gwôsné jimiã=Иосиф Сталин<br>იოსებ ჯუღაშვილი|Òbrôzk=Joseph Stalin official portrait.jpg|òpis=Òficjalny pòrtret Stalina|Data_ùrodzeniô=18 gòdnika 1878|Môl_ùrodzeniô=Gori|Data_smiercë=5 strëmiannika 1953|Môl_smiercë=Kùncewò|1. fónkcjô=Òglowi Seczretôrz Centralnégò Kòmitetu Kòmùnisticzny Partie Radzecczégò Związku|1. Òd=3 łżëkwiata 1922|1. Do=5 strëmiannika 1953|1. Pòprzédca=Wiaczesław Mołotow (jakno òdpòwiedzalny seczretôrz)|1. Nastãpnik=Nikita Churszczow (jakno I seczretôrz)}} '''Józef Stalin''', po prôwdze '''Ioseb Besarionis Dze Dżughaszwili''' ([[grëzońsczi jãzëk|grëz]]. იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) abò '''Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли) (ùr. [[6 gòdnika]]<ref>Wedle julióńsczégò kalãdôrza.</ref>/12 gòdnika 1878 w [[Gori]], ùm. [[5 strëmiannika]] 1953) – [[Ruskô|rusczi]] i [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|radzecczi]] pòlitikôrz pòchòdzëniô [[Grëzóńskô|grëzóńsczégò]], diktatór Sowiecczégò Związkù w latach 1922–1953. Je òdpòwiedzalny m.jin. za czëstczi w ZSSR (1936-1938)<ref>K. Janicki [https://wielkahistoria.pl/wielki-terror-1936-1938-na-rozkaz-stalina-zabito-milion-ludzi/ Wielki terror 1936-1938. Na rozkaz Stalina zabito milion ludzi] WielkaHistoria</ref> ë wiôldżi głód na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] (1932-1933)<ref>[https://lordslibrary.parliament.uk/ukrainian-holodomor/ Ukrainian Holodomor] House of Lords Library</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] fvmntfb5qvoxgur9jjea6hrreyjoaxi 0 12394 218028 218020 2026-10-12T12:05:57Z Iketsi 3254 mòtto; {{Kòntrola}} 218028 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=République d’Haïti Repiblik Ayiti |fana=Flag of Haiti.svg |miono-genitiw=Hajiti |miono=Repùblika Hajiti |herb=Coat of arms of Haiti.svg |mòtto=Liberté, Égalité, Fraternité<br>L'union fait la force |na karce=LocationHaiti.svg |jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]], hajitańsczi kreolsczi |stolëca=Port-au-Prince |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=27 750 |rok=2021 |lëdztwò=11 198 240 |dëtk=Hajitańscze gourde |kòd dëtka=HTG |czasowô cona=–5 |swiãto=1 stëcznika |himn=La Dessalinienne |kòd=HT |Internet=.ht |telefón=+509 |Mònarcha= |Prezydeńt=Alix Didier Fils-Aimé (p.ò.) |Premiéra= |data ùsôdzenia=1 stëcznika 1804 |aùtowi kòd=HT }} '''Hajiti''' – państwò w zôpadnym dzélu [[Hajiti (òstrów)|òstrowù]] o tim samim mionie we Westrzédny Americe, ze stolëcą w [[Port-au-Prince]]. Grańczi z [[Dominikańskô Repùblika|Dominikaną]], długòsc grańcë wënosy 380 km<ref>''[https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8362367,dominikana-mur-granica-haiti-kontrola-imigracji.html Dominikana buduje mur na granicy z Hajiti. Celem jest kontrolowanie imigracji]'' [online], gazetaprawnapl.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-06-05] (pòl).</ref>. Krôj béł dôwni kòlonią [[Francëjô|Francësczi]], òd chtërny zwëskôł samòstójnotã 1 stëcznika 1804<ref>[https://www.haiti.org/celebration-of-haiti-s-212th-year-of-independence/ Celebration of Haiti’s 212th Year of Independence] Embassy of the Republic of Haiti in Washington DC</ref>. Òb czas wòjny o samòstójnotã we francësczich wòjskach to dało téż [[Pòlôszë|Pòlôchów]], chtërny pózni przechôdelë na hajitańską stronã, bë pòmagac w biôtce z kòlonizatorã<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/historia-legionow-polskich-na-haiti-polacy-byli-nazywani-bialymi-murzynami-europy/#mit-solidarnosci-i-braterstwa Trudna historia Legionów Polskich na Haiti. Polacy byli nazywani „białymi niewolnikami”] National Geographic Polska</ref>. == Òbaczë téż == * [[Francësczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260709113631/https://radiokaszebe.pl/news/faustyn-wirkus-kaszubski-krol-haiti-spotkanie-autorskie-w-gdansku-986 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Hajiti| ]] 958d44f4d2csq08ezobzzjuzbmrmkkh 218120 218028 2026-10-12T17:28:56Z Iketsi 3254 Galeriô 218120 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=République d’Haïti Repiblik Ayiti |fana=Flag of Haiti.svg |miono-genitiw=Hajiti |miono=Repùblika Hajiti |herb=Coat of arms of Haiti.svg |mòtto=Liberté, Égalité, Fraternité<br>L'union fait la force |na karce=LocationHaiti.svg |jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]], hajitańsczi kreolsczi |stolëca=Port-au-Prince |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=27 750 |rok=2021 |lëdztwò=11 198 240 |dëtk=Hajitańscze gourde |kòd dëtka=HTG |czasowô cona=–5 |swiãto=1 stëcznika |himn=La Dessalinienne |kòd=HT |Internet=.ht |telefón=+509 |Mònarcha= |Prezydeńt=Alix Didier Fils-Aimé (p.ò.) |Premiéra= |data ùsôdzenia=1 stëcznika 1804 |aùtowi kòd=HT }} '''Hajiti''' – państwò w zôpadnym dzélu [[Hajiti (òstrów)|òstrowù]] o tim samim mionie we Westrzédny Americe, ze stolëcą w [[Port-au-Prince]]. Grańczi z [[Dominikańskô Repùblika|Dominikaną]], długòsc grańcë wënosy 380 km<ref>''[https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8362367,dominikana-mur-granica-haiti-kontrola-imigracji.html Dominikana buduje mur na granicy z Hajiti. Celem jest kontrolowanie imigracji]'' [online], gazetaprawnapl.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-06-05] (pòl).</ref>. Krôj béł dôwni kòlonią [[Francëjô|Francësczi]], òd chtërny zwëskôł samòstójnotã 1 stëcznika 1804<ref>[https://www.haiti.org/celebration-of-haiti-s-212th-year-of-independence/ Celebration of Haiti’s 212th Year of Independence] Embassy of the Republic of Haiti in Washington DC</ref>. Òb czas wòjny o samòstójnotã we francësczich wòjskach to dało téż [[Pòlôszë|Pòlôchów]], chtërny pózni przechôdelë na hajitańską stronã, bë pòmagac w biôtce z kòlonizatorã<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/historia-legionow-polskich-na-haiti-polacy-byli-nazywani-bialymi-murzynami-europy/#mit-solidarnosci-i-braterstwa Trudna historia Legionów Polskich na Haiti. Polacy byli nazywani „białymi niewolnikami”] National Geographic Polska</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Port Au Prince, Haiti (7664274188).jpg| Òbrôzk:Haitian national palace earthquake.jpg| Òbrôzk:Sans-Souci Palace, National History Park, Haiti.jpg| Òbrôzk:Aerial 2.jpeg| Òbrôzk:4Haiti2019.png| Òbrôzk:Condylactis gigantea (Giant Anemone) red base.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Francësczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260709113631/https://radiokaszebe.pl/news/faustyn-wirkus-kaszubski-krol-haiti-spotkanie-autorskie-w-gdansku-986 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Hajiti| ]] 7vaqpbcaswuan4wu0zc2tdcocv2yqq4 0 12409 218102 214151 2026-10-12T16:18:18Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 218102 wikitext text/x-wiki '''Ùniwersytet Marii Curie-Skłodowsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej'', òficjalny akronim: '''UMCS''') – pùblëcznô ùczbòwniô z sedzbą w [[Lublëno|Lublënie]], namieniónô do żëcygò w 1944 rokù jakno piąti ùniwersytet w Pòlsce. Nôwiksza akademickô ùczbòwniô Pròrënkòwé Pòlsczi. Wedle rankingù ''Research.com'', zajimô 18 plan, na 37 klasyfikòwónëch pòlsczich wëższëch szkòłów, a téż 1534 pòzycjã w swiatowi skali. Ùczbòwniô nôlegô do kònsorcjum Eùropejsczich Uczbòwniów ''ATHENA''. Nôlëgô téż do Związkù Lubelsczich Ùczbòwni, wraz z Lubelską Pòlitechniką, Medicznim Ùniwersytetã w Lublënie, Katolëcczim Lubelsczim Ùniwersytetã a téż Przirodniczim Ùniwersytetã w Lublënie. == Historiô == Ùniwersytet òstôł namieniony do żëcygò 23 rujana 1944 rokù jakno państwòwò ùczbòwnia. Z zôczątkù fùnkcjonowôł z sztërëma wëdzélama: Lekarsczim, Przirodniczim, Rolnym i Weterinarijnym, le zarôzka pò niecawnych trzech miesącach pòwstôł piąti – Farmaceùticzny Wëdzél. Pòczëstnô jinaùguracjô pierszégò akademicczégò rokù òdbëła sã 14 stëcznika 1945 rokù. Nôùkòwą Kadrą stanowiło wówczas 42 profesorów, m.jin. z ùczbòwni Lwòwa i Wilna. Studia pòdjãło 806 slëchińców. Òrganizatorã i pierszim rechtorã Ùczbòwni béł zoolog prof. Henryk Raabe. Nen profil Ùczbòwni ùtrzimôł sã do 50. latów XX. stalatégò. W 1949 rokù ùczbòwnia pòwiksza sã ò Wëdzél Prawa. Rok pùzni z Ùczbòwni wëapartnióno fakùltetë: Lekarsczi i Farmaceùticzny, na spòdlim jaczi pòwsta Medicznô Akademiô (terôzka Mediczny Ùniwersytet). Na zôczątkù 1952 rokù, jistniejącë ju Matematiczno-Przirodniczy Wëdzél rozapartnił sã na dwa Wëdzéle: Matematiczi, Fizyczi i Chemii a téż Biologii i Nôùków ò Zemi. W jistnym rokù òdemkniãto Hùmanisticzny Wëdzél, a w 1953 rokù Zootechniczny. Stolemną reòrganizacjã strukturë Ùczbòwnia przëża w 1955 rokù, czedë wëaparniono z niegò Wëdzélë: Rolny, Weterënarëjny i Zootechniczny, jaczé òstałë pòdwalinama Rolniczi Akademië, terôczasno Przirodniczégò Ùniwersytetu. W drëdzim dzélu 50. latów Ùniwersytet wkrocził z sztërëma wëdzélama: Biologii i Nôùków ò Zemi, Matematiczi, Fizyczi i Chemii, Prawa a téż Hùmanisticznym. Pòstãpnota nôzwësków [[Maria Skłodowska-Curie|patronczi]] wëmieniónëch w pòzwie Ùniwersytetu òsta przëjãtô z francësczégò jãzëka. Prawò nie dôwô mòżebnoscë zmianë pòzwë ùczbòwni ji władzóm. Sama patrónka ÙMCS wëzwëskiwa zamiennie òbu fòrm pisënkù nôzwëska. == Władze ÙMCS == [[Òbrôzk:Budynki_UMCS.jpg|mały|259x259px|Rechtorat ÙMCS]] Fùlnô lësta rechtorów ÙMCS: # Henrik Raabe (24 rujana 1944 – 31 zëlnika 1948) # Tadeusz Kielanowski (1 séwnika 1948 – 31 gòdnika 1949) # Józef Parnas (jakno p.o., 1 stëcznika 1950 – 31 gòdnika 1951) # Bohdan Dobrzańsczi (1 stëcznika 1952 – 31 zélnika 1955) # Andrzej Bùrda (1 séwnika 1955 – 7 maja 1957) # Adóm Paszewsczi (8 maja 1957 – 31 zélnika 1959) # Grégór Léòpòld Seidler (1 séwnika 1959 – 11 łżekwiata 1969) # Zbigniew Lorczewicz (1 lëpińca 1969 – 30 séwnika 1972) # Wiesław Skrzëdło (1 rujana 1972 – 31 zélnika 1981) # Tadeùsz Baszińsczi (1 séwnika 1981 – 21 maja 1982) # Józef Szimańsczi (24 maja 1982 – 31 zélnika 1984) # Stanisław Ùzak (1 séwnika 1984 – 31 zélnika 1987) # Zdzësław Cackòwsczi (1 séwnika 1987 – 30 smùtana 1990) # Eùgeniusz Gąsor (1 gòdnika 1990 – 14 zélnika 1993) # Kazmierz Goebel (24 séwnika 1993 – 31 zélnika 1999) # Marian Harasymiuk (1 séwnika 1999 – 31 zélnika 2005) # Wiesław Kamińsczi (1 séwnika 2005 – 31 zélnika 2008) # Andrzej Dąbrowsczi (1 séwnika 2008 – 31 zélnika 2012) # Stanisław Michałowsczi (1 séwnika 2012 – 31 zélnika 2020) # Radosław Dobrowolsczi (1 séwnika 2020 – terôczasno) == Wëdzélë == {| class="wikitable" !Pózwa wëdzélu !Rok założeniégò !Internetowi adres wëdzélu |- | Artisticzny Wëdzél | align="center" |1989/(1997) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/artystyczny,40.htm WA] |- |Wëdzél Biologii i Biotechnologii | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[https://web.archive.org/web/20140717135045/http://umcs.pl/pl/biologia-biotechnologia.htm WBiB] |- |Wëdzél Chemië | align="center" |1944/(1989) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/chemii,42.htm WCh] |- |Wëdzél Ekònomiczny | align="center" |1965 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/ekonomiczny,43.htm WE] |- |Wëdzél Filologiczny | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/filologiczny.htm WF] |- |Wëdzél Filozofie i Socjologië | align="center" |1990 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/filozofii-i-socjologii,44.htm WFiS] |- |Wëdzél Historië i Archeologië | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/ha.htm WHiA] |- |Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Informaticzi | align="center" |1944/1952/1989/(2001) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/matematyki-fizyki-i-informatyki,46.htm WMFI] |- |Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbremienni Gòspòdarce | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[http://geografia.umcs.pl WNoZiGP] |- |Wëdzél Pedagogiczi i Psychòlogië | align="center" |1973 | align="center" |[http://umcs.pl/pip WPiP] |- |Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa | align="center" |1993 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/wydzial-politologii-i-dziennikarstwa-umcs-w-lublinie,49.htm WPiD] |- |Wëdzél Prawa i Administracjë | align="center" |1949 | align="center" |[http://prawo.umcs.pl WPiA] |} === Czerënczi studiów === Artisticzny Wëdzél * artisticznô edukacëjó w òbrëmi pasticznich kùńsztów, * artisticznô edukacëjô obrëmi mùzycznégò kùńsztu, * grafika (studia prowadzóné są téż w angelsczim jãzëkù), * jazz i zdrzadniowô mùzyka, * farwiarstwò. Wëdzél Biologië i Biotechnologië: * [[biologiô]] (studia prowadzôné są téż w angelsczim jãzëkù), * biotechnologiô. Wëdzél Chemië: * [[chemiô]] (studia prowadzóné są téż w angelsczim jãzëkù dlô cëzińców), * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * widowòdowô inżinieriô. Ekònomiczny Wëdzél: * [[Analityka gospodarcza|gòspòdarczi rozbiér]], * [[ekònomiô]], * finanse i rechùnkòwòsc, * logistika, * midzenôrodny gòspòdarczé stosënczi * prawno-geszeftowi (studia prowadzóné w angelsczim jãzëkù), * zarządzanié. Wëdzél Filozofie i Socjologië: * eùropeistikô, * [[filozofiô]], * kògnitiwistiô (studia prowadzòné są téż w angelsczim jãzëkù), * spòlëznowô ùtwórczosc, * socjologiô, * zarządzanié w pùblëcznëch pòlitikach. Wëdzél Historië i Archeòlogië: * [[archeòlogiô]], * historiô, * archiwistikô i mòderné zarządzanié informacyjnyma zôpisama, * geoarcheologiô, * historicznô i archeologicznô geowizualizacjô, * historicznô turistika Filologiczny Wëdzél: * architektura wiadła, * archiwistyka i mòderné zôrządzanié wiadłowima zôpisama, * e-editorstwò i redakcjowé techniczi, * pòlsko-miemiecczé kùlturowé i translatorsczé studia, * filologiô (anielistyka, bałkanistyka, germanistika, iberystyka, pòrtugalistyka, romanistika, rusëcëstika, ùkrajinistyka), * pòlskô filologiô, * pòlonisticznô glottodidaktika, * wiadło w e-spòlëznie, * brëkòwanô informatologiô, * kùlturoznajorzstwò, * brëkòwanô lingwistika, * logopediô z aùdiologią, * cyfrowé technologie w animacji kùlturë, * kònferencjowô translacjô, * historicznô turistika. Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Infòrmaticzi: * radiacyjny bezpiek * [[fizyka]], * [[Fizyka techniczna|technicznô fizyka]], * [[Infòrmatika|informatika]], * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * [[matematika]], * matematyka w finansach, * nôùczanié matematiczi i informaticzi, * Science and Technology (studia prowadzóné w angelsczim jãzëkù). Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbrëmienné Gòspòdarczi: * [[geògrafiô]], * wòjskowô geògrafiô i krëzësowé zarządzanié, * geoinformatika, * òbrëmienna gòspòdarka, * Tourism Management (studia prowadzóné są w angelsczim jãzëkù), * turistikaô i rekreacjô. Wëdzél Pedagògiczny i Psychòlogië: * animacjô kùlturë, * pedagògikô, * òsoblëwô pedagògikô, * przedszkòlnô i wczasnoszkòlnô pedagògika, * resocjalizacyjnô pedagògikô, * socjalnô robòta, * [[psychòlogiô]]. Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa: * administracjô i pùblëczné zôrządzanié * nôrodowi bezpiek, * gazetnictwò i spòlëznowô kòmùnikacjô, * International Relations, * [[pòlitologiô]], * [[Produkcja medialna|medialnô produchcjô]], * public relations i zôrządzanié wiadłã * wiadłowô spólëzna, * midzenôrodowé stosënczi (studia prowadzóné są téż w angelsczim jãzëkù), Wëdzél Prawa i Administracjë: * administracjô, * benowi bezpiek, * prawò, * prawno-geszeftowi, * prawno-menadżersczi. Midzeòbrëmieniowé czerënczi: * inżynieriô mòdernëch doczëznów (WMFiI z WC) * matematika i finanse (WMFiI z WE) * wiadłowô spòlëzna (WMFiI z [[Wydział Politologii i Dziennikarstwa|WPiD]]). W zôkresu jãzëkòwégò sztôłceniô na Ùniwersytece fąkcjonują pòsobny jednostczi: * Centrum Nôùczaniô i Certifikacjë Cëzich Jãzëków ÙMCS, * Centrum Polsczé Kùlturë i Jãzyka dlô Pòlonië i Cëzińców, * Britijsczé Centrum Ùniwersytetu Marii Curie-Skłodowsczi, * Centrum Portugalsczégò Jãzëka/Camões, * Centrum Rusczé Kùlturë i Jãzëka * Centrum Pòrënkòwi Eùropë. === Dochtorsczé szkòłë === Dochtorskô Szkòła Hùmanisticznëch Nôùków i Kùńsztu: * archeologiô, * filozofiô, * historiô, * jãzëkòznajôrztwò, * lëteraturoznajôrztwò, * nôùczi ò kùlturze i religië, * mùzyczné kùńsztë, * plasticzné kùńsztë i kònserwacjô dokazów kùńsztu. Dochtorskô Szkòła Spòlëznowëch Nôùków: * Ekònomiô i finanse * Spòłeznowò-ekònomicznô geògrafiô i òbrëmienna gòspòdarka * Nôùczi ò spôlëznowé kòmùnikacjë i mediach * Nôùczi ò pòlitice i pùblëczné administacjë * Nôùczi ò zôrządzanim i jakòscë * Prawné nôùczi * Socjologiczné nôùczi * Pedagogika * Psychologiô. Dochtorskô Szkòła Scësłëch i Przirodnichëch Nôùków: * Matematika * Biologiczné nôùczi * Chemiczné nôùczi * Fizyczné nôùczi * Nôùczi ò Zemi i strzodowiszczu * Gbùrzëzna i ogardownictwò. == Sztôłcenié == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wpia_umcs.jpg|mały|250x250px|Bùdink Wëdzélu Prawa i Administracjë ÙMCS Òbrôzk:Lublin_UMCS_(wydział_humanistyczny,_aula_i_patio).JPG|mały|250x250px|Hùmanisticzny Wëdzél ÙMCS paradnica i patio Òbrôzk:UMCS_Wydział_Nauk_o_Ziemi_i_Gospodarki_Przestrzennej_02.jpg|mały|250x250px|Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbëmienné Gòspòdarczi ÙMCS Òbrôzk:Informatyka_UMCS.jpg|mały|250x250px|Bùdink Instytutu Infòrmatiki ÙMCS </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mariô Skłodowskô-Curie]] |col2= === Jiné ùniwersytetë w Pòlsce=== {{#categorytree:Ùniwersytetë w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] l1s7vffe67nvr7whvnxuzasxoofk56x 0 12413 218099 217642 2026-10-12T16:14:54Z Iketsi 3254 /* Nôleżnicë NATO */ {{Kòlumnë}} 218099 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô|miono=Organizacjô Nordowòatlanticczégò Traktatu|gwôsné miono=North Atlantic Treaty Organization<br>Organisation du traité de l’Atlantique nord|fana=Flag of NATO.svg|miono-genitiw=NATO|himn=The NATO hymn<br> (Himn NATO)|na karce=North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=[[Bruksela]]|data ùsôdzenia=4 łżëkwiata 1949|Prezydeńt=Mark Rutte}} '''Organizacjô Nordowòatlanticczégò Traktatu''' ({{jãz.|en}} ''North Atlantic Treaty Organization'' – NATO; {{jãz.|fr}} ''Organisation du traité de l’Atlantique'' ''nord'' – '''OTAN''') – midzënôrodnô organizacjô pòliticzno-wòjskòwô ùsadzonô na mòcë pòdpisanégò 4 łżëkwiata 1949 r. [[Nordowòatlanticczi Traktat|Nordowòatlanticczégò Traktatu]], dzejô òd 24 zélnika 1949 rokù. Przédnym célã jistnieniô NATO w sztóce ùsadzëniô bëła militarnô òbarna przed mòżlëwą ataką ze stronë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSRR]] ë jegò [[Pòrénczny blok|satelicczich krajów]], òd 1955 rokù zorganizowónëch w sztrukturã [[Warszawsczi Ùkłôd|Warszawsczégò Ùkładu]]. Pò [[Rozpôd ZSSR|rozpadze Radzecczégò Związkù]] ë rozrzeszeniu Warszawsczégò Ùkładu w 1991 rokù, pôłni stabilizacyjną wiersztã, bierzącë sã za òbarnã przed rozkòscérzanim sã regionalnëch kònfliktów. Pôłni téż rolã gwaranta bùtnowégò bezpiekù nôleżniczich państwów. Zdrëszëna òpiérô sã na zasadzë kòlektiwny òbarnë, zgódno z jegò spòdlecznym założenim, eż zbrójny nôpôd jednégò z nôleżników ùwôżóny je za atakã naprzék wszëtczim nôleżnikóm. == Nôleżnicë NATO == {{Kòlumnë|em=20|1= * [[Albańskô]] * [[Belgiô]] * [[Bùłgariô]] * [[Chòrwackô]] * [[Czeskô]] * [[Czôrnogóra]] * [[Duńskô]] * [[Estoniô]] * [[Fińskô]] * [[Francjô]] * [[Greckô]] * [[Islandiô]] * [[Italskô]] * [[Kanada]] * [[Lëtwa]] * [[Luksembùrg]] * [[Łotwa]] * [[Madżarskô]] * [[Niemieckô]] * [[Niderlandë]] * [[Nordowô Macedoniô]] * [[Norweskô]] * [[Pòlskô]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Rumùńskô]] * [[Słoweniô]] * [[Słowackô]] * [[Szpańskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Tëreckô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Zjednóné Stanë Americzi]] }} == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 25 000 000 km² * Lëdztwò - 950-980 000 000 * Sedzba - [[Bruksela]] * Militarnô sëła - 3,4 mln wòjôrzów * Przédnik - Mark Rutte == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.nato.int Domôcô starna] {{NATO}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:NATO| ]] 8gi6jozdo1iu8mwo7fg9j11pz7imsu4 14 12422 218069 203333 2026-10-12T15:24:26Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Prezydencë]] 218069 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Prezydencë|Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] l67wnukc2n3pdoz1txsiee5urbdynnz 0 12431 218071 218016 2026-10-12T15:28:22Z Iketsi 3254 m.jin. → {{skr.|m.jin.}} ; [[Łacyńsczi jãzëk|łac]].→{{jãz.|la}} 218071 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:John F. Kennedy speaks at Rice University.jpg|mały|[[John F. Kennedy]] prezydeńt [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]], òbczas wëstãpieniô do nôrodu ò jintensyfikacji ròbotów na rzecz [[Programa Apollo|wësłaniô]] [[Programa Apollo|człowieka na]] [[Programa Apollo|ksãżëc]]]] '''Prezydeńt''' ({{jãz.|la}} ''praesidens'', ’sedzec na przódkù’) – nôwëższi ùrząd w [[Państwò|państwie]] ten, co je [[Repùblika|repùbliką]], zwëkòwò równoznaczny zë sprawòwanim fùnkcji jednoòsobòwi [[Głowa państwa|głowë państwa]] (chòc wëstãpùją òd ti prawidłë wëjimczi). W systemie prezydencczim prezydeńt je téż przédniką rządù (np. w ZKA). Slëbnã prezydenta zwëczajowò mianëje sã mianã ''[[Pierszô dama|pierszi damë]]''. == Zortë prezydenturë == Z pòzdrzatkã na czas sprawòwaniô ùrzãdu wëstãpùje: * '''Prezydeńt kadencyjny''' – sprawùjącë fùnkcjã prezydenta bez òpisóną długòsc czasu, tj. [[Kadencjô|kadencjã]]. Ta fòrma prezydenturë fùnkcjonuje w dzysdniowim [[Pòlskô|państwie pòlsczim]]. * '''Prezydeńt dosmiertni''' – gôłwa państwa ò prezidancczim titule, chtërnô zgódno z prawã swòjégò kraju mô ją sprawòwac aż do smiercë. Takô jinstitucjô bënëje niemal blós w [[Diktatura|diktatorsczich]]<nowiki/> systemach. Dosmiertnama prezydentama, chtërny ùmarli òbczas swòjegò ùrzãdowaniô, bëlë {{skr.|m.jin.}} prezydeńt [[Jugòsławijô|Jugòsławiji]] [[Josip Broz Tito]] (dosmiertni prezydeńt w latach 1974–1980), [[Hajiti]] [[François Duvalier]] (dosmiertni prezydeńt w latach 1964–1971), czë [[Turkmenistan|Turkmenistanu]] – [[Saparmyrat Nyýazow]] (dosmiertni prezydeńt w latach 1999–2006). ''De facto'' dosmiertny prezydeńtã [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] bëł w latach 1972–1994 [[Kim Ir Sen]] – w jegò przëpôdkù nôslédné kadencje skłôdałë sã czëstąfòrmalnoscą. Pòlsczim przëkładã dosmiertny prezidenturë je [[Agùst Zalesczi]], Prezydeńt Pòlsczi na Ùchodztwie, chtërny nimo fòrmalnégò kùńca prezydencczi kadencji w 1954 rokù, mdze sprawòwał ùrząd aż do smiercë w 1972 rokù. Dosmiertno swòje fùnkcje sprawòwalë téż dożowie [[Weneckô Repùblika|Wenecczi Repùbliczi]] bez całi czas ji bëniô (697–1797). * '''Prezydeńt noblëwi''' – noblëwi tituł, jaczi może bëć nadany jakno titul noblëwi gôłwë państwa. Prôwdëjuwerno jednyma taczima przëpôdkama bëły nadanié titułu noblëwi przédniczczi [[Chińskô Lëdowô Repùblika|CLR]] [[Song Qingling]] (''Madame Sun Jat-sen'') (w maju 1981 rokù), a téż nadanié podobnégò titułu (Wiecznégò Prezydenta) [[Kim Ir Sen|Kim Ir Senowi]] ju pò jegò smiercë. Prezydeńt, jaczi nie je gôłwą państwa, bënëje w: * [[Iran]] – fùnkcjã gôłwë państwa sprawùje Nôwëższi Prziwódca (ajatollah), a prezydeńt je przédnikã rządu, jaczi reprezentëje Iran w midzënôrodnëch kòntaktach ë czãsto je traktowóny jakno prôwdzëwô gôłwa państwa. * [[Szwajcarskô]] – Prezydeńt je blós przédnikã [[Zwiãzkòwô Rada|Zwiãzkòwi Radë]], chtërnô je kònstitucyjną, kòlegialną gôłwą państwa. * [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsniô ë Hercegòwina]] – Prezydentã mianëje sã niepòformalno przédnika Prezidium Bòsnii ë Hercegowinë – trzëosobowégò òrganu stojącegò na przódkù państwa. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Papiéż]] |col2= === Prezydencë === {{#categorytree:Prezydencë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prezydencë| ]] [[Kategòrëjô:Titułë]] la2h136qpp8o0mvox1iupwqx5smfpwz 10 12990 218136 217856 2026-10-12T20:39:35Z Iketsi 3254 + 218136 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{data}}} || {{%T|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{N}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{0}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{1}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{2}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{3}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{4}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{5}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{6}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{7}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{8}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{9}}})|sep=<br>}} }}</includeonly><noinclude> {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ !Test |? |[[:Kategòrëjô:Galeriô/0|0]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/1|1]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/2|2]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/3|3]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/4|4]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/5|5]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/6|6]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/7|7]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/8|8]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/9+|9+]] |- |{{Stat/9|data=2026-05-20|na=5834|N=2500|0=3451|1=1205|2=592|3=187|4=65|5=27|6=16|7=10|8=7|9=2}} |} [[Kategòrëjô:Statisticzné szablónë]] </noinclude> fp1j1hfp137du7vdjfvo81wgvu27l4k 218137 218136 2026-10-12T20:41:43Z Iketsi 3254 + 218137 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{data}}} || {{%T|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{N}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{0}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{1}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{2}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{3}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{4}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{5}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{6}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{7}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{8}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{9}}})|sep=<br>}} }}</includeonly><noinclude> <syntaxhighlight copy>{{Stat/9|data=2026-05-20|na=5834|N=2500|0=3451|1=1205|2=592|3=187|4=65|5=27|6=16|7=10|8=7|9=2}}</syntaxhighlight> {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ !Test |? |[[:Kategòrëjô:Galeriô/0|0]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/1|1]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/2|2]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/3|3]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/4|4]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/5|5]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/6|6]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/7|7]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/8|8]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/9+|9+]] |- |{{Stat/9|data=2026-05-20|na=5834|N=2500|0=3451|1=1205|2=592|3=187|4=65|5=27|6=16|7=10|8=7|9=2}} |} [[Kategòrëjô:Statisticzné szablónë]] </noinclude> s9wtofqg2ou4pl3ejjgu9vm7x89y64a 218138 218137 2026-10-12T20:42:40Z Iketsi 3254 lang="wikitext" 218138 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{data}}} || {{%T|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{N}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{0}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{1}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{2}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{3}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{4}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{5}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{6}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{7}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{8}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{9}}})|sep=<br>}} }}</includeonly><noinclude> <syntaxhighlight lang="wikitext" copy>{{Stat/9|data=2026-05-20|na=5834|N=2500|0=3451|1=1205|2=592|3=187|4=65|5=27|6=16|7=10|8=7|9=2}}</syntaxhighlight> {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ !Test |? |[[:Kategòrëjô:Galeriô/0|0]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/1|1]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/2|2]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/3|3]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/4|4]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/5|5]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/6|6]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/7|7]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/8|8]] |[[:Kategòrëjô:Galeriô/9+|9+]] |- |{{Stat/9|data=2026-05-20|na=5834|N=2500|0=3451|1=1205|2=592|3=187|4=65|5=27|6=16|7=10|8=7|9=2}} |} [[Kategòrëjô:Statisticzné szablónë]] </noinclude> rlgygzxkrgz60fkjq9ofv98gcohg7ro 14 13652 218150 210006 2026-10-13T04:52:17Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218150 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 13688 218088 210300 2026-10-12T15:53:24Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna „Region”]] do [[Wëdôwizna Region]]: -„” 210300 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Region (wëdôwizna)]] o31yntpqsovugsbnuai9d3l5tunx9fl 218091 218088 2026-10-12T15:59:05Z Iketsi 3254 N 218091 wikitext text/x-wiki #TAM [[Region (wëdôwizna)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Wëdôwizna ...|Region]] nfoln7buw369w82qf65szqykb74yu79 0 13689 218093 210302 2026-10-12T16:01:12Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna „Bernardinum”]] do [[Wëdôwizna Bernardinum]]: -„” 210302 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Bernardinum (wëdôwizna)]] o5tuci4lmulqh0kkl953dzz3edg0aj5 218095 218093 2026-10-12T16:01:36Z Iketsi 3254 N 218095 wikitext text/x-wiki #TAM [[Bernardinum (wëdôwizna)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania Wëdôwizna ...|Bernardinum]] 5npy3s00qgby1fx1t72wjq5bl5k22s3 14 14042 218064 214611 2026-10-12T15:19:39Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218064 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14043 218062 214610 2026-10-12T15:19:35Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218062 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14044 218057 214613 2026-10-12T15:18:43Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218057 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14144 218060 215863 2026-10-12T15:19:31Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218060 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 10 14169 218134 217739 2026-10-12T17:58:52Z Iketsi 3254 itd. = <abbr title="itd.">itd.</abbr><!-- ??? -->; | itp. = <abbr title="itp.">itp.</abbr><!-- ??? --> 218134 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | dosł. = <abbr title="dosłownié">{{{1}}}</abbr> | m. = <abbr title="miona">{{{1}}}</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzëł(a) sã / ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | itd. = <abbr title="itd.">itd.</abbr><!-- ??? --> | itp. = <abbr title="itp.">itp.</abbr><!-- ??? --> | np. = <abbr title="na przëkłôd">{{{1}}}</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | n.r.m. | n. r. m. | n.p.m. | nad rówizną mòrza = <abbr title="nad rówizną mòrza">n.r.m.</abbr> | ps. = <abbr title="pseudonim">{{{1}}}</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">{{{1}}}</abbr> | r. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – rok czë rokù?]] !!! | rok = <abbr title="rok">r.</abbr> | rokù = <abbr title="rokù">r.</abbr> | sz. = <abbr title="sztrasa">sz.</abbr> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do artiklów]] Skrót: * <code><nowiki>{{skr.|dosł.}}</nowiki></code> → {{skr.|dosł.}} * <code><nowiki>{{skr.|m.}}</nowiki></code> → {{skr.|m.}} * <code><nowiki>{{skr.|ùr.}}</nowiki></code> → {{skr.|ùr.}} * <code><nowiki>{{skr.|np.}}</nowiki></code> → {{skr.|np.}} * <code><nowiki>{{skr.|m.jin.}}</nowiki></code> → {{skr.|m.jin.}} * <code><nowiki>{{skr.|n.r.m.}}</nowiki></code> abò <code><nowiki>{{skr.|nad rówizną mòrza}}</nowiki></code> → {{skr.|n.r.m.}} * <code><nowiki>{{skr.|ps.}}</nowiki></code> → {{skr.|ps.}} * <code><nowiki>{{skr.|P.T.}}</nowiki></code> → {{skr.|P.T.}} * <code><nowiki>{{skr.|sz.}}</nowiki></code> → {{skr.|sz.}} ---- * <code><nowiki>{{skr.|r.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – rok czë rokù?]] ** <code><nowiki>{{skr.|rok}}</nowiki></code> → {{skr.|rok}} ** <code><nowiki>{{skr.|rokù}}</nowiki></code> → {{skr.|rokù}} * <code><nowiki>{{skr.|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – wëdanié czë wëdôwizna?]] ** <code><nowiki>{{skr.|wëdanié}}</nowiki></code> → {{skr.|wëdanié}} ** <code><nowiki>{{skr.|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{skr.|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{skr.|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – !!!]] * pòj.l. ? </noinclude> av8y1q4cclhiv5pwhdrrxs7txtrs25n 14 14224 218058 217006 2026-10-12T15:19:27Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218058 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14227 218063 217145 2026-10-12T15:19:37Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218063 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14230 218065 217149 2026-10-12T15:19:43Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218065 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 4 14255 218034 217428 2026-10-12T13:46:32Z Iketsi 3254 Dofùlowanié 218034 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ ! || % || {{int:Allmessages-filter-translate}}|| Starna |- |2026-10-05||{{%t|100|100% – [[Brëkòwnik:Terrus38]]}}||–||[[c:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/csb|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/csb]] |- |2026-10-12||{{%t|10|10%}}|| pòwrózczi „🏷” || [[WP:1000]] |- |2026-10-19||{{%t|8|8%}}||[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Help%3AGadget-Cat-a-lot&action=page&filter=&language=csb Pòwrózk]||[[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Pòmòc:Gadget-Cat-a-lot/csb]] |- |2026-10-26||{{%t|0|?}}||–|| |- |2026-11-02||{{%t|0|?}}||–|| |} 0ertbl6gz36f7e0x2sti1iesfw8v2pi 14 14257 218059 217453 2026-10-12T15:19:29Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218059 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14258 218066 217455 2026-10-12T15:19:46Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218066 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 10 14287 218074 217718 2026-10-12T15:37:23Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z akronimów|Przeczerowania z akronimów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218074 wikitext text/x-wiki #TAM [[Szablóna:Do rëmniãcô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów]] 9sjy95q8e82lqqie32yh0tj1xiibmh5 10 14314 218056 217993 2026-10-12T15:18:19Z Iketsi 3254 + Przeczerowania z jinégò jãzëka 218056 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} | Brëkòwnik = {{#invoke:Brëkòwnik|main|{{{2|{{PAGENAME}}}}}}} | Przeczerowania z jinégò jãzëka = {{Special:Prefixindex/Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/}}[[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka|{{#titleparts: {{PAGENAME}} | | -1 }}]] | #default = !!! }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do kategòriów]] </noinclude> gmfimgrlbk6ife3d3qy1nf69spt12af 218067 218056 2026-10-12T15:21:21Z Iketsi 3254 {{Kòlumnë|em=4|1=XYZ}} 218067 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} | Brëkòwnik = {{#invoke:Brëkòwnik|main|{{{2|{{PAGENAME}}}}}}} | Przeczerowania z jinégò jãzëka = {{Kòlumnë|em=4|1={{Special:Prefixindex/Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/ |stripprefix=1}}}}[[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka|{{#titleparts: {{PAGENAME}} | | -1 }}]] | #default = !!! }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do kategòriów]] </noinclude> {{Kòlumnë|em=4|1=}} e7bai391ohz2nbx1spozep5ppqixgda 14 14326 218046 2026-10-12T14:59:38Z Iketsi 3254 N 218046 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Państwa]] [[Kategòrëjô:Karajibë]] jgfzxytzgxfbobxuye2e9vjosk72ayq 14 14327 218048 2026-10-12T15:03:11Z Iketsi 3254 N 218048 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] k0l2w2drtv35id2plsurol39x7beax8 14 14328 218050 2026-10-12T15:04:05Z Iketsi 3254 N 218050 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Amerika]] j3x08mueh3zgyfwlbov6wk0fuc5ikou 0 14329 218054 2026-10-12T15:08:59Z Iketsi 3254 #TAM [[Hajiti]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/ht]] 218054 wikitext text/x-wiki #TAM [[Hajiti]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/ht]] ryf3mkbwvujfjkv8r0usc8kq60xdbuw 14 14330 218055 2026-10-12T15:09:17Z Iketsi 3254 N 218055 wikitext text/x-wiki {{Special:Prefixindex/Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka|ht]] 8paeueviigk3zja0l2ztgf77i7j5t9i 218061 218055 2026-10-12T15:19:34Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218061 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14331 218068 2026-10-12T15:22:49Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218068 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14332 218070 2026-10-12T15:24:56Z Iketsi 3254 N 218070 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] n7k1443lvu8vbwndsqxeoahgil7iqsl 14 14333 218072 2026-10-12T15:32:55Z Iketsi 3254 N 218072 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|Akronim]] 4grdmknzk1viwpfcwe3dhfnx5isdjuv 14 14334 218073 2026-10-12T15:36:27Z Iketsi 3254 N 218073 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów| Jãzëkù, jinszim]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka| Akronim]] fk31627sr8327yrpdbdv6s4lmxgrdvl 14 14335 218082 2026-10-12T15:42:43Z Iketsi 3254 N 218082 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|en]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/en| Akronim]] 9zvqtsxc68jdywfz8pi1q89w9hxy2sd 14 14336 218085 2026-10-12T15:43:57Z Iketsi 3254 N 218085 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|pt]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pt| Akronim]] 6l6ly5eldwig8w3ffbibz8f2rweum0n 14 14337 218086 2026-10-12T15:44:12Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218086 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 14 14339 218092 2026-10-12T15:59:27Z Iketsi 3254 N 218092 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania|…Wëdôwizna]] fbd7tbe8ttccuuo1766aj70liopbxdz 0 14341 218098 2026-10-12T16:09:51Z Iketsi 3254 #TAM [[Nordowô Macedoniô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/en]] 218098 wikitext text/x-wiki #TAM [[Nordowô Macedoniô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/en]] l3emw891c2ouq4h3cjvv15w17e027h4 0 14342 218100 2026-10-12T16:15:26Z Iketsi 3254 #TAM [[NATO]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/fr]] 218100 wikitext text/x-wiki #TAM [[NATO]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/fr]] ocbjniy09kfn02vkecfo4c5j4qxkx8w 14 14343 218101 2026-10-12T16:15:42Z Iketsi 3254 N 218101 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|fr]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/fr| Akronim]] 73c9j6ql12e9ftojvk57uvs81jiorzi 14 14344 218103 2026-10-12T16:19:32Z Iketsi 3254 N 218103 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|pl]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl| Akronim]] hrvnhmvlkccp2njx1hqmhu2za9883vn 0 14345 218104 2026-10-12T16:20:44Z Iketsi 3254 N 218104 wikitext text/x-wiki #TAM [[Ùniwersytet Marie Curie-Skłodowsczi]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/pl]] i6criwzjsi9jy0l2hgbe75xbqqn9n0n 0 14346 218105 2026-10-12T16:24:21Z Iketsi 3254 #TAM [[Szwajcariô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/la]] 218105 wikitext text/x-wiki #TAM [[Szwajcariô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù/la]] 37yhlnf56lwuaigfa6ij68mv08d5uul 14 14347 218106 2026-10-12T16:24:52Z Iketsi 3254 N 218106 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Przeczerowania z akronimów w jinszim jãzëkù|la]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/la| Akronim]] 7uumk553v4ptc390pjxa29u0izz0pnz 14 14348 218107 2026-10-12T16:25:13Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218107 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 10 14349 218139 2026-10-12T20:45:47Z Iketsi 3254 + 218139 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{kat|}}} |{{Stat/9b |data={{{data|}}} |na={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}|R}} |N={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/N|R}} |0={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/0|R}} |1={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/1|R}} |2={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/2|R}} |3={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/3|R}} |4={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/4|R}} |5={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/5|R}} |6={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/6|R}} |7={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/7|R}} |8={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/8|R}} |9={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/9|R}} }} |{{{data}}} || {{%T|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{N}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{0}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{1}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{2}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{3}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{4}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{5}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{6}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{7}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{8}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{9}}})|sep=<br>}} }}</includeonly><noinclude>.</noinclude> gutt1q2jcit0r5s9zu4b001vln7sggf 218140 218139 2026-10-12T20:48:37Z Iketsi 3254 9c 218140 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{kat|}}} |{{Stat/9c |data={{{data|}}} |na={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}|R}} |N={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/N|R}} |0={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/0|R}} |1={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/1|R}} |2={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/2|R}} |3={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/3|R}} |4={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/4|R}} |5={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/5|R}} |6={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/6|R}} |7={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/7|R}} |8={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/8|R}} |9={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/9|R}} }} |{{{data}}} || {{%T|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{N}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{N}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{0}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{0}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{1}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{1}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{2}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{2}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{3}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{3}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{4}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{4}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{5}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{5}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{6}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{6}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{7}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{7}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{8}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{8}}})|sep=<br>}} || {{%T|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{{9}}} / {{{na}}}) * 100 Round 2}} | ({{{9}}})|sep=<br>}} }}</includeonly><noinclude>.</noinclude> fqotzgmvp00a5i2h9ibg3jhe5y71tjr 10 14350 218141 2026-10-12T20:49:39Z Iketsi 3254 test 218141 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{category|}}} |{{Stat/9b |data={{{data|}}} |na={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}|R}} |N={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/N|R}} |0={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/0|R}} |1={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/1|R}} |2={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/2|R}} |3={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/3|R}} |4={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/4|R}} |5={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/5|R}} |6={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/6|R}} |7={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/7|R}} |8={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/8|R}} |9={{PAGESINCATEGORY:{{{category}}}/9|R}} }} |{{Stat/9b |data={{{data}}} |na={{{na}}} |N={{{N}}} |0={{{0}}} |1={{{1}}} |2={{{2}}} |3={{{3}}} |4={{{4}}} |5={{{5}}} |6={{{6}}} |7={{{7}}} |8={{{8}}} |9={{{9}}} }} }}</includeonly><noinclude>.</noinclude> s5qq3jnhld495383nhgccia4g7pycmu 218142 218141 2026-10-12T20:50:54Z Iketsi 3254 kat 218142 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{kat|}}} |{{Stat/9b |data={{{data|}}} |na={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}|R}} |N={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/N|R}} |0={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/0|R}} |1={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/1|R}} |2={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/2|R}} |3={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/3|R}} |4={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/4|R}} |5={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/5|R}} |6={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/6|R}} |7={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/7|R}} |8={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/8|R}} |9={{PAGESINCATEGORY:{{{kat}}}/9|R}} }} |{{Stat/9b |data={{{data}}} |na={{{na}}} |N={{{N}}} |0={{{0}}} |1={{{1}}} |2={{{2}}} |3={{{3}}} |4={{{4}}} |5={{{5}}} |6={{{6}}} |7={{{7}}} |8={{{8}}} |9={{{9}}} }} }}</includeonly><noinclude>.</noinclude> es5ias9eohrjedfuguq2l7p1f0sicls