Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 52 218185 216190 2026-10-13T14:02:21Z Iketsi 3254 Kòlumnë; Galeriô 218185 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Sopòt |rodzôcz=Sopòtu |adjektiw_mask=sopòcczi |adjektiw_fem=sopòckô |céch=POL Sopot COA.svg |fana=POL Sopot flag.svg |karta=Pomorskie_Sopot.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Magdalena Czarzyńska-Jachim |adres_um=ul. Kościuszki 25/27 |kod_poczt_um=81-701 |fax_um= |wiéchrzëzna=17,31 |stopniN=54 |minutN=26 |stopniE=18 |minutE=33 |rok=2023 |lëdztwò=31 903 |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-701 do 81-806 |registracëjné tôfle=GSP |www=http://www.sopot.pl/eGmina/pl |commons=Sopot |gwôsné miono=Sopot }} '''Sopòt''' (téż '''Sopòtë''', {{jãz.|pl}} ''Sopot'', {{jãz.|de}} ''Zoppot'') – gard ë kùrort nad sztrądã [[Bôłt]]u w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrenkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Gdiniô|Gdinią]] twòrzi [[aglomeracëjô|aglomeracëjã]] zwóną [[Trzëgard]]. Dzãka swòjémù pòłożeniémù ë dobrémù zarządzaniémù w latach 90-tëch XX wiekù miôł plac wiôldżi ekònomiczny rozwij gardu. W rozmajitëch rankingach Sopòt czile razë dobiwôł titël gardu z nôwëższim sztandardã żëcégò w [[Pòlskô|Pòlsczi Repùblice]]. == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°26' N, dôłgòta – 18°33' E. Sopòt mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Taczi sztatus przëstoji leno gardóm z wicy jak 100 tësącama lëdzy ë Sopòt mô gò dobëté na dardze wëjimkù. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 41 000 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 17,31 km² * Bùdżetowé wzątczi (2026 plan): 109 296 600 zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2026 plan): 657,9 mln zł == Historiô == Òd [[VIII wiek|VIII wiekù]] do pòłowë [[X wiek|X wiekù]] w môlu dzysészégò Sopòtu stôł gôrcz. Pierszô zmiónka pòchôdô z dokùmańtu [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]], wëstawionégò w [[1283]] rokù. Mizë latama [[1919]] a [[1939]] Sopòt słëchôł do [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnégò Gardu Gduńska]]. W 1999 rokù w Sopòce, Papiéż [[Jan Paweł II]] rzekł do Kaszëbów jakno òdwiecznëch gòspòdôrzów ti zemi te słowa: "Pragnę Was jeszcze zachęcić, zachęcić abyście nadal strzegli swojej tożsamości, pielęgnując więzi rodzinne, pogłębiając znajomość swojego języka i starając się przekazywać swą bogatą tradycję kaszubską młodemu pokoleniu" [http://th-www.if.uj.edu.pl/~gierula/Parafia/papa/d9.html]. Tu w 2012 rokù ks. prof. [[Jón Perszón]] gôdôł: "Jeżlë chcemë bëc kòl se gòspòdôrzama, mùszimë òbronic naszą jistnotã, naju dëszã, rodną mòwã i nasz etniczny charakter." == Słôwny lëdze == {{Kòlumnë|em=16|1= * [[Jerzy Afanasjew]], * [[Kiejstut Bereźnicki]], * [[Janusz Christa]], * [[Oscar G. Dahlberg]], * [[Maciej Dejczer]], * [[Jerzy Doerffer]], * [[Andrzej Dudziński]], * [[Stanisława Fleszarowa-Muskat]], * [[Frãcëszk Grëcza]] * [[Lech Kaczyński]], * [[Klaus Kinski]], * [[Seweryn Krajewski]], * [[Eugeniusz Kwiatkowski]], * [[Janusz Lewandowski]], * [[Friedrich Lorentz]], * [[Aleksander Majkòwsczi]], * [[Marión Mòkwa]], * [[Leszek Możdżer]], * [[Carl Maria Splett]], * [[Donald Tusk]], }} === Bùrméster === {{Kòlumnë|em=16|1= * [[1902]]–[[1905]] dr [[Volkmar Wurmb]] * [[1905]]–[[1908]] dr [[Johannes Kollath]] * [[1908]] baron Heinrich von Gagern * [[1908]]–[[1919]] [[Max Woldmann]] * [[1919]]–[[1930]] dr [[Erich Laue]] * [[1930]]–[[1934]] dr [[Hermann Lewerenz]] * [[1934]]–[[1936]] dr Wilhelm Fliessbach * [[1936]]–[[1941]] [[Erich Temp]] * [[1942]] [[Gerchard Koß]] * [[1942]] Kurt Schrödter * [[1942]]–[[1945]] ? * [[1945]] [[Henryk Michniewicz]] * [[1945]] [[Tadeusz Soboń]] * [[1946]] [[Antoni Turek]] * [[1946]]–[[1948]] [[Leonard Wierzbicki]] * [[1948]] [[Srebrnik]] * [[1948]] [[Bolesław Śliwiński]] * [[1948]]–[[1949]] [[Jan Kapusta]] * [[1949]]–[[1950]] [[Piotr Nowak]] * [[1950]]–[[1952]] [[Alfred Müller]] * [[1952]]–[[1954]] [[Hieronim Kozieł]] * [[1954]]–[[1958]] [[Roman Kosznik]] * [[1958]]–[[1965]] [[Stanisław Podraszko]] * [[1965]]–[[1969]] [[Zenon Bancer]] * [[1969]]–[[1978]] [[Bolesław Robakowski]] * [[1978]]–[[1981]] [[Lech Świątkowski]] * [[1981]]–[[1984]] [[Cezary Dąbrowski]] * [[1984]]–[[1990]] [[Andrzej Plona]] * [[1990]]–[[1992]] [[Henryk Ledóchowski]] * [[1992]]–[[1998]] [[Jan Kozłowski]] * [[1998]]–[[2023]] [[Jacek Karnowski]] * [[2023]]–[[2024]] (p.f) [[2024]] [[Magdalena Czarzyńska-Jachim]] }} === Turisticzné atrakcëje === * nôdôłgszé drzewiané mòlo w [[Eùropa|Eùropie]] * gôrcz ze wczasnëch [[Strzédne Wieczi|Strzédnëch Wieków]] * [[Sopot Festival]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 20.jpg| Òbrôzk:Plaque commemorating former Kashubian-Pomeranian Museum founded by Aleksander Majkowski.jpg|Wdôrzeniowô tôfla ò [[Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzejô|Kaszëbsko-Pòmòrsczi Mùzeji]], jakô béła w Sopòce Òbrôzk:Sopot - Hotel Rezydent.jpg|Sopòt – gardny center Òbrôzk:Sopot, kościół garnizonowy św. Jerzego (07).jpg|Sopòt – Rzëmskòkatolëckô cerczew p.w. sw. Jërë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Trzëgard]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/78 Sopot] * [https://www.sanatoria.com.pl/uzdrowisko-sopot,sopot.html lékòwnica] * [http://www.esopot.info http://www.eSopot.info] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sopòt]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] d5ywf9q7uwjcjl43euq5jezfltmoycl 218186 218185 2026-10-13T14:05:10Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218186 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Sopòt |rodzôcz=Sopòtu |adjektiw_mask=sopòcczi |adjektiw_fem=sopòckô |céch=POL Sopot COA.svg |fana=POL Sopot flag.svg |karta=Pomorskie_Sopot.png |wòjewództwò=pòmòrsczé |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |bùrméster=Magdalena Czarzyńska-Jachim |adres_um=ul. Kościuszki 25/27 |kod_poczt_um=81-701 |fax_um= |wiéchrzëzna=17,31 |stopniN=54 |minutN=26 |stopniE=18 |minutE=33 |rok=2023 |lëdztwò=31 903 |gęstość= |aglomeracja= |czerënkòwi numer=(+48) 58 |pòcztowi kòd=81-701 do 81-806 |registracëjné tôfle=GSP |www=http://www.sopot.pl/eGmina/pl |commons=Sopot |gwôsné miono=Sopot }} '''Sopòt''' (téż '''Sopòtë''', {{jãz.|pl}} ''Sopot'', {{jãz.|de}} ''Zoppot'') – gard ë kùrort nad sztrądã [[Bôłt]]u w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrenkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Gdiniô|Gdinią]] twòrzi [[aglomeracëjô|aglomeracëjã]] zwóną [[Trzëgard]]. Dzãka swòjémù pòłożeniémù ë dobrémù zarządzaniémù w latach 90-tëch XX wiekù miôł plac wiôldżi ekònomiczny rozwij gardu. W rozmajitëch rankingach Sopòt czile razë dobiwôł titël gardu z nôwëższim sztandardã żëcégò w [[Pòlskô|Pòlsczi Repùblice]]. == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô – 54°26' N, dôłgòta – 18°33' E. Sopòt mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Taczi sztatus przëstoji leno gardóm z wicy jak 100 tësącama lëdzy ë Sopòt mô gò dobëté na dardze wëjimkù. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 41 000 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 17,31 km² * Bùdżetowé wzątczi (2026 plan): 109 296 600 zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2026 plan): 657,9 mln zł == Historiô == Òd [[VIII wiek|VIII wiekù]] do pòłowë [[X wiek|X wiekù]] w môlu dzysészégò Sopòtu stôł gôrcz. Pierszô zmiónka pòchôdô z dokùmańtu [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]], wëstawionégò w [[1283]] rokù. Mizë latama [[1919]] a [[1939]] Sopòt słëchôł do [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnégò Gardu Gduńska]]. W 1999 rokù w Sopòce, Papiéż [[Jan Paweł II]] rzekł do Kaszëbów jakno òdwiecznëch gòspòdôrzów ti zemi te słowa: "Pragnę Was jeszcze zachęcić, zachęcić abyście nadal strzegli swojej tożsamości, pielęgnując więzi rodzinne, pogłębiając znajomość swojego języka i starając się przekazywać swą bogatą tradycję kaszubską młodemu pokoleniu" [http://th-www.if.uj.edu.pl/~gierula/Parafia/papa/d9.html]. Tu w 2012 rokù ks. prof. [[Jón Perszón]] gôdôł: "Jeżlë chcemë bëc kòl se gòspòdôrzama, mùszimë òbronic naszą jistnotã, naju dëszã, rodną mòwã i nasz etniczny charakter." == Słôwny lëdze == {{Kòlumnë|em=16|1= * [[Jerzy Afanasjew]], * [[Kiejstut Bereźnicki]], * [[Janusz Christa]], * [[Oscar G. Dahlberg]], * [[Maciej Dejczer]], * [[Jerzy Doerffer]], * [[Andrzej Dudziński]], * [[Stanisława Fleszarowa-Muskat]], * [[Frãcëszk Grëcza]] * [[Lech Kaczyński]], * [[Klaus Kinski]], * [[Seweryn Krajewski]], * [[Eugeniusz Kwiatkowski]], * [[Janusz Lewandowski]], * [[Friedrich Lorentz]], * [[Aleksander Majkòwsczi]], * [[Marión Mòkwa]], * [[Leszek Możdżer]], * [[Carl Maria Splett]], * [[Donôld Tusk]], }} === Bùrméster === {{Kòlumnë|em=16|1= * [[1902]]–[[1905]] dr [[Volkmar Wurmb]] * [[1905]]–[[1908]] dr [[Johannes Kollath]] * [[1908]] baron Heinrich von Gagern * [[1908]]–[[1919]] [[Max Woldmann]] * [[1919]]–[[1930]] dr [[Erich Laue]] * [[1930]]–[[1934]] dr [[Hermann Lewerenz]] * [[1934]]–[[1936]] dr Wilhelm Fliessbach * [[1936]]–[[1941]] [[Erich Temp]] * [[1942]] [[Gerchard Koß]] * [[1942]] Kurt Schrödter * [[1942]]–[[1945]] ? * [[1945]] [[Henryk Michniewicz]] * [[1945]] [[Tadeusz Soboń]] * [[1946]] [[Antoni Turek]] * [[1946]]–[[1948]] [[Leonard Wierzbicki]] * [[1948]] [[Srebrnik]] * [[1948]] [[Bolesław Śliwiński]] * [[1948]]–[[1949]] [[Jan Kapusta]] * [[1949]]–[[1950]] [[Piotr Nowak]] * [[1950]]–[[1952]] [[Alfred Müller]] * [[1952]]–[[1954]] [[Hieronim Kozieł]] * [[1954]]–[[1958]] [[Roman Kosznik]] * [[1958]]–[[1965]] [[Stanisław Podraszko]] * [[1965]]–[[1969]] [[Zenon Bancer]] * [[1969]]–[[1978]] [[Bolesław Robakowski]] * [[1978]]–[[1981]] [[Lech Świątkowski]] * [[1981]]–[[1984]] [[Cezary Dąbrowski]] * [[1984]]–[[1990]] [[Andrzej Plona]] * [[1990]]–[[1992]] [[Henryk Ledóchowski]] * [[1992]]–[[1998]] [[Jan Kozłowski]] * [[1998]]–[[2023]] [[Jacek Karnowski]] * [[2023]]–[[2024]] (p.f) [[2024]] [[Magdalena Czarzyńska-Jachim]] }} === Turisticzné atrakcëje === * nôdôłgszé drzewiané mòlo w [[Eùropa|Eùropie]] * gôrcz ze wczasnëch [[Strzédne Wieczi|Strzédnëch Wieków]] * [[Sopot Festival]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 20.jpg| Òbrôzk:Plaque commemorating former Kashubian-Pomeranian Museum founded by Aleksander Majkowski.jpg|Wdôrzeniowô tôfla ò [[Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzejô|Kaszëbsko-Pòmòrsczi Mùzeji]], jakô béła w Sopòce Òbrôzk:Sopot - Hotel Rezydent.jpg|Sopòt – gardny center Òbrôzk:Sopot, kościół garnizonowy św. Jerzego (07).jpg|Sopòt – Rzëmskòkatolëckô cerczew p.w. sw. Jërë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Trzëgard]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/78 Sopot] * [https://www.sanatoria.com.pl/uzdrowisko-sopot,sopot.html lékòwnica] * [http://www.esopot.info http://www.eSopot.info] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sopòt]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] ivll0p164llez9sdqy5t7vi6c6bcicr 0 67 218394 218143 2026-10-13T21:40:35Z Terrus38 14026 218394 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|frame|right|Dôwnô kôrta [[Eùropa|Eùropë]] ë Eùropejsczi Ùnie pò kaszëbskù (nieaktualny)]]'''Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw''' – lësta [[Państwò|państw]] ë zawiôzłëch teritoriów [[Eùropa|Eùropë]]. Na òbrëmienié Eùropë w całoscë abò dzélowô najdiwô sã 46 ùznônëch państw na midzënôrodny arenie. Knéż do Eùropë zalëczô sã sétmë [[Zawiôzłé teritorium|zawiôzłëch]] [[Zawiôzłé teritorium|teritoriów]] [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]] ë [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. W Eùropie fónkcjonëje téż jedno dzélowô ùznôwóné państwò ([[Kòsowò]]) a téż jedno [[nieùznôwóné państwò]] ([[Nadedniestrzé]]). Nôwiãkszim eùropejsczim państwã je [[Ruskô]] (17 098 242 km²), równak nôwiãkszim państwã najdiwëjącym sã w całoscë na teritorium Eùropë je [[Ùkrajina]] (603 550 km²). Nôlëdniészim państwã na eùropejsczim kòntinence równak je Ruskô (142 021 981 mieszkańców), a nôlëdniészim państwã pòłóżonym w całoscë w Eùropie są [[Niemieckô|Niemcë]] (84 316 622 mieszkańców). Nômniészim tak samò wedle wiôlgòscë wiéchrzëznë, jak ë lëczbë lëdztwa je [[Watikan]] (0,44 km²; 825 mieszkańców). {| class="wikitable" |+ ! !Artikel !Kategòrëjô !Też !sloworz.org |- | align="right" |1 |[[Albańskô]] |{{#categorytree:Albańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Albańskô →]: [[Albańskô]] |Albaniô<ref>{{sloworz.org|18433|20909}}</ref> |- | align="right" |2 |[[Andora]] |{{#categorytree:Andora|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Andora →]: – |– |- | align="right" |3 |[[Aùstriô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Aùstriô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Aùstriô →]: Aùstriô |Aùstriô<ref>{{sloworz.org|19158|21683}}</ref>; |- | align="right" |4 |[[Belgijskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Belgijskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Belgijskô →]: – |Belgiô<ref>{{sloworz.org|19593|22180}}</ref> |- | align="right" |5 |[[Biôłorus]] |{{#categorytree:Biôłorus|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Biôłorus →]: [[Biôłorëskô]]; [[Biôłorusjô]] |Biôłorusjô<ref>{{sloworz.org|19534|22109}}</ref> |- | align="right" |6 |[[Bòsniô i Hercegòwina]] |{{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bòsniô_i_Hercegòwina →]: [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] |– |- | align="right" |7 |[[Bùłgariô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Bùłgariô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bùłgariô →]: [[Bùlgarskô]] |Bùłgariô<ref>{{sloworz.org|21053|23824}}</ref> |- | align="right" |8 |[[Cyper]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Cyper|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Cyper →]: – |Cyper<ref>{{sloworz.org|22463|25437}}</ref> |- | align="right" |9 |[[Chòrwackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Chòrwackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Chòrwackô →]: [[Chòrwacjô]] |Chòrwacjô<ref>{{sloworz.org|21850|24722}}</ref> |- | align="right" |10 |[[Czeskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Czeskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czeskô →]: [[Czeskô Repùblika]] |Czeskô<ref>{{sloworz.org|16592|18963}}</ref> |- | align="right" |11 |[[Czôrnogóra]] |{{#categorytree:Czôrnogóra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czôrnogóra →]: [[Czôrnô Góra]] |Czôrnogóra<ref>{{sloworz.org|22515|25494}}</ref> |- | align="right" |12 |[[Duńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Duńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Duńskô →]: [[Dëńskô]] |Duńskô<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref> |- | align="right" |13 |[[Estoniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Estoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Estoniô →]: [[Estónskô]]; [[Estoniô]] |Estoniô<ref>{{sloworz.org|25726|29718}}</ref> |- | align="right" |14 |[[Farersczé Òstrowë]] |{{#categorytree:Farersczé Òstrowë|mode=all|depth=0}} |– |– |- | align="right" |15 |[[Fińskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Fińskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Fińskô →]: – |Finlandiô<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> |- | align="right" |16 |[[Francjô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Francjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Francjô →]: [[Frańcëskô]]; [[Francjô]] |Francjô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref>; Francëskô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref> |- | align="right" |17 |[[Greckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Greckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Greckô →]: [[Grecjô]] |Grecjô<ref>{{sloworz.org|27032|31520}}</ref> |- | align="right" |18 |[[Grëzóńskô]] |{{#categorytree:Grëzóńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Grëzóńskô →]: – |Gruzjô<ref name=":0">{{sloworz.org|27113|31612}}</ref>; Grëzjô<ref name=":0" />, Grëzóńskô<ref name=":0" /> |- | align="right" |19 |[[Irlandiô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Irlandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Irlandiô →]: [[Irlandiô]] |Irlandiô<ref name=":1">{{sloworz.org|28225|33035}}</ref>; Irlandzkô<ref name=":1" />; Jirlandiô<ref name=":1" />; Jirlandzkô<ref name=":1" /> |- | align="right" |20 |[[Islandiô]] |{{#categorytree:Islandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Islandiô →]: [[Islandiô]] |Islandiô<ref name=":2">{{sloworz.org|28258|33076}}</ref> |- | align="right" |21 |[[Italskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Italskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Italskô →]: – |Italiô<ref name=":3">{{sloworz.org|28276|36149}}</ref>; Italskô<ref name=":3" />; Włochë<ref>{{sloworz.org|7453|8433}}</ref> |- | align="right" |22 |[[Liechtenstein]] |{{#categorytree:Lichtenstein|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Liechtenstein →]: [[Lichtenstein]] |– |- | align="right" |23 |[[Lëtwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Lëtwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Lëtwa →]: [[Lëtewskô]] |Lëtwa<ref>{{sloworz.org|2304|2653}}</ref>; Lëtewskô<ref>{{sloworz.org|19533|22108}}</ref> |- | align="right" |24 |[[Luksembùrg]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Luksembùrg|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Luksembùrg →]: [[Luksembùrskô]] |– |- | align="right" |25 |[[Łotwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Łotwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Łotwa →]: [[Łotewskô]] |Łotwa<ref>{{sloworz.org|32931|40454}}</ref> |- | align="right" |26 |[[Madżarskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Madżarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Madżarskô →]: – |Wãgrë<ref>{{sloworz.org|5500|6163}}</ref> |- | align="right" |27 |[[Malta]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Malta|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Malta →]: – |Malta<ref>{{sloworz.org|33229|40996}}</ref> |- | align="right" |28 |[[Niemieckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Miemieckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niemieckô →]: [[Miemieckô]] |Niemieckô<ref>{{sloworz.org|19537|22112}}</ref>; Miemcë<ref name=":4">{{sloworz.org|6305|7069}}</ref>; Niemcë<ref name=":4" /> |- | align="right" |29 |[[Mònakò]] |{{#categorytree:Mònakò|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Mònakò →]: – |– |- | align="right" |30 |[[Niderlandë]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Niderlandë|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niderlandë →]: – |Holandiô |- | align="right" |31 |[[Nordowô Macedoniô]] |{{#categorytree:Nordowô Macedoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Nordowô_Macedoniô →]: [[Macedońskô]]; [[Macedoniô]] |Macedoniô<ref name=":5">{{sloworz.org|33054|40686}}</ref>; téż Macedońskô<ref name=":5" /> |- | align="right" |32 |[[Norweskô]] |{{#categorytree:Norweskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Norweskô →]: [[Norge]]; [[Noreg]]; [[Kongeriket Norge]]; [[Kongeriket Noreg]] |Norweskô<ref>{{sloworz.org|19815|22434}}</ref> |- | align="right" |33 |[[Pòlskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòlskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòlskô →]: – |Pòlskô<ref>{{sloworz.org|13838|15813}}</ref> |- | align="right" |34 |[[Pòrtugalskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòrtugalskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòrtugalskô →]: – |? |- | align="right" |35 |[[Rumùńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Rumùńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Rumùńskô →]: [[Rumùniô]] |? |- | align="right" |36 |[[Ruskô]] |{{#categorytree:Ruskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ruskô →]: [[Ruskô Federacjô]] |Rusjô<ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>; Ruskô<ref>{{sloworz.org|3513|4008}}</ref> |- | align="right" |37 |[[San Marino]] |{{#categorytree:San Marino|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=San_Marino →]: – |– |- | align="right" |38 |[[Serbiô]] |{{#categorytree:Serbskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Serbiô →]: [[Serbskô]] |? |- | align="right" |39 |[[Słowackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słowackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słowackô →]: – |? |- | align="right" |40 |[[Słoweniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słoweniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słoweniô →]: [[Sloweńskô]] |? |- | align="right" |41 |[[Watikan]] |{{#categorytree:Watikan|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Watikan →]: – |? |- | align="right" |42 |[[Szpańskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szpańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szpańskô →]: – |Hiszpaniô<ref name=":6">{{sloworz.org|27545|32152}}</ref>; téż Szpaniô<ref name=":6" />, Szpańskô<ref name=":6" /> |- | align="right" |43 |[[Szwajcariô]] |{{#categorytree:Szwajcarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwajcariô →]: [[Szwajcarskô]] |? |- | align="right" |44 |[[Szwédzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szwédzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwedzkô →]: – |Szwédzkô<ref>{{sloworz.org|9954|11397}}</ref> |- | align="right" |45 |[[Ùkrajina]] |{{#categorytree:Ùkrajina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ùkrajina →]: – |Ùkrajińskô<ref name=":7">{{sloworz.org|19528|22103}}</ref> / Ùkrajina<ref name=":7" /> |- | align="right" |46 |[[Wiôlgô Britaniô]] |{{#categorytree:Wiôlgô Britaniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Wiôlgô_Britanijô →]: [[Wiôlgô Britaniô]] |Wiôlgô Britaniô<ref>{{sloworz.org|19866|22486}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-15|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa|*]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Eùropejsczich państw]] 9c9bxn55zjjakv1qs19pg3e5rb0pctm 0 140 218572 206836 2026-10-14T10:57:57Z Terrus38 14026 218572 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Hònoratë, Matildë === Wëdarzenia === * [[1266]] – pò smiercë ksyżëca [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] zaczôł sã sztrid o władzã midzë jegò sënami [[Mscëwòj II|Mscëwòjem]] i [[Warcësłôw II|Warcësławã]]. * [[1558]] – [[Łeba]] calëchna znikwiona przez potop i sztorm na [[Bôłt|Bôłce]] * [[1610]] – [[Galileo Galilei]] odkrewa miesądz Jupitera i dôwa jegò mionã "Ganimedes" * [[1922]] – [[jinsulinô]] pierszi roz ùżëtô w Toronto * [[1935]] – [[Amelia Earhart]] jakò pierszô osòba na swecie przelata solo z Hawaii do Kalifornëji. * [[1946]] – [[Albańskô]] òsta repùbliką * [[1960]] – pòwstôło centrum treningu kosmonautów w Gwiôzdowym Gardzie w Mòskwie * [[1960]] – [[Czad]] ògłoszëł samòstójnotë jakò państwò === Ùrodzëlë sã === * [[1906]] – [[Albert Hofmann]], szwajcerzczi chemik, pierszi ùsôdzca [[LSD]] (ùm. 2008) * [[1971]] – [[Mary J. Blige]], amerikańskô spiéwôrka === Ùmarlë === * [[1266]] – [[Swiãtopôłk II]] Wiôldżi (ùr. przed 1195) * [[1940]] – rozstrzélné w lagrze Stutthof [[Władisłôw Szëmańsczi]] ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele (ùr. 1901) * [[1940]] – rozstrzélné w lagrze Stutthof [[Bernhard von Wiecki]] ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele * [[1941]] – [[Emanuel Lasker]], miemieccko-pòmòrsczi méster swiata szachowy 1894–1921, matematik, filozof (ùr. 1868 w [[Berlënkò|Berlënku]]) * [[2015]] – [[Anita Ekberg]], szwedzkô teatrownica i modelkô (ùr. 1931). === Przësłowié === * Tobacznik sprzedô òstatną kaczkã za tobaczkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 4qhmuwaylxa1sb1pn2xk6hjr8aizk7w 0 1037 218187 213229 2026-10-13T14:05:12Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218187 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Kaji, Łukasza, Léòna === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[Donôld Tusk]] === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Czedë żabë jesz przed Wòjcechã chrochcą, to jesz jim nazôd pëszczi zaroscą. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 1i14j8fmyabg9th0xi63h90cbupulh9 0 1117 218385 166180 2026-10-13T21:28:16Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218385 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[DMOZ]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] hqp7yl2pmmbugvi2c25zrqx00dp2fec 0 1119 218365 7709 2026-10-13T21:24:10Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218365 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wiôlgô Wies]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] ef023eqx1gquw17np7zfunvxo4h4nez 0 1393 218271 218166 2026-10-13T20:04:10Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 218271 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = [[pòlsczi złoti]] | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = +48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL|lata jistnienia=}} '''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') – państwò we Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Grańczi z [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Miono państwa == === Etimologiô === Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã|plemienia]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërno mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno „ti, co mieszkają na pòlach”. Mòże sã docëgac, że przédnym zajãcym Pòlanów béł òbróbk rolë, w rozróżnienim do jinszich plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], jaczi zamieszkiwelë lasowaté òbéńdë. Miono kraju pierszi rôz òstało òdnotowóné na przełómanim X i XI wiekù (lata 997–1003) w ''Pierszim żëwòce sw. Wòjcecha'' Jana Kanapariusza: „cum Bolizlauo Palaniorum duce” ({{jãz.|csb}} „z Bòlesławã pòlsczim ksyżëcã”). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', {{jãz.|fa}} ''Lahestân'', {{jãz.|lt}} ''Lenkija'') ë Pòlôchów ({{jãz.|ru}} ''lach'', {{jãz.|hu}} ''Lengyel'') pòchôdają òd plemienia Lãdzanów ({{jãz.|pl}} ''Lędzianie''), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë dzysdniowi pôłniowò-pòrénkòwi dzél Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' je dosłowną kalką z łacyńsczégò ''res publica''. == Nôrodné symbòle == Zgòdą z Kònstitucją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma symbòlama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w kòrónie w czerwionym pòlu. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë biôłô ë czerwionô * Himn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religiô == Dominującą religią w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcyzm|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrëchconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją {{skr.|m.jin.}}: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], [[Prawòsławié|prawòsłôwny]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewanielëcë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticyzm|agnosticë]] ë [[Atejizm|atejiscë]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] === Administracyjny pòdzél / Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù w Pòlsce fónsknérëje trzëstãpieniowi administracyjny pòdzél na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]]. {| |- | {{Imagemap |image=Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |size=500px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=Òbrôzk:Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 64 4 65 28 107 31 116 8 96 2 74 1 [[Duńskô]] poly 486 29 487 65 477 89 484 97 600 107 714 105 714 71 730 54 704 14 664 24 625 0 594 2 594 28 570 32 551 24 575 0 542 23 [[Ruskô]] poly 636 0 857 3 858 161 788 161 779 126 723 100 717 56 740 46 706 15 667 17 [[Lëtwa]] poly 786 165 801 248 809 260 816 322 775 340 757 377 791 405 785 461 792 476 797 457 811 456 817 468 850 453 852 420 858 420 859 162 [[Biôłorus]] poly 795 461 792 504 830 558 826 584 827 612 802 620 712 726 722 780 728 792 711 790 690 834 856 832 858 422 851 423 845 453 821 465 799 455 [[Ùkrajina]] poly 80 833 88 826 101 797 155 818 200 828 236 832 267 828 270 816 302 815 361 757 397 734 414 737 414 748 442 744 457 725 470 742 479 753 478 778 504 774 527 752 555 745 573 760 605 742 632 742 658 759 688 777 705 790 686 835 88 835 [[Słowackô]] poly 1 579 42 552 35 535 56 537 63 559 86 564 100 559 119 563 132 574 178 589 200 589 203 592 194 608 197 624 223 653 229 665 256 640 247 616 283 630 300 643 312 639 304 653 322 665 339 678 352 670 371 686 384 697 395 711 400 718 398 732 378 733 369 749 351 758 339 778 336 797 319 808 311 819 288 820 271 815 258 820 251 831 231 830 226 821 213 829 202 833 167 818 155 811 129 799 113 798 103 793 91 813 89 825 77 825 73 833 9 833 2 812 [[Czeskô]] poly 1 125 37 158 33 186 39 209 46 250 46 270 28 293 29 307 56 333 60 362 62 377 68 382 70 399 70 423 66 430 66 446 82 470 90 491 93 501 92 523 81 558 70 560 65 546 52 537 37 536 41 552 28 557 2 574 [[Niemieckô]] poly 36 161 36 198 51 254 28 291 29 305 66 334 85 308 113 299 162 276 171 265 179 280 203 277 233 244 215 220 254 196 240 120 246 117 237 78 200 109 193 118 113 137 [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]] poly 233 82 240 98 247 113 234 124 251 164 254 196 254 211 281 218 291 214 294 201 311 205 328 189 350 185 391 193 409 207 430 207 444 180 457 179 466 158 451 162 438 148 438 121 437 107 386 99 380 65 401 82 403 67 389 47 362 41 329 43 274 59 [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] poly 446 128 482 98 514 102 562 108 600 111 643 113 722 107 708 119 698 125 712 157 718 179 711 190 685 201 666 213 635 219 613 224 594 230 533 257 524 266 480 259 473 240 460 235 447 228 436 216 434 199 444 178 459 182 466 160 448 159 443 144 [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò|warmińskò-mazursczé]] poly 632 219 637 264 658 279 681 304 702 327 704 366 751 378 775 331 812 321 808 258 783 134 727 102 699 127 725 176 663 218 [[pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczé wòjewództwò]] poly 648 566 642 458 656 419 718 405 748 382 764 385 792 407 777 452 790 500 804 524 827 557 820 568 825 592 820 612 796 613 790 635 768 628 759 619 746 624 715 624 700 614 704 593 676 582 [[lubelsczé wòjewództwò|lubelsczé]] poly 611 743 589 627 652 572 668 570 673 586 697 598 695 612 697 629 729 632 752 623 771 621 779 631 772 650 712 726 720 777 732 792 726 795 708 789 666 766 641 743 [[pòdkarpacczé wòjewództwò|pòdkarpacczé]] poly 68 328 57 362 67 383 71 409 65 435 74 462 90 490 104 492 123 477 145 480 161 478 168 450 176 441 193 455 211 453 217 435 200 421 167 390 164 325 169 317 176 268 150 284 123 293 109 307 95 301 [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczé]] poly 83 555 102 502 98 490 126 484 139 473 151 481 171 456 182 435 199 460 223 438 241 459 265 469 295 453 306 475 321 503 318 521 305 522 295 556 261 609 247 612 254 632 239 652 196 617 212 591 197 579 176 583 151 568 125 564 116 541 101 541 98 557 [[dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczé]] poly 255 613 307 519 322 516 323 532 355 521 391 538 377 581 385 603 375 609 370 622 370 639 347 644 342 661 326 675 309 649 320 646 315 632 299 638 [[òpòlsczé wòjewództwò|òpòlsczé]] poly 341 666 341 649 373 640 375 609 382 595 378 579 388 557 395 534 420 534 444 544 473 555 482 562 484 578 492 597 493 609 463 616 447 633 443 657 428 673 443 695 455 715 449 727 435 735 428 749 418 745 414 733 402 727 398 707 389 702 389 682 [[szląsczé wòjewództwò|szląsczé]] poly 455 720 430 670 463 613 501 606 525 614 527 641 543 648 580 630 593 632 589 666 599 690 606 717 606 745 585 748 571 759 554 747 523 748 504 759 497 773 480 773 480 750 [[małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczé]] poly 212 221 232 243 226 255 202 274 182 278 173 291 166 335 170 368 171 399 181 414 204 433 219 445 231 455 247 467 269 471 278 462 304 461 305 472 309 485 319 492 321 505 319 520 326 526 350 526 347 511 345 494 363 478 371 485 371 451 377 430 393 434 397 421 400 398 416 397 419 385 424 377 415 361 406 364 383 353 361 343 347 343 316 326 294 316 299 305 297 290 286 282 280 258 287 249 284 238 284 222 271 214 258 213 247 199 236 212 [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò|wiôlgôpòlsczé]] poly 294 207 282 231 295 243 289 258 288 279 300 291 301 310 298 323 327 332 344 345 370 347 404 360 406 371 418 366 444 370 447 351 451 317 462 303 461 289 475 283 476 262 481 252 468 240 451 232 437 228 428 207 410 206 398 200 395 192 374 193 359 194 349 182 336 187 316 200 313 208 [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskô-pòmòrsczé]] poly 356 520 351 488 366 482 369 459 375 430 397 428 398 407 417 403 421 388 433 367 463 371 488 380 503 376 512 395 517 413 538 421 550 434 549 449 533 450 539 467 530 497 526 510 502 517 502 538 502 543 489 534 481 553 476 563 465 554 444 539 432 529 430 541 414 529 398 535 [[łódzczé wòjewództwò|łódzczé]] poly 493 606 486 593 483 571 480 559 484 537 498 543 503 532 502 519 536 507 546 510 559 519 575 518 592 521 598 534 611 537 635 531 648 531 647 569 645 578 625 604 593 622 581 627 545 639 534 641 523 612 [[swiãtokrzësczé wòjewództwò|swiãtokrzësczé]] poly 475 266 473 286 463 296 457 329 451 347 449 369 464 373 474 377 490 371 514 385 519 402 531 424 549 426 550 440 551 453 533 455 537 488 542 510 566 519 590 515 598 526 616 534 639 534 642 521 643 481 633 468 629 455 642 453 652 434 649 414 659 409 694 408 717 401 734 398 748 383 749 370 728 362 710 363 699 352 693 324 693 313 684 312 679 308 672 300 660 296 652 274 638 265 632 236 627 221 580 240 543 253 519 268 [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczé]] }} | ==== Wòjewództwa ==== * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} Grańce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłconé òstałë w [[1945]] r., pò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatòwi wòjnie]]. W przërównanim do [[1939]] rokù, grańcë òstałe przesënioné na zôpôd, kòsztã pòrénkòwich zemiów. Pò 1945 to dało dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską SSR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystynopol|Kristinopòl]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dosta [[Ustrzyki Dolne|Dólné Ùstrzëczi]] ë [[Lutowiska]]<ref>Dz. U. 52.11.63 – [https://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù''</ref> * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacką]]. Za môlëznã [[Tkacze]] kòl [[Szklarska Poręba|Szklarsczi Pòrãbë]], banowiszcze ë sztrekã, Pòlskô dosta ùriwk lasnëch terenów. Długòta greńców Pòlsczi wënosy 3582&nbsp;km, z cze 528&nbsp;km to sztrąd Bôłtu. Pòlskô grańczi: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorus|Biôłorusą]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô je 9. nôwikszim krajã Eùropë wedle wiéchrzëznë ë 8. wedle lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, a tej 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëmã na òdmianë. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, a tej 10° 01'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszińc [[Opołonek|Òpòłonek]], * 54°50' N – [[Rozëft]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łãk [[Ódra|Ódrë]] kòle Dólnégò Òsënowa, * 24°08' E – kòlano [[Bùg|Bùga]] kòle Zosëna. Geòmétriczny westrzódk Pòlsczi je we wsë Balkòwò kòle gardu [[Łęczyca|Łãczëca]]. Nôstarszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétriczny westrzódk Eùropy je w Suchòwòlë kòl gardu [[Sokółka]], w [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczim wòjewództwie]]. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Ódra]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogicznô bùdacjô === W Pòlsce schòdzą sã 3 wiôldżé tektoniczné platfòrmë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowò-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[paleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpadny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spòd zwelë ny platfòrmë pòkazywają sã dzéle hercyńsczich ë kaledońsczich górotwòrów (Zôpadné ë Pòrénkòwé Sudetë, Swiãtokrzësczé Górë). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Klimat === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020 Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025 Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020 Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020 </gallery> === Wëdrzatk plonu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajimają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédnoeùropejsczi Niżawë, a strzédnô wiżawa wënosy 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Nôwëższim môlã w Pòlsce są [[Rysy|Rësë]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniższim je depresjô w Marzãcënie na Żëławach (2,2 m&nbsp;p.r.m.). == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbëwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] a jiné mniészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdowim jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnym, etnicznym mniészëznóm]] a spòlëznie pòsłëgiwający sã regionalnym jãzëkã mòżlëwòtã ògrańczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w ùrzãdach gminów, dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacji. Wedle Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na co dzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Romsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusyńsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch mniészëznów]] nôleżą ne hewò miészëznë: [[Armeńskô mniészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłoruskô mniészëzna w Pòlsce|biôłoruskô]], [[Czeskô mniészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô mniészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô mniészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô mniészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô mniészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Ruskô mniészëzna w Pòlsce|ruskô]], [[Romskô mniészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô mniészëzna w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô mniészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô mniészëzna w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô mniészëzna w Pòlsce|żëdowskô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Òbrôzk:Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] Òbrôzk:20170815 Zalipie 5497 DxO.jpg|[[Stëdniô]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] * [[Kaszëbë]] |col2= === Pòlskô === {{#categorytree:Pòlskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] rdouymq55kzk0mgkvs5cqxdmqcdi9hf 0 1432 218188 217037 2026-10-13T14:05:16Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218188 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Gduńsk |gwôsné miono= Gdańsk |céch= POL Gdańsk COA.svg |rodzôcz= Gduńska |fana= POL Gdańsk flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa= PL |rozmiar= 250 |rodzaj= inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |54°22'N 18°38'E |pòzycjô=left |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Gduńsk]] }} }} |państwò= [[Pòlskô]] |wòjewództwò= [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]] |Kréz= |wiéchrzëzna= 258<ref>blós ląd; mët z partã Gduńsczi Hôwindżi 683 km² [[https://www.gdansk.pl/raport-o-stanie-miasta/2023/Ogolna-charakterystyka-miasta,a,265431 Ogólna charakterystyka miasta], gdansk.pl].</ref> |stopniN=54 |minutN=22 |stopniE=18 |minutE=38 |lëdztwò= 489 328<ref>[https://www.gdansk.pl/gdansk-w-liczbach Gdańsk w liczbach], gdansk.pl.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= (+48) 58 |pòcztowi kòd= 80-009 do 80-958 |registracëjné tôfle= GD, XD<ref>Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001847 Dz.U. 2022 poz. 1847]).</ref> |bùrméster= [[Aleksandra Dulkiewicz]] |adres_um= Nowé Ògardë 8/12 |kod_poczt_um= 80-803 |www= http://www.gdansk.pl/ |commons= Gdańsk }} '''Gduńsk''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historiô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] – pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] – pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] – [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] – [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] – pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] – pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] – [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 – Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] – [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 – Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] – [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] – rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] – Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] – Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] – gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] – znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] – 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] – [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë {{skr.|m.jin.}} tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] – òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] – przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] – sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] – w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] – òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] {{skr.|m. jin.}} tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta [[Swiãtopôłk II Bëlny|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] Òbrôzk:Gdańsk. Bazylika Św. Mikołaja - panoramio.jpg|[[Bazylika sw. Mikòłôja w Gduńskù]] Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|[[Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy – kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donôld Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Angelsczi Dodóm w Gduńskù|Angelsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata – [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] kghf82eidv54ktyd605scbz32c1pmil 218557 218188 2026-10-14T10:52:37Z Terrus38 14026 218557 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Gduńsk |gwôsné miono= Gdańsk |céch= POL Gdańsk COA.svg |rodzôcz= Gduńska |fana= POL Gdańsk flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa= PL |rozmiar= 250 |rodzaj= inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |54°22'N 18°38'E |pòzycjô=left |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Gduńsk]] }} }} |państwò= [[Pòlskô]] |wòjewództwò= [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]] |Kréz= |wiéchrzëzna= 258<ref>blós ląd; mët z partã Gduńsczi Hôwindżi 683 km² [[https://www.gdansk.pl/raport-o-stanie-miasta/2023/Ogolna-charakterystyka-miasta,a,265431 Ogólna charakterystyka miasta], gdansk.pl].</ref> |stopniN=54 |minutN=22 |stopniE=18 |minutE=38 |lëdztwò= 489 328<ref>[https://www.gdansk.pl/gdansk-w-liczbach Gdańsk w liczbach], gdansk.pl.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= (+48) 58 |pòcztowi kòd= 80-009 do 80-958 |registracëjné tôfle= GD, XD<ref>Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001847 Dz.U. 2022 poz. 1847]).</ref> |bùrméster= [[Aleksandra Dulkiewicz]] |adres_um= Nowé Ògardë 8/12 |kod_poczt_um= 80-803 |www= http://www.gdansk.pl/ |commons= Gdańsk }} '''Gduńsk''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historiô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] – pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] – pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] – [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] – [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] – pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] – pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] – [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 – Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] – [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 – Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] – [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] – rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] – Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] – Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] – gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] – znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] – 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] – [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë {{skr.|m.jin.}} tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] – òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] – przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] – sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] – w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] – òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] {{skr.|m. jin.}} tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta [[Swiãtopôłk II Bëlny|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] Òbrôzk:Gdańsk. Bazylika Św. Mikołaja - panoramio.jpg|[[Bazylika sw. Mikòłôja w Gduńskù]] Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|[[Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy – kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambór I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donôld Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Angelsczi Dodóm w Gduńskù|Angelsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata – [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] s982dtitu2naohjrhu9pi09unfibu3x 0 1448 218189 217110 2026-10-13T14:05:19Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218189 wikitext text/x-wiki {{Historiczny región infobox|Región=Kaszëbë|herb=POL Kaszuby COA.svg|fana=POL Kaszuby flag.svg|rodzôcz=Kaszëb|òdjimk=Wejrowo 2.jpg|opisënk_òdjimka=[[Wejrowò|Wejrowsczi]] rënk|kôrta=Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|państwa=[[Pòlskô]]|wôż_môl=[[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Słëpsk]], [[Wejrowò]], [[Chònice]], [[Lãbórg]], [[Kòscérzna]], [[Bëtowò]], [[Kartuzë]], [[Pùck]]|czer_nr=+48 52, +48 58, +48 59}}{{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Etimologiô miona == Òbstoją rozmajité hipòtezë na témie pòchòdzënkù pòzwë Kaszëbë. Mëslono sã nód tim ju w strzédnowiekù; z tegò cządu pòchòdzy hipòteza, nibë miono Kaszëbë (w fòrmie Casshubi) wëwòdzëło sã òd dłëdżich, szëroczich ruchnów, ùłożonëch w gùbë (hùbë), ztądka ''kasac hùbë'' mdzëło òznaczac ''ùkładac w gùbë''. Taczi przekôz pòjawił sã w [[Wiôlgòpòlskô kronika|wiôlgòpòlsczi kronice]], a za nią pòwtôrzôlë jã m. jin. [[Jón Dłëgòsz]] i [[Thomas Kantzow]]. Na hipòteza bëła jesz pòdtrzëmëwónô w XX wiekù. Jinszą wersjã zaczątkòwôł [[Krësztof Celestin Mróngòwiusz]], jaczi pòdôł w swòjim słowôrzu, że miono Kaszëbë pòchòdzy òd kòżëcha (szëba – kòżëch noszony na Kaszëbach). [[Wiktór Czajewsczi]] pòdôwôł, że ne miono pòchòdzy òd ''kòzô szëba'', równak na hipòteza ni nalazła pòpiarcô. [[Adóm Tadeùsz Narëszewicz]] wëwòdzył miono Kaszëbë òd Kizynów-Lutków ([[Chëżónie|Chëżónów]]), tj. Kiszëbów abò Kiszubów. Miemiecczi etnograf Franz Tetzner wëmienił czile bédënków pòchòdzënkù tegò miona, np. òd lëtewsczich słów ''kuzas'' (jup) i ''kuzabas'' (mô czile znaczënków: kòszik z òlszënowi kórë do zbiéraniégò jagòd, [[kłóda]] w wëtrëpie wëkùmòwónégò bóma i westrzédny dzél zôrna), małorusczégò ''kozub'' (òznaczenié ''kòsza'') i pòlsczich słów: ''kazub'', ''kozub'', ''kazubek'', ''kadłubek'' (kòsz z łëka abò kórë). [[Òbrôzk:Stanisław Kujot.png|mały|ks. [[Stanisłôw Kùjot]]|156x156px]] [[Szëmón Matuszôk]] wëprôwôdzył pòzwã ''Kaszëba'' z łacyńsczégò słowa ''casa'' (kasza), co z [[Miemiecczi jãzëk|miemiecką]] ''hubą'' miało dac ''kaszhuba''. Miało to òznaczac chëcz, le téż zemską własnotwò razã z chëczą kmiecô abò òbsadélcë. Zôs W. Hanow, jaczi na fòrmã ''Kaszëbów'' brëkòwôł miemiecczégò znankòwóniô ''die Kassabiten'', wëwòdzy jã òd tłëczeniô (bicô) kaszë, chtërna je jedurnym z przédnëch môltëchów Kaszëbów. Pònemù [[Hieronim Derdowsczi]] pòdôwô, że miono tej krajinë wëwòdzy sã òd kòzlënë, co roscë nad Łebą (''koszebe''). Jedną z nowòtnëch hipòtezów je bédënk, zaczątkowóny przez miemiecczégò slawistã [[Max Vasmer|Maxa]] [[Max Vasmer|Vasmera]], a rozwiniãti przez miemiecczégò badérë [[Heinrich Kunstmann|Heinricha Kunstmanna]]. Kunstmann zasugerowôł, że miono Kaszëbë wëwòdzy sã òd przódëczasnégò grecczégò lëdu Kasòpajów, chtërni zamieszcziwôlë Epir. Jegò zdaniã [[Słowianie]], co we wczasnym strzédnowiekù zasedlëlë Bałkańsczi Półòstrów, zetknãlë sã z tą mionã, pò czim dzél z nich jã przejimnął i chlastnãła w wãdrówkã na nordã. Nôwiãkszą pòpùlarnotą westrzód badérów zwëskôł równak etimòlogiô zabédowônô przez ks. [[Stanisłôw Kùjot|Stanisława Kùjota]], gôdającô ò tim, że miono ti krajinë pòchòdzy òd jistnika ''kaszuby'', co znankòwôł „wòdë niebëno głãbòczé, wësoczą trawą òbrosłi”. === Òdmiana === {| class="wikitable" |+Òdmiana znankòwnika „kaszëbsczi” ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Pòjedincznô lëczba ! colspan="2" |Wielnô lëczba |- !chłopsczi ôrt !białgłowsczi ôrt !dzecny ôrt !chłopskòpersónowi ôrt !niechłopskòpersónowi ôrt |- ![[Nazéwôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |- ![[Rodzôcz]] |kaszëbsczégò |kaszëbsczi |kaszëbsczégò |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Dôwôcz]] |kaszëbsczémù |kaszëbsczi |kaszëbsczémù |kaszëbsczim |kaszëbsczim |- ![[Winowôcz]] |kaszëbsczi / kaszëbsczégò |kaszëbską |kaszëbsczé |kaszëbsczich |kaszëbsczé |- ![[Nôrzãdzôcz]] |kaszëbsczim |kaszëbską |kaszëbsczim |kaszëbsczima |kaszëbsczima |- ![[Môlnik]] |kaszëbsczim |kaszëbsczi |kaszëbsczim |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Wòłôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |} == Symbòle == {{Apartny artikel|Nôrodny symból}} <gallery mode="packed"> Òbrôzk:CSB Flag.svg|[[Fana Kaszëbsczi|Kaszëbskô fana]] Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|Herb Kaszëb Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|[[Kaszëbsczi wësziwk]] </gallery> == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Grańcë Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë a zemi Słowińców]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Ódra|Ódrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerat Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: == Krézë == [[Òbrôzk:Gmina Stężyca, Poland - panoramio (60).jpg|mały|]] * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dąbrówka]], 3. [[Gmina Lëpińce]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] == Ekònomiô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] [[Òbrôzk:Pomerania logo.svg|mały|cządnik spòlëznowò-kùlturalny [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]]]] [[Òbrôzk:Mòje Stronë logo.png|mały|pòrtal internetowi [[Mòje Stronë (mojestrone.com)|Mòje Stronë]] (mojestrone.com)]] Niechtërné kaszëbsczé media: {{Kòlumnë|em=18|1= ;jistniejącé * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù ** ''Na bôłtach ë w bòrach'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] – [[Internet|internetowi]] pòrtal czësto pò kaszëbskù * [[Kurierbytowski.com.pl]] – [[Internet|internetowi]] cządnik, czedës dzélã pò kaszëbskù * [[Gazetakaszubska.org]] – pòlskòjãzëkòwô internetowô starna o pòmòrsczich wiadomòscach * [[Magazynkaszuby.pl]] – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[Gryf (cządnik, 1908–1934)]] * [[Klëka (cządnik, 1937–1939)]] * [[Gazeta Kartuska (1922–1939)]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'', ''[[Farwë Kaszëb (TVP3 Gduńsk)|Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[Òdroda (1999–2006)|Òdroda]] – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Głos Kaszub]] }} == Znóny lëdze == Lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch grańcach), abò z nią zrzeszony: {{Kòlumnë|em=24|1= * [[Witóld Bòbrowsczi]] – pisôrz, artista, szkólny * [[Andrzéj Bronk]] – filozof * [[Jerzi Łisk]] – pòeta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klémãs Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski/Gryf Pomorski * [[Arnóld Chrapkòwsczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kónstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwiô Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – pisôrz, pòeta * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kadzmiérz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Riszard Kraùza]] – biznesman * [[Gerat Labùda]] – dzejownik * [[Czesłôw Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – pisôrz, pòeta * [[Marión Majkòwsczi]] – architekt, pisôrz * [[Macéj Miecznikòwsczi]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Róman Paszka]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wëbicczi]] – ùsôdzca słowów pòlsczégò nôrodnégò himna * [[Jarosłôw Sellin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Szténka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Sënôk]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donôld Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmùnd Wnuk-Lipińsczi]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmùda-Trzebiatowskô]] – aktorka }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Pòmòrskô]], [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] |col3= === Kaszëbizna === {{#categorytree:Kaszëbizna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * Agnieszka Dobrowolska. ''O nazwie Kaszuby''. „Onomastica”. t. IV, 1958. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] [[Kategòrëjô:Regionë Pòlsczi]] 0ru0x2i6s2cnqr2rq9x49d4cuvbnhkc 218224 218189 2026-10-13T16:13:34Z Iketsi 3254 [[Bałkańsczi Półòstrów]] 218224 wikitext text/x-wiki {{Historiczny región infobox|Región=Kaszëbë|herb=POL Kaszuby COA.svg|fana=POL Kaszuby flag.svg|rodzôcz=Kaszëb|òdjimk=Wejrowo 2.jpg|opisënk_òdjimka=[[Wejrowò|Wejrowsczi]] rënk|kôrta=Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|państwa=[[Pòlskô]]|wôż_môl=[[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Słëpsk]], [[Wejrowò]], [[Chònice]], [[Lãbórg]], [[Kòscérzna]], [[Bëtowò]], [[Kartuzë]], [[Pùck]]|czer_nr=+48 52, +48 58, +48 59}}{{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Etimologiô miona == Òbstoją rozmajité hipòtezë na témie pòchòdzënkù pòzwë Kaszëbë. Mëslono sã nód tim ju w strzédnowiekù; z tegò cządu pòchòdzy hipòteza, nibë miono Kaszëbë (w fòrmie Casshubi) wëwòdzëło sã òd dłëdżich, szëroczich ruchnów, ùłożonëch w gùbë (hùbë), ztądka ''kasac hùbë'' mdzëło òznaczac ''ùkładac w gùbë''. Taczi przekôz pòjawił sã w [[Wiôlgòpòlskô kronika|wiôlgòpòlsczi kronice]], a za nią pòwtôrzôlë jã {{skr.|m.jin.}} [[Jón Dłëgòsz]] i [[Thomas Kantzow]]. Na hipòteza bëła jesz pòdtrzëmëwónô w XX wiekù. Jinszą wersjã zaczątkòwôł [[Krësztof Celestin Mróngòwiusz]], jaczi pòdôł w swòjim słowôrzu, że miono Kaszëbë pòchòdzy òd kòżëcha (szëba – kòżëch noszony na Kaszëbach). [[Wiktór Czajewsczi]] pòdôwôł, że ne miono pòchòdzy òd ''kòzô szëba'', równak na hipòteza ni nalazła pòpiarcô. [[Adóm Tadeùsz Narëszewicz]] wëwòdzył miono Kaszëbë òd Kizynów-Lutków ([[Chëżónie|Chëżónów]]), tj. Kiszëbów abò Kiszubów. Miemiecczi etnograf Franz Tetzner wëmienił czile bédënków pòchòdzënkù tegò miona, np. òd lëtewsczich słów ''kuzas'' (jup) i ''kuzabas'' (mô czile znaczënków: kòszik z òlszënowi kórë do zbiéraniégò jagòd, [[kłóda]] w wëtrëpie wëkùmòwónégò bóma i westrzédny dzél zôrna), małorusczégò ''kozub'' (òznaczenié ''kòsza'') i pòlsczich słów: ''kazub'', ''kozub'', ''kazubek'', ''kadłubek'' (kòsz z łëka abò kórë). [[Òbrôzk:Stanisław Kujot.png|mały|ks. [[Stanisłôw Kùjot]]|156x156px]] [[Szëmón Matuszôk]] wëprôwôdzył pòzwã ''Kaszëba'' z łacyńsczégò słowa ''casa'' (kasza), co z [[Miemiecczi jãzëk|miemiecką]] ''hubą'' miało dac ''kaszhuba''. Miało to òznaczac chëcz, le téż zemską własnotwò razã z chëczą kmiecô abò òbsadélcë. Zôs W. Hanow, jaczi na fòrmã ''Kaszëbów'' brëkòwôł miemiecczégò znankòwóniô ''die Kassabiten'', wëwòdzy jã òd tłëczeniô (bicô) kaszë, chtërna je jedurnym z przédnëch môltëchów Kaszëbów. Pònemù [[Hieronim Derdowsczi]] pòdôwô, że miono tej krajinë wëwòdzy sã òd kòzlënë, co roscë nad Łebą (''koszebe''). Jedną z nowòtnëch hipòtezów je bédënk, zaczątkowóny przez miemiecczégò slawistã [[Max Vasmer|Maxa]] [[Max Vasmer|Vasmera]], a rozwiniãti przez miemiecczégò badérë [[Heinrich Kunstmann|Heinricha Kunstmanna]]. Kunstmann zasugerowôł, że miono Kaszëbë wëwòdzy sã òd przódëczasnégò grecczégò lëdu Kasòpajów, chtërni zamieszcziwôlë Epir. Jegò zdaniã [[Słowianie]], co we wczasnym strzédnowiekù zasedlëlë [[Bałkańsczi Półòstrów]], zetknãlë sã z tą mionã, pò czim dzél z nich jã przejimnął i chlastnãła w wãdrówkã na nordã. Nôwiãkszą pòpùlarnotą westrzód badérów zwëskôł równak etimòlogiô zabédowônô przez ks. [[Stanisłôw Kùjot|Stanisława Kùjota]], gôdającô ò tim, że miono ti krajinë pòchòdzy òd jistnika ''kaszuby'', co znankòwôł „wòdë niebëno głãbòczé, wësoczą trawą òbrosłi”. === Òdmiana === {| class="wikitable" |+Òdmiana znankòwnika „kaszëbsczi” ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Pòjedincznô lëczba ! colspan="2" |Wielnô lëczba |- !chłopsczi ôrt !białgłowsczi ôrt !dzecny ôrt !chłopskòpersónowi ôrt !niechłopskòpersónowi ôrt |- ![[Nazéwôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |- ![[Rodzôcz]] |kaszëbsczégò |kaszëbsczi |kaszëbsczégò |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Dôwôcz]] |kaszëbsczémù |kaszëbsczi |kaszëbsczémù |kaszëbsczim |kaszëbsczim |- ![[Winowôcz]] |kaszëbsczi / kaszëbsczégò |kaszëbską |kaszëbsczé |kaszëbsczich |kaszëbsczé |- ![[Nôrzãdzôcz]] |kaszëbsczim |kaszëbską |kaszëbsczim |kaszëbsczima |kaszëbsczima |- ![[Môlnik]] |kaszëbsczim |kaszëbsczi |kaszëbsczim |kaszëbsczich |kaszëbsczich |- ![[Wòłôcz]] |kaszëbsczi |kaszëbskô |kaszëbsczé |kaszëbsczi |kaszëbsczé |} == Symbòle == {{Apartny artikel|Nôrodny symból}} <gallery mode="packed"> Òbrôzk:CSB Flag.svg|[[Fana Kaszëbsczi|Kaszëbskô fana]] Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|Herb Kaszëb Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|[[Kaszëbsczi wësziwk]] </gallery> == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Grańcë Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë a zemi Słowińców]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Ódra|Ódrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerat Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: == Krézë == [[Òbrôzk:Gmina Stężyca, Poland - panoramio (60).jpg|mały|]] * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dąbrówka]], 3. [[Gmina Lëpińce]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] == Ekònomiô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] [[Òbrôzk:Pomerania logo.svg|mały|cządnik spòlëznowò-kùlturalny [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]]]] [[Òbrôzk:Mòje Stronë logo.png|mały|pòrtal internetowi [[Mòje Stronë (mojestrone.com)|Mòje Stronë]] (mojestrone.com)]] Niechtërné kaszëbsczé media: {{Kòlumnë|em=18|1= ;jistniejącé * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù ** ''Na bôłtach ë w bòrach'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Mòje Stronë (mojestrone.com)]] – [[Internet|internetowi]] pòrtal czësto pò kaszëbskù * [[Kurierbytowski.com.pl]] – [[Internet|internetowi]] cządnik, czedës dzélã pò kaszëbskù * [[Gazetakaszubska.org]] – pòlskòjãzëkòwô internetowô starna o pòmòrsczich wiadomòscach * [[Magazynkaszuby.pl]] – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[Gryf (cządnik, 1908–1934)]] * [[Klëka (cządnik, 1937–1939)]] * [[Gazeta Kartuska (1922–1939)]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'', ''[[Farwë Kaszëb (TVP3 Gduńsk)|Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[Òdroda (1999–2006)|Òdroda]] – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Głos Kaszub]] }} == Znóny lëdze == Lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch grańcach), abò z nią zrzeszony: {{Kòlumnë|em=24|1= * [[Witóld Bòbrowsczi]] – pisôrz, artista, szkólny * [[Andrzéj Bronk]] – filozof * [[Jerzi Łisk]] – pòeta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klémãs Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski/Gryf Pomorski * [[Arnóld Chrapkòwsczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kónstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwiô Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – pisôrz, pòeta * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kadzmiérz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Riszard Kraùza]] – biznesman * [[Gerat Labùda]] – dzejownik * [[Czesłôw Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – pisôrz, pòeta * [[Marión Majkòwsczi]] – architekt, pisôrz * [[Macéj Miecznikòwsczi]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Róman Paszka]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wëbicczi]] – ùsôdzca słowów pòlsczégò nôrodnégò himna * [[Jarosłôw Sellin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Szténka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Sënôk]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donôld Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmùnd Wnuk-Lipińsczi]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmùda-Trzebiatowskô]] – aktorka }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Pòmòrskô]], [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] |col3= === Kaszëbizna === {{#categorytree:Kaszëbizna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * Agnieszka Dobrowolska. ''O nazwie Kaszuby''. „Onomastica”. t. IV, 1958. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] [[Kategòrëjô:Regionë Pòlsczi]] c2nm7sh3v98opb6b25wnk4qdsx67bbs 0 1685 218549 175350 2026-10-14T10:04:28Z Tsca 12 Bruno Synak -> Bruno Sënôk 218549 wikitext text/x-wiki '''1943''' / MCMXLIII <center>[[1941]] « [[1942]] « '''1943''' » [[1944]] » [[1945]]</center> === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[23 rujana]] [[Bruno Sënôk]] – profesor socjologie === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] k6f4xzatod6q5xuhst3erpi0yyx76qx 0 1928 218290 217721 2026-10-13T20:17:20Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218290 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kongeriket Norge |miono = Królestwò Norwesczi |miono-genitiw = Norwesczi |fana = Flag of Norway.svg |herb = Coat of arms of Norway.svg |na karce = LocationNorway.svg |mòtto = Enig og tro til Dovre faller |jãzëk = [[Norwesczi jãzëk|norwesczi]] |stolëca = [[Òslo]] |fòrma państwa = mònarchiô |wiéchrzëzna = 385.207 |lëdztwò = 5.425.270 |rok = 2022 |dëtk = Norweskô kòróna |kòd dëtka = NOK |czasowô cona = +0 |swiãto = 17 maja |himn = <center>[[Òbrôzk:Norway (National Anthem).ogg]]</center> [[Himn Norwesczi|Ja, vi elsker dette landet]] – państwòwi himn<br />(Tak, kòchômë ten krôj) <center>[[Òbrôzk:God Save The Queen (Band of the Grenadier Guards, 1952 instrumental).oga]]</center> [[Kongesangen]] – królewsczi himn <br />(Piesń króla) |kòd = NO, NOK |Internet = .no |telefón = +47 |Mònarcha=[[Haakon VIII]] |Premiéra=[[Jonas Gahr Støre]] |aùtowi kòd=N |kònstitucjô=Kònstitucjô Norwesczi z 1814 }} '''Norweskô''' abò '''Norwegiô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref>, '''Królestwò Norwesczi''' ({{jãz.|nb}} ''Kongeriket Norge (Norge), {{jãz.|nn}} Kongeriket Noreg (Noreg)'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]] na [[Skandinawsczi Półòstrów|Skandinawsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã Norwesczi je [[Òslo]]. Greńczë ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], [[Fińskô|Fińską]], ë [[Ruskô|Ruską]]. Norweskô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 2026 je król [[Haakon VIII]]. == Geògrafiô == <ref>[https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] The World Factbook</ref> === Wiéchrzëzna === * całownô: 323,802 km² * wiéchrzëzna lądu: 304,282 km² * wiéchrzëzna wòdów: 19,520 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,566 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 1,666 km; [[Ruskô]] 191 km === Brzegòwô liniô === 25,148 km === Klimat === Ùmiarkowany na ùbrzegu, bënë chłodny<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/norway/126904.htm Norway (08/09)] US Department of State</ref>. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 460 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Norwesczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,469 m. n.r.m. (Galdhopiggen) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 2.7% (w tim 2.2% òrnëch gruńtów) * lasë 33.3% == Demografiô == [[Òbrôzk:Young girls in bunad.jpg|mały|Norwesczé białczi w tradicjowëch òbleczënkach]] === Pòpùlacjô === * lëdztwò: 5.627.400<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> mieszkańców ([[2026]]) === Etniczné karna === Norwegowié 81.5% (w tim 60,000 Samów), jinszi Eùropejczëczi 8.9%, jinszi 9.6% (2021) === Jãzëczi === Òficjalne: norwesczi bokmål, norwesczi nynorsk, jãzëczi mniészosci: lapońsczi, fińsczi === Religijné karna === Kòscół Norwesczi ([[lëterstwò]]) 67.5%, [[Islam]] 3.1%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 3.1%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjańsczé]] wëznania 3.8%, jinsze religie 2.6%, nieòpisóne 19.9% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/norway 2022 Report on International Religious Freedom: Norway] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 84% == Pòliticzny system == Norweskô je kònstitucyjną [[Mònarchiô|mònarchią]]. Przédnikã kraju je król z dinastii Glücksburgów. Przédnikã rządu je premiéra. Jednojizbowi parlament Storting mô 169 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/ The Storting] Stortinget</ref>. * Król: Haakon VIII (òd 28 zélnika 2026) * Premiéra: Jonas Gahr Støre (òd 14 pazdzérznika 2021)<ref>[https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/ Prime MinisterJonas Gahr Støre] Government.no</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:08.08.21 EIDFJORD TOP7.jpg|[[Fiord]] w Norwesce Òbrôzk:Reine Lofoten 2009.JPG| Òbrôzk:Lake Bondhus Norway 2862.jpg| Òbrôzk:Bryggen, Bergen3.JPG| Òbrôzk:StatfjordA(Jarvin1982).jpg| Òbrôzk:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG| Òbrôzk:Oseberg longship.png| Òbrôzk:Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg|[[Haakon VIII]] Òbrôzk:Same.JPG| Òbrôzk:Houses of Reine by Gravdalsbukta, Moskenes, Nordland, Norway, 2022 June.jpg| Òbrôzk:Romsdalen and Trolltindene with some clouds, Møre og Romsdal, Norway in 2013 June.jpg| Òbrôzk:Polar bear sign Svalbard (cropped 4x3).jpg|[[Svalbard]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Duńskô]] * [[Islandiô]] |col2= === Norweskô === {{#categorytree:Norweskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norweskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Norweskô| ]] q9ttqwmw23f7v4425pf5558bj2wlnif 14 2410 218454 201269 2026-10-13T23:28:13Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218454 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 2413 218479 212616 2026-10-13T23:28:39Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218479 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 2424 218266 213491 2026-10-13T19:49:31Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218266 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Suomen tasavalta (fin)<br />Republiken Finland (szw) | miono = Fińskô Repùblika| miono-genitiw = Fińsczi | fana = Flag of Finland.svg| herb = Coat of arms of Finland.svg | na karce = Finland_in_European_Union.svg| jãzëk = [[fińsczi jãzëk|fińsczi]], szwedzczi | stolëca = Helsinki | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 337.030 | procent-wòdë = 10 | lëdztwò = 5 621 739 | rok = 2026 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[6 gòdnika]] | himn = Maamme | kòd = FI | Internet = .fi | telefón = +358 |Prezydeńt=Alexander Stubb|Premiéra=Petteri Orpo |data ùsôdzenia=[[6 gòdnika]] 1917|aùtowi kòd=FIN}} [[Òbrôzk:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|mały|Pielinen]] '''Fińskô, Fińskô Repùblika''' abò '''Finlandiô'''<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> ([[Finsczi jãzëk|fin.]] ''Suomi, Suomen tasavalta;'' [[Szwedzczi jãzëk|szw]]. ''Finland, Republiken Finland'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë NATO. Stolëcznym gardã są [[Helsinki]]. Samòstójnotã mô òd 1917 òd [[Ruskô|Rusczi]]. Greńczë òd zôpadù ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], òd nordy z [[Norweskô|Norweską]] ë òd pòrënkù z [[Ruskô|Ruską]]. == Geografiô == Wikszi dzél kraju to niżëznë. Naturalné zôpodné ë pôłniowé grańce robią [[Bòtnickô Hôwinga]] ë [[Fińskô Hôwinga]], midzë chtërymi roztacza sã Fińsczé Pòjezerzé składającé sã z 55 tës. jezor. Na nordã òd pòlarnégò kòła je [[Lapòniô]]. Linia sztrądù szczérowégò mô baro wiele òstrowów. === Wiéchrzëzna === * ląd: 304 473 km² * wòda: 33 672 km² * całkòwita: 338 145 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,563 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Norweskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 545 km; [[Ruskô]] 1,309 km === Brzegòwô liniô === 1,250 km === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map FIN present.svg|mały|Klimat w skalë Köppena]] Chłodny umiarkowany, zemny ùmiarkowany; mòżebno sùbarkticzny, le stosunkòwo łagódny dzãka łagodzącémù wpłiwòwi Nordatlantëcczégò Prądu, Bałtëcczégò Mòrza i wicy jak 60 000 jezorów. === Ùsztôłcenié terenu === W wikszosci nisczé, płasczé lub falowate równinë przëcënane jezorama ë nisczimi ùrzmami. === Wësokòsc terenu === * Nôwëższi punky: [[Haltiatunturi]] – 1328 m n.n.m. * Nônëższi punkt: [[Wiôldżé Mòrze]] - 0 m n. n.n.m. * strzédnô wësokòsc: 164 m === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 7.4% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 74.2% (w 2023) === Wòdë === * Nôdłëgszô rzéka: [[Kemijoki]] – 550 km * Nôwiãkszi jezoro: [[Saimaa]] – 1377 km² === Nôwiãksze gardë === * [[Helsinki]]: 634 940 * [[Espoo]]: 273 627 * [[Tampere]]: 228 125 * [[Vantaa]]: 218 663 * [[Oulu]]: 200 232 * [[Turkù|Turku]]: 187 433 * [[Jyväskylä]]: 138 800 * [[Lahti]]: 119 341 * [[Kuopio]]: 113 028 == Demografiô == === Lëdztwò === 5 621 739 w 2026<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/finland-population/ Finland Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Etniczné karna === Finlandczicë, Swedzë, Ruskòwie, Estończicë, Cëgónie, Samowie 90.9% populacje o fińsczim pòchòdzeniu (wôrtosc szacowónô 2022) === Jãzëczi === Fińsczi ë szwedzczi są tu ùrzãdowima. Pò fińskô gôdô 92% lëdzë, 5,6% gôdô pò szwedzkù. Na jãzëk fińsczi bëłë tołmaczoné kaszëbsczi wiérztë, jak téż bôjczi. Tu ùrzãdnicë pierszégò zortu (pò wëższi szkòle) mùszą rozmiec jãzëk wikszoscë w òkòlim w chtërnym robią. W dwajãzëkòwëch òbéńdach kòżdi ùrzãdnik mùszi rozmiec gadac ë pisac téż drëdżim jãzëkã. Sãdza mùszi rozmiec wësłowic sã w dwùch jãzëkach (mòwno ë na pismie). Òd 1992 [[rok]]ù tu w trzech nôbarżi nordowëch gminach lapònsczi jãzëk je ùrzãdowi. W gminach mùszą bëc szkòłë dlô nôleżników miészëznë, jeżlë jich je wicy jak 13 lëdzy. Ùczbë są téż pò lapònskù. === Religiô === 66,6% ewangelicczi [[Lëterstwò|lëtersczi]] kòscół Fińsczi, 1,1% fińsczi [[Prawòsławié|prawòsławny]] kòscół, 0,4% [[islam]], 30,5 bezbòżnicë, mni niż 5% zaòstałe (2022)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/finland 2022 Report on International Religious Freedom: Finland] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 85.8% * wikszé miesczé westrzódczi: Helsinki (stolëca) – 1.338 miliona mieszkańców (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] òd 1 stëcznika 1995<ref>[https://commission.europa.eu/topics/enlargement/30-years-together/finland_en 30 years of Finland in the EU] European Comission</ref> ë [[NATO]] òd 4 łżëkwiata 2023<ref>[https://um.fi/finlands-membership-in-nato Finland’s membership in NATO] Ministry of Foreign Affairs of Finland</ref>. === Wëkònôwczô władza === * prezydent Alexander Stubb (òd 1 strëmiannika 2023)<ref>[https://www.presidentti.fi/en/curriculum-vitae/cai-goran-alexander-stubb/ Alexander Stubb] Presidentti.fi</ref> * premiér Petteri Orpo (òd 20 czerwińca 2023)<ref>[https://www.eduskunta.fi/EN/tiedotteet/Pages/Parliament-elected-Petteri-Orpo-as-Prime-Minister.aspx Parliament elected Petteri Orpo as Prime Minister] Eduskunta Riksdagen</ref> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, (''Eduskunta Riksdagen'', 200 nôleżników na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.eduskunta.fi/EN/Pages/default.aspx Parliament of Finland - Start Page] Eduskunta Riksdagen</ref>). == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Fińskô === {{#categorytree:Fińskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260127143312/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/finland/ Fińskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{NATO}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Fińskô| ]] okjnpxnngn7j6wqql65tdnzz7gimird 0 2434 218294 217190 2026-10-13T20:20:24Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218294 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Česká republika |miono = Czeskô Repùblika |miono-genitiw = Czesczi |fana = Flag of the Czech Republic.svg |herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg |na karce = LocationCzechRepublic.png |mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze) |jãzëk = czesczi |stolëca = Praga |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 78 866 |procent-wòdë = 2 |lëdztwò = 10 900 555 |rok = 2023 |dëtk = Czeskô króna |kòd dëtka = CZK |czasowô cona = +1 |swiãto = 1 stëcznika |himn = Kde domov můj<br>(Dze je mój dóm?) <center>[[File:Czech anthem.ogg]]</center> |kòd = CZ |Internet = .cz |telefón = +420 |Prezydeńt = Petr Pavel |Premiéra = Andrej Babiš |data ùsôdzenia = [[1 stëcznika]] [[1993]] |aùtowi kòd=CZ}} '''Czeskô''' ({{jãz.|cs}} ''Česko''); òficjalnô pòzwa '''Czeskô Repùblika''' ({{jãz.|cs}} ''Česká republika'', ''ČR'') – państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, {{jãz.|cs}} ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] ({{jãz.|cs}} ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] ({{jãz.|cs}} ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstriô|Dólny Aùstrie]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] ({{jãz.|cs}} Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historiô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków – Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã [[III Rzesza|Trzecy Rzeszë]], a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùnie w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu – Zgromada Depùtowónëch ({{jãz.|cs}} ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi – Senace ({{jãz.|cs}} ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù ({{jãz.|cs}} ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd ({{jãz.|cs}} ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów ({{jãz.|cs}} ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë ({{jãz.|cs}} ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafiô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstriô|Aùstrią]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|330px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Słowackô]] * [[Pòlskô]] |col2= === Czeskô === {{#categorytree:Czeskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] porwirmmu3t0yu2iezp261wv3x53704 0 2453 218286 217139 2026-10-13T20:15:21Z Iketsi 3254 + 218286 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Grand-Duché de Luxembourg<br />Großherzogtum Luxemburg<br />Groussherzogtum Lëtzebuerg |miono = Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg |miono-genitiw = Luksembùrsczi |fana = Flag_of_Luxembourg.svg |herb = Coat_of_arms_of_Luxembourg.svg |na karce = EU-Luxembourg.svg |mòtto = Mir wëlle bleiwe wat mir sinn<br>(Chcemë òstac tëmi, chtërnimi jesmë) |jãzëk = [[Luksembùrsczi jãzëk|luksembùrsczi]]<br />[[Francësczi jãzëk|francësczi]]<br />[[Niemiecczi jãzëk|miemiecczi]] |stolëca = [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] |fòrma państwa = kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 2.586 |lëdztwò = 594 130 | rok = 2017 |dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = [[23 czerwińca]] |himn = Ons Heemecht<br>(Nasza Tatczëzna) <center>[[Òbrôzk:Luxembourg National Anthem.ogg]]</center> |kòd = LUX |Internet = .lu |telefón = +352 |Mònarcha=Wilhelm V |Premiéra=Luc Frieden }} '''Luksembùrg''' ({{jãz.|lu}} ''Lëtzebuerg''); òficjalnô pòzwa '''Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg''' ({{jãz.|lu}} ''Groussherzogtum Lëtzebuerg'', {{jãz.|fr}} ''Grand-Duché de Luxembourg'', {{jãz.|de}} ''Großherzogtum Luxemburg'') – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Belgijskô|Belgiã]], òd zôpadu i pôłniégò – z [[Francjô|Francjã]], a òd pòrénkù – z [[Miemieckô |Miemcama]]. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. Nôleżi do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] (òd 1957). Kùmbruż z [[Belgijskô|Belgią]] i [[Niderlandë|Niderlandama]] twòrzi [[Beneluks]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:LuxembourgOMCmap.png|mały|Kôrta Luksembùrga]] Leżi w zôpadny Eùropie, midzë [[Belgijskô|Belgiã]], [[Francjô|Francjã]] i [[Miemieckô |Miemcama]]. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela ({{jãz.|de}} ''Mosel'', {{jãz.|fr}} ''Moselle'', {{jãz.|lu}} ''Musel'') . === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,586 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,586 km² * wiéchrzëzna wòdów: o km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Belgijskô]] 130 km, [[Miemieckô]] 128 km, [[Francjô]] 69 km === Brzegòwô liniô === ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé) === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lux_topo_en.jpg|mały|Fizycznô kôrta Luksembùrga]] Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny ''Oesling'') nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region ''Gutland'', jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, [[Luksembùrg (gard)|gard Luksembùrg]], leżi w pôłniowim dzélu kraju. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela) * nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów) * lasë: 33,5% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171. === Etniczné karna === Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20170815105506/http://www.statistiques.public.lu/fr/publications/series/regards/2017/09-17-population-1er-janvier-2017/index.html ''Regards sur la population au 1er janvier 2017'']</ref> === Jãzëczi === luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9% === Religijné karna === chrzescëjanie (w zacht wikszoscë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscół Rzimskòkatolëcczi]]) 70.4%, mùzułmanie 2.3% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 90,7% * wikszé miesczé westrzódczi: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017)<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg * pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô * stolëca: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] * czasowô cona: UTC+1 * państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto ({{jãz.|lu}} ''Lëtzebuerger Nationalfeierdag'') * nôrodny himn: „Ons Heemecht” (''Nasza Tatczëzna'') === Wëkònôwczô władza === * wiôldżi ksążã [[Guillaume V]] (òd 3 rujana 2025) * premier: [[Luc Frieden]] (òd 17 lëstopadnika 2023) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch ({{jãz.|lu}} ''Châmber vun Députéirten'', {{jãz.|fr}} ''Chambre des députés''; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã) == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Luksembùrg === {{#categorytree:Luksembùrg|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20151117022402/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html Luksembùrg w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] kv8k3vn0uz3662zciam377gsanlfn6p 0 2532 218364 9789 2026-10-13T21:24:09Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218364 wikitext text/x-wiki #redirect [[Wiki:Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] cj67wx6e7rpio43h5ib8kpvupxaf6hc 0 2577 218285 214044 2026-10-13T20:15:09Z Iketsi 3254 + 218285 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Lietuvos Respublika |miono = Lëtewskô Repùblika |miono-genitiw = Lëtwë |fana = Flag of Lithuania.svg |herb = Coat of Arms of Lithuania.svg |na karce = EU location LIT.png |jãzëk = [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] |stolëca = Wilno |fòrma państwa = repùblika |Prezydeńt = Gitanas Nausėda |Premiéra = Mindaugas Sinkevičius |wiéchrzëzna = 65 303 |procent-wòdë = 1,35 |lëdztwò = 2 886 179 | rok = 2026 |dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[16 gromicznika]] |himn = Tautiška Giesmė<br>(Nôrodnô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:Tautiška giesme instrumental.oga]]</center> |kòd = LT |Internet = .lt |telefón = +370 |data ùsôdzenia=11 strëmiannika 1990|aùtowi kòd=LT}} '''Lëtwa''' (téż '''Lëtewskô''') – państwò w nordowòwestrzédny [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Wilno]]. Òd nordë grańczi z [[Łotwa|Łotwą]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Biôłorus|Biôłorusą]], òd pôłniowégò zôpadu z [[Pòlskô|Pòlską]] i kaliningradzczim òbwodã (eksklawa [[Ruskô|Rusje]]). Mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 99 km. Òd 2004 nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Un-lithuania.png|mały|Kôrta Lëtwë]] Leżi w nordowòwestrzédny [[Eùropa|Eùropie]], na pòrénkòwim ùbrzegù [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 65,300 km² * wiéchrzëzna lądu: 62,680 km² * wiéchrzëzna wòdów: 2,620 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 124. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,549 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Biôłorus]] 640 km, [[Łotwa]] 544 km, [[Pòlskô]] 104 km, [[Ruskô]] (kaliningradzczi òbwód) 261 km === Brzegòwô liniô === 99 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map LTU present.svg|mały|Klimat Lëtwë w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym. Strzédnô cepłota òb zëmã sygô minus 4,9 °С, òb lato – 17 °С. Wielëna òpadënków sygô 748 mm òb rok. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lithuania-topo-en.png|mały|Fizyczno kôrta Lëtwë]] Pòwiérzchniã państwa zajimają równiznë ze szlachama dôwnégò zlodowaceniô. Pò kraju rozsónëch je wiele môłëch jezór. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 110 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłt) *nôwëższi czëp: 294 m. n.r.m. (Aukštojas) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 44,8 % (w tim 34,9 % òrnëch gruńtów) *lasë 34,6% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 2,823,859 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 140. === Etniczné karna === Lëtwini 84.1%, Pòlôsze, 6.6%, Ruskòwie 5.8%, Biôłorusënowie 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2011) === Jãzëczi === [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] (òficjalny) 82%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 8%, [[pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] 5.6% (wôrtoscë szacowóné na 2011) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 77,2%, [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 4,1%, stôroòbrzãdowcë 0,8%, [[Lëterstwò|lëtrowie]] 0,6% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vilnus_Montage_(2016).png|mały|Widoczi z Wilna]] * mieskô pòpùlacjô: 66,5% * wikszé miesczé westrzódczi: [[Wilno]] (stolëca) – 542,990 mieszkańców, Kòwno – 299,466 mieszkańców, Kłajpeda – 155,032 mieszkańców<ref>[https://web.archive.org/web/20210501080015/https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?portletFormName=visualization&hash=73c1a737-2e38-4d0d-b308-e1f70c17da20= Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year].</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Lëtewskô Repùblika ({{jãz.|lt}} ''Lietuvos Respublika'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Wilno]] * czasowô cona: UTC +2 * państwowé swiãto: [[16 gromicznika]] – Dzéń Òdbùdowaniô Lëtewsczégò Państwa ({{jãz.|lt}} ''Lietuvos valstybės atkūrimo diena'') * nôrodny himn: „Tautiška giesmė” (''Nôrodnô spiéwa'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent [[Gitanas Nausėda]] (òd 12 lëpińca 2019) <ref><nowiki>https://bnn-news.com/gitanas-nauseda-officially-becomes-president-of-lithuania-202923</nowiki> (stón z 2019-07-12)</ref> * premier [[Mindaugas Sinkevičius]] (òd 2026) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Sejm Lëtewsczi Repùbliczi ({{jãz.|lt}} ''Lietuvos Respublikos Seimas''; 141 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Rozmajitoscë == Òd 15 do 17 maja 2013 rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòlsczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù [[Pòlskô|RP]], òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na Kaszëbach. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Lëtwa === {{#categorytree:Lëtwa|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200513101013/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lh.html Lëtwa w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20250504103326/https://belok.kaszubia.com/ Litwin, co pò kaszëbskù pisôl – dofùlowanié] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëtwa| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] i1lgv7i77fie8xqtkkdzx7by9zbhe2d 14 2869 218443 162872 2026-10-13T22:37:05Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218443 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 2891 218456 201275 2026-10-13T23:28:15Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218456 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 2892 218463 204518 2026-10-13T23:28:22Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218463 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 2893 218470 204739 2026-10-13T23:28:30Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218470 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 3068 218273 213510 2026-10-13T20:06:14Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218273 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Slovenská republika | miono = Słowackô Repùblika | miono-genitiw =Słowacczi | fana = Flag of Slovakia.svg| herb = Coat of Arms of Slovakia.svg| na karce = EU-Slovakia.svg| jãzëk = [[słowacczi]]| stolëca = Bratysława | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 49 035 | procent-wòdë = 0| lëdztwò = 5 426 252 | rok = 2015 | dëtk = Euro | kòd dëtka = EUR, (€)| czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] | himn = Nad Tatrou sa blýska<br>(Nad Tatrami sã błëska) <center>[[Òbrôzk:Nad Tatrou sa blýska.ogg]]</center> | kòd = SK | Internet = .sk | telefón = +421 |Premiéra=Robert Fico|Prezydeńt=Peter Pellegrini|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1993|aùtowi kòd=SK}} [[Òbrôzk:Bratislava Panorama R01.jpg|mały|Bratislava - stolëca]] '''Słowackô''', Słowackô Repùblika ({{jãz.|sk}} ''Slovenská republika, Slovensko'') – państwò w westrzédnej Eùropie. Greńczë z [[Aùstriô|Aùstreją]] (91 km), [[Pòlskô|Pòlską]] (541 km), [[Czeskô Repùblika|Czeską]] (215 km), [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (90 km) ôs [[Madżarskô|Madżarską]] (515 km). Stolëcą tegò państwa je [[Bratisława]] ({{jãz.|sk}} Bratislava). Długòta greńców je 1355 km. Słowackô nié mô przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë z Czeską w [[Czechosłowacëjô|Czechosłowacëji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Tu je ùrzãdowi [[słowacczi jãzëk]]. Dominëjącą religiją w Słowacczi Repùblice je [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëckô]] wiara. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Czeskô]] * [[Pòlskô]] |col2= === Słowackô === {{#categorytree:Słowackô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070716054820/http://www-8.vlada.gov.sk/ Òficjalnô starna] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowackô| ]] 4g9xhg9250m05daxqjy2ok3zotjrgb3 218542 218273 2026-10-14T05:41:19Z Iketsi 3254 Galeriô 218542 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Slovenská republika | miono = Słowackô Repùblika | miono-genitiw =Słowacczi | fana = Flag of Slovakia.svg| herb = Coat of Arms of Slovakia.svg| na karce = EU-Slovakia.svg| jãzëk = [[słowacczi]]| stolëca = Bratysława | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 49 035 | procent-wòdë = 0| lëdztwò = 5 426 252 | rok = 2015 | dëtk = Euro | kòd dëtka = EUR, (€)| czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] | himn = Nad Tatrou sa blýska<br>(Nad Tatrami sã błëska) <center>[[Òbrôzk:Nad Tatrou sa blýska.ogg]]</center> | kòd = SK | Internet = .sk | telefón = +421 |Premiéra=Robert Fico|Prezydeńt=Peter Pellegrini|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1993|aùtowi kòd=SK}} [[Òbrôzk:Bratislava Panorama R01.jpg|mały|Bratislava - stolëca]] '''Słowackô''', Słowackô Repùblika ({{jãz.|sk}} ''Slovenská republika, Slovensko'') – państwò w westrzédnej Eùropie. Greńczë z [[Aùstriô|Aùstreją]] (91 km), [[Pòlskô|Pòlską]] (541 km), [[Czeskô Repùblika|Czeską]] (215 km), [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (90 km) ôs [[Madżarskô|Madżarską]] (515 km). Stolëcą tegò państwa je [[Bratisława]] ({{jãz.|sk}} Bratislava). Długòta greńców je 1355 km. Słowackô nié mô przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë z Czeską w [[Czechosłowacëjô|Czechosłowacëji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Tu je ùrzãdowi [[słowacczi jãzëk]]. Dominëjącą religiją w Słowacczi Repùblice je [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëckô]] wiara. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:RegioJet class 193 Strečno.jpg| Òbrôzk:Red fox (Vulpes vulpes crucigera) Skalnate Pleso 2.jpg| Òbrôzk:Sninský kameň (v zime) 046.jpg| Òbrôzk:Bratislava Panorama R01.jpg| Òbrôzk:Budatin castle2.jpg| Òbrôzk:Cerveny Kamen-nadvorie.jpg| Òbrôzk:Humenné muzeum 19.08.08 p2.jpg| Òbrôzk:Krivanska mala fatra hreben.jpg| Òbrôzk:Nitra view from above.jpg| Òbrôzk:Bardejov10Slovakia6.JPG| Òbrôzk:Hlavné Namestie (35096533142).jpg| Òbrôzk:Bardejov namesti 3773.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Czeskô]] * [[Pòlskô]] |col2= === Słowackô === {{#categorytree:Słowackô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070716054820/http://www-8.vlada.gov.sk/ Òficjalnô starna] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowackô| ]] o0wlpywbm4erzz8znv2ua3y9pzxg852 0 3082 218378 203148 2026-10-13T21:28:15Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218378 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Panóńsczi Słowianie]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 5lon4z3u64se39u8nz1ac3j4ahvd6by 0 3099 218246 206536 2026-10-13T19:13:37Z Iketsi 3254 np. → {{skr.|np.}} 218246 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Imieniny-listopad.jpg|mały|]] '''Mionowi dzéń''' (téż ''jimieninë'') – zwëk swiãtecznégò òbchôdzeniô (czasã grzimnégò) dnia swiãtégò (swiãti) abò bògòsławionégò (bògòsławioni) z katolëcczégò kalãdôrza abò jinszégò dnia, zwëkòwò przëpiãtégò do tegò miona. Nen zwëk je òsoblëwie widzały w [[Pòlskô|Pòlsce]] (nieznóny chùdzy na [[Górny Szląsk|Górnym Szląskù]] czë na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]), ale téż je w katolëcczich òbéndach {{skr.|np.}} w Bawarji. Mionowi dzéń je òbchôdzony téż w [[Greckô|Grecji]], [[Szwedzkô|Szwecji]], na [[Madżarskô|Madżarsczi]] a czedës w [[Ruskô|Rusczi]]. w Szwecji òficjalną lëstã jimienin wëdôwô Królewskô Szwedzkô Akademijô Ùczbów. Zwëkòwò mionowi dzéń je sparłãczeny z żeczbama szczescégò czë gratulacëjama a téż z przëpòdôwanim roczëznikòwëch dôrënkòw. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdarium]] ovn3wusn47gq2z6algetdgdqgnj8pvq 14 3119 218455 201276 2026-10-13T23:28:14Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218455 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 3120 218409 162884 2026-10-13T22:36:32Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218409 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 3174 218267 218041 2026-10-13T19:49:59Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218267 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = République française |miono = Francëskô Repùblika |miono-genitiw = Francësczi |fana = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |herb = Armoiries_république_française.svg |na karce = EU-France (without inset).svg |mòtto = Liberté, Égalité, Fraternité<br>(Wòlnosc, Równosc, Braterstwò) |himn = La Marseillaise<br>(Marsëliankô) [[Òbrôzk:La Marseillaise.ogg|La Marseillaise]]</center> |jãzëk = [[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca = [[Pariz]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 547.026 |lëdztwò = 66,746,401<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/france-population/ France Population (LIVE)], worldometers.info.</ref> |rok = 2026 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR, € |czasowô cona = +0 |swiãto = [[14 lëpińca]] |kòd = FR, FRA |Internet = .fr |telefón = +345 |Prezydeńt=Emmanuel Macron |Premiéra=Sébastien Lecornu |aùtowi kòd=F |kònstitucjô=Kònstitucjô Francësczi }} '''Francjô, Francëskô Repùblika''' ({{jãz.|fr}} ''France'', ''République française'') – państwò w zôpadny i pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z [[Belgijskô|Belgią]], [[Luksembùrg|Luksembùrgã]], [[Niemieckô|Niemiecką]], [[Szwajcariô|Szwajcarią]], [[Italskô|Italską]], [[Mònakò]], [[Andora|Andorą]] i [[Szpańskô|Szpańską]]. Zamòrsczé teritoria grańczą z [[Brazyliô|Brazylią]], [[Surinam|Surinamã]] i [[Niderlandë|Néderlandzką]]. Kraj je sparłãczony z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]] Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche. Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do [[Deklaracjô Praw Człowieka i Òbëwatela|Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela]] z 1789 rokù<ref>[https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/Francja_pol_010711.pdf Konstytucja Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r.], biblioteka.sejm.gov.pl.</ref>. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i Òrganizacje Zjednónëch Narodów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:600x600 GMT France topo-R1.jpg|Topografiô Francji Òbrôzk:Carte de densité de population en France (2023).png|Gãstosc zalëdzeniô we Francji Òbrôzk:Cycling routes France 2019.png|Kòłowe turë we Francji Òbrôzk:Koppen-Geiger Map FRA present.svg|Klimat Francji w skalë Köppena </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Francjô === {{#categorytree:Francjô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Francjô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] k67zmnv9iij7rk2t3ol0houuemm59n1 0 3189 218240 216740 2026-10-13T16:51:47Z Iketsi 3254 | 218240 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bundesrepublik Deutschland |miono = Federalnô Repùblika Niemiec |miono-genitiw = Miemiecczégò |fana = Flag of Germany.svg |herb = Coat of arms of Germany.svg |na karce = Germany_in_European_Union.svg |jãzëk = [[Niemiecczi jãzëk|niemiecczi]] |stolëca = [[Berlëno]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 357 050 |procent-wòdë = 2,42 |lëdztwò = 82 175 684 |rok = 2015 |dëtk = Eùro € |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Das Lied der Deutschen (Piesń Niemców) <center>[[Òbrôzk:German national anthem performed by the US Navy Band.ogg]]</center> |kòd = DE |Internet = .de |telefón = +49 |Prezydeńt=Frank Walter Steinmeier |Premiéra=Friedrich Merz |aùtowi kòd=D }} '''Niemieckô'''<ref>[https://sloworz.org/word/19537/meaning/22112 Niemieckô], Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka.</ref>, '''Niemcë''' abò '''Miemcë''', Federalnô Repùblika Niemiec ({{jãz.|de}} ''Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD'') je państwã w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] ë dzélã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù [[Otto von Bismarck]]. == Historiô == Wszëtczé jinfòrmacëje bez przëpisów pòchòdzą z:<ref>[https://web.archive.org/web/20260228092505/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref> * 843 – traktat w Verdun, pòwstanié Pòrénkòwòfrankijsczégò Państwa * 962 – król Niemiecczi Otton I òstał kòrónowany na czezera rzimsczégò, pòwstało Swiãté Rzimsczé Césarstwò * 1226 – polsczi ksążã [[Kónrôd I Mazowiecczi]] sprowadza Krzëżôków do Chełmińsczi Zemie<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/konrad-mazowiecki-zaprosil-do-polski-krzyzakow-i-byc-moze-popelnil-najwiekszy-blad-w-historii/ Konrad Mazowiecki zaprosił do Polski Krzyżaków. Popełnił największy błąd w historii naszego kraju] National Geographic</ref>. * 1525 – hołd prësczi, slédny Wiôldżi Méster Albrecht Hohenzollern òstaje ksążã Prës<ref>[https://media.muzeumgdansk.pl/wydarzenia/850945/spotkanie-z-mistrzem-nauki-prof-janusz-mallek-hold-pruski-1525-kontekst-skutki-pamiec Spotkanie z Mistrzem Nauki: prof. Janusz Małłek. Hołd pruski 1525. Kontekst – skutki – pamięć] Biuro prasowe Muzeum Gdańska</ref> * 1701 – ksążã Fridrik I je kòrónowany na króla Prës<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Prusy;3963067.html Prusy] Encyklopedia PWN</ref> * 1804 – césôrz Francëszk II Habsburg kòrónuje sã na césarza [[Aùstriô|Aùstrie]] (czedë Napoleon kòrónowoł sã na césarza Francësczi) * 1806 – likwidacëjô Rzimsczégò Césarstwa przez Napoleona * 1815 – pòwstanié Niemiecczégò Związku, pòd kòntrolą Aùstrie, po wòjnach Napoleońsczich * 1848 – Zymk Lëdów, parlameńt Frankfurcczi chcëł zjednóć Niemcë i wëbrac Fridrika Wilhelma IV na césarza, ale ten òdmówił<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Fryderyk-Wilhelm-IV;3902986.html Fryderyk Wilhelm IV] Encyklopedia PWN</ref> * 1866 – wòjna austriacko-prëskô<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref>, pòwstaje Nordowoniemiecczi Związk, pòd kòntrolą Prës * 1870 – wòjna francësko-prëskô, pòwstaje zjednóné Niemiecczi Czezerstwò, czezerã òstał Wilhelm I * 1914 – Niemcë biorą ùdzél w [[I swiatowô wòjna|I swiatowy wòjnie]] * 1918 – rewolucëjô lëstopadnikowô, òbalenie césarza Wilhelma II, pòwstanié [[Weimarskô Repùblika|Weimarsczi Repùbliczi]] * 1922 – krëjamny ùkłôd midze Ruską a Niemcama w Rapallo<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2939123,uklad-w-rapallo-niemcy-i-rosjanie-rozpoczynaja-wspolprace Układ w Rapallo. Niemcy i Rosjanie rozpoczynają współpracę] Polskie Radio</ref> * 1925 – ùkłôd w Locarno z [[Francëjô|Francëją]], [[Belgijskô|Belgijską]], [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britaniją]] i [[Italskô|Italską]] w sprawie nienarëszalnosci zôpadny grańcy Niemiecczégò<ref>[https://www.focus.pl/artykul/konferencja-w-locarno-czego-dotyczyla-i-jakie-bylo-jej-znaczenie-dla-polski Miała ustanowić porządek w Europie. Wygrani i przegrani konferencji w Locarno] Focus</ref> * 1933 – [[Adolf Hitler]] òstał kanclerzem Niemiecczégò, pòwstanié [[III Rzesza|III Rzeszy]], pòwstały kòncentracëjne lagry, pierszy w Dachau<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dachau Dachau] Holocaust Encyclopedia</ref> * 1934 – Hitler òstał ''Führerem'', wódcą i kanclerzã Rzeszy * 1938: ** 12 strëmiannika – Anschluss Aùstrie<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2916846,anschluss-austrii-nazistowskie-wilki-w-austriackiej-owczarni Anschluss Austrii – nazistowskie wilki w austriackiej owczarni] Polskie Radio</ref> ** 30 séwnika – ùkłôd w München w sprawie [[Czechosłowacëjô|Czechosłowacëji]], chtërna mioła òddac Pas Sudetów<ref>[https://dzieje.pl/aktualnosci/75-lat-temu-zostal-podpisany-uklad-monachijski 80 lat temu został podpisany układ monachijski] Dzieje.pl</ref>. ** 10 lëstopadnika – ''Noc kriształowa'' mòrd Żydów w nocy z 9 na 10 lëstopadnika * 1939 – zajãcé całej Czechosłowacëji. Pakt Ribbentrop-Mołotow, midze Niemcami a Związkã Sowiecczim ** [[1 séwnika]] – agresjô na Polskã, zôczątk [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnë]]. * 1941 – òperacjô Barbarossa – niemieckô jinwazjô na ZSRR Pò wiele biôtkach i samòbójstwã Hitlera Niemcë skapitulowały [[8 maja]] 1945. * 1949 – pòdzôł na [[Niemieckô Demòkraticznô Repùblika|Niemieckô Demòkraticznô Repùblikã]] i Federalnô Repùblikã Niemiec<ref name=":1">[https://wiadomosci.onet.pl/nrd NRD] Onet wiadomości</ref> * 1961 – pòstawienié Berlënsczi scany<ref name=":1" /> * 1989 – ùpôdk Berlënsczi scany<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/mur-w-berlinie-byl-symbolem-powojennego-podzialu-niemiec-i-europy-na-dwa-bloki Mur w Berlinie był symbolem powojennego podziału Niemiec i Europy na dwa bloki] Dzieje.pl</ref> * 1990 – Zjednónie Niemiecczégò<ref name=":1" /> == Sprôwné pòdzelenié == W Niemiecczi je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} ''Bundesländer''). {| class="wikitable" |+ | ;1. Badeniô-Wirtembergiô ;2. [[Bajerë]] ;3. [[Berlëno]] ;4. [[Brandenbùrgiô]] ;5. Brema ;6. [[Hambùrg]] ;7. Hesjô ;8. [[Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë|Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë]] ;9. Dolnô Saksoniô ;10. Nadreniô Nordowô-Westfaliô ;11. Nadreniô-Palatinat ;12. [[Saara]] ;13. Saksoniô ;14. Saksoniô-Anhalt ;15. Szlezwik-Hòlsztin ;16. Turingiô |[[Òbrôzk:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|250px|Sprôwné pòdzelenié Niemiec]] |} == Òbaczë téż == * [[Weimarskô Repùblika]] * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Miemieckô| ]] mqz4hzlooplrb5xpn0mkrchz2xtz6c4 0 3303 218213 213500 2026-10-13T16:09:12Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218213 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република България |miono = Repùblika Bùłgariô |miono-genitiw = Bùłgarie |fana = Flag_of_Bulgaria.svg |herb = Coat_of_arms_of_Bulgaria.svg |na karce = EU-Bulgaria.svg |mòtto = Съединението прави силата |jãzëk = bùłgarsczi |stolëca = Sofia |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 110 994 |procent-wòdë = 2,16 |lëdztwò = 6 437 360 |rok = 2024 |dëtk = [[Eùro|eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[3 strëmiannika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Mila Rodino.ogg]]</center> <center>Miła Rodino<br>(Drogô Tatczëzno) |kòd = BG |Internet = .bg |telefón = +359 |Prezydeńt=Ilijana Jotowa |Premiéra=Rosen Żelazkow }} '''Bùłgariô''' (téż: '''Bùłgarskô'''; [[Bùłgarsczi jãzëk|bùłg.]] България, òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô, bùłg. ''Република България'') – państwò w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Mô przistãp do [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]. Òd nordë grańczi z [[Rumùńskô|Rumùnią]], òd pôłniégò z [[Grecjô|Grecją]] i [[Tëreckô|Tërëcką]], a òd zôpadu z [[Nordowô Macedoniô|Nordową Macedonią]] i [[Serbiô|Serbią]]. Nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Stolëcą Bùłgarie je gard Sofia. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, pòmidzë [[Rumùniô|Rumùnią]] i [[Tëreckô|Tërecką]], na pòrénkù mô przëstãp do [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Bulgaria admin.png|mały|Kôrta Bùłgarie]] *całownô: 110,879 km² *wiéchrzëzna lądu: 108,489 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 106. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,806 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Grecjô]] 472 km, [[Nordowô Macedoniô]] 162 km, [[Rumùniô]] 605 km, [[Serbiô]] 344 km, [[Tëreckô|Tërëckô]] 223 km === Brzegòwô liniô === Bùłgariô mô brzegòwą liniã ò długòscë 354 km. === Klimat === W Bùłgarie wastëje miérny klimat, je cepło i sëchò òb lato, chłodno i sëro òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Bulgaria-geographic map-en.svg|mały|Fizycznô kôrta Bùłgarie]] Ùsztôłcenié terenu Bùłgarie je zwiksza górzësté, na nordze i pôłniowim wschòdze niżawë. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Musala_IMG_1447.jpg|mały|Nôwëższi czëp Bùłgarie – Musała (2,925 m. n.r.m.)]] *strzédnô wësokòsc: 472 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. ([[Czôrné Mòrze]]) *nôwëższi czëp: 2,925 m. n.r.m. (Musała) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 46,9 % (w tim 29,9% òrnëch gruńtów) *lasë 36,7% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 7,057,504 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 104. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:Bulgarian folk group Svetlina.jpg|mały|Bùłgarzë w nôrodnëch ruchnach]] Bùłgarzë 76.9%, Tërcë 8%, Cëgóni 4,4%, Bòsniacë 1.1% (wôrtoscë szacowóné na 2011) === Jãzëczi === Òficjalnym jãzëkã je [[bùłgarsczi jãzëk|bùłgarsczi]], rodny dlô 76,8% mieszkańców. Jiné wôżné jãzëczi to (wôrtoscë szacowóné na 2011): [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] (8,2%) i romani (3,8%). === Religijné karna === [[Òbrôzk:AlexanderNevskyCathedral-Sofia-6.jpg|mały|Prawòsławnô katédra Aleksandra Newsczégò w Sofie]] [[Prawòsławié]] wëznôwô 59,4% lëdztwa, 7,8% lëdztwa to mùzułmanie. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75% (w 2018) * wikszé miesczé westrzódczi: Sofia (stolëca) – 1,272,000 mieszkańców (w 2018) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô (bùłg. ''Република България'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Sofia * czasowô cona: UTC+2 * państwowé swiãto: [[3 strëmiannika]] (Dzéń Wëzwòleniô) === Wëkònôwczô władza === * pezydent [[Iliana Iotova]] (Илияна Йотова) (òd 2026) * premier [[Rosen Żelazkow]] (Росен Желязков) (òd 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié (bùłg. ''Народно събрание''), jaczi skłôdô sã z 240 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20161001195751/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bu.html Bùłgariô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùłgariô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] 8e1q9d7vabonqlz9lwbqlccbrgozste 218284 218213 2026-10-13T20:14:40Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218284 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република България |miono = Repùblika Bùłgariô |miono-genitiw = Bùłgarie |fana = Flag_of_Bulgaria.svg |herb = Coat_of_arms_of_Bulgaria.svg |na karce = EU-Bulgaria.svg |mòtto = Съединението прави силата |jãzëk = bùłgarsczi |stolëca = Sofia |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 110 994 |procent-wòdë = 2,16 |lëdztwò = 6 437 360 |rok = 2024 |dëtk = [[Eùro|eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[3 strëmiannika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Mila Rodino.ogg]]</center> <center>Miła Rodino<br>(Drogô Tatczëzno) |kòd = BG |Internet = .bg |telefón = +359 |Prezydeńt=Ilijana Jotowa |Premiéra=Rosen Żelazkow }} '''Bùłgariô''' (téż: '''Bùłgarskô'''; [[Bùłgarsczi jãzëk|bùłg.]] България, òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô, bùłg. ''Република България'') – państwò w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Mô przistãp do [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]. Òd nordë grańczi z [[Rumùńskô|Rumùnią]], òd pôłniégò z [[Grecjô|Grecją]] i [[Tëreckô|Tërëcką]], a òd zôpadu z [[Nordowô Macedoniô|Nordową Macedonią]] i [[Serbiô|Serbią]]. Nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Stolëcą Bùłgarie je gard Sofia. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, pòmidzë [[Rumùniô|Rumùnią]] i [[Tëreckô|Tërecką]], na pòrénkù mô przëstãp do [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Bulgaria admin.png|mały|Kôrta Bùłgarie]] *całownô: 110,879 km² *wiéchrzëzna lądu: 108,489 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 106. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,806 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Grecjô]] 472 km, [[Nordowô Macedoniô]] 162 km, [[Rumùniô]] 605 km, [[Serbiô]] 344 km, [[Tëreckô|Tërëckô]] 223 km === Brzegòwô liniô === Bùłgariô mô brzegòwą liniã ò długòscë 354 km. === Klimat === W Bùłgarie wastëje miérny klimat, je cepło i sëchò òb lato, chłodno i sëro òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Bulgaria-geographic map-en.svg|mały|Fizycznô kôrta Bùłgarie]] Ùsztôłcenié terenu Bùłgarie je zwiksza górzësté, na nordze i pôłniowim wschòdze niżawë. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Musala_IMG_1447.jpg|mały|Nôwëższi czëp Bùłgarie – Musała (2,925 m. n.r.m.)]] *strzédnô wësokòsc: 472 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. ([[Czôrné Mòrze]]) *nôwëższi czëp: 2,925 m. n.r.m. (Musała) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 46,9 % (w tim 29,9% òrnëch gruńtów) *lasë 36,7% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 7,057,504 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 104. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:Bulgarian folk group Svetlina.jpg|mały|Bùłgarzë w nôrodnëch ruchnach]] Bùłgarzë 76.9%, Tërcë 8%, Cëgóni 4,4%, Bòsniacë 1.1% (wôrtoscë szacowóné na 2011) === Jãzëczi === Òficjalnym jãzëkã je [[bùłgarsczi jãzëk|bùłgarsczi]], rodny dlô 76,8% mieszkańców. Jiné wôżné jãzëczi to (wôrtoscë szacowóné na 2011): [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] (8,2%) i romani (3,8%). === Religijné karna === [[Òbrôzk:AlexanderNevskyCathedral-Sofia-6.jpg|mały|Prawòsławnô katédra Aleksandra Newsczégò w Sofie]] [[Prawòsławié]] wëznôwô 59,4% lëdztwa, 7,8% lëdztwa to mùzułmanie. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75% (w 2018) * wikszé miesczé westrzódczi: Sofia (stolëca) – 1,272,000 mieszkańców (w 2018) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô (bùłg. ''Република България'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Sofia * czasowô cona: UTC+2 * państwowé swiãto: [[3 strëmiannika]] (Dzéń Wëzwòleniô) === Wëkònôwczô władza === * pezydent [[Iliana Iotova]] (Илияна Йотова) (òd 2026) * premier [[Rosen Żelazkow]] (Росен Желязков) (òd 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié (bùłg. ''Народно събрание''), jaczi skłôdô sã z 240 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Nordowô Macedoniô]] |col2= === Bùłgariô === {{#categorytree:Bùłgariô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20161001195751/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bu.html Bùłgariô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùłgariô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] 4xzqbyic3edvt2h7rtn7k1az15o4gfg 0 3669 218195 217015 2026-10-13T14:32:54Z Terrus38 14026 aktualizacjô 218195 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Eesti Vabariik |miono = Repùblika Estonie |miono-genitiw = Estonie |fana = Flag_of_Estonia.svg |herb = Coat of arms of Estonia.svg |na karce = EU-Estonia.svg |jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] |stolëca = Tallin |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 45 228 |procent-wòdë = 4,56 |lëdztwò = 1 251 581|rok = 2017 |dëtk = [[eùro]]|kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 gromicznika]] |himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm”<br>Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota <center>[[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] </center> |kòd = EE |Internet = .ee |telefón = +372 |Prezydeńt=Ülle Madise |Premiéra=Kristen Michal |aùtowi kòd=EST }} '''Estoniô''' ([[estońsczi jãzëk|est.]] ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, est. ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3 794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotwa|Łotewską]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Ruską]] (przez grańczné jezoro Pejpùs). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallinn|Tallin]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45 228 km² to dô 2 222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczny Estończicë są lëdã ùgrofińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blësczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez [[Bôłt]]. Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]. Grańczi z [[Łotwa|Łotewską]] òd pôłniégò i [[Ruskô|Ruską]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] * całownô: 45 228 km² * wiéchrzëzna lądu: 42 388 km² * wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3 794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map EST present.svg|mały|Klimat Estonie w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë blëskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je plaskatim krajã. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtu z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to [[Saaremaa]] ò wiéchrzëznie 2 673 km² i [[Hiiumaa]] (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z grzëpë Suur Munamägi]] * strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. ([[Bôłt]]) * nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) * lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1 251 581 (na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] [[Estończicë]] 68,7%, [[Ruskòwie]] 24,8%, [[Ùkrajińcë]] 1,7%, [[Biôłorusënowie]] 1%, [[Finowie]] 0,6%, (wôrtnoscë taksowóné na 2011) === Ùżiwóné jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68,5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29,6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0,6% === Religijné grëpë === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëterstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallëna]] * mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) * wikszé miesczé òstrzódczi: Tallinn (stolëca) – 426 538 mieszkańców, Tartu – 93 124, Narwa – 57 130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie (est. ''Eesti Vabariik'') * pòliticzny system: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Tallinn|Tallin]] * czasowô cona: UTC +2 (òb zëmã), UTC+3 (òb lato) * państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë * nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Ülle Madise (òd [[12 pajicznika]] [[2026]]) * premiéra Kristen Michal (òd [[23 lëpińca]] [[2024]]) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament ''Riigikogu'' (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] 2pagdmihqjq5kufi07pr93r5mihee7f 218226 218195 2026-10-13T16:15:38Z Iketsi 3254 {{jãz.|et}} 218226 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Eesti Vabariik |miono = Repùblika Estonie |miono-genitiw = Estonie |fana = Flag_of_Estonia.svg |herb = Coat of arms of Estonia.svg |na karce = EU-Estonia.svg |jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] |stolëca = Tallin |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 45 228 |procent-wòdë = 4,56 |lëdztwò = 1 251 581|rok = 2017 |dëtk = [[eùro]]|kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 gromicznika]] |himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm”<br>Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota <center>[[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] </center> |kòd = EE |Internet = .ee |telefón = +372 |Prezydeńt=Ülle Madise |Premiéra=Kristen Michal |aùtowi kòd=EST }} '''Estoniô''' ({{jãz.|et}} ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, {{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3 794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotwa|Łotewską]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Ruską]] (przez grańczné jezoro Pejpùs). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallinn|Tallin]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45 228 km² to dô 2 222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczny Estończicë są lëdã ùgrofińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blësczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez [[Bôłt]]. Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]. Grańczi z [[Łotwa|Łotewską]] òd pôłniégò i [[Ruskô|Ruską]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] * całownô: 45 228 km² * wiéchrzëzna lądu: 42 388 km² * wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3 794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map EST present.svg|mały|Klimat Estonie w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë blëskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je plaskatim krajã. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtu z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to [[Saaremaa]] ò wiéchrzëznie 2 673 km² i [[Hiiumaa]] (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z grzëpë Suur Munamägi]] * strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. ([[Bôłt]]) * nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) * lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1 251 581 (na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] [[Estończicë]] 68,7%, [[Ruskòwie]] 24,8%, [[Ùkrajińcë]] 1,7%, [[Biôłorusënowie]] 1%, [[Finowie]] 0,6%, (wôrtnoscë taksowóné na 2011) === Ùżiwóné jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68,5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29,6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0,6% === Religijné grëpë === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëterstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallëna]] * mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) * wikszé miesczé òstrzódczi: Tallinn (stolëca) – 426 538 mieszkańców, Tartu – 93 124, Narwa – 57 130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie ({{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') * pòliticzny system: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Tallinn|Tallin]] * czasowô cona: UTC +2 (òb zëmã), UTC+3 (òb lato) * państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë * nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Ülle Madise (òd [[12 pajicznika]] [[2026]]) * premiéra Kristen Michal (òd [[23 lëpińca]] [[2024]]) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament ''Riigikogu'' (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] p1hfys7wkvtj8uwc5j6sdw55x7x8mhc 218227 218226 2026-10-13T16:17:30Z Iketsi 3254 „Tallinn”→„Tallin” 218227 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Eesti Vabariik |miono = Repùblika Estonie |miono-genitiw = Estonie |fana = Flag_of_Estonia.svg |herb = Coat of arms of Estonia.svg |na karce = EU-Estonia.svg |jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] |stolëca = Tallin |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 45 228 |procent-wòdë = 4,56 |lëdztwò = 1 251 581|rok = 2017 |dëtk = [[eùro]]|kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 gromicznika]] |himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm”<br>Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota <center>[[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] </center> |kòd = EE |Internet = .ee |telefón = +372 |Prezydeńt=Ülle Madise |Premiéra=Kristen Michal |aùtowi kòd=EST }} '''Estoniô''' ({{jãz.|et}} ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, {{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3 794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotwa|Łotewską]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Ruską]] (przez grańczné jezoro Pejpùs). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallin|Tallin]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45 228 km² to dô 2 222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczny Estończicë są lëdã ùgrofińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blësczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez [[Bôłt]]. Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]. Grańczi z [[Łotwa|Łotewską]] òd pôłniégò i [[Ruskô|Ruską]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] * całownô: 45 228 km² * wiéchrzëzna lądu: 42 388 km² * wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3 794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map EST present.svg|mały|Klimat Estonie w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë blëskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je plaskatim krajã. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtu z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to [[Saaremaa]] ò wiéchrzëznie 2 673 km² i [[Hiiumaa]] (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z grzëpë Suur Munamägi]] * strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. ([[Bôłt]]) * nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) * lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1 251 581 (na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] [[Estończicë]] 68,7%, [[Ruskòwie]] 24,8%, [[Ùkrajińcë]] 1,7%, [[Biôłorusënowie]] 1%, [[Finowie]] 0,6%, (wôrtnoscë taksowóné na 2011) === Ùżiwóné jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68,5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29,6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0,6% === Religijné grëpë === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëterstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallëna]] * mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) * wikszé miesczé òstrzódczi: Tallin (stolëca) – 426 538 mieszkańców, Tartu – 93 124, Narwa – 57 130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie ({{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') * pòliticzny system: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Tallin|Tallin]] * czasowô cona: UTC +2 (òb zëmã), UTC+3 (òb lato) * państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë * nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Ülle Madise (òd [[12 pajicznika]] [[2026]]) * premiéra Kristen Michal (òd [[23 lëpińca]] [[2024]]) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament ''Riigikogu'' (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] 1rr5awuidtywvvb76i2kcgq8cfd0soc 218238 218227 2026-10-13T16:48:02Z Iketsi 3254 [[NATO]]; {{skr.|n.r.m.}} 218238 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Eesti Vabariik |miono = Repùblika Estonie |miono-genitiw = Estonie |fana = Flag_of_Estonia.svg |herb = Coat of arms of Estonia.svg |na karce = EU-Estonia.svg |jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] |stolëca = Tallin |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 45 228 |procent-wòdë = 4,56 |lëdztwò = 1 251 581|rok = 2017 |dëtk = [[eùro]]|kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 gromicznika]] |himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm”<br>Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota <center>[[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] </center> |kòd = EE |Internet = .ee |telefón = +372 |Prezydeńt=Ülle Madise |Premiéra=Kristen Michal |aùtowi kòd=EST }} '''Estoniô''' ({{jãz.|et}} ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, {{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3 794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotwa|Łotewską]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Ruską]] (przez grańczné jezoro Pejpùs). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallin|Tallin]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45 228 km² to dô 2 222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczny Estończicë są lëdã ùgrofińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blësczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez [[Bôłt]]. Òd 2004 Estoniô nôleżi do [[NATO]] i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]. Grańczi z [[Łotwa|Łotewską]] òd pôłniégò i [[Ruskô|Ruską]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] * całownô: 45 228 km² * wiéchrzëzna lądu: 42 388 km² * wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3 794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map EST present.svg|mały|Klimat Estonie w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë blëskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je plaskatim krajã. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtu z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to [[Saaremaa]] ò wiéchrzëznie 2 673 km² i [[Hiiumaa]] (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z grzëpë Suur Munamägi]] * strzédnô wësokòsc: 61 m. {{skr.|n.r.m.}} * nôniższô wësokòsc: 0 m. {{skr.|n.r.m.}} ([[Bôłt]]) * nôwëższi czëp: 318 m. {{skr.|n.r.m.}} (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) * lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1 251 581 (na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] [[Estończicë]] 68,7%, [[Ruskòwie]] 24,8%, [[Ùkrajińcë]] 1,7%, [[Biôłorusënowie]] 1%, [[Finowie]] 0,6%, (wôrtnoscë taksowóné na 2011) === Ùżiwóné jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68,5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29,6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0,6% === Religijné grëpë === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëterstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallëna]] * mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) * wikszé miesczé òstrzódczi: Tallin (stolëca) – 426 538 mieszkańców, Tartu – 93 124, Narwa – 57 130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie ({{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') * pòliticzny system: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Tallin|Tallin]] * czasowô cona: UTC +2 (òb zëmã), UTC+3 (òb lato) * państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë * nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Ülle Madise (òd [[12 pajicznika]] [[2026]]) * premiéra Kristen Michal (òd [[23 lëpińca]] [[2024]]) === Ùstawòdôwczô władza === [[Òbrôzk:Riigikogu Parliament of Estonia (47623229042).jpg|mały|Parlament]] jednojizbòwi parlament ({{jãz.|et}} ''Riigikogu'' – 101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] ogxyj6d0ysjknv598otrwfmky6miiki 218265 218238 2026-10-13T19:48:49Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218265 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Eesti Vabariik |miono = Repùblika Estonie |miono-genitiw = Estonie |fana = Flag_of_Estonia.svg |herb = Coat of arms of Estonia.svg |na karce = EU-Estonia.svg |jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] |stolëca = Tallin |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 45 228 |procent-wòdë = 4,56 |lëdztwò = 1 251 581|rok = 2017 |dëtk = [[eùro]]|kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 gromicznika]] |himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm”<br>Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota <center>[[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] </center> |kòd = EE |Internet = .ee |telefón = +372 |Prezydeńt=Ülle Madise |Premiéra=Kristen Michal |aùtowi kòd=EST }} '''Estoniô''' ({{jãz.|et}} ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, {{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3 794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotwa|Łotewską]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Ruską]] (przez grańczné jezoro Pejpùs). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallin|Tallin]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45 228 km² to dô 2 222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczny Estończicë są lëdã ùgrofińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blësczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez [[Bôłt]]. Òd 2004 Estoniô nôleżi do [[NATO]] i [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]. Grańczi z [[Łotwa|Łotewską]] òd pôłniégò i [[Ruskô|Ruską]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] * całownô: 45 228 km² * wiéchrzëzna lądu: 42 388 km² * wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3 794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtu]]) === Klimat === [[Òbrôzk:Koppen-Geiger Map EST present.svg|mały|Klimat Estonie w skalë Köppena]] Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë blëskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je plaskatim krajã. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtu z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to [[Saaremaa]] ò wiéchrzëznie 2 673 km² i [[Hiiumaa]] (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z grzëpë Suur Munamägi]] * strzédnô wësokòsc: 61 m. {{skr.|n.r.m.}} * nôniższô wësokòsc: 0 m. {{skr.|n.r.m.}} ([[Bôłt]]) * nôwëższi czëp: 318 m. {{skr.|n.r.m.}} (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) * lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1 251 581 (na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] [[Estończicë]] 68,7%, [[Ruskòwie]] 24,8%, [[Ùkrajińcë]] 1,7%, [[Biôłorusënowie]] 1%, [[Finowie]] 0,6%, (wôrtnoscë taksowóné na 2011) === Ùżiwóné jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68,5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29,6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0,6% === Religijné grëpë === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëterstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallëna]] * mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) * wikszé miesczé òstrzódczi: Tallin (stolëca) – 426 538 mieszkańców, Tartu – 93 124, Narwa – 57 130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie ({{jãz.|et}} ''Eesti Vabariik'') * pòliticzny system: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Tallin|Tallin]] * czasowô cona: UTC +2 (òb zëmã), UTC+3 (òb lato) * państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë * nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja domôcëzna, mòje szczescé ë redota'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Ülle Madise (òd [[12 pajicznika]] [[2026]]) * premiéra Kristen Michal (òd [[23 lëpińca]] [[2024]]) === Ùstawòdôwczô władza === [[Òbrôzk:Riigikogu Parliament of Estonia (47623229042).jpg|mały|Parlament]] jednojizbòwi parlament ({{jãz.|et}} ''Riigikogu'' – 101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Estoniô === {{#categorytree:Estoniô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] cuw4hcdwwzklmpr4edxz6dfj8xx5ep1 0 3699 218350 205428 2026-10-13T21:13:06Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218350 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ben stiller2.jpg|mały|Ben Stiller]] '''Ben Stiller''' (ùr. [[30 lëstopadnika]] [[1965]]) – je amerikańsczim teatrownikem. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Stiller, Ben}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 02ic2zhtijfpcge75lbqdbsvd72aen3 0 3700 218329 212522 2026-10-13T21:07:53Z Iketsi 3254 „, je amerikańsczim teatrownikem.”→„– [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór.” 218329 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ben Affleck by Gage Skidmore.jpg|mały|Affleck (2015)]] '''Ben Affleck''', (Benjamin Geza Affleck), (ùr. [[15 zélnika]] [[1972]])– [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Daniel Craig]] * [[Taylor Lautner]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Affleck, Ben}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] rjrq57qkxceqwcr8rtyhs4zi4rb2c7w 218331 218329 2026-10-13T21:08:13Z Iketsi 3254 " " 218331 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ben Affleck by Gage Skidmore.jpg|mały|Affleck (2015)]] '''Ben Affleck''', (Benjamin Geza Affleck), (ùr. [[15 zélnika]] [[1972]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Daniel Craig]] * [[Taylor Lautner]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Affleck, Ben}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] akp989ns73tfhst6owyzafzoueravzp 218340 218331 2026-10-13T21:13:02Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218340 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ben Affleck by Gage Skidmore.jpg|mały|Affleck (2015)]] '''Ben Affleck''', (Benjamin Geza Affleck), (ùr. [[15 zélnika]] [[1972]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Daniel Craig]] * [[Taylor Lautner]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Affleck, Ben}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 2b192wjmrgdnn9s13cl90ztb0xrkh2k 0 3724 218330 207622 2026-10-13T21:07:55Z Iketsi 3254 „, je amerikańsczim teatrownikem.”→„– [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór.” 218330 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Douglas Michael.jpg|mały|Douglas, [[1997]]]] '''Michael Kirk Douglas''' (ùr. [[25 séwnika]] [[1944]])– [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Douglas, Michael}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] gupbmoyjx47t9i2e4b031xrit0mous1 218332 218330 2026-10-13T21:08:30Z Iketsi 3254 " " 218332 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Douglas Michael.jpg|mały|Douglas, [[1997]]]] '''Michael Kirk Douglas''' (ùr. [[25 séwnika]] [[1944]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Douglas, Michael}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] cwv4912u0pym8pbnkvbdss8e1dasohu 218354 218332 2026-10-13T21:14:40Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218354 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Douglas Michael.jpg|mały|Douglas, [[1997]]]] '''Michael Kirk Douglas''' (ùr. [[25 séwnika]] [[1944]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Douglas, Michael}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] eq8frlw80ski0syke2hdb1dppkoqkou 0 3752 218341 209465 2026-10-13T21:13:03Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218341 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tom Cruise 2006.jpg|mały|Tom Cruise]] '''Tom Cruise''' (Thomas Cruise Mapother IV; ùr. [[3 lëpińca]] [[1962]]) – je amerikańsczim teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Cruise, Tom}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 89nb9maqqdg6a2kdx4nsdkb7jqilaq5 0 3923 218221 213506 2026-10-13T16:09:16Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218221 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Romania | miono = Rumùńskô | miono-genitiw = Rumùńsczi | fana = Flag of Romania.svg| herb = Coat of arms of Romania.svg | na karce = LocationRomania.svg | jãzëk = [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczi]] | stolëca = Bukareszt | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 238.391 | procent-wòdë = – | lëdztwò = 22.329.977 | rok = 2019 | dëtk = rumùńsczi leu | kòd dëtka = ROL | czasowô cona = +2 | swiãto = 1 gòdnika | himn = Deşteaptă-te, române | kòd = RO, ROU | Internet = .ro | telefón = +46 |Prezydeńt=Nicușor Dan|Premiéra=Ilie Bolojan }} '''Rumùńskô''' – je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]] z przistãpa do [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Bùkareszt]] * lëdztwò: 22.329.977 mieszkańców ([[2005]]) * wiéchrzëzna: 238.391 km² == Òbaczë téż == * [[Bùkareszt]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Rumùńskô]] 9fx0z7xmd8nc3rz5khmjas0ht0vl66a 14 3924 218210 205316 2026-10-13T16:09:11Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218210 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] sgk8vyzoxbxm14pi5d05ilqd0uyo5yi 0 4010 218256 212304 2026-10-13T19:38:27Z Terrus38 14026 218256 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Łapalëce | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Łapalëce | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=20 | sekùndëN=46 | gradëE=18 | minutëE=07 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok= | lëdztwò=787 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-300 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Dorota Kasyna | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Łapalëce''' ({{jãz.|pl}} ''Łapalice'', {{Jãz.|de}} ''Lappalitz'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Wies je pòłożona nad [[Łapalëcczé Jezoro|Łapalëcczim Jezorã]], kòl 5 kilométrów òd Kartuz. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [https://web.archive.org/web/20160305000742/http://splapalice.edupage.org/text3/]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łapalice, przejazd kolejowy 9029.jpg| Òbrôzk:Jezioro Łapalickie (2).jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/79 Lapalice] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 6ylkra8ox68nwnwqm6xyrlyqid89mrn 218298 218256 2026-10-13T20:30:29Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 218298 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Łapalëce |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=kartësczi |gmina=Kartuzë |szôłtëstwò=Łapalëce |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=20 |sekùndëN=46 |gradëE=18 |minutëE=07 |sekùndëE=44 |wiżô= |rok= |lëdztwò=787 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-300 |reg_tôfla=GKA |SIMC= |szôłtës=Dorota Kasyna |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= }} '''Łapalëce''' ({{jãz.|pl}} ''Łapalice'', {{jãz.|de}} ''Lappalitz'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Wies je pòłożona nad [[Łapalëcczé Jezoro|Łapalëcczim Jezorã]], kòl 5 kilométrów òd Kartuz. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]<ref>https://web.archive.org/web/20160305000742/http://splapalice.edupage.org/text3/</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łapalice, przejazd kolejowy 9029.jpg| Òbrôzk:Jezioro Łapalickie (2).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/79 Lapalice] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] o6sjx266sz2xxdq4ng5dhnvztyzwypw 0 4138 218342 217462 2026-10-13T21:13:03Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218342 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Robert De Niro 3 by David Shankbone.jpg|mały|Robert De Niro]] '''Robert De Niro''', (ùr. [[17 zélnika]] [[1943]]) – je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczim]] teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:De Niro, Robert}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] nhfdz6wbsil22c6c2ip5oz6vhym6fig 0 4139 218333 201869 2026-10-13T21:09:27Z Iketsi 3254 aktór 218333 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Johnny_Depp_2020.jpg|mały|Johnny Depp (2020)]] '''Johnny Depp''', (ùr. [[9 czerwińca]] [[1963]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Depp, Johnny}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] hnxya55uw4p9pf01p50pbppnwx6o0nz 218343 218333 2026-10-13T21:13:03Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218343 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Johnny_Depp_2020.jpg|mały|Johnny Depp (2020)]] '''Johnny Depp''', (ùr. [[9 czerwińca]] [[1963]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Depp, Johnny}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] p6ta8p0avg7mwgebyecqkkuy2ewz389 14 4270 218461 204519 2026-10-13T23:28:20Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218461 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 4323 218270 217294 2026-10-13T19:50:57Z Iketsi 3254 + 218270 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubblica Italiana |miono = Repùblika Italsczi |miono-genitiw = Italsczi |fana = Flag of Italy.svg |herb = Emblem_of_Italy.svg |na karce = EU-Italy.svg |jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] |stolëca = [[Rzim]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 301.300 |lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 |dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 – zëma<br> [[UTC]] +2 – lato |swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] |himn = Il Canto degli Italiani<br>(Piesń Włochów) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> |kòd = IT, ITA |Internet = .it |telefón = +39 |Prezydeńt=Sergio Matarella |Premiéra=Giorgia Meloni |aùtowi kòd=I |kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi }} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Grotte Castellana 03apr06 03 (cropped 4×3).jpg|[[Stalagmit]] w Italsce </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Italskô === {{#categorytree:Italskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] gutc5xkyrazmi5af8hh2o1let8509f4 0 4324 218287 213509 2026-10-13T20:15:40Z Iketsi 3254 + 218287 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubblika ta' Malta |miono = Malta |miono-genitiw = Maltańsczi |fana = Flag of Malta.svg |herb = Coat of arms of Malta.svg |na karce = Europe_location_Malte.png |mòtto = Virtute et Constantia |jãzëk = [[Maltańsczi jãzëk|maltańsczi]] |stolëca = Valletta |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 316 |procent-wòdë = – |lëdztwò = 403.532 |rok = 2008 |dëtk = [[Eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = [[31 strëmiannika]] |himn = L-Innu Malti |kòd = MT, MLT |Internet = .mt |telefón = +356 |Prezydeńt=Myriam Spiteri Debono |Premiéra=Robert Abela }} '''Malta''' je baro môłim państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]] na òstrowë w [[Strzódzemné Mòrze]] midzë [[Afrika|Afrikã]] i [[Eùropa|Eùropã]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Valletta]] * lëdztwò: 403.532 mieszkańców ([[2008]]) * wiéchrzëzna: 316 km² * dëtk: euro * telefón: +356 * Internet: .mt [[Òbrôzk:General_map_of_Malta.svg|left|mały|Gardë Maltë]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Valletta-26-Saint-Ursula Street-1989-gje.jpg|Valletta Òbrôzk:Malta-102-Blick aus Flughafengebaeude-1989-gje.jpg|Lotniskò Òbrôzk:Hagar Qim-14-Durchgaenge-1989-gje.jpg|Hagar Qim Òbrôzk:Mdina-06-Hauptstrasse-1989-gje.jpg|Mdina Òbrôzk:Rabat-10-Bus-1989-gje.jpg|Rabat Òbrôzk:Victoria-04-mittags-1989-gje.jpg|Victoria Òbrôzk:Ggantija-06-1989-gje.jpg|Ggantija Òbrôzk:Xlendi-06-'Hilton'-1989-gje.jpg|Xlendi Òbrôzk:Dwejra-06-Bay-Felsentor-1989-gje.jpg|Dwejra Òbrôzk:Malta-152-Wied Hazira-Xewkija-1989-gje.jpg|Wied Hazira </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Malta === {{#categorytree:Malta|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Malta| ]] 4n3d9h868bad7h62bcvix2z2s9gxjz0 0 4326 218215 217135 2026-10-13T16:09:13Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218215 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Parnas]] == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, s. 290. ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 1tek01dxyobjtdf7mspjmiu6g30pe4w 218268 218215 2026-10-13T19:50:17Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 218268 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Greckô === {{#categorytree:Greckô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, s. 290. ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 38erji7hv0vmvupikd2d7vjgaarsr1n 14 4327 218208 203144 2026-10-13T16:09:10Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218208 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] sgk8vyzoxbxm14pi5d05ilqd0uyo5yi 0 4328 218269 217398 2026-10-13T19:50:41Z Iketsi 3254 + 218269 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Éire| miono = Irlandiô | miono-genitiw = Irlandie | fana = Flag of Ireland.svg| herb = Coat of arms of Ireland.svg | na karce = EU-Ireland.svg| jãzëk = [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]<br>[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]| stolëca = Dublin| fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 70 273| procent-wòdë = 2,0 | lëdztwò = 5 380 300| rok = 2024 | dëtk = [[Eùro]]| kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 strëmiannika | himn = Amhrán na bhFiann<br> (Żôłnérskô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</center> | kòd = IE | Internet = .ie | telefón = +353 |Prezydeńt=Catherine Connolly|Premiéra=Micheál Martin|aùtowi kòd=IRL}} '''Irlandiô''' – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie. Grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô]], chtërna je dzélã [[Wiôlgô Britaniô|Zjednónégò Królestwa]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Dublin]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], na òstrowie Irlandiô. Òtôczô ją [[Atlanticczi Òcean]] (Celticczé Mòrze na pôłnim, Irlandzczé Mòrze na pòrénkù). === Wiéchrzëzna === *całownô: 70,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 68,883 km² *wiéchrzëzna wòdów: 1,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 121. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 443 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Wiôlgô Britaniô]] (Repùblika Irlandie grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô|Nordową Irlandią]], chtërna je dzélã Zjednónégò Królestwa). === Brzegòwô liniô === 1,448 km === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi, pòd wpłiwã Nordowòatlanticczégò Prądu. Łagódné zëmë, dosc chłodno òb lato. Czãsté ùblónowienié, znacznô serosc lëftu. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|mały|Mòrsczé klifë nad Atlanticczim Òceanã]] Centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama; przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék. Mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Ireland_physical_medium.png|mały|Fizycznô kôrta Irlandii]] *strzédnô wësokòsc: 118 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean) *nôwëższi czëp: 1,041 m. n.r.m. (Carrauntoohil / Corrán Tuathail) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 66,1 % (w tim 15,4 % òrnëch gruńtów) *lasë 10,9% (wôrtoscë szacowóné na 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 5,011,102 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 121. === Etniczné karna === Irlandczicë 82,2% (w 2016) === Jãzëczi === [[Òbrôzk:Percentage stating they speak Irish daily outside the education system in the 2011 census.png|mały|Procent lëdzy, jaczi w codniowim żëcym pòsługùją sã irlandzczim jãzëkã]] Òglowò ùżiwónym jãzëkã je angelsczi, 94% pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk. 11% lëdzy pòdôwô, że jich rodnym jãzëkã je [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]. Irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym ''Gaeltacht'', w jaczim mieszkô 96,628 lëdzy. === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, Kóscół Irlandie (anglikańsczi) 2.7%, [[prawòsławié]] 1.3%, mùzułmanie 1.3%, === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 63.8% *wikszé miesczé westrzódczi: Dublin (stolëca) – 1,173,179 mieszkańców; Cork – 125,622 mieszkańców. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Irlandiô (irl. Éire) *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *czasowô cona: UTC 0 *państwowé swiãto: 17 strëmiannika – Dzéń sw. Patrika === Wëkònôwczô władza === * pezydent Catherine Connolly (òd 11 lëstopadnika 2025) * premier Micheál Martin (òd 23 stëcznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Dáil Éireann (''Zéńdzenié Irlandie'', 158 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Seanad Éireann (''Senat Irlandie'', 60 nôleżników). == Historiô == [[Òbrôzk:Irishness.jpg|mały|Celticczi Krziż]] Pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach Irlandii szacowané są na 8000 p.n.e. i bëłë to przecążczi jachtôrzów z [[Eùropa|eùropejsczégò kòntinentu]]. Zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców (np. Newgrange). Òd V wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò Patrika. W VIII wiekù zaczął sã nôbiég wikingów, jaczi w 1014 w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla Briana Zuchternégò. Òd 1169 zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi, zaczinającë wielelatné òbsadzenié [[òstrów|òstrowa]]. W tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm Anielczików. W 1542 pòwstało Królestwò Irlandie, jegò mònarchą òstał Henrik VIII, ùstało jistniec, czede òstało zjednóne z Wiôlgą Britaniją na mòcë aktu unije z 1801. W 1916 òbczas wiôlgònocnegò pòwstania obznôjmiono samòstójnotã Irlandzczi Repùbliczi<ref>''[https://cain.ulster.ac.uk/issues/politics/docs/pir24416.htm CAIN: Proclamation of the Irish Republic, 24 April 1916]'' [online], cain.ulster.ac.uk [dost. 2026-03-22]. ({{jãz.|en}})</ref>, też w 1919 pòsélcowie Nôrôdny Gromady z partie ''Sinn Féin'' obznôjmili niezanôleżnosc repùbliczi<ref>[https://web.archive.org/web/20160413120940/http://portalwiedzy.onet.pl/22323,,,,sinn_fein,haslo.html#selection-513.0-513.9 Sinn Fein]</ref>. Na mòcë traktatu Anielsko-Irlandzczégò w 1922 ùsôdzôno Wòlne Irlandzczé Państwò, chtërëgo królã bëł mònarcha [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":0">''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/irish-free-state-proclaimed Irish Free State Is Proclaimed| Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost 2025-11-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. W tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z [[Éamon de Valera|Éamonã de Valerą]] w przódkù, co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë (1922–1923<ref>[https://www.britannica.com/event/Irish-Civil-War ''Irish Civil War''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-03-22] ({{jãz.|en}})</ref>). W 1937 zjinaczônô miono kraju na Irlandiô<ref name=":0" />, a w 1949 Irlandiô stała sã repùbliką<ref>Nelsson R., ''[https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2020/apr/08/ireland-becomes-a-republic-april-1949 The day Ireland became a republic - archive, April 1949]'', „The Guardian”, 8 łżëkwiata 2020, s. -, ISSN 0261-3077 [dost. 2025-11-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 1955 rokù Irlandiô stała sã nôleżnikã [[ONZ|ONZ]], w 1973 wstąpiła do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Wspólnotë]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Irlandiô === {{#categorytree:Irlandiô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html Irlandiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Irlandiô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] t1s7ymxdddm9e28o54s4knqmpj3u24f 0 4329 218260 217138 2026-10-13T19:45:12Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218260 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republik Österreich |miono = Repùblika Aùstrie |miono-genitiw = Aùstrie |fana = Flag of Austria.svg |herb = Coat of arms of Austria.svg |na karce = EU-Austria.svg |jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] |stolëca = Widen |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 83.879 |lëdztwò = 8.783.198 | rok = 2017 |dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |swiãto = [[26 pazdzérznika]] |himn = Land der Berge, Land am Strome<br>(Krôju gór, Krôju nad rzéką) <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> |kòd = AT |Internet = .at |telefón = +43 |Prezydeńt = Alexander Van der Bellen |Premiéra = Christian Stocker |aùtowi kòd=A }} '''Aùstriô''' ({{jãz.|de}} ''Österreich''), '''Repùblika Aùstrie''' ({{jãz.|de}} ''Republik Österreich'') – strzódlądowe państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów ({{jãz.|de}} ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Sprôwné pòdzelenié == W Aùstrie je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} Bundesländer). {| class="wikitable" |+ | ;1. Burgenland ;2. [[Karintia]] ;3. Dolnô Aùstriô ;4. Górnô Aùstriô ;5. Salzbùrg ;6. Styriô ;7. Tyrol ;8. Vorarlberg ;9. [[Widen]] |[[Òbrôzk:The States of Austria Numbered.svg|250px|Sprôwné pòdzelenié Aùstrie]] |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Widen]] |col2= === Aùstriô === {{#categorytree:Aùstriô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] gamikhhha707g66v9k7yuzg2kqdrccb 218546 218260 2026-10-14T06:04:48Z Iketsi 3254 Galeriô 218546 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republik Österreich |miono = Repùblika Aùstrie |miono-genitiw = Aùstrie |fana = Flag of Austria.svg |herb = Coat of arms of Austria.svg |na karce = EU-Austria.svg |jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] |stolëca = Widen |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 83.879 |lëdztwò = 8.783.198 | rok = 2017 |dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |swiãto = [[26 pazdzérznika]] |himn = Land der Berge, Land am Strome<br>(Krôju gór, Krôju nad rzéką) <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> |kòd = AT |Internet = .at |telefón = +43 |Prezydeńt = Alexander Van der Bellen |Premiéra = Christian Stocker |aùtowi kòd=A }} '''Aùstriô''' ({{jãz.|de}} ''Österreich''), '''Repùblika Aùstrie''' ({{jãz.|de}} ''Republik Österreich'') – strzódlądowe państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów ({{jãz.|de}} ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Sprôwné pòdzelenié == W Aùstrie je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} Bundesländer). {| class="wikitable" |+ | ;1. Burgenland ;2. [[Karintia]] ;3. Dolnô Aùstriô ;4. Górnô Aùstriô ;5. Salzbùrg ;6. Styriô ;7. Tyrol ;8. Vorarlberg ;9. [[Widen]] |[[Òbrôzk:The States of Austria Numbered.svg|250px|Sprôwné pòdzelenié Aùstrie]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Hallstatt 0.jpg| Òbrôzk:Vorderhopfreben Üntschenspitze 1.jpg| Òbrôzk:Steinbock 14962940265 (cropped).jpg| Òbrôzk:Semmering-09599u.jpg| Òbrôzk:Weg zur Eisriesenwelt 3.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Widen]] |col2= === Aùstriô === {{#categorytree:Aùstriô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] dnhhi6g1nstcv3pd809b865esphaqno 14 4334 218473 205925 2026-10-13T23:28:33Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218473 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 4342 218214 217393 2026-10-13T16:09:12Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218214 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika Hrvatska |miono = Repùblika Chòrwacczi |miono-genitiw = Chòrwacczi |fana = Flag of Croatia.svg |herb = Coat of arms of Croatia.svg |na karce = EU-Croatia.svg |jãzëk = [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] |stolëca = Zagrzeb |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 56.542 |lëdztwò = 4.190.700 |rok = 2016 |dëtk = Euro |kòd dëtka = € |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 czerwińca]] |himn = "Lijepa naša domovino" (Snożnô naszô tatczëzna) <center>[[Òbrôzk:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg]]</center> |kòd = HR |Internet = .hr / .eu |telefón = +385 |Prezydeńt=Zoran Milanović |Premiéra=Andrej Plenković |data ùsôdzenia=25 czerwińca 1991 |aùtowi kòd=HR }} '''Chòrwacjô'''<ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Chòrwackô''' ([[Chòrwacczi jãzëk|Chòrwacczi]]: ''Hrvatska'') – je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], a òd [[1 lëpińca]] 2013 rokù krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Zagrzeb]] * lëdztwò: 4.190.700 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 56.542&nbsp;km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Population density map of Croatia, 2011.svg|Gãstosc zalëdzeniô w Chòrwacczi Òbrôzk:Croatia_-_Location_Map_(2013)_-_HRV_-_UNOCHA.svg|Gardë Chòrwacczi Òbrôzk:Dubrovnik june 2011..JPG| Òbrôzk:Zagreb (29255640143).jpg| Òbrôzk:A7-Draga.jpg| Òbrôzk:Croatie-krka001.JPG| Òbrôzk:Homar 3.jpg| Òbrôzk:Zagorje.jpg| Òbrôzk:Bjele stijene - vapencove skalni mesto.jpg| Òbrôzk:Burek trokut 3.png| Òbrôzk:Cavtat village.JPG| Òbrôzk:Croatia Pula Amphitheatre 2014-10-11 11-04-27.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Chòrwacczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chòrwackô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] 64s5ulbt7iigmues75xzq0sbq88x2tx 14 4343 218205 162894 2026-10-13T16:09:10Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218205 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] kwg5g9rqby96h6eewykg8dhavkiyzgh 0 4344 218168 218165 2026-10-13T12:01:16Z Iketsi 3254 [[Bónker]] 218168 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika e Shqipërisë |miono = Repùblika Albańsczi |miono-genitiw = Albańsczi |fana = Flag of Albania.svg |herb = Coat of arms of Albania.svg |na karce = Albanie_carte.png |mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã) |jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], aromańsczi, grecczi |stolëca = Tirana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 28.748 |lëdztwò = 2.876.591 |rok = 2017 |dëtk = Albańsczi lek |kòd dëtka = ALL |czasowô cona = +1 |swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika – Swiãto Fanë]] |himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) <center>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</center> |kòd = AL, ALB |Internet = .al |telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj |Premiéra=Edi Rama |aùtowi kòd=AL }} '''Albaniô''' abò '''Albańskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/piersz-albansk-cyberministerka-n2025986</ref> ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – je môłim państwã w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza. Stolëca i nôwikszi gard to [[Tirana]]. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Òbczas II swiatowy wòjnë Albańskô bëłô pòd [[Italskô|Italską]] (1939-1943), a pòtémù [[III Rzesza|Niemiecką]] òkùpacją (1943-1944). Po wòjné w kraju wëszeznã òbjãłô kòmunisticzno partiô, chtërô rządzëłô do 1991<ref name=":1">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/albania/33653.htm Albania (10/03)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-10-13] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 2026 Albańskô miałô 2,751,025 mieszkańców<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/ ''Albania Population (2026)''] [online], Worldometer [dost. 2026-10-13] ({{jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią je sunnicczi [[islam]], wëznaje go 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimszkô katolëcëzna]], dze wëznawcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą Albańsczi Prawòsławny Kòscół (7%), zôkón Bektaszitów (2%), ë jinsze (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna: 28,748 km². Krôj lëżi w pôłniowo-zôpodnym regionié Bałkańsczégò Półòstrowu, teren je w wikszosci górzësti, le je téz plasczi wzłuż brzégù z Adriaticczim Mòrzã<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|Albańsczé chłopë w tradicjowech òbleczënkach Òbrôzk:Bunker in Albanian Alps.jpg|[[Bónker]] w Albańsczich Alpach Òbrôzk:Gjipe beach, Albania.JPG|Pieglëszcze Gjipe Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|Albańsczi chléb kùkùridzany Òbrôzk:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|Gard Kruja Òbrôzk:HODŽA druhá míza.jpg|Enver Hoxha, albańsczi kòmunisticzny pòlitikorz </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] bbehsq7shhx01fjxhaw85ht1sird2y3 218197 218168 2026-10-13T15:43:21Z Terrus38 14026 kòrekta 218197 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika e Shqipërisë |miono = Repùblika Albańsczi |miono-genitiw = Albańsczi |fana = Flag of Albania.svg |herb = Coat of arms of Albania.svg |na karce = Albanie_carte.png |mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã) |jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] |stolëca = Tirana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 28 748 |lëdztwò = 2 876 591 |rok = 2017 |dëtk = Albańsczi lek |kòd dëtka = ALL |czasowô cona = +1 |swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika – Swiãto Fanë]] |himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) <center>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</center> |kòd = AL, ALB |Internet = .al |telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj |Premiéra=Edi Rama |aùtowi kòd=AL }} '''Albaniô''' abò '''Albańskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/piersz-albansk-cyberministerka-n2025986</ref> ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – môłé państwò w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Tirana]]. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Òb czas II swiatowi wòjnë Albańskô bëłô pòd [[Italskô|italską]] (1939-1943), a pòtemù [[III Rzesza|miemiecką]] òkùpacją (1943-1944). Po wòjnie w kraju wëszeznã òbjãła kòmùnisticznô partiô, chtërna rządzëła do 1991<ref name=":1">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/albania/33653.htm Albania (10/03)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-10-13] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 2026 Albańskô miała 2 751 025 mieszkańców<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/ ''Albania Population (2026)''] [online], Worldometer [dost. 2026-10-13] ({{jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią je sunnicczi [[islam]], wëznôwô gò 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimsczi katolëcyzm]], jaczégò wëznôwcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą to dô Albańsczi Prawòsłôwny Kòscół (7%), zôkón bektaszitów (2%), ë jinszé (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna kraju wënosy 28,748 km². Krôj leżi w pôłniowo-zôpadnym regionie Bałkańsczégò Półòstrowù, teren je we wikszoscë górzësti, le je téż plaskati wzłuż brzegù z Adriaticczim Mòrzã<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|Albańsczi chłopi w tradicyjnëch òbleczënkach Òbrôzk:Bunker in Albanian Alps.jpg|[[Bónker|Bùnker]] w Przeklãtëch Góraxh Òbrôzk:Gjipe beach, Albania.JPG|Gòłobrzég Gjipe Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|Albańsczi kùkùridzany chléb Òbrôzk:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|Gard Kruja Òbrôzk:HODŽA druhá míza.jpg|Enver Hoxha, albańsczi kòmùnisticzny diktatór </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] mcu51o389vvzxvuqbmu60aouahjoqb0 218199 218197 2026-10-13T16:01:17Z Iketsi 3254 [[chléb]]; [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] 218199 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika e Shqipërisë |miono = Repùblika Albańsczi |miono-genitiw = Albańsczi |fana = Flag of Albania.svg |herb = Coat of arms of Albania.svg |na karce = Albanie_carte.png |mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã) |jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] |stolëca = Tirana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 28 748 |lëdztwò = 2 876 591 |rok = 2017 |dëtk = Albańsczi lek |kòd dëtka = ALL |czasowô cona = +1 |swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika – Swiãto Fanë]] |himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) <center>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</center> |kòd = AL, ALB |Internet = .al |telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj |Premiéra=Edi Rama |aùtowi kòd=AL }} '''Albaniô''' abò '''Albańskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/piersz-albansk-cyberministerka-n2025986</ref> ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – môłé państwò w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Tirana]]. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Òb czas II swiatowi wòjnë Albańskô bëłô pòd [[Italskô|italską]] (1939–1943), a pòtemù [[III Rzesza|miemiecką]] òkùpacją (1943-1944). Po wòjnie w kraju wëszeznã òbjãła kòmùnisticznô partiô, chtërna rządzëła do 1991<ref name=":1">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/albania/33653.htm Albania (10/03)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-10-13] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 2026 Albańskô miała 2 751 025 mieszkańców<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/ ''Albania Population (2026)''] [online], Worldometer [dost. 2026-10-13] ({{jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią je sunnicczi [[islam]], wëznôwô gò 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimsczi katolëcyzm]], jaczégò wëznôwcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą to dô Albańsczi Prawòsłôwny Kòscół (7%), zôkón bektaszitów (2%), ë jinszé (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. Wiéchrzëzna kraju wënosy 28,748 km². Krôj leżi w pôłniowo-zôpadnym regionie Bałkańsczégò Półòstrowù, teren je we wikszoscë górzësti, le je téż plaskati wzłuż brzegù z Adriaticczim Mòrzã<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|Albańsczi chłopi w tradicyjnëch òbleczënkach Òbrôzk:Bunker in Albanian Alps.jpg|[[Bónker|Bùnker]] w Przeklãtëch Góraxh Òbrôzk:Gjipe beach, Albania.JPG|Gòłobrzég Gjipe Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|Albańsczi kùkùridzany [[chléb]] Òbrôzk:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|Gard Kruja Òbrôzk:HODŽA druhá míza.jpg|Enver Hoxha, albańsczi kòmùnisticzny diktatór </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kòsowò]] |col2= === Bałkańsczi Półòstrów === {{#categorytree:Bałkańsczi Półòstrów|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] 0qwbyezgqd7aswnnvsv3cfp3y4qyqou 14 4345 218206 217389 2026-10-13T16:09:10Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218206 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] kw9mf9i5hov5bwp8qfm5ym8ujqnqv6t 0 4448 218220 217516 2026-10-13T16:09:16Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218220 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republika Slovenija |miono = Słoweńskô Repùblika |miono-genitiw = Słowenie |fana = Flag of Slovenia.svg |herb = Coat of Arms of Slovenia.svg |na karce = EU location SLO.png |jãzëk = słoweńsczi |stolëca = Lublana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 20 272 |procent-wòdë = 0,7 |lëdztwò = 2 136 385 |rok = 2026 |dëtk = Euro € |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = [[25 czerwińca]] |himn = Zdravljica |kòd = SI |Internet = .si |telefón = +386 |Prezydeńt=[[Nataša Pirc Musar]] |Premiéra=[[Janez Janša]] |aùtowi kòd=SLO }} '''Słoweniô''' (téż '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) * lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] * mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) * wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Lublana * czasowô cona: UTC+1 * nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: [[Nataša Pirc Musar]] (òd 22 gòdnika 2022) * premier: [[Janez Janša]] (òd 4 czerwińc 2026) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Cerkno - Labinje.jpg| Òbrôzk:View of Bled Island (6).jpg| Òbrôzk:Šmarjetna gora 03.jpg| Òbrôzk:Soca river near Kamno (8).jpg| Òbrôzk:Cappuchin Bridge (30706076020).jpg| Òbrôzk:2024 UCI Road World Championships Zurich Men Elite Road Race A 31 (cropped).jpg| Òbrôzk:Ljubljana Prešeren Square.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] goy5aa5fif5lqqqk6gsi3bgqtasaied 0 4449 218544 217042 2026-10-14T05:51:38Z Iketsi 3254 Galeriô 218544 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Україна |miono = Ùkrajina |miono-genitiw =Ùkrajinë |fana = Flag of Ukraine.svg |herb = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |na karce = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |mòtto = Воля, Злагода, Добро |jãzëk = [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] |stolëca = [[Czijew]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 603 700 |procent-wòdë = 12 |lëdztwò = 37 732 836 |rok = 2023 |dëtk = hriwna |kòd dëtka = UAH |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 zélnika]] |himn = Ще не вмерла України<br>(Jesz nie ùmarła Ùkrajina) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Ukraine, instrumental.oga]] |kòd = UA |Internet = .ua |telefón = +380 |Prezydeńt=Wòłodimir Zełensczi |Premiéra=Serhij Kòrecczi |aùtowi kòd=UA |data ùsôdzenia=24 zélnika 1991 }} '''Ùkrajina''' ([[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. ''Україна'') – ùnitarné<ref name=":0">''[https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/ukraina.html Konstytucja Ukrainy],'' tłum. Ewa Toczek, Warszawa, Wydawnictwo Sejmowe, 1999.</ref> państwò, jaczé leżi w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Na nordze grańczi z [[Biôłorus|Biôłorusą]], na zôpadze z [[Pòlskô|Pòlską]], [[Słowackô|Słowacką]] a [[Madżarskô|Madżarską]]. Na pôłnim Ùkrajina grańczi z [[Rumùńskô|Rumùńską]] a [[Mòłdawiô|Mòłdawią]], a pò pòrénkòwi stronie z [[Ruskô|Ruską Federacją]]. Ùkrajina mô przëstãp do mòrzów: [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò]]. W Ùkrajinie w 2023 rokù mieszkało 37 732 836 lëdzy<ref>[https://data.who.int/countries/804 Ukraine. Health data overview for Ukraine], data.who.int.</ref>, a wiérzchëzna kraju to 603 628 km². Stolëcą i nôwikszim gardã państwa je [[Czijew]]. Ùrzãdowim jãzëkã Ùkrajinë je jãzëk [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], co zagwësniwô Kònstitucjô<ref name=":0" />. Ùkrajina je repùbliką<ref name=":0" />; dzeli sã na 24 òbwodë, [[Aùtonomicznô Repùblika Krim|Aùtonomiczną Repùblikã Krimù]] i dwa gardë z òsoblëwim sztatusã: [[Czijew]] i [[Sewastopòl]]. Jedurnym ùstawòdôwczim òrganã państwa je Nôwëższô Radzëzna Ùkrajinë (ùkr. ''Верховна Рада України''). Głową państwa je prezydent, jaczim òd 2019 je Wòłodimir Zełensczi. 16 lëpińca 1990 rokù ùkrajińsczi parlament przëjął Deklaracjã Państwowi Suwerennotë Ùkrajinë, a 24 zélnika 1991 rokù deklaracjã samòstójnotë. 28 czerwińca 1996 rokù òsta przëjãtô nowô kònstitucjô. Ùkrajina je jednym z załóżców Òrganizacje Zjednónëch Narodów. Krôj òd 2014 wespółrobi z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]], a òd 2022 rokù je krajã kandidëjącym w Ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/countries/ukraine_en?prefLang=pl Ukraine. Membership status: candidate country], europa.eu.</ref>. Wedle òglowégò spisënkù z 2001 [[Ùkrajińcë]] stanowią 77,8% lëdztwa. Ùkrajinã zamieszkiwają téż {{skr.|m.jin.}} [[Ruskòwie]] (17,3% mieszkańców), [[Biôłorusënowie]] (0,6%), [[Mòłdawianie|Mòłdawiani]] (0,5%) a [[Pòlôszë]] (0,3%)<ref>[https://web.archive.org/web/20160102074706/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ ''Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року.'']</ref>. Wikszosc lëdztwa słëchô do chrzescëjańsczich kòscołów [[Bizantińsczi òbrządk|wschódnégò òbrządkù]] – [[Prawòsławié|prawòsławiô]] i grekòkatolëcyzmù. == Geògrafiô == Ùkrajina to drëdżé nôwikszé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] wedle nadwiérzchnie – 603 628 km², a téż nôwikszé państwò, chtërno całowno leżi w Eùropie. Na swiece Ùkrajina zajimô 45. plac wedle nadwiérzchnie. Całownô długòsc grańców Ùkrajinë to 6992 km. Nôwikszą górą Ùkrajinë je ''[[Howerła]]''. Krajné pónktë Ùkrajinë: * Północny – sedlëszcze Hremjacz w czernihowsczim òbwòdze. * Pôłniowi – gard Fòros na [[Aùtonomicznô Repùblika Krimù|Krimie]]. * Zôpadny – wies Sołomònowò w zakarpacczim òbwòdze. * Wschódny – wies Rannia Zoria w ługańsczim òbwòdze. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ukraine_topo_es.jpg|Topografiô Ùkrajinë Òbrôzk:Solar_Map_of_Ukraine.png| Òbrôzk:Koppen-Geiger_Map_UKR_present.svg|Klimat Ùkrajinë w skalë Köppena </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Резиденція митрополитів Буковини і Далмації 5.jpg| Òbrôzk:80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg| Òbrôzk:46-101-0548 Lviv Latin Cathedral RB 18.jpg| Òbrôzk:Spermophilus suslicus2.JPG| Òbrôzk:Київська велика хоральна синагога.jpg| Òbrôzk:Кінбурнська коса восени.jpg| Òbrôzk:Зимова фортеця.jpg| Òbrôzk:21-224-5054 NNP Synevyr RB 18.jpg| Òbrôzk:68-104-9007 Kamianets-Podilskyi Fortress RB 18 2.jpg| Òbrôzk:Ведмідь у лісі.jpg| Òbrôzk:Тульчин. Старий палац (Потоцьких).jpg| Òbrôzk:Pysanky2011.JPG| Òbrôzk:Kryvyi Rih Old Town.jpg| Òbrôzk:Вечірнє місто.jpg| Òbrôzk:Svjatogorsk, Lavra 3.jpg| Òbrôzk:Монастирській острів та мости.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Biôłorus]] * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Ukraine Atlas Ùkrajinë na Wikimedia Commons] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Ùkrajina| ]] llcqhe333jhxa0imsu6xhte7qopayr1 0 4460 218218 217504 2026-10-13T16:09:15Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218218 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република Србија<br />Republika Srbija |miono = Serbskô Repùblika |miono-genitiw = Serbie |fana = Flag of Serbia.svg |herb = Coat of arms of Serbia.svg |na karce = Location map of Serbia in Europe (2006–2008).png |mòtto = (serb.) Само слога Србина спасава/Samo sloga Srbina spasava |jãzëk = [[serbsczi jãzëk|serbsczi]] |stolëca = Belgrad |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 88 499 |procent-wòdë = 0,13 |lëdztwò = 7 041 599 |rok = 2016 |dëtk = serbsczi dinar |kòd dëtka = RSD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Боже правде / Bože Pravde<br>Bòże Sprawiedlëwòtë <center>[[Òbrôzk:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |kòd = RS/SRB/688 |Internet = .rs, .yu |telefón = +381 |Prezydeńt=[[Ana Brnabić]] (pôłniącô òbrzészczi) |Premiéra=[[Savo Minić]] |aùtowi kòd=SRB }} '''Serbiô''' abò '''Serbskô''' ({{jãz.|sr}} Србија / Srbija); òficjalnô pòzwa '''Serbskô Repùblika''' ({{jãz.|sr}} Република Србија / ''Republika Srbija'') – strzódlądowé państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na westrzédnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]]. Òd nordë grańczi z [[Madżarskô|Madżarską]], òd nordowégò pòrénkù z [[Rumùniô|Rumùnią]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Bùłgariô|Bułgarią]], na pôłnim z [[Kòsowò|Kòsowã]] (Serbiô ùwôżô je za swòje teritorium, co dôwałobë ji grańcã z [[Albańskô|Albańską]]) i [[Nordowô Macedoniô|Nordową Macedonią]], na zôpadze z [[Chòrwacjô|Chòrwacją]] a [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsnią i Hercegòwiną]], na pôłniowim zôpadze z [[Czôrnogóra|Czôrnogórą]]. Stolëcą Serbie je [[Belgrad]], jeden òd nôstarszich i nôwikszich gardów w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie. Serbiô mô dwie aùtonomiczné prowincje: ''Wòjwòdinã'' na nordze i ''Kòsowò i Metochiã'' na pôłnim. W 2008 rokù Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd Serbsczi, chtërny Serbiô nie ùznôwô. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na westrzédnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]], pòmidzë [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Nordowô Macedoniô|Nordową Macedonią]], ni mô przëstãpù do mòrza. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:SerbiaPoliticalDivision.png|mały|Kôrta Serbie (z Kòsowã mët)]] * całownô: 88.499 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 111. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2.027 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albaniô]] 115 km (greńca kòntrolowónô przez [[Kòsowò]]), [[Bòsniô i Hercegòwina]] 302 km, [[Bùłgariô]] 318 km, [[Chòrwacjô]] 241 km, [[Madżarskô]] 151 km, [[Nordowô Macedoniô]] 221 km (159 km greńcë pòd kòntrolą [[Kòsowò]]), [[Czôrnogóra]] 203 km (79 km greńcë pòd kòntrolą [[Kòsowò]]), [[Rumùniô]] 476 km === Brzegòwô liniô === Serbiô je państwã strzódlądowim. === Klimat === Na nordze Serbii wastëje kòntinentalny klimat (z chłodną zëmą i gòrącym, mòkrim latã). W pòòstałim dzélu Serbie klimat kòntinentalny abò strzódzemnomòrsczi (dosc chłodno i baro snieżësto òb zëmã, gòrąco i sëchò òb lato i jeséń). === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Serbien_topo.png|mały|Fizycznô kôrta Serbie]] Ùsztôłcenié terenu Serbie je baro teritorialno zróżnicowóné. Na nordze Serbie nalézemë òbrodné rówiznë. Na pòrénkù kalkòwé górsczé rédżi i kòtlënë. Na pôłniowim pòrénkù stôré górë i pògórza. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Midžor_u_daljini.jpg|mały|Nôwëższi czëp Serbie (pòza Kòsòwã) – Midżur (2,169 m n.r.m.)]] * strzédnô wësokòsc: 442 m n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 35 m n.r.m. (rzéczi Dunaj i Timok) * nôwëższi czëp: ** nôwëższi serbsczi czëp pòza Kòsòwã: 2,169 m n.r.m. (Midżur) ** ùwzglãdniwającë Kòsowò: 2,656 m n.r.m. (Djeravica) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 57,9 % (w tim 33,7% òrnëch gruńtów) * lasë 31,6% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 7 041 599 (wôrtoscë szacowóné na 2016, bez Kòsowa i Metochie) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 98. === Etniczné grëpë === [[Òbrôzk:Srpska_nosnja.jpg|mały|Serbòwie w nôrodnëch ruchnach]] Serbòwie są nôwikszą etniczną grëpą w Serbie (83% mieszkańców, bez ùwzglãdnieniô Kòsowò i Metohie). Drëgą co do wiôlgòscë grëpą są [[Madżarzë]]. Madżarama je 3,9% mieszkańców Serbie (i 14,3% mieszkańców Wòjwòdinë). Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù w Serbie (bez Kòsowa i Metochie) mieszkô 1 135 393 przedstôwców nôrodnëch miészëznów. === Jãzëczi === Òficjalnym jãzëkã je [[serbsczi jãzëk|serbsczi]] w [[cyrilica|cyrilicznym]] pisënkù, rodny dlô 88% lëdztwa. Na òbéńdze gminów z wiôlgą lëczbą przedstôwców nôrodnëch miészëznów mògą bëc òficjalnô brëkòwóné miészëznowé jãzëczi. We westrzédny Serbie wnet wszëtczé gminë brëkùją òficjalnô leno serbsczi jãzëk. Jinszô sytuacjô je we [[Wòjwòdina|Wòjwòdinie]], gdze òficjalny status dostałë téż [[Madżarczi jãzëk|madżarsczi]], [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]], [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczi]], [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] i [[rusyńsczi jãzëk]]. === Religijné karna === [[Òbrôzk:Temple_Saint_Sava.jpg|mały|Prawòsłôwnô katédra swiãtégò Sawë w Belgradze]] Wedle òglowégò spisënkù z 2002 rokù w Serbie (bez Kòsowa i Metochie) mieszkô: * [[Prawòsławié|prawòsłôwnëch]] — 6 371 584 (85,0 % lëdztwa), * [[Katolëcczi Kòscół|katolëków]] — 410 976 (5,5 % lëdztwa), *mùzelmanów — 239 658 (3,2 % lëdztwa), *protestantów — 80 837 (1,1 % lëdztwa). === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Panorama_Belgrad.jpg|mały|Belgrad – panorama]] *mieskô pòpùlacjô: 56,1% (w 2018 r.) *wikszé miesczé westrzódczi : [[Belgrad]] (stolëca) mô 1,389,000 mieszkańców (2018 r.), wiãcy jak 100 tës. mieszkańców mają téż Novi Sad, Niš, Kragujevac, Subotica. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Serbiô (serb. ''Република Србија'') *pòliticzny system: parlamentarnô repùblika *stolëca: Belgrad *państwowé swiãto: [[15 gromicznika]] (Dzéń Państwòwòscë) === Wëkònôwczô włôdza === * pôłniącô òbrzészczi prezydenta [[Aleksandar Vučić|Ana Brnabić]] (Ана Брнабић) (òd 28 séwnika 2026) * premiéra [[Savo Minić]] (Саво Минић) (òd 2 séwnika 2025) === Ùstawòdôwczô włôdza === Włôdzã ùstawòdôwczą twòrzi jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié ({{Jãz.|sr}} ''Narodna Skupština'') – skłôdô sã òn z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Дом Народне Скупштине Србије.jpg| Òbrôzk:Nisgradnocu.jpg| Òbrôzk:Pančićev vrh during winter.jpg| Òbrôzk:Golubac Fortress 01.jpg| Òbrôzk:Sava port Belgrade.jpg| Òbrôzk:Tara Vidikovac Banjska Stena 01.jpg| Òbrôzk:Cevapcici.jpg| Òbrôzk:Church of Saint Sava 6.jpg| Òbrôzk:Reexbswxycrw (cropped).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòsowò je serbsczé]] * [[Serbòchòrwacczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20201023111354/https://www.cia.gov/-library/publications/the-world-factbook/geos/ri.html Serbiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Serbskô| ]] tc6nfe12e7ecki0mf72hyopmb7jvc95 0 4579 218295 201736 2026-10-13T20:21:51Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Wse]] 218295 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Věž, památník na ostrově.jpg|mały|Věž]] '''Věž''' je wies w [[Czeskô|Czesczi Repùblice]]. Mô kòl 790 mieszkańców. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô]] [[Kategòrëjô:Wse]] paye34o0ujsobaw4tzjdtd6lavp2xl4 14 4588 218458 203753 2026-10-13T23:28:17Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218458 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 4589 218416 160516 2026-10-13T22:36:39Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218416 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 4625 218258 217043 2026-10-13T19:41:18Z Iketsi 3254 [[Mòdżorów Pioter]]; Òbaczë téż; òk. → {{skr.|òk.}} 218258 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Magyarország |miono = Madżarskô |miono-genitiw = Madżarsczi |fana = Flag of Hungary.svg |herb = Coat of arms of Hungary.svg |na karce = EU_location_HUN.png |jãzëk = [[madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] |stolëca = [[Bùdapeszt]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 93.030 |procent-wòdë = |lëdztwò = 9.996.000 |rok = 2010 |dëtk = forint |kòd dëtka = HUF |czasowô cona = +0 |swiãto = [[15 strëmiannika]] |himn = Isten áldd meg a magyart |kòd = HU |Internet = .hu |telefón = +36 |Prezydeńt=[[András Baka]] |Premiéra=[[Mòdżorów Pioter]] |aùtowi kòd=H |kònstitucjô=Kònstitucjô z 2011 }} '''Madżarskô''' je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/hungary_pl Węgry – Informacje o kraju UE] Unia Europejska</ref>. Greńczë z [[Rumùńskô|Rumùńską]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Słoweniô|Słowenią]], [[Chòrwackô|Chòrwacką]], ë [[Serbiô|Serbią]]. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Leżë w w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]]. * wiéchrzëzna: 93.030 km² * Grańce: ** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,106 km ** państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 321 km; [[Chòrwackô]] 348 km; [[Rumùńskô]] 424 km; [[Serbiô]] 164 km; [[Słowackô]] 627 km; [[Słoweniô]] 94 km; [[Ùkrajina]] 128 km, 2,106 == Demografiô == * Lëdztwò: 9,827,455 mieszkańców (2025)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20210812150943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/#people-and-society Hungary] The World Factbook</ref> * Religie: [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsko-katolëcczi Kòscół]] 27.5%, Grecko-katolëcczi 1.7%, jinsze katolëcczé wëznania 0.9%, kalwinizm 9.8%, [[Lëterstwò]] 1.8%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] (w tim [[prawòsławié]]) 1.6%, jinsze 0.4%, bezbòżnictwò 16.1%, brak òdpòwiédzi w ankece 40.1%<ref name=":1" /> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika<ref name=":0" /> * Przédnik kraju: prezydent (András Baka), reprezentacëjnô fónkcjô<ref name=":0" /> * Wëkònôwczô władza: rząd z premierã ([[Mòdżorów Pioter]]) na przódku<ref>[https://2015-2019.kormany.hu/en/doc/the-hungarian-state/the-government-and-commissioners/the-government The Government] Hungarian Goverment</ref> * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament – Nôrôdnô Gromada (199 nôleżników, wëbieranëch na 4 lata<ref>[https://www.parlament.hu/en/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly] Hungarian National Assembly</ref>) * dëtk: forint (HUF) == Historiô == [[25 gòdnika]] 1000 madżarsczi ksażã Sztefón I kòrónował sã na króla ë pòwstało [[Królestwò Madżarsczi]]. W 1526 Madżarze pòniesli klãska w bitwie pòd Mochaczem, z jej przëczënë pòrénk Madżarsczi dòstał sã pòd władzã jimperium òsmańsczégò, zôpôd pòd władzã [[Mònarchiô Habsburgów|mònarchii Habsburgów]]<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/battle-mohacs Battle of Mohács] EBSCO</ref>. Procëm Aùstrie mioły mol nôrôdne pòwstania: Rakoczego (1703–1711) ë Zymk Lëdów (1848–1849)<ref name=":2">[https://www.idegenvezetok-veszprem.org/en/history-of-hungary.html History of Hungary] Tour guides Veszprém Hungary</ref>, òstateczné w 1867 Madżarskô zwëskałô aùtonomiã ë pòwstałë [[Aùstro-Madżarskô]]<ref name=":3">[https://history.state.gov/countries/hungary A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Hungary]</ref>. Po I swiatowi wòjnie (1918) wspólne państwò ùstało jistniec ë Madżarskô stałô sã repùblikã<ref>[https://theorangefiles.hu/the-first-hungarian-republic/ The First Hungarian Republic] The Orange Files</ref>. Samòstójnota òstała ùznana na mòcë traktatu z Saint-Germain-en-Laye w 1919<ref name=":3" />. W 1920 krôj znowù stał sã mònarchią, le sledny król (ë czezer Aùstrie) Karól IV nie òstał dopùszczony do władzë a państwã rządzëł regent Miklós Horthy<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-wegry,nId,2025161 Węgry] Encyklopedia Interia</ref>. W 1920 na mòcë traktatu z Trianon krôj stracëł {{skr.|òk.}} 2/3 teritorium<ref name=":2" />. Òbczas II swiatowy wòjnie państwò biotkowało po starnie [[III Rzesza|III Rzeszy]], w 1944 przeszłë na starnã Aliantów. Po II swiatowi wòjnie mioł mol okres kòmùnizmù ({{skr.|m.jin.}} w 1956 bëłô pòwstanié lëdowe, brutalnie stłumione przez czerwòną armiã), a pò 1989 rokù stały sã demòkraticznym państwã jako Repùblika Madżarsczi<ref name=":2" />. Òd 2004 Madżarsko je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref name=":0" />. W 2011 przëjãto nową kònstitucëję, dze mionã państwa je Madżarskô<ref>[https://www.parlament.hu/documents/125505/138409/Fundamental+law/ Art. A kònstitucji]</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Bùdapeszt]] |col2= === Madżarskô === {{#categorytree:Madżarskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Madżarskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] l7tvrowj4zn44p1j6pwgvrym36ljkp6 0 4649 218222 215116 2026-10-13T16:09:31Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Tëreckô|Tëreckô]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218222 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Türkiye | miono = Tëreckô | miono-genitiw = Tërecczi | fana = Flag of Turkey.svg| herb = Emblem of Turkey.svg | na karce = LocationTurkey.png| mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh.<br> (Mir w tatczëznie, mir na swiece) | jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] | stolëca = Ankara | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 649.964 | procent-wòdë = 1,26 | lëdztwò = 39.331.000 | rok = 2009 | dëtk = lira | kòd dëtka = ₺ | czasowô cona = +0 | swiãto = 29 pazdzérznika | himn = Istiklâl Marsi<br> (Marsz Samòstójnotë) <center>[[Òbrôzk:IstiklalMarsi-2013 (version 2).oga]]</center>| kòd = TR, TUR | Internet = .tr | telefón = +90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan |data ùsôdzenia=29 pazdzérznika|aùtowi kòd=TR}} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', {{jãz.|tr}} ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azjô|Azji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Stambùł]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nordowi Cyper]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów| ]] kwdl02zminwguwb9l30fw1f26bu9okp 218223 218222 2026-10-13T16:10:11Z Iketsi 3254 | 218223 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Türkiye |miono = Tëreckô |miono-genitiw = Tërecczi |fana = Flag of Turkey.svg |herb = Emblem of Turkey.svg |na karce = LocationTurkey.png |mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh.<br> (Mir w tatczëznie, mir na swiece) |jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] |stolëca = Ankara |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 649.964 |procent-wòdë = 1,26 |lëdztwò = 39.331.000 |rok = 2009 |dëtk = lira |kòd dëtka = ₺ |czasowô cona = +0 |swiãto = 29 pazdzérznika |himn = Istiklâl Marsi<br> (Marsz Samòstójnotë) <center>[[Òbrôzk:IstiklalMarsi-2013 (version 2).oga]]</center> |kòd = TR, TUR |Internet = .tr |telefón = +90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan |data ùsôdzenia=29 pazdzérznika |aùtowi kòd=TR }} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', {{jãz.|tr}} ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azjô|Azji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Stambùł]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nordowi Cyper]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] imapab4z4rdmx80aowug9ysos7jfn95 0 4657 218397 211766 2026-10-13T21:41:56Z Terrus38 14026 218397 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Enya_-_The Orlando Sentinel (1989) (cropped).jpg|mały|Enya (1988)]] '''Enya''' ({{jãz.|ga}} '''Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin''', {{jãz.|en}} '''Enya Patricia Brennan'''; ùr. 17 [[môj|maja]] [[1961]]) – [[Irlandiô|irlandzkô]] spiéwôrka w sztilu new age. == Diskògrafiô Enyë == * 1986: ''Enya'' * 1988: ''Watermark'' * 1991: ''Shepherd Moons'' * 1992: ''The Celts'' * 1995: ''The Memory of Trees'' * 1997: ''Paint the Sky with Stars'' * 2000: ''A Day without Rain'' * 2005: ''Amarantine'' * 2008: ''And Winter Came...'' * 2009: ''The Very Best of Enya'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Irlandiô]] lvtjgih7016lhpbf96qbqcvnqmo62qt 0 4682 218262 217050 2026-10-13T19:46:43Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218262 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bosna i Hercegovina <br> Босна и Херцеговина |miono = Bòsniô i Hercegòwina |miono-genitiw = Bòsnie i Hercegòwinë |fana = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |herb = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |na karce = Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg |jãzëk = [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]]<br>[[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]]<br>[[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] |stolëca = Sarajewò |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 51 197 |procent-wòdë = 0,8 |lëdztwò = 3.856.181 |rok = 2017 |dëtk = zamiennô marka |kòd dëtka = BAM |czasowô cona = +1 |swiãto = [[1 strëmiannika]] (leno w Federacje BiH) |himn = „Državna himna Bosne i Hercegovine” <br> "Државна химна Босне и Херцеговине" |kòd = BA |Internet = .ba |telefón = +387 |Prezydeńt=Željko Komšić (Chòrwat),<br> Željka Cvijanović (Serbkô),<br> Denis Bećirović (Bòszniak) |Premiéra=Borjana Krišto |data ùsôdzenia=14 gòdnika 1995 |aùtowi kòd=BIH }} '''Bòsniô i Hercegòwina''' – państwò w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Sarajewò]]. Na zôpadze i òd pôłniégò grańczi z [[Chòrwackô|Chòrwacją]], òd pòrénkù z [[Serbskô|Serbią]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Czôrnogóra|Czôrnogórą]], na pôłnim mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 20 km. Je federacją, w skłôd chtërny wchôdają dwie aùtonomiczné jednostczi: Federacjô Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblika Serbskô. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Map_Bih_entities.png|mały|Kôrta Bòsnie i Hercegòwinë z pòdzelenim na aùtonomiczné jednostczi: Federacjã Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblikã Serbskã]] *całownô: 51,197 km² *wiéchrzëzna lądu: 51,187 km² *wiéchrzëzna wòdów: 10 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 129. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,543 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Chòrwacjô]] 956 km, [[Serbiô]] 345 km, [[Czôrnogóra]] 242 km === Brzegòwô liniô === 20 km (przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] wkół gardu Neum) === Klimat === Pôłniowi krańc Bòsnie i Hercegòwinë leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Wiele wikszi bënowi dzél kraju mô klimat ùmiarkòwóny kòntinentalny, je tuwò gòrąco òb lato, a òb zëmã mrozno i sniéżno. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Bosnia_and_Herzegovina_topographic_map.svg|mały|Fizycznô kôrta Bòsnie i Hercegòwinë]] W westrzédnëch i nordowëch dzélach kraju górzësti krôjòbrôz, na nordowim pòrénkù grzëpòwati. Na nordowim zôpadze i pôłniowim krańcu spòtikómë wikszim dzélã równiznë. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 500 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,386 m. n.r.m. (Maglić) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 42,2% (w tim 19,7% òrnëch gruńtów) *lasë 42,8% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,856,181 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 128. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:BiH_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2013_1.gif|mały|Etniczny skłôd Bòsnie i Hercegòwinë]] Bòsniacë 50,1%, Serbòwie 30,8%, Chòrwacë 15,4% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Jãzëczi === [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (państwòwi) 52,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] (państwòwi) 30,8%, [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (państwòwi) 14,6% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Religijné karna === [[Òbrôzk:Bosanska Krupa Churches.JPG|mały|Cerkwiô, katolëcczi kòscół i meczet w gardze Bosanska Krupa]] mùzułmanie 50.7%, [[prawòsławié]] 30.7%, [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 15.2%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Mostar_Old_Town_Panorama_2007.jpg|mały|Stôri Mòst w gardze Mostar – jeden òd symbòlów Bòsnie i Hercegòwinë]] *mieskô pòpùlacjô: 40,1% *wikszé miesczé westrzódczi: Sarajewò (stolëca) – 356,454 mieszkańców; Banja Luka – 185,042, Tuzla – 110,979, Zenica – 110,663, Bijeljina – 107,715, Mostar – 105,797 (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2013) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Bòsniô i Hercegòwina *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Sarajewò *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: brak na òglowòpaństwowi rówiznie; w Federacji Bòsnie i Hercegòwinë òbchòdzy sã Dzéń Samòstójnotë (1 strëmiannika) i Dzéń Państwòwòscë (25 lëstopadnika); w Repùbliczi Serbsczi òbchòdzy sã {{skr.|m.jin.}} Dzéń Respùbliczi (9 stëcznika) *nôrodny himn: „Državna himna Bosne i Hercegovine” (''Państwòwi Himn Bòsnie i Hercegòwinë'') === Wëkònôwczô władza === * Przédnictwò Bòsnie i Hercegòwinë (kòlektiwny òrgan władzë, skłôdô sã z trzech nôleżników – Serba, Chòrwata i Bòsniaka; wëbiérô sã jich równoczasowno na sztërëlatną kadencjã). === Ùstawòdôwczô władza === *Parlamentarné zéńdzenié Bòsnie i Hercegòwinë – dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô Jizba Przedstôwców (42 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) i wëższô Jizba Nôrodów (15 nôleżników, jaczich zacwierdzëwają parlamentë aùtonomicznëch repùblik). == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Chòrwackô]] * [[Serbiô]] |col2= === Bòsniô i Hercegòwina === {{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html Bòsniô i Hercegòwina w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 4g2c5htiov5mh36jxsgaiqygme9ekr7 218263 218262 2026-10-13T19:47:12Z Iketsi 3254 kat.; n.r.m. → {{skr.|n.r.m.}} ; n.r.m.→ {{skr.|n.r.m.}} 218263 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bosna i Hercegovina <br> Босна и Херцеговина |miono = Bòsniô i Hercegòwina |miono-genitiw = Bòsnie i Hercegòwinë |fana = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |herb = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |na karce = Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg |jãzëk = [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]]<br>[[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]]<br>[[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] |stolëca = Sarajewò |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 51 197 |procent-wòdë = 0,8 |lëdztwò = 3.856.181 |rok = 2017 |dëtk = zamiennô marka |kòd dëtka = BAM |czasowô cona = +1 |swiãto = [[1 strëmiannika]] (leno w Federacje BiH) |himn = „Državna himna Bosne i Hercegovine” <br> "Државна химна Босне и Херцеговине" |kòd = BA |Internet = .ba |telefón = +387 |Prezydeńt=Željko Komšić (Chòrwat),<br> Željka Cvijanović (Serbkô),<br> Denis Bećirović (Bòszniak) |Premiéra=Borjana Krišto |data ùsôdzenia=14 gòdnika 1995 |aùtowi kòd=BIH }} '''Bòsniô i Hercegòwina''' – państwò w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Sarajewò]]. Na zôpadze i òd pôłniégò grańczi z [[Chòrwackô|Chòrwacją]], òd pòrénkù z [[Serbskô|Serbią]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Czôrnogóra|Czôrnogórą]], na pôłnim mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 20 km. Je federacją, w skłôd chtërny wchôdają dwie aùtonomiczné jednostczi: Federacjô Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblika Serbskô. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Map_Bih_entities.png|mały|Kôrta Bòsnie i Hercegòwinë z pòdzelenim na aùtonomiczné jednostczi: Federacjã Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblikã Serbskã]] *całownô: 51,197 km² *wiéchrzëzna lądu: 51,187 km² *wiéchrzëzna wòdów: 10 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 129. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,543 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Chòrwacjô]] 956 km, [[Serbiô]] 345 km, [[Czôrnogóra]] 242 km === Brzegòwô liniô === 20 km (przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] wkół gardu Neum) === Klimat === Pôłniowi krańc Bòsnie i Hercegòwinë leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Wiele wikszi bënowi dzél kraju mô klimat ùmiarkòwóny kòntinentalny, je tuwò gòrąco òb lato, a òb zëmã mrozno i sniéżno. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Bosnia_and_Herzegovina_topographic_map.svg|mały|Fizycznô kôrta Bòsnie i Hercegòwinë]] W westrzédnëch i nordowëch dzélach kraju górzësti krôjòbrôz, na nordowim pòrénkù grzëpòwati. Na nordowim zôpadze i pôłniowim krańcu spòtikómë wikszim dzélã równiznë. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 500 m. {{skr.|n.r.m.}} *nôniższô wësokòsc: 0 m. {{skr.|n.r.m.}} (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,386 m. {{skr.|n.r.m.}} (Maglić) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 42,2% (w tim 19,7% òrnëch gruńtów) *lasë 42,8% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,856,181 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 128. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:BiH_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2013_1.gif|mały|Etniczny skłôd Bòsnie i Hercegòwinë]] Bòsniacë 50,1%, Serbòwie 30,8%, Chòrwacë 15,4% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Jãzëczi === [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (państwòwi) 52,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] (państwòwi) 30,8%, [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (państwòwi) 14,6% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Religijné karna === [[Òbrôzk:Bosanska Krupa Churches.JPG|mały|Cerkwiô, katolëcczi kòscół i meczet w gardze Bosanska Krupa]] mùzułmanie 50.7%, [[prawòsławié]] 30.7%, [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 15.2%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Mostar_Old_Town_Panorama_2007.jpg|mały|Stôri Mòst w gardze Mostar – jeden òd symbòlów Bòsnie i Hercegòwinë]] *mieskô pòpùlacjô: 40,1% *wikszé miesczé westrzódczi: Sarajewò (stolëca) – 356,454 mieszkańców; Banja Luka – 185,042, Tuzla – 110,979, Zenica – 110,663, Bijeljina – 107,715, Mostar – 105,797 (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2013) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Bòsniô i Hercegòwina *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Sarajewò *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: brak na òglowòpaństwowi rówiznie; w Federacji Bòsnie i Hercegòwinë òbchòdzy sã Dzéń Samòstójnotë (1 strëmiannika) i Dzéń Państwòwòscë (25 lëstopadnika); w Repùbliczi Serbsczi òbchòdzy sã {{skr.|m.jin.}} Dzéń Respùbliczi (9 stëcznika) *nôrodny himn: „Državna himna Bosne i Hercegovine” (''Państwòwi Himn Bòsnie i Hercegòwinë'') === Wëkònôwczô władza === * Przédnictwò Bòsnie i Hercegòwinë (kòlektiwny òrgan władzë, skłôdô sã z trzech nôleżników – Serba, Chòrwata i Bòsniaka; wëbiérô sã jich równoczasowno na sztërëlatną kadencjã). === Ùstawòdôwczô władza === *Parlamentarné zéńdzenié Bòsnie i Hercegòwinë – dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô Jizba Przedstôwców (42 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) i wëższô Jizba Nôrodów (15 nôleżników, jaczich zacwierdzëwają parlamentë aùtonomicznëch repùblik). == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Chòrwackô]] * [[Serbiô]] |col2= === Bòsniô i Hercegòwina === {{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html Bòsniô i Hercegòwina w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòsniô i Hercegòwina]] dbsizbtu5djtj6xrxnmwc8gbdap3lz9 14 4765 218459 203755 2026-10-13T23:28:18Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218459 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 4778 218252 213064 2026-10-13T19:35:58Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Anna-Maria Ravnopolska-Dean]] do [[Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean]]: romanizacjô bùłgarsczégò jãzëka 213064 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anna-Maria Ravnopolska-Dean.JPG|mały|Anna-Maria Rawnopolska-Dean]] '''Anna-Maria Ravnopolska-Dean''' – je [[Bùłgariô|bulgarską]] harfiską ë komponistką<ref>https://web.archive.org/web/20080115095957/http://home.aubg.bg/faculty/amrdean/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ravnopolska-Dean Anna-Maria}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Bùłgariô]] eph1w0q7cwovp57azsns3hha7sjhd7d 218254 218252 2026-10-13T19:36:18Z Terrus38 14026 218254 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anna-Maria Ravnopolska-Dean.JPG|mały|Anna-Maria Rawnopolska-Dean]] '''Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean''' – je [[Bùłgariô|bulgarską]] harfiską ë komponistką<ref>https://web.archive.org/web/20080115095957/http://home.aubg.bg/faculty/amrdean/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ravnopolska-Dean Anna-Maria}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Bùłgariô]] 46vri711s79uet3h802nawowitckll7 218255 218254 2026-10-13T19:36:34Z Terrus38 14026 218255 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anna-Maria Ravnopolska-Dean.JPG|mały|Anna-Maria Rawnopolska-Dean]] '''Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean''' – je [[Bùłgariô|bulgarską]] harfistką ë ùsôdzcką<ref>https://web.archive.org/web/20080115095957/http://home.aubg.bg/faculty/amrdean/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ravnopolska-Dean Anna-Maria}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Bùłgariô]] 471sa0bunup7b5klwqynpemqvrvj4cx 218309 218255 2026-10-13T20:36:48Z Iketsi 3254 {{jãz.|bg}} 218309 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anna-Maria Ravnopolska-Dean.JPG|mały|Anna-Maria Rawnopolska-Dean]] '''Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean''' ({{jãz.|bg}} Анна-Мария Йорданова Равнополска-Дийн) – je [[Bùłgariô|bulgarską]] harfistką ë ùsôdzcką<ref>https://web.archive.org/web/20080115095957/http://home.aubg.bg/faculty/amrdean/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ravnopolska-Dean Anna-Maria}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Bùłgariô]] 8ujywng6zr5sptz4mkpw8vpci51yj4n 0 4804 218366 51599 2026-10-13T21:24:10Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218366 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Częstochowa]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] fvwdtw0zy8bc3tgyqycghhpb39f3dx2 0 4807 218393 211815 2026-10-13T21:32:00Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Mùzycë|Mùzycë]] do kategòrie [[Kategòriô:Pòlsczé spiéwôrczi|Pòlsczé spiéwôrczi]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218393 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Doda, Pokolenia Wolności 01 (cropped).jpg|mały|Doda (2023)]] '''Doda''' (Dorota Aqualiteja Rabczewska), (ùr. [[15 gromicznika]] [[1984]]) je spiéwôrką. == Diskògrafiô == *''Virgin'', ([[2002]]) *''Bimbo'', ([[2004]]) *''Ficca'', ([[2005]]) *''Diamond Bitch'', ([[2007]]) *''Diamond Bitch – Reedition'', ([[2008]]) *''The Seven Temptations'', ([[2011]]) *''Choni'', ([[2016]]) * ''Dorota'', ([[2019]]) * ''Aquaria'', ([[2022]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Rabczewska, Dorota}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] cwx5zwhf6jwbrbzqlq38dc8bjc8eezp 14 4886 218476 205305 2026-10-13T23:28:36Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218476 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 4887 218412 162892 2026-10-13T22:36:35Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218412 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 4894 218387 174544 2026-10-13T21:28:16Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218387 wikitext text/x-wiki #redirect [[Brzézno Szlachecczé]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] hfkmpwr25gtgi1vye2xw5ei2pp8uyh1 14 4903 218465 204729 2026-10-13T23:28:25Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218465 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 4905 218432 162883 2026-10-13T22:36:55Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218432 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 5069 218567 212405 2026-10-14T10:55:41Z Terrus38 14026 218567 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Swiãtopôłk I''' na skùtk niszczotnëch wòjnowëch cygniéń òstôł òn przëmùszony w 1113 rokù do ùtratë gardów. Pòd wiéchrzëznã Pòlsczi – ksyżëca Bòlesława Krzëwògãbégò – trafił połniowi dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] raia6sljbclcfd7o54kfdpfegz6wrfq 0 5070 218553 212429 2026-10-14T10:50:35Z Terrus38 14026 218553 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac | miono = Swiãtopôłk II Bëlny | òbrôzk = Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg | òpisënk = Szlachòta Swiãtopôłka II Bëlnégò przë Szeroczi sztrase we [[Gduńsk|Gduńskù]] | titel1 = Namiestnik [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | pòprzédca1 = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | panowanié1 = òd 1219/20 do 1227 | titel2 = Ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | nastãpnik2 = [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] | panowanié2 = òd 1227 do 1266 | data ùrodzeniô = przed 1195 | data smiercë = 11 stëcznika 1266<br>Gduńsk | dinastiô = Sobiesłôwice | òjc = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | matka = Zwinisława | dzecë = [[Mscëwòj II|Mestwin II]], [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]], [[Sambór II]] }} '''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Wartësłôw III|Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna – sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica – Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczê przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. == Wczasné lata == Swiãtopôłk ùrodzył sã przed 1195 rokã jakno nôstarszi syn [[Mscëwòj I|Mestwina I]], ksyżëca [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]], a Zwinisławë, òtroczëcë czijewsczégò ksyżëca. Òd nômłodszich lat béł ju rëchtowóny do panownictwa. Mùszôł chùtkò dozdrzec, cobë kanąc procëm pòliticznym pògmatwanióm, jaczé rëchałë regionã. == Jegò panowanié i pòlitika == [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] Pò przejãcym włôdzë przez Swiãtopôłka, skùpił òn sã na ùmòcnienim samòstójnotë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1224 rokù, nadôł [[Gduńsk|Gduńskòwi]] miesczé prawa na lubecczim prawie, co sã przëczëniło do rozwiju gardu jakno wôżnégò bałtëcczégò pòrtu. Niedługò pózdni, w 1227 rokù, nadôł [[Stôłpsk|Słëpskòwi]] miesczé prawa, co téż sã przełożëło na jegò administracjowi a gòspòdarczi rozwij. W 1226 rokù Swiãtopôłk sprowadzył do [[Gduńsk|Gduńska]] [[Dominikanie|zôkón dominikanów]], a w rokù 1238 zôkón cystersów do [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwa]] pòd [[Dërłowò|Rëwałdã]]. Prawie te pòdjimiznë przëczëniłë sã do kùlturowégò a edukacjowégò rozwiju regionu. == Zbrodniô w Gąsawie == Òb jeséń 1227 rokù, 24 smùtana, miało dóńc do dramaticznégò wëdarzeniô, jaczé miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë Swiãtopôłka i Gduńsczégò Pòmòrzégò – tpzw. zbrodniô w Gąsawie, znónô téż jakno Krëwawô Kąpnica. Ùznôwô sã, że to prawie òddzél sparłãczony ze Swiãtopôłka przeprowadzył zamôch òb czas zéńdzeniô z [[Leszk Biôłi|Leszkã Biôłim]], [[Henrik Bardati|Henrikã Bardatim]] a téż [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrôdã I Mazowiecczim]], jaczé to dało w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Grëpa zôchwatników rëgnãła do panowników òb noc. Henrik Bardati òstôł zaatakòwóny we swim łożu i béł mòcno renny. Leszk Biôłi, jaczi przebiwôł w kąpnicë, próbòwôł zwiornąc na kòniu w czerënkù [[Gniezno|Gniezna]], równak òstôł schwôtóny w [[Môrcynkòwò|Môrcynkòwie]] a tam zamòrdowóny. Prawie to brutalné i bezwzglãdné wëdarzenié miało wiôldzé kònsekwencje. Smierc Leszka Biôłégò i cãżczé renë Henrika Bardatégò òznôczałë nié leno kùńc dlô tëch dwùch panowników, ale téż zezwòlëłë Swiãtopôłkòwi na przejimniãcé całi kòntrolë nad Gduńsczim Pòmòrzim. Zbrodniô w [[Gąsawa|Gąsawie]] ùmòżlëwiła mù ùzwëskanié samòstójnotë i sëlny pòzycje w tim regionie. Pò zamôchù w [[Gąsawa|Gąsawie]], Swiãtopôłk zwëskôł fùl samòstójnotã. Dzãka eliminacje òglowëch pòliticznëch procëmników taczich jak [[Leszk Biôłi]] a òsłabieniémù nédżi ksyżãtów, Swiãtopôłk zwëskôł wiôlgą włôdzã. Pò wëdarzenim z 1227 rokù, [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] stało sã pò prôwdze samòstójnym ksãstwã a Swiãtopôłk mógł sã skùpic na jegò stabilizacje a rozwiju. Chòc Pòmòrzé fòrmalno bëło partã Pòlsczégò królestwa, Swiãtopôłk dôł radã skùteczno wëbiôtkòwac aùtonomiã dlô Pòmòrzégò a ùtrzëmac samòstójnotã w stosënkach z [[Pòlsczi królestwò|Pòlsczim królestwã]] przez całé swé panowanié. == Wòjnë a sojusze == [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|85px|mały|left|Wizerënk ksyżëca w prezbitérace òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] W 1223 rokù Swiãtopôłk brôł ùdzéł w krucjace procëm [[Prësowie|Prësóm]], òrganizowóny przez [[Leszk Biôłi|Leszka Biôłégò]], [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrada Mazowiecczégò]] a téż jinëch pòlsczich ksyżãtów. Ze swòjim bracyną [[Warcësłôw I|Warcësławã]] mët ùczãstnicził w ny wëprawie, jakô mia na célu christianizacjã i zaprowadzenié miru na [[Prësë|Prësach]]. W 1225 rokù ksyżã przëłącził do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] słëpską zemiã, jakô tedë zanôléga bëła òd [[Dëńskô|Danie]]. To strategiczné pòsëniãcé ùmòcniło pòzycjã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] na [[Bôłt|Bôłce]] i zagwësniło lepszé mòżebnoscë mòrsczégò handlu. W 1234 rokù Swiãtopôłk dowòdzył wespólną wëprawã krzëżôckò-pòlską procëm [[Prësowie|Prësóm]]. Biôtka nad rzéką Dzerzgóń zakòńcziła sã dobëcém wòjsków Swiãtopôłka i Krzëżôków, co ùspòsobiło sã do dalszi ekspansje [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1238 rokù Swiãtopôłk zawiarł sojusz z Krzëżôkama, co miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Ten prawie sojusz zezwòlił na wespólné dzejanié procëm [[Prësowie|Prësóm]] i jinym sąsadóm. W 1242 rokù wëbùchło [[I prësczé pòwstanié|pierszé prësczé pòwstanié]], spòwòdowóné brutalnym traktowanim [[Prësowie|Prësów]] przez krzëżôcczi zôkón. Pò przegróny wòjsków zôkònu w biôtce nad jezorã Pejpùs, Swiãtopôłk ùdzelił pòwstańcóm pòmòcë, blokùjącë żeglówkã na Wisle a òdcynającë krzëżôcczé zómczi òd òpatrzeniô. Zôpadné plemiona [[Prësowie|Prësów]] wërzekłë sã chrzescëjaństwa, a Krzëżôcë òstelë wëpiarti z wikszoscë zómków i gôrczów. <div style="clear:both;"></div> == Smierc a spôdkòwizna == [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrzéń Swiãtopôłka – ''Anulus Svant (epolocus)'']] Swiãtopôłk zmiarł 11 gromicznika 1266 rokù, òstôwiającë pò sobie mòcné a samòstójné ksãstwò [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. Jegò włôdza miała długòtrëwałi wpłiw na rozwij regionu, a pò jegò smiercë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwé Pòmòrzé]] òstało pòdzeloné midzë jegò sënów. Jegò pòliticzné decyzje, militarné a administracjowé dzejania miałë wiôldżi cësk na przińdnotã tëch zemiów, a jegò spôdkòwizna je ùznôwónô za jednã òd nôwôżniészich w historie [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Òkróm te, Swiãtopôłk je téż wôżną personą w [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturze]]. [[Florión Cenôwa]] w pòłowie XIX stalatégò wprowadzył gò do historiczny pamiãcë kaszëbsczi rësznotë, merkùjącë jegò zmòdżi z krzëżôcczim zôkònã i wspiérającyma gò [[Piastowie|Piastama]]. Aluzje do jegò pòstacje pòjôwiają sã ju ù [[Hieronim Derdowsczi|Jarosza Derdowsczégò]] i jinëch ùtwórców. Przédno [[Młodokaszëbi]] òb midzëwòjnowi cząd zadbałë ò jegò môl w kaszëbsczi pamiãcë, traktującë gò jakno przédnégò reprezentanta kaszëbsczi historiczny państwòwòscë. [[Aleksander Majkòwsczi]] wspòminôł ò nim w swòji „[[Historiô Kaszëbów|Historie Kaszëbów]]”, a w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” mô napisóné: <blockquote>„Wezta sobie przëkłôd z tich prãtów – rzekł ksążã Swiãtopôłk. – Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!” </blockquote>W pòlsczi nôrodny narracje fónksnérëje "czôrnô legenda" Swiãtopôłka jakno zdrajcë i prowòkatora mòrdu w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Procëm temù wëpòwiôdelë sã przedstawicele kaszëbsczi historiczny kùlturë w XX wiekù, przédno [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi|Jón Karnowsczi]], jaczi żądelë szacënkù dlô kaszëbsczich historicznëch tradicjów. Téż ò pòstacje princa mô nadczidnioné [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] w drëdżi sztrófce [[Zemia Rodnô|Zemi Rodny]]: „Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi w spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë!”, co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksyżã Swiãtopôłk pòjôwiô sã téż w dokazu D. Majkòwsczégò „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło”, chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w kategòrie prozë. '''Włôdcowie Gduńsczégò Pòmòrzégò z [[Sobiesławice|dinastie Sobiesławiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzélów).''' {| border="1" | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sobiesłôw I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1155–1177/1180 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1177/80–1205 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj I|Mestwin I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1205–1219/1220 | colspan="2" align="center" width="200" | Swiãtopôłk II Bëlny<br />pòmòrsczi panownik 1219/20–1227<br />gduńsczi ksyżã 1227-1266 | rowspan="2" align="center" | [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] <br />gduńsczi ksyżã<br />1266–1270 | colspan="2" rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]]<br />pòmòrsczi ksyżã<br />1270–1294 |- | rowspan="3" align="center" width="100" | '''[[Warcësłôw I swiecczi]]'''<br />swieckò-<br />lubiszewsczi ksyżã <br />1227–1227/1233 | align="center" width="100" | [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardzczi ksyżã<br />1233–1262 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Sambór II]]<br />lubiszewsczi (dërszewsczi) ksyżã<br />1233–1269 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]] swiecczi ksyżã<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Òlëwsczi Park]] |col2= === Panownicë Pòrénkòwégò Pòmòrzégò === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] spfho3nsfphsifcffjhbbcipwbuqoxd 218568 218553 2026-10-14T10:56:15Z Terrus38 14026 218568 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac | miono = Swiãtopôłk II Bëlny | òbrôzk = Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg | òpisënk = Szlachòta Swiãtopôłka II Bëlnégò przë Szeroczi sztrase we [[Gduńsk|Gduńskù]] | titel1 = Namiestnik [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | pòprzédca1 = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | panowanié1 = òd 1219/20 do 1227 | titel2 = Ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | nastãpnik2 = [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] | panowanié2 = òd 1227 do 1266 | data ùrodzeniô = przed 1195 | data smiercë = 11 stëcznika 1266<br>Gduńsk | dinastiô = Sobiesłôwice | òjc = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | matka = Zwinisława | dzecë = [[Mscëwòj II|Mestwin II]], [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]], [[Sambór II]] }} '''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Wartësłôw III|Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna – sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica – Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczê przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. == Wczasné lata == Swiãtopôłk ùrodzył sã przed 1195 rokã jakno nôstarszi syn [[Mscëwòj I|Mestwina I]], ksyżëca [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]], a Zwinisławë, òtroczëcë czijewsczégò ksyżëca. Òd nômłodszich lat béł ju rëchtowóny do panownictwa. Mùszôł chùtkò dozdrzec, cobë kanąc procëm pòliticznym pògmatwanióm, jaczé rëchałë regionã. == Jegò panowanié i pòlitika == [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] Pò przejãcym włôdzë przez Swiãtopôłka, skùpił òn sã na ùmòcnienim samòstójnotë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1224 rokù, nadôł [[Gduńsk|Gduńskòwi]] miesczé prawa na lubecczim prawie, co sã przëczëniło do rozwiju gardu jakno wôżnégò bałtëcczégò pòrtu. Niedługò pózdni, w 1227 rokù, nadôł [[Stôłpsk|Słëpskòwi]] miesczé prawa, co téż sã przełożëło na jegò administracjowi a gòspòdarczi rozwij. W 1226 rokù Swiãtopôłk sprowadzył do [[Gduńsk|Gduńska]] [[Dominikanie|zôkón dominikanów]], a w rokù 1238 zôkón cystersów do [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwa]] pòd [[Dërłowò|Rëwałdã]]. Prawie te pòdjimiznë przëczëniłë sã do kùlturowégò a edukacjowégò rozwiju regionu. == Zbrodniô w Gąsawie == Òb jeséń 1227 rokù, 24 smùtana, miało dóńc do dramaticznégò wëdarzeniô, jaczé miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë Swiãtopôłka i Gduńsczégò Pòmòrzégò – tpzw. zbrodniô w Gąsawie, znónô téż jakno Krëwawô Kąpnica. Ùznôwô sã, że to prawie òddzél sparłãczony ze Swiãtopôłka przeprowadzył zamôch òb czas zéńdzeniô z [[Leszk Biôłi|Leszkã Biôłim]], [[Henrik Bardati|Henrikã Bardatim]] a téż [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrôdã I Mazowiecczim]], jaczé to dało w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Grëpa zôchwatników rëgnãła do panowników òb noc. Henrik Bardati òstôł zaatakòwóny we swim łożu i béł mòcno renny. Leszk Biôłi, jaczi przebiwôł w kąpnicë, próbòwôł zwiornąc na kòniu w czerënkù [[Gniezno|Gniezna]], równak òstôł schwôtóny w [[Môrcynkòwò|Môrcynkòwie]] a tam zamòrdowóny. Prawie to brutalné i bezwzglãdné wëdarzenié miało wiôldzé kònsekwencje. Smierc Leszka Biôłégò i cãżczé renë Henrika Bardatégò òznôczałë nié leno kùńc dlô tëch dwùch panowników, ale téż zezwòlëłë Swiãtopôłkòwi na przejimniãcé całi kòntrolë nad Gduńsczim Pòmòrzim. Zbrodniô w [[Gąsawa|Gąsawie]] ùmòżlëwiła mù ùzwëskanié samòstójnotë i sëlny pòzycje w tim regionie. Pò zamôchù w [[Gąsawa|Gąsawie]], Swiãtopôłk zwëskôł fùl samòstójnotã. Dzãka eliminacje òglowëch pòliticznëch procëmników taczich jak [[Leszk Biôłi]] a òsłabieniémù nédżi ksyżãtów, Swiãtopôłk zwëskôł wiôlgą włôdzã. Pò wëdarzenim z 1227 rokù, [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] stało sã pò prôwdze samòstójnym ksãstwã a Swiãtopôłk mógł sã skùpic na jegò stabilizacje a rozwiju. Chòc Pòmòrzé fòrmalno bëło partã Pòlsczégò królestwa, Swiãtopôłk dôł radã skùteczno wëbiôtkòwac aùtonomiã dlô Pòmòrzégò a ùtrzëmac samòstójnotã w stosënkach z [[Pòlsczi królestwò|Pòlsczim królestwã]] przez całé swé panowanié. == Wòjnë a sojusze == [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|85px|mały|left|Wizerënk ksyżëca w prezbitérace òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] W 1223 rokù Swiãtopôłk brôł ùdzéł w krucjace procëm [[Prësowie|Prësóm]], òrganizowóny przez [[Leszk Biôłi|Leszka Biôłégò]], [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrada Mazowiecczégò]] a téż jinëch pòlsczich ksyżãtów. Ze swòjim bracyną [[Warcësłôw I|Warcësławã]] mët ùczãstnicził w ny wëprawie, jakô mia na célu christianizacjã i zaprowadzenié miru na [[Prësë|Prësach]]. W 1225 rokù ksyżã przëłącził do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] słëpską zemiã, jakô tedë zanôléga bëła òd [[Dëńskô|Danie]]. To strategiczné pòsëniãcé ùmòcniło pòzycjã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] na [[Bôłt|Bôłce]] i zagwësniło lepszé mòżebnoscë mòrsczégò handlu. W 1234 rokù Swiãtopôłk dowòdzył wespólną wëprawã krzëżôckò-pòlską procëm [[Prësowie|Prësóm]]. Biôtka nad rzéką Dzerzgóń zakòńcziła sã dobëcém wòjsków Swiãtopôłka i Krzëżôków, co ùspòsobiło sã do dalszi ekspansje [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1238 rokù Swiãtopôłk zawiarł sojusz z Krzëżôkama, co miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Ten prawie sojusz zezwòlił na wespólné dzejanié procëm [[Prësowie|Prësóm]] i jinym sąsadóm. W 1242 rokù wëbùchło [[I prësczé pòwstanié|pierszé prësczé pòwstanié]], spòwòdowóné brutalnym traktowanim [[Prësowie|Prësów]] przez krzëżôcczi zôkón. Pò przegróny wòjsków zôkònu w biôtce nad jezorã Pejpùs, Swiãtopôłk ùdzelił pòwstańcóm pòmòcë, blokùjącë żeglówkã na Wisle a òdcynającë krzëżôcczé zómczi òd òpatrzeniô. Zôpadné plemiona [[Prësowie|Prësów]] wërzekłë sã chrzescëjaństwa, a Krzëżôcë òstelë wëpiarti z wikszoscë zómków i gôrczów. <div style="clear:both;"></div> == Smierc a spôdkòwizna == [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrzéń Swiãtopôłka – ''Anulus Svant (epolocus)'']] Swiãtopôłk zmiarł 11 gromicznika 1266 rokù, òstôwiającë pò sobie mòcné a samòstójné ksãstwò [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. Jegò włôdza miała długòtrëwałi wpłiw na rozwij regionu, a pò jegò smiercë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwé Pòmòrzé]] òstało pòdzeloné midzë jegò sënów. Jegò pòliticzné decyzje, militarné a administracjowé dzejania miałë wiôldżi cësk na przińdnotã tëch zemiów, a jegò spôdkòwizna je ùznôwónô za jednã òd nôwôżniészich w historie [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Òkróm te, Swiãtopôłk je téż wôżną personą w [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturze]]. [[Florión Cenôwa]] w pòłowie XIX stalatégò wprowadzył gò do historiczny pamiãcë kaszëbsczi rësznotë, merkùjącë jegò zmòdżi z krzëżôcczim zôkònã i wspiérającyma gò [[Piastowie|Piastama]]. Aluzje do jegò pòstacje pòjôwiają sã ju ù [[Hieronim Derdowsczi|Jarosza Derdowsczégò]] i jinëch ùtwórców. Przédno [[Młodokaszëbi]] òb midzëwòjnowi cząd zadbałë ò jegò môl w kaszëbsczi pamiãcë, traktującë gò jakno przédnégò reprezentanta kaszëbsczi historiczny państwòwòscë. [[Aleksander Majkòwsczi]] wspòminôł ò nim w swòji „[[Historiô Kaszëbów|Historie Kaszëbów]]”, a w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” mô napisóné: <blockquote>„Wezta sobie przëkłôd z tich prãtów – rzekł ksążã Swiãtopôłk. – Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!” </blockquote>W pòlsczi nôrodny narracje fónksnérëje "czôrnô legenda" Swiãtopôłka jakno zdrajcë i prowòkatora mòrdu w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Procëm temù wëpòwiôdelë sã przedstawicele kaszëbsczi historiczny kùlturë w XX wiekù, przédno [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi|Jón Karnowsczi]], jaczi żądelë szacënkù dlô kaszëbsczich historicznëch tradicjów. Téż ò pòstacje princa mô nadczidnioné [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] w drëdżi sztrófce [[Zemia Rodnô|Zemi Rodny]]: „Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi w spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë!”, co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksyżã Swiãtopôłk pòjôwiô sã téż w dokazu D. Majkòwsczégò „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło”, chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w kategòrie prozë. '''Włôdcowie Gduńsczégò Pòmòrzégò z [[Sobiesławice|dinastie Sobiesławiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzélów).''' {| border="1" | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sobiesłôw I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1155–1177/1180 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1177/80–1205 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj I|Mestwin I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1205–1219/1220 | colspan="2" align="center" width="200" | Swiãtopôłk II Bëlny<br />pòmòrsczi panownik 1219/20–1227<br />gduńsczi ksyżã 1227-1266 | rowspan="2" align="center" | [[Wartësłôw II|Warcësłôw II]] <br />gduńsczi ksyżã<br />1266–1270 | colspan="2" rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]]<br />pòmòrsczi ksyżã<br />1270–1294 |- | rowspan="3" align="center" width="100" | '''[[Warcësłôw I swiecczi]]'''<br />swieckò-<br />lubiszewsczi ksyżã <br />1227–1227/1233 | align="center" width="100" | [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardzczi ksyżã<br />1233–1262 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Sambór II]]<br />lubiszewsczi (dërszewsczi) ksyżã<br />1233–1269 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]] swiecczi ksyżã<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Òlëwsczi Park]] |col2= === Panownicë Pòrénkòwégò Pòmòrzégò === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] kwe2ycju9q7nb35jnus2316bv2ju6lw 218573 218568 2026-10-14T10:58:28Z Terrus38 14026 218573 wikitext text/x-wiki {{Historicznô pòstac | miono = Swiãtopôłk II Bëlny | òbrôzk = Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg | òpisënk = Szlachòta Swiãtopôłka II Bëlnégò przë Szeroczi sztrase we [[Gduńsk|Gduńskù]] | titel1 = Namiestnik [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | pòprzédca1 = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | panowanié1 = òd 1219/20 do 1227 | titel2 = Ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] | nastãpnik2 = [[Warcësłôw II]] | panowanié2 = òd 1227 do 1266 | data ùrodzeniô = przed 1195 | data smiercë = 11 stëcznika 1266<br>Gduńsk | dinastiô = Sobiesłôwice | òjc = [[Mscëwòj I|Mestwin I]] | matka = Zwinisława | dzecë = [[Mscëwòj II|Mestwin II]], [[Warcësłôw II]], [[Sambór II]] }} '''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna – sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica – Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczê przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. == Wczasné lata == Swiãtopôłk ùrodzył sã przed 1195 rokã jakno nôstarszi syn [[Mscëwòj I|Mestwina I]], ksyżëca [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]], a Zwinisławë, òtroczëcë czijewsczégò ksyżëca. Òd nômłodszich lat béł ju rëchtowóny do panownictwa. Mùszôł chùtkò dozdrzec, cobë kanąc procëm pòliticznym pògmatwanióm, jaczé rëchałë regionã. == Jegò panowanié i pòlitika == [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] Pò przejãcym włôdzë przez Swiãtopôłka, skùpił òn sã na ùmòcnienim samòstójnotë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1224 rokù, nadôł [[Gduńsk|Gduńskòwi]] miesczé prawa na lubecczim prawie, co sã przëczëniło do rozwiju gardu jakno wôżnégò bałtëcczégò pòrtu. Niedługò pózdni, w 1227 rokù, nadôł [[Stôłpsk|Słëpskòwi]] miesczé prawa, co téż sã przełożëło na jegò administracjowi a gòspòdarczi rozwij. W 1226 rokù Swiãtopôłk sprowadzył do [[Gduńsk|Gduńska]] [[Dominikanie|zôkón dominikanów]], a w rokù 1238 zôkón cystersów do [[Mòrsczé Bùkòwò|Bùkòwa]] pòd [[Dërłowò|Rëwałdã]]. Prawie te pòdjimiznë przëczëniłë sã do kùlturowégò a edukacjowégò rozwiju regionu. == Zbrodniô w Gąsawie == Òb jeséń 1227 rokù, 24 smùtana, miało dóńc do dramaticznégò wëdarzeniô, jaczé miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë Swiãtopôłka i Gduńsczégò Pòmòrzégò – tpzw. zbrodniô w Gąsawie, znónô téż jakno Krëwawô Kąpnica. Ùznôwô sã, że to prawie òddzél sparłãczony ze Swiãtopôłka przeprowadzył zamôch òb czas zéńdzeniô z [[Leszk Biôłi|Leszkã Biôłim]], [[Henrik Bardati|Henrikã Bardatim]] a téż [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrôdã I Mazowiecczim]], jaczé to dało w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Grëpa zôchwatników rëgnãła do panowników òb noc. Henrik Bardati òstôł zaatakòwóny we swim łożu i béł mòcno renny. Leszk Biôłi, jaczi przebiwôł w kąpnicë, próbòwôł zwiornąc na kòniu w czerënkù [[Gniezno|Gniezna]], równak òstôł schwôtóny w [[Môrcynkòwò|Môrcynkòwie]] a tam zamòrdowóny. Prawie to brutalné i bezwzglãdné wëdarzenié miało wiôldzé kònsekwencje. Smierc Leszka Biôłégò i cãżczé renë Henrika Bardatégò òznôczałë nié leno kùńc dlô tëch dwùch panowników, ale téż zezwòlëłë Swiãtopôłkòwi na przejimniãcé całi kòntrolë nad Gduńsczim Pòmòrzim. Zbrodniô w [[Gąsawa|Gąsawie]] ùmòżlëwiła mù ùzwëskanié samòstójnotë i sëlny pòzycje w tim regionie. Pò zamôchù w [[Gąsawa|Gąsawie]], Swiãtopôłk zwëskôł fùl samòstójnotã. Dzãka eliminacje òglowëch pòliticznëch procëmników taczich jak [[Leszk Biôłi]] a òsłabieniémù nédżi ksyżãtów, Swiãtopôłk zwëskôł wiôlgą włôdzã. Pò wëdarzenim z 1227 rokù, [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] stało sã pò prôwdze samòstójnym ksãstwã a Swiãtopôłk mógł sã skùpic na jegò stabilizacje a rozwiju. Chòc Pòmòrzé fòrmalno bëło partã Pòlsczégò królestwa, Swiãtopôłk dôł radã skùteczno wëbiôtkòwac aùtonomiã dlô Pòmòrzégò a ùtrzëmac samòstójnotã w stosënkach z [[Pòlsczi królestwò|Pòlsczim królestwã]] przez całé swé panowanié. == Wòjnë a sojusze == [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|85px|mały|left|Wizerënk ksyżëca w prezbitérace òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] W 1223 rokù Swiãtopôłk brôł ùdzéł w krucjace procëm [[Prësowie|Prësóm]], òrganizowóny przez [[Leszk Biôłi|Leszka Biôłégò]], [[Kónrôd I Mazowiecczi|Kònrada Mazowiecczégò]] a téż jinëch pòlsczich ksyżãtów. Ze swòjim bracyną [[Warcësłôw I|Warcësławã]] mët ùczãstnicził w ny wëprawie, jakô mia na célu christianizacjã i zaprowadzenié miru na [[Prësë|Prësach]]. W 1225 rokù ksyżã przëłącził do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] słëpską zemiã, jakô tedë zanôléga bëła òd [[Dëńskô|Danie]]. To strategiczné pòsëniãcé ùmòcniło pòzycjã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]] na [[Bôłt|Bôłce]] i zagwësniło lepszé mòżebnoscë mòrsczégò handlu. W 1234 rokù Swiãtopôłk dowòdzył wespólną wëprawã krzëżôckò-pòlską procëm [[Prësowie|Prësóm]]. Biôtka nad rzéką Dzerzgóń zakòńcziła sã dobëcém wòjsków Swiãtopôłka i Krzëżôków, co ùspòsobiło sã do dalszi ekspansje [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. W 1238 rokù Swiãtopôłk zawiarł sojusz z Krzëżôkama, co miało kluczowi znaczënk dlô przińdnotë [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Ten prawie sojusz zezwòlił na wespólné dzejanié procëm [[Prësowie|Prësóm]] i jinym sąsadóm. W 1242 rokù wëbùchło [[I prësczé pòwstanié|pierszé prësczé pòwstanié]], spòwòdowóné brutalnym traktowanim [[Prësowie|Prësów]] przez krzëżôcczi zôkón. Pò przegróny wòjsków zôkònu w biôtce nad jezorã Pejpùs, Swiãtopôłk ùdzelił pòwstańcóm pòmòcë, blokùjącë żeglówkã na Wisle a òdcynającë krzëżôcczé zómczi òd òpatrzeniô. Zôpadné plemiona [[Prësowie|Prësów]] wërzekłë sã chrzescëjaństwa, a Krzëżôcë òstelë wëpiarti z wikszoscë zómków i gôrczów. <div style="clear:both;"></div> == Smierc a spôdkòwizna == [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrzéń Swiãtopôłka – ''Anulus Svant (epolocus)'']] Swiãtopôłk zmiarł 11 gromicznika 1266 rokù, òstôwiającë pò sobie mòcné a samòstójné ksãstwò [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczégò Pòmòrzégò]]. Jegò włôdza miała długòtrëwałi wpłiw na rozwij regionu, a pò jegò smiercë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwé Pòmòrzé]] òstało pòdzeloné midzë jegò sënów. Jegò pòliticzné decyzje, militarné a administracjowé dzejania miałë wiôldżi cësk na przińdnotã tëch zemiów, a jegò spôdkòwizna je ùznôwónô za jednã òd nôwôżniészich w historie [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]]. Òkróm te, Swiãtopôłk je téż wôżną personą w [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturze]]. [[Florión Cenôwa]] w pòłowie XIX stalatégò wprowadzył gò do historiczny pamiãcë kaszëbsczi rësznotë, merkùjącë jegò zmòdżi z krzëżôcczim zôkònã i wspiérającyma gò [[Piastowie|Piastama]]. Aluzje do jegò pòstacje pòjôwiają sã ju ù [[Hieronim Derdowsczi|Jarosza Derdowsczégò]] i jinëch ùtwórców. Przédno [[Młodokaszëbi]] òb midzëwòjnowi cząd zadbałë ò jegò môl w kaszëbsczi pamiãcë, traktującë gò jakno przédnégò reprezentanta kaszëbsczi historiczny państwòwòscë. [[Aleksander Majkòwsczi]] wspòminôł ò nim w swòji „[[Historiô Kaszëbów|Historie Kaszëbów]]”, a w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” mô napisóné: <blockquote>„Wezta sobie przëkłôd z tich prãtów – rzekł ksążã Swiãtopôłk. – Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!” </blockquote>W pòlsczi nôrodny narracje fónksnérëje "czôrnô legenda" Swiãtopôłka jakno zdrajcë i prowòkatora mòrdu w [[Gąsawa|Gąsawie]]. Procëm temù wëpòwiôdelë sã przedstawicele kaszëbsczi historiczny kùlturë w XX wiekù, przédno [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi|Jón Karnowsczi]], jaczi żądelë szacënkù dlô kaszëbsczich historicznëch tradicjów. Téż ò pòstacje princa mô nadczidnioné [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] w drëdżi sztrófce [[Zemia Rodnô|Zemi Rodny]]: „Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi w spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë!”, co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksyżã Swiãtopôłk pòjôwiô sã téż w dokazu D. Majkòwsczégò „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło”, chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w kategòrie prozë. '''Włôdcowie Gduńsczégò Pòmòrzégò z [[Sobiesławice|dinastie Sobiesławiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzélów).''' {| border="1" | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sobiesłôw I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1155–1177/1180 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1177/80–1205 | rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj I|Mestwin I]]<br />pòmòrsczi panownik<br />1205–1219/1220 | colspan="2" align="center" width="200" | Swiãtopôłk II Bëlny<br />pòmòrsczi panownik 1219/20–1227<br />gduńsczi ksyżã 1227-1266 | rowspan="2" align="center" | [[Warcësłôw II]] <br />gduńsczi ksyżã<br />1266–1270 | colspan="2" rowspan="4" align="center" width="100" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]]<br />pòmòrsczi ksyżã<br />1270–1294 |- | rowspan="3" align="center" width="100" | '''[[Warcësłôw I swiecczi]]'''<br />swieckò-<br />lubiszewsczi ksyżã <br />1227–1227/1233 | align="center" width="100" | [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardzczi ksyżã<br />1233–1262 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Sambór II]]<br />lubiszewsczi (dërszewsczi) ksyżã<br />1233–1269 |- | colspan="2" align="center" width="200" | [[Mscëwòj II|Mestwin II]] swiecczi ksyżã<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Òlëwsczi Park]] |col2= === Panownicë Pòrénkòwégò Pòmòrzégò === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] kareukj07by2l25i31em5kizjjykp01 0 5072 218562 212401 2026-10-14T10:54:01Z Terrus38 14026 218562 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:MestwinI.Pommerellen.JPG|mały|Mscëwòj I]] '''Mscëwòj I''' – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]] w latach [[1207]]–[[1213]]/[[1220|20]], stark [[Margaréta (Królewô)|królewi Margarétë]] Dëńsczi. Jegò córką bëła [[Mirosława]]. Jakno „dei gracia princeps in Gdanzk" dôł pòstawic klôsztór sostrów z zôkónu sw. Norberta w [[Żukòwò|Żukòwie]]<ref>[https://archive.org/stream/trzerospravecprz00ceynuoft#page/4/mode/2up F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 5]</ref>. Mscëwòj I je téż titlowóny w Pòlsce i w dëńsczim zdrzódle jakno: ''dux'', a prawno-pùbliczny sztatus ksyżãt Zôpadny i Pòrénkòwi Pòmòrzczi béł nen sóm. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mestvinus dux Pomeraniae.PNG|200px|Sztãpel Mscëwòja I Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|Mscëwòj I </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/POMERANIA.htm#_Toc360004184 MESTWIN] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 5jccafqodr4a0hbmme0gph29gvqymft 0 5097 218367 65246 2026-10-13T21:24:10Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218367 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Margaréta (Królewô)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] nlayah09qbwd2kmohyo2a3fhoh5ddgs 0 5117 218548 212402 2026-10-14T10:03:56Z Tsca 12 Bruno Synak -> Bruno Sënôk 218548 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:MestwinII.Pommerellen.JPG|mały|]] '''Mscëwòj II''' (ùr. kòl [[1220]] – ùm. [[25 gódnika]] [[1294]]) ksyżëc w [[Swiecé|Swiecu]], a pòtemù [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] òd [[1271]] rokù, bëł sënã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] (Wiôldżégò). Òn nie dożdôł sã sëna. Òd 1997 rokù Gduńskô Gardowô Radzëzna wëprzédniwô òrganiza­cje, jinstitucje i lëdzy, chtërny zrobilë cos baro dobrégò i òsoblëwégò dlô Gduńska, w pier­szi rédze zwikszëlë wiédzã ò nim i jegò prestiż, medalią Ksyżëca Mscëwòja II. Je òna dlô tëch, dzãka chtërnym rosce ùwôżanié dlô gardu w òkòlim. Dobiwcama są m.jin. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (1997), Wawrzińc Samp (1998), prof. [[Édwôrd Bréza]], prof. [[Stanisłôw Wrëcza]], prof. [[Bruno Sënôk]] (2011) i jin. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Msciwój II at Adam Mickiewicz Park in Oliwa.jpg|[[Òlëwsczi Park|w Òlëwie]] Òbrôzk:Mestwin II, Duke of Pomerania.PNG|Mscëwòj II Òbrôzk:Seal of Msciwoj II of Pomerania.gif|Sztãpel Mscëwòja II </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305064312/http://www.w.linux.media.pl/teksty/page145.html 1269 r.] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] hb7cxibxas9taxyhk4xr3gaksljbed7 218563 218548 2026-10-14T10:54:30Z Terrus38 14026 218563 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:MestwinII.Pommerellen.JPG|mały|]] '''Mscëwòj II''' (ùr. kòl [[1220]] – ùm. [[25 gódnika]] [[1294]]) ksyżã we [[Swiecé|Swiecu]], a pòtemù [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] òd [[1271]] rokù, bëł sënã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] (Wiôldżégò). Òn nie dożdôł sã sëna. Òd 1997 rokù Gduńskô Gardowô Radzëzna wëprzédniwô òrganiza­cje, jinstitucje i lëdzy, chtërny zrobilë cos baro dobrégò i òsoblëwégò dlô Gduńska, w pier­szi rédze zwikszëlë wiédzã ò nim i jegò prestiż, medalã Ksyżëca Mscëwòja II. Je òna dlô tëch, dzãka chtërnym rosce ùwôżanié dlô gardu w òkòlim. Dobiwcama są m.jin. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (1997), Wawrzińc Samp (1998), prof. [[Édwôrd Bréza]], prof. [[Stanisłôw Wrëcza]], prof. [[Bruno Sënôk]] (2011) i jin. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Msciwój II at Adam Mickiewicz Park in Oliwa.jpg|[[Òlëwsczi Park|w Òlëwie]] Òbrôzk:Mestwin II, Duke of Pomerania.PNG|Mscëwòj II Òbrôzk:Seal of Msciwoj II of Pomerania.gif|Sztãpel Mscëwòja II </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305064312/http://www.w.linux.media.pl/teksty/page145.html 1269 r.] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] sfbcjkb0b1z44nz5idmy9j1mk1tlxe5 0 5125 218261 215198 2026-10-13T19:45:55Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218261 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Рэспубліка Беларусь |miono = Repùblika Biôłorus |miono-genitiw = Biôłorusczi |fana = Flag of Belarus.svg |herb = Coat of arms of Belarus (2020–present).svg |na karce = Belarus in Europe.svg |jãzëk = [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Rusczi jãzëk|rusczi]] |stolëca = [[Mińsk]] |fòrma państwa = repùblika |Prezydeńt = Alaksandr Łukaszenka |Premiéra = Alaksandr Turczyn |wiéchrzëzna = 207.600 |lëdztwò = 9.485.000 | rok = 2015 |dëtk = biôłorusczi rubel | kòd dëtka = BYN |czasowô cona = +3 |swiãto = [[3 lëpińca]] |himn = Дзяржаўны Гімн Рэспублікі Беларусь (Dziaržaŭny Himn Respubliki Bielaruś) |kòd = BY |Internet = .by / .бел |telefón = +374 | aùtowi kòd=BY }} '''Biôłorus''' (spòtikô sã téż fòrmë '''Biôłorusjô''', '''Biôłoruskô'''; [[Biôłorusczi jãzëk|biôłor.]] ''Беларусь''), òficjalnô pòzwa: Repùblika Biôłorus (biôłor. Рэспубліка Беларусь) – państwò w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Jegò lëdztwò skłôdô 9 mln 485 tës. òsób (stón na pòłowę 2015 rokù), wiéchrzëzna – 207.600 km². Stolëcą i równoczasno nôwiãkszim gardã Biôłorusë jawi sã [[Mińsk]]. Państwòwima jãzëkama są [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] i [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Biôłorus to państwò ùnitarné, prezydenckô repùblika. 20 lëpińca 1994 stanowiskò prezydenta òbjimnął [[Alaksandr Łukaszenka]], chtëren wëgrôł téż wëbòrë w 2001, 2006, 2010, 2015, 2020 i 2025 rokù. Biôłorus dzeli sã na 6 òbwodów, gard Mińsk mô osoblëwi status „gardu repùblikańsczégò pòdpòrządkòwaniégò”. Pòdług geògraficznégò pòłożeniô Biôłorus leżi w centrum Eùropë. Na nordowim zôpadze greńczë z [[Lëtewskô|Lëtewską]], na zôpadze z [[Pòlskô|Pòlską]], na nordze z [[Łotewskô|Łotewską]], na pòrénkù z [[Ruskô|Ruską]], a na pôłnim z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]]. Dëtkã Biôłorusë je [[biôłorusczi rubel]]. == Geògrafiô == === Sprôwné pòdzelenié === {| |- | {{Imagemap |image=Belarus, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg |size=330px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=File:Belarus, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 159 1448 150 1422 126 1399 125 1374 126 1348 125 1299 160 1303 187 1326 223 1289 258 1227 318 1234 385 1210 434 1237 541 1244 549 1247 606 1272 660 1270 668 1274 685 1292 692 1302 715 1307 740 1306 771 1324 767 1334 765 1350 776 1351 795 1337 800 1327 848 1327 862 1327 870 1316 880 1325 895 1336 910 1332 915 1340 928 1358 946 1377 956 1377 963 1350 979 1337 1015 1310 1030 1357 1032 1370 1045 1381 1061 1378 1077 1362 1088 1360 1113 1371 1156 1360 1163 1361 1192 1391 1225 1410 1254 1417 1278 1352 1262 1304 1263 1288 1295 1254 1317 1228 1320 1214 1326 1209 1341 1208 1365 1204 1398 1194 1421 1204 1461 1214 1473 1217 1583 1201 1553 1181 1537 1184 1542 1145 1601 1144 1624 1144 1625 1451 [[Ùkrajina]] poly 4 548 20 557 29 573 44 577 76 598 91 610 97 617 99 635 99 654 106 683 110 707 116 730 120 758 120 794 130 830 139 855 147 873 155 889 161 924 161 948 161 968 161 993 159 1011 145 1026 130 1037 113 1047 74 1066 66 1078 56 1104 50 1120 48 1137 49 1148 63 1157 81 1164 112 1182 119 1189 124 1198 116 1228 114 1237 115 1261 101 1277 101 1292 102 1323 112 1345 117 1352 125 1374 124 1386 121 1411 137 1438 142 1444 148 1449 3 1450 [[Pòlskô]] poly 14 4 23 24 25 25 35 11 66 10 91 21 114 17 141 13 149 25 172 23 183 30 215 36 222 34 250 39 255 40 274 13 297 2 324 4 344 32 353 45 366 61 381 61 428 70 444 80 471 106 507 122 529 141 547 159 557 175 604 206 604 206 601 225 598 233 595 243 590 253 580 271 577 283 590 297 617 302 621 305 617 317 611 327 605 334 597 339 579 339 565 337 552 337 543 345 535 363 531 375 525 384 518 397 510 397 492 397 475 403 467 412 448 455 445 473 444 484 442 514 439 526 420 576 447 575 463 590 469 604 462 613 451 618 434 617 428 615 429 611 433 602 430 584 415 569 410 570 389 577 383 581 372 592 348 625 339 619 330 615 311 621 310 630 300 656 295 670 287 666 287 655 285 655 276 659 242 678 221 672 206 668 191 667 169 669 156 669 148 672 138 675 94 672 95 614 73 596 52 573 16 553 5 547 3 3 [[Lëtwa]] poly 24 2 25 24 36 25 52 9 90 9 103 17 126 10 153 16 191 23 200 41 232 38 253 37 261 29 291 10 296 4 331 8 340 32 354 53 363 60 391 54 442 63 455 79 472 105 490 124 523 146 531 150 540 160 569 175 575 180 590 190 599 189 630 186 645 181 647 162 663 159 702 158 737 159 750 164 758 151 764 130 776 112 785 104 793 83 818 74 832 66 841 60 853 18 844 2 335 4 [[Łotwa]] poly 852 5 859 20 861 39 853 65 859 72 870 92 877 97 893 82 904 79 923 81 930 94 939 118 948 125 964 115 977 95 986 87 1000 90 1009 98 1026 108 1046 109 1060 122 1064 139 1061 157 1059 177 1068 189 1079 183 1081 165 1088 158 1113 170 1116 160 1136 145 1156 143 1171 152 1176 156 1194 152 1206 156 1222 164 1242 178 1253 187 1259 193 1269 207 1270 212 1279 211 1285 211 1296 221 1300 232 1300 255 1305 272 1305 275 1291 299 1311 332 1306 364 1303 379 1297 393 1277 432 1277 445 1291 455 1296 463 1308 477 1341 473 1327 517 1341 531 1370 572 1371 600 1396 617 1411 628 1438 647 1445 653 1446 664 1435 717 1485 714 1513 714 1527 727 1555 745 1554 752 1558 767 1565 779 1581 796 1591 802 1591 842 1569 850 1552 859 1542 877 1533 893 1514 905 1501 910 1479 914 1451 910 1444 903 1422 888 1413 879 1405 879 1393 886 1378 883 1370 893 1355 923 1356 945 1366 966 1381 983 1396 1002 1405 1018 1406 1025 1406 1041 1406 1056 1407 1076 1407 1105 1410 1121 1416 1135 1419 1148 1429 1164 1431 1173 1442 1181 1448 1189 1456 1200 1474 1195 1491 1187 1500 1184 1505 1178 1513 1149 1526 1129 1526 1120 1536 1115 1559 1123 1578 1131 1597 1134 1624 1132 1623 2 [[Ruskô]] poly 723 659 717 711 739 720 791 720 809 707 807 659 [[Mińsk]] poly 551 402 551 421 561 440 567 444 587 465 601 477 613 477 604 520 599 550 586 589 576 597 544 592 524 602 518 616 535 633 550 644 582 654 579 672 563 686 558 696 553 707 567 727 588 747 593 778 595 805 590 834 581 840 570 844 563 860 561 876 572 893 589 907 589 918 578 937 577 964 582 978 598 968 621 979 641 993 667 998 690 1015 693 1024 683 1057 689 1068 694 1077 703 1097 706 1099 721 1068 730 1058 762 1058 770 1067 780 1075 806 1077 813 1077 817 1063 827 1062 844 1068 861 1068 881 1065 885 1057 886 1029 874 1006 869 1000 875 964 885 948 894 926 899 906 869 880 837 844 846 844 871 846 877 830 882 805 896 784 906 773 921 761 959 761 968 768 980 762 994 749 1020 744 1036 729 1056 698 1058 648 1063 607 1045 579 1047 519 1043 506 1006 497 982 497 954 499 911 480 903 483 886 500 874 503 812 473 802 478 785 482 739 442 734 437 708 407 697 386 [[Mińsczi òbwód]] poly 554 406 544 406 527 379 531 375 546 341 585 348 603 339 612 325 628 312 627 295 610 293 581 285 586 267 606 239 607 214 607 197 637 205 661 173 675 151 691 153 714 166 778 166 782 164 786 124 804 102 821 81 852 74 861 89 871 97 904 83 935 94 938 110 947 125 979 108 993 99 1042 113 1051 126 1057 167 1062 187 1086 188 1101 174 1125 155 1156 139 1214 164 1251 189 1257 204 1275 219 1283 218 1292 230 1293 248 1291 267 1288 285 1286 305 1294 321 1301 345 1306 369 1301 387 1283 412 1278 442 1294 455 1299 460 1319 478 1329 483 1329 500 1325 519 1324 525 1327 530 1329 533 1320 542 1307 547 1248 551 1219 570 1216 575 1206 573 1194 566 1193 563 1182 562 1166 565 1146 579 1121 567 1115 571 1112 572 1099 575 1068 577 1052 586 1038 593 1048 574 1056 530 1056 493 1054 493 1025 500 1007 487 972 489 938 492 917 477 910 478 903 488 892 502 869 487 846 473 820 481 793 474 774 460 753 442 729 420 698 400 694 386 [[Witebsczi òbwód]] poly 1058 584 1051 610 1048 636 1041 652 1039 680 1049 700 1062 718 1052 739 1022 758 998 776 978 798 970 797 950 779 923 784 893 817 877 841 886 852 885 860 863 862 851 852 847 856 853 871 884 882 901 895 909 912 902 942 878 997 875 1007 891 1019 927 1026 948 1021 966 997 987 967 1043 944 1077 949 1087 943 1093 919 1095 891 1097 866 1105 828 1128 842 1160 853 1188 854 1209 848 1234 845 1263 849 1307 860 1333 873 1345 889 1369 884 1380 877 1415 871 1434 888 1483 903 1517 897 1546 875 1552 848 1575 845 1599 827 1595 813 1582 800 1538 767 1543 747 1534 733 1496 719 1432 700 1429 697 1435 661 1435 644 1404 628 1346 592 1351 561 1319 532 1291 539 [[Mohilewsczi òbwód]] poly 744 1304 740 1272 749 1252 746 1209 750 1190 742 1151 742 1138 710 1113 712 1095 727 1068 745 1064 767 1077 807 1087 826 1077 844 1064 876 1069 882 1058 890 1031 934 1005 954 1004 981 971 1013 942 1034 944 1088 948 1097 938 1085 890 1108 862 1120 830 1176 853 1211 856 1235 849 1315 861 1347 888 1367 905 1367 944 1383 967 1404 1026 1409 1062 1416 1101 1419 1133 1422 1153 1423 1179 1397 1181 1371 1183 1356 1198 1325 1194 1299 1201 1282 1217 1248 1258 1243 1290 1244 1339 1244 1378 1229 1409 1211 1384 1205 1355 1186 1347 1156 1347 1087 1357 1078 1336 1044 1357 1033 1367 1022 1321 1016 1299 980 1315 950 1333 940 1361 937 1368 919 1319 913 1312 878 1316 862 1292 816 1311 789 1324 774 1299 750 1293 [[Homelsczi òbwód]] poly 180 1316 222 1302 226 1280 233 1235 244 1226 282 1231 297 1229 367 1210 372 1206 418 1215 443 1221 480 1227 517 1233 543 1238 583 1255 598 1259 630 1260 652 1267 664 1273 674 1287 704 1306 741 1309 757 1270 760 1223 756 1166 735 1137 716 1117 687 1083 672 1057 677 1035 678 1010 635 979 601 965 568 962 561 937 568 890 558 871 559 853 535 826 482 825 449 826 430 872 413 921 383 961 367 973 321 964 308 947 266 956 261 988 233 994 188 992 175 1004 172 1014 148 1035 115 1047 70 1070 65 1089 53 1119 67 1152 98 1172 114 1193 115 1227 105 1265 102 1292 102 1300 108 1313 119 1344 127 1340 127 1318 127 1304 137 1297 [[Brzesczi òbwód]] poly 529 395 544 403 550 414 552 431 569 446 584 461 598 474 611 487 602 513 594 544 587 570 577 582 544 600 515 607 518 619 522 635 533 646 551 651 557 663 557 685 542 705 543 717 565 750 574 769 579 797 577 817 568 831 542 835 510 822 455 830 441 845 427 868 426 899 414 931 399 947 385 967 378 972 342 973 333 965 317 945 299 948 290 952 279 963 267 986 266 990 254 1000 211 987 193 990 171 991 163 956 164 900 154 869 138 801 103 669 125 682 155 667 159 667 228 678 231 681 267 666 288 651 294 666 305 670 309 648 310 624 326 617 348 626 375 595 382 585 433 577 431 599 456 624 475 611 476 590 454 569 434 559 445 541 466 515 469 503 463 493 463 440 477 412 494 406 [[Grodzeńsczi òbwód]] }} | # [[Witebsczi òbwód]] # [[Grodzeńsczi òbwód]] # [[Mińsk]] # [[Mińsczi òbwód]] # [[Mohilewsczi òbwód]] # [[Brzesczi òbwód]] # [[Homelsczi òbwód]] |} === Nôwiãkszé gardë === [[Òbrôzk:Biélorussie-carte.png|left|mały|330px|Gardë Biôłorusë]] * Mahilou (Mohilewsczi òbwód) * Witebsk (Witebsczi òbwód) * Grodno (Grodzeńsczi òbwód) ** Brest (Brzesczi òbwód) * Bobrujsk * Baranawiczy * Pińsk * Lida * Mołodeczno * Wołkowysk * Nawahrudak * Bjaroza == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Alexander Lukashenko, opening of Slavianski Bazar 2014.jpg|Prezydent Alaksandr Łukaszenka Òbrôzk:Potato pancakes.jpg|Bùlwòwe plôcczi Òbrôzk:St. Nikolas Church in Brest, Belarus.JPG|Kòscół sw. Mikołaja w Breste </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Repùblika Òbu Nôrodów]] * [[Ùkrajina]] * [[Lëtwa]] * [[Pòlskô]] * [[Ruskô]] |col2= === Biôłorus === {{#categorytree:Biôłorus|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biôłorus| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] kl38oyxpowzpob1fyn9j205n4mlvkmg 0 5147 218552 212409 2026-10-14T10:48:15Z Terrus38 14026 218552 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambor I.JPG|mały|Sambòr I]] '''Sambór I (Gduńsczi)''' (ùr. kòle 1150 – ùm. przed 1205) dôł cystersóm w darënku sédmë wsów przë kùńcu XII w. i założił jich klôsztór w [[Òlëwa|Òlëwie]], jaknò pierszi w ksyżëstwie. Stolëcã miôł w [[Gduńsk|Gduńskù]], a rządzył òd kòl 1178 do 1205. Do swòjégò państwa przëłącził lubiszewskò-swiecczé ksãżstwò. Jegò òjcã béł [[Sobiesłôw I]]. Pò nim rządzył jégò brat [[Mscëwòj I]]. == Sambór w kaszëbsczi lëteraturze == O pòstacje Sambòra [[Jan Trepczik]] mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce swòjégò kaszëbsczégò himnu „[[Zemia Rodnô]]”, we fragmeńce: ''Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałë...'', co pòkazywô, że je òn w kùlturowi spôdkòwiznie [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk067.JPG|Wiadło ò klôsztorze w [[Òlëwa|Òlëwie]] Òbrôzk:Sambor I and his wife.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gduńsk]] * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 70 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/POMERANIA.htm#_Toc360004184 Genealogiô Sambòra I na starnie indeksu Medieval Lands] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] nxtstz43gn8oqod71xbnfgbpzbyucvm 218564 218552 2026-10-14T10:54:50Z Terrus38 14026 218564 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambor I.JPG|mały|Sambòr I]] '''Sambór I (Gduńsczi)''' (ùr. kòle 1150 – ùm. przed 1205) dôł cystersóm w darënku sédmë wsów przë kùńcu XII w. i założił jich klôsztór w [[Òlëwa|Òlëwie]], jaknò pierszi w ksyżëstwie. Stolëcã miôł w [[Gduńsk|Gduńskù]], a rządzył òd kòl 1178 do 1205. Do swòjégò państwa przëłącził lubiszewskò-swiecczé ksãżstwò. Jegò òjcã béł [[Sobiesłôw I]]. Pò nim rządzył jégò brat [[Mscëwòj I]]. == Sambór w kaszëbsczi lëteraturze == O pòstacje Sambòra [[Jan Trepczik]] mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce swòjégò kaszëbsczégò himnu „[[Zemia Rodnô]]”, we fragmeńce: ''Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałë...'', co pòkazywô, że je òn w kùlturowi spôdkòwiznie [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk067.JPG|Wiadło ò klôsztorze w [[Òlëwa|Òlëwie]] Òbrôzk:Sambor I and his wife.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gduńsk]] * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 70 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/POMERANIA.htm#_Toc360004184 Genealogiô Sambòra I na starnie indeksu Medieval Lands] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 14k1x1f1cah0znvu7vcl5khnnj7m1uy 0 5148 218565 213587 2026-10-14T10:55:17Z Terrus38 14026 218565 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambor II Tczewski seal 1229.PNG|mały|Sztãpel Sambòra II z [[1229]] – [[grif]]]] '''Sambór II''' (ùr. kóle 1211/1212, ùm. 30 gódnika 1277 abò 1278) – ksążã lubiszéwskò-swiecczi. Jegò òjcem béł [[Mscëwòj I]]. W 1236 rokù ksążã Sambór II béł wënëkańcã. W 1253 òn przeniósł swòją sedzbã z Lubiszewa do [[Dërszewò|Dërszewa]]. Jegò córka [[Margaréta (Królewô)|Margaréta]] bëła królewą [[Duńskô|Duńsczi]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] s5ao7du3sd3uyosrd8ajikvnz1il18u 218566 218565 2026-10-14T10:55:24Z Terrus38 14026 218566 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambor II Tczewski seal 1229.PNG|mały|Sztãpel Sambòra II z [[1229]] – [[grif]]]] '''Sambór II''' (ùr. kóle 1211/1212, ùm. 30 gòdnika 1277 abò 1278) – ksążã lubiszéwskò-swiecczi. Jegò òjcem béł [[Mscëwòj I]]. W 1236 rokù ksążã Sambór II béł wënëkańcã. W 1253 òn przeniósł swòją sedzbã z Lubiszewa do [[Dërszewò|Dërszewa]]. Jegò córka [[Margaréta (Królewô)|Margaréta]] bëła królewą [[Duńskô|Duńsczi]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 4pa8hhm6r3zsqbjp3q14e748gw7qy49 0 5161 218538 217670 2026-10-14T03:53:03Z Iketsi 3254 + 218538 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=United States of America |miono=Zjednóné Stanë Americzi |fana=Flag of the United States.svg |miono-genitiw=Zjednónëch Stanów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg |mòtto=In God we trust (Duchwómë Bògù) |na karce=LocationUSA.svg |jãzëk=niżóden |stolëca=Waszington |wiéchrzëzna=9 831 214 |procent-wòdë=4,7 |lëdztwò=328 239 523 |rok=2019 |dëtk=Amerikańsczi dolar |kòd dëtka = $ |swiãto=4 lëpińca |himn=[[Himn Zjednónëch Stanów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiazdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center> |kòd=US |Internet=.us |telefón=1 |fòrma państwa=repùblika |czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato |Prezydeńt=Donald Trump |aùtowi kòd=US |kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Stanów |data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô) }} '''Zjednóné Stanë Americzi''' ({{Jãz.|en}} ''United States of America'') – państwò w Nordowi Americe, trzecé wedle wiôlgòscë państwò swiata. Skłôdô sã z 50 stanów. * stolëczny gard: Waszington (distrikt Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnotë, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Tématiczny park Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] Òbrôzk:View of ocean homes (33761726766).jpg|Hawaje </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] 8hammodv9dlfmb8knh5ug7eivyxtwj3 0 5169 218558 215139 2026-10-14T10:52:44Z Terrus38 14026 218558 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Archcathedral Basilica in Oliwa.jpg|mały|Archikatédra gduńskô w [[Òlëwa|Òlëwie]]]] '''Archikatédra gduńskô''' to je nôwôżniszô stôrodôwnota [[Òlëwa|Òlëwë]] – pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata. Je to swiątnica bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié ([[XVII stolaté|XVII]]–[[XVIII stolaté|XVIII]] st.), w tim òrganë (XVIII st.). W [[1186]] rokù [[Sambór I]] sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu je môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]]. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] pòmòrsczich ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]], [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. Je òna wôżnym môlã kaszëbsczi kùlturë. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Tomb of Dukes of Pomerania in Oliwa Cathedral.png|Czôrny grobny kam pòmòrsczich ksyżëców Òbrôzk:Oliva Kathedrale Kanzel.jpg|[[Kazalnica|Kôzalnica]] w archikatédrze gduńsczi w Òlëwie Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie Òbrôzk:Gduńsk Òlëwa - archikatédra gduńskô (15).JPG|Archikatédra gduńskô òb noc </gallery> == Òbaczë téż == * [[Òlëwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140707094741/http://www.archikatedraoliwa.pl/zabytki (pl)] * [https://web.archive.org/web/20211118185120/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/duszpasterze-kosciola-katolickiego-na-kaszubach-w-xx-wieku na Kaszubach] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] rws1syd4ptsn8wjcxwv35wb38oyxtch 0 5195 218550 212404 2026-10-14T10:46:51Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Subisław I Rozkòscérzélc]] do [[Sobiesłôw I]]: pisënk, nieznóné zdrzódło pòzwë Rozkòscérzélc 212404 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Subisław I Rozkòscérzélc''' (ùr. kòl [[1130]] – ùm. kòl 1177/79) panownik w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]]. Jegò sënama bëlë: [[Sambòr I]] i [[Mscëwòj I]]. To béł załóżca dinastii [[Subisławice|Subisławiców]], chtërna tuwò panowała do 1294 rokù. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] s7vpcurqp5yfp5pgfiydf0namwfu81j 218554 218550 2026-10-14T10:50:54Z Terrus38 14026 218554 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Sobiesłôw I Rozkòscérzélc''' (ùr. kòl [[1130]] – ùm. kòl 1177/79) panownik w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]]. Jegò sënama bëlë: [[Sambòr I]] i [[Mscëwòj I]]. To béł załóżca dinastii [[Subisławice|Sobiesławiców]], chtërna tuwò panowała do 1294 rokù. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] h1ygipstsee4ga07r2slekwlnhfj5n4 218555 218554 2026-10-14T10:51:34Z Terrus38 14026 218555 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Sobiesłôw I Rozkòscérzélc''' (ùr. kòl [[1130]] – ùm. kòl 1177/79) panownik w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]]. Jegò sënama bëlë: [[Sambòr I]] i [[Mscëwòj I]]. To béł załóżca dinastii [[Subisławice|Sobiesławiców]], chtërna tuwò panowała do 1294 rokù. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] moelvt37tuu3poa50jgqj2eor9x5my9 218556 218555 2026-10-14T10:52:03Z Terrus38 14026 218556 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Sobiesłôw I Rozkòscérzélc''' (ùr. kòl [[1130]] – ùm. kòl 1177/79) panownik w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]]. Jegò sënama bëlë: [[Sambór I]] i [[Mscëwòj I]]. To béł załóżca dinastii [[Subisławice|Sobiesławiców]], chtërna tuwò panowała do 1294 rokù. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] f4oa97ci6bc0owupe6yrmbigz61fy54 0 5263 218369 67343 2026-10-13T21:25:39Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218369 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Stefan Ramułt]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 7ytzr7rplk92jdqufv7jagjob04s70z 0 5276 218190 215790 2026-10-13T14:05:33Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218190 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|Swiónowsczé Jezoro]] '''Kaszëbsczé Pòjezerzé''' ({{jãz.|pl}} ''Pojezierze Kaszubskie'') – zajimô westrzédny pas [[Kaszëbë|Kaszëbów]]. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu. To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), [[Òstrzëcczé Jezoro|Òstrzëcczé]], [[Gòwidlińsczé Jezoro|Gòwidlińsczé]] i [[Môùsz]]. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég. [[Òbrôzk:Pojezierze Kaszubskie.PNG|mały|Kaszëbsczé Pòjezerzé na spòdlém krézów, jaczich sã najdiwô ]] Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka. Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je [[sosna]], rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch – z [[bùk]]ã abò [[dana|daną]]. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je [[skòwrónk]], colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, [[dãb]]ã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl [[Szimbark]]a. Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: [[szarô òlszô]], [[wierzba]] (jerzbina) i [[papla]]. [[Òbrôzk:Wiezyca Jezioro Ostrzyckie.jpg|mały|Wëzdrzatk z Wieżëcë]] Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã [[strzëna|strzënë]], [[charzt]] i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są [[wrzos]]ë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i [[jałówc]]e. Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô [[gmina Chmielno]] i miasto [[Żukòwò]]. W ùprawach wërazno panëją tu [[żëto]], pszéńżëto i [[bùlwa|bùlwë]]. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë. Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji [[Ògardowô pòtrôwnica|pòtrôwniców]] ("kaszëbsczich malënów"). Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój [[Kaszëbsczi jãzëk|jãzëk]] i zwëczi. Je téż [[kaszëbskô lëteratura]]. Tu w [[Kartuzë|Kartuzach]] je [[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra]]. == Turistika == Kaszëbsczé Pòjezerzé je nôczãscy òdwiedzóną bez turistów òbéńdą Pòmòrsczégò Pòjezerzô. Czinnikama, jaczé mają nôwiãkszi cësk na turistikã w ti òbéńdze, są krôjmalënkòwé przëstoji i blëznotë Gduńsczi Aglomeracje, co sprôwiô napłëw turistów tak z Trzëgardu, jak i tëch, co òdwiedzają nã òbéńdë òbczas wëpòczinkù w Trzëgardze. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbë]] * [[Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù]] |col2= === Regionë Pòlsczi === {{#categorytree:Regionë Pòlsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, ISBN 83-04-00363-5 * [[Encyklopedia powszechna PWN]], Warszawa 1974, s. 433 * Pojezierze Kaszubskie, Baranowski, Jerzy (teksty [[Donôld Tusk]]) – Warszawa : Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1985, Wyd. 1. * Pojezierze Kaszubskie / Piotrowska H., Sławomir Kadulski S. Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1985. ISBN 83-214-0376-X == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/451 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX] (pl) * [https://web.archive.org/web/20160306133516/http://agris.fao.org/agris-search/search/display.do?f=1990/SE/SE90004.xml%3BSE9000005 agris.fao.org] (en) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] jh3kokg76n6nfqy14c6va2couy28fa9 0 5281 218288 209211 2026-10-13T20:16:12Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218288 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republica Moldova| miono = Mòłdawiô | miono-genitiw = Mòłdawie| fana = Flag_of_Moldova.svg| herb = Coat_of_arms_of_Moldova.svg | na karce = Location_Moldova_Europe.png| jãzëk = mòłdawsczi/rumùńsczi | stolëca = Kiszëniów | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 33 851| procent-wòdë = 1,4 | lëdztwò = 3 474 121 | rok = 2017 | dëtk = mòłdawsczi lej | kòd dëtka = MDL | czasowô cona = +2 | swiãto = [[27 zélnika]]| himn = Limba noastră | kòd = MD | Internet = .md | telefón = +373 |Prezydeńt=Maia Sandu|Premiéra=Alexandru Munteanu}} '''Mòłdawiô'''<ref>{{sloworz.org|34569|43441}}</ref><ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> (téż: '''Mòłdawskô''') – strzódlądowé państwò w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé na zôpadze grańczi z [[Rumùńskô|Rumùńską]], a òd pôłniégò, nordë i pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]]. Stolëcą Mòłdawsczi je gard Kiszëniów. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Moldadm C.png|mały|Kôrta Mòłdawie]] Leżi w pòrénkòwi Eùropie, na nordowi pòrénk òd [[Rumùniô|Rumùnie]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 33,851 km² *wiéchrzëzna lądu: 32,891 km² *wiéchrzëzna wòdów: 960 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 140. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,885 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Rumùniô]] 683 km, [[Ùkrajina]] 1,202 km === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === miérny òb zëmã, cepło òb lato === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:MoldRelief.jpg|mały|Fizycznô kôrta Mòłdawie|link=Special:FilePath/MoldRelief.jpg]] pòfałdowóny step, nachilony w pôłniowim czerënkù (w stronã [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]) === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Unnamed Road, Vertiujeni, Moldova - panoramio (25).jpg|mały|Krôjòbrôz Mòłdawie – rzéka Dniestr]] *strzédnô wësokòsc: 139 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 2 m. n.r.m. (rzéka Dniestr) *nôwëższi czëp: 430 m. n.r.m. (Dealul Bălănești) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 74,9% (w tim 55,1% òrnëch gruńtów) *lasë 11,9% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,474,121 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 131. === Etniczné karna === Mòłdawióni 75.1%, Rumùni 7%, Ùkrajincë 6.6%, Gagaùzowie 4.6%, Rëskòwie 4.1%, Bùłgarzë 1.9%, jinszi 0.8% (wôrtoscë szacowóné na 2014) === Jãzëczi === Mòłdawsczi/rumùńsczi 80.2% (òficjalny) (56.7% ùwôżô swój rodny jãzëk za „mòłdawsczi”, chtëren z pòzdrzatkù [[Lingwistika|lingwisticzi]] je tim samim jãzëkã, co rumùńsczi; 23.5% ùwôżô swój rodny jãzëk za „rumùnsczi”), [[Rusczi jãzëk|rusczi]] 9.7%, gagaùzczi 4.2%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 3.9%, [[Bùłgarsczi jãzëk|bùłgarsczi]] 1.5%, romani 0.3% (wôrtoscë szacowóné na 2014). === Religijné karna === 90,1% [[prawòsławié]] (wôrtoscë szacowóné na 2014) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 45,2% (w 2017) * wikszé miesczé westrzódczi: Kiszëniów (stolëca) – 725,000 mieszkańców (2015) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Mòłdawiô (mòłd. i rum. ''Republica Moldova'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Kiszëniów * czasowô cona: UTC+2 * państwowé swiãto: [[27 zélnika]] – Dzéń Samòstójnotë * nôrodny himn: „Limba noastră” (''Nasza mòwa'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Maia Sandu (òd 24 gòdnika 2020) * premier Natalia Gavrilița (òd 6 zélnika 2021) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Nadedniestrzé]] |col2= === Mòłdawiô === {{#categorytree:Mòłdawiô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190107090430/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html Mòłdawiô w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Mòłdawiô| ]] 5bpthgbedshgnp98tizz8thiv796wm2 0 5360 218559 215105 2026-10-14T10:52:53Z Terrus38 14026 218559 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pachołek hill view 4.jpg|mały|Òlëwa]] '''Òlëwa''' ({{jãz.|pl}} ''Oliwa'', {{jãz.|de}} ''Oliva'') – dzys dzél [[Gduńsk]]a. Tu je archikatédra – môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Òni tu mają stôrodôwny, czôrny grobówc. Dzys [[archikatédra gduńskô]] to je nôwôżniszi stôrodôwnota Òlëwë. Ten pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII–XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù [[Sambór I]] sprowadzył tu cystersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu w cëstersczim klôsztorze [[3 maja]] 1660 rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. W katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs miôł taczi nakôz: "Do Òliwë kòżdi [[Kaszëba]], chòc le rôz jeden w żëcu, òdbëc pòwinien pielgrzimkã, bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich. (...)." == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|[[Swiãtopôłk II]] Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|[[Mscëwòj I]] Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk068.JPG|[[Grif]] Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|[[Archikatédra gduńskô|Archikatédra]] w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/798 Oliwa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/cyfry/03/index.html Kòss] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/758 (pl)] * [http://polona.pl/item/274007/52/ 1886 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20201001193336/http://www.dawnaoliwa.pl/opisy/katedra/wiklerz_1616_dawid_konarski.html pòcëstersczé pismiono z 1616 rokù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlëwa| ]] lra2ziiowtsvpdxa87pxutldwaampdt 0 5762 218276 196591 2026-10-13T20:06:56Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòlskô|Pòlskô]] do kategòrie [[Kategòriô:Pòlôszë|Pòlôszë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218276 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Norbert Wójtowicz.jpg|mały|Wójtowicz w 2006 rokù]] '''Norbert Wójtowicz''' (ùr. [[1 Gòdnik|1 gòdnika]] [[1972]] w [[Płock|Płockù]] w [[mazowiecczé_wòjewództwò|mazowiecczim wòjewództwie]]) to pòlsczi pedagòga, spòlezniany dzejôrz ë felietónista. Ùcził sã w Płockù, a pòtemù sztudirowôł dali we [[Wrocław|Wrocławie]]. W 2003 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Stereotyp masona w polskiej myśli politycznej 1918-1939''. W [[2005]] r.dostôł wëprzednienié ''Złote Pióro Wolnomularza Polskiego''. Òdznaczony òstôł téż ''Œuvre humanitaire”[http://pl.wikipedia.org/wiki/Oeuvre_humanitaire_et_M%C3%A9rite_philantropique]'' i ''Missio Reconciliationis''[http://pl.wikipedia.org/wiki/Komandoria_Missio_Reconciliationis]. Żëjë we [[Wrocław|Wrocławie]]. == Ùsôdztwò / pùblikacëje (wëbiérk) == * „Sztuka Królewska. Historia i myśl wolnomularstwa na przestrzeni dziejów” ([[Wrocław]] [[1997]]) ISBN 83-900696-3-6 * „Wielki Architekt Wszechświata. Teologiczna krytyka masońskich wizji Boga” ([[Wrocław]] [[1999]]) ISBN 83-910542-5-X * „Antymasońska kampania 1938” (Krzeszowice 2005) ISBN 83-60048-10-X * „Rozmowy o masonerii” (Krzeszowice 2005) ISBN 83-60048-21-5 * „Masoneria. Mały słownik” (Warszawa 2006) ISBN 978-83-7192-307-4 * „Praemiando Incitat - Order Świętego Stanisława (Wybrane dokumenty)” ([[Warszawa]] [[2007]]) ISBN 978-83-925702-0-2 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20091015075936/http://www.opoka.org.pl/zycie_kosciola/media/autorzy/norbertw.html Tekstë Norberta Wójtowicza na ''Opoce'' - serwerze katolecczégò Kòscoła.] * [https://web.archive.org/web/20100810041851/http://www.wolnomularz.pl/o_N_W.htm Refleksje Adama Witolda Wysocczégò tikające sã personë Norberta Wójtowicza òpùblikòwóné w wòlnomùlarsczim cządnikù „Wolnomularz Polski”.] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Wójtowicz Norbert}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë|Wójtowicz, Norbert]] 8ou33jnbdj8vu46aghvzr4rmybsbpfh 0 5855 218561 212400 2026-10-14T10:53:44Z Terrus38 14026 218561 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Damroka''' – je mòżno, że òna bëła półsostrą [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] i fùńdatorką kòscoła w [[Chmielno|Chmielnie]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Chmielno]] * [[Pòlskô]] |col2= === Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] tgynzg8wrqs7ix34fzgkz5ylz26pnb5 0 5860 218328 203514 2026-10-13T21:05:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} 218328 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox |Wies=Turze |rodzôcz_wsë= |céch_wsë= |ôrt_gminë= |fana_wsë= |kôrta_wsë= |wòjewództwò=pòmòrsczé |kréz=dërszewsczi |gmina=Dërszewò |szôłtëstwò=Turze |miejskô= |wiechrzëzna= |gradëN=54 |minutëN=05 |sekùndëN=40 |gradëE=18 |minutëE=37 |sekùndëE=40 |wiżô=25 |rok=2006 |lëdztwò=843 |gãscëzna= |nr_czér=58 |pòcztowi_kòd=83-113 |reg_tôfla=GTC |SIMC= |szôłtës=Witold Zieliński |www= |òdjimk= |galerëjô_commons= }} '''Turze''' ({{jãz.|pl}} ''Turze'') – [[Kòcéwskô|kòcéwskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Pòjezerzé Starogardsczé|Starogardsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[dërszewsczi kréz|dërszewsczim krézu]], w [[gmina Dërszewò|gminie Dërszewò]]. Tu je kòscół ë szkòła. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Turze - kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy (2).JPG|Kòscół </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Dërszewsczi kréz]] 7771cq6w8ksvvzxpvwxps3i1os0xgv7 0 5929 218577 216272 2026-10-14T11:01:20Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wartësłôw IX]] do [[Warcësłôw IX]] 216272 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WartislawIX.1776.JPG|mały|]] '''Wartësłôw IX''' (ùr. kòl 1400 rokù, ùm. 1457 rokù w Wòłogòszczë) – to béł ksyżã z dinastëji Grifitów. Òn béł ksyżëcem [[Wòłogòszcz|wòłogòsczim]] òd 1405 rokù wôżnym dlô ùniwersytetu w [[Grifiô|Grifii]] z 1456 rokù. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòmòrskô]] |col2= === Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] dsht3e5s1vehubqmyav8gahpnxs8vf0 0 6089 218545 211850 2026-10-14T06:00:06Z Iketsi 3254 Galeriô 218545 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Principat d'Andorra | miono = Ksãstwò Andorsczi | miono-genitiw = Andorsczi | fana = Flag of Andorra.svg| herb = Coat of arms of Andorra.svg | na karce = Andorra_-_Location_Map_(2013)_-_AND_-_UNOCHA.svg| mòtto = Virtus Unita Fortior<br>(Jednota zmòcniô) | jãzëk = [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]], szpańsczi | stolëca = Andorra la Vella | fòrma państwa = mònarchiô| wiéchrzëzna = 467 | lëdztwò = 77.281 | rok = 2016 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[8 séwnika]] | himn = El Gran Carlemany (Wiôldżi Karol) <center>[[File:El Gran Carlemany.ogg]]</center> | kòd = AD | Internet = .ad | telefón = +376 |Mònarcha=Emmanuel Macron, Josep-Lluís Serrano Pentinat|Premiéra=Xavier Espot Zamora|aùtowi kòd=AND}} '''Andorra''' ({{jãz.|ca}} ''Principat d'Andorra'') – môłé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] midzë [[Francëjô|Francëją]] a [[Szpańskô|Szpańską]] w [[Pireneje|Pirenejach]]. Stolëcą Andorë je gard [[Andorra la Vella]]. Tu lëdze gôdają pò [[Katalońsczi jãzëk|katalońskù]]. === Spòdlowé pòdôwczi === * lëdztwò: 77.281 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 467 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Landscape of Andorra.jpg|Òkòlé Andorë kòł grańcë z Francëją Òbrôzk:Andorra topographic map-pl.svg| Òbrôzk:Andorra map 2.png| Òbrôzk:Map of hiking trails and mountain huts in Andorra.svg| Òbrôzk:HPIM0309.JPG| </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Andorra Mountains.JPG| Òbrôzk:Carretera de Grau Roig - Encamp - Andorre 1.jpeg| Òbrôzk:Irina KALENTYEVA.JPG| Òbrôzk:Andorra la Vella central street.jpg| Òbrôzk:Església de Sant Esteve (Andorra la Vella) - 25.JPG| Òbrôzk:Estadi Nacional d‘Andorra.jpg| Òbrôzk:Fromages en cours d'affinage.jpg| Òbrôzk:Puente de la Margineda, Santa Coloma, Andorra, 2013-12-30, DD 08-10 HDR.jpg| Òbrôzk:Andorra la Vella view.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katalońsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 1ovog2mzfi4v1ryyaa0q6wuos2g9j6w 0 6196 218219 217146 2026-10-13T16:09:14Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218219 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република Северна Македонија |miono = Repùblika Nordowi Macedonie |miono-genitiw = Nordowi Macedonie |fana = Flag of Macedonia.svg |herb = Coat of arms of North Macedonia.svg |na karce = Europe-Macedonia.svg |mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) |jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] |stolëca = [[Skòpié]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 25 713 |procent-wòdë = 1,9 |lëdztwò = 2 103 721 |rok = 2017 |dëtk = macedońsczi denar |kòd dëtka = MKD |czasowô cona = +1 |swiãto = [[8 séwnika]] |himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią |kòd = MK |Internet = .mk |telefón = +389 |Prezydeńt=[[Gòrdana Syłjanowskô-Dawkòwô]] |Premiéra=[[Hristijan Mickòsczi]] }} '''Nordowô Macedoniô''' ({{jãz.|mk}} Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', {{jãz.|sq}} ''Maqedonia e Veriut'') – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd angelsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, {{skr.|m.jin.}} Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], {{skr.|m.jin.}} zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] nk7oj9l836nwe1nmp6swpnoja0054bq 218289 218219 2026-10-13T20:16:45Z Iketsi 3254 + 218289 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Република Северна Македонија |miono = Repùblika Nordowi Macedonie |miono-genitiw = Nordowi Macedonie |fana = Flag of Macedonia.svg |herb = Coat of arms of North Macedonia.svg |na karce = Europe-Macedonia.svg |mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) |jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] |stolëca = [[Skòpié]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 25 713 |procent-wòdë = 1,9 |lëdztwò = 2 103 721 |rok = 2017 |dëtk = macedońsczi denar |kòd dëtka = MKD |czasowô cona = +1 |swiãto = [[8 séwnika]] |himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią |kòd = MK |Internet = .mk |telefón = +389 |Prezydeńt=[[Gòrdana Syłjanowskô-Dawkòwô]] |Premiéra=[[Hristijan Mickòsczi]] }} '''Nordowô Macedoniô''' ({{jãz.|mk}} Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', {{jãz.|sq}} ''Maqedonia e Veriut'') – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd angelsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, {{skr.|m.jin.}} Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], {{skr.|m.jin.}} zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Bùłgariô]] |col2= === Nordowô Macedoniô === {{#categorytree:Nordowô Macedoniô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] m5a6u11dydkclkuy281zy3hvcacrz60 14 6204 218475 212615 2026-10-13T23:28:35Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218475 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 6513 218230 217008 2026-10-13T16:18:11Z Iketsi 3254 ({{jãz.|et}} ''Tallinn'') 218230 wikitext text/x-wiki '''Tallin''' ({{jãz.|et}} ''Tallinn'') – nôwikszi gard a stolëca [[Estoniô|Estonie]]. Czedës tu mieszkało wiele [[Bôłtowi Miemcë|bôłtowëch Miemców]]. To bëła [[Eùropejskô Stolëca Kùlturë]] w 2011 rokù. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Estoniô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] f41vkr4ongmi8bztv5ium8e9za4vrfv 0 6610 218245 217356 2026-10-13T17:57:52Z Iketsi 3254 [[Bónker]]; np. → {{skr.|np.}} 218245 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejscie do Gryfa.jpg|mały|[[Bónker]] zrobiony pòdług stôrégò mòdła]] '''Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacjô „Pòmòrsczi Grif”''' ({{jãz.|pl}} ''Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski”'') – to bëła wòjskòwô òrganizacëjô òb czas [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnë]]. W rësznoce zatôrczënkù òna bëła na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] nômòcniészą òrganizacją i bëło w ni wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Z pòczątkù òna zwała sã [[Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Kaszubski|„Kaszëbsczi Grif”]], a pòtemù „Pòmòrsczi Grif”. Ji ùtwórcą béł szkólny Józef Dambek, a prowôdnikã ks. płk [[Józef Wrëcza]]. Pò II swiatowi wòjnie z „Pòmòrsczégò Grifa” mógł jidz {{skr.|np.}} do [[Òbëwatelskô Milicjô|Òbëwatelsczi Milicje]]. Ò ùcemiãgach żëcô i biôtczi Kaszëbów, wcygniątëch do Rzeszë, a chtërny miele — w krótczim czasu — bëc zgermanizowóny, w całoscë zeswiôdczô to, że wiele, żebë retac żëcé, ucékało do Generalnégò Gùbernatorztwa abò bënë [[Miemieckô|Miemców]]. W òstatnym czãdze wòjnë Kaszëbów òbjimnãłë colemało tragedie sparłãczoné z wmaszérowanim Czerwiony Armie, w nym gwôłtë i wëwôżanié bënë [[Ruskô|Rusczi]], czasã za Ùral, na [[Sybiriô|Sybiriã]], skądka wiele ju nie przëszło nazôt. Trôfiało sã to òsoblëwie młodim lëdzóm, w tim téż bëtnikóm rësznotë zatôrczënkù. W 1949 rokù Ùrząd do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù w Gdinie jinteresowało co robią dôwny nôleżnicë „Pòmòrsczégò Grifa”. == Rozmajitoscë == Ò "Grifie" i [[Stutthof]]ie napisôł [[Francyszk Grucza]] tak: "..., czej w akcji „Grifa” szedł w lëft jeden z wòjnowëch òkrãtów pòdwòdnëch (...). Za to wiele lëdzy pòzamklë." == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ptasia Wola.jpg|[[Bónker]] – rekonstrukcëjô w [[Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù]] Òbrôzk:Redkowice12.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Grif (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù]] * [[II swiatowô wòjna]] }} == Lëteratura == * F. Grëcza: Rëbacczi syn [w]:E. Pryczkowski, "Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prałata Franciszka Gruczy", Banino 2008, s. 145 * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Szëkba|Gryf Pomorski}} {{Szëkba|Pòmòrsczi Grif}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pòmòrsczi Grif}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] tu4u7k53yvs7jqy3ys1f5wu2i5p18kr 0 6846 218184 215543 2026-10-13T13:57:43Z Iketsi 3254 Òbrôzk; m. jin. → {{skr.|m.jin.}} 218184 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Morchella conica 1 beentree.jpg|mały|Zwëczajny mùrchel w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Zwëczajny mùrchel''' (''Morchella conica'') – je grzëbem z rodzëznë mùrchlowatëch (''Morchellaceae''). Òn mòże rosc {{skr.|m.jin.}} na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Morchella90.JPG|Zwëczajné mùrchle Òbrôzk:Posta Romana - 1958 - mushroom 1LEU.jpg|[[Pòcztowô marka]] (1958) Òbrôzk:1998. Stamp of Belarus 0287.jpg|[[Pòcztowô marka]] (1998) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Kaszëbë]] |col2= === Grzëbë === {{#categorytree:Grzëbë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, [[Wrocław]] – Warszawa – Kraków 1969, tom III, s. 142. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùrchlowaté]] i8y36ej2l1lzjepiw4hoacigjh2wokf 14 7017 218467 204731 2026-10-13T23:28:27Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218467 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 7020 218444 161430 2026-10-13T22:37:06Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218444 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 7022 218449 162660 2026-10-13T22:37:11Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218449 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 7023 218428 161925 2026-10-13T22:36:51Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218428 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 7024 218410 161432 2026-10-13T22:36:33Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218410 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 7054 218232 194804 2026-10-13T16:27:16Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; kat. 218232 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Piekarnia - bakery shop.jpg|mały|Piekarniô]] == Piekarniô == [[Òbrôzk:Bagel01.jpg|mały]] '''Piekarniô''' – to môl w chtërnëm piecze sã [[chléb]] i rozmajitô pieczëzna. Dzéle: * ciastownia * òbrabialnia * piecownia == Pieczëzna == '''Pieczëzna''' – to wërobë z [[mąka|mączi]], [[wóda|wòdë]] i [[sól|solë]] z różnyma dodatkama. Je to pòdstawòwé dzélëk codniowé dietë człowieka. Jinszi zestowné dzéle pieczezne to [[mlékò]], proszci,[[młodze]],[[cëczier]] i dôdôwczi, chtërne zależą òd zortu chleba: [[mak]], [[sezam]], [[bania]], [[soja]], [[słuńcownik]], [[zéle]] i [[sëszoné sliwczi]]. == Ôrte pieczëzne == [[Òbrôzk:Chleb razowy.jpg|mały|Żarnowi chléb]] * Pieczëzna pszënô (wëpiekónô z mączi pszëny) * zwëczajny: chléb pszëny, chléb pszëny letczi, kòłôcze,chléb żarnowi, chléb graham, grachamczi, bagietczi, frańcësczé * wëborowé (òbjëmiwô tłuszcz, cëczier i jaja), np. kajzerki, rogale, kòłôcze do hot dogów, chléb tostowi, kòłôcz wrocławsczi * półcekrôwi: chałka, kòłôcze maslané, rogale maslané * Pieczëzna żëtnô (wëpiekónô z [[żetnô mąka|żëtné mączi]] jasny abò ciemny na zakwasé i përzinkã młodzy mòże bec 15% mączi pszeny): chléb żëtnié (letczi, jasny mléczny, żarnowi, fulzôrny, staropolsczi, żarnowi na miodze, żarnowi z soją i słuńcownik), pumpernikiel * Pieczëzna mieszónô (pieczëzna pszeno-żytnô robionô na młodzach, abò na młodziach z zakwasã i téż pieczëzna żytno-pszenô gniotłô na zakwase, abò z młodzama), np. chléb wiejsczi, kaszëbsczi, krakòwsczii, òliwsczi, mléczny, prasczi, baltonowsczi, słuńcownikòwi, z soją. == Òbaczë téż == * [[Chléb]] == Lëteratura == * Franciszek Sławski. Słownik etymologiczny języka polskiego 1958, * Wiesław Boryś. Słownik etymologiczny języka polskiego 2005 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wark]] [[Kategòrëjô:Gastronomiô]] 8c133wazqhul6obwuoii3412s4vbh1c 218233 218232 2026-10-13T16:27:50Z Iketsi 3254 [[chléb]] 218233 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Piekarnia - bakery shop.jpg|mały|Piekarniô]] == Piekarniô == [[Òbrôzk:Bagel01.jpg|mały]] '''Piekarniô''' – to môl w chtërnëm piecze sã [[chléb]] i rozmajitô pieczëzna. Dzéle: * ciastownia * òbrabialnia * piecownia == Pieczëzna == '''Pieczëzna''' – to wërobë z [[mąka|mączi]], [[wóda|wòdë]] i [[sól|solë]] z różnyma dodatkama. Je to pòdstawòwé dzélëk codniowé dietë człowieka. Jinszi zestowné dzéle pieczezne to [[mlékò]], proszci,[[młodze]],[[cëczier]] i dôdôwczi, chtërne zależą òd zortu chleba: [[mak]], [[sezam]], [[bania]], [[soja]], [[słuńcownik]], [[zéle]] i [[sëszoné sliwczi]]. == Ôrte pieczëzne == [[Òbrôzk:Chleb razowy.jpg|mały|Żarnowi [[chléb]]]] * Pieczëzna pszënô (wëpiekónô z mączi pszëny) * zwëczajny: chléb pszëny, chléb pszëny letczi, kòłôcze,chléb żarnowi, chléb graham, grachamczi, bagietczi, frańcësczé * wëborowé (òbjëmiwô tłuszcz, cëczier i jaja), np. kajzerki, rogale, kòłôcze do hot dogów, chléb tostowi, kòłôcz wrocławsczi * półcekrôwi: chałka, kòłôcze maslané, rogale maslané * Pieczëzna żëtnô (wëpiekónô z [[żetnô mąka|żëtné mączi]] jasny abò ciemny na zakwasé i përzinkã młodzy mòże bec 15% mączi pszeny): chléb żëtnié (letczi, jasny mléczny, żarnowi, fulzôrny, staropolsczi, żarnowi na miodze, żarnowi z soją i słuńcownik), pumpernikiel * Pieczëzna mieszónô (pieczëzna pszeno-żytnô robionô na młodzach, abò na młodziach z zakwasã i téż pieczëzna żytno-pszenô gniotłô na zakwase, abò z młodzama), np. chléb wiejsczi, kaszëbsczi, krakòwsczii, òliwsczi, mléczny, prasczi, baltonowsczi, słuńcownikòwi, z soją. == Òbaczë téż == * [[Chléb]] == Lëteratura == * Franciszek Sławski. Słownik etymologiczny języka polskiego 1958, * Wiesław Boryś. Słownik etymologiczny języka polskiego 2005 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wark]] [[Kategòrëjô:Gastronomiô]] 0u2nit6k520mk4twqcu1hy4p4muif33 0 7082 218216 216380 2026-10-13T16:09:13Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218216 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Црна Гора, Crna Gora |miono = Czôrnogóra |miono-genitiw = Czôrnogórë |fana = Flag of Montenegro.svg |herb = Coat of arms of Montenegro.svg |na karce =Europe_location_MNE.png |jãzëk = [[Czôrnogórsczi jãzëk|czôrnogórsczi]] |stolëca = Pòdgòrica |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 13 812 |procent-wòdë = 1,5 |lëdztwò = 614 249 |rok = 2018 |dëtk = Eùro |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Oj, svijetla majska zoro <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Montenegro.ogg]]</center> |kòd = ME, MNE |Internet = .me |telefón = +382 |Prezydeńt=Jakov Milatović |Premiéra=Milojko Spajić }} '''Czôrnogóra''' ({{Jãz.|cnr}} i {{jãz.|sr}}: ''Црна Гора'', ''Crna Gora'') – państwò w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na zôpadze [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczégò Półòstrowù]]. Grańczi z [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsnią i Hercegòwiną]], [[Serbiô|Serbią]], [[Kòsowò|Kòsowã]] i [[Albaniô|Albanią]]. Leżi na sztrądze [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. Czôrnogóra rëchli bëła związkòwą repùbliką [[Socjalistycznô Federacjowô Repùblika Jugosławie|Socjalistyczny Federacjowi Repùbliczi Jugosławie]] (1945-1992), Federacjowi Repùbliczi Jugosławie (1992-2003) i Serbie i Czôrnogórë (2003-2006). Pò referendum 21 maja 2006 Czôrnogóra zerwała federacjã z Serbią i ògłosëła pełną samòstójnotã 3 czerwińca 2006 rokù. 28 czerwińca 2006 rokù Czôrnogóra òsta przëjãtô do Òrganizacje Samòstójnëch Nôrodów jakno 192. nôleżnik, a òd 11 maja 2007 je nôleżnikã Radzëznë Eùropë<ref>[https://www.coe.int/web/portal/montenegro Member states: Montenegro], coe.int.</ref>. Òd gòdnika 2010 rokù mô sztatus kandidata do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], a òd 29 czerwińca 2012 warô akcesjowi proces<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/countries/montenegro_en Montenegro. Membership status: candidate country], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Òd 5 czerwińca 2017 nôleżi do NATO. Ùżiwô [[eùro]], nie bãdącë równak nôleżnikã eùroconë. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Pòdgòrica]]. Historiczną i kùlturalną stolëcą Czôrnogórë je Cetinje. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na zôpadnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]], pòmidzë [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczim Mòrzã]] i [[Serbiô|Serbią]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Montenegro_-_Location_Map_(2013)_-_MNE_-_UNOCHA.svg|mały|Kôrta Czôrnogórë]] * całownô: 13.812 km² * wiéchrzëzna lądu: 13.452 km² * wiéchrzëzna wòdów: 360 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 162. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 680 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Albaniô]] 186 km, [[Bòsniô i Hercegòwina]] 242 km, [[Chòrwacjô]] 19 km, [[Kòsowò]] 76 km, [[Serbiô]] 157 km === Brzegòwô liniô === Czôrnogóra mô kòntinentalną brzegòwą liniã długòscë 293,5 km. Długòsc pieglëszczów – 73 km. W skłôd Czôrnogórë wchôdô 14 mòrsczich òstrowów. === Klimat === Czôrnogóra leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Je tuwò gòrąco i sëchò òb lato i jeséń, òb zëmã je dosc chłodno, bënë kraju je baro snieżësto. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Relief_map_of_Montenegro.png|mały|Fizycznô kôrta Czôrnogórë]] Teritorium Czôrnogórë mòżna pòdzelëc na trzë rëmie: ùbrzég Adriaticczégò Mòrza, dosc plaskati westrzédni dzél (dze leżą dwa nôwikszé gardë Pòdgòrica i Nikšić) i górsczi systemë pòrénkù Czôrnogórë. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Bobotov_Kuk.jpg|mały|Nôwëższi czëp Czôrnogórë – (2 169 m n.r.m.)]] * strzédnô wësokòsc: 1 086 m n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2 522 m n.r.m (Bobotov Kuk) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 57,9% (w tim 33,7% òrnëch gruńtów) * lasë 31,6% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 614 249 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 169. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:MontenegroEthnic2011.PNG|mały|Etnicznô kôrta Czôrnogórë]] Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù nôrodnoscowi skłôd w Czôrnogórze wëzdrzôł w taczi hewò spòsób: * Czôrnogórcë — 47,28% westrzód lëdzy, chtërny òkreslelë swòją etniczną przënôleżnosc * Serbòwie — 30,20 % * Bòsniacë — 9,16 % * Albańczicë — 5,16 % * Mùzułmanie — 4,28% * Cëgónie — 1,06 % * Chòrwacë — 1,02% === Jãzëczi === [[Òbrôzk:MontenegroLanguage2011.PNG|mały|Jãzëkòwô kôrta Czôrnogórë]] Òficjalnym jãzëkã je ód 2007 „[[czôrnogórsczi jãzëk]]”. Do 1992 rokù państwòwim jãzëkã Czôrnogóry był jãzëk serbòchòrwacczi, a tej – „serbsczi jãzëk ijekawsczégò dialektu”. Tak pòzwóny „czôrnogórsczi jãzëk” je pò richtoscë jednym òd standartizowónëch wariantów serbòchòrwacczégò jãzëkòwégò systemù i je wzôjno zrozëmiałi z serbsczim, chòrwacczim i bòsniacczim jãzëkã. W òglowim spisënkù z 2011 rokù mieszkańcë Czôrnogórë wëmieniwelë taczé rodné jãzëczi: * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] — 44,67% * [[Czôrnogórsczi jãzëk|czôrnogórsczi]] — 38,51% * [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] — 6,17% * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] — 5,49% * [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwacczi]] — 2,11% * [[Cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]] — 0,85% * [[Chòrwaccczi jãzëk|chòrwacczi]] – 0,47% === Religijné karna === [[Òbrôzk:Kotor_-_Serbian_Orthodox_Church.JPG|mały|Serbskô prawòsławnô cerczew w gardze Kotor]] Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù 74% lëdztwa słëchô do [[Prawòsławié|prawòsławnégò Kòscoła]]. 19,62% lëdztwa je mùzułmanama, 3,53% słëchô do [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò Kòscoła]]. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 66,8% (w 2018 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: [[Pòdgòrica]] 150 977 mieszkańców, Nikšić 56 970, Herceg Novi 19 536, Pljevlja 19 489, Bar 17 727 (wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Czôrnogóra (serbs., czôrnog.: ''Црна Гора / Crna Gora'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Pòdgòrica * czasowô cona: UTC+1 * państwowé swiãto: [[13 lëpińca]] (Dzéń Państwòwòscë) * nôrodny himn: „Oj, svijetla majska zoro” (''Ò jasnô majowô rzozo'') [[Òbrôzk:National_Anthem_of_Montenegro.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * prezydent Milo Đukanović (òd 20 maja 2018) * premier Duško Marković (òd 28 lëstopadnika 2016) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Czôrnogórë (''Skupština Crne Gore''), jaczi skłôdô sã z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090912043835/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mj.html Czôrnogóra w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] p1k2ref8a25ze3t8qba8hf5vuo49alt 218293 218216 2026-10-13T20:19:38Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218293 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Црна Гора, Crna Gora |miono = Czôrnogóra |miono-genitiw = Czôrnogórë |fana = Flag of Montenegro.svg |herb = Coat of arms of Montenegro.svg |na karce =Europe_location_MNE.png |jãzëk = [[Czôrnogórsczi jãzëk|czôrnogórsczi]] |stolëca = Pòdgòrica |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 13 812 |procent-wòdë = 1,5 |lëdztwò = 614 249 |rok = 2018 |dëtk = Eùro |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Oj, svijetla majska zoro <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Montenegro.ogg]]</center> |kòd = ME, MNE |Internet = .me |telefón = +382 |Prezydeńt=Jakov Milatović |Premiéra=Milojko Spajić }} '''Czôrnogóra''' ({{Jãz.|cnr}} i {{jãz.|sr}}: ''Црна Гора'', ''Crna Gora'') – państwò w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na zôpadze [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczégò Półòstrowù]]. Grańczi z [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsnią i Hercegòwiną]], [[Serbiô|Serbią]], [[Kòsowò|Kòsowã]] i [[Albaniô|Albanią]]. Leżi na sztrądze [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. Czôrnogóra rëchli bëła związkòwą repùbliką [[Socjalistycznô Federacjowô Repùblika Jugosławie|Socjalistyczny Federacjowi Repùbliczi Jugosławie]] (1945-1992), Federacjowi Repùbliczi Jugosławie (1992-2003) i Serbie i Czôrnogórë (2003-2006). Pò referendum 21 maja 2006 Czôrnogóra zerwała federacjã z Serbią i ògłosëła pełną samòstójnotã 3 czerwińca 2006 rokù. 28 czerwińca 2006 rokù Czôrnogóra òsta przëjãtô do Òrganizacje Samòstójnëch Nôrodów jakno 192. nôleżnik, a òd 11 maja 2007 je nôleżnikã Radzëznë Eùropë<ref>[https://www.coe.int/web/portal/montenegro Member states: Montenegro], coe.int.</ref>. Òd gòdnika 2010 rokù mô sztatus kandidata do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], a òd 29 czerwińca 2012 warô akcesjowi proces<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/countries/montenegro_en Montenegro. Membership status: candidate country], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Òd 5 czerwińca 2017 nôleżi do NATO. Ùżiwô [[eùro]], nie bãdącë równak nôleżnikã eùroconë. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Pòdgòrica]]. Historiczną i kùlturalną stolëcą Czôrnogórë je Cetinje. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na zôpadnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]], pòmidzë [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczim Mòrzã]] i [[Serbiô|Serbią]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Montenegro_-_Location_Map_(2013)_-_MNE_-_UNOCHA.svg|mały|Kôrta Czôrnogórë]] * całownô: 13.812 km² * wiéchrzëzna lądu: 13.452 km² * wiéchrzëzna wòdów: 360 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 162. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 680 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Albaniô]] 186 km, [[Bòsniô i Hercegòwina]] 242 km, [[Chòrwacjô]] 19 km, [[Kòsowò]] 76 km, [[Serbiô]] 157 km === Brzegòwô liniô === Czôrnogóra mô kòntinentalną brzegòwą liniã długòscë 293,5 km. Długòsc pieglëszczów – 73 km. W skłôd Czôrnogórë wchôdô 14 mòrsczich òstrowów. === Klimat === Czôrnogóra leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Je tuwò gòrąco i sëchò òb lato i jeséń, òb zëmã je dosc chłodno, bënë kraju je baro snieżësto. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Relief_map_of_Montenegro.png|mały|Fizycznô kôrta Czôrnogórë]] Teritorium Czôrnogórë mòżna pòdzelëc na trzë rëmie: ùbrzég Adriaticczégò Mòrza, dosc plaskati westrzédni dzél (dze leżą dwa nôwikszé gardë Pòdgòrica i Nikšić) i górsczi systemë pòrénkù Czôrnogórë. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Bobotov_Kuk.jpg|mały|Nôwëższi czëp Czôrnogórë – (2 169 m n.r.m.)]] * strzédnô wësokòsc: 1 086 m n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2 522 m n.r.m (Bobotov Kuk) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 57,9% (w tim 33,7% òrnëch gruńtów) * lasë 31,6% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 614 249 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018) * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 169. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:MontenegroEthnic2011.PNG|mały|Etnicznô kôrta Czôrnogórë]] Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù nôrodnoscowi skłôd w Czôrnogórze wëzdrzôł w taczi hewò spòsób: * Czôrnogórcë — 47,28% westrzód lëdzy, chtërny òkreslelë swòją etniczną przënôleżnosc * Serbòwie — 30,20 % * Bòsniacë — 9,16 % * Albańczicë — 5,16 % * Mùzułmanie — 4,28% * Cëgónie — 1,06 % * Chòrwacë — 1,02% === Jãzëczi === [[Òbrôzk:MontenegroLanguage2011.PNG|mały|Jãzëkòwô kôrta Czôrnogórë]] Òficjalnym jãzëkã je ód 2007 „[[czôrnogórsczi jãzëk]]”. Do 1992 rokù państwòwim jãzëkã Czôrnogóry był jãzëk serbòchòrwacczi, a tej – „serbsczi jãzëk ijekawsczégò dialektu”. Tak pòzwóny „czôrnogórsczi jãzëk” je pò richtoscë jednym òd standartizowónëch wariantów serbòchòrwacczégò jãzëkòwégò systemù i je wzôjno zrozëmiałi z serbsczim, chòrwacczim i bòsniacczim jãzëkã. W òglowim spisënkù z 2011 rokù mieszkańcë Czôrnogórë wëmieniwelë taczé rodné jãzëczi: * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] — 44,67% * [[Czôrnogórsczi jãzëk|czôrnogórsczi]] — 38,51% * [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] — 6,17% * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] — 5,49% * [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwacczi]] — 2,11% * [[Cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]] — 0,85% * [[Chòrwaccczi jãzëk|chòrwacczi]] – 0,47% === Religijné karna === [[Òbrôzk:Kotor_-_Serbian_Orthodox_Church.JPG|mały|Serbskô prawòsławnô cerczew w gardze Kotor]] Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù 74% lëdztwa słëchô do [[Prawòsławié|prawòsławnégò Kòscoła]]. 19,62% lëdztwa je mùzułmanama, 3,53% słëchô do [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò Kòscoła]]. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 66,8% (w 2018 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: [[Pòdgòrica]] 150 977 mieszkańców, Nikšić 56 970, Herceg Novi 19 536, Pljevlja 19 489, Bar 17 727 (wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Czôrnogóra (serbs., czôrnog.: ''Црна Гора / Crna Gora'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: Pòdgòrica * czasowô cona: UTC+1 * państwowé swiãto: [[13 lëpińca]] (Dzéń Państwòwòscë) * nôrodny himn: „Oj, svijetla majska zoro” (''Ò jasnô majowô rzozo'') [[Òbrôzk:National_Anthem_of_Montenegro.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * prezydent Milo Đukanović (òd 20 maja 2018) * premier Duško Marković (òd 28 lëstopadnika 2016) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Czôrnogórë (''Skupština Crne Gore''), jaczi skłôdô sã z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Serbiô]] |col2= === Czôrnogóra === {{#categorytree:Czôrnogóra|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090912043835/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mj.html Czôrnogóra w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] a5ne8um2vw1zoq2mdtn7q34nvtu6iuc 0 7101 218398 205480 2026-10-13T21:42:37Z Terrus38 14026 218398 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Theobald MathewTheobald Mathew by Edward Daniel Leahy.jpg|mały|Òjc Mathew]] '''Theobald Mathew''' (ùr. [[1790]] rokù, ùm. w [[1856]] rokù) – òjc kapùcyna w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]] w [[Irlandiô|Irlandie]]. W 1838 rokù òn béł załóżcą bractwa trzézwòscë (''Knights of Father Mathew''). W drëdżi pòłowie XIX stalata taczich bractwów bëło wiele w kòscołach na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] n2fdgutwbn1yfv3zt6n48xyh5ckjjc1 14 7105 218462 204520 2026-10-13T23:28:21Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218462 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 7217 218391 210545 2026-10-13T21:30:36Z Iketsi 3254 '''Mùzeùm''' abò '''Mùzeum''' 218391 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie,Kaschubisches Museum Kartuzy.jpg|mały|[[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]]]] '''Mùzeùm''' abò '''Mùzeum''' – institucjô pòwòłónô do zbiéraniô, badérowaniô, a téż òpieczi nad òbiektama, chtërne mają gwësną historiczną abô artisticzną wôrtosc. Pòzwa pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacëznianégò]] słowa ''musaeum'', chtërné samò pòwstało z grecczégò ''mouseion'' – plac abò swiãtnica, przeznaczony mùzóm (grecczim bòstwóm). Fùnkcje mùzeùm: [[Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg|mały|[[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm we Wdzydzach]]]] *òchronné *wëchòwné *estetyczné Pierszé mùzeùm w [[Pòlskô|Pòlsczi]] òstało założoné przez Izabelã Czartoryską w 1801 {{skr.|r.}} w [[Puławy|Puławach]] i gromadzëło nôrodny pamiątczi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|mode=pages}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzea| ]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] ssp51zgpn239hjem6kez3xrtfp97eez 218392 218391 2026-10-13T21:30:58Z Iketsi 3254 rokù 218392 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie,Kaschubisches Museum Kartuzy.jpg|mały|[[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]]]] '''Mùzeùm''' abò '''Mùzeum''' – institucjô pòwòłónô do zbiéraniô, badérowaniô, a téż òpieczi nad òbiektama, chtërne mają gwësną historiczną abô artisticzną wôrtosc. Pòzwa pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacëznianégò]] słowa ''musaeum'', chtërné samò pòwstało z grecczégò ''mouseion'' – plac abò swiãtnica, przeznaczony mùzóm (grecczim bòstwóm). Fùnkcje mùzeùm: [[Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg|mały|[[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park m. Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm we Wdzydzach]]]] *òchronné *wëchòwné *estetyczné Pierszé mùzeùm w [[Pòlskô|Pòlsczi]] òstało założoné przez Izabelã Czartoryską w 1801 {{skr.|rokù}} w [[Puławy|Puławach]] i gromadzëło nôrodny pamiątczi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|mode=pages}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzea| ]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] 0rwbfh9djppvx86zzmjcc5s9w2tww6e 0 7314 218533 209216 2026-10-14T02:34:58Z Iketsi 3254 Galeriô 218533 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Principatu de Mùnegu | miono = Ksãstwò Mònakò | miono-genitiw = Mònakò | fana = Flag of Monaco.svg| herb = Coat of arms of Monaco.svg | na karce = Location_Monaco_Europe.png| mòtto = Deo Juvante | jãzëk = [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Mònegasczi jãzëk|mònegasczi]] | stolëca = Mònakò | fòrma państwa = [[mònarchiô]] | wiéchrzëzna = 1,95 | lëdztwò = 32.796 | rok = 2008 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[19 lëstopadnika]] | himn = A Marcia de Muneghu<br>Marsz Mònakò <center>[[Òbrôzk:Monaco National Anthem.ogg]]</center> | kòd = MC, MCO | Internet = .mc | telefón = +377 |Mònarcha=Albert II|Premiéra=Christophe Mirmand|aùtowi kòd=MC}} '''Mònakò''' je baro môłim gardã-państwã w [[Eùropa|Eùropie]]. * stoleczny gard: [[Mònakò]] * lëdztwò: 32.796 mieszkańców ([[2008]]) * wiéchrzëzna: 1,95 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Aerial view of Monaco at dusk.jpg|Mònakò Òbrôzk:Le casino de Monte-Carlo.JPG|[[Kasyno]] Òbrôzk:Vista de Mónaco, 2016-06-23, DD 13.jpg| Òbrôzk:Casino de Montecarlo, Mónaco, 2016-06-23, DD 06.jpg| Òbrôzk:Monaco view.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[San Marino]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] p580bhfv868dbcr4e5w5szrqlv8c3h6 218534 218533 2026-10-14T03:18:45Z Iketsi 3254 Galeriô 218534 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Principatu de Mùnegu | miono = Ksãstwò Mònakò | miono-genitiw = Mònakò | fana = Flag of Monaco.svg| herb = Coat of arms of Monaco.svg | na karce = Location_Monaco_Europe.png| mòtto = Deo Juvante | jãzëk = [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Mònegasczi jãzëk|mònegasczi]] | stolëca = Mònakò | fòrma państwa = [[mònarchiô]] | wiéchrzëzna = 1,95 | lëdztwò = 32.796 | rok = 2008 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[19 lëstopadnika]] | himn = A Marcia de Muneghu<br>Marsz Mònakò <center>[[Òbrôzk:Monaco National Anthem.ogg]]</center> | kòd = MC, MCO | Internet = .mc | telefón = +377 |Mònarcha=Albert II|Premiéra=Christophe Mirmand|aùtowi kòd=MC}} '''Mònakò''' je baro môłim gardã-państwã w [[Eùropa|Eùropie]]. * stoleczny gard: [[Mònakò]] * lëdztwò: 32.796 mieszkańców ([[2008]]) * wiéchrzëzna: 1,95 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Aerial view of Monaco at dusk.jpg|2008 Òbrôzk:Vista de Mónaco, 2016-06-23, DD 13.jpg|2016 Òbrôzk:Casino square during Grand Prix historique - panoramio.jpg|[[Kasyno]] Òbrôzk:Port Hercules, Monaco.jpg| Òbrôzk:Jardin exotique de Monaco D190408 e.jpg Òbrôzk:Spectators at the Monaco Hairpin before the start of the Tour De France on stage 21..jpg Òbrôzk:MONGP2016 0526 141244AA (27081759780) (cropped).jpg Òbrôzk:The World in Monaco 2008.JPG Òbrôzk:МОНАКО - panoramio (4).jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[San Marino]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] p3g8vv8wdwcsdsx0jpj1kja7hoiox3n 14 7329 218212 207296 2026-10-13T16:09:12Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218212 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] i59ko6z3iyhvkdl84ny5m0cqtpv56iz 0 7408 218361 217571 2026-10-13T21:14:42Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218361 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:82nd Academy Awards, Jeremy Renner - army mil-66454-2010-03-09-180356.jpg|mały|Jeremy Renner]] '''Jeremy Renner''', (ùr. [[7 stëcznika]] [[1971]]), je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczim]] teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Renner, Jeremy}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 1idg0k5uh1rzd9dka9gdx4nylwzupkm 0 7410 218357 217572 2026-10-13T21:14:41Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218357 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Josh Duhamel 2009.jpg|mały|Josh Duhamel]] '''Josh Duhamel''', (ùr. [[14 lëstopadnika]] [[1972]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Duhamel, Josh}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 103a9g0k1xjb954ense1dgwinbr0tv1 0 7503 218358 217573 2026-10-13T21:14:41Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218358 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ChrisPineatCampArifjan cropped.jpg|mały|Chris Pine]] '''Chris Pine''' (ùr. [[26 zélnika]] [[1980]]), je [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczim]] teatrownikã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Pine, Chris}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 423mwr6pbjmc6oi25xy15nit01z1zq5 0 7504 218337 217574 2026-10-13T21:12:06Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Amerikanowie|Amerikanowie]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218337 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Taylor Lautner 2011, 2.jpg|mały|Lautner w 2011 rokù]] '''Taylor Lautner''', (ùr. [[11 gromicznika]] [[1992]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Daniel Craig]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Lautner, Taylor}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 8dhwfx6v0qk68d8ucco8uc1ko5s5hxc 218344 218337 2026-10-13T21:13:04Z Iketsi 3254 To òstało rëmnioné z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218344 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Taylor Lautner 2011, 2.jpg|mały|Lautner w 2011 rokù]] '''Taylor Lautner''', (ùr. [[11 gromicznika]] [[1992]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Daniel Craig]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Lautner, Taylor}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 6f9txlvwhn1c3tc5nlbafhp0wi89jpe 0 7508 218231 200464 2026-10-13T16:24:55Z Iketsi 3254 Galeriô 218231 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014. Kurpische Brote.JPG|mały|Chlebë]] '''Chléb''' – pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Caraway bread.jpg|Òbierzka Òbrôzk:Fladenbrot-2.jpg| Òbrôzk:Knäckebrot-1.jpg| Òbrôzk:Mischbrot-1.jpg| Òbrôzk:Toastbrot-1.jpg| Òbrôzk:Vollkornbrot z01.JPG| Òbrôzk:Weißbrot-1.jpg| Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|[[Albaniô|Albańsczi]] kùkùridzany chléb </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Piekarniô]] * [[Wieczerzô]] |col2= === Żëwnota === {{#categorytree:Żëwnota|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299–300. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110527091903/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Kaszubski-chleb-zytni-na-ziemniakach kaszëbsczi chléb] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] pyjbzicm9u7cnc9r6y01os9euxgwxko 218234 218231 2026-10-13T16:28:17Z Iketsi 3254 +Żarnowi chléb 218234 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014. Kurpische Brote.JPG|mały|Chlebë]] '''Chléb''' – pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Caraway bread.jpg|Òbierzka Òbrôzk:Fladenbrot-2.jpg| Òbrôzk:Knäckebrot-1.jpg| Òbrôzk:Mischbrot-1.jpg| Òbrôzk:Toastbrot-1.jpg| Òbrôzk:Vollkornbrot z01.JPG| Òbrôzk:Weißbrot-1.jpg| Òbrôzk:Chleb razowy.jpg|Żarnowi chléb Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|[[Albaniô|Albańsczi]] kùkùridzany chléb </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Piekarniô]] * [[Wieczerzô]] |col2= === Żëwnota === {{#categorytree:Żëwnota|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299–300. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110527091903/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Kaszubski-chleb-zytni-na-ziemniakach kaszëbsczi chléb] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] h2jqzvfhsat67l7mnuldqzxaqj4wxz1 0 7528 218356 217575 2026-10-13T21:14:41Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218356 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Andrew Garfield Comic-Con 3, 2011.jpg|thumb|right|Andrew Garfield]] '''Andrew Garfield''', (ùr. [[20 zélnika]] [[1983]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Òbaczë téż == * [[Ben Affleck]] * [[Daniel Craig]] * [[Taylor Lautner]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Garfield, Andrew}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] jgpa96ep6mvl2w2cfknf2en48rhr39z 0 7612 218191 208798 2026-10-13T14:05:35Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218191 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|Dawid Szulëst na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|Swiatowim Zjezdze Kaszëbów]] w Kòscérznie, 2024]] '''Dawid Szulëst''' ({{jãz.|en}} ''David Martin Shulist''; ùr. [[14 rujana]] [[1951]] w [[Wilno (Ontario)|Wilnie]]) – kanadijsczi kaszëbsczi dzejôrz i pòlitikôrz. Òn je zasedzałim [[Kaszëbi|Kaszëbą]] w [[Kanada|Kanadze]], ùrodzonym we wnożënie [[Wilno (Ontario)]]. Jegò òjcã béł [[Môrcën Szulëst]]. D. Szulëst ùcził sã m.jin. w Òttawie, a je òd lat aktiwny w stowôrze [[Wilno Heritage Society]]. Dłudżi lata to béł ji szef<ref>http://www.wilno.org/directors.html</ref>. [[Wilno (Ontario)]] – jakno w mało jaczim jinszim môlu bùten Kaszëb, ùchòwôł sã przez kòle półtorasta lat [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi – wiele mù w òstatnëch latach zawdzãcziwô. Stowôrã ''Wilno Heritage Society'' wiele zrobia dlô ùchòwaniô i rozwiju kaszëbsczi kùlturë w Kanadze, a w tim jego aktiwné spòleznowé dzejanié mô znaczënk. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejô je mùzeum we wnożënie [[Wilno (Ontario)]]. To je bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama w Americe. Òn biwô na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i òb czas swòjégò przebiwaniô tuwò pòznôł wiele aktiwnëch Kaszëbów. D. Szulëst mô wiôldżi cësk na przińdny rozwij i spopularizowanié kaszëbsczi materialny i dëchòwi kùlturë. Òn ùznôwô cësk pismionów, chtërne napisôł [[Günter Grass]] – noblista, np. „Kaszëbi są za mało niemiecczi dlô Niemców i za mało pòlsczi dlô Pòlôków” – dlô nich Kaszëbi są Kaszëbama. D. Szulëst achtnie téż pismiona, chtërne napisôł [[Alojzy Rekowski]]. Òn w [[Żukòwò|Żukòwie]] (kòlébce kaszëbsczégò wësziwù) pòdpisôł umòwã i przez wiele lat w tim gardze béł wëstôwk kaszëbsczich wësziwków ze szkòłów z Kanadë. Przë tim D. Szulëst i Theresa Chapeskie wiele zrobilë, a to je pótrzébnô dlô kaszëbiznë robòta<ref>http://www.wilno.org/culture/m-jelinsczi/m-jelinsczi.html</ref><ref>http://www.zukowo.pl/aktualnosci/news/id/357.html</ref>. Òd 2008 rokù [[kaszëbsczi jãzëk]] bëło czasã czëc w “[[Radio Kaszëbë]]” w Kanadze, a D. Szulëst i Ray Chapeskie wiele przë tim zrobilë<ref>http://www.wilno.org/culture/music/Radio_Kaszebe/radio_kaszebe.html</ref>. W 2012 rokù D. Szulëst przërôcził pòlsczégò premiérã [[Donôld Tusk|D.Tuska]] do zazëcégò tobaczi<ref>https://web.archive.org/web/20120323201328/http://www.kashub.com/canada/leaders.html</ref>. M. jin. D. Szulëst zrobił dosc wiele, żebë Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô, chtërna w kòscele w [[Sjónowò|Swiónowie]] mô swój trón bëła znónô téż w Kanadze<ref>http://www.wilno.org/events150/St__Cas_Mass/st__cas_mass.html</ref><ref>http://radioglos.pl/wiadomosci/z-zycia-kosciola/1036-figura-dla-kaszubow-z-kanady</ref>. M. jin. òn zrobił wiele, żebë w Kanadze zebrac karna ledzy rozmajitëch kùlturów, a òni grelë ze sobą w hokeja<ref>http://www.wilno.org/events150/Griffins_TO/griffins_to.html</ref>. D. Szulëst lubi rzeczónkã: “Wiedno Kaszëbë. Na wiedno Kaszëbi”. Òn w latach 2010–2014 béł wójtã gminë ''Madawaska Valley''. Jak napisôł japońsczi ùczałi [[lingwista]] òn gôdô téż ò Kaszëbach: më bëlë, më jesmë, më wiedno bãdzemë. Òn przënôlégô do karenka lëdzy w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]], co jakno pierszi są wëprzédniony za swòją robòtã dlô kaszëbsczi kùlturë<ref> http://www.kaszubi.pl/wydarzenia/wydarzenie/id/240</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210615010143/https://www.gazetakaszubska.pl/35388/medale-stolema-kaszubskie-oskary</ref> np. medalią "Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''". W Kanadze, państwòwô nôdgrodã bëła mù przëznónô za czasów [[Michaelle Jean]]. W 2010 rokù D. Szulëst dostôł za swòje dzejanié Kawalérsczi Krziż z Pòlsczi. W 2016 rokù w Kanadze medalia bëła mù przëznónô za czasów David'a Johnston'a<ref>http://www.thedailyobserver.ca/2016/11/18/david-shulist-honoured-with-governor-generals-medal</ref>. Òn je wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz (Polish-English-Kashubian Dictionary, 2010 ISBN 9788392856900) (wespółautor [[Marión Jelińsczi]])<ref>http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=david%20shulist</ref> * Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz (Kashubian-English-Polish Dictionary, 2011 ISBN 9788392856917) (wespółautor [[Marión Jelińsczi]])<ref>http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2014002642/</ref> * Òdkrëwającë Eùropejsczé Kaszëbë : tatczëzna mòjich kaszëbsczich prastarków (Discovering Kashubia Europe: The Fatherland of My Kashubian Ancestors, 2018 ISBN 9781771366441) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * M. Nomachi: U Kaszubów w Kanadzie. Pomerania nr 2(462) luty 2013, s. 43. * [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: Wszëtcë jesmë krewny. Pomerania nr 6 (455)czerwiec 2012, s. 17 * Na wiedno Kaszëbi. Z Dawidã Szulëstã ({{jãz.|en}} David Shulist), prowadnikã Kaszëbów w kanadijsczim Wilnie, gôdô Stanisłôw Janka. Pomerania nr 4(486) kwiecień 2015, ss. 56–57. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * {{YouTube|Qwm37EJmRC0|"Nie jesteśmy Polakami, jesteśmy Kaszubami!" — Planeta Abstrakcja}} * https://web.archive.org/web/20120323201328/http://www.kashub.com/canada/leaders.html * https://web.archive.org/web/20130416020510/http://www.gazetakaszubska.pl/36668/gala-wreczenia-medali-stolema-juz-w-sobote * https://web.archive.org/web/20150529174257/http://www.thedailyobserver.ca/2009/04/28/wilno-resident-david-shulist-to-receive-caring-canadian-award * https://web.archive.org/web/20210214112714/http://www.miesiecznikpomerania.pl/artykuly?limitstart=0 * https://web.archive.org/web/20150529174257/http://www.thedailyobserver.ca/2009/04/28/wilno-resident-david-shulist-to-receive-caring-canadian-award * https://web.archive.org/web/20250807025718/https://www.countyofrenfrew.on.ca/en/resources/Councilors-2023/Mayor-David-Shulist-Madawaska-Valley.jpg * https://web.archive.org/web/20260626142420/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/ar/706387 ** https://web.archive.org/web/20260626142509/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/gh/706387 ** https://web.archive.org/web/20260626142509/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/gh/706387/2 ** https://web.archive.org/web/20260626142509/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/gh/706387/3 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Szulëst Dawid}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kanadijczicë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] j6tv7eqn3baro6ftyrd1w0tv3opi0lw 0 7631 218569 212408 2026-10-14T10:56:37Z Terrus38 14026 218569 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wartislaw II of Pomerelia.jpg|mały|Wartësłôw II]] '''Wartësłôw II''' (ùr. kòl [[1237]] – ùm. [[9 maja]] [[1271]]) ksyżã w [[Gduńsk|Gduńskù]] òd 1266 rokù do 1270 rokù. Òn béł nômłodszim sënã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] (Wiôldżégò). Jegò grób je wierã w stôrim kòscele w gardze Jinowarcłôw. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] cjf4qpxbjr7fcdr8j7dldgm8az3m75p 218570 218569 2026-10-14T10:57:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wartësłôw II]] do [[Warcësłôw II]]: pòwszechno ùżiwónô kaszëbskô fòrma te miona 218569 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wartislaw II of Pomerelia.jpg|mały|Wartësłôw II]] '''Wartësłôw II''' (ùr. kòl [[1237]] – ùm. [[9 maja]] [[1271]]) ksyżã w [[Gduńsk|Gduńskù]] òd 1266 rokù do 1270 rokù. Òn béł nômłodszim sënã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] (Wiôldżégò). Jegò grób je wierã w stôrim kòscele w gardze Jinowarcłôw. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Gduńsk]] |col2= === Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżãta Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] cjf4qpxbjr7fcdr8j7dldgm8az3m75p 0 7684 218368 153951 2026-10-13T21:25:39Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218368 wikitext text/x-wiki #redirect[[Universidade Estadual de Feira de Santana]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] bbb455nhjovq4szviwdzv6dbkkiw9zw 0 7741 218353 194995 2026-10-13T21:14:40Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218353 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jim Caviezel in May 2012.jpg|mały|James Caviezel (2012)]] '''James Caviezel''' (ùr. [[26 séwnika]] [[1968]]) – je amerikańsczim teatrownikã. {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Caviezel, James}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 920lm8lgebyjb12org6udcv6z3ho5wn 0 7742 218345 207614 2026-10-13T21:13:04Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218345 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jack Nicholson 2002.jpg|mały|Nicholson w 2002 rokù]] '''Jack Nicholson''' (ùr. [[22 łżëkwiata]] [[1937]]) – je amerikańsczim teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Nicholson, Jack}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] 4upacl90n6p8mzqcedap2k1ekhldan4 218351 218345 2026-10-13T21:13:15Z Iketsi 3254 To òstało rëmnioné z kategòrie [[Kategòriô:Amerikanowie|Amerikanowie]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218351 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jack Nicholson 2002.jpg|mały|Nicholson w 2002 rokù]] '''Jack Nicholson''' (ùr. [[22 łżëkwiata]] [[1937]]) – je amerikańsczim teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Nicholson, Jack}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] azjh0lmts1ng91gnhhvknmhu087h1lz 0 7743 218336 208852 2026-10-13T21:11:58Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Amerikanowie|Amerikanowie]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218336 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Martin sheen.jpg|mały|Martin Sheen]] '''Martin Sheen''' (ùr. [[3 zélnika]] [[1940]]) – je amerikańsczim teatrownikã. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Sheen, Martin}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] pevgk85aoz592g9331b261zebwfht7d 218349 218336 2026-10-13T21:13:06Z Iketsi 3254 To òstało rëmnioné z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218349 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Martin sheen.jpg|mały|Martin Sheen]] '''Martin Sheen''' (ùr. [[3 zélnika]] [[1940]]) – je amerikańsczim teatrownikã. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Sheen, Martin}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 842e8hkf5zk9bshyznx0oc3d7gphs5b 0 7886 218399 218044 2026-10-13T21:43:06Z Terrus38 14026 218399 wikitext text/x-wiki {{Infobox-dëtk |gwôsné miono= Eùro |miono= euro, евро, ευρώ |państwò=[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] eùrocona, a téż: * [[Òbrôzk:Flag of Andorra.svg|border|20px]] [[Andora]] * [[Òbrôzk:Flag of Monaco.svg|border|20px]] [[Mònakò]] * [[Òbrôzk:Flag of San Marino.svg|border|20px]] [[San Marino]] * [[Òbrôzk:Flag of Vatican.svg|border|20px]] [[Watikan]] <small>Bez ùgòdë z EÙ:</small> * [[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] * [[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]] |kòd ISO= EUR |céch= € |banknotë= 5, 10, 20, 50, 100, 200 €, 500 € |mònetë= 1, 2, 5, 10, 20 i 50 centów, 1 i 2 € |pòdzelenié= 1 € = 100 centów |jinfalacëjô= 2,6% <small>(strëmiannik 2026)</small><ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Inflation%20in%20the%20euro%20area Inflation in the euro area], ec.europa.eu.</ref> }}'''Eùro''' '''(EUR, €)''' – eùropejsczi dëtk, wprowadzóny w wikszoscë państw [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], w plac môlowëch dëtków. 1 stëcznika 2002 rokù eùro zastãpiło dëtk w 12 krajach EÙ, wchôdającë do normalnégò òbrotu<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/euro/history-and-purpose_pl Historia i powody wprowadzenia euro], european-union.europa.eu.</ref>. Rëchli, òd 1 stëcznika 1999 fùnksnérowało leno elektroniczno. Eùro je òficjalnym dëtkã w 21 krajach EÙ i òbjimô swòją òbéńdą wiãcy jak 350 mln Eùropejczików<ref name=":0" />: {| class="wikitable" |+ |{{Col2 |col1= * [[Aùstriô]] * [[Belgijskô]] * [[Bùłgariô]] * [[Chòrwackô]] * [[Cyper]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francjô]] * [[Greckô]] * [[Irlandiô]] * [[Italskô]] * [[Lëtewskô]] |col2= * [[Luksembùrg]] * [[Łotewskô]] * [[Malta]] * [[Miemieckô]] * [[Niderlandë]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Słowackô]] * [[Słoweniô]] * [[Szpańskô]] }} |[[Òbrôzk:Eurozone main map.svg|centruj|bezramki|500x500px]] |} [[Òbrôzk:Eurozone.svg|mały|{{Legéńda|#003399|Państwa eùroconë}} {{Legéńda|#ffd617|Państwa Eùropejsczi Ùnie, jaczé nie dołãczëłë do conë eùro}} {{Legéńda|#da2131|Państwa, jaczé przëjãłë eùro bez ùgòdë z Eùropejską Ùnią}}]] Eùro je òficjalnym dëtkã téż w krajach, jaczé nie są partã Eùropejsczi Ùnie. W [[Andora|Andorze]], [[Watikan|Watikanie]], [[San Marino]] i [[Mònakò]] eùro zastãpiło môlowi dëtk na spòdlim ùgòdë z EÙ, a [[Czôrnogóra]] i [[Kòsowò]] przëjãłë eùro jednostronowò{{Pòtrzébny przëpis}}. == Òbaczë téż == * [[Talôr]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Eùro] ([[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]]) ([[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]) {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] bsth6d6oo6z57cxa10r4984r7u7k024 0 8143 218322 212238 2026-10-13T20:59:58Z Iketsi 3254 {{Commons}} 218322 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk by Joymaster - 024.JPG|mały|]] '''Gduńsczi łokc''' (''łokieć'') – to bëła [[miara]] długòtë, chtërna w [[Gduńsk]]ù mia 24 côle = 0,288 m. Na eksport mógł w gduńsczich łokcach mierzëc jesz pò 1794 rokù w [[Gduńsk]]ù. == Òbaczë téż == * [[Łokcowô przedżiblëna]] == Lëteratura == * Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815, Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego – Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, s. 42 – 43 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] e2sbhob40pau7hvkpg0ymidcbd2lzlk 218323 218322 2026-10-13T21:01:11Z Iketsi 3254 Òbrôzk 218323 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk by Joymaster - 024.JPG|mały|]] '''Gduńsczi łokc''' (''łokieć'') – to bëła [[miara]] długòtë, chtërna w [[Gduńsk]]ù mia 24 côle = 0,288 m. Na eksport mógł w gduńsczich łokcach mierzëc jesz pò 1794 rokù w [[Gduńsk]]ù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Brosen MeasuresDanzig.jpg|[[Paweł Adamòwicz]] a gduńsczi łokc (lëpińc 2005) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Łokcowô przedżiblëna]] == Lëteratura == * Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815, Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego – Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, s. 42 – 43 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] l3sc21x7wie7sg1rezsrqc6vwrmcr9u 218324 218323 2026-10-13T21:02:05Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Miarë długòtë]] 218324 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk by Joymaster - 024.JPG|mały|]] '''Gduńsczi łokc''' (''łokieć'') – to bëła [[miara]] długòtë, chtërna w [[Gduńsk]]ù mia 24 côle = 0,288 m. Na eksport mógł w gduńsczich łokcach mierzëc jesz pò 1794 rokù w [[Gduńsk]]ù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Brosen MeasuresDanzig.jpg|[[Paweł Adamòwicz]] a gduńsczi łokc (lëpińc 2005) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Łokcowô przedżiblëna]] == Lëteratura == * Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815, Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego – Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, s. 42 – 43 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Miarë długòtë]] oz07nm4edmka4rwyblkgy15pw8q3skb 0 8386 218574 194048 2026-10-14T11:01:02Z Terrus38 14026 218574 wikitext text/x-wiki '''Warcësłôw''' (téż: '''Wartësłôw''') – chłopsczé [[Kaszëbsczé miona|kaszëbszczé miono]]. Mòżlëwé zdrobnienié je Wartisłôwk, Wartk abò Warti<ref>{{RKJ|2008|71}}</ref>. == Òbaczë téż == <!--{{Special:Prefixindex/{{SUBPAGENAME}}}}--> * [[Warcësłôw II]] * [[Warcësłôw III]] * [[Warcësłôw IX]] == Zdroje == <references/> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona]] 4ftv6yun2fllxvocrsn05s783ajdguu 0 8496 218272 200040 2026-10-13T20:04:53Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Encyklopedie]]; m.jin. → {{skr.|m.jin.}} ; – to je → – 218272 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Encyklopedia powszechna PWN.png|mały|Encyklopedia Powszechna PWN]] '''Encyklopedia powszechna PWN''' – pòlskô pòwszechnô encyklopediô wëdónô w latach 1973–1976 (Suplement 1988) we Warszawie. W ni jakòs wnetka zabôczele, że je zemia ''Kaszuby'' ([[Kaszëbë]]). W dodôwkù (''Uzupełnienia'' 1974–76) do ni {{skr.|m.jin.}} napisôlë, że są na swiece ''Kaszubi'' ([[Kaszëbi]]). Napisóné równak je ò [[Pòmòrskô òwca|pòmòrsczi òwcë]] (''Pomorska owca'') na ''Kaszubach'' (Kaszëbach). == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Encyklopedie]] pktpap43hp29rn6th1v77b96957owse 0 8571 218249 207513 2026-10-13T19:34:30Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sylwester (noc)]] do [[Sylwester (swiãto)]]: przédną znanką Sylwestra je to, że je swiãtã, a nié, że je nocą 207513 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:New Year's Eve 01.JPG|mały|Rakétniczi]] '''Sylwester''' – noc z [[31 gòdnika]] na [[1 stëcznika]] abò òstatny dzéń stôrégò rokù. Ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama, wkół drzéwków w sadze i wòłalë: “Jãdrzné jabka, jãdrzné krëszczi, jãdrzné slëwë, jãdrzné żëtkò, na ten nowi rok”. W sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok. Dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë. W tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów, wëprowôdzelë wòzë na pòla, kòminë zastôwielë np. rutama. Nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie [[gbùr]]a do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù, w chtërny młodi [[Kaszëbi]] mògą tak psocëc starszim, bò w [[nowi rok]] nie mô bëc gòrzu. Baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] 4yved0t3024fby66gmocnglsi83dnm4 218318 218249 2026-10-13T20:45:32Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Swiãta]]; np. → {{skr.|np.}} 218318 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:New Year's Eve 01.JPG|mały|Rakétniczi]] '''Sylwester''' – noc z [[31 gòdnika]] na [[1 stëcznika]] abò òstatny dzéń stôrégò rokù. Ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama, wkół drzéwków w sadze i wòłalë: “Jãdrzné jabka, jãdrzné krëszczi, jãdrzné slëwë, jãdrzné żëtkò, na ten nowi rok”. W sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok. Dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë. W tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów, wëprowôdzelë wòzë na pòla, kòminë zastôwielë {{skr.|np.}} rutama. Nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie [[gbùr]]a do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù, w chtërny młodi [[Kaszëbi]] mògą tak psocëc starszim, bò w [[nowi rok]] nie mô bëc gòrzu. Baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiãta]] f0pbo7og6em2y0kosyna8zgp0e38w3e 218319 218318 2026-10-13T20:53:41Z Iketsi 3254 Galeriô 218319 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014 New Year 0136.jpg|mały|Wieczerzô 31 gòdnika]] '''Sylwester''' – noc z [[31 gòdnika]] na [[1 stëcznika]] abò òstatny dzéń stôrégò rokù. Ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama, wkół drzéwków w sadze i wòłalë: “Jãdrzné jabka, jãdrzné krëszczi, jãdrzné slëwë, jãdrzné żëtkò, na ten nowi rok”. W sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok. Dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë. W tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów, wëprowôdzelë wòzë na pòla, kòminë zastôwielë {{skr.|np.}} rutama. Nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie [[gbùr]]a do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù, w chtërny młodi [[Kaszëbi]] mògą tak psocëc starszim, bò w [[nowi rok]] nie mô bëc gòrzu. Baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:New Year Berlin.jpg|Rakétniczi ([[Berlëno]]) Òbrôzk:Morsy witają Nowy Rok 2009 w Gdańsku Jelitkowie.JPG|Morsowanie (2009) Òbrôzk:Nowy rok 2016 gdańskich morsów.JPG|Morsowanie (2016) </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiãta]] q2oabigp8cn5zb9sh51gxh1j6ew0k4n 218320 218319 2026-10-13T20:58:28Z Iketsi 3254 Galeriô 218320 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014 New Year 0136.jpg|mały|Wieczerzô 31 gòdnika]] '''Sylwester''' – noc z [[31 gòdnika]] na [[1 stëcznika]] abò òstatny dzéń stôrégò rokù. Ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama, wkół drzéwków w sadze i wòłalë: “Jãdrzné jabka, jãdrzné krëszczi, jãdrzné slëwë, jãdrzné żëtkò, na ten nowi rok”. W sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok. Dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë. W tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów, wëprowôdzelë wòzë na pòla, kòminë zastôwielë {{skr.|np.}} rutama. Nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie [[gbùr]]a do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù, w chtërny młodi [[Kaszëbi]] mògą tak psocëc starszim, bò w [[nowi rok]] nie mô bëc gòrzu. Baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:New Year Berlin.jpg|Rakétniczi ([[Berlëno]]) Òbrôzk:Morsy witają Nowy Rok 2009 w Gdańsku Jelitkowie.JPG|Morsowanie (2009) Òbrôzk:Neptun mors w Gdańsku.JPG|Morsowanie (2009) Òbrôzk:Nowy rok 2016 gdańskich morsów.JPG|Morsowanie (2016) Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905 (80025980).jpg| Òbrôzk:Zyczenia Nowego Roku 1906 (80028247).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1925 (80030713).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905-1920 (81552624).jpg| Òbrôzk:Nowy Rok 1906-1927 (76199593).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku - 1 styczen 1903 (80027896).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku - 1905 (80524214).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905 (26092584).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905 (80029925).jpg| </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiãta]] igiaog5qcyph6wuryhdxp30ialr8tie 218321 218320 2026-10-13T20:59:26Z Iketsi 3254 [[Rakétniczi]] 218321 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014 New Year 0136.jpg|mały|Wieczerzô 31 gòdnika]] '''Sylwester''' – noc z [[31 gòdnika]] na [[1 stëcznika]] abò òstatny dzéń stôrégò rokù. Ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama, wkół drzéwków w sadze i wòłalë: “Jãdrzné jabka, jãdrzné krëszczi, jãdrzné slëwë, jãdrzné żëtkò, na ten nowi rok”. W sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok. Dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë. W tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów, wëprowôdzelë wòzë na pòla, kòminë zastôwielë {{skr.|np.}} rutama. Nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie [[gbùr]]a do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù, w chtërny młodi [[Kaszëbi]] mògą tak psocëc starszim, bò w [[nowi rok]] nie mô bëc gòrzu. Baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:New Year Berlin.jpg|[[Rakétniczi]] ([[Berlëno]]) Òbrôzk:Morsy witają Nowy Rok 2009 w Gdańsku Jelitkowie.JPG|Morsowanie (2009) Òbrôzk:Neptun mors w Gdańsku.JPG|Morsowanie (2009) Òbrôzk:Nowy rok 2016 gdańskich morsów.JPG|Morsowanie (2016) Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905 (80025980).jpg| Òbrôzk:Zyczenia Nowego Roku 1906 (80028247).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1925 (80030713).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905-1920 (81552624).jpg| Òbrôzk:Nowy Rok 1906-1927 (76199593).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku - 1 styczen 1903 (80027896).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku - 1905 (80524214).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905 (26092584).jpg| Òbrôzk:Z powinszowaniem Nowego Roku 1905 (80029925).jpg| </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiãta]] sp2np199tarxlfcjsl8e19toprwhcpk 0 8667 218401 215426 2026-10-13T21:45:17Z Terrus38 14026 218401 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Prof Senok Leba 2005.jpg|mały|Bruno Sënôk]] '''Bruno Sënôk''' ({{jãz.|pl}} ''Brunon Synak''; ùr. [[23 rujana]] 1943 rokù w [[Pòdjazë|Pòdjazach]] – ùm. [[18 gòdnika]] 2013 rokù) – profesór, socjològ, prorechtór [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]], wielelatny przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i Sejmikù [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczégò Wòjewództwa]], aùtor nôùkòwëch pùblikacjów i aùtobiografie "Moja kaszubska stegna". Òn napisôł ò se: „Mòja dësza je do głãbie kaszëbskô, i takô òstónie” ({{Jãz.|pl}} ''Moja dusza jest do głębi kaszubska, i taka pozostanie''). Òn skùńcził kòscersczé Pedagògiczné Liceùm i w rokù 1963 za­czął ùczbã w Studium dlô Szkólnëch Fizycznégò Wëchòwaniô we [[Gduńsk]]ù. Pózni sztudérowôł pedagògikã w Wëższi Pedagògiczny Szkòle. Méstersczi dokôz òbronił w 1969 rokù. Doktorat na War­szawsczim Ùniwersytece skùńcził w 1973 rokù. Zaczął robòtã w Zakładze Socjologie GÙ. W 1983 rokù dostôł habilitacjã, òd 1989 béł czerownikã Zakładu Òglowi Socjologie, a w 1993 òstôł profesorã. Trzë razë béł prorektorã. W 80. latach òdeszedł z ti fónkcji na znak soli­darnoscë z rektorã Karolã Taylorã, jaczi òstôł wërzucony ze stanowiszcza za ùdzél w pògrzebie sztudérë Môrcëna Antonowi­cza, chtëren mést béł zabiti przez ''ZOMO''. W 1998 rokù òstôł wiceprzédnikã Sejmikù Pòmòrsczégò Wòjewództwa, a w latach 2002–2010 nim czerowôł. Òn béł kawalérã Òrderu Òdrodzeniô [[Pòlskô|Pòlsczi]] i wiele jinëch wëprzédnieniów. == Ùsôdztwò (wëjimk)== [[Òbrôzk:Brunon Synak Kaszubska tożsamość. Ciągłość i zmiana.jpg|mały|Knéga Bruna Sënôka ''Kaszubska tożsamość. Ciągłość i zmiana'' ({{jãz.|csb}} „''Kaszëbskô juwernota – Cãgłosc i zmiana''”)]] * ''Kaszubska tożsamość. Ciągłość i zmiana'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20150216074536/http://miesiecznikpomerania.pl/138-w-styczniowym-numerze-pomeranii Pomerania] * [https://web.archive.org/web/20131014233226/http://www.gdansk.pl/kultura,1188,8616.html 2012r. (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Senok Bruno}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] lazekgm2i3j5dib2mls4yumby8cgrgv 0 9015 218182 217599 2026-10-13T13:04:13Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòliticë|Pòliticë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi pòliticë|Amerikańsczi pòliticë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218182 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|mały|Ronald Reagan]] '''Ronald Wilson Reagan''' (ùr. [[6 gromicznika]] [[1911]] - ùm. [[5 czerwińca]] [[2004]]) – 40. prezydent [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Reagan, Ronald}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] dqj1z4cv51mpa3yds7525phb6eocrj4 218335 218182 2026-10-13T21:11:55Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Amerikanowie|Amerikanowie]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218335 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|mały|Ronald Reagan]] '''Ronald Wilson Reagan''' (ùr. [[6 gromicznika]] [[1911]] - ùm. [[5 czerwińca]] [[2004]]) – 40. prezydent [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Reagan, Ronald}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] 3po1xibyz5rd9itksjiveoboi2v4qn9 218347 218335 2026-10-13T21:13:06Z Iketsi 3254 To òstało rëmnioné z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218347 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|mały|Ronald Reagan]] '''Ronald Wilson Reagan''' (ùr. [[6 gromicznika]] [[1911]] - ùm. [[5 czerwińca]] [[2004]]) – 40. prezydent [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Reagan, Ronald}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] jju36hf4l7wc342ynnziynuhwbxv81k 218352 218347 2026-10-13T21:13:15Z Iketsi 3254 To òstało rëmnioné z kategòrie [[Kategòriô:Amerikanowie|Amerikanowie]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218352 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|mały|Ronald Reagan]] '''Ronald Wilson Reagan''' (ùr. [[6 gromicznika]] [[1911]] - ùm. [[5 czerwińca]] [[2004]]) – 40. prezydent [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Reagan, Ronald}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] qmd25kxdoypxhdmced3r7vu43y4mr8l 14 9173 218466 204728 2026-10-13T23:28:26Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218466 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 9219 218275 215807 2026-10-13T20:06:55Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòlskô|Pòlskô]] do kategòrie [[Kategòriô:Pòlôszë|Pòlôszë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218275 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Léch Wałãsa|Òbrôzk=03.17 總統接見「波蘭前總統華勒沙乙行」 - 55151702432 (cropped).jpg|òpis=2026|Data_ùrodzeniô=29 séwnika 1943|1. fónkcjô=Prezydent Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=22 gòdnika 1990|1. Do=22 gòdnika 1995|1. Pierszô_dama=Danuta Wałãsa|1. Pòprzédca=[[Wòjcech Jaruzelsczi]] (w kraju)<br>[[Riszard Kaczorowsczi]] (na emigracje)|1. Nastãpnik=[[Aleksander Kwasniewsczi]]|2. fónkcjô=Przédnik Solidarnoscë|2. Òd=17 séwnika 1980|2. Do=23 gromicznika 1991|2. Nastãpnik=Marian Krzaklewsczi|gwôsné jimiã=Lech Wałęsa|Môl_ùrodzeniô=[[Popowo (gmina Tłuchowo)|Popowo]]|Data_smierci=|Mol_smierci=|Pòdpis=Lech Walesa Signature.svg}} '''Lech Wałãsa''' ({{Jãz.|pl}} {{Audio|Pl-Lech Wałęsa.ogg|''Lech Wałęsa''}}, ùr. [[29 séwnika]] [[1943]] w [[Pòpòwò (gmina Tłuchòwò)|Pòpòwie]]) – pòlsczi robòtnik, związkòwi dzejôrz ë pòlitikôrz. W latach 1980–1991 béł przédnikã [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|„Solidarnoscë”]], òd 1990 do 1995 rokù béł prezydentã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]], noblista w 1983 rokù<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/ The Nobel Peace Prize 1983]</ref>. Òd 1997 rokù òn je pòczestnym òbëwatelã gardu [[Gduńsk|Gduńska]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160303020601/http://bip.gdansk.pl/rada-miasta/Honorowi-obywatele-Gdanska,a,15636 Honorowi obywatele Gdańska]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wałęsa EU 1991 (cropped).png|1991 rok Òbrôzk:Defense.gov photo essay 110524-D-XH843-007.jpg|2011 rok Òbrôzk:Szymbark stół noblisty - panoramio.jpg|({{jãz.|pl}} ''stół noblisty'') </gallery> == Òbaczë téż == * [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)]] * [[Centrum Edukacje i Promòcje Regionu w Szimbarkù]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Wałęsa, Lech}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi]] ti7mqluj41ioq046dltdme0dudhn6kk 0 9332 218360 217597 2026-10-13T21:14:42Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218360 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chris Pratt - Guardians of the Galaxy premiere - July 2014 (cropped).jpg|mały|Chris Pratt]] '''Chris Pratt''' (ùr. [[21 czerwińca]] [[1979]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Pratt, Chris}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 13al0l4xhxueiienwsay5bsfeaci5f1 0 9340 218389 167431 2026-10-13T21:28:17Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218389 wikitext text/x-wiki #redirect[[Universidade do Estado de Minas Gerais]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] ohcodjxobbi41ukl532kexqh3xk9ql3 0 9371 218359 217595 2026-10-13T21:14:41Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218359 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Al Pacino.jpg|mały|Al Pacino]] '''Al Pacino''' (ùr. [[25 zélnika]] [[1940]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë|Pacino, Al]] frge5iskajytdeknakm8szifqdzlic6 0 9428 218242 206589 2026-10-13T17:11:25Z Iketsi 3254 - → – ; np. → {{skr.|np.}} 218242 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BahnhofsuhrZuerich_RZ.jpg|mały|Zédżer]] [[Òbrôzk:TimeDead.jpg|mały|Piôskòwi zédżer – klepsydra]] [[Òbrôzk:Astronomical_clock_in_Prague_Czech_Republic_in_April_2015.jpg|mały|Orloj, astronomiczné zédżer z [[Praga|Pradżi]] ]] [[Òbrôzk:Gdańsk,_Główne_Miasto,_Rarusz_(HB2).jpg|mały|Słuńcowy zédżer na [[Rôtësz Przédnégò Gardu|Rôtëszù]] w [[Gduńsk|Gduńsku]]]] [[Òbrôzk:Kanazawa_Station_Water_Clock.jpg|mały|Elektroniczno-wòdny zédżer w Kanazawa, [[Japóńskô]]]] '''Zédżer''' – przërëchtënk do cągłégò pòmiaru, mierzënkù czasu.<ref>Labùdda Jaromira, Zôrno mòwë kl IV – VI dzél I, Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> Insze słowë ò zédżerze: gòdzynk, czëkôcz, zégark, czasownik, òkrôwka.<ref>Gòląbk Eùgeniusz, Wiéldżi pòlskò – kaszëbsczi słowôrz, Tom I, II Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2013.</ref> Zédżerë mòżnô pòdzelëc na: * Zédżerë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô na tarczã i wskôzë. * Zédżerë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô symbolów fazów miesąca itp. * Zédżerë cyfrowë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô cekłokristaliczné wëswietlaczë abò diodowé. <ref>Pioch Danuta, Kaszëbizna dlô dorosłëch. Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> <br> == Ôrtë zédżerów == === Zédżerë òparte na môtëralnëch rzôdzëznów i prostëch fizycznych rzôdzëznów === * słuńcowé zédżerë * miesądzowé zédżerë * piôskòwé zédżerë (klepsydra) * òdżinowé zédżerë (swieca) * òléwné zédżerë === Zédżerë òparte na barżi skomplikowanëch mechanizmów i fizycznych rzôdzëznów === * werkòwé zédżerë (rëchadłowé, balansowé) * kwarcowé zédżerë, * atomòwé zédżerë, * zédżerë synchronizowóné radiowymi falami ze wzorowim zédżerem, * pùlsarowé zédżerë, == Pòdzél zédżerów òparti na sposobach wskazëwania czasu == * tôrczowi zédżer, * 12 gòdzynowi wskazówkòwi tôrcz (mòże bëc sekùndownik),rzòdkô czej mòże bëc téż 24 gòdzynowi wskazówkòwi tôrcz, * wielotôrczowi ò zmiennym ùkłôdze rozmaitych elementów. * diodowi zédżer (wëskrzawa z diodami LED), * cekłokristaliczny zédżer (wëskrzawa cekłokristalicznô), * kôrtkòwi zédżer ( mô plastikòwé kôrtczi , ùżiwóny nierôz na banowiszczach) * projekcyjny zédżer (małi projektór wëswiéca czas na scanã abò pósowã) * zwãnkòwi zédżer (gòdzëna podôwana zwãnkòwo), * dotikòwi zédżer (òn je dlô niéwidomëch lëdzy). == Zastosowanié zédżerów == Zédżerë nalôzłë zastosowanié do mierzeniô i wskazëwaniô czasu w rozmaitëch célów: * w astronomji (astronomiczné zédżerë i atomowé zédżerë) * w òglowim codniowim użytku (dodómowé zédżerë, bùdzëdła, banowiszczowé zédżerë, minutniczi, zédżerczi, wieżowé zédżerë) * w spòrce (stoperë, szachòwé zédżerë,gòłąbczé zédżerë) * w nawigacji i w żeglarstwié (chronometrë, wachtowé zédżerë) * w samoczinnëch urządzeniach (ùkłôdowë zédżerë, téż należą zédżerë kómpùtrów, rozmaite programatorë {{skr.|np.}} piérnic) * jakò włãcznczi i wëłãczniczi (czasowi zómk) == Bùdowa zédżerów == Pôdstawowô bùdowa zédżera objem sztërë wôżné, znaczącé òdrzinczi, segmentë taczé, jak: * wskôzywôczé i sygnalné aparatë (np. wëskrzëwaczé, pòkôzywôczé: [[gòdzëna|gòdzënowô]], [[minuta|minutowô]] i [[sekùńda|sekùndowô]], rozmaite [[gòng|gòndżi]] i pòzytiwczi),chtërne przekazëwają użytkownikowi informacje ò tim, jaczi ju minął czas. * zdroje napãdu (np. [[bateriô]] razã z mòtórã, sprãżëna, obcãżniczi), chtërne zédżer nadôwają w ruch i ón tedë chòdzy) * regùlatorë chòdu (np. biegas, balans, kwarcowi generator) wëwòłującë czasowë impuls) * liczniczki cykli (zãbatë zimnicze, sumator), chërne rechòwùją impuls regulatora) == Historejô zédżerów == [[Òbrôzk:휴대용_앙부일구.jpg|mały|''Angbuilgu'' – mòbilny, słoneczny zédżer z [[Kòreja|Koreji]], cząd dinastii Joseon]] * Słoneczny zédżer – pòwstôł ju przed 4000 lat, ju tedë znóny i ùżiwóny w Egipcie. Na skalã tegò zédżerza pôdôł céń wskózywôcza, chtëren pòkôzywół gòdzëna, le jeno czedë swiécëło suńce, * Wòdny zédżer – ùżiwóny béł kòl 2700 ròkù p.n.e. w Egipcie w kòmùdné dnie i òb noc. Strata wodë, chtërno ùbiwa z dzurë kamiannégò statkù wëznôcza mijający czas. * Piôskòwi zédżer – ùżiwóny béł od kòl 2700 ròkù p.n.e. téż w Egipcie. * Mechanizmòwi zédżer, chtëren wënalózł Liang Lingzan z Chinów. * Swiécowi zédżer – chtëren béł wënalazłi ju kòl 1000 lat temù. W tim zédżerze pòlącô sã swiéca wëznôcza mijanié czasu. * Astronomiczny wodno mechanizmowi zédżer wënalazłi przë Su Songa z Chinów. * W 1090 ròkù bëłë znóné mechanizmowé wieżowé zédżerë. * W 1364 ròkù – pòwstôł pierszi òpis mechanizma zédżerowégò, chtëren opracował Giovanni da Dondi * Wahadłowi zédżer – jakno piersi mierzëł sekùndë, òn pòwstôł w 1667 rokù. * W 1680 rokù pòjawiła sã na swiece pierszô sekùndowô wskóza. * Òkrãtowi chronometr, chtëren wënalôzł John Harrison, pòwstół w 1761 rokù. * Zégark na rãkã – pòwstół w 1810 rokù. Jegò mechanizm òpracował Breguet (zégarczi). * Elektromagneticzny zédżer – pòjawił sã w kòl 1810 ròkù. Wënalôzcą béł Matthias Hipp. * Kwarcowi zédżer – pòwstół w 1929 ròkù. Te kwarcowé zégarczi na rãkã mierzą czas z wiôlgą dokładnoscą. Produkùje sã je òd 1969 ròkù. * Atomòwi zédżer – baro dobri. Chòdzy z dokładnoscą co do 1 sekùndë na 300 000 lat. Pierszi atomòwi zédżer powstôł w 1948 ròkù. * Zédżer pùlsarowi, chtëren powstôł w 2011 ròkù. == Dolmaczenié na jinsze jãzyki == * angelsczi – clock * pòlsczi – zegar * baskijsczi – erloju, ordulari * chòrwacczi – sat * duńsczi – ur * fińsczi – kello * francusczi – horloge, pendule * galicyjsczi – reloxo * szpańsczi – reloj, contador * niemiecczi – Uhr * pòrtugalsczi – relógio * słowacczi – hodiny * szwecczi – klocka * włosczi – orologio == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] 227svun0vud3otxiuqnl9b55ob6uy5f 218403 218242 2026-10-13T22:16:23Z Terrus38 14026 kòrekta, a bëło ji baro wiele 218403 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BahnhofsuhrZuerich_RZ.jpg|mały|Zédżer]] [[Òbrôzk:TimeDead.jpg|mały|Piôskòwi zédżer – klepsydra]] [[Òbrôzk:Astronomical_clock_in_Prague_Czech_Republic_in_April_2015.jpg|mały|Orloj, astronomiczny zédżer z [[Praga|Pradżi]] ]] [[Òbrôzk:Gdańsk,_Główne_Miasto,_Rarusz_(HB2).jpg|mały|Słuńcowi zédżer na [[Rôtësz Przédnégò Gardu|rôtëszu]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]]] [[Òbrôzk:Kanazawa_Station_Water_Clock.jpg|mały|Elektroniczno-wòdny zédżer w Kanazawie w [[Japóńskô|Japóńsce]]]] '''Zédżer''' – nôrzãdło do cągłégò pòmiaru, mierzeniô czasu.<ref>Labùdda Jaromira, Zôrno mòwë kl IV – VI dzél I, Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> Synonimë słowa: gòdzynk, czëkôcz, zégark, czasownik, òkrôwka.<ref>Gòłąbk Eùgeniusz, Wiéldżi pòlskò – kaszëbsczi słowôrz, Tom I, II Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2013.</ref> <br> == Ôrtë zégrów == === Zégrë òpiarté na nôtërnëch i prostëch fizycznych gwôscëwòscach === * słuńcowé zégrë * miesądzowé zégrë * piôskòwé zégrë (klepsydrë) * ògniowé zégrë (swiéce) * òléjné zégrë === Zégrë òpiarté na barżi skómplikòwónëch mechanizmach i fizycznëch gwôscëwòscach === * rëchadłowé zégrë * kwarcowé zégrë, * atomòwé zégrë, * zégrë synchronizowóné radiowima wałama z mòdłowim zégrã, * pùlsarowé zégrë, == Pòdzél zégrów òpiarti na métlach wskazywaniô czasu == * tôrczowi zédżer: ** 12-gòdzënowô wizrowô tôrcz (to mòże dac sekùndownik), ** rzòdkô czej mòże bëc téż 24-gòdzynowi wizrowô tôrcz, ** wielotôrczowi ò zmiennym ùkładze rozmajitëch elementów. * diodowi zédżer (ekran z diodama LED), * cekłokristaliczny zédżer (cekłokristaliczny ekran), * kôrtkòwi zédżer ( mô plastikòwé kôrtczi, ùżiwóny nierôz na banowiszczach) * projekcyjny zédżer (môłi projektór wëwidniô czas na scanie abò pòsowie) * zwãkòwi zédżer (gòdzëna podôwónô zwãkòwò), * dotëkòwi zédżer (òsoblëwie dlô slepëch lëdzy). == Zastosowanié zégrów == Zégrë nalazłë zastosowanié do mierzeniô i wskazywaniô czasu w rozmajitëch célach: * w [[astronomiô|astronomie]] (astronomiczné zégrë i atomowé zégrë) * w òglowim codniowim ùżiwkù (dodómowé zégrë, bùdniczi, banowé zégrë, minutniczi, zédżerczi, wieżowé zégrë) * w [[spòrt|spòrce]] (stoprë, szachòwé zégrë) * w nawigacji ë w żeglarstwie (chronométrë, wachtowé zégrë) * w samòczinnëch sprzãtach (ùkładowë zégrë, zégrë kómpùtrów, rozmajité programatorë) == Bùdowa zégrów == Spòdlowô bùdowa zégra objimô sztërë wôżné, znaczącé segmentë taczé jak: * wizrë i sygnałowé aparatë (np. ekranë, wizrë: [[gòdzëna|gòdzënowi]], [[minuta|minutowi]] i [[sekùńda|sekùndowi]], rozmajité [[gòng|gòndżi]] i pòzytiwczi),chtërne przekazywają brëkòwnikòwi infòrmacje ò tim, jaczi ju minął czas. * zdroje nanëkù (np. [[bateriô]] razã z mòtorã, sprãżëna, òbcążnie), chtërne zédżer wpãdzywają w rëch) * regùlatorë chòdu (np. biegas, balans, kwarcowi generatór) wëwòłiwającë czasowi impùls) * lëczniczi cyklów (np. sumatór), jaczé rechùją impùls regùlatora) == Historiô zégrów == [[Òbrôzk:휴대용_앙부일구.jpg|mały|''Angbuilgu'' – mòbilny, słuńcowi zédżer z [[Kòreja|Koreji]], cząd dinastii Joseon]] * Słuńcowi zédżer – pòwstôł ju przed 4000 latama, ju tedë znóny i ùżiwóny w [[Egipt|Egipce]]. Na skalã tegò zégra padô céń wizra, chtëren pòkazywôł gòdzëna, le jeno czedë swiécëło słuńce, * Wòdny zédżer – ùżiwóny béł kòl 2700 ròkù p.n.e. w Egipce w kòmùdné dnie i òb noc. Strata wodë, chtërna ùbiwa z dzurë kamiannégò statkù wëznôcza mijający czas. * Piôskòwi zédżer – ùżiwóny béł od kòl 2700 ròkù p.n.e. téż w Egipce. * Mechaniczny zédżer – wënalazłi przez Lianga Lingzana z Chinów. * Swiécowi zédżer – òstôł wënalazłi ju kòl 1000 lat temù. W tim zégrze pôlącô sã swiéca wëznôcza mijanié czasu. * Astronomiczny wòdno-mechaniczny zédżer wënalazłi przez Su Songa z Chinów. * W 1090 ròkù bëłë ju znóné mechaniczné wieżowé zégrë. * W 1364 ròkù – pòwstôł pierszi òpis zégrowégò mechanizmù, chtëren òbrobił Giovanni da Dondi * Rëchadłowi zédżer – jakno pierszi mierził sekùndë, pòwstôł w 1667 rokù. * W 1680 rokù pòjawiła sã na swiece pierszô sekùndowô wskôza. * Òkrãtowi chronométer, chtëren wënalôzł John Harrison, pòwstôł w 1761 rokù. * Zédżerk na rãkã – pòwstôł w 1810 rokù. Jegò mechanizm òbrobił Breguet (zégarczi). * Elektromagneticzny zédżer – pòjawił sã w kòl 1810 ròkù. Wënalôzcą béł Matthias Hipp. * Kwarcowi zédżer – pòwstół w 1929 ròkù. Kwarcowé zédżerczi na rãkã mierzą czas z wiôlgą dokładnoscą. Produkùje sã je òd 1969 ròkù. * Atomòwi zédżer – chòdzy z dokładnoscą co do 1 sekùndë na 300 000 lat. Pierszi atomòwi zédżer powstôł w 1948 ròkù. * Pùlsarowi zédżer, chtëren powstôł w 2011 ròkù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] byet93ofchyqg6q49va9yjsirq1dbcs 218528 218403 2026-10-14T00:15:09Z Iketsi 3254 [[]] 218528 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BahnhofsuhrZuerich_RZ.jpg|mały|Zédżer]] [[Òbrôzk:TimeDead.jpg|mały|Piôskòwi zédżer – [[klepsydra]]]] [[Òbrôzk:Astronomical_clock_in_Prague_Czech_Republic_in_April_2015.jpg|mały|Orloj, astronomiczny zédżer z [[Praga|Pradżi]] ]] [[Òbrôzk:Gdańsk,_Główne_Miasto,_Rarusz_(HB2).jpg|mały|Słuńcowi zédżer na [[Rôtësz Przédnégò Gardu|rôtëszu]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]]] [[Òbrôzk:Kanazawa_Station_Water_Clock.jpg|mały|Elektroniczno-wòdny zédżer w Kanazawie w [[Japóńskô|Japóńsce]]]] '''Zédżer''' – nôrzãdło do cągłégò pòmiaru, mierzeniô czasu.<ref>Labùdda Jaromira, Zôrno mòwë kl IV – VI dzél I, Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> Synonimë słowa: gòdzynk, czëkôcz, zégark, czasownik, òkrôwka.<ref>Gòłąbk Eùgeniusz, Wiéldżi pòlskò – kaszëbsczi słowôrz, Tom I, II Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2013.</ref> <br> == Ôrtë zégrów == === Zégrë òpiarté na nôtërnëch i prostëch fizycznych gwôscëwòscach === * słuńcowé zégrë * miesądzowé zégrë * piôskòwé zégrë (klepsydrë) * ògniowé zégrë (swiéce) * òléjné zégrë === Zégrë òpiarté na barżi skómplikòwónëch mechanizmach i fizycznëch gwôscëwòscach === * rëchadłowé zégrë * kwarcowé zégrë, * atomòwé zégrë, * zégrë synchronizowóné radiowima wałama z mòdłowim zégrã, * pùlsarowé zégrë, == Pòdzél zégrów òpiarti na métlach wskazywaniô czasu == * tôrczowi zédżer: ** 12-gòdzënowô wizrowô tôrcz (to mòże dac sekùndownik), ** rzòdkô czej mòże bëc téż 24-gòdzynowi wizrowô tôrcz, ** wielotôrczowi ò zmiennym ùkładze rozmajitëch elementów. * diodowi zédżer (ekran z diodama LED), * cekłokristaliczny zédżer (cekłokristaliczny ekran), * kôrtkòwi zédżer ( mô plastikòwé kôrtczi, ùżiwóny nierôz na banowiszczach) * projekcyjny zédżer (môłi projektór wëwidniô czas na scanie abò pòsowie) * zwãkòwi zédżer (gòdzëna podôwónô zwãkòwò), * dotëkòwi zédżer (òsoblëwie dlô slepëch lëdzy). == Zastosowanié zégrów == Zégrë nalazłë zastosowanié do mierzeniô i wskazywaniô czasu w rozmajitëch célach: * w [[astronomiô|astronomie]] (astronomiczné zégrë i atomowé zégrë) * w òglowim codniowim ùżiwkù (dodómowé zégrë, bùdniczi, banowé zégrë, minutniczi, zédżerczi, wieżowé zégrë) * w [[spòrt|spòrce]] (stoprë, szachòwé zégrë) * w nawigacji ë w żeglarstwie (chronométrë, wachtowé zégrë) * w samòczinnëch sprzãtach (ùkładowë zégrë, zégrë kómpùtrów, rozmajité programatorë) == Bùdowa zégrów == Spòdlowô bùdowa zégra objimô sztërë wôżné, znaczącé segmentë taczé jak: * wizrë i sygnałowé aparatë (np. ekranë, wizrë: [[gòdzëna|gòdzënowi]], [[minuta|minutowi]] i [[sekùńda|sekùndowi]], rozmajité [[gòng|gòndżi]] i pòzytiwczi),chtërne przekazywają brëkòwnikòwi infòrmacje ò tim, jaczi ju minął czas. * zdroje nanëkù (np. [[bateriô]] razã z mòtorã, sprãżëna, òbcążnie), chtërne zédżer wpãdzywają w rëch) * regùlatorë chòdu (np. biegas, balans, kwarcowi generatór) wëwòłiwającë czasowi impùls) * lëczniczi cyklów (np. sumatór), jaczé rechùją impùls regùlatora) == Historiô zégrów == [[Òbrôzk:휴대용_앙부일구.jpg|mały|''Angbuilgu'' – mòbilny, słuńcowi zédżer z [[Kòreja|Koreji]], cząd dinastii Joseon]] * Słuńcowi zédżer – pòwstôł ju przed 4000 latama, ju tedë znóny i ùżiwóny w [[Egipt|Egipce]]. Na skalã tegò zégra padô céń wizra, chtëren pòkazywôł gòdzëna, le jeno czedë swiécëło słuńce, * Wòdny zédżer – ùżiwóny béł kòl 2700 ròkù p.n.e. w Egipce w kòmùdné dnie i òb noc. Strata wodë, chtërna ùbiwa z dzurë kamiannégò statkù wëznôcza mijający czas. * Piôskòwi zédżer – ùżiwóny béł od kòl 2700 ròkù p.n.e. téż w Egipce. * Mechaniczny zédżer – wënalazłi przez Lianga Lingzana z Chinów. * Swiécowi zédżer – òstôł wënalazłi ju kòl 1000 lat temù. W tim zégrze pôlącô sã swiéca wëznôcza mijanié czasu. * Astronomiczny wòdno-mechaniczny zédżer wënalazłi przez Su Songa z Chinów. * W 1090 ròkù bëłë ju znóné mechaniczné wieżowé zégrë. * W 1364 ròkù – pòwstôł pierszi òpis zégrowégò mechanizmù, chtëren òbrobił Giovanni da Dondi * Rëchadłowi zédżer – jakno pierszi mierził sekùndë, pòwstôł w 1667 rokù. * W 1680 rokù pòjawiła sã na swiece pierszô sekùndowô wskôza. * Òkrãtowi chronométer, chtëren wënalôzł John Harrison, pòwstôł w 1761 rokù. * Zédżerk na rãkã – pòwstôł w 1810 rokù. Jegò mechanizm òbrobił Breguet (zégarczi). * Elektromagneticzny zédżer – pòjawił sã w kòl 1810 ròkù. Wënalôzcą béł Matthias Hipp. * Kwarcowi zédżer – pòwstół w 1929 ròkù. Kwarcowé zédżerczi na rãkã mierzą czas z wiôlgą dokładnoscą. Produkùje sã je òd 1969 ròkù. * Atomòwi zédżer – chòdzy z dokładnoscą co do 1 sekùndë na 300 000 lat. Pierszi atomòwi zédżer powstôł w 1948 ròkù. * Pùlsarowi zédżer, chtëren powstôł w 2011 ròkù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] arryrez8olebt5m8ms5iqpz1fc3v8qp 218547 218528 2026-10-14T08:35:23Z Terrus38 14026 /* Pòdzél zégrów òpiarti na métlach wskazywaniô czasu */ 218547 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BahnhofsuhrZuerich_RZ.jpg|mały|Zédżer]] [[Òbrôzk:TimeDead.jpg|mały|Piôskòwi zédżer – [[klepsydra]]]] [[Òbrôzk:Astronomical_clock_in_Prague_Czech_Republic_in_April_2015.jpg|mały|Orloj, astronomiczny zédżer z [[Praga|Pradżi]] ]] [[Òbrôzk:Gdańsk,_Główne_Miasto,_Rarusz_(HB2).jpg|mały|Słuńcowi zédżer na [[Rôtësz Przédnégò Gardu|rôtëszu]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]]] [[Òbrôzk:Kanazawa_Station_Water_Clock.jpg|mały|Elektroniczno-wòdny zédżer w Kanazawie w [[Japóńskô|Japóńsce]]]] '''Zédżer''' – nôrzãdło do cągłégò pòmiaru, mierzeniô czasu.<ref>Labùdda Jaromira, Zôrno mòwë kl IV – VI dzél I, Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> Synonimë słowa: gòdzynk, czëkôcz, zégark, czasownik, òkrôwka.<ref>Gòłąbk Eùgeniusz, Wiéldżi pòlskò – kaszëbsczi słowôrz, Tom I, II Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2013.</ref> <br> == Ôrtë zégrów == === Zégrë òpiarté na nôtërnëch i prostëch fizycznych gwôscëwòscach === * słuńcowé zégrë * miesądzowé zégrë * piôskòwé zégrë (klepsydrë) * ògniowé zégrë (swiéce) * òléjné zégrë === Zégrë òpiarté na barżi skómplikòwónëch mechanizmach i fizycznëch gwôscëwòscach === * rëchadłowé zégrë * kwarcowé zégrë, * atomòwé zégrë, * zégrë synchronizowóné radiowima wałama z mòdłowim zégrã, * pùlsarowé zégrë, == Pòdzél zégrów òpiarti na métlach wskazywaniô czasu == * tôrczowi zédżer: ** 12-gòdzënowô wizrowô tôrcz (to mòże dac sekùndownik), ** rzòdkô czej mòże bëc téż 24-gòdzënowô wizrowô tôrcz, ** wielotôrczowi ò zmiennym ùkładze rozmajitëch elementów. * diodowi zédżer (ekran z diodama LED), * cekłokristaliczny zédżer (cekłokristaliczny ekran), * kôrtkòwi zédżer ( mô plastikòwé kôrtczi, ùżiwóny nierôz na banowiszczach) * projekcyjny zédżer (môłi projektór wëwidniô czas na scanie abò pòsowie) * zwãkòwi zédżer (gòdzëna podôwónô zwãkòwò), * dotëkòwi zédżer (òsoblëwie dlô slepëch lëdzy). == Zastosowanié zégrów == Zégrë nalazłë zastosowanié do mierzeniô i wskazywaniô czasu w rozmajitëch célach: * w [[astronomiô|astronomie]] (astronomiczné zégrë i atomowé zégrë) * w òglowim codniowim ùżiwkù (dodómowé zégrë, bùdniczi, banowé zégrë, minutniczi, zédżerczi, wieżowé zégrë) * w [[spòrt|spòrce]] (stoprë, szachòwé zégrë) * w nawigacji ë w żeglarstwie (chronométrë, wachtowé zégrë) * w samòczinnëch sprzãtach (ùkładowë zégrë, zégrë kómpùtrów, rozmajité programatorë) == Bùdowa zégrów == Spòdlowô bùdowa zégra objimô sztërë wôżné, znaczącé segmentë taczé jak: * wizrë i sygnałowé aparatë (np. ekranë, wizrë: [[gòdzëna|gòdzënowi]], [[minuta|minutowi]] i [[sekùńda|sekùndowi]], rozmajité [[gòng|gòndżi]] i pòzytiwczi),chtërne przekazywają brëkòwnikòwi infòrmacje ò tim, jaczi ju minął czas. * zdroje nanëkù (np. [[bateriô]] razã z mòtorã, sprãżëna, òbcążnie), chtërne zédżer wpãdzywają w rëch) * regùlatorë chòdu (np. biegas, balans, kwarcowi generatór) wëwòłiwającë czasowi impùls) * lëczniczi cyklów (np. sumatór), jaczé rechùją impùls regùlatora) == Historiô zégrów == [[Òbrôzk:휴대용_앙부일구.jpg|mały|''Angbuilgu'' – mòbilny, słuńcowi zédżer z [[Kòreja|Koreji]], cząd dinastii Joseon]] * Słuńcowi zédżer – pòwstôł ju przed 4000 latama, ju tedë znóny i ùżiwóny w [[Egipt|Egipce]]. Na skalã tegò zégra padô céń wizra, chtëren pòkazywôł gòdzëna, le jeno czedë swiécëło słuńce, * Wòdny zédżer – ùżiwóny béł kòl 2700 ròkù p.n.e. w Egipce w kòmùdné dnie i òb noc. Strata wodë, chtërna ùbiwa z dzurë kamiannégò statkù wëznôcza mijający czas. * Piôskòwi zédżer – ùżiwóny béł od kòl 2700 ròkù p.n.e. téż w Egipce. * Mechaniczny zédżer – wënalazłi przez Lianga Lingzana z Chinów. * Swiécowi zédżer – òstôł wënalazłi ju kòl 1000 lat temù. W tim zégrze pôlącô sã swiéca wëznôcza mijanié czasu. * Astronomiczny wòdno-mechaniczny zédżer wënalazłi przez Su Songa z Chinów. * W 1090 ròkù bëłë ju znóné mechaniczné wieżowé zégrë. * W 1364 ròkù – pòwstôł pierszi òpis zégrowégò mechanizmù, chtëren òbrobił Giovanni da Dondi * Rëchadłowi zédżer – jakno pierszi mierził sekùndë, pòwstôł w 1667 rokù. * W 1680 rokù pòjawiła sã na swiece pierszô sekùndowô wskôza. * Òkrãtowi chronométer, chtëren wënalôzł John Harrison, pòwstôł w 1761 rokù. * Zédżerk na rãkã – pòwstôł w 1810 rokù. Jegò mechanizm òbrobił Breguet (zégarczi). * Elektromagneticzny zédżer – pòjawił sã w kòl 1810 ròkù. Wënalôzcą béł Matthias Hipp. * Kwarcowi zédżer – pòwstół w 1929 ròkù. Kwarcowé zédżerczi na rãkã mierzą czas z wiôlgą dokładnoscą. Produkùje sã je òd 1969 ròkù. * Atomòwi zédżer – chòdzy z dokładnoscą co do 1 sekùndë na 300 000 lat. Pierszi atomòwi zédżer powstôł w 1948 ròkù. * Pùlsarowi zédżer, chtëren powstôł w 2011 ròkù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] 425r5pvnyntxpu2tmamttayymocs07a 0 9461 218174 217076 2026-10-13T12:41:28Z Iketsi 3254 Òbrôzk; == Òbaczë téż == * [[Zwón]] 218174 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Regietów Wyżny (Рeґєтiв) - dzwonnica 01.jpg|mały|]] '''Zwònica''' – bùdowniô abò ji dzél, w chtërny są zawieszoné [[zwón|zwònë]]. Òna mòże miec kòscelny ({{skr.|np.}} zwònicë przë kòscołach) abò swiecczi charakter ({{skr.|np.}} rôtëszowi wieżë). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sianowo - dzwonnica.JPG|Zwònica przë kòscele w [[Swiónowò|Swiónowie]] Òbrôzk:Muzeum dřevěného porculánu v Držkové - kopie zvonice z Vlčkové.JPG| Òbrôzk:Tarnowskie Góry Dzwonnica Gwarków 02.jpg| Òbrôzk:Alpuyeca.jpg| Òbrôzk:Leaning Tower of Pisa.jpg| Òbrôzk:Kościół Chrystusa Króla w Toruniu1.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zwón]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] to9sj5zoyh3nylek23ayvhb56woahsh 218175 218174 2026-10-13T12:41:46Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kòscół]] 218175 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Regietów Wyżny (Рeґєтiв) - dzwonnica 01.jpg|mały|]] '''Zwònica''' – bùdowniô abò ji dzél, w chtërny są zawieszoné [[zwón|zwònë]]. Òna mòże miec kòscelny ({{skr.|np.}} zwònicë przë kòscołach) abò swiecczi charakter ({{skr.|np.}} rôtëszowi wieżë). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sianowo - dzwonnica.JPG|Zwònica przë kòscele w [[Swiónowò|Swiónowie]] Òbrôzk:Muzeum dřevěného porculánu v Držkové - kopie zvonice z Vlčkové.JPG| Òbrôzk:Tarnowskie Góry Dzwonnica Gwarków 02.jpg| Òbrôzk:Alpuyeca.jpg| Òbrôzk:Leaning Tower of Pisa.jpg| Òbrôzk:Kościół Chrystusa Króla w Toruniu1.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zwón]] * [[Kòscół]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] g8e3z7ewcepsd7uror8q0xto37u9va1 0 9549 218575 216271 2026-10-14T11:01:10Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wartësłôw III]] do [[Warcësłôw III]] 216271 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Warcislaw III Seal 1225.jpg|mały|Sztãpel Wartësława III z 1225 rokù]] '''Wartësłôw III''' (ùr. kòl 1210 rokù – ùm. [[17 maja]] 1264 rokù) – to béł ksyżã z dinastëji Grifitów. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòmòrskô]] |col2= === Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi === {{#categorytree:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] 16ufupi5gf706dtkj54j0pmfpcwix9a 0 9648 218201 208644 2026-10-13T16:04:42Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Półòstrowë]]; – to je → – 218201 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mapka Danii z polskimi opisami ubt.png|mały|Jutlandiô]] '''Jutlandiô''' – wiôldżi półòstrów midzë mòrzama: [[Bôłt]]ã i [[Nordowé Mòrzé|Nordowim Mòrzã]]. Dzél jegò je w [[Dëńskô|Dëńsce]] a dzél w [[Miemieckô|Miemiecce]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sandy cliff beach at North Sea, Denmark 2004 ubt.jpeg|Dunë Jutlandie </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Jutland] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Duńskô]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] [[Kategòrëjô:Półòstrowë]] sleewn4ds4zkvar5l4xg4qmz201y4sq 218225 218201 2026-10-13T16:14:22Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218225 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mapka Danii z polskimi opisami ubt.png|mały|Jutlandiô]] '''Jutlandiô''' – wiôldżi półòstrów midzë mòrzama: [[Bôłt]]ã i [[Nordowé Mòrzé|Nordowim Mòrzã]]. Dzél jegò je w [[Dëńskô|Dëńsce]] a dzél w [[Miemieckô|Miemiecce]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sandy cliff beach at North Sea, Denmark 2004 ubt.jpeg|Dunë Jutlandie </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Hélsczi Półòstrów]] * [[Jiberijsczi Półòstrów]] * [[Jindijsczi Półòstrów]] * [[Kòrejańsczi Półòstrów]] * [[Sinajsczi półòstrów]] |col2= === Półòstrowë === {{#categorytree:Półòstrowë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Jutland] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Duńskô]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] [[Kategòrëjô:Półòstrowë]] epaw9jdnlny0dvhe7404sp7yg84xq96 0 9656 218183 208120 2026-10-13T13:06:21Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 218183 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbsczé Parlamentarné Karno''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski Zespół Parlamentarny'') – karno senatorów i pòsélców òd 2011 rokù we [[Warszawa|Warszawie]]. Jegò spòdlowi cél to {{skr.|m.jin.}} rozwij kaszëbiznë. Swój zaczątk òno miało w 2006 rokù. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Kaszëbsczi Institut]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201106172718/https://www.senat.gov.pl/sklad/zespoly/parlamentarny,170,kaszubski-zespol-parlamentarny-obslugiwany-przez-kancelarie-senatu.html Kaszëbsczé Parlamentarné Karno w parlamence 9 kadencje (2019–)] * [http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=SKLADZESP&Zesp=335 Kaszëbsczé Parlamentarné Karno w parlamence 8 kadencje (2015–2019)] * [http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=174 Kaszëbsczé Parlamentarné Karno w parlamence 7 kadencje (2011–2015)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitika]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] c4ssv6bepxtdvcqz1fc5vajr1yxngqf 0 9664 218404 207572 2026-10-13T22:17:27Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Piôskòwi zédżier]] do [[Klepsydra]] 207572 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Piôskòwi zédżier]] '''Piôskòwi zédżier''' (''Clepsydra'') – tip zégra, chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié píôskù z górë w dół. Òn béł ju baro dôwno temù na swiece. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] kxhqobbclcidftosdtcjbhf7l5d0jns 218407 218404 2026-10-13T22:18:25Z Terrus38 14026 kòrekta 218407 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Klepsydra]] '''Klepsydra''' – tip [[Zédżer|zégra]], chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié piôskù z górë w dół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] d9tpqeg3sljkmqsqjoxt6niek9oowzy 218525 218407 2026-10-14T00:02:13Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 218525 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Klepsydra]] '''Klepsydra''' – tip [[Zédżer|zégra]], chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié piôskù z górë w dół. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Zédżer]] * [[Czas]] |col2= === Czas === {{#categorytree:Czas|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] 8c8e9m62dywwuctrh25yy3w461806dc 218526 218525 2026-10-14T00:07:43Z Iketsi 3254 Galeriô 218526 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Klepsydra]] '''Klepsydra''' – tip [[Zédżer|zégra]], chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié piôskù z górë w dół. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Half-hour sand glass MET ES268.jpg| Òbrôzk:Egg timer.jpg| Òbrôzk:Marine sandglass MMM.jpg| Òbrôzk:Amber sand clock.jpg| Òbrôzk:Ambrogio Lorenzetti 002-detail-Temperance.jpg| Òbrôzk:DeHe vanitas-conocete-a-ti-mismo-jacobo-jordaens-rennes-MBA.jpg| Òbrôzk:Knochenmann in Salzburg.JPG| Òbrôzk:Self-portrait (with Hourglass and Skull) by Johann Zoffany.jpg| Òbrôzk:StillLifeWithASkull.jpg| Òbrôzk:Budapest timewheel 02.jpg|[[Bùdapeszt]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Zédżer]] * [[Czas]] |col2= === Czas === {{#categorytree:Czas|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] mkpdc84hmogev57cb9okalypn8n24wg 218527 218526 2026-10-14T00:12:18Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Chronométer]] 218527 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Klepsydra]] '''Klepsydra''' – tip [[Zédżer|zégra]], chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié piôskù z górë w dół. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Half-hour sand glass MET ES268.jpg| Òbrôzk:Egg timer.jpg| Òbrôzk:Marine sandglass MMM.jpg| Òbrôzk:Amber sand clock.jpg| Òbrôzk:Ambrogio Lorenzetti 002-detail-Temperance.jpg| Òbrôzk:DeHe vanitas-conocete-a-ti-mismo-jacobo-jordaens-rennes-MBA.jpg| Òbrôzk:Knochenmann in Salzburg.JPG| Òbrôzk:Self-portrait (with Hourglass and Skull) by Johann Zoffany.jpg| Òbrôzk:StillLifeWithASkull.jpg| Òbrôzk:Budapest timewheel 02.jpg|[[Bùdapeszt]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Zédżer]] * [[Chronométer]] * [[Czas]] |col2= === Czas === {{#categorytree:Czas|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] i6vktnxfoyt0uj0xsovkmi4e5jvnjh7 218529 218527 2026-10-14T00:45:59Z Iketsi 3254 Galeriô 218529 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Klepsydra]] '''Klepsydra''' – tip [[Zédżer|zégra]], chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié piôskù z górë w dół. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Dôwné klepsydrë"> Òbrôzk:Half-hour sand glass MET ES268.jpg| Òbrôzk:Marine sandglass MMM.jpg| Òbrôzk:Amber sand clock.jpg| </gallery> <gallery mode="packed" caption="Nowòczasnë klepsydrë"> Òbrôzk:Sablier.JPG| Òbrôzk:Egg timer.jpg| Òbrôzk:Shower Timer UF.jpg Òbrôzk:Small sandglass.jpg Òbrôzk:Time Twist.jpg </gallery> <gallery mode="packed" caption="Klepsydra w infòrmatice"> Òbrôzk:Windows 1.01 HOURGLASS.png| Òbrôzk:Windows 1.0 Developer Release 5 HOURGLASS (BUSY).png| Òbrôzk:GNU Unifont - U+231B.svg| Òbrôzk:GNU Unifont - U+23F3.svg| </gallery> <gallery mode="packed" caption="Klepsydra a kùńszt"> Òbrôzk:Ambrogio Lorenzetti 002-detail-Temperance.jpg| Òbrôzk:DeHe vanitas-conocete-a-ti-mismo-jacobo-jordaens-rennes-MBA.jpg| Òbrôzk:Knochenmann in Salzburg.JPG| Òbrôzk:Self-portrait (with Hourglass and Skull) by Johann Zoffany.jpg| Òbrôzk:StillLifeWithASkull.jpg| Òbrôzk:Budapest timewheel 02.jpg|[[Bùdapeszt]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Zédżer]] * [[Chronométer]] * [[Czas]] |col2= === Czas === {{#categorytree:Czas|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] jclz4r0rsct6rbd3su098h0e90mf3vf 218530 218529 2026-10-14T00:47:50Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Dzecyństwò|Dzecyństwò]] do kategòrie [[Kategòriô:Zôbôwczi|Zôbôwczi]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218530 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hourglass measuring 3 minutes.ogv|mały|Klepsydra]] '''Klepsydra''' – tip [[Zédżer|zégra]], chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié piôskù z górë w dół. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Dôwné klepsydrë"> Òbrôzk:Half-hour sand glass MET ES268.jpg| Òbrôzk:Marine sandglass MMM.jpg| Òbrôzk:Amber sand clock.jpg| </gallery> <gallery mode="packed" caption="Nowòczasnë klepsydrë"> Òbrôzk:Sablier.JPG| Òbrôzk:Egg timer.jpg| Òbrôzk:Shower Timer UF.jpg Òbrôzk:Small sandglass.jpg Òbrôzk:Time Twist.jpg </gallery> <gallery mode="packed" caption="Klepsydra w infòrmatice"> Òbrôzk:Windows 1.01 HOURGLASS.png| Òbrôzk:Windows 1.0 Developer Release 5 HOURGLASS (BUSY).png| Òbrôzk:GNU Unifont - U+231B.svg| Òbrôzk:GNU Unifont - U+23F3.svg| </gallery> <gallery mode="packed" caption="Klepsydra a kùńszt"> Òbrôzk:Ambrogio Lorenzetti 002-detail-Temperance.jpg| Òbrôzk:DeHe vanitas-conocete-a-ti-mismo-jacobo-jordaens-rennes-MBA.jpg| Òbrôzk:Knochenmann in Salzburg.JPG| Òbrôzk:Self-portrait (with Hourglass and Skull) by Johann Zoffany.jpg| Òbrôzk:StillLifeWithASkull.jpg| Òbrôzk:Budapest timewheel 02.jpg|[[Bùdapeszt]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Zédżer]] * [[Chronométer]] * [[Czas]] |col2= === Czas === {{#categorytree:Czas|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czas]] [[Kategòrëjô:Zôbôwczi]] d9ctmbx1f3gzmx0mtpv8xw5drompsyc 0 9986 218338 217644 2026-10-13T21:12:21Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218338 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bradley Cooper avp 2014.jpg|mały|Bradley Cooper]] '''Bradley Cooper''', (ùr. [[5 stëcznika]] [[1975]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Cooper, Bradley}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] 2tj0kbg3t59z8xuowbgfsczcbwocef2 0 10086 218381 174398 2026-10-13T21:28:15Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218381 wikitext text/x-wiki #redirect [[Kãpice]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 0govt5ougkh96kmcwyf6yjl2yk7maf7 0 10321 218173 193093 2026-10-13T12:37:31Z Iketsi 3254 + (Do werifikacje) 218173 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:2015 Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie, szata naciekowa 26.jpg|mały|Stalaktitë w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Stalaktit''' – kamnô pipa, chtërna mòże bëc w [[Jóma|jómie]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Shark tooth stalactites.jpg|Stalaktitë w [[USA]] Òbrôzk:Groto de Choranche (14).jpg| Òbrôzk:Stalactite with cave popcorn in Ruakuri Cave.jpg| Òbrôzk:Crystal King.jpg| Òbrôzk:Ice stalactite.jpg|[[Pipë lodowé]] to téż stalaktitë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stalagmit]] * [[Jóma]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] 4f49jyxrzazm6rgiqhnodaqpv5dsp89 0 10323 218171 217293 2026-10-13T12:31:00Z Iketsi 3254 i [[stalaktit]] 218171 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grotte Castellana 03apr06 03 (cropped 4×3).jpg|mały|Stalagmit w [[Italskô|Italsce]]]] '''Stalagmit''' – nalecałi kam, chtëren mòże bëc w jómie. W nim mòże bëc [[kalcyt]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mallorca Porto Cristo Coves dels Hams asv2023-04 img13.jpg|Stalagmit i [[stalaktit]] Òbrôzk:Witch's Finger, Main Corridor, Carlsbad Cavern (51336948311).jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stalaktit]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] kn65vpa7hqhgeftd3uh9be62e5dnemo 218172 218171 2026-10-13T12:31:14Z Iketsi 3254 Stalagmit w [[USA]] 218172 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grotte Castellana 03apr06 03 (cropped 4×3).jpg|mały|Stalagmit w [[Italskô|Italsce]]]] '''Stalagmit''' – nalecałi kam, chtëren mòże bëc w jómie. W nim mòże bëc [[kalcyt]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Mallorca Porto Cristo Coves dels Hams asv2023-04 img13.jpg|Stalagmit i [[stalaktit]] Òbrôzk:Witch's Finger, Main Corridor, Carlsbad Cavern (51336948311).jpg|Stalagmit w [[USA]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stalaktit]] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] 9n29d7tro7mlma5bsi0cu7pbunxgt6v 0 10342 218274 210732 2026-10-13T20:06:55Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòlskô|Pòlskô]] do kategòrie [[Kategòriô:Pòlôszë|Pòlôszë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218274 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Jan Twardowski 01.jpg|mały|Twardowsczi w 2000 rokù]] '''Jón Twardowsczi''' (''Jan Twardowski'' ùr. [[1915]] – ùm. 2006 rokù we [[Warszawa|Warszawie]]) – béł ksãdzã i wôżnym pòlsczim pòétą. == Biografiô == Ùrodzył sã w [[Warszawa|Warszawie]] 1 czerwińca 1915 rokù. Béł sënã Jana Twardowsczégò (1881-1945) i Anieli z dodomù Kòmderskô (1890-1971). Miôł trzë sostrë; Halina (ùr. 1911 r.) Lucyna (ùr. 1912 r.) i Maria (ùr. 1920 r.). Òchrzcëlë gò 4 lëpińca w Kòscele sw. Aleksandra w Warszawie. Dzectwò spãdzôł w Warszawie. Òd 1922 rokù ùcził sã w spòdleczny szkòle, a òd 1927 rokù w [[Gimnazjum|Gimnazjum]] miona Tadeùsza Czacczégò w Warszawie. W 1936 rokù ùdostôł swiadectwò dozdrzelałotë. Ju w gimnazjum béł prowadnikã gazétë „Kùzniô Młodëch”, gdze debiutowôł jakno pòéta. W 1937 rokù ùkôzôł sã pierszi zbiérk piérztów „ Powrót Andersena”. Òd 1935 rokù sztudérowôł pòlaszëznã na Warszawsczim Ùniwersytece. Òb czas II swiatowi wòjnë béł żôłniérzã [[Krajowô Armiô|Krajowi Armii]], gdze wzgłùdzél w warszawsczim pòwstanim i òstał reniony. W 1944 rokù wstąpił do kònspiracyjny Dëchòwny Seminarëji w Warszawie. W 1948 rokù òstôł wëswiãcony na ksãdza. W lëpińcu òstôł wikarim parafii w Żbikòwie kòl Prùszkòwa. Téż tam ùcził religii w szkòle. Òd 1959 rokù béł rekorã Kòscoła Siostrów Wizytków w Warszawie. Wëkłôdôł téż w warszawsczim seminarium. Ùmarł 18 stëcznika 2006 rokù w bôlëcë w Warszawie. Òstał pòchòwóny w grobnicë dlô zasłużonëch w Kòscele Bòżi Òpatrznoscë. == Patronat == Ksądz Jón Twardowsczi je patronã wiele szkòłów, m.ji.n. Gimnazjum w [[Chònice|Chònicach]]. == Nôdgrodë i òdznaczenia == * Krziż Kòmandorsczi Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi (2006) * Nôdgroda PEN Clubu miona Roberta Gravesa (1980) * Òrder Ùsmiéchù (1996) * Lëterackô Nôdgroda miona Władisława Reymònta (1996) * Medal Pòlonia Mater Nostra Est (1999) * Doktorat honoris caùsa Katolëcczégò Lubelsczégò Ùniwersytetu (1999) * Òrder Ecce Hòmò (1999) * Nôdgroda [[Ikar|Ikara]](2000) * Nôdgroda Serca òd Dzëcy (2000) * Nôdgroda TOTUS (2001) to je taczi [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczi]] Nobel * Honorné òbëwatelstwò Tarnowsczich Górów (2003) * Nôdgroda Stolëcznégò Gardu Warszawë (2005) == Dokôz == Liryka ksãdza Twardowsczégò òpowiadô ò Bògù i lëdzach. W wiérztach òdnôszô sã téż do bòsczégò stwòrzeniô, do rodë, np. roscënów, zwierzãtów. == Nôbarżé znóné dokazë == * Wiersze (1959) * O spacerze po cmentarzu wojskowym (1968) * Znaki ufności (1970) * Zeszyt w kratkę (1973) * Poezje wybrane (1979) * Niebieskie okulary (1980) * Rachunek dla dorosłego (1982) * Który stwarzasz jagody (1984, 1988) * Na osiołku (1986) * Nie przyszedłem pana nawracać (1986) * Patyki i patyczki (1988) * Sumienie ruszyło (1989, 1990) * Tak ludzka (1990) * Stukam do nieba (1990) * Nie bój się kochać (1991) * Niecodziennik (1991) * Nie martw się (1992) * Tyle jeszcze nadziei (1993) * Krzyżyk na drogę (1993) * Elementarz księdza Twardowskiego dla najmłodszego, średniaka i starszego (2000) * Pogodne spojrzenie (2003) * Mimo Wszystko (2003) == Nôbarżi znóné wiérztë == * Aniele Boży * Bliscy i oddaleni * Do moich uczniów * Do świętego Franciszka * Kiedy mówisz * Który stwarzasz jagody * Poczekaj * Rachunek sumienia * Spieszmy się * Spoza nas (wiersz z banałem w środku) == Twardowsczi w mùzyce == * 2005 Mieczysław Szcześniak, Spoza nas (Wiersz z banałem w środku) [https://www.youtube.com/watch?v=Eiwi9dAPurA] * 2007 Gościniec, Spieszmy się kochać ludzi [https://www.youtube.com/watch?v=biEZOu2-xV8] * 2015 Mieczysław Szcześniak, Nierówni [https://www.youtube.com/watch?v=YoBKl4ukSwc] * 2011 Justyna Reczeniedi & Con Passione, Nie płacz [https://www.youtube.com/watch?v=9sflxflGRSw] == Bibliografiô == * Zaworska Helena, Jestem, bo Jesteś. Rozmowy z księdzem Twardowskim, Kraków 1999 * Zarębianka Zofia, Poezja wymiaru sanctum. Kamieńska. Jankowski. Twardowski, TN KUL 1992, s. 137-192, ISBN 83-85291-25-3; * A. Iwanowska, Serdecznie niemodny i szczęśliwie zapóźniony Jan Twardowski w oczach własnych, recenzentów i czytelników, Poznań 2000 * J. Twardowski, Autobiografia. Myśli nie tylko o sobie. Tom I – Smak dzieciństwa, s. 80, Kraków 2006, ISBN 83-08-03926-X. * A. Sulikowski, Świat poetycki księdza Jana Twardowskiego, s. 313-332 [kalendarium], Lublin 1995 * Milena Kindziuk, Zgoda na świat z ks. Janem Twardowskim rozmawia Milena Kindziuk, s. 268, M Wydawnictwo 2001, Kraków, ISBN 83-7221-228-7. * Stanisław Grabowski: Jan Twardowski. Kalendarium życia i twórczości 1915-2006. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 2006, s. 74. ISBN 83-205-4661-3. * Marian Schmidt: Niecodzienne rozmowy z księdzem Janem Twardowskim. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000. * A to co na krótko może być na zawsze. Warszawa: Wyd. Uniw. Warsz. 2007. [Autorzy: J. Puzynina, J. Sochoń, A. Lam, J. Prokop i in.] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://twardowski.klp.pl/a-6567.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Twardowsczi, Jón}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] cir0yh1i2yx4q3dkbgcno17oodw7izl 0 10368 218180 217649 2026-10-13T13:04:12Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòliticë|Pòliticë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi pòliticë|Amerikańsczi pòliticë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218180 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BenFranklinDuplessis.jpg|mały|Franklin w 1783 rokù]] '''Benjamin Franklin''' (ùr. 17 stëcznika 1706 r. w Bostonie, ùm. 17 łżëkwiata 1790 w Filadelfie) – amerikańsczi pòlitikôrz, ùczałi, filozof, masón. Òjc-załóżca [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Ùrodzył sã 17 stëcznika 1706 r. w Bòstónie jakno dzesąti syn w rodzënie, w chtërny bëło razã sédemnôscë dzecë. Jegò òjc Josiah Franklin (ùrodzony w Ecton w grôfiznie Notrhamptonshire, do Americzi wëjachôł w 1683) nie béł bògatim, ón robił swiéczci a mëdło. Czej ùmarła mu piérszô biôłka, tej òżenił sã z Abiah Folger. Ta ùrodzëła jémù jesz dzesãc dzecy, w tim Benjamina. Nënka bëła dóma przë dzecach. Młodi Benjamin miôł, wedle mëslë nënczi a tatka, pòmôgac w kòscele, a tej tam òstac. Nôpiérwi, czedë miôł 12 lat, zaczął pracowac ù swòjégò starszégò brata Jamesa we drëkarnie. James béł òd 1721 r wëdôwôczã gazétë „New England Courant”. Do gazétë krëjamno pisôł Benjamin, a pòdpisywôł sã „Silence Dogoood”. Bòdôj James krzëwdzył Benjamina, dlôtë ten ùcekł do Filadelfiji. === Robòta jakno drëkôrz === Miôł sédemnôsce lat. W Filadelfie na pòczątkù pracowôł w drëkarnie, równak za namòwą noczôsnégò gùbernatora prowincëji Pensylwania Williama Keitha chcôł załozëc swòj wëdôwk. Za tim pòjachôł w 1724 r. do [[Londin|Londinù]], równak tam gùbernator Keith òszukôł gò. W biédze pòmógł mù tej Denham – jeden z pasażérów, z chtërnym Franklin przëpłënął do Londinù. Dzãka niémù, dwa lata pózni, òbaj nëkëlë w pòwrotną rëzã do Filadelfije, gdze Franklin béł drëkarzã. Òb [[zymk]] 1727 r. òbaj mòcno zachòrzëlë. Denham béł ùmarł, le òstawił Benjaminowi Franklinowi trochã dëtków. Nënczas Franklin założëł diskùsyjny klub wzôjnégò doskònaleniô „Junto”. Òd 1730 béł wëdôwcą gazétë „The Pensylwania gazette”. Napisôł ekònomiczną dowòdzëznã „The Nature and Necessity of a Paper Currency”. W latach 1732-1757 wëdôwôł zbiérk pòwiédzeniów a pòrad pòd titlã “Almanach biédnégó Riszarda”. Òb nen czas aktiwno téż włącziwôł sã w dzejanié na rzecz gardu. Dzãka jegò staróm pòwstała dobrowòlnô ògniowô starża, pòlicëjô, bòlëca a wëpòżëczniô ksążków. W 1743 założił Amerikańską Filozofną Stowôrã. Jegò nôwôżniészim célã béło równak założenié akademie dlô ùzdolniony młodzëznë. 7 stëcznika 1751 òdemklë dzãka niemù Academy of Pennsylvania (pózni ''University of Pensylwania''). === Pòliticznô kariera === [[Òbrôzk:Usdollar100front.jpg|mały|prawo|Benjamin Franklin na stodolarowim banknoce]] W 1736 r. òbjimnął swój pierszi państwòwi ùrząd jakno nôleżnik zgromadzeniô Pensylwanie. W 1751 òstôł wëbróny do radzëznë gardu Philadelphia. W midzëczasu béł delegatã stanu Pensylwania na kòngres sétmë kòloniów w Albany. W 1757 wëjachôł do Anglie a biôtkòwôł sã procem władzë Britijsczégò Parlamentu nad USA. W 1779 òstôł ministrã USA we [[Francëjô|Francji]]. Pòdpisôł ze Francuzama zdrëszny traktat. 3 séwnika 1783 r.w Pariżu, pò wòjnie z Anglikama, pòdpisôł w Wersalu z nima ùgòdã, chtërna zakùńczëła biôtkã ò samòstojnotã Americzi. W 1787 r. béł ju w Americzi i aktiwno włącziwôł sã w dzejanié Kònstitucyjny Kònwencje. === Noùkówô robòta, wënalôzczi === Benjamin Franklin miôł wiôlgą wiedzã, znôł czile jãzëków ([[Łacyńsczi jãzëk|łacëna]], [[Francësczi jãzëk|francusczi]], [[Italsczi jãzëk|włosczi]], [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]). Miôł téż wiôdżi nôùkòwi doróbk w òbrëmienim elektricznoscë, filozofie i ekònomie. Wënalôzł òdgromnik i dwuwińdzeniowi òkùlôrë. Òdkrëł a òpisôł Golfsztrom. Za jegó noùkòwą dzejnotã dostôł wiele wëapartnieniów, béł m.jin. czestnym nôleżnikã taczich jinstitucjów, jak [[Petersbùrskô Akademiô Nôùk]] ^{[[:pl:Rosyjska Akademia Nauk|(pl)]]}, [[Francëskô Akademiô]] ^{[[:pl:Akademia Francuska|(pl)]]} i [[Royal Society]]^{[[:pl:Royal Society|(pl)]]}. Zarówno òd [[Ùniwersytet Harvarda|Harvard University]]^{[[:pl:Harvard University|(pl)]]}, jak i Yale University, dostôł tituł [[Master of Arts]]^{[[:pl:Master of Arts|(pl)]]}. Royal Society przëznało mù zôs Copley Medal. Nôlepi jegò nôùkòwą dzejnotã òpisują taczi łacyńsczi słowa napisóny na jegò piersnicë w Pariżu, chtërnëch autorã je Jean d'Alembert: ''erupuit coelo fulmen, mox sceptra tyrannis'' („grom wëdrzëł niebù, berła tiranóm). == Bibliografiô == * Benjamin Franklin: Żywot własny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960. * Louise Todd Ambler: Benjamin Franklin. Cambridge: Harvard University, 1975. ({{jãz.|en}}) * Wiktor Osiatyński: Wizje Stanów Zjednoczonych w pismach Ojców Założycieli. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977. * Eustachy Białoborski. Beniamin Franklin. „Horyzonty Techniki”. 1956 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] dq596lt3wqqpddp9lg3twmdbw0wne9l 0 10370 218196 218159 2026-10-13T15:37:43Z Terrus38 14026 kòrekta 218196 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Gwineji|fòrma państwa=repùblika|herb=Coat of Arms of Guinea.svg|fana=Flag of Guinea.svg|miono-genitiw=Gwineji|gwôsné miono=République de Guinée|mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôca, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc)|himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center>|na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=Konakry|Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya|Premiéra=Bah Oury|data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958|wiéchrzëzna=245 857|dëtk=Gwinejsczi frank|kòd dëtka=GNF|czasowô cona=±0|kòd=GN|Internet=.gn|aùtowi kòd=RG|telefón=+224|lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Pòspólnotë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë [[Afrikańskô Ùniô|Afrikańsczi Ùnie]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Dłużawa grańców: * całownô: 3399&#x20;km * Dłużawa grańców ze sąsadama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Administracyjny pòdzél == Gwineja dzeli sã na sédmë regionów ë 33 prefekturë. Stolëca, Konakry, je szpecjalnym administracyjnym regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Región !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[File:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (región)|Región Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (región)|Región Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (región)|Región Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (región)|Región Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (región)|Región Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (región)|Región Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (región)|Región Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (región)|Región Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Nimò bògatëch zleżënów sërowinów, je to jedno òd nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je gbùrstwò; ùprawa kawë, rizu, maniokù, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje to dô 30% wszëtczich swiatowëch zleżënów bòksytów, a krôj je drëdżim ekspòrtérą ti sërowinë. Jinszé sërowinë to zleżënë żelazła, titanu, niklu, diamańtu ë złota, chtërëch eksploatacjô je rozwijónô. Je téż môłi skórzano-bótowi, drzewny i jôdny przemësł. ÒZN zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tpzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajewi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz|en}}). </ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Rost KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[File:Railways in Guinea.svg|thumb|Banowa séc w Gwineje]] === Banowô infrasztruktura === Dłużawa banowëch linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe turë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju ni ma pasażersczich pòłączeniów, w banowim transpòrce dominëje wëwóz sërowinów z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô infrasztruktura === * Cwiardé dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiardé dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demògrafiô == Strzédny roczny nôtërny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długòsc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzeniô – 25 mieszkańców na km². Nôgãscy zalëdzonô je òbéńda masywu [[Fùta Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédné gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Jilosc lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Etnicznô sztruktura === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etnicznô grëpa<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{Jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk fùla]]|| align="right" | 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissy|| [[Jãzëk kissy]]|| align="right" | 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kòno (Mande) || [[Jãzëk kòno]]|| align="right" | 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kùrankò (Mande) || [[Jãzëk kùrankò]]|| align="right" | 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdôwczi z 2010 wedle ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30]. </ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienné religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinszé wëznania – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] r0fkdhkefei61d1veyokcc13g8svuio 218235 218196 2026-10-13T16:32:05Z Iketsi 3254 drobnô 218235 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Repùblika Gwineji |fòrma państwa=repùblika |herb=Coat of Arms of Guinea.svg |fana=Flag of Guinea.svg |miono-genitiw=Gwineji |gwôsné miono=République de Guinée |mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôca, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc) |himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center> |na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg |jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca=Konakry |Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya |Premiéra=Bah Oury |data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958 |wiéchrzëzna=245 857 |dëtk=Gwinejsczi frank |kòd dëtka=GNF |czasowô cona=±0 |kòd=GN |Internet=.gn |aùtowi kòd=RG |telefón=+224 |lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Pòspólnotë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë [[Afrikańskô Ùniô|Afrikańsczi Ùnie]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Dłużawa grańców: * całownô: 3399&#x20;km * Dłużawa grańców ze sąsadama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Administracyjny pòdzél == Gwineja dzeli sã na sédmë regionów ë 33 prefekturë. Stolëca, Konakry, je szpecjalnym administracyjnym regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Región !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[Òbrôzk:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (región)|Región Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (región)|Región Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (región)|Región Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (región)|Región Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (región)|Región Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (región)|Región Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (región)|Región Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (región)|Región Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Nimò bògatëch zleżënów sërowinów, je to jedno òd nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je gbùrstwò; ùprawa kawë, rizu, maniokù, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje to dô 30% wszëtczich swiatowëch zleżënów bòksytów, a krôj je drëdżim ekspòrtérą ti sërowinë. Jinszé sërowinë to zleżënë żelazła, titanu, niklu, diamańtu ë złota, chtërëch eksploatacjô je rozwijónô. Je téż môłi skórzano-bótowi, drzewny i jôdny przemësł. ÒZN zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tpzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajewi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz|en}}). </ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Rost KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[Òbrôzk:Railways in Guinea.svg|mały|Banowa séc w Gwineje]] === Banowô infrasztruktura === Dłużawa banowëch linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe turë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju ni ma pasażersczich pòłączeniów, w banowim transpòrce dominëje wëwóz sërowinów z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô infrasztruktura === * Cwiardé dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiardé dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demògrafiô == Strzédny roczny nôtërny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długòsc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzeniô – 25 mieszkańców na km². Nôgãscy zalëdzonô je òbéńda masywu [[Fùta Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédné gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Jilosc lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Etnicznô sztruktura === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etnicznô grëpa<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk fùla]]|| align="right" | 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissy|| [[Jãzëk kissy]]|| align="right" | 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kòno (Mande) || [[Jãzëk kòno]]|| align="right" | 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kùrankò (Mande) || [[Jãzëk kùrankò]]|| align="right" | 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdôwczi z 2010 wedle ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30]. </ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienné religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinszé wëznania – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] t7mix89xok23asvba0bwridxnyilaj4 218236 218235 2026-10-13T16:34:27Z Iketsi 3254 jãz. 218236 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Repùblika Gwineji |fòrma państwa=repùblika |herb=Coat of Arms of Guinea.svg |fana=Flag of Guinea.svg |miono-genitiw=Gwineji |gwôsné miono=République de Guinée |mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôca, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc) |himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center> |na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg |jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca=Konakry |Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya |Premiéra=Bah Oury |data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958 |wiéchrzëzna=245 857 |dëtk=Gwinejsczi frank |kòd dëtka=GNF |czasowô cona=±0 |kòd=GN |Internet=.gn |aùtowi kòd=RG |telefón=+224 |lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Pòspólnotë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë [[Afrikańskô Ùniô|Afrikańsczi Ùnie]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Dłużawa grańców: * całownô: 3399&#x20;km * Dłużawa grańców ze sąsadama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Administracyjny pòdzél == Gwineja dzeli sã na sédmë regionów ë 33 prefekturë. Stolëca, Konakry, je szpecjalnym administracyjnym regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Región !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[Òbrôzk:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (región)|Región Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (región)|Región Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (región)|Región Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (región)|Región Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (región)|Región Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (región)|Región Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (región)|Región Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (región)|Región Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Nimò bògatëch zleżënów sërowinów, je to jedno òd nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je gbùrstwò; ùprawa kawë, rizu, maniokù, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje to dô 30% wszëtczich swiatowëch zleżënów bòksytów, a krôj je drëdżim ekspòrtérą ti sërowinë. Jinszé sërowinë to zleżënë żelazła, titanu, niklu, diamańtu ë złota, chtërëch eksploatacjô je rozwijónô. Je téż môłi skórzano-bótowi, drzewny i jôdny przemësł. [[ÒZN]] zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tpzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajewi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz.|en}}).</ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Rost KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[Òbrôzk:Railways in Guinea.svg|mały|Banowa séc w Gwineje]] === Banowô infrasztruktura === Dłużawa banowëch linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe turë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju ni ma pasażersczich pòłączeniów, w banowim transpòrce dominëje wëwóz sërowinów z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô infrasztruktura === * Cwiardé dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiardé dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demògrafiô == Strzédny roczny nôtërny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długòsc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzeniô – 25 mieszkańców na km². Nôgãscy zalëdzonô je òbéńda masywu [[Fùta Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédné gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Jilosc lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Etnicznô sztruktura === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etnicznô grëpa<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk fùla]]|| align="right" | 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissy|| [[Jãzëk kissy]]|| align="right" | 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kòno (Mande) || [[Jãzëk kòno]]|| align="right" | 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kùrankò (Mande) || [[Jãzëk kùrankò]]|| align="right" | 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdôwczi z 2010 wedle ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienné religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinszé wëznania – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 19hsspoi8os8vxumgprkp0pjtea8qoq 218237 218236 2026-10-13T16:38:54Z Terrus38 14026 218237 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Repùblika Gwineji |fòrma państwa=repùblika |herb=Coat of Arms of Guinea.svg |fana=Flag of Guinea.svg |miono-genitiw=Gwineji |gwôsné miono=République de Guinée |mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôca, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc) |himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center> |na karce=Guinea_-_Location Map (2013)_-_GIN_-_UNOCHA.svg |jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca=Konakry |Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya |Premiéra=Bah Oury |data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958 |wiéchrzëzna=245 857 |dëtk=Gwinejsczi frank |kòd dëtka=GNF |czasowô cona=±0 |kòd=GN |Internet=.gn |aùtowi kòd=RG |telefón=+224 |lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok=2026 }} '''Gwineja''' – państwò w zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Òna grańczi z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Senegal|Senegalã]], [[Mali]], [[Gwineja Bissaù|Gwineją Bissaù]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzegã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Pòspólnotë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë [[Afrikańskô Ùniô|Afrikańsczi Ùnie]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geògrafiô == Wiéchrzëzna: * całownô: 245 857 km² ** ląd: 245 857&#x20;km² ** wòdë: 0&#x20;km² Dłużawa grańców: * całownô: 3399&#x20;km * Dłużawa grańców ze sąsadama: ** [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] 610&#x20;km ** [[Gwineja Bissaù]] 386&#x20;km ** [[Liberiô]] 563&#x20;km ** [[Mali]] 858&#x20;km ** [[Senegal]] 330&#x20;km ** [[Sierra Leòne]] 652&#x20;km Brzegòwô liniô: 320&#x20;km. == Administracyjny pòdzél == Gwineja dzeli sã na sédmë regionów ë 33 prefekturë. Stolëca, Konakry, je szpecjalnym administracyjnym regionã. {| class="wikitable" align=center !width="3%"| !width="14%"| Región !width="18%"| Wiéchrzëzna<br>(km²) !width="18%"| Lëdztwò !width="16%"| Stolëca !rowspan=9| [[Òbrôzk:Guinea Regions.png|center|200px|Mapa regionów Gwinei]] |- | 1 |align="center"| [[Boké (región)|Región Boké]] |align="right"| 31 186 |align="right"| 760 119 |align="center"| [[Boké]] |- | 2 |align="center"| [[Konakry (región)|Región Konakry]] |align="right"| 450 |align="right"| 1 092 436 |align="center"| [[Konakry]] |- | 3 |align="center"| [[Faranah (región)|Región Faranah]] |align="right"| 35 581 |align="right"| 602 485 |align="center"| [[Faranah]] |- | 4 |align="center"| [[Kankan (región)|Región Kankan]] |align="right"| 72 145 |align="right"| 1 011 644 |align="center"| [[Kankan (miasto)|Kankan]] |- | 5 |align="center"| [[Kindia (región)|Región Kindia]] |align="right"| 28 873 |align="right"| 928 312 |align="center"| [[Kindia]] |- | 6 |align="center"| [[Labé (región)|Región Labé]] |align="right"| 22 869 |align="right"| 799 545 |align="center"| [[Labé]] |- | 7 |align="center"| [[Mamou (región)|Región Mamou]] |align="right"| 17 074 |align="right"| 612 218 |align="center"| [[Mamou]] |- | 8 |align="center"| [[Nzérékoré (región)|Región Nzérékoré]] |align="right"| 37 658 |align="right"| 1 348 787 |align="center"| [[Nzérékoré]] |} == Gòspòdarka == Nimò bògatëch zleżënów sërowinów, je to jedno òd nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je gbùrstwò; ùprawa kawë, rizu, maniokù, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje to dô 30% wszëtczich swiatowëch zleżënów bòksytów, a krôj je drëdżim ekspòrtérą ti sërowinë. Jinszé sërowinë to zleżënë żelazła, titanu, niklu, diamańtu ë złota, chtërëch eksploatacjô je rozwijónô. Je téż môłi skórzano-bótowi, drzewny i jôdny przemësł. [[ÒZN]] zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tpzw. LDC – Least Developed Countries)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA – The World Factbook]. cia.gov. [zarchiwizowane z [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html tegò adresù] (2015-09-19)].</ref><ref>List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).</ref>. === Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi === * KPB (Krajewi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)<ref>Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. ({{jãz.|en}}).</ref> * KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.) * Rost KPB: 3% (2010 r.) * Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5% == Transpòrt == [[Òbrôzk:Railways in Guinea.svg|mały|Banowa séc w Gwineje]] === Banowô infrasztruktura === Dłużawa banowëch linii * O szérzë 1435mm: 238&nbsp;km * O szérzë 1000mm: 947&nbsp;km<ref name=":1" /> Przédné banowe turë: * [[Kamsar|Port Kamsar]] – [[Sangarédi]] * [[Konakry]] – [[Kankan (gard)|Kankan]] W kraju ni ma pasażersczich pòłączeniów, w banowim transpòrce dominëje wëwóz sërowinów z kòpalniów do mòrsczich pòrtów. === Dargòwô infrasztruktura === * Cwiardé dardżi: 4342&nbsp;km * Niecwiardé dardżi: 40006&nbsp;km<ref name=":1" /> == Demògrafiô == Strzédny roczny nôtërny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długòsc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzeniô – 25 mieszkańców na km². Nôgãscy zalëdzonô je òbéńda masywu [[Fùta Dżalon]]. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédné gardë to: [[Konakry]], [[Kankan (miasto)|Kankan]], [[Kindia]] i [[Labé]]. Jilosc lëdztwa: 15,441,993 (2026). === Etnicznô sztruktura === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" !Etnicznô grëpa<ref>[https://joshuaproject.net/countries/GV Country: Guinea – People Groups.] Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. ({{jãz.|en}}).</ref> !Jãzëk !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- | Fulani|| [[Jãzëk fùla]]|| align="right" | 5 442 ||align=right| 41,4% |- | Maninka (4 karna – [[Mande]]) || [[Jãzëk maninka]] ||align=right| 3 773 ||align=right| 28,7% |- | Susu (Mande) || [[Jãzëk susu]] ||align=right| 1 503 ||align=right| 11,43% |- | Kissy|| [[Jãzëk kissy]]|| align="right" | 596 ||align=right| 4,53% |- | Kpelle (Mande) || [[Jãzëk kpelle]] ||align=right| 590 ||align=right| 4,49% |- | Toma (Mande) || [[Jãzëk toma]] ||align=right| 270 ||align=right| 2,05% |- | Kòno (Mande) || [[Jãzëk kòno]]|| align="right" | 173 ||align=right| 1,32% |- | Jalunka (Mande) || [[Jãzëk jalunka]] ||align=right| 122 ||align=right| 0,93% |- | Kùrankò (Mande) || [[Jãzëk kùrankò]]|| align="right" | 115 ||align=right| 0,87% |- | Mano (Mande) || [[Jãzëk mano]] ||align=right| 109 ||align=right| 0,83% |} === Religiô === Pòdôwczi z 2010 wedle ''Pew Research Center''<ref>[https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ Religious Composition by Country, in Percentages]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref><ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ Christian Population as Percentages of Total Population by Country]. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].</ref>: * [[islam]] – 84,4% * [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]] – 7,5% * [[protestantizm]] – 3,4% * tradicjowe, plemienné religie – 2,7% * fëlënk religie – 1,8% * jinszé wëznania – 0,2%. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Dame de Mali Guinée.jpg| Òbrôzk:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg| Òbrôzk:Gouverneur Iles de Los.jpg| Òbrôzk:Le "Voile" de la mariée à Kindia.png| Òbrôzk:Fouta Djallon (14582291826).jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] g6s8hxjxh2hb9jkkm7d80gvbmj22yjt 0 10380 218373 172866 2026-10-13T21:25:40Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218373 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Londin]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] o8zygrpgc41e15ytryvu51xn75yoxh7 218375 218373 2026-10-13T21:27:08Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania|Przeczerowania]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/en|Przeczerowania z jinégò jãzëka/en]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218375 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Londin]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/en]] 3y818i47zi5b79mo2l294h1s7hos8rx 0 10507 218339 217653 2026-10-13T21:13:02Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218339 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jason Bateman 2011.jpg|mały|Jason Bateman]] '''Jason Bateman''', (ùr. [[14 stëcznika]] [[1969]]) – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] aktór. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bateman, Jason}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] cf4z4jgtluzs3dl7gnpu6r1r2omx1cj 0 10525 218370 173951 2026-10-13T21:25:39Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218370 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Diamańt]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] lifu0l83f4sfy85d47x2d6750z43fd8 0 10561 218371 174093 2026-10-13T21:25:39Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218371 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Francësczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] i9xywwyjiog0c4ox4308qxnin35k652 0 10656 218372 174509 2026-10-13T21:25:40Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218372 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Gryfice]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] qtunqvxzzn2m6r07hd119zoo1nv8pon 0 10657 218374 174514 2026-10-13T21:25:40Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218374 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Epifòra]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] t6haoe0jb6iun6vcr27jx4o0qk6r0f2 0 10779 218327 198665 2026-10-13T21:04:28Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Gduńsczi łokc]] 218327 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gray331.png|mały|prawo|Łokcowô przedżiblëna]] [[Òbrôzk:Elbow coude.JPG|mały|prawo|Łokc]] '''Łokcowô przedżiblëna''' (''articulatio cubiti'') – to je ù człowieka [[przedżiblëna]], chtërna łączi remiã z [[Przedremiã|przedremieniã]]. == Òbaczë téż == * [[Gduńsczi łokc]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/01218792 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Przedżiblënë]] sn5unfuxq3hbpgcwwonxfkf8cpw125v 0 10950 218355 217609 2026-10-13T21:14:40Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218355 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emilio Estevez Venice 2006 crop.jpg|mały|Emilio Estevez]] '''Emilio Estevez''' (ùr. [[12 maja]] [[1962]]) – je amerikańsczim teatrownikâ. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Estevez, Emilio}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] sb9talsgxjoviiodhfjgov23859u4lm 14 10987 218211 203796 2026-10-13T16:09:11Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218211 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] sgk8vyzoxbxm14pi5d05ilqd0uyo5yi 0 11009 218535 216094 2026-10-14T03:26:20Z Iketsi 3254 Galeriô 218535 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Real Monte Carlo Casino.jpg|Kasyno Monte Carlo w [[Mònakò]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] egdl7kv0tnmnbbnpzwmupkbahgdqqh8 218536 218535 2026-10-14T03:33:57Z Iketsi 3254 + 218536 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2023 Żeton z Casino de Monte-Carlo.jpg Òbrôzk:Real Monte Carlo Casino.jpg|Kasyno Monte Carlo w [[Mònakò]] Òbrôzk:Ina Adrian i Jerzy Dal-Atan.jpg| Òbrôzk:Narcyz Witczak-Witaczyński - Trzech wojskowych przed kinem Casino w Gdyni (107-1022-1).jpg| Òbrôzk:Gary Green Casino.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] 04jj7d8qtas3jcmja9tw5s4eif5mfwj 218537 218536 2026-10-14T03:37:49Z Iketsi 3254 +/* Galeriô */ 218537 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2023 Żeton z Casino de Monte-Carlo.jpg Òbrôzk:Real Monte Carlo Casino.jpg|Kasyno Monte Carlo w [[Mònakò]] Òbrôzk:Ina Adrian i Jerzy Dal-Atan.jpg| Òbrôzk:Narcyz Witczak-Witaczyński - Trzech wojskowych przed kinem Casino w Gdyni (107-1022-1).jpg| Òbrôzk:13-02-27-spielbank-wiesbaden-by-RalfR-093.jpg| Òbrôzk:Gary Green Casino.jpg| File:"Orient Saloon at Bisbee, Arizona... Faro game in full blast. Recognized, Left to right-Tony Downs (standing with derby) - NARA - 530986.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] klx2v00hr1835k0q517jjjh155duoot 0 11019 218257 199988 2026-10-13T19:38:37Z Iketsi 3254 kat. 218257 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Conjoined X-ray.jpg|mały|Syjamskô pôrka]] '''Syjamskô pôrka''' – dwòje lëdzy dzélowò zrosłëch ze sobą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:The Library of Congress - Dr. Doyen separating Hindoo twins (LOC) (pd).jpg| Òbrôzk:ChangandEng.jpg| Òbrôzk:Chang-eng-bunker-PD.png| </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] doh0yc1yonvl2vmak96t2m659r0wcj0 0 11076 218348 207523 2026-10-13T21:13:06Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218348 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Steven Seagal 3.jpg|mały|Steven Seagal]] '''Steven Seagal''', (Steven Frederic Seagal), (ùr. [[10 łżëkwiata]] [[1952]]) je amerikańsczim teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë|Seagal, Steven]] rd92frtsue6r5g12v95l9ejsurkv3re 14 11224 218468 204730 2026-10-13T23:28:28Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218468 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11225 218474 205307 2026-10-13T23:28:34Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218474 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11226 218487 207311 2026-10-13T23:28:46Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218487 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11227 218493 212625 2026-10-13T23:28:54Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218493 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11228 218457 201279 2026-10-13T23:28:16Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218457 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11229 218423 185225 2026-10-13T22:36:46Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218423 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11231 218471 205309 2026-10-13T23:28:31Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218471 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11232 218484 212626 2026-10-13T23:28:44Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218484 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11234 218491 205315 2026-10-13T23:28:51Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218491 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11235 218483 212627 2026-10-13T23:28:43Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218483 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11237 218480 212618 2026-10-13T23:28:40Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218480 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11238 218502 212628 2026-10-13T23:29:04Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218502 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11239 218469 212614 2026-10-13T23:28:29Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218469 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11240 218486 205311 2026-10-13T23:28:45Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218486 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11241 218503 196499 2026-10-13T23:29:05Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218503 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11245 218414 185241 2026-10-13T22:36:37Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218414 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11246 218492 205314 2026-10-13T23:28:53Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218492 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11247 218517 212629 2026-10-13T23:29:19Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218517 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11251 218419 185252 2026-10-13T22:36:42Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218419 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11252 218415 185247 2026-10-13T22:36:38Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218415 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11253 218413 185261 2026-10-13T22:36:36Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218413 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11254 218485 212643 2026-10-13T23:28:44Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218485 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11255 218421 185255 2026-10-13T22:36:44Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218421 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11256 218499 212630 2026-10-13T23:29:00Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218499 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11257 218417 185254 2026-10-13T22:36:40Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218417 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11258 218509 207813 2026-10-13T23:29:11Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218509 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11260 218516 212632 2026-10-13T23:29:18Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218516 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11261 218505 196500 2026-10-13T23:29:07Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218505 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11262 218510 196496 2026-10-13T23:29:12Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218510 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11263 218420 185696 2026-10-13T22:36:43Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218420 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11271 218488 205313 2026-10-13T23:28:47Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218488 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11272 218411 185258 2026-10-13T22:36:34Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218411 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11273 218494 212634 2026-10-13T23:28:56Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218494 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11276 218477 205306 2026-10-13T23:28:37Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218477 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11278 218481 212635 2026-10-13T23:28:41Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218481 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11280 218482 212636 2026-10-13T23:28:42Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218482 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11281 218496 212637 2026-10-13T23:28:57Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218496 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11282 218478 205304 2026-10-13T23:28:38Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218478 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11283 218504 196504 2026-10-13T23:29:06Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218504 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11287 218508 196503 2026-10-13T23:29:10Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218508 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11288 218497 212638 2026-10-13T23:28:58Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218497 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11289 218422 185262 2026-10-13T22:36:45Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218422 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11290 218489 196492 2026-10-13T23:28:48Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218489 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11291 218500 212639 2026-10-13T23:29:01Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218500 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11292 218418 185260 2026-10-13T22:36:41Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218418 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11294 218511 196497 2026-10-13T23:29:13Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218511 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11295 218506 196494 2026-10-13T23:29:08Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218506 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11296 218507 196495 2026-10-13T23:29:09Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218507 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11297 218495 212640 2026-10-13T23:28:57Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218495 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11298 218498 212641 2026-10-13T23:28:59Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218498 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11299 218490 207310 2026-10-13T23:28:49Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218490 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11313 218424 185230 2026-10-13T22:36:47Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218424 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 11334 218278 195244 2026-10-13T20:06:56Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòlskô|Pòlskô]] do kategòrie [[Kategòriô:Pòlôszë|Pòlôszë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218278 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tykocin - Portret z podobizną Łukasza Górnickiego.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Łukasz Górnicki-Dworzanin Polski.jpg|mały|]] '''Łukôsz Górnicczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: ''Łukasz Górnicki''; ùr. 1527 rokù – ùm. [[22 lëpińca]] 1603 rokù) – béł pòlsczi pisôrz. Òn napisôł w dokazu ''Dworzanin polski'' (1566), że pòsłużëc w pòlsczim jãzëkù mòże sã m.jin. ''Kassubskim słowem''. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 121 * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbiznie]] - [[Gduńsk]] 2014, s. 21. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=2237&dirids=1 s. 51 (34) 1639 rokù] [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë|Gòrnicczi, Łukôsz]] aryopirfi12qwp1edbagxl9sfpkem73 0 11336 218277 208028 2026-10-13T20:06:56Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòlskô|Pòlskô]] do kategòrie [[Kategòriô:Pòlôszë|Pòlôszë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218277 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wespazjan.jpg|mały|Wespazjón Kòchòwsczi]] '''Wespazjón Kòchòwsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Wespazjan Kochowski''; ùr. 1633 rokù – ùm. [[6 czerwińca]] 1700 rokù) – béł pòlsczi historik i pòeta. Òn napisôł w dokazu ''„Historya panowania Jana Kazimierza”: Tom pierwszy, Tom 2, s. 30'' (1840) ò żôłnérzach m.jin. z Kaszëb: (''z Prus, Pomorza, Kaszub,''). == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] fiy1eakvtjbylx85sgkh70rn76drung 0 11409 218376 179464 2026-10-13T21:28:15Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218376 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Lëpin]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] q6s4wzvap448fisym7n2uivviw4y550 14 11430 218451 185243 2026-10-13T22:37:13Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218451 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11431 218450 185250 2026-10-13T22:37:12Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218450 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11432 218452 185251 2026-10-13T22:37:14Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218452 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 11456 218310 209539 2026-10-13T20:42:47Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Róbert Lewandòwsczi]] do [[Róbert Lewandowsczi]]: pisënk 209539 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Robert Lewandowski 2018, JAP-POL (cropped).jpg|mały|Róbert Lewandòwsczi w 2018 r.]] '''Róbert Lewandòwsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Robert Lewandowski'', ùr. [[21 zélnika]] [[1988]] rokù w [[Warszawa|Warszawie]]) – [[Pòlskô|pòlsczi]] pùczkôrz, wëstãpùje na pòzycji napôdôcza w hiszpańsczim klubie [[FC Barcelona]] i w pòlsczi reprezentacji, w chtërny je kapitanã. Nôleżnik Klubù Znamienitégò Reprezentanta. Ùczãstnik Mésterstwów Eùropë 2012 i 2016. == Spòrtowô kariera == Swòjã karierã zaczinôł w Varsovii, Delce Warszawa i w rezerwach Ledżi. W 2006 rokù trafił do Znicza Pruszków, w chtërnym zdobëł kòrónã nôlepszégò strzélca trzecy i drudżi lidżi. W 2008 przeniósł sã do [[Lech Pòznóń|Lecha Pòznónia]], w farwach chtërnégò zdobéł mésterstwò, pùchar i superpùchar Pòlsczi, a téż titel króla strzélców Ekstraklasë. W 2010 òstôł zawòdnikã Borussii Dortmund, z chtërną dwa razë ségał pò mésterstwò Miemiec, a téż jeden rôz pò krajòwi pùchar i superpùchar, do przëszedł do téż do finału Lidżi Méstrów. W sezónie 2013/2014 pò rôz pierszi w swòji karierze òstôł królã strzélców Bundeslidżi, zdobëwający 20 brómek. Przed rozpòczãcem sezónù 2014/2015 przeniósł sã do Bayernu Mnichòwò, gdze w kòżdim z sztërëch pierszich sezónów zdobëwôł mésterstwò Miemiec, a téż przekroczëł barierã 150 gòli w Bundeslidze, òsągający nen wënik rëchli niżle jaczikòlwiek jinszi zagrańczny balôrz. W sezónie 2015/2016 pò rôz drëdżi sëgnãł pò kòrónã króla strzélców Bundeslidżi, strzelający 30 gòli. Pò rôz trzecy sëgnął pò kòrónã króla strzélców Bundeslidżi w sezónie 2017/2018, strzélający 29 gòli. Z dorobkiem 151 gòli jest òn nôskùteczniejszim zagrańcznym balôrzã w historii Bayernu Mnichòwò. 22 zélnika 2015, òbczas ligòwégò meczù Bayern Mnichòwò z VfL Wòlfsbùrg, Lewandòwsczi strzelił piãc gòli òb dzewiãc minut. Bëło to nôrëchli strzelóné 5 brómek w historii sztërëch nôsëlniészich lig [[Eùropa|Eùropë]] òd czasów prowadzeniô zapisów. W 2016 òstôł wëbrôny Spòrtówcã Rokù 2015 w plebiscyce Spòrtowègò Pòdzérku a zajął czwiôrti plac w plebiscyce Złoti Bali za 2015 rok. Dzénnik The Guardian ùmiescył gò równak w gronie 5 nôlepszich balôrzy na swiece. W 2015 federacjô IFFHS ùznôła gò nôskùteczniészim strzelcã midzënôrodnëch rozgriwek. Sédmokrotny dobiwca plebiscytu cządnika „''Piłka Nożna''” ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Bala'') w kategòrii ''Piłkôrz Rokù''. W latach 2011–2017 òtrzimôł tã nôdgrodã sédem razy z rzãdu, co czëni gò samòbëtnym rekòrdzistą pòd tim wzglãdã. W reprezentacji Pòlsczi zadebiutowôł [[10 zélnika]] 2008 w meczu eliminacji mésterstwów swiata z [[San Marino]] (2:0), strzelający jednoczasno swòjègò pierszègò gòla. == Sukcesë == === Znicz Pruszków === * Mésterstwò III lidżi: 2006/2007 === Lech Pòznóń === * Mésterstwò Pòlsczi (1): 2009/2010 * Pùchar Pòlsczi (1): 2008/2009 * Sùperpùchar Pòlsczi (1): 2009 === Bòrussia Dortmùnd === * Mésterstwò Niemiec (2): 2010/2011, 2011/2012 * Pùchar Niemiec (1): 2011/2012 * Sùperpùchar Niemiec (1): 2013 === Bayern Mnichòwò === * Mésterstwò Miemiec (8): 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022 * Pùchar Miemiec (3): 2015/2016, 2018/2019, 2019/2020 * Sùperpùchar Miemiec (5): 2016, 2017, 2018, 2020, 2021 * Liga Mésterów (1): 2019/2020 == Reprezentacjô Pòlsczi == Rozegrół 129 mecze strzelający w nich 75 gòle, co czëni gò nôlepszim strzèlcã reprezentacji w historii. 9 gòdnika 2014 òstôł kapitanã reprezentacji Pòlsczi. Wëstąpił z nią na Mésterstwach Eùropë w 2012, 2016 i 2021. Ekspercë mają gò za jednégò òd nôlepszich pòlsczich balôrzów w historii, a téż jednégò òd nôlepszich westrzédnych napôdôczów i balôrzów swòjégò pòkòleniô na swiece. == Dzejanié pòza fùtbòlã == === Pòzaspòrtòwé dzejanié === Róbert Lewandòwsczi je téż pòdjimcą. Balôrz aktiwno robi w reklamòwi, jinwesticëjny, dewelòpersczi czë mieszkaniòwi branżë. Je téż udzélnikã spółczi ''Protos Venture Capital'', bez chtërną jinwestuje w start-upë, e-commerce ë jinternetowé serwisë. Mô włôstną agencjã ''Stor9_'', szpecjalizującą sã w marketingòwi kòmùnikacji, chtërna zajimô sã warkòwim wizerënkã balôrza ë jegò białczi, ùłatwiający zarządzanié jich dzejaniama ò biznesòwim charakterze. Je téż udzélnikã serwisu ''sporticos.com, lokalnyrolnik.pl, weeding.pl'' ë zacht jinszëch. Wspierô téż zacht spòlëznëch ë charitatiwnëch jinicjatiwów. Razã z białką bierze ùdzél w akcji ''Szlachetnô Paczk'', a téż pòmôgô w zbiórkach ''Wiôldżi Òrkestrë Swiąteczny Pòmòcë''. Òd 2014 je ambasadórã dobri wòli UNICEF. === Priwatné żëcé === Wëchòwëwôł sã w szpòrtowi rodzëznie. Òjc Krzësztof (ùm. 2005) uprôwiôł judo i grôł w balã do nodżi w III-ligòwëm Hùtniku Warszawa. Mëma Iwòna bëła sécôrką pierszòligòwégò AZS Warszawa. Pò smiercë chłopa òbjãła pò nim funkcjã czérownika szpòrtowi hali w pòdwarszawsczim Lesznie, a ti pełniła funkcjã wiceprzédnika môlowégò klubù Partyzant, w chtërnym pierszé piłkarsczé kroczi stawiôł Róbert. Terô je szkólną fizycznégò wëchòwaniô. Mô starszą sostrã, Milenã. W czerwińcu 2015 òstôł òjcã chrzestnym ji sëna Leona. Je katolëkã. 22 czerwińca 2013 w kòscele w Serocku òżenił sã z Anną Stachurską, zawòdniczką karate i szpecjalistką do spraw żywieniô. 4 maja 2017 na swiat przëszła ich córka, Klara, a 6 maja 2020 Laura. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:_Robert_Lewandowski.jpg|Róbert Lewandòwsczi w Bòrussii Dortmùnd Òbrôzk:Robert Lewandowski123666.jpg|Róbert Lewandòwsczi w 2015 Òbrôzk:Robert Lewandowski 2010.jpg|Róbert Lewandòwsczi w farwach Borussii Dortmund (2010) </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Balarze|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Balarze]] 9embiwl10pf3e329qftwe8dj7gygecy 0 11472 218346 203659 2026-10-13T21:13:05Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Aktorzë|Aktorzë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi aktorzë|Amerikańsczi aktorzë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218346 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg|mały|Marlon Brando, 1948 rok]] '''Marlon Brando Jr.'''<ref>[https://web.archive.org/web/20180528190651/http://www.interfilmes.com/person_1052660_Marlon.Brando.html ''Personalidade: Marlon Brando (EUA)'']</ref> (ùr. [[3 łżëkwiata]] [[1924]] w [[Omaha]], ùm. [[1 lëpińca]] [[2004]] w [[Los Angeles]]) – amerikańsczi aktór pòchòdzeniô niemiecczégò, hòlendersczégò, anielsczégò i [[Irlandiô|irlandzczégò]], jigrôł w taczich filmach jak ''A Streetcar Named Desire'', ''On the Waterfront'', ''The Wild One'', ''The Godfather'' czy ''Apocalypse Now''. Béł téż reżiserã [[western]]u ''One-Eyed Jacks'', w chtërnym sóm zagrôł. Dostôł wiele nôdgród, m.in. dwa Òscarë (òprócz tegò dostôł jesz szesc nominacjów) – za ''The Godfather'' i ''On the Waterfront''. Wëprôcowôł swòj sztil aktórsczi jigrë, òpiarti na systemie Stanisławsczégò. Dlôte baro niechãtno ùcził sã ról. Temù òbczas krãcenia jegò scen, plan filmòwi bëł òbwieszóny kôrtkama z jegò kwestiama <ref name="polskieradio">[https://archive.today/20140706080154/http://www.polskieradio.pl/8/3664/Artykul/1167877,Marlon-Brando-aktor-ktory-nie-chcial-byc-amantem ''Marlon Brando – aktor, który nie chciał być amantem'']</ref>. Jegò sztil aktórsczi miôł cësk na taczich aktorów jak [[James Dean]]<ref name="polskieradio"/>, [[Paul Newman]]<ref name="wnas.pl">[https://web.archive.org/web/20140731224454/http://wnas.pl/artykuly/5254-10-lat-temu-zmarl-marlon-brando-ikona-kina-ktora-gardzila-hollywood ''10 lat temu zmarł Marlon Brando'']</ref>, [[Robert De Niro]]<ref name="wnas.pl"/> czë [[Elvis Presley]]<ref name="cinemagia">[https://www.cinemagia.ro/actori/marlon-brando-2001 ''Marlon Brando - Actor'']</ref>. == Biografiô == === Dzectwò i ùczba === Ùrodzył sã w [[Omaha]] w stanie [[Nebraska]]<ref name="fanpix.famousfix">[https://web.archive.org/web/20180526041743/http://fanpix.famousfix.com/gallery/marlon-brando ''Marlon Brando Pictures'']</ref> jakno syn Dorothy Julia (z dodomu Pennebaker; 1897–1954) i Marlona Brando, Sr. (1895–1965), fabrëkańca paszë<ref name="filmreference">[http://www.filmreference.com/Actors-and-Actresses-Bo-Ca/Brando-Marlon.html ''Marlon Brando Biography (1924-)'']</ref>. Miôł dwie starszé sostry: [[Jocelyn Brando]] (1919–2005) i Frances (1922–1994). Wychòwôł się w wiérze Stowarzëszeniô Chrzescyjańsczi Ùczbë<ref>[https://web.archive.org/web/20090331081145/http://www.adherents.com/people/pb/Marlon_Brando.html ''The Religious Affiliation of Marlon Brando, Great American Actor'']</ref>. Czëde miôł 11 lat, z rodzëzną wëjachał do [[Evanston (Illinois)|Evanston]]. W 1937, òn i rodzëzna wëjachelë do Libertyville w [[Illinois]], gdze Brando zaczął ùczbã w Libertyville High School<ref name="cinemagia"/>. Pózni ùcził sã w Shattuck Military Academy<ref name="fanpix.famousfix"/> w [[Faribault (Minnesota)|Faribault]] w stanie [[Minnesota]]. === Kariera === W 1944 rokù pierszi rôz pòkôzôł sã na [[Broadway (teatr)|Broadwayu]] w Music Box Theatre jakno Nels w dramace ''I Remember Mama'' ù bòkù [[Oskar Homolka|Oskara Homolczi]]. W 1947 rokù w Ethel Barrymore Theatre wëstãpił janko Stanley Kowalski w pòkôzkù [[Tennessee Williams]]a ''A Streetcar Named Desire''. Pierszi rôz pòkôzôł sa na wiôldżim ekranié w roli Kena Wiloceka w dramace [[Fred Zinnemann|Freda Zinnemanna]] ''The Men''(1950) z [[Teresa Wright|Teresą Wright]], [[Everettã Sloane|Everett Sloane]] i [[Dorothy Tree]]. Kreacjô Stanleya Kowalski w dramace [[Elia Kazan|Elii Kazana]] ''A Streetcar Named Desire'' (1951) dała mù nominacjã do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i nôdgrodã nowòjorsczich kritików. Za pòstac meksykańsczégò rewolucjonisty [[Emiliano Zapata|Emiliano Zapatë]] w dramace historicznym Elii Kazana ''[[Viva Zapata!]]'' (1952) pò rôz drëdżi béł nominowóny do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i téż òtrzimôł nôdgródã BAFTA w kategórie nôlepszi aktór pierszoplanówi i Złotą Palmã na Festiwalu w Cannes. Jakno Terry Malloy w melodramace kryminalnym ''On the Waterfront'', (1954) òstôł uhonorowany Oscarã, Złotim Globã i nôdgrodą BAFTA dlô nôlepszégò pierwszoplanowégò aktora. W 1973 rokù nie przëjął Òscara za rolã [[Vito Corleone|Don Vito Corleone]] w filmie [[Francis Ford Coppola|Francisa Forda Coppoli]] ''The Godfather'' (1972), protestującë procëm diskriminacji [[Indianie|Indian]]. === Sprawë priwatné === W 1957 rokù òstał chłópã Annë Kashfi. Mielë syna Christiana Devi (ùr. 11 maja 1958; w 1990 òstał skazóny za zabójstwò drëcha swòji sostry, ùm. 26 stecznika 2008). Miôł jesz dwie biôłczi, 10 dzecy, 3 wzãté za swòje. Ùmarł 1 lëpińca 2004 rokù w [[Westwood (Los Angeles)|Westwood]]. Miôł 80 lat. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi aktorzë]] nhebnu01muin27sdooqn2dznmt0rhpb 0 11488 218314 197256 2026-10-13T20:43:30Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Róbert Lewandòwsczi]] na [[Róbert Lewandowsczi]] 218314 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Róbert Lewandowsczi]] 70emnd11aue3adfawtnekrhrf23vmvq 0 11496 218380 198337 2026-10-13T21:28:15Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218380 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Erste Bank Polska]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 778c1zxz8wdsck948w0molisr2xx577 14 11512 218425 185246 2026-10-13T22:36:48Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218425 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11513 218426 185249 2026-10-13T22:36:49Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218426 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11514 218427 185248 2026-10-13T22:36:50Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218427 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 11530 218326 214068 2026-10-13T21:03:52Z Iketsi 3254 Galeriô 218326 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Paweł Adamòwicz|gwôsné jimiã=Paweł Adamowicz|Òbrôzk=Paweł Adamowicz_-_Prezydent Gdańska.jpg|òpis=Paweł Adamòwicz (2018)|Data_ùrodzeniô=2 lëstopadnika 1965|Mol_ùrodzeniô=[[Gduńsk]]|Data_smiercë=14 stëcznika 2019|Môl_smiercë=[[Gduńsk]]|1. fónkcjô=Prezydeńt Garda Gduńska|1. Òd=26 pazdzérznika 1998|1. Do=14 stëcznika 2019|1. Pòprzédca=Tomôsz Posadzczi|1. Nastãpnik=[[Aleksandra Dulkiewicz]]|1. partiô=[[Kònserwatiwno-Lëdòwé Karno]] / [[Òbëwatelskô Platfòrma]] / [[Wszëtkò dlô Gduńska]]|2. fónkcjô=Przédnik Radë Garda Gduńska|2. Òd=1994|2. Do=1998|2. Pòprzédca=Andrzéj Januszajtis|2. partiô=Kònserwatiwno Partiô / [[Kònserwatiwno-Lëdòwé Karno]]|2. Nastãpnik=Elżbiéta Grabarek-Bartoszewicz|Môl_ùrodzeniô=[[Gduńsk]] }} '''Paweł Bogdan Adamòwicz''' ({{jãz.|pl}} ''Paweł Bogdan Adamowicz''; ùr. [[2 lëstopadnika]] [[1965]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] – ùm. [[14 stëcznika]] [[2019]] henë samò) – [[Pòlskô|pòlsczi]] dzejôrz demòkraticzny òpòzycje w [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|PLR]], [[rëchcenwalt]], rôdca, samòrządówc, [[pòlitikôrz]] i w latach 1998–2019 prezydeńt garda [[Gduńsk]]a. == Żëcòrës == [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Świętokrzyska (granica Zakoniczyna i Łostowic) (cropped).JPG|mały|Dargòwô tôfla „''[[Gduńsk]] – stolëca Kaszëb witô''” (2012)]] Skùńcził prawò na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1990–1993 béł prorektorã [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]. Òd 1998 do 2019 r. òn béł prezydentã ([[Bùrméster|bùrméstrã]]) [[Gduńsk]]a. Syn ùchódców z [[Wilno|Wilna]], całé żëcé zrzeszony z [[Gduńsk|Gduńska]]. Rechcenwalt ë samòrządówc. Dzejôrz demòkraticzny òpòzycje òd czasów strzédny szkòłë, tj. òd [[1980]] do [[1989]] rokù. W latach 1990-93 béł Prorechtorã GÙ do sprôw sztudérów. W [[1994]] r. òstôł Przédnikã Radzëznë Garda Gduńska. Òd jeseni [[1998]] do stëcznika [[2019]] Prezydeńt Gduńska, najégò stołecznégò gardu. Ùmar ùpchłi nożã na binie, na Dłudżim Tôrgù, na 27. finale Wiôldżi Òrkestrë Gòdny Pòmòcë. Òstawił białkã ë dwie córczi. Òd [[13 stëcznika]] [[2019]] r. òn béł w bòlëcë w [[Gduńsk|Gduńskù]], bò tegò dnia baro pòkaléczôł gò na binie mòrdarz nożã. Paweł Adamòwicz pòmògôł miészëznóm – téż [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] i w Gduńskù mògł widzec kaszëbsczé stanice. Òn Kaszëbã nie béł, le słëchôł [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczémù Zrzeszeniù]]<ref>http://magazynkaszuby.pl/2019/01/gdansk-kaszubski-wywiad-pawel-adamowicz/</ref>. Ùkôzôłë sã jegò pùblikacje np. ''Będę gryzł trawę i walczył o Gdańsk'' (''Bãdã grëzł trôwã i biôtkòwôł ò Gduńsk''). Paweł Adamòwicz béł achtniony w [[Eùropa|Eùropie]] i wëprzédniony m.jin. Złotim Krziżã ‘’Pro Ecclesia et Pontifice’’ (2001). [[Marijën Kòscół w Gduńsku]] je môlã jegò pòchòwaniô, a na pògrzébie mògł widzec kaszëbsczé stanice. Jegò białką bëła [[Magdaléna Adamòwicz]]. Jak tej, czej w 1988 r. wespół z Mariuszã Szmëtką – pózni redachtorã Tatczëznë, a dzysô przédnym redachtorã gazétë „Dziennik Bałtycki” – prowadzëlë sztrejk sztudérów GÙ. Jak tej, czej razã z Donaldã Tuskã bëlë w Gduńsczim Pòliticznym Klubie m. Lecha Bądkòwsczégò, abò tej, czej dogôdôł sã ze sztudérama Karna Pòmòraniô, w tëch latach, czédë béł Prorechtorã GÙ. Ju jakno Prezydeńt Gduńska lubił wiedno achtnąc Kaszëbów. Za jegò czasów, w 2004 r., szkòle w Jaseniu (dzél Gduńska) òstało nadóné miono Lecha Bądkòwsczégò ë bëła tam wprowadzonô ùczba kaszëbsczégò jãzëka. W Kaszëbsczim Rokù (2006), ògłoszonym przez Sejmik Pòmòrsczégò Wòjewództwa, razã z przédnikã Sejmikù Brunã Sënôkã, promòwôł Kaszëbów w [[Brusë|Brusel]], dze m.jin. brôł ùdzél w hepeningù, w czasu jaczégò, w kaszëbsczi strój òstôł òblokłi ''Manneken-Pis'' – sztaturka knôpa-symbolë eùropejsczi stolëcë. Òd 2006 r. w [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] ([[19 strëmiannika]]) ceńtrum [[Gduńsk|Gduńska]] wiedno bëło przeòblokłé kaszëbsczima czôrno-złotima fanama, a w 2011 r., w przeddzéń Dnia Jednotë Kaszëbów, 18 strëmiannika, na wjazdach do miasta stałãno 9 tôflów z nôdpisã „Gduńsk stolëca Kaszëb witô” (jaczé pózni, pòd cëskã samòrządzënowëch dzejarzów z Kartuz, òstôł zmieniony na „Gduńsk historëcznô stolëca Kaszëb witô”). Paweł Adamòwicz béł téż mòckò zaangażowóny w pòstawienié w 22 lëpińca 2010 r. w [[Gduńsk|Gduńskù]] sztaturë Ksãca Swiãtopôłka Bëlnégò, wkół czegò dzejôł razã z Arturã Jabłońsczim, w tamtëch latach przédnikã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò. Zgódno dónym tédë słowã, òb jeséń 2016 r., pòdległô P. Adamòwiczowi Derechcjô Rozbùdowë Miasta Gduńska przebùdowa całi plac kòl sztrasë Szëroczi, dze na sztatura aùtorstwa Wawrzińca Sãpa stoji ë ceszi òkò kòżdégò Kaszëbë, gduńszczóna ë turistë. Łoni Prezydeńt òdpòwiedzôł na zwòłóny przez nas protest procëm zamknieniémù kaszëbsczi etnofilologie na Gduńsczim Ùniwersytece. Òn zachãcywôł do przińdzeniô, òbiecywôł dopòmòc czerënkòwi. Zapamiãtają Prezydeńta jakno człowieka wiedno żëcznégò wszelejaczim miészëznóm, w tim Kaszëbóm, mającégò starã ò kùlturną pluraliznã [[Gduńsk|Gduńska]]. == Ksążczi == * Gdańsk jako wyzwanie (Gduńsk jakno mëtłika), 2008 r. * Gdańsk jako wspólnota (Gduńsk jakno wespòlëzna), 2019 r. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Brosen MeasuresDanzig.jpg|Paweł Adamòwicz a [[gduńsczi łokc]] (lëpińc 2005) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Aleksandra Dulkiewicz]] |col2= === Jini pòlsczi pòliticë === {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.rte.ie/news/world/2019/0114/1023138-pawel-adamowicz/ Thousands march across Poland to remember slain mayor] ({{jãz.|en}}) * https://kaszebsko.com/2019/01/15/pauel-adamowicz-zasluzony-dlo-kaszebow.html ({{jãz.|csb}}) * https://mojestrone.com/artykul/szesc-lat-d-smierc-n1478988 ({{jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Adamòwicz, Paweł}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] 4gojr9n1on8j05bo83ri50zyho1dgv8 0 11571 218217 216098 2026-10-13T16:09:14Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218217 wikitext text/x-wiki {{Jiné znaczënczi}} {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòsowa|gwôsné miono=Republika e Kosovës<br> Република Косово|fana=Flag of Kosovo.svg|miono-genitiw=Kòsowa|herb=Emblem of the Republic of Kosovo.svg|himn=[[Himn Repùbliczi Kòsowa|Himni i Republikës së Kosovës]] (Himn Repùbliczi Kòsowa)|na karce=Europe-Republic of Kosovo.svg|jãzëk=[[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]]|stolëca=Prisztina|fòrma państwa=parlamentarnô repùblika|Prezydeńt=Albulena Haxhiu (p.ò.)|Premiéra=Albin Kurti|wiéchrzëzna=10.908|procent-wòdë=|rok=2011|lëdztwò=1.907.592|dëtk=[[euro]]|kòd dëtka=(EUR)|czasowô cona=+2|kòd=XK|Internet=.xk|aùtowi kòd=RKS|telefón=+383 }} '''Kòsowò''' ({{jãz.|sq}} Republika e Kosovës, Kosova, ''Kosovë'', {{jãz.|sr}} Република Косово) – [[Kòsowò je serbsczé|dzélowò ùznóné]] państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Jegò stolëcą i nôwikszim gardã je [[Prisztina]] a historëczną stolëcą – gard [[Prizren]]. == Midzënôrodné ùznanié == {{Apartny artikel|Kòsowò je serbsczé}} Zamieszkóné w wikszoscë przez Albańczików Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd [[Serbiô|Serbsczi]] w 2008 rokù, po kòsowsczi wòjnie. Jegò samòstójnotã ùznało 102 ze 193 państwów nôleżącëch do [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|ÒZN]], w tim [[Pòlskô]]. Samòstójnotë Kòsowa nie ùznôwô Serbiô, chtërna wcyg ùwôżô je za swòje teritorium ò pòzwie Kòsowò i Metochiô (serb. Косово и Метохија). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pristina_photo_montage_2013.png|[[Prisztina]] Òbrôzk:Manastir_Visoki_Dečani_(Манастир_Високи_Дечани)_-_by_Pudelek..jpg|Mònastér Visoki Dečani Òbrôzk:Palacio_de_Juventud_y_Deportes,_Pristina,_Kosovo,_2014-04-16,_DD_21.JPG|Pałac Spòrtu, Prisztina Òbrôzk:Puente_de_Piedra,_Prizren,_Kosovo,_2014-04-16,_DD_13.JPG|Mòst w Prizrenie </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kòsowò (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Kòsowò je serbsczé]] * [[Serbiô]] * [[Albańskô]] }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòsowò| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] cdmmr3nu6p9ekxr3ybjlc9opfn83071 14 11605 218501 212642 2026-10-13T23:29:02Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218501 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 11612 218388 182746 2026-10-13T21:28:17Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218388 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Òsowò Lãbòrsczé]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] ih6nku9fht9aedojal0clg1bwf47axf 0 11873 218193 185582 2026-10-13T14:06:42Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] 218193 wikitext text/x-wiki #TAM [[Donôld Tusk]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] 62q1sdm4017f8z0jocy1b5idkfpgy7s 14 11886 218472 205923 2026-10-13T23:28:32Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218472 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11887 218464 204727 2026-10-13T23:28:24Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218464 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 11888 218460 204517 2026-10-13T23:28:19Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218460 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 11946 218280 211208 2026-10-13T20:08:31Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mòłdawiô]] 218280 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republica Moldovenească Nistreană <br>(Република Молдовеняскэ Нистрянэ) <br>Приднестровская Молдавская Республика <br>Придністровська Молдавська Республіка|lëdztwò=469 000|telefón=373|Internet=felënk|kòd=felënk|himn=Мы славим тебя, Приднестровье (Më sławimë Ce, Nadedniestrzé)|swiãto=[[2 séwnika]] ë [[5 gòdnika]]|kòd dëtka=RUP, PRB,|dëtk=nadedniestrzańsczi rubel|rok=2018|procent-wòdë=2,35%|miono=Nadedniestrzé|wiéchrzëzna=4 163 km2|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Tiraspòl|jãzëk=[[Mòłdawsczi jãzëk|mòłdawsczi]], [[Rusczi jãzëk|rusczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]|na karce=Transnistria in Europe.svg|herb=Transnistria-coa.svg|fana=Flag of Transnistria (state).svg|miono-genitiw=Nadedniestrzégò|Prezydeńt=Wadim Krasnoselsczi|Premiéra=Aleksandr Rozenberg|Mònarcha=|aùtowi kòd=PMR}} '''Nadedniestrzé''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum./mòłd.]] ''Transnistria''; [[Rusczi jãzëk|rus.]] Приднестровье, trb. ''Pridniestrowie''; [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. Придністров’я, trb. ''Pridnistrowja''), òficjalno '''Nadedniestrzańskô Mołdawskô Repùblika''' (rum./mòłd. ''Republica Moldovenească Nistreană'' (mòłd. cër. Република Молдовеняскэ Нистрянэ), rus. Приднестровская Молдавская Республика, trb. ''Pridniestrowskaja Mòłdawskaja Riespùblika''; ùkr. Придністровська Молдавська Республіка, trb. ''Pridnistrowska Mòłdawska Respùblika''). De iure aùtonomiczny región w pòrénkòwi [[Mòłdawiô|Mòłdawie]], de facto nieùznôwóné państwò ze stolëcą w Tiraspòlu, na lewim sztrądze [[Dniester|Dniestru]]. Krôj òderwôł sã òd Mołdawie 2 séwnika 1990 rokù, déklarując òstanié w ZSRR. Samòstójnotã zadéklarowało 5 gòdnika tégò rokù. Je ùznônë blós bez [[Abchazja|Abchazjã]] ë [[Półniowa Òsetja|Półniową Òsetjã]], le òne ni są ùznanë przez ÒNZ. Fana Nadedniestrzô pòzbawionô bëła rôdzécczégò céchòwaniô w latach 1990-2000. Òd 2017 rokù rusczié nôrôdné céchë są trôktòwané tak samò jak pòdniéstrowsczié.<ref>https://wyborcza.pl/7,75399,21444578,naddniestrze-bedzie-uzywalo-rosyjskiej-flagi-na-rowni-z-wlasnymi.html</ref> == Demografiô == === Lëdztwò === Demògraficzné datë ticzące Nadedniestrzô są ze spisënków w latach 1989, 2004 ë 2015. W rokù 1989 ni ùwzglãdniono gardu Bender. {| class="wikitable" !Nôródnota !1989 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |39,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |25,5% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,3% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |6,4% |- !Lëdztwò w całoscë !546 400 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2004 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |31,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |30,3% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,8% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2% |- | align="center" |Pòlochë | align="center" |2% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,5% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |3,4% |- !Lëdztwò w całoscë !555 500 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2015 |- | align="center" |Mòłdawiani | align="center" |28,6% |- | align="center" |Ruskòwie | align="center" |29,1% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |22,9% |- | align="center" |Bùłgarzë | align="center" |2,4% |- | align="center" |Gagaùzowie | align="center" |1,1% |- | align="center" |Nadedniestrzani | align="center" |0,2% |- | align="center" |Jinszé nôrodnotë | align="center" |1,9% |- | align="center" |Felënk nôrodnotë | align="center" |14% |- !Lëdztwò w całoscë !475,373 |} Do lat 60 XX w. Mołdawiônë szlachùwali nôwinkszi òdsétk lëdztwa. Reprejé jãzëkòwé ë nôródnotòwé, szparłatnioné przesëlniômë do ZSRR ë téż jindustrializacjô ë jimigracjô z ZSRR zmniészëłë jich lëczbã w òpòzëcjô do Rusjôn ë Ùkrajińców. Nen trend ni zmieniôł sã pò ùpadkłù ZSRR dzë w 1989 Mołdawiôn bëło 40%, le w 2004 ju 32%. Wedle spsënkù z 2015 r. lëdztwò Nadedniestrzô zmôlało ò 80 000 lëdzë ë Rusczë są nôwinkszą nôródnotą (29,1%). === Jãzëczi === Ùrzãdnymi jãzëkami są mołdawsczi (je to môlowi rumùńsczi pisôny cërëlicą), rusczi ë ùkrajińsczi. Rusczi je jãzëczém administracji ë lingua franca. === Religjô === Wedle statystik, 91% lëdzë Nadedniestrza szlachùje do cérkwi prawòsławnéj, a 4% do katolicczégò kòscóła. Katolëcë to przednô norda, dzë mieszkôją Pòlochë. == Sprôwné pòdzélenié == [[Òbrôzk:Naddniestrze-administracja.png|mały|Sprôwné rajony Nadedniestrzô]] Nadedniestrzé je pòdzélone na 7 rajonów (w tim dwa gardowe): # Rajon Kamjankô (złoti) # Rajon Rëbnicô (zeloni) # Rajon Dubasari (czerwioni) # Rajon Grigoriopol (żółti) # Rajon Słobodja (liliewi) # Gard Bender (apfelzynowi) # Gard Tiraspol (jasnozeloni) == Òbaczë téż == * [[Mòłdawiô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] di2dkxrl3jw1idn2j2hwge2wuzi1b92 218281 218280 2026-10-13T20:09:12Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Nadedniestrzé]] 218281 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republica Moldovenească Nistreană <br>(Република Молдовеняскэ Нистрянэ) <br>Приднестровская Молдавская Республика <br>Придністровська Молдавська Республіка|lëdztwò=469 000|telefón=373|Internet=felënk|kòd=felënk|himn=Мы славим тебя, Приднестровье (Më sławimë Ce, Nadedniestrzé)|swiãto=[[2 séwnika]] ë [[5 gòdnika]]|kòd dëtka=RUP, PRB,|dëtk=nadedniestrzańsczi rubel|rok=2018|procent-wòdë=2,35%|miono=Nadedniestrzé|wiéchrzëzna=4 163 km2|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Tiraspòl|jãzëk=[[Mòłdawsczi jãzëk|mòłdawsczi]], [[Rusczi jãzëk|rusczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]|na karce=Transnistria in Europe.svg|herb=Transnistria-coa.svg|fana=Flag of Transnistria (state).svg|miono-genitiw=Nadedniestrzégò|Prezydeńt=Wadim Krasnoselsczi|Premiéra=Aleksandr Rozenberg|Mònarcha=|aùtowi kòd=PMR}} '''Nadedniestrzé''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum./mòłd.]] ''Transnistria''; [[Rusczi jãzëk|rus.]] Приднестровье, trb. ''Pridniestrowie''; [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. Придністров’я, trb. ''Pridnistrowja''), òficjalno '''Nadedniestrzańskô Mołdawskô Repùblika''' (rum./mòłd. ''Republica Moldovenească Nistreană'' (mòłd. cër. Република Молдовеняскэ Нистрянэ), rus. Приднестровская Молдавская Республика, trb. ''Pridniestrowskaja Mòłdawskaja Riespùblika''; ùkr. Придністровська Молдавська Республіка, trb. ''Pridnistrowska Mòłdawska Respùblika''). De iure aùtonomiczny región w pòrénkòwi [[Mòłdawiô|Mòłdawie]], de facto nieùznôwóné państwò ze stolëcą w Tiraspòlu, na lewim sztrądze [[Dniester|Dniestru]]. Krôj òderwôł sã òd Mołdawie 2 séwnika 1990 rokù, déklarując òstanié w ZSRR. Samòstójnotã zadéklarowało 5 gòdnika tégò rokù. Je ùznônë blós bez [[Abchazja|Abchazjã]] ë [[Półniowa Òsetja|Półniową Òsetjã]], le òne ni są ùznanë przez ÒNZ. Fana Nadedniestrzô pòzbawionô bëła rôdzécczégò céchòwaniô w latach 1990-2000. Òd 2017 rokù rusczié nôrôdné céchë są trôktòwané tak samò jak pòdniéstrowsczié.<ref>https://wyborcza.pl/7,75399,21444578,naddniestrze-bedzie-uzywalo-rosyjskiej-flagi-na-rowni-z-wlasnymi.html</ref> == Demografiô == === Lëdztwò === Demògraficzné datë ticzące Nadedniestrzô są ze spisënków w latach 1989, 2004 ë 2015. W rokù 1989 ni ùwzglãdniono gardu Bender. {| class="wikitable" !Nôródnota !1989 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |39,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |25,5% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,3% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |6,4% |- !Lëdztwò w całoscë !546 400 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2004 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |31,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |30,3% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,8% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2% |- | align="center" |Pòlochë | align="center" |2% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,5% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |3,4% |- !Lëdztwò w całoscë !555 500 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2015 |- | align="center" |Mòłdawiani | align="center" |28,6% |- | align="center" |Ruskòwie | align="center" |29,1% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |22,9% |- | align="center" |Bùłgarzë | align="center" |2,4% |- | align="center" |Gagaùzowie | align="center" |1,1% |- | align="center" |Nadedniestrzani | align="center" |0,2% |- | align="center" |Jinszé nôrodnotë | align="center" |1,9% |- | align="center" |Felënk nôrodnotë | align="center" |14% |- !Lëdztwò w całoscë !475,373 |} Do lat 60 XX w. Mołdawiônë szlachùwali nôwinkszi òdsétk lëdztwa. Reprejé jãzëkòwé ë nôródnotòwé, szparłatnioné przesëlniômë do ZSRR ë téż jindustrializacjô ë jimigracjô z ZSRR zmniészëłë jich lëczbã w òpòzëcjô do Rusjôn ë Ùkrajińców. Nen trend ni zmieniôł sã pò ùpadkłù ZSRR dzë w 1989 Mołdawiôn bëło 40%, le w 2004 ju 32%. Wedle spsënkù z 2015 r. lëdztwò Nadedniestrzô zmôlało ò 80 000 lëdzë ë Rusczë są nôwinkszą nôródnotą (29,1%). === Jãzëczi === Ùrzãdnymi jãzëkami są mołdawsczi (je to môlowi rumùńsczi pisôny cërëlicą), rusczi ë ùkrajińsczi. Rusczi je jãzëczém administracji ë lingua franca. === Religjô === Wedle statystik, 91% lëdzë Nadedniestrza szlachùje do cérkwi prawòsławnéj, a 4% do katolicczégò kòscóła. Katolëcë to przednô norda, dzë mieszkôją Pòlochë. == Sprôwné pòdzélenié == [[Òbrôzk:Naddniestrze-administracja.png|mały|Sprôwné rajony Nadedniestrzô]] Nadedniestrzé je pòdzélone na 7 rajonów (w tim dwa gardowe): # Rajon Kamjankô (złoti) # Rajon Rëbnicô (zeloni) # Rajon Dubasari (czerwioni) # Rajon Grigoriopol (żółti) # Rajon Słobodja (liliewi) # Gard Bender (apfelzynowi) # Gard Tiraspol (jasnozeloni) == Òbaczë téż == * [[Mòłdawiô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nadedniestrzé]] b9gx4h0gu5y8ha6eci8i4c24v8brhdq 218283 218281 2026-10-13T20:13:06Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 218283 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=Republica Moldovenească Nistreană <br>(Република Молдовеняскэ Нистрянэ) <br>Приднестровская Молдавская Республика <br>Придністровська Молдавська Республіка |lëdztwò=469 000 |telefón=373 |Internet=felënk |kòd=felënk |himn=Мы славим тебя, Приднестровье (Më sławimë Ce, Nadedniestrzé) |swiãto=[[2 séwnika]] ë [[5 gòdnika]] |kòd dëtka=RUP, PRB, |dëtk=nadedniestrzańsczi rubel |rok=2018 |procent-wòdë=2,35% |miono=Nadedniestrzé |wiéchrzëzna=4 163 km2 |fòrma państwa=repùblika |stolëca=Tiraspòl |jãzëk=[[Mòłdawsczi jãzëk|mòłdawsczi]], [[Rusczi jãzëk|rusczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] |na karce=Transnistria in Europe.svg |herb=Transnistria-coa.svg |fana=Flag of Transnistria (state).svg |miono-genitiw=Nadedniestrzégò |Prezydeńt=Wadim Krasnoselsczi |Premiéra=Aleksandr Rozenberg |Mònarcha= |aùtowi kòd=PMR }} '''Nadedniestrzé''' ({{jãz.|ro}} ''Transnistria''; {{jãz.|ru}} Приднестровье, trb. ''Pridniestrowie''; {{jãz.|uk}} Придністров’я, trb. ''Pridnistrowja''), òficjalno '''Nadedniestrzańskô Mołdawskô Repùblika''' ({{jãz.|ro}} ''Republica Moldovenească Nistreană'' ({{jãz.|ro}} cër. Република Молдовеняскэ Нистрянэ), {{jãz.|ru}} Приднестровская Молдавская Республика, trb. ''Pridniestrowskaja Mòłdawskaja Riespùblika''; {{jãz.|uk}} Придністровська Молдавська Республіка, trb. ''Pridnistrowska Mòłdawska Respùblika''). De iure aùtonomiczny región w pòrénkòwi [[Mòłdawiô|Mòłdawie]], de facto nieùznôwóné państwò ze stolëcą w Tiraspòlu, na lewim sztrądze [[Dniester|Dniestru]]. Krôj òderwôł sã òd Mołdawie 2 séwnika 1990 rokù, déklarując òstanié w ZSRR. Samòstójnotã zadéklarowało 5 gòdnika tégò rokù. Je ùznônë blós bez [[Abchazja|Abchazjã]] ë [[Półniowa Òsetja|Półniową Òsetjã]], le òne ni są ùznanë przez ÒNZ. Fana Nadedniestrzô pòzbawionô bëła rôdzécczégò céchòwaniô w latach 1990-2000. Òd 2017 rokù rusczié nôrôdné céchë są trôktòwané tak samò jak pòdniéstrowsczié.<ref>https://wyborcza.pl/7,75399,21444578,naddniestrze-bedzie-uzywalo-rosyjskiej-flagi-na-rowni-z-wlasnymi.html</ref> == Demografiô == === Lëdztwò === Demògraficzné datë ticzące Nadedniestrzô są ze spisënków w latach 1989, 2004 ë 2015. W rokù 1989 ni ùwzglãdniono gardu Bender. {| class="wikitable" !Nôródnota !1989 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |39,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |25,5% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,3% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |6,4% |- !Lëdztwò w całoscë !546 400 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2004 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |31,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |30,3% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,8% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2% |- | align="center" |Pòlochë | align="center" |2% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,5% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |3,4% |- !Lëdztwò w całoscë !555 500 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2015 |- | align="center" |Mòłdawiani | align="center" |28,6% |- | align="center" |Ruskòwie | align="center" |29,1% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |22,9% |- | align="center" |Bùłgarzë | align="center" |2,4% |- | align="center" |Gagaùzowie | align="center" |1,1% |- | align="center" |Nadedniestrzani | align="center" |0,2% |- | align="center" |Jinszé nôrodnotë | align="center" |1,9% |- | align="center" |Felënk nôrodnotë | align="center" |14% |- !Lëdztwò w całoscë !475,373 |} Do lat 60 XX w. Mołdawiônë szlachùwali nôwinkszi òdsétk lëdztwa. Reprejé jãzëkòwé ë nôródnotòwé, szparłatnioné przesëlniômë do ZSRR ë téż jindustrializacjô ë jimigracjô z ZSRR zmniészëłë jich lëczbã w òpòzëcjô do Rusjôn ë Ùkrajińców. Nen trend ni zmieniôł sã pò ùpadkłù ZSRR dzë w 1989 Mołdawiôn bëło 40%, le w 2004 ju 32%. Wedle spsënkù z 2015 {{skr.|r.}} lëdztwò Nadedniestrzô zmôlało ò 80 000 lëdzë ë Rusczë są nôwinkszą nôródnotą (29,1%). === Jãzëczi === Ùrzãdnymi jãzëkami są mołdawsczi (je to môlowi rumùńsczi pisôny cërëlicą), rusczi ë ùkrajińsczi. Rusczi je jãzëczém administracji ë lingua franca. === Religjô === Wedle statystik, 91% lëdzë Nadedniestrza szlachùje do cérkwi prawòsławnéj, a 4% do katolicczégò kòscóła. Katolëcë to przednô norda, dzë mieszkôją Pòlochë. == Sprôwné pòdzélenié == [[Òbrôzk:Naddniestrze-administracja.png|mały|Sprôwné rajony Nadedniestrzô]] Nadedniestrzé je pòdzélone na 7 rajonów (w tim dwa gardowe): # Rajon Kamjankô (złoti) # Rajon Rëbnicô (zeloni) # Rajon Dubasari (czerwioni) # Rajon Grigoriopol (żółti) # Rajon Słobodja (liliewi) # Gard Bender (apfelzynowi) # Gard Tiraspol (jasnozeloni) == Òbaczë téż == * [[Mòłdawiô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nadedniestrzé| ]] ti8b9sxdptcrh0kl5fszp8fiqo3tp34 0 11978 218291 199882 2026-10-13T20:18:05Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Stolëce]]; Historëjô→Historiô 218291 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мэрия,_Кишинев,_Республика_Молдова_Primaria,_Chisinau,_Republica_Moldova_City_Hall,_Chisinau,_Republic_of_Moldova_(50714726236).jpg|mały|Rôtësz]] '''Kiszëniów''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]. ''Chișinău'', cyryl. Кишинэу, wym. [{{IPA|kiʃiˈnəw}}]; ros. Кишинёв) – stolëca ë nôwikszi gard [[Mòłdawiô|Mòłdawijë]] na prawie landu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 571 km², lëdztwò 690 000 (stój na 2018). Je ùsadłe nad rzéką [[Byk (rzéka)|Byk]] == Historiô == Kiszëniów założony w 1436 roku. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] o1ztx8d9n3f3t4njmga6hmxkvfp919b 218292 218291 2026-10-13T20:18:40Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 218292 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мэрия,_Кишинев,_Республика_Молдова_Primaria,_Chisinau,_Republica_Moldova_City_Hall,_Chisinau,_Republic_of_Moldova_(50714726236).jpg|mały|[[Rôtësz]]]] '''Kiszëniów''' ({{jãz.|ro}} ''Chișinău'', cyryl. Кишинэу, wym. [{{IPA|kiʃiˈnəw}}]; {{jãz.|ru}} Кишинёв) – stolëca ë nôwikszi gard [[Mòłdawiô|Mòłdawijë]] na prawie landu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 571 km², lëdztwò 690 000 (stój na 2018). Je ùsadłe nad rzéką [[Byk (rzéka)|Byk]]. == Historiô == Kiszëniów założony w 1436 roku. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] s0bbogadgz62vak1i54tk8lpnn35uxu 1 12022 218312 197035 2026-10-13T20:42:48Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Diskùsëjô:Róbert Lewandòwsczi]] do [[Diskùsëjô:Róbert Lewandowsczi]]: pisënk 187073 wikitext text/x-wiki Jak won sã zvje? Lewandowski abò Lewandòwsczi (jak v teksce), abò Lewandowsczi? [[Specjalnô:Wkład/89.174.140.45|89.174.140.45]] 01:29, 18 ruj 2022 (CEST) 75mnsmpdu93b2dfitl6qz36udwoybut 0 12310 218531 217549 2026-10-14T01:48:47Z Iketsi 3254 [[Bónker]] 218531 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti|miono=Tëreckô Repùblika Nordowégò Cypru|fana=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|herb=Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|miono-genitiw=cyprijsczi|na karce=Northern Cyprus in its region (de-facto).svg|jãzëk=[[Tërecczi jãzëk|tërecczi]]|stolëca=Nordowô Nikosiô|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3355|rok=2021|lëdztwò=390,745|dëtk=lira|czasowô cona=2|himn=Istiklâl Marsi|kòd dëtka=₺|Internet=.tr|telefón=90 392|swiãto=15 lëstopadnika|kòd=TR|mòtto=|procent-wòdë=|Prezydeńt=Tufan Erhürman|Premiéra=Ünal Üstel|Mònarcha=}} '''Nordowi Cyper''' je nëuznonëm państwã na òstrowie w [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnim Mòrzu]] midzë [[Azjô|Azją]] i [[Eùropa|Eùropą]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250831015248/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 CYPR PÓŁNOCNY] Encyklopedia Interia [2025-08-28]. [zarchiwizowane z [https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 tegò adresu] (2025-08-31)].</ref>. Ùznelë go blós [[Tëreckô]]<ref name=":0" /><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17217956 Cyprus country profile] [2023-04-07] BBC News [2025-08-28]</ref>. [[15 lëstopadnika]] 1983 r. Nordowi Cyper obznôjmił samòstójnotã<ref>[https://mfa.gov.ct.tr/cyprus-negotiation-process/historical-background/ Historical Perspective] Ministry of Foreign Affairs (Turkish Republic of Northern Cyprus) [2025-08-28]</ref>. Zajmuje òbéńdã o wiéchrzëznë 3355 km&#xB2;, lëdztwò w 2021 bëło 390,745 mieszkańców<ref>''[https://web.archive.org/web/20251117025358/http://turkicstates.org/en/observers-detail/observers-xc Observers Detail | Türk Devletleri Teşkilatı]'', „Organizations of Turkic States” [dost. 2026-08-01] [zarchiwizowane z [https://turkicstates.org/en/observers-detail/observers-xc adresu] 2025-11-17] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>, (króm tégò òk. 20 tës. wòjarzë tërecczich i 80 tës. wnożników z Anatolie), nôwikszą religiją je islam<ref name=":0" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Nicosia 01-2017 img17 View from Shacolas Tower.jpg| Òbrôzk:Kyrenia 01-2017 img04 view from castle bastion.jpg| Òbrôzk:Cyprus donkeys, Karpaz, Northern Cyprus.jpg| Òbrôzk:Arabahmet Mosque, Nicosia, Cyprus 03.jpg| Òbrôzk:Children in North Nicosia.jpg| Òbrôzk:Un patrouille in bufferzone.jpg| Òbrôzk:Beware of crossing people sign (North Cyprus).JPG| Òbrôzk:Elderly Man outside Lala Mustafa Pasa Camil - Former Cathedral of Agios Nikolaos - Magusa (Famagusta) - Turkish Republic of Northern Cyprus (28016577793).jpg| Òbrôzk:Pillbox at Morphou Bay shore.jpg|[[Bónker]] w Nordowim Cyprze </gallery> == Òbaczë téż == * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] g7o753hfl60p24g3imh43d3b21v3ovp 0 12369 218177 218167 2026-10-13T13:00:01Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; m.jin. → {{skr.|m.jin.}}; Òbaczë téż 218177 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Józef Stalin|gwôsné jimiã=Иосиф Сталин<br>იოსებ ჯუღაშვილი|Òbrôzk=Joseph Stalin official portrait.jpg|òpis=Òficjalny pòrtret Stalina|Data_ùrodzeniô=18 gòdnika 1878|Môl_ùrodzeniô=Gori|Data_smiercë=5 strëmiannika 1953|Môl_smiercë=Kùncewò|1. fónkcjô=Òglowi Seczretôrz Centralnégò Kòmitetu Kòmùnisticzny Partie Radzecczégò Związku|1. Òd=3 łżëkwiata 1922|1. Do=5 strëmiannika 1953|1. Pòprzédca=Wiaczesław Mołotow (jakno òdpòwiedzalny seczretôrz)|1. Nastãpnik=Nikita Churszczow (jakno I seczretôrz)}} '''Józef Stalin''', po prôwdze '''Ioseb Besarionis Dze Dżughaszwili''' ({{jãz.|ka}} იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) abò '''Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili''' ({{jãz.|ru}} Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли; ùr. [[6 gòdnika]]<ref>Wedle julióńsczégò kalãdôrza.</ref>/12 gòdnika 1878 w [[Gori]], ùm. [[5 strëmiannika]] 1953) – [[Ruskô|rusczi]] i [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|radzecczi]] pòlitikôrz pòchòdzëniô [[Grëzóńskô|grëzóńsczégò]], diktatór Sowiecczégò Związkù w latach 1922–1953. Je òdpòwiedzalny {{skr.|m.jin.}} za czëstczi w ZSSR (1936–1938)<ref>K. Janicki [https://wielkahistoria.pl/wielki-terror-1936-1938-na-rozkaz-stalina-zabito-milion-ludzi/ Wielki terror 1936–1938. Na rozkaz Stalina zabito milion ludzi] WielkaHistoria</ref> ë wiôldżi głód na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] (1932–1933)<ref>[https://lordslibrary.parliament.uk/ukrainian-holodomor/ Ukrainian Holodomor] House of Lords Library</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] |col2= === Pòliticë === {{#categorytree:Pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] iiz4hxeehx0f2917bnsin40ffg63d9q 14 12549 218519 196498 2026-10-13T23:29:21Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218519 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 12770 218181 211292 2026-10-13T13:04:13Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòliticë|Pòliticë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi pòliticë|Amerikańsczi pòliticë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218181 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Zohran Mamdani |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Zohran Mamdani 05.25.25 (cropped) (cropped).jpg |òpis= Zohran Mamdani (2025) |Data_ùrodzeniô= 19 rujana 1991 |Môl_ùrodzeniô= Kampala, [[Ùganda]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= 112. bùrméster [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]] |1. Òd= 1 stëcznika 2026 |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= [[Eric Adams]] |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]] |2. fónkcjô= Nôleżnik New York State Assembly |2. Òd= 1 stëcznika 2021 |2. Do= 31 gòdnika 2025 |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca= |2. Nastãpnik= |2. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]] }} {{audio|Zohran Mamdani.ogg|'''Zohran Kwame Mamdani'''}} (ùr. [[18 rujana]] [[1991]] w Kampale) – amerikańsczi pòlitik ùgandijskò-indijsczi rodowiznë, spòlëznowi dzejôrz. W latach 2021-2025 nôleżnik New York State Assembly, òd 2026 rokù 112. bùrméster [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]. == Żëcopis == === Młodosc === Ùrodzył sã w Kampale, w Ùgandze. Chòwóny béł w Kapsztadze, w [[Pôłniowô Afrika|Pôłniowi Africe]]. Pózni, jegò familiô przeniosła sã do Nowégò Jorkù, gdze Mamdani pierwi chòdzył do Bronx High School of Science, a pózni do Ùniwersytetu Bowdoin w Maine<ref name=":0">[https://edition.cnn.com/2025/06/23/politics/zohran-mamdani-mayor-new-york-city-primary Inside the campaign of Zohran Mamdani, the socialist leading New York’s Democratic mayoral primary], cnn.com, 25 czerwińca 2025.</ref>. Je sënã Mahmooda Mamdaniégò, profesora Ùniwersytetu Columbia i Mirë Nair, indijsczi reżisérë<ref name=":0" />. === Pòliticznô kariera === W 2020 òstół wëbróny do New York State Assembly z Astorie, partu Queens<ref>[https://www.nbcnews.com/news/asian-america/new-york-elects-first-south-asian-americans-state-assembly-n1245860 New York elects first South Asian Americans to state Assembly], nbcnews.com, 4 smùtana 2020.</ref>. W 2025 rokù wësztartowôł w prawelacje Demòkraticzny Partie na kandidata na burméstra Nowégò Jorkù<ref>[https://www.tvp.info/89821425/wybory-na-burmistrza-w-nowym-jorku-2025-kto-zostanie-burmistrzem-nowego-jorku-kim-jest-zohran-mamdani Wybory w Nowym Jorku. Faworytem socjalista-muzułmanin], tvp.info, 4 smùtana 2025.</ref>. W czile miesądzów pòparcé dlô Mamdaniégò ùrosło z 1% do 35%, co sprawiło, że miôł drëdżé nôwëższé pòparcé za Andrewã Cuomo, ùszłim gùbernatorã stanu Nowi Jork. Jegò kandidaturã pòpiarlë m.jin. senatór [[Bernie Sanders]], nôleżniczka Jizbë Reprezentantów [[Alexandra Ocasio-Cortez]], a téż warkòwô zrzesz Unites Auto Workers<ref name=":0" />. W prawelacje demòkratów zwëskôł 43,5% głosów i òstôł kandidatã Demòkraticzny Partie na burméstra Nowégò Jorkù<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/jun/24/new-york-mayoral-primary-results Zohran Mamdani declares historic victory in New York City mayoral primary after Cuomo concedes], theguardian.com, 25 czerwińca 2025.</ref>. Dobëł w welacje na 112. bùrméstra Nowégò Jorkù, dobiwającë 1 114 184 głosów<ref>[https://www.vote.nyc/sites/default/files/pdf/election_results/2025/20251104General%20Election/00000100000Citywide%20Mayor%20Citywide%20Recap.pdf Statement and Return Report for Certification. General Election 2025 - 11/04/2025], vote.nyc.</ref>. Je pierszim mùzelmanã i personą afrikańsczi rodowiznë na tim stanowiszczu, a téż nômłodszim bùrméstrã gardu òd 1892 rokù<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cly4kr8gzr2o Mamdani seals remarkable victory - but real challenges await], bbc.com, 5 smùtana 2025.</ref>. Ùrząd òbjimnął 1 stëcznika 2026 rokù. Złożił òficjalną przësëgã na òpùszczony stacje metra City Hall ò północë. Òstół zaprzësëgłi przez senatora [[Bernie Sanders|Berniégò Sendersa]]. Przësëgã złożił, jakno pierszi burméster Nowégò Jorkù, na Kòran – dokładno na egzemplôrz ze zbiéru Schomburg Center for Research in Black Culture, z priwatnégò zbiéru Artura Schomburga<ref>[https://abcnews.com/Politics/zohran-mamdanis-historic-inauguration-new-york-city-mayor/story?id=128784385 New York City Mayor Zohran Mamdani, at inauguration, vows to be a mayor for all New Yorkers, lead as democratic socialist], absnews.com, 1 stëcznika 2026.</ref><ref>[https://www.nypl.org/press/schomburg-quran-selected-mayor-elect-zohran-mamdanis-swearing Schomburg Qur’an Selected for Mayor-Elect Zohran Mamdani’s Swearing-In], nypl.org, 31 gòdnika 2025.</ref><ref>[https://eu.usatoday.com/story/news/politics/2026/01/01/mamdani-sworn-in-nyc-mayor-new-years-day/87896121007/ Zohran Mamdani takes oath of office as New York's new mayor], usatoday.com, 1 stëcznika 2026.</ref>. == Pòliticzny pòzdrzatk == Mamdani je demòkraticznym socjalëstą<ref>M. Tsvetkova, J. Ax, [https://www.reuters.com/world/us/new-york-mayoral-primary-progressive-upstart-aims-spoil-cuomos-comeback-bid-2025-06-24/ Mamdani on verge of winning New York City's Democratic mayoral contest after Cuomo concedes], reuters.com, 25 czerwińca 2025.</ref>. Je nôleżnikã amerikańsczi Demòkraticzny Partie, le téż amerikańsczi lewicowi stowôrë Demòkraticznëch Socjalëstów Americzi (DSA)<ref>P. Sterne, [https://www.cityandstateny.com/politics/2024/07/dsa-assembly-member-zohran-mamdani-considering-run-nyc-mayor/398089/ DSA Assembly Member Zohran Mamdani is considering a run for NYC mayor], 16 lëpińca 2024.</ref>. Jegò pòlitikã a pòzdrzatk òpisëje sã jakno lewicowi a centro-lewicowi. W rumie ekònomie, Mamdani wiôldżi cësk dôwô na sprawiedlëwòtã a dostãpnosc. Je za zwikszenim minimalnégò zôróbkù w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]] do $30 do 2030 rokù<ref>S. Donaldson, [https://www.cityandstateny.com/policy/2025/02/mamdani-unveils-30-30-minimum-wage-push-part-mayoral-campaign/403015/ Mamdani unveils ‘$30 by ‘30’ minimum wage push as part of mayoral campaign], cityandstateny.com, 13 gromicznika 2025.</ref>. Cwierdzy, że ''biôtka ò palestińską wòlnotã bëła i wcyg je drëżéniã [jegò] pòliticznégò pòzdrzatkù''<ref>"the struggle for Palestinian liberation was at the core of my politics and continues to be", za: E. Dovere, [https://edition.cnn.com/2026/07/07/politics/israel-democrats-antisemitism-concerns As Israel becomes Democratic litmus test, Jewish progressives warn about a tilt into antisemitism], cnn.com, 7 lëpińca 2026.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="170" heights="100"> Òbrôzk:Zohran Mamdani Speaking at a DSA 101 Meeting at the Church of the Village in NYC.jpg|Zohran Mamdani na pòtkanim DSA (2024) Òbrôzk:Donald Trump and Zohran Mamdani meeting at the Oval Office.jpg|Zohran Mamdani na pòtkanim ù prezydenta Donalda Trumpa (2025) Òbrôzk:NYS Assemblymember Mamdani @ NYTWA Rally @ City Hall 9.jpg|Zohran Mamdani w 2022 rokù Òbrôzk:Zohran Mamdani swearing in, 2026.png|Zaprzësëga Zohrana Mamdaniégò przez Berniégò Sandersa (2026) Òbrôzk:Zohran K. Mamdani signs executive order.png|Zohran Mamdani pòdpisëje bùrméstrowi dekret (2026) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)]] g2bo3hllaod1gomgg33pdar6qtpi2fq 0 12844 218315 197034 2026-10-13T20:43:36Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Róbert Lewandòwsczi]] na [[Róbert Lewandowsczi]] 218315 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Róbert Lewandowsczi]] 70emnd11aue3adfawtnekrhrf23vmvq 14 12888 218513 213706 2026-10-13T23:29:15Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218513 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12894 218429 198045 2026-10-13T22:36:52Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218429 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12896 218430 198052 2026-10-13T22:36:53Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218430 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12897 218434 198053 2026-10-13T22:36:57Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218434 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12899 218445 198055 2026-10-13T22:37:07Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218445 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12911 218442 198081 2026-10-13T22:37:04Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218442 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12913 218436 198083 2026-10-13T22:36:59Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218436 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12914 218439 198085 2026-10-13T22:37:01Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218439 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12916 218447 198091 2026-10-13T22:37:09Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218447 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12918 218437 198127 2026-10-13T22:37:00Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218437 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12921 218514 213707 2026-10-13T23:29:16Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218514 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12922 218440 198138 2026-10-13T22:37:02Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218440 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12939 218446 198397 2026-10-13T22:37:08Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218446 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12941 218441 198402 2026-10-13T22:37:03Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218441 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12945 218435 198418 2026-10-13T22:36:58Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218435 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12948 218448 198421 2026-10-13T22:37:10Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218448 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 12978 218438 199250 2026-10-13T22:37:00Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218438 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13072 218431 201927 2026-10-13T22:36:54Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218431 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 13092 218179 217637 2026-10-13T13:04:12Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòliticë|Pòliticë]] do kategòrie [[Kategòriô:Amerikańsczi pòliticë|Amerikańsczi pòliticë]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218179 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Bernard Sanders |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Bernie Sanders February 2026 (cropped).jpg |òpis= Bernie Sanders (gromicznik 2026) |Data_ùrodzeniô= 8 séwnika 1941 |Môl_ùrodzeniô= [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Senatór USA z Vermont |1. Òd= 4 stëcznika 2007<ref>[https://www.congress.gov/member/bernie-sanders/S000033 Senator Bernard Sanders], congress.gov.</ref> |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= [[Jim Jeffords]] |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]]<br><small>(2015–2016, òd 2019)</small><br>''Niezanôléżny''<br><small>(2007–2015, 2016–2019)</small> |2. fónkcjô= Nôleżnik Jizbë Reprezentantów USA |2. Òd=3 stëcznika 1991 |2. Do=4 stëcznika 2007 |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca=Peter P. Smith |2. Nastãpnik=Peter Welch |2. partiô=[[Partiô Demòkraticznô]] |3. fónkcjô=Bùrméster Burlington |3. Òd=6 łżëkwiata 1981 |3. Do=4 łżëkwiata 1989 |3. Pierszô_dama= |3. Pòprzédca=Gordon Paquette |3. Nastãpnik=Peter Clavelle }} '''Bernie Sanders''', richtich '''Bernard Sanders''' (ùr. [[8 séwnika]] [[1941]] w [[Brooklyn|Brooklynie]] w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]) – amerikańsczi pòlitik żëdowsczi rodowiznë, senatór ze stanu [[Vermont]] òd 2007 rokù, bùrméster [[Burlington]] (Vermont) w latach 1981–1989, nôleżnik [[Jizba Reprezentantów Zjednónych Stanów|Jizbë Reprezentantów Zjednónych Stanów]] w latach 1991–2007. Ùrodzył sã i dorôstôł w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]. Chòdzył do James Madison High School, pózni do Brooklyn College i Ùniwersytetu w Chicago. Pò skùńczenim sztudiów przëcygnął do [[Vermont]], gdze robił jakno stolôrz i filmówc. W 1981 òstół wëbróny na bùrméstra nôwikszégò gardu w stanie, [[Burlington]]<ref>[https://berniesanders.com/about/ Meet Bernie], berniesanders.com.</ref>. Miôł starã òstac kandidatã [[Partiô Demòkraticznô|Demòkraticzny Partie]] na ùrząd prezydenta USA w 2016 i 2020 rokù. Za pierszim razã w prawelacje zajął 2. plac, a kandidatką òsta [[Hillary Clinton]]<ref>[https://edition.cnn.com/election/2016/primaries/parties/democrat CNN Delegate Estimate. Democratic Party], cnn.com.</ref>; za drëdżim razã òpùscył miónczi cwierdzącë, że ''this battle for the Democratic nomination will not be successful''<ref>"ta biôtka ò nominacjã Demòkraticzny Partie nie mdze zwënégą", za: [https://edition.cnn.com/2020/04/08/politics/bernie-sanders-drops-out Bernie Sanders drops out of the 2020 race, clearing Joe Biden’s path to the Democratic nomination], cnn.com, 8 łżëkwiata 2020.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="170" heights="100"> Òbrôzk:US Senator of Vermont Bernie Sanders in Littleton NH on August 24th, 2015 by Michael Vadon 07.jpg|Bernie Sanders òbczas kampanie w prawelacje Demòkratów (2016) Òbrôzk:Bernie Sanders Rally Durham NC Speaking Right.jpg|Bernie Sanders òbczas kampanie w prawelacje Demòkratów (2020) Òbrôzk:Bernie Sanders, Mamdani inauguration.png|Bernie Sanders na zaprzësëdze Zohrana Mamdaniégò (2026) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczi pòliticë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] eyv737pqi7soyi3y6ypom63qkbf4pd5 14 13095 218520 207988 2026-10-13T23:29:21Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218520 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13096 218523 207987 2026-10-13T23:29:24Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218523 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13097 218521 207966 2026-10-13T23:29:22Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218521 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13098 218522 207970 2026-10-13T23:29:23Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218522 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13099 218524 207969 2026-10-13T23:29:25Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218524 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13100 218518 207968 2026-10-13T23:29:20Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218518 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13104 218512 213704 2026-10-13T23:29:14Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218512 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 13111 218228 217635 2026-10-13T16:17:33Z Iketsi 3254 „Tallinn”→„Tallin” 218228 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno infòbòks|pòzwa=Brainstorm|òriginalnô pòzwa=Prāta vētra|òdjimk=Brainstorm на карнавале BoogelWoogel 2017 10.jpg|òpisënk òbrôzka=Nôleżnicë karna (2017)|cząd aktiwnoscë=1989 – dzysdnia|môl pòchòdzeniégò=[[Jelgava|Jełgawa]], [[Łotwa]]|mùzyczny gatënk=[[rock]], pòp-rock, alternatiwnô mùzyka|mùzycznô wëtwórniô=* [[Mikrofona Ieraksti]] * Brainstorm Records|nôleżnicë=* [[Renārs Kaupers]] * [[Jānis Jubalts]] * [[Māris Mihelsons]] * [[Kaspars Roga]]|dôwny nôleżnicë=[[Gundars Mauševics|Gundars „Mumiņš” Mauševics]]|internetowô starna=https://pratavetra.lv/en}}'''Prāta Vētra''', znónô midzënôrodno jakno '''''Brainstorm''''', je [[Łotwa|łotewsczim]] pòp-rockòwim karnã. Grëpa òsta ùsadzonô w [[1989]] rokù w [[Jelgava|Jełgawie]] na Łotwie. Karnu słëchają Renārs Kaupers (wòkal), Jānis Jubalts (gitara), Māris Mihelsons (klawisze) un Kaspars Roga (trądle). Piąti nôleżnik grëpë, Gundars Mauševics (basowô gitara) zamiarł w drogòwim wëpôdkù 23 maja [[2004]] r. Òd 2004 r. na basowi gitarze graje zdrëszony z karnã mùzyk Ingars Viļums.<ref>https://www.la.lv/es-neredzu-logisku-izskaidrojumu-ingars-vilums-skaidro-savas-emocijas-par-to-vai-jutas-prata-vetra-ka-piektais-ritenis Kokteilis.lv ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 16.05.2025 r.</ref> Prāta Vētra dobëła razã 31 Nôdgrodów Rokù Nagraniów Łotewsczi Mùzyczi. W 2006 r. grëpa dosta nôdgrodã [[Eùropa|eùropejsczi]] MTV jakno nôlepszé karno z bôłtëcczich krajów.<ref>https://sejas.tvnet.lv/4787913/prata-vetra-iegust-mtv-europe-music-awards-balvu tvnet.lv, ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> Brainstorm bëło za pierszégò przedstôwcã Łotwë na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], w [[2000]] r. Wëkònëjącë ùsôdzk ''My Star'', òsygnãlë trzecy plac. W [[2013]] rokù Prāta Vētra wëstąpia na festiwalu Glastonbury, jednym òd nôwikszich mùzycznëch a artisticznëch wëdarzeniów na swiece.<ref>https://web.archive.org/web/20250816211734/https://www.diena.lv/kd/muzika/prata-vetra-sodien-uzstasies-glastonberijas-festivala-14014131, diena.lv, przëstãp z 4.03.2026 r.</ref> == Historiô == === 1989–1994: założenié karna a jegò pierszé zwënédżi === Grëpa pòwsta w 1989 r. w [[Jelgava|Jełgawie]]. W ji skłôd weszło piãc nôleżników, co ùczëlë sã razã we Strzédny Szkòle nr 1 w Jełgawie: Renārs Kaupers, Jānis Jubalts, Gundars Mauševics, Kaspars Roga a Māris Mihelsons. Na zôczątkù grëpa zwa sã ''The Best American Guys In Latvia'', równak prãdkò òsta zmienionô na ''Prāta vētra''.<ref>https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3097770,przebojowy-pop-rock-prosto-z-lotwy-brainstorm-na-scenie-trojki-posluchaj Polskie Radio Trójka ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 1992 r. karno wëdało swòjégò pierszégò syngla pt. ''Jo tu nāc'', jaczi w tim samim rokù zajimnął 9. plac w òglowòkrajewim kònkùrsu ''Mikrofona aptauja''. W 1993 r. wëszedł pierszi albùm Prāta Vētrë,''Vairāk nekā skaļi'' a teledisk do nôpòpùlarniészégò jegò sztëczka – ''Ziema''. W 1994 r. òstôł wëdóny syngel ''Vietu nav''. === 1995: "Lidmašīnas" a "Veronika" === W 1995 r. Prāta Vētra zdobëła szerszą pòpùlarnosc na Łotwie frańtówką ''Lidmašīnas'', jakô sta sã nôlepi przedôwającym sã synglã w historie kraju, a téż zwëska titel frańtówczi rokù radia Super Fm. W 1995 r. grëpa wëstąpia téż w [[Niemieckô|Miemiecce]] a [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. Pò eksperimentach z [[Alternatiwnô mùzyka|alternatiwną mùzyką]] karno wrócëło do pierwòsznëch brzëmieniów a wëpùscëło pòsobny albùm pt. ''Veronika'', jaczi stôł sã òsoblëwie pòpùlarny westrzód nôscelatków. Nôpòpùlarniészé frańtówczi z albùmù to ''Dārznieks'', ''Apelsīns'' a ''Lidmašīnas''. === 1996–1998: "Viss ir tieši tā kā tu vēlies" === Nastãpną zwënégą bëło zawiarcé kòntraktu z mùzyczną wëtwórniąMikrofona Ieraksti, jedną z nôwikszich te zortu pòdjimiznów na Łotwie. W 1997 rokù wëdóny òstôł albùm ''Viss ir tieši tā kā tu vēlies'', dzãka chtërnëmù Prāta Vētra òsta nôpòpùlarniészim karnã w kraju. Albùm dobéł miono „złoti platczi”, a nôbarżi znónyma sztëczkama òstałë ''Mans draugs'', ''Neatgriešanās'' a ''Tavas mājas manā azotē'', co przez dzewiãc tidzeniów ùtrzëmiwôł sã na pierszim placu ''Airplay'' ë òstôł nôwikszim szlagrã 1996 rokù. W nym czasu karno w ramach wespółrobòtë z risczim téatrã Daile stwòrzëło mùzykã do musicalu ''Šveiks'', jaczi òstôł nôpòpùlarniészim te zortu mùzycznym wëstãpã na Łotwie. W 1998 r. Brainstorm we wespółrobòce z produceńtã karna ''Fool's Garden'', Volkerã Hinkelã, stwòrzëlë swòj pierszi syngel pò anielskù — ''Under My Wing''. Niedługò pózni Prāta Vētra wëbiôtkòwa nôdgrodã ''Grand Prix'' na festiwalu we [[Szwedzkô|szwédzczim]] [[Karlshamn]]. === 1999: "Starp divām saulēm" === W 1999 r. karno wëpùscëło swój czwiôrti albùm, ''Starp divām saulēm'' a téż swòjã pierszą midzënôrodną platkã ''Among The Suns'', co je anielską wersją albùmù ''Starp divām saulēm''. Platka òsta nagrónô we Szwédzce a Duńsce. Wszëtczé ji piãc synglów — ''Puse no sirds'', ''Starp divām saulēm'', ''Lec'' (''Try''), ''Prom uz siltajām salām'' (''Ain't It Funny'') a ''Tu izvēlējies palikt'' (''Welcome to my country'') òsygnãłë nôwëższë pòzycje łotewsczich lëstów szlagrów. Teledisczi do frańtówków ''Under My Wing'' ë ''Weekends Are Not My Happy Days'' òstałë włączoné do plejlistë francësczégò mùzycznégò karnalu MCM. === 2000: Eùrowizjô ë "Izlase 89-99" === 13 maja 2000 rokù karno wzãło ùdzél w 45. [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], jaczi òdbiwôł sã we [[Szwedzkô|Szwédzce]]. Przedstawilë tam ùsôdzk ''My Star'' (w łotewsczi wersje — ''Īssavienojums'') napisóny przez Kaupersa z produceńtã [[A-ha]], [[Tony Mansfield|Tonym Mansfieldã]], mët. Frańtówka zdobëła trzecy plac. W zélnikù 2000 r. wëdóny òstôł albùm ''Izlase 89-99'', w jaczim nalazłë sã nôpòpùlarniészé ùsôdzczi karna, jak téż czile frańtówków niewëdónëch przódë. === 2001–2004 === W 2001 rokù òsta wëdónô pòsobnô platka, ''Kaķēns, kurš atteicās no jūrasskolas'', w angelsczi wersje: ''Online''. Za produceńta béł Tony Mansfield, a sóm albùm nagróny òstôł w Anielsce. Ti platce słëchô jedna òd nôbarżi ùdałëch frańtówków karna w òglim — ''Maybe''. Teledisk do ni òstôł nagróny w [[Praga|Pradze]]. W 2003 r. wëszedł pòsobny albùm Brainstorm – ''Dienās, kad lidlauks pārāk tāls'' ë jegò anielskô wersjô ''A Day Before Tomorrow''. Wëdóné òstałë syngle ''Colder'' a Plaukstas lieluma pavasaris – pò anielskù ''A Day Before Tomorrow''. Pò wëdanim albùmù grëpa zdobëła wielné mùzyczné nôdgrodë – za nôlepszi pòpòwi teledisk (frańtówczi ''A Day Before Tomorrow'' ë ''[[Colder]]''), jakno nôlepszé karno rokù, za nôlepszą rockòwą frańtówkã (''[[Colder]]''), jak téż za nôlepszi rockòwi albùm. W 2003 r. Prāta Vētra bëlë za support przed kòncertã ''The Rolling Stones'' w Pradze. [[Òbrôzk:Brainstorm_on_tour_2008.JPG|mały|250x250px|Kòncert Brainstorm w [[Jełgawa|Jełgawie]] w 2008 rokù]] W 2004 r. Brainstorm i [[Biôłorus|biôłorusczé]] karno ''[[Би-2]]'' wëdałë razã frańtówkã ''[[Скользкие улицы]]'', jakô weszła w skłôd albùmù ''Иномарки'' grëpë ''[[Би-2]]''. Frańtówka zdobëła pierszi plac na lëstach szlagrów na Łotwie, [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] a w [[Ruskô|Rusce]]. === Smierc Gundarsa Mauševicsa === Òb noc z 22 na 23 maja 2004 r. w tragicznym wëpôdkù na turze Riga–Jełgawa zamiarł jeden òd nôleżników karna – basysta Gundars Mauševics, pòzéwóny Mumiņš. Nimò stratë, mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac dzejalnosc, cobë ùtczëc pamiãc drëcha. === 2005–2007 === W 2005 r. Brainstorm wëdôł swój sódmi studijny albùm ''Četri krasti'' (''Four shores'' w angelsczi wersje), stwòrzony we wespółrobòce z produceńtã Alexã Silvą. To béł pierszi albùm wëszłi pò smiercë Mumiņša, równak dzél frańtówków béł nagróny jesz przed tragedią. Òb lato 2006 rokù Prāta Vētra da kòncertë na [[Lëtwa|Lëtwie]], Biôłorusë, Ùkrajinie, w Rusce, [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Czeskô Repùblika|Czesce]], jak téż na Łotwie. Grëpa napisa dwie frańtówczi do animòwónégò filmù ''Lote no Izgudrotāju ciema''. W maju teledisk ''Thunder Without Rain'' weszedł w rotacjã ''[[MTV Europe]]'', a ju òb jeséń, czej pòwsta ''[[MTV Latvia]]'', teledisk do ''Lonely Feeling (To Be Lonely)'' trafił na bôłtëcczé lëstë szlagrów. Na Lëtwie nagróny òstôł téż teledisk do ùsôdzkù ''[[:lv:Tin_Drums|Tin Drums]]'', jaczégò reżisérą béł [[:lv:Kaspars_Roga|Kaspars Roga]]. Do nagriwaniô klipù przëłączëło sã tëż lëtewsczé karno lëdowégò tuńca „Lietuva”. W lëstopadnikù 2006 r., òb czas ceremónie wrãczeniô wëapartnieniów ''[[MTV Europe Music Awards]]'' w [[Kòpenhaga|Kòpenhadze]], Prāta Vētra dobëła nôdgrodã nôlepszégò wëkònôwcë z bôłtëcczich krajów. Béł to pierszi rok, w jaczim taczé wëapartnienié òstało w òglim przëznóné. [[Òbrôzk:Brainstorm_in_Mezaparks.jpg|mały|Kòncert Brainstorm w [[Riga|Ridze]] w 2008 rokù]] === 2008–2010 === 13 maja 2008 r. wëdóny òsta ósmi studijny albùm karna pò łotewskù, ''Tur kaut kam ir jābut'', jaczi pò dwùch miesącach zdobëła sztatus platinowi platczi. Za produceńta béł pòpùlarny na Łotwie rapéra [[Gustavo]]. Wëdaniémù albùmù towarza kòncertowô tura „Tur kaut kam ir jābūt”. Kòncertë, jaczé òdbëłë sã w piãc gardach — [[Jelgava|Jełgawie]], [[Preiļi|Prelach]], [[Ventspils|Windawie]], [[Valmiera|Wolmarze]] a [[Riga|Ridze]] — scygnãłë razã 80 000 òsobów. Kòncert na Wiôldżi Estradze w risczim [[Mežaparks|Mežaparksu]] òbzérało narôz 45 000 sztëk lëdzy. Jesz w 2008 rokù wëdónô òsta platka DVD „Tur kaut kam ir jābūt koncerts Mežaparkā”. Zwëska òna sztatus platinowi platczi. Na kòncertowëch nagraniach to dało téż wëstãpë szpecjalnëch gòsców – [[Gustavo (mùzyk)|Gustavo]], gg choir, prezydent Łotwë [[Vaira Vīķe-Freiberga|Vairë Vīķe-Freiberdżi]] ë karna Би-2. 31 strëmiannika 2009 r. wëdóny òstôł albùm ''Шаг'', mdący ruską wersją ''Tur kaut kam ir jābūt, a'' 15 strëmiannika 2010 r. w bôłtëcczich krajach wëszła platka ''Years and Seconds'' – anielskô wersja ne albùmù. 21 pajicznika 2010 r., analogiczno do platczi ''Izlase 89-99'', wëdóny òstôł albùm ''Izlase 2000–2010'', skłôdający sã z nôbarzi znónëch frańtówków karna z miniony dekadë a téż nowégò ùsôdzkù – ''Gara diena''. W gòdnikù platka dobëła sztatus złotégò albùmù. Z lëżnoscë wëdaniô ''Izlase'', Brainstorm ògłosył kòncert w Ridze 10 gòdnika. Ze wzglãdu na wiôldże zainteresowanié ògłoszony òstôł ale dodôwkòwi kòncert 11 gòdnika. [[Òbrôzk:Brainstorm_2010_1.jpg|mały|Prāta Vētra w 2010 rokù]] === 2011–2013 === 28 maja 2011 rokù Prāta Vētra òdemkła XIV Midzënôrodny Mùzyczny Festiwal Maxidrom w rusczim Tuszinie. 3 czerwińca 2011 r. grëpa pòjôwia sã w [[Czijew|Czijewie]], w klubie ''Stereoplaza''. Na koncert doprzëszło wicy jak 4000 òsobów. 20 zélnika 2011 r. Brainstorm wzãło ùdzél w festiwalu ''Vabaduse laul'' ([[Angelsczi jãzëk|an.]] Songs of Freedom) w [[Tallin|Tallënie]] z leżnoscë 20. roczëznë samòstójnotë [[Estoniô|Estonie]]. Zabrzëmiałë taczé szlagrë jak ''Maybe'' czë ''My star'', jak téż téż frańtówka ''In the End There’s Only Love'' razã z estońsczim karnã ''[[Ewert & The Two Dragons]].'' W 2012 rokù Prāta Vētra wëda w sëmie trzë albùmë. Nowô platka wëszła nôprzód w łotewsczi wersje: ''Vēl viena klusā daba'', pòtemù w angelsczi: ''Another Still Life'', a na kùńcu téż w rusczi: ''Чайки на крыша''. Premiéra rusczi wersje albùmù òdbëła sã 20 pajicznika w ''[[Arena Moscow|Arenie Moscow]].'' Szesc òd trzënôsce frańtówków weszło do rotacji rusczich radiostacjów. Ùsôdzk ''Чайки на крышах'' zajimnął 4. plac na lësce szlagrów stacje ''[[Наше радио]].'' Frańtówka „Гори, гори ясно” òsta wëbrónô jako titlowô frańtówka do animòwónégò filmu ''Снежная королева'' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. „Królewô Sniegù”), a angelsczi tekst frańtówczi „Flashlight” do midzënôrodny wersje filmù òstôł napisóny przez [[Francis Healy|Francisa Healégò]], drëcha karna a wòkalistã grëpë [[Travis]]. Na zôczątkù 2013 roku szósti ùsôdzk z albùmù ''Чайки на крышах'', pt. ''Кто-то живой'', trafił na lëstã szlagrów przebojów ''Наше радио'', a òb lato wëszedł teledisk do frańtówczi ''Europa'', nagróny w [[Berlëno|Berlënie]]. Òb jeséń mùzycë zaprezeńtowalë brzôd wespółrobòtë z produceńtã Davidã Fieldã – frańtówkã i teledisk ''Butterfly In A Bottle''. W pajicznikù 2012 rokù Brainstorm rëgnãło w swòjã nôwikszą kòncertową turã w òstatnëch latach, wëstãpiwającë w taczich gardach jak: [[Archangelsk]], [[Krasnojarsk]], [[Pietrozawodsk]], [[Mùrmańsk]], [[Krasnodar]], [[Ùfa]], [[Soczi]], [[Iżewsk]], [[Czelabińsk]], [[Rostowò nad Donã]], [[Wołgògrad]], [[Niżny Nowògard]], [[Tuła]] i [[Kòrolowò]], a téż we sztërzëch miastach we Wiôldżi Britanie, na festiwalu Music Matters w Singapùrze i jinëch placach. W 2013 rokù Prāta Vētra wëstąpia na [[Festiwal Glastonbury|festiwalu Glastonbury]]. Karno bëło pierszą grëpą z bôłtëcczich krajów, jaczé zagrało na nym wôżnym wëdarzenim. Pòtemù to dało jesz wëstãpë na taczich festiwalach jak Sziget ([[Madżarskô|Wãdżerskô]]), Rock For People ([[Czeskô]]), Summer Sound ([[Łotwa]]), Kubana, Крылья, Нашествие czë Red Rocks ([[Ruskô]]). Pòd kùńc turë Prata Vētra zagra czile kòncertów na Ùkrajinie, a téż dwa roczëznowé w [[Mòskwa|Mòskwie]] (Stadium Live) a [[Sankt Petersbórg|Sankt Petersbòrgù]] (A2), dze przedstôwia wëdóny z leżnoscë dzesãclecô kòncertowi dzejalnoscë w Ruscë zbiérk ''The Best Of'', zamikający w se ùsôdzczi pò anielskù a ruskù. Pòd kùńc rokù albùm ''Чайки на крышах'' ùkôzôł sã w nowim fòrmace 3plet, a frańtówka ''Years & Seconds,'' z platczi ò juwernym titlu, sta sã prowadnym mòtiwã ósmégò dzélëkù kriminału ''Нюхач'', jaczi béł emitowóny w rusczi telewizje na karnalu Первый канал. Brainstorm zakùńcził 2013 rok wëstãpã na festiwalu „Лучший город зимы” w Mòskwie. === 2014–2016 === W 2014 r. karno zaczãło robòtã nad nowim albùmã, jak téż pòjawiło sã na festiwalu Eurosonic w [[Niderlandë|Holandie]], w [[Soczi]], [[Mińsk|Mińskù]] a [[Niżny Nowògard|Niżnym Nowògardze]], dze bëlë przédnyma gòscama festiwalów ''[[Дикая мята]]'' a ''[[Lenovo VIBE Tour]]''. W tim samim rokù Renārs Kaupers òstôł włączony do lëstë 30 nôbarżi wpłëwòwëch lëdzy na Łotwie. W gromicznikù 2015 r. ùkôzôł sã nowi syngel karna ''Ziemu apēst'', jaczi trafił na radiowé lëstë szlagrów. Całi albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' wëszedł 19 maja. ''Ziemu apēst'' òstało ùznóné za „Frańtówkã rokù” w plebiscyce przeprowadzonym przez Muzikāla banka. Albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' pòwstôł w studiu nagraniów ''Hansa Studio'', w jaczim przódë nagriwało téż ''[[U2]]'', ''Depeche Mode'' czë [[David Bowie]]. Platka òsygnã sztatus złotégò albùmù. Angelskô wersjô albùmù, ''7 Steps of fresh air,'' bëła w pierszi òficjalny rundze nominacjów do nôdgrodów Grammy w 2015 rokù, riwaliszëjącë ò nominację w kategòrie „Nôlepszi pòpòwi albùm” z 300 jinyma albùmama jinszich artistów. Albùm ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' stôł sã òficjalnô nôczãscy słëchónym albùmã na [[Spotify]] a [[Deezer|Deezerze]] w 2015 r. na Łotwie.<ref>http://www.runabildes.lv/video-prata-vetra-klausitakais-2015-gada-albums-spotify-un-deezer-latvija/, runabildes.lv, przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 2016 r. w ramach kòncertowi turë „7 Steps of Fresh Air” tūres Brainstorm wëstąpiło we [[Wilno|Wilnie]], [[Londin|Londinie]], [[Birmingham]], [[Manchester|Manchesterze]], [[Nottingham]], [[Glasgow]], [[Tallin|Tallënie]] a [[Dublëno|Dublënie]]. Karno òstało nôdgrodzoné w kategòrie „Przédny lidérzë” za frańtówkã ''Epoha'' òb czas 9. galë wrãczeniô mùzycznëch nôdgrodów radia Наше радио. Òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka” łotewsczégò Radia 2, jakô òdbëła sã pòd kùńc stëcznika, ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł ùznóny za nôwôrtniészą frańtówkã 2015 rokù. W gromicznikù ùkôzôł sã syngel ''Little Raindrops'' – anielskòjãzëkòwô wersjô ''Ziemu apēst,'' co pierszi rôz wëbrzëmia na finale lëtewsczégò ''X Faktorius''. Òb czas galë wrãczeniô Łotewsczi Mùzyczny Nôdgrodë Rokù „Zelta Mikrofons”, Brainstorm òtrzimało nôdgrodã za kòncertowé nagranié ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' z finałowégò koncertu turë w Ridze a nôdgrodã hańdlowégò parkù Alfa za „Frańtówkã Rokù Alfë”. To je jedurnô nôdgrodã, jaczi dobiwcë są welowóny przez pùblikã – ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł wëbróny przez nôwikszą lëczbã słëchińców. Bëła to 31. nôdgroda „Zelta Mikrofons” dlô karna. Frańtówka ''Debesis iekrita Tevī'' ùkôza sã na zôczątkù lata. Ùsôdzk òstôł napisóny przez Maratsa Ogļezņevsa z karna Musiqq, a nagróny przez Prāta Vētrã ë Musiqq we wespółrobòce ze szwédzczim produceńtã Povelã Olssonã. Frańtówka trafia na łotewsczé lëstë szlagrów, a w 2016 rokù òsta uznónô za nôwôrtniészą frańtówkã 2016 r. òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka”. Òb lato karno wzãło ùdzél we wielnëch festiwalach, w tim ''Янтарный Пляж'' w [[Króléwc|Króléwcu]], ''A-Fest'' w Mińskù a ''Weekend Festival Baltic'' w [[Parnawa|Parnawie]]. 20 zélnika 2016. karno dało swój jedurny kòncert negò rokù na Łotwie, na stadionie Daugava w [[Lëpawa|Lëpawie]]. Na kòncert doprzëszło wicy jak 28 000 òsobów – fanowie z Łotwë, bôłtëcczich krajów, [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadë]], [[Aùstraliô|Aùstralie]], [[Ruskô|Rusczi]] a nawetka [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Òdbët na bilietë béł tak stolëmny, co wszëtczé sã wëprzedałë przed rozpòczãcym kòncertu. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Łotwa]] [[Kategòrëjô:Starnë z nieprzezdrzanyma dolmaczënkama]] 66g9mx04g2wrsowohm5zlgpu6gt1r7v 0 13326 218362 205861 2026-10-13T21:24:09Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218362 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 5c9k5laav3dsn97q6bjcmj9wob81kzg 0 13347 218377 206408 2026-10-13T21:28:15Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218377 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòmòrénk]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] smcj4e52grgagyvrah2nb3h8y3uq61f 0 13410 218363 206985 2026-10-13T21:24:09Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218363 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kaszubskidladzieci.pl]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] oqj85xou63lcqi2tfrndbxuoz4pt98w 14 13452 218515 207703 2026-10-13T23:29:17Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218515 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 0 13511 218379 208615 2026-10-13T21:28:15Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218379 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Klëka (cządnik, 1937–1939)]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 5riyu6a7er1yetcvhuqv8nw1wgv0k2e 4 13633 218395 217776 2026-10-13T21:40:42Z Iketsi 3254 [[Jelgava]]? 218395 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] (do 30 lëpińca) * 2026-07-27: [[Jón Trepczik]] (òd 30 lëpińca) * 2026-08-03: [[Restaùracjô Meiji]] * 2026-08-10: [[Szëmkent]] * 2026-08-17: [[Deftones]] * 2026-08-24: " * 2026-08-31: " * 2026-09-07: [[Rapcore]] * 2026-09-14: [[Tosze Proesczi]] * 2026-09-21: [[Sepultura]] * 2026-09-28: [[Limp Bizkit]] * 2026-10-05: [[Jelgava]] * 2026-10-12: " * 2026-10-19: ? * 2026-10-26: ? 5mo4tepup8lg8wa5dk6uc670xzumpug 14 13650 218433 210003 2026-10-13T22:36:56Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Brëkòwnik}} 218433 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Brëkòwnik}} t48f2ni6umszrs7g7j0kai9rqrc3d2r 14 13794 218209 213732 2026-10-13T16:09:10Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218209 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] sgk8vyzoxbxm14pi5d05ilqd0uyo5yi 0 13875 218382 212700 2026-10-13T21:28:16Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218382 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Czeskô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] qk6q2jf8ibbrqo0flz4l8sqef1q2b60 14 13899 218279 212945 2026-10-13T20:07:21Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Pòlskô|Pòlskô]] do kategòrie [[Kategòriô:Gardë w Pòlsce|Gardë w Pòlsce]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218279 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] o6ajetys3akm1u3o0n4r530flr83si6 14 13909 218207 213065 2026-10-13T16:09:10Z Iketsi 3254 To òstało skòpiowóné z kategòrie [[Kategòriô:Eùropejsczé państwa|Eùropejsczé państwa]] do kategòrie [[Kategòriô:Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczi Półòstrów]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218207 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] sgk8vyzoxbxm14pi5d05ilqd0uyo5yi 0 13978 218383 213921 2026-10-13T21:28:16Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218383 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Léón Heyka]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] 92whqubamj3d2dk66dhlrr56srswqrh 0 14021 218176 217374 2026-10-13T12:54:25Z Iketsi 3254 [[Wrocłôw]]→[[Kòlbrzég]] 218176 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Old Town Hall in Wrocław, September 2022 07.jpg|mały|[[Wrocłôw]]]] '''Rôtësz'''<ref>{{sloworz.org|16854|19236}}</ref> ({{jãz.|de}} ''Rathaus'', „dodóm radzëznë”) – pùbliczny, reprezentatiwny bùdink, sedzba samòrządowëch môlowëch włôdz. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Musei Capitolini 20150812.jpg|Nôstarszi rôtësz Òbrôzk:Ratusz - Słupsk.jpg|Zabëtkòwi rôtësz w [[Stôłpsk|Stôłpskù]] Òbrôzk:1311 Urząd Miejski Szczecin ZS.jpg|[[Szczecëno]] Òbrôzk:Ratusz w Kolobrzegu.jpg|[[Kòlbrzég]] Òbrôzk:Sulmierzyce drewniany ratusz 01.JPG|[[Sulmierzyce|Sulmierzëce]] Òbrôzk:Liberec Ratusz 2026.jpg|[[Liberec]] Òbrôzk:Oslo rådhus (by alexao).jpg|[[Òslo]] Òbrôzk:City Hall, Toronto, Ontario.jpg|[[Toronto]] Òbrôzk:East Germany 1974 Postage Stamp - Greifswald Town Hall.jpg|[[Pòcztowô marka]] ''Rathaus in Greifswald'' </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stolëca]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] 66gdmiy31977pvpssed1b6mvau3mgpd 218198 218176 2026-10-13T15:44:28Z Terrus38 14026 218198 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Old Town Hall in Wrocław, September 2022 07.jpg|mały|[[Wrocłôw]]]] '''Rôtësz'''<ref>{{sloworz.org|16854|19236}}</ref> ({{jãz.|de}} ''Rathaus'', „dodóm radzëznë”) – pùbliczny, reprezentatiwny bùdink, sedzba samòrządowëch môlowëch włôdz. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Musei Capitolini 20150812.jpg|Nôstarszi rôtësz Òbrôzk:Ratusz - Słupsk.jpg|Zabëtkòwi rôtësz we [[Stôłpsk|Słëpskù]] Òbrôzk:1311 Urząd Miejski Szczecin ZS.jpg|[[Szczecëno]] Òbrôzk:Ratusz w Kolobrzegu.jpg|[[Kòlbrzég]] Òbrôzk:Sulmierzyce drewniany ratusz 01.JPG|[[Sulmierzyce|Sulmierzëce]] Òbrôzk:Liberec Ratusz 2026.jpg|[[Liberec]] Òbrôzk:Oslo rådhus (by alexao).jpg|[[Òslo]] Òbrôzk:City Hall, Toronto, Ontario.jpg|[[Toronto]] Òbrôzk:East Germany 1974 Postage Stamp - Greifswald Town Hall.jpg|[[Pòcztowô marka]] ''Rathaus in Greifswald'' </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stolëca]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] r1oieh5b1oefts6prraxli2qvfszx2d 218243 218198 2026-10-13T17:16:24Z Iketsi 3254 +1 218243 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Old Town Hall in Wrocław, September 2022 07.jpg|mały|[[Wrocłôw]]]] '''Rôtësz'''<ref>{{sloworz.org|16854|19236}}</ref> ({{jãz.|de}} ''Rathaus'', „dodóm radzëznë”) – pùbliczny, reprezentatiwny bùdink, sedzba samòrządowëch môlowëch włôdz. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Musei Capitolini 20150812.jpg|Nôstarszi rôtësz Òbrôzk:Ratusz - Słupsk.jpg|Zabëtkòwi rôtësz we [[Stôłpsk|Słëpskù]] Òbrôzk:1311 Urząd Miejski Szczecin ZS.jpg|[[Szczecëno]] Òbrôzk:2026 Ratusz w Otmuchowie (01).jpg|[[Otmuchów]] Òbrôzk:Ratusz w Kolobrzegu.jpg|[[Kòlbrzég]] Òbrôzk:Sulmierzyce drewniany ratusz 01.JPG|[[Sulmierzyce|Sulmierzëce]] Òbrôzk:Liberec Ratusz 2026.jpg|[[Liberec]] Òbrôzk:Oslo rådhus (by alexao).jpg|[[Òslo]] Òbrôzk:City Hall, Toronto, Ontario.jpg|[[Toronto]] Òbrôzk:East Germany 1974 Postage Stamp - Greifswald Town Hall.jpg|[[Pòcztowô marka]] ''Rathaus in Greifswald'' </gallery> == Òbaczë téż == * [[Stolëca]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] idx5gzjxt6ypr8pyztzkgrew0spxsqg 0 14069 218229 217623 2026-10-13T16:17:37Z Iketsi 3254 „Tallinn”→„Tallin” 218229 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno |pòzwa = Limp Bizkit |òbrôzk = Limp_Bizkit_(cropped).jpg |òpisënk = Limp Bizkit òb czas kòncertu w 2021 rokù |pòwstanié = 1994 |môl pòwstaniô = [[Jacksonville]], [[Floridô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |mùzyczné ôrtë = [[nu metal]], [[rap metal]], [[rap rock]], [[funk metal]], [[alternatiwny metal]] |lata dzejaniô = 1994–2006<br>2009–do dzysô |wëtwórnie = [[Flip Records]], [[Interscope Records]], [[Geffen Records]], [[Cash Money Records]], [[Suretone Records]] |nôleżnicë = [[Fred Durst]]<br>[[Wes Borland]]<br>[[John Otto]]<br>[[DJ Lethal]] |ùszłi nôleżnicë = [[Sam Rivers]]<br>[[Rob Waters]]<br>[[Terry Balsamo]]<br>[[Mike Smith]] |pòzrzeszóné karna = [[House of Pain]], [[Black Light Burns]], [[Big Dumb Face]], [[La Coka Nostra]] |logo = Limp_Bizkit_logo.png |starna www = https://www.limpbizkit.com }} '''Limp Bizkit''' – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] mùzyczné karno założoné w 1994 rokù w [[Jacksonville]], na [[Floridô|Floridze]]. Kapela graje mùzykã parłãczącą przédno [[nu metal]], [[rap metal]] a [[rap rock]], brëkùjącë téż elementë [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[funk metal|funk metalù]] a [[hip-hop]]u. Charakteristicznyma elementama ùtwórstwa karna są rapòwóny wòkal [[Fred Durst|Freda Dursta]], drãdżé gitarowé partie [[Wes Borland|Wesa Borlanda]] a téż wëzwëskanié gramòfònów a samplów przez [[DJ Lethal]]a. Karno twòrzoné je na stón z 2026 rokù przez [[Fred Durst|Freda Dursta]], [[Wes Borland|Wesa Borlanda]], [[John Otto|Johna Otto]] a [[DJ Lethal|DJ'a Lethala]]. W latach 1994–2025 bëtnikã karna béł téż basysta [[Sam Rivers]], jeden z ji załóżców. Rivers zamiarł 18 rujana 2025 rokù w wiekù 48 lat. Limp Bizkit zwëskôł midzënôrodną pòpùlarnotã pòd kùńc lat 90. XX stalatégò, òsoblëwie dzãka albùmóm ''[[Three Dollar Bill, Y'all]]'' (1997), ''[[Significant Other]]'' (1999) a téż ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000). Nôbarżi znónym ùsôdzkóm karna słëchają m.jin. ''Nookie'', ''Break Stuff'', ''Re-Arranged'', ''Rollin' (Air Raid Vehicle)'', ''My Generation'', ''My Way'', ''Take a Look Around'' a téż ''Behind Blue Eyes''. Karno je jednym òd nôbarżi rozpòznôwalnëch przédników nu metalowi scenë przełómanim lat 90. a 2000. Jegò dzejanié objimô téż cządë przerwów a téż zjinaków w skłôdze. Pò wëdanim albùmù ''[[Gold Cobra]]'' (2011) kapela przez czile lat robiła nad pòstãpnym materiałã, jaczi kùreszce ùkôzôł sã jakno ''[[Still Sucks]]'' w 2021 rokù. == Historiô == === Pòwstanié karna (1994–1996) === Limp Bizkit pòwstôł w 1994 rokù w [[Jacksonville]] na [[Florida|Floridze]]. Zôczątkòwi skłôd twòrzëlë wòkalista [[Fred Durst]], basysta [[Sam Rivers]] a perkùsysta [[John Otto]]. Pózdni do karna doparłãcził gitarzista [[Wes Borland]], jaczégò charakteristiczny sztil grë a sceniczny wizerënk stałë sã jednym òd rozpòznôwalnëch elementów karna. Mùzycë pòczãlë wëstãpòwac w lokalnëch klubach Jacksonville, rozwijającë sztil parłãczący cwiardé gitarowé riffë z hip-hopã a rapã. Istotnym elementã kòncertowégò dzejaniégò karna bëłë téż coverë znónëch ùsôdzków, w tim ''Faith'' [[George Michael|George'a Michaela]]. W pierszich latach dzejaniô Limp Bizkit zainteresowôł sã karnã [[Korn]]. Fred Durst przekôzôł wòkalisce Kornu [[Jonathan Davis|Jonathanowi Davisowi]] demòwą kasetã kapelë. Materiôł doturził pòstãpno do producenta [[Ross Robinson|Rossa Robinsona]], jaczi zainteresowôł sã karnã. Limp Bizkit pòczął wëstãpë kòl artistów zrzeszonëch z rozwijającą sã nu metalową sceną. Do karna doparłãcził téż [[DJ Lethal]], rëchli zrzeszony z grëpą [[House of Pain]]. Jegò bëtnosc pòzwòlëła jesz barżi rozwinąc hip-hopòwé elementë muzyczi Limp Bizkit. === ''Three Dollar Bill, Y'all'' a zôczątczi pòpùlarnotë (1997–1998) === W 1997 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm karna, ''[[Three Dollar Bill, Y'all]]'', wëdóny przez Flip Records przë distribùcje Interscope Records. Platka charakterizowa sã drãdżim, agresywnym brzëmienim parłãczącym metal, rap a hardcore punk. Jednym òd nôbarżi rozpòznôwalnëch ùsôdzków z albùmù béł ''Counterfeit'', a wiôlgą pòpùlarnotã zwëska téż nagrónô przez karno wersjô ùsôdzkù ''Faith'' [[George Michael|George'a Michaela]]. Wëdanié albùmù pòczãło cząd intensywnégò kòncertowaniégò. Limp Bizkit wëstãpòwôł midzë jinszima z karnama [[Korn]], [[Deftones]] a [[House of Pain]]. W 1998 rokù kapela pò rôz pierszi wëstąpiła w [[Japóńskô|Japóńsce]]. === ''Significant Other'' a swiatowi sukces (1999) === [[Òbrôzk:13-06-09 RiP Limp Bizkit Fred Durst 1.JPG|mały|Fred Durst, 2013]] Przełómanim dlô Limp Bizkit béł rok 1999, czej ùkôzôł sã drëdżi sztudijny albùm karna, ''[[Significant Other]]''. Platka sparłãczëła cwiardé gitarowé riffë z rapã, hip-hopã a elementama elektroniczny mùzyczi. W nagraniach pòjawilë sã téż gòscynny artiscë, midzë jinszima [[Method Man]] a [[Scott Weiland]]. Albùm zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a zadebiutowôł na pierszim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. W Zjednónëch Stanach zwëskôł téż wielerazową platinową certifikacjã. Pòpùlarnotã karna zwiksziłë syngle ''Nookie'', ''Re-Arranged'' a ''Break Stuff''. Òsoblëwie ''Nookie'' stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch ùsôdzków Limp Bizkit. W tim cządze karno wëstãpòwało na wiôldżich festiwalach a téż kòncertach òrganizowónëch wëcmanim z jinszima pòpùlarnyma artistama rockòwi a metalowi scenë. === ''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water'' (2000–2001) === W 2000 rokù ùkôzôł sã trzecy sztudijny albùm kapelë, ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]''. Platka bëła pòstãpnym sparłãczenim rapù, metalu, hip-hopù a alternatiwny mùzyczi. Albùm zadebiutowôł na pierszim placu lëstë Billboard 200. W Wiôldżi Britanie téż zdobéł pierszi plac lëstë albùmów. [[Òbrôzk:13-06-07 RaR LB Wes Borland 06.jpg|lewo|mały|Wes Borland, 2013]] Z platczi pòchôdałë midzë jinszima ùsôdzczi ''Take a Look Around'', ''Rollin' (Air Raid Vehicle)'', ''My Generation'' a téż ''My Way''. ''Take a Look Around'' òstôł wëzwëskóny téż w filmie ''[[Mission: Impossible 2]]''. Albùm zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch wëdawiznów zrzeszonëch z nu metalową sceną zôczątku XXI stalatégò. Pòdle Universal Music Japan jegò swiatowô przedôż wëniosła wicy jak 12 milionów egzemplarzów. W 2001 rokù Limp Bizkit wëstąpił midzë jinszima òb czas aùstralijsczégò festiwalu Big Day Out. Kòncert pòtkôł sã z wiôldżim zainteresowanim mediów, a wëdarzeniô zrzeszoné z festiwalã stałë sã pòstãpnym zdrojã kontrowersjów òkòma karna. === Òdéńscé Wesa Borlanda a ''Results May Vary'' (2001–2004) === W 2001 rokù Wes Borland òpùscył Limp Bizkit. Pòòstałi muzycë kòntinuòwelë dzejanié a pòczãlë wespółrobòtã z gitarzistą [[Mike Smith|Mike'ã Smithã]]. W 2003 rokù ùkôzôł sã czwiôrti sztudijny albùm grëpë, ''[[Results May Vary]]''. Béł to pierszi albùm Limp Bizkit nagróny bez Borlanda. Mùzyczno platka apartniła sã òd dwùch rëchlészich – zamika w se wicy mirniészich a melodijnëch kòmpòzycjów. Nôwikszim szlagrã z albùmù òstôł ''[[Behind Blue Eyes]]'', bãdący coverã ùsôdzkù karna [[The Who]]. Syngel zwënégòwôł sukces na wielu eùropejsczich lëstach szlagrów. === Pòwart Borlanda a ''The Unquestionable Truth (Part 1)'' (2004–2006) === Pò cządze personalnëch zjinaków Wes Borland znowa doparłãcził do Limp Bizkit. W 2005 rokù karno wëdôł EP-kã ''[[The Unquestionable Truth (Part 1)]]''. [[Òbrôzk:13-06-09 RiP Limp Bizkit Sam Rivers 1.JPG|mały|Sam Rivers, 2013]] Materiôł apartnił sã òd rëchlészich albùmów karna. Ùsôdzczi bëłë barżi bezpòstrzédné a cwiardszé, ë tekstë skùpiałë sã we wikszim parce na spòlëznowi a pòliticzny témiznie. Pò wëdanim EP karnowi towarzësził cząd ògrańczony aktiwnotë. W 2005 rokù òkôza sã téż kòmpilacjô ''[[Greatest Hitz]]'', zamikającô nôwôżniészé ùsôdzczi z pierszégò cządu dzejaniégò kapelë. === Pòwart karna a ''Gold Cobra'' (2009–2011) === W 2009 rokù Limp Bizkit wznowił kòncertowé dzejanié w skłôdze z Fredã Durstã, Wesã Borlandã, Samã Riversã, Johnã Otto a DJ Lethalã. Béł to pòwart do klasycznégò skłôdu karna. Kapela poczã wëstãpë na festiwalach a kòncertach na całim swiece. W tim samim rokù wëstąpiła midzë jinszima òb czas festiwalu [[Summer Sonic]] w [[Japóńskô|Japóńsce]]. W 2011 rokù ùkôzôł sã szósti sztudijny albùm karna, ''[[Gold Cobra]]''. Platka bëła pierszim fùlnym albùmã nagrónym z Wesã Borlandã òd czasu ''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water''. Albùm zamikôł w se midzë jinszima ùsôdzczi ''Gold Cobra'', ''Shotgun'' a téż ''Walking Away''. === ''Still Sucks'' a pózdniészé dzejanié (2012–2021) === Pò wëdanim ''Gold Cobra'' Limp Bizkit pòczął robòtë nad pòstãpnym albùmã. Przez czile lat materiôł béł zapòwiôdóny pòd robòcą pòzwą ''Stampede of the Disco Elephants'', równak jegò premiéra bëła wielerazowò przekłôdónô. Òb ten cząd w karnie to dało pòstãpné zjinaczi. DJ Lethal òpùscył grëpã, a pòstãpno pòwrócył do ni w 2018 rokù. W 2021 rokù Limp Bizkit wëdôł albùm ''[[Still Sucks]]''. Béł to pierszi sztudijny wëdôwk karna òd dzesãc lat. Albùm zamikô w se midzë jinszima ùsôdzczi ''Dad Vibes'', ''Out of Style'' a ''Turn It Up, Bitch''. === Dzejanié òd 2022 rokù === [[Òbrôzk:DJ Lethal 2011.jpg|lewo|mały|DJ Lethal, 2011]] Po premiérze ''Still Sucks'' karno kòntinuòwało kòncertowé dzejanié, wëstãpùjącë na festiwalach a kòncertowëch turach w Eùropie, Nordowi Americe a jinszich partach swiata. W 2025 rokù Limp Bizkit òpùblikòwôł nowé nagranié ''[[Making Love to Morgan Wallen]]''. Ùsôdzk òstôł wëzwëskóny we zwãkòwi stegnie grë ''[[Battlefield 6]]''. W tim samim cządze grëpa nagra téż ''Battlefield: The After-party'', bãdący reinterpretacją mùzycznégò mòtiwù serie ''Battlefield''. 18 rujana 2025 roku zamiarł Sam Rivers, jeden z załóżców Limp Bizkit a jegò wielelatny basysta. Miôł 48 lat. Rivers béł nôleżnikã karna òd jegò pòwstaniégò a ùczãstnicził w nagraniu wikszoscë jegò nôwôżniészich albùmów. Po smiercë Riversa karno kòntinuòwało kòncertowé dzejanié. W 2026 rokù Limp Bizkit dërch òstôwô aktiwny a wëstãpùje na pòstãpnëch kòncertach, jak téż festiwalach. == Kòntrowersje == === Woodstock '99 === Jednym z nôbarżi kòntrowersyjnëch wëdarzeniów zrzeszonëch z dzejanim Limp Bizkit béł wëstãp karna òb czas festiwalu [[Woodstock '99]], jaczi òdbéł sã w lëpińcu 1999 rokù w Rome w stanie Nowi Jork. Kòncert kapelë miôł plac drëdżégò dnia festiwalu, w czasu jaczégò na terenie rozegracje wëstãpòwałë ju pòwôżné tôkle zrzeszoné z wësoką temperaturą, felënkã òdpòwiedny lëczbë zacénionëch placów, wësoczima prizama wòdë a jôdë ë téż niesygającą òrganizacją służbów bezpieku. Òb czas wëstãpù Limp Bizkit doszło do zaòstrzeniô agresywnëch zachòwaniów w parce pùblicznotë. Czedë grëpa wëkònywa ùsôdzk ''[[Break Stuff]]'' bëtnicë kòncertu naczãlë nikwic elementë infrasztrukturë, jaką to dało w pòblëżim scenë, w tim drzewiané kònstrukcje a ògrodzenia. Part pùblicznotë wëzwëskôł òderwóné fragmentë kònstrukcjów do [[crowdsurfing|crowdsurfingù]]. We rzmie dochòdzëło téż do biôtków, gwôłtów òrôz òbrażeniów bëtników. Zachòwanié wòkalistë [[Fred Durst|Freda Dursta]] pòtkało sã pózdni z kritiką. Mùzyk zachãcôł pùblicznotã do ùwòlnieniégò „negatiwny enerdżi”, a pò zwrócenim bôczënkù przez òrganizatorów, abë bëtnicë kòncertu zachòwelë wikszą òstróżnosc, rzeknął, że òsobë bãdącé we rzmie ni miałëbë òprzestawac sã bawic. Jednoczasno Durst apelowôł do pùblicznotë, żebë pòmôga òsobóm, chtërne ùpadłë we rzmie. Òb czas wëstãpù gôdôł m.jin., żebë òsobë przewrôcającé sã bëłë ùdnoszoné przez jinszich bëtników. Po zakùńczenim kòncertu Durst òstôł pòinfòrmòwóny przez òrganizatorów a pòlicjã, że part drzewianëch elementów wëzwëskónëch przez pùblicznotã do crowdsurfingù òsta rëchli òderwónô òd kònstrukcjów stojącëch na terenie festiwalu. Sóm mùzyk cwierdzył pózdni, że nie zdôwôł so sprawë ze skalë znikwieniów òb czas wëstãpù a że zachòwanié karna bëło zgòdné z jegò zwëczajnym spòsobã prowadzeniô kòncertów. W pòstãpnëch latach wëstãp Limp Bizkit béł czãsto przedstôwióny przez media jakno jeden òd przédnëch sztótów prowadzącëch do biôtków òb czas Woodstock '99. Jednoczasno part analizów wskazëje, że przëpisowanié karnu òdpòwiedzalnotë za całkòsc wëdarzeniów je ùproszczenim. Tôkle festiwalu pòczãłë sã jesz przed wëstãpã kapelë a òbjimałë m.jin. ekstremalné temperaturë, gòmòłą jilosc wòdë, sanitarné jiwrë, wësoczé prizë spòdlowëch wërobów òrôz niesygającé zabezpieczenié rozegracje. === Dbë Freda Dursta na témã Rusczi a Ùkrajinë === W 2015 rokù Fred Durst wëwòłôł kòntrowersje swòjima pùblicznyma wëpòwiedzama tikającyma sã [[Ruskô|Rusczi]] a [[Władimir Pùtin|Władimira Pùtina]]. Mùzyk wërôżôł zainteresowanié zwëskanim rusczégò paszpòrtu a téż pòzytiwno wëpòwiôdôł sã ò Pùtinie. Na jednym z wëstãpów pòjawił sã téż z nôdpisã „Crimea = Russia”, òdnoszącym sã do aneksje Krimù przez Ruskã. Ne sytuacje doprowadzëłë do reakcje ùkrajińsczich władzów. W zrzeszë z nima Limp Bizkit òstôł òbjãti zakazã wëstãpów na Ùkrajinie na cząd piãc lat. W pòstãpnëch latach téma pòwrócëła w zrzeszë z planowónym kòncertã karna w [[Tallin|Tallënie]]. Kòncert òstôł òdwòłóny pò kritice zrzeszony z rëchlészima wëpòwiedzama Dursta tikającyma sã Rusczi a Krimù. === Sztrid z Universal Music Group === W 2024 rokù Fred Durst, Limp Bizkit a téż nôleżącô do niegò firma Flawless Records złożëlë w Zjednónëch Stanach pòzéw procëm [[Universal Music Group]] tikający sã rozrechòwaniégò tantiemów. Pòwòdowie cwierdzëlë, że Universal przez lata zmiłkòwò rozrechòwiwôł nôleżné karnu przëchòdë a wëzwëskiwôł kómpùtrowi system, jaczi miôł ùtrudniac wëkriwanié zmiłków w rozrechòwaniach. Sprawa òsta wëtoczonô ò 200 milionów dolarów a tikała sã téż pòtencjalnëch tôklów zrzeszonëch z jinszima artistama. Przedstôwcowie mùzyczny branżë zwrôcelë równak bôczënk, że charakter a przëczënë zmiłków bëłë kwestią sztridu, a cwierdzenia zamkłé w pòzwie bëłë stanowiszczã pòwòdowi starnë, a nié prawòmocnyma scwierdzonyma faktama. Sprawa zwrócëła bôczënk na szerszi tôczel rozrechòwiwaniégò tantiemów w cządze roscącégò znaczënkù streamingu mùzyczi a téż spòsobù, w jaczi wëtwórnie rejestrëją a wëpłôcają artistóm przëchòdë z cyfrowégò wëzwëskaniô jich nagraniów. == Nôleżnicë karna == {| |valign=top| ; Terny nôleżnicë * [[Fred Durst]] – wòkal (1994–2005, od 2009) * [[Wes Borland]] – gitara, pòbòczny wòkal (1995–2001, 2004–2005, od 2009) * [[John Otto]] – perkùsjô (1994–2005, od 2009) * [[DJ Lethal]] – gramòfònë (turntablizm), sampler, klawiszowé instrumentë (1996–2005, 2009–2012, òd 2017) ; Kòncertowi mùzycë * Samuel Gerhard Mpungu – basowô gitara (2015–2018) * Richie Buxton – basowô gitara (òd 2025) | |width=10| |valign=top| ; Ùszłi nôleżnicë * Rob Waters – gitara (1994) * [[Terry Balsamo]] – gitara (1995) * [[Mike Smith (gitarzysta)|Mike Smith]] – gitara, pòbòczny wòkal (2002–2004) * [[Sam Rivers]] – basowô gitara, pòbòczny wòkal (1994–2005, 2009–2015 a 2018–2025; smierc) |- | | | | |} ;Òs czasu {{#tag:timeline |ImageSize=width:1000 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:110 bottom:150 top:05 right:20 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1994 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:2 start:1994 ScaleMinor = increment:1 start:1994 Colors = id:vocals value:red legend:Przédny_wòkal id:backing value:pink legend:Pòbòczny_wòkal id:rguitar value:teal legend:Elektricznô_gitara id:bass value:blue legend:Basowô_gitara id:drums value:orange legend:Perkùsjô id:grams value:purple legend:Gramòfónë id:lines value:black legend:Sztudijné_albùmë id:lines2 value:gray(0.75) legend:Jinszé_pùblikacje id:bars value:gray(0.93) BackgroundColors = bars:bars LineData = at:05/03/2005 color:lines2 layer:back at:07/01/1997 color:black layer:back at:06/22/1999 color:black layer:back at:10/17/2000 color:black layer:back at:09/23/2003 color:black layer:back at:06/28/2011 color:black layer:back at:10/31/2021 color:black layer:back BarData = bar:Fred text:"Fred Durst" bar:Rob text:"Rob Waters" bar:Terry text:"Terry Balsamo" bar:Wes text:"Wes Borland" bar:Mike text:"Mike Smith" bar:Sam text:"Sam Rivers" bar:John text:"John Otto" bar:DJ text:"DJ Lethal" PlotData = width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(11,-4) bar:Fred from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:vocals bar:Fred from:01/01/2009 till:end color:vocals bar:Rob from:01/01/1994 till:01/01/1995 color:rguitar bar:Sam from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:bass bar:Sam from:01/01/2009 till:01/01/2015 color:bass bar:Sam from:01/01/2018 till:10/18/2025 color:bass bar:Sam from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:backing width:3 bar:Sam from:01/01/2009 till:01/01/2015 color:backing width:3 bar:Sam from:01/01/2018 till:10/18/2025 color:backing width:3 bar:Terry from:01/01/1995 till:06/01/1995 color:rguitar bar:Wes from:06/01/1995 till:01/01/2001 color:rguitar bar:Mike from:01/01/2002 till:01/01/2004 color:backing width:3 bar:Mike from:01/01/2002 till:01/01/2004 color:rguitar bar:Wes from:01/01/2004 till:05/03/2005 color:rguitar bar:Wes from:01/01/2009 till:end color:rguitar bar:John from:01/01/1994 till:05/03/2005 color:drums bar:John from:01/01/2009 till:end color:drums bar:DJ from:01/01/1996 till:05/03/2005 color:grams bar:DJ from:01/01/2009 till:01/01/2012 color:grams bar:DJ from:01/01/2017 till:end color:grams }} == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=13|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/limp-bizkit/chart-history/tlp/ | titel = Limp Bizkit; Billboard 200 | aùtór = | òpùblikòwóny = billboard.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Billboard Canadian Albums|CAN]]</small><br><ref name=bca>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/limp-bizkit/chart-history/cna/ | titel = Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = billboard.com | prôca = Billboard Canadian Albums | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> !width=25px|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref name="www.officialcharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://www.officialcharts.com/artist/3395/limp-bizkit/ | titel = Limp Bizkit UK Chart | òpùblikòwóny = officialcharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]</small><br><ref name="lescharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://lescharts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit French Albums Chart | òpùblikòwóny = lescharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at">{{Cytuj starnã | url = https://austriancharts.at/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Austrian Albums Chart | òpùblikòwóny = austriancharts.at | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref name="finnishcharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://finnishcharts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Finnish Albums Chart | òpùblikòwóny = finnishcharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Sverigetopplistan|SWE]]</small><br><ref name="swedishcharts.com">{{Cytuj starnã | url = https://swedishcharts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Swedish Albums Chart | òpùblikòwóny = swedishcharts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Official New Zealand Music Chart|NZL]]</small><br><ref name="charts.org.nz">{{Cytuj starnã | url = https://charts.nz/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit New Zealand Albums Chart | òpùblikòwóny = charts.org.nz | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com">{{Cytuj starnã | url = https://australian-charts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Australian Albums Chart | òpùblikòwóny = australian-charts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = https://australian-charts.com/search.asp?search=limp+bizkit&cat=s | titel = Limp Bizkit Australian Singles Chart | òpùblikòwóny = australian-charts.com | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch">{{Cytuj starnã | url = https://hitparade.ch/search.asp?search=limp%20bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit/Longplay-Chartverfolgung | òpùblikòwóny = hitparade.ch | jãzëk = de | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de">{{Cytuj starnã | url = http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp+Bizkit/14989/?type=longplay | titel = Limp Bizkit/Longplay-Chartverfolgung | òpùblikòwóny = musicline.de | jãzëk = de | data przëstãpù = 2013-12-29 | archiwùm = https://web.archive.org/web/20131231014149/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp+Bizkit/14989/?type=longplay | zarchiwizowóné = 2013-12-31}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp+Bizkit/14989/?type=single | titel = Limp Bizkit/Single-Chartverfolgung | òpùblikòwóny = musicline.de | jãzëk = de | data przëstãpù = 2013-12-29 | archiwùm = https://web.archive.org/web/20131231021241/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Limp%20Bizkit/14989/?type=single | zarchiwizowóné = 2013-12-31}}</ref> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref name="dutchcharts.nl">{{Cytuj starnã | url = https://dutchcharts.nl/search.asp?search=limp+bizkit&cat=a | titel = Limp Bizkit Dutch Albums Chart | òpùblikòwóny = dutchcharts.nl | jãzëk = en | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> !width=25px|<small>[[OLiS|POL]]</small><br><ref name=olis>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=3&lang=/ | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 30.10.2000 – 05.11.2000 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=171&lang=8 | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 13.10.2003 – 19.10.2003 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=680&lang= | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 27.06.2011 – 03.07.2011 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=257&lang= | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 25.04.2005 – 08.05.2005 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}<br>{{Cytuj starnã | url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=2&lang=), | titel = OLiS – sprzedaż w okresie 23.10.2000 – 29.10.2000 | òpùblikòwóny = olis.onyx.pl | jãzëk = pl | data przëstãpù = 2013-12-29}}</ref> |- |1997 |align=left|''[[Three Dollar Bill, Y’All$]]'' * Wëdóny: 1 lëpińca 1997 * Wëtwórniô: [[Flip Records|Flip]], [[Interscope Records|Interscope]] * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/66187-Limp-Bizkit-Three-Dollar-Bill-Yall | titel = Limp Bizkit – Three Dollar Bill, Yall$ | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: [[Płyta kompaktowa|CD]], [[Kaseta magnetofonowa|CC]], [[Płyta długogrająca|LP]] || 22 || — || 50 || — || — || — || — || 37 || 32 || — || — || — || — | * [[Recording Industry Association of America|USA]]: 2× platinowô platka<ref name="RIAA">{{Cytuj starnã | url = https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Limp+Bizkit#search_section | titel = American certifications – Limp Bizkit | data przëstãpù = 2012-09-25 | òpùblikòwóny = Recording Industry Association of America | jãzëk = en}} </ref> * [[Music Canada|CAN]]: platinowô platka<ref name=MC>{{cytuj starnã | url = https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=%20Limp+Bizkit | titel = Gold & Platinum | aùtór = | òpùblikòwóny = musiccanada.com | prôca = Limp Bizkit | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[Australian Recording Industry Association|AUS]]: złotô platka<ref name="ARIA">{{Cytuj starnã | url = http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations.htm | titel = ARIA Charts – Accreditations | data przëstãpù = 2008-05-14 | òpùblikòwóny = Australian Recording Industry Association | jãzëk = en}}</ref> * [[British Phonographic Industry|UK]]: złotô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/11591-677-2 | titel = Limp Bizkit, Three Dollar Bill Y'all, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> |- |1999 |align=left|''[[Significant Other]]'' * Wëdóny: 22 czerwińca 1999 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/66028-Limp-Bizkit-Significant-Other | titel = Limp Bizkit – Significant Other | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 1 || 1 || 10 || 70 || 7 || 16 || 49 || 4 || 5 || 38 || 13 || 11 || 50 | * USA: 7× platinowô platka<ref name="RIAA" /> * CAN: 6× platinowô platka<ref name=MC /> * AUS: 2× platinowô platka<ref name="ARIA" /> * [[Recorded Music NZ|NZL]]: 2× platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://web.archive.org/web/20131029204139/http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1229&chartKind=A | titel = top 50 albums | aùtór = | òpùblikòwóny = web.archive.org | prôca = Chart#1229 – SUNDAY 1 0CTOBER 2000 | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * UK: platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/5871-677-2 | titel = Limp Bizkit, Significant Other, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * [[NVPI|NLD]]: platinowô platka<ref name=bestsell>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26951 | titel = SIGNIFICANT OTHER by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[Bundesverband Musikindustrie|DEU]]: złotô platka<ref name=BVMI>{{cytuj starnã | url = https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=&strInterpret=Limp+Bizkit&strTtArt=alle&strAwards=checked | titel = GOLD-/PLATIN-Datenbank | aùtór = | òpùblikòwóny = musikindustrie.de | prôca = Limp Bizkit | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|AUT]]: złotô platka<ref name=bestsell /> * [[Hitparade.ch|SWI]]: złotô platka<ref name=bestsell /> |- |2000 |align=left|''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' * Wëdóny: 17 rujana 2000 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/65448-Limp-Bizkit-Chocolate-Starfish-And-The-Hot-Dog-Flavored-Water | titel = Limp Bizkit – Chocolate Starfish And The Hot Dog Flavored Water | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 1 || 1 || 1 || 7 || 1 || 2 || 4 || 1 || 1 || 4 || 29 || 1 || 2 | * USA: 6× platinowô platka<ref name="RIAA" /> * CAN: 6× platinowô platka<ref name=MC /> * AUS: 5× platinowô platka<ref name="ARIA" /> * NZL: 5× platinowô platka<ref name=bestsell2>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26946 | titel = CHOCOLATE STARFISH AND THE HOT DOG FLAVORED WATER by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * UK: 3× platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/11589-677-2 | titel = Limp Bizkit, Chocolate Starfish And The Hot Dog, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * NLD: platinowô platka<ref name=bestsell2 /> * AUT: platinowô platka<ref name=bestsell2 /> * SWI: platinowô platka<ref name=bestsell2 /> * [[Musiikkituottajat|FIN]]: platinowô platka<ref name=musiikki>{{cytuj starnã | url = https://ifpi.fi/tilastot/tietoa-kulta-ja-platinalevyista/kulta-ja-platinalevyt/?ulkomaiset=1&q=Limp%20Bizkit | titel = Kulta- ja platinalevyt | aùtór = | òpùblikòwóny = ifpi.fi | prôca = | data = Ulkomaiset | jãzëk = fi | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|SWE]]: złotô platka<ref name=bestsell2 /> * [[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]: złotô platka<ref name=bestsell2 /> * DEU: złotô platka<ref name=BVMI /> * [[Związek Producentów Audio-Video|POL]]: złotô platka<ref>{{Cytuj starnã | titel = Złote płyty CD przyznane w 2001 roku | url = https://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2001 | òpùblikòwóny = ZPAV | data przëstãpù = 2020-06-26}}</ref> |- |2003 |align=left|''[[Results May Vary]]'' * Wëdóny: 23 séwnika 2003 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/65580-Limp-Bizkit-Results-May-Vary | titel = Limp Bizkit – Results May Vary | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 3 || 3 || 7 || 19 || 1 || 7 || 10 || 2 || 2 || 6 || 1 || 11 || 15 | * USA: platinowô platka<ref name="RIAA" /> * AUS: platinowô platka<ref name="ARIA" /> * NZL: złotô platka<ref name=bestsell3 /> * UK: złotô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/5483-677-2 | titel = Limp Bizkit, Results May Vary, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * DEU: złotô platka<ref name=BVMI /> * AUT: złotô platka<ref name=bestsell3>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26950 | titel = RESULTS MAY VARY by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * SWI: złotô platka<ref name=bestsell3 /> |- |2011 |align=left|''[[Gold Cobra]]'' * Wëdóny: 28 czerwińca 2011 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/349561-Limp-Bizkit-Gold-Cobra | titel = Limp Bizkit – Gold Cobra | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, LP, [[digital download]] || 16 || 13 || 30 || 39 || 2 || — || — || 36 || 12 || 2 || 1 || 23 || 44 | * DEU: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://web.archive.org/web/20141006083027/http://www.officialcharts.de/album.asp?artist=Limp+Bizkit&title=Gold+Cobra&cat=a&country=de | titel = Limp Bizkit, Gold Cobra | aùtór = | òpùblikòwóny = web.archive.org | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-20}}</ref> |- |2021 |align=left|''[[Still Sucks]]'' * Wëdóny: 31 rujana 2021 * Wëtwórniô: [[Suretone Records|Suretone]] * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/2359954-Limp-Bizkit-Still-Sucks | titel = Limp Bizkit – Still Sucks | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, LP, digital download || 155 || — || 79 || — || 29 || — || — || — || 35 || 35 || 54 || — || — | * |- |colspan=20 style=font-size:8pt;|„—” òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Minialbùmë === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=12|Pòzycjô w lëstach |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill /> !width=25px|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref name="www.officialcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]</small><br><ref name="lescharts.com" /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at" /> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref name="finnishcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Sverigetopplistan|SWE]]</small><br><ref name="swedishcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Official New Zealand Music Chart|NZL]]</small><br><ref name="charts.org.nz" /> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com" /> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch" /> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref name="dutchcharts.nl" /> !width=25px|<small>[[OLiS|POL]]</small><br><ref name=olis /> |- |2005 |align=left|''[[The Unquestionable Truth (Part 1)]]'' * Wëdóny: 3 maja 2005 * Wëtwórniô: Flip, [[Geffen Records|Geffen]] * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/66075-Limp-Bizkit-The-Unquestionable-Truth-Part-1 | titel = Limp Bizkit – The Unquestionable Truth (Part 1) | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC || 24 || 71 || 67 || 17 || — || — || — || 50 || 8 || 4 || 85 || 34 * |- |colspan=20 style=font-size:8pt;|„—” òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Remiksowé albùmë === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=8|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill /> !width=25px|<small>[[Syndicat national de l’édition phonographique|FRA]]</small><br><ref name="lescharts.com" /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at" /> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref name="finnishcharts.com" /> !width=25px|<small>[[Official New Zealand Music Chart|NZL]]</small><br><ref name="charts.org.nz" /> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch" /> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref name="dutchcharts.nl" /> |- |2001 |align=left|''[[New Old Songs]]'' * Wëdóny: 4 gòdnika 2001 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/59710-Limp-Bizkit-New-Old-Songs- | titel = Limp Bizkit – New Old Songs | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, LP || 26 || 146 || 12 || 22 || 19 || 32 || 10 || 55 | * USA: złotô platka<ref name="RIAA" /> * UK: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26949 | titel = REMIXES: NEW OLD SONGS by LIMP BIZKIT sales and awards | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> |} === Kómpilacje === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=7|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" UK Albums Chart !width=25px|<small>[[Billboard 200|USA]]</small><br><ref name=bill /> !width=25px|<small>[[Billboard Canadian Albums|CAN]]</small><br><ref name=bca /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref name="austriancharts.at" /> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com" /> !width=25px|<small>[[Hitparade.ch|SWI]]</small><br><ref name="hitparade.ch" /> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_L.HTM | titel = Chart Log UK 1994–2010 | aùtór = | òpùblikòwóny = zobbel.de | prôca = Limp Bizkit | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> |- |2005 |align=left|''[[Greatest Hitz]]'' * Wëdóny: 8 smùtana 2005 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/65475-Limpbizkit-Greatest-Hitz | titel = Limpbizkit* – Greatest Hitz | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD, CC, digital download || 47 || 69 || 27 || 29 || 41 || 25 || 78 | * UK: platinowô platka<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/11590-677-2 | titel = Limp Bizkit, Greatest Hitz, Album – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> * USA: złotô platka<ref name="RIAA" /> * AUS: złotô platka<ref name="ARIA" /> * NZL: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://bestsellingalbums.org/album/26948 | titel = GREATEST HITZ certifications and sales | aùtór = | òpùblikòwóny = bestsellingalbums.org | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * DEU: złotô platka<ref name=BVMI /> |- |2008 |align=left|''[[Collected]]'' * Wëdóny: 12 maja 2008 * Wëtwórniô: Spectrum * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/the-collected-mw0001233276/releases | titel = ''The Collected'' Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = allmusic.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD || — || — || — || — || — || — || — | * |- |2011 |align=left|''[[Icon (album Limp Bizkit)|Icon]]'' * Wëdóny: 19 lëpińca 2011<ref>{{cytuj starnã |url = https://www.allmusic.com/album/icon-mw0002158820 |titel = ''Icon'' Limp Bizkit |aùtór = |òpùblikòwóny = allmusic.com |data = |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * Wëtwórniô: Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/1326669-Limp-Bizkit-Icon | titel = Limp Bizkit – Icon | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD || — || — || — || — || — || — || — | * |- |colspan=20 style=font-size:8pt;|„—” òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kòncertowé albùmë === {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel |- |2008 |''[[Rock im Park 2001]]'' * Wëdóny: 13 maja 2008 * Wëtwórniô: Liberation * Fòrmat<ref name=rip>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/878650-Limp-Bizkit-Rock-im-Park-2001 | titel = Limp Bizkit – Rock im Park 2001 | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: CD |} === Albùmë wideò === {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel |- |2005 |''[[Greatest Videoz]]'' * Wëdóny: 9 smùtana 2005 * Wëtwórniô: Flip, Interscope * Fòrmat<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.discogs.com/master/204036-Limpbizkit-Greatest-Videoz | titel = Limpbizkit* – Greatest Videoz | aùtór = | òpùblikòwóny = discogs.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref>: [[DVD]] |- |2008 |''[[Rock im Park 2001]]'' * Wëdóny: 31 strëmiannika 2008 * Wëtwórniô: Liberation * Fòrmat<ref name=rip />: DVD |} === Syngle === {|class=wikitable style=text-align:center; !rowspan=2|Rok !rowspan=2|Titel !colspan=8|Pòzycjô w lëstach !rowspan=2|Certifikacjô !rowspan=2|Albùm |-style="vertical-align:top;line-height:1.2" !width=25px|<small>[[Hot 100|USA]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/limp-bizkit/chart-history/hsi/ | titel = Limp Bizkit; Billboard Hot 100 | aùtór = | òpùblikòwóny = billboard.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[GfK Entertainment|DEU]]</small><br><ref name="musicline.de" /> !width=25px|<small>[[UK Singles Chart|UK]]</small><br><ref name="www.officialcharts.com" /> !width=25px|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name="australian-charts.com" /> !width=25px|<small>[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Limp+Bizkit | titel = LIMP+BIZKIT; DISCOGRAPHIE LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = austriancharts.at | prôca = Limp Bizkit in der österreichischen Hitparade | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[MegaCharts|NLD]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Limp+Bizkit | titel = LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = dutchcharts.nl | prôca = Limp Bizkit IN DUTCH CHARTS | data = | jãzëk = nl | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Top 100 Singles|IRL]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=LImp+Bizkit | titel = DISCOGRAPHY LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = irish-charts.com | prôca = Singles | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-31}}</ref> !width=25px|<small>[[Musiikkituottajat|FIN]]</small><br><ref>{{cytuj starnã | url = https://finnishcharts.com/search.asp?cat=s&search=limp+bizkit | titel = Search for: limp bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = finnishcharts.com | prôca = Song | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> |- |1997 |align=left|„Counterfeit” || — || — || — || — || — || — || — || — | |rowspan=3|''Three Dollar Bill, Y’All$'' |- |rowspan=2|1998 |align=left|„Sour” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |align=left|„Faith” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |rowspan=4|1999 |align=left|„Nookie” || 80 || — || — || 13 || — || 36 || — || — | |rowspan=2|''Significant Other'' |- |align=left|„Re-Arranged” || 88 || — || — || 35 || — || — || — || — | |- |align=left|„Crushed” || — || — || — || — || — || — || — || — | |''End of Days'' (zwãkòwô stegna) |- |align=left|„N 2 Gether Now” <small>(gòscynno: [[Method Man]])</small> || 73 || – || 184 || — || — || — || — || — | |rowspan=2|''Significant Other'' |- |rowspan=4|2000 |align=left|„Break Stuff” || — || — || — || 41 || — || 28 || — || — | * UK: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/15290-677-1 | titel = Limp Bizkit ''Break Stuff'' | aùtór = | òpùblikòwóny = bpi.co.uk | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> |- |align=left|„Take a Look Around” || 115 || 4 || 3 || 28 || 4 || 7 || 11 || 2 | * UK: platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/14984-677-1 | titel = Limp Bizkit Take A Look Around (Theme From Mi 2) | aùtór = | òpùblikòwóny = bpi.co.uk | prôca = Single | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * FRA: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Tout&interprete=Limp+Bizkit&titre=Take+a+Look+Around | titel = TAKE A LOOK AROUND LIMP BIZKIT | aùtór = | òpùblikòwóny = snepmusique.com | prôca = Les certifications | data = | jãzëk = fr | data przëstãpù = 2025-09-26}}</ref> * DEU: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Take+a+Look+Around&strInterpret=Limp+Bizkit&strTtArt=alle&strAwards=checked | titel = GOLD-/PLATIN-Datenbank | aùtór = | òpùblikòwóny = musikindustrie.de | prôca = Datenbank | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * FIN: złotô platka<ref name=musiikki /> |''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water'',<br>''[[Mission: Impossible II]]'' (zwãkòwô stegna) |- |align=left|„My Generation” || — || 23 || 15 || 31 || 19 || 14 || 25 || 5 | |rowspan=4|''Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water'' |- |align=left|„Rollin’ (Air Raid Vehicle)” || 65 || 10 || 1 || 11 || 10 || 18 || 1 || 3 | * UK: 2× platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/5608-677-1 | titel = Limp Bizkit Rollin' | aùtór = | òpùblikòwóny = bpi.co.uk | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * DEU: platinowô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Rollin%27&strInterpret=Limp+Bizkit&strTtArt=alle&strAwards=checked | titel = GOLD-/PLATIN-Datenbank | aùtór = | òpùblikòwóny = musikindustrie.de | prôca = Datenbank | data = | jãzëk = de | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> * AUS: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.aria.com.au/charts/2001/singles-chart | titel = ARIA Top 100 Singles for 2000 | aùtór = | òpùblikòwóny = aria.com.au | prôca = Charts | data = 2000 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-08-21}}</ref> |- |rowspan=2|2001 |align=left|„My Way” || 75 || 38 || 6 || 57 || 51 || 56 || 10 || 20 | |- |align=left|„Boiler” || — || 50 || 18 || — || 44 || 68 || 24 || — | |- |rowspan=3|2003 |align=left|„Eat You Alive” || — || 13 || 10 || 30 || 16 || 36 || 27 || — | * UK: strzébrznô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://upclosed.com/people/fred-durst/| titel = About Fred Durst | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = upclosed.com | jãzëk = en}}</ref> |rowspan=5|''Results May Vary'' |- |align=left|„Red Light-Green Light” <small>(gòscynno: [[Snoop Dogg]])</small> || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |align=left|„Behind Blue Eyes” || 71 || 2 || 18 || 4 || 3 || 5 || 26 || — | * DEU: 2× platinowô platka<ref name=BVMI /> * AUS: platinowô platka<ref name="ARIA" /> * USA: złotô platka<ref name="RIAA" /> * UK: złotô platka<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.bpi.co.uk/award/14848-677-1| titel = Limp Bizkit, Behind Blue Eyes, Single – bpi | data przëstãpù = 2013-09-10 | òpùblikòwóny = British Phonographic Industry | jãzëk = en}}</ref> |- |rowspan=2|2004 |align=left|„Build a Bridge” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |align=left|„Almost Over” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |2005 |align=left|„Home Sweet Home/Bittersweet Symphony” || — || 45 || — || — || 44 || — || — || — | |''Greatest Hitz'' |- |rowspan=2|2011 |align=left|„Shotgun” || — || — || — || — || — || — || — || — | |rowspan=2|''Gold Cobra'' |- |align=left|„Gold Cobra” || — || — || — || — || — || — || — || — | |- |2013 |align=left|„Ready to Go” <small>(gòscynno: [[Lil Wayne]])</small><ref>{{cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/music/music-news/limp-bizkit-is-ready-to-go-with-lil-wayne-on-new-single-listen-1554417/ | titel = Limp Bizkit Is ‘Ready To Go’ with Lil Wayne On New Single: Listen | aùtór = Jason Lipshutz | òpùblikòwóny = billboard.com | prôca = Music News | data = 2013-03-25 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> || — || — || — || — || — || — || — || — | | — |- |2021 |align=left|„Dad Vibes”<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.wallofsoundau.com/new-music/limp-bizkits-new-era-has-arrived-with-dad-vibes | titel = STOP EVERYTHING: Limp Bizkit's New Era Has Arrived with 'Dad Vibes' | aùtór = | òpùblikòwóny = wallofsoundau.com | prôca = New Music | data = 2021-09-30 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> || — || — || — || — || — || — || — || — | |''Still Sucks'' |- |2025 |align=left|„Making Love to Morgan Wallen”<ref>{{cytuj starnã | url = https://blabbermouth.net/news/limp-bizkit-releases-new-single-making-love-to-morgan-wallen | titel = LIMP BIZKIT Releases New Single 'Making Love To Morgan Wallen' | aùtór = | òpùblikòwóny = blabbermouth.net | prôca = News | data = 2025-08-12 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> || — || — || — || — || — || — || — || — | | — |- |colspan=11 style=font-size:8pt;|„—” — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów abò niepòchòdzący z niżódnégò albùmù. |} == Teledisczi == {|class="wikitable" |- ! Rok ! Titel ! Reżiséra ! Zdrój |- |rowspan="2"|1997 |„Counterfeit” |Jonathan Craven, Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/counterfeit | titel = Counterfeit (1997) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Counterfeit” (Second Version) |Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt8778018/ | titel = Limp Bizkit: Counterfeit | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="2"|1998 |„Sour” |[[Fred Durst]], Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/sour | titel = Sour (1998) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Faith” |rowspan="9"| Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã |url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/faith |titel = Faith (1998) by Limp Bizkit |aùtór = |òpùblikòwóny = imvdb.com |prôca = |data = |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-09-25 }}</ref> |- |rowspan="3"|1999 |„Nookie” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/nookie | titel = Nookie (1999) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Re-Arranged” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/re-arranged | titel = Re-Arranged (1999) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„N 2 Gether Now” |align=center|<ref>{{cytuj starnã |url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/n-2-gether-now |titel = N 2 Gether Now (1999) by Limp Bizkit feat. Method Man |aùtór = |òpùblikòwóny = imvdb.com |prôca = |data = |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-09-25 }}</ref> |- |rowspan="4"|2000 |„Break Stuff” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/break-stuff | titel = Break Stuff (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Take a Look Around” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/take-a-look-around | titel = Take a Look Around (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„My Generation” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/my-generation | titel = My Generation (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Rollin’ (Air Raid Vehicle)” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/rollin-air-raid-vehicle | titel = Rollin’ (Air Raid Vehicle) (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="6"|2001 |„My Way” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/my-way | titel = My Way (2001) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Boiler” |Fred Durst, [[Dave Meyers]] |align=center|<ref name="imvdb">{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/boiler | titel = Boiler (2000) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Counterfeit” (Lethal Dose Remix) |Roger Pistole |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt8778034/ | titel = Limp Bizkit: Counterfeit (Lethal Dose Remix) | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Nookie” (Neptunes Remix) |rowspan="9"| Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://rateyourmusic.com/release/musicvideo/limp-bizkit/nookie-neptunes-remix.p/ | titel = Nookie (Neptunes Remix) By Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = rateyourmusic.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Nookie” (Androids vs. Las Putas Remix) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://pl.rateyourmusic.com/release/musicvideo/limp-bizkit/nookie-androids-vs-las-putas-remix.p/ | titel = Nookie (Androids vs. Las Putas Remix) By Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = pl.rateyourmusic.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„My Way” (William Orbit Remix) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://m.ok.ru/video/180796392796 | titel = Видеоролик 06:32 Limp Bizkit – My Way (William Orbit Remix) | aùtór = | òpùblikòwóny = m.ok.ru | prôca = | data = | jãzëk = ru | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2002 |„Faith/Fame” (Remix) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt12642162/ | titel = Limp Bizkit: Faith/Fame Remix | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="4"|2003 |„Eat You Alive” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt8607524/ | titel = Limp Bizkit: Eat You Alive | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Eat You Alive” (Extended Version) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/eat-you-alive | titel = Eat You Alive – Extended Version (2003) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Behind Blue Eyes” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt7834702/ | titel = Limp Bizkit: Behind Blue Eyes | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Behind Blue Eyes” (Second Version) |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt26695706/ | titel = Limp Bizkit: Behind Blue Eyes (Version 2) | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |rowspan="2"|2005 |„The Truth” |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/the-truth | titel = The Truth (2005) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |„Home Sweet Home/Bittersweet Symphony” |Robert J. Yukich |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt12669566/ | titel = Limp Bizkit: Home Sweet Home/Bittersweet Symphony | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2011 |„Gold Cobra” |Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/gold-cobra | titel = Gold Cobra (2011) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2012 |„Lightz (City of Angels)” |Phil the God |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt15314960/ | titel = Limp Bizkit: Lightz (City of Angels) | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2013 |„Ready to Go” |Fred Durst |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/limp-bizkit-video-ready-to-go-featuring-lil-wayne/ | titel = Limp Bizkit Unleash Video for 'Ready To Go' Featuring Lil Wayne | aùtór = Mary Ouelette | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = | data = 2013-07-23 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2014 |„Endless Slaughter” |align=center|? |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.imdb.com/title/tt15347012/ | titel = Limp Bizkit: Endless Slaughter | aùtór = | òpùblikòwóny = imdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2022 |„Dad Vibes” |Funky Moses |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/limp-bizkit-steel-panther-dad-vibes-video/ | titel = Limp Bizkit + Steel Panther Members Show Off Serious Dad Moves in ‘Dad Vibes’ Video | aùtór = Chad Childers | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = | data = 2022-04-21 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2023 |„Out of Style” |Fred Durst, Marc Klasfeld |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/limp-bizkit-out-style-deepfake-video/ | titel = Limp Bizkit Are Deepfake World Leaders in ‘Out of Style’ Music Video | aùtór = Philip Trapp | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = | data = 2023-02-08 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |- |2024 |„Turn It Up, Bitch” |Fred Durst, Pavel Zhigarev |align=center|<ref>{{cytuj starnã | url = https://imvdb.com/video/limp-bizkit/turn-it-up-bitch | titel = Turn It Up, Bitch (2024) by Limp Bizkit | aùtór = | òpùblikòwóny = imvdb.com | prôca = | data = | jãzëk = en | data przëstãpù = 2025-09-25}}</ref> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]] 3l3n9honfnfz7osfzil2w176ph2ckhi 0 14103 218192 215593 2026-10-13T14:05:37Z Iketsi 3254 „Donald Tusk”→„Donôld Tusk” 218192 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Biogram infobox|miono=Witóld Bòbrowsczi|pòlsczé miono=Witold Bobrowski|data narodzeniégò=1955|môl narodzeniégò=Limanowô|wark=tkôcz, szkólny, plastik, kaszëbsczi dzejôrz|plac zamieszkaniô=[[Głodnica]]|małżeństwò=[[Léna Bòbrowskô]]|nôdgrodë=[[Medal Stolema]] </br> [[Ringraf Witosława]]</br>[[Bëlny Szkólny]]|fùl miono=Witóld Andrzéj Bòbrowsczi}} '''Witóld Bòbrowsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Witold Bobrowski'', ùr. w 1955 rokù w [[Limanowô|Limanowi]]) – szkólny, regionalista, kaszëbsczi dzejôrz, artista, prowadnik [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] I kadencje w latach 2006–2007, samòrządówc, załóżca pierszi [[Kaszëbskô Spòdlecznô Szkòła na Głodnicë|szkòłë]] z ùczbama kaszëbsczégò, dolmôcz XIII-wieczny [[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]] pòezje<ref>{{Cytuj knéżkã|rok=2026|aùtór=Zbiérnô prôca|titel=20 lat dzejaniô Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka. Badérowania, historiô, lëdze|wëdôwca=Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|plac=Gduńsk|stronë=362|isbn=978-83-66820-63-0|jãzëk=csb|jãzëk2=pl}}</ref><ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór r=Renata Mistarz|rozdzél=Dokonania i wyzwania edukacji kaszubskiej|titel=Biuletyn Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku|dzél=nr 64/65 (15/16) – môj-zélnik 2014 r.|plac=Gduńsk|data=2014|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl|url=https://www.pcen.gda.pl/files/userfiles/2019-08/162.pdf}}</ref>. == Żëcopis == Ùrodzył sã w 1955 rokù w [[Limanowô|Limanowi]] jakno syn Irmberta, Kaszëbë z [[Piécczi-Mëgòwò|Piécków-Mëgòwa]] ë Janinë z dodomù Chùdi, [[Górale|Górôlczi]]<ref>{{Cytuj starnã|url=https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/wgskrnr/MNE-49|titel=Biuletyn nr: 3189/IV|aùtór=Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=orka.sejm.gov.pl|data=2004-05-18}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|data=2013-09-19|titel=IRMBERT BOBROWSKI|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=Facebook|data przëstãpù=2026-09-25|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=10200687172441336&set=a.1243704412360}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|data=2021-02-14|titel=1958 roku odbył się w Limanowej pogrzeb wujka Walka.|aùtór=Witold Bobrowski|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=Facebook|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=10219746110902886&set=a.1243704412360}}</ref>. Ùkùńcził Państwòwé Liceùm Plasticznëch Kùńsztów w Nowim Wisniczu<ref>{{Cytuj starnã|titel=Wykształcenie|url=https://www.facebook.com/witold.bobrowski/directory_education|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=Witold Bobrowski|data przëstãpù=2026-09-25}}</ref>. W sztudérsczich latach béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]<ref name=":1">{{Cytuj starnã|url=https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2023/01/Historio-Kaszebow-15.pdf|titel=Temat 15: Kaszubi w III Rzeczypospolitej.|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=kaszebsko.com|aùtór=Kaszëbskô Jednota}}</ref>. Zaangażowóny béł téż w inicjatiwã Karna Kaszëbsczi Młodzëznë<ref name=":1" />. 11 łżëkwiata 1982 rokù zdôł sã z [[Léna Bòbrowskô|Léną]], z dodomù Pòlonis<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.facebook.com/bohdan.bobrowski/posts/pfbid02hUf85bKd2XuwERHfR1EQXNfWjwBMufFz1Lwpx56DijVtdx8M3j3hiQA3oewbin9fl|data=2024-04-11|titel=Dzisiaj 42 rocznica ślubu Halina Bobrowska i Witold Bobrowski.|aùtór=Bohdan Bobrowski|òpùblikòwóny=Facebook|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10204258306517456&set=a.1243704412360&type=3|titel=Kazachstan|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=Facebook|data przëstãpù=2026-09-25|data=2015-04-13}}</ref>. [[Òbrôzk:Kaszëbskô Spòdlecznô Szkòła na Głodnicë.jpg|mały|Szkòła na Głodnicë]] W 1991 rokù z białką ë przë znaczny pòmòcë rodzëców ùczniów òdemknął zamkłą lata wczasni szkòłã na [[Głodnica|Głodnicë]]. Starszi zòrganizowelë kwestã na materiałë brëkòwné do remóntu, wëkònelë nen remónt a òb pierszé miesące dzejania placówczi sprzątelë a pilowelë szkòłã. Pò òdtwòrzenim szkòłë 2 séwnika 1991 rokù szkòła liczëła 13 ùczniów klasów I-III a dzesãc dzecy chòdzącëch do nulowi klasë. Szkólnyma bëlë Witóld ë Lena Bòbrowscë a ksądz Bògdón Mëszk. Szkòła stała sã pierszą placówką, w jaczi ùczony béł kaszëbsczi jãzëk, ze zôczątkù jednã gòdzëna w tidzeniu, w 1994 rokù szkòła stała sã równak dëbeltjãzëkòwô<ref>{{Cytuj starnã|url=https://kaszebsko.com/2012/11/14/szkola-na-glodnicy-obchodzi-21-lecie-istnienia.html|titel=Szkoła na Głodnicy obchodzi 21-lecie istnienia|data=2012-11-14|òpùblikòwóny=kaszebsko.com|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=11|titel=Głód rodnej mowy. Czyli rzecz o Kaszubskiej Szkole na Głodnicy.|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=naszekaszuby.pl|data=2003-07-10|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}</ref>. W 2000 rokù, razã z Katarzëną Kwiatkòwską, wëdôł ''Kaszëbsczé abecadło. Twój pierszi elemeńtórz'' – pierszi kaszëbsczi ùczbòwnik dlô dzecy, co òdbiło sã pòmiónã w regionalnym strzodowiszczu. Trzë lata pózni, m.jin. dzãka ùdbie [[Donôld Tusk|Donalda Tuska]], stwòrzëlë téż pierszińską kòntinuacjã ne elementarza ''Twój pierszi słowôrz. Słowôrz kaszëbskò-polsczi''<ref>{{Cytuj knéżkã|aùtór r=Jowita Kęcińska|rozdzél=Elementarz kaszubski – jego rola kulturowa i dydaktyczna|rok=2002|titel=Acta Cassubiana|dzél=4|stronë=339-340|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|url=https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/acta-cassubiana/2002-tom-4/acta_cassubiana-r2002-t4-s339-346.pdf}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|titel=Elementarz Kaszuba|url=https://kultura.wp.pl/elementarz-kaszuba-6146278443292289a|òpùblikòwóny=kultura.wp.pl|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|data=2010-04-28}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www1.gazeta.pl/trojmiasto/1,35612,1646506.html|archiwùm=https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=90|titel=Mówimy po kaszubsku|òpùblikòwóny=Gazeta Wyborcza|data=2003-09-01|zarchiwizowóné=2003-09-05|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25}}</ref>''.'' W 2005 rokù béł jednym òd przédnëch inicjatorów pòwòłaniô [[Kaszëbskô Nôrodnô Partiô|Kaszëbsczi Nôrodny Partie]]. Ùdba pòtka sã ale z kategòricznym pòtãpienim przez przédnika [[KPZ]] [[Artur Jabłońsczi|Artura Jablońsczégò]], negatiwno wëpòwiôdôł sã ò ni téż m.jin. [[Donôld Tusk|Donôld Tusk]]. Z ti przëczënë nie ùdało sã stwòrzëc òrganizacje, a sóm Bòbrowsczi òstôł zmùszony do rezygnacje ze stanowiszcza wiceprzédnika Głównégò Zarządu KPZ<ref>{{Cytuj starnã|titel=Kaszubski ruch narodowy|aùtór=Artur Jabłoński|aùtór2=Dariusz Szymikowski|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=kaszebsko.com|url=https://kaszebsko.com/kaszubski-ruch-narodowy}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.wp.pl/partia-tylko-dla-kaszubow-6031637795811969a|titel=Partia tylko dla Kaszubów|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=wp.pl|aùtór=PAP|data=2005-06-11}}</ref>. W latach 2005-2015 wespółòrganizowôł cykliczną rozegracjã „Kaszëbsczi maturańt”<ref name=":2">{{Cytuj starnã|titel=GALA WRĘCZENIA NAGRODY „BËLNY SZKÓLNY”|url=https://skarbnicakaszubska.pl/gala-wreczenia-nagrody-belny-szkolny-2/|òpùblikòwóny=Skarbnica Kaszubska|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl|rok=2022}}</ref>. W 2006 przédnik KPZ Artur Jablońsczi pòwòłôł [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznã Kaszëbsczégò Jãzëka]], jakô miałabë sã zajimac sztandarizacją lëteracczi kaszëbiznë i kaszëbską jãzëkòwą pòlitiką. Pierszim prowadnikã RKJ òstôł wëbróny Bòbrowsczi i pełnił nã fónkcjã do 2007 rokù<ref>{{Cytuj knéżkã|rok=2026|aùtór=Zbiérnô prôca|titel=20 lat dzejaniô Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka. Badérowania, historiô, lëdze|wëdôwca=Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|plac=Gduńsk|stronë=51-52|isbn=978-83-66820-63-0|jãzëk=csb|jãzëk2=pl|aùtór r=Daniél Kalinowsczi|rozdzél=Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka i sparłãczoné z nią wëdowiznowé pòdjimiznë}}</ref>. W 2013 rokù Bòbrowsczi wëdôł smarą 200-stronowi tomik XIII-stalatny japóńsczi pòezje Teiczi Fùdżiwarë pt. ''Wiérztnica z Ogura abò sto piesni òd sta piesniodzejów''<ref>{{Cytuj knéżkã|titel=GDAŃSKIE STUDIA AZJI WSCHODNIEJ|rozdzél=Ogura Hyakunin-Isshu w kaszubskim przekładzie Witolda Bobrowskiego|aùtór r=Jerzy Treder|seriô=2016/9|rok=2016|jãzëk=pl|stronë=7-8}}</ref>. Òb czas samòrządzënowi welacje w 2024 rokù ùbiégôł sã ò mandat rôdcë [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]] z lëstë [[PiS|Prawa i Sprawiedlëwòtë]]<ref>{{Cytuj starnã|url=https://samorzad2024.pkw.gov.pl/samorzad2024/pl/rada_powiatu/kandydat/3347027?area=221506|titel=BOBROWSKI Witold Andrzej|òpùblikòwóny=Państwowa Komisja Wyborcza|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|rok=2024}}</ref>. == Wëapartnienia == [[Òbrôzk:Medal Stolema (cropped).png|lewo|mały|Medal Stolema|140x140px]] Przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] òstôł wëapartniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za 1994 rok wëcmanim ze Zygmùndã Szultką a Kònradã i Andrzejã Kòbiélama<ref>{{Cytuj starnã|url=https://www.pg.gda.pl/org/pomorani/stolem.html|titel=MEDAL STOLEMA|aùtór=Klub Studencki POMORANIA|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}</ref>. W 2016 rokù Stowôra Szkólnëch Kaszëbsczégò Jãzëka „Remùsowi Drëszë” przëznało za zasłëdżi dlô kòscerzeniô kaszëbiznë Witoldowi Bòbrowsczémù ë [[Danuta Pioch|Danuce Pioch]] [[Ringraf Witosława|Ringrafë Witosława]]<ref>{{Cytuj starnã|url=https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/21821_kamienica-szlachecka-ryngrafy-witoslawa-dla-danuty-pioch-i-witolda-bobrowskiego.html|titel=Kamienica Szlachecka. Ryngrafy Witosława dla Danuty Pioch i Witolda Bobrowskiego|aùtór=Wojciech Drewka|data=2016-05-19|òpùblikòwóny=Expresskaszubski.pl|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}</ref>. W 2022 rokù Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié wëapartniło gò (òkòma [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wandë Lew-Czedrowsczi]]) nôdgrodą [[Bëlny Szkólny]]<ref name=":2" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szkólny]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi dzejarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] on9boa34vi9h32bwkvpouf5cye33x5q 0 14107 218386 215559 2026-10-13T21:28:16Z Iketsi 3254 [[Kategòriô:Przeczerowania]] òsta dodónô za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]] 218386 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Môłi Trzëgard]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania]] f5y9m3n7urqjiro7bb3nnz35euem96n 10 14169 218239 218134 2026-10-13T16:48:46Z Iketsi 3254 + tpzw. 218239 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | dosł. = <abbr title="dosłownié">{{{1}}}</abbr> | m. = <abbr title="miona">{{{1}}}</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzëł(a) sã / ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | itd. = <abbr title="itd.">itd.</abbr><!-- ??? --> | itp. = <abbr title="itp.">itp.</abbr><!-- ??? --> | np. = <abbr title="na przëkłôd">{{{1}}}</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | n.r.m. | n. r. m. | n.p.m. | nad rówizną mòrza = <abbr title="nad rówizną mòrza">n.r.m.</abbr> | ps. = <abbr title="pseudonim">{{{1}}}</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">{{{1}}}</abbr> | r. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – rok czë rokù?]] !!! | rok = <abbr title="rok">r.</abbr> | rokù = <abbr title="rokù">r.</abbr> | sz. = <abbr title="sztrasa">sz.</abbr> | tpzw. = <abbr title="tpzw.">tpzw.</abbr><!-- ??? --> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:s – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do artiklów]] Skrót: * <code><nowiki>{{skr.|dosł.}}</nowiki></code> → {{skr.|dosł.}} * <code><nowiki>{{skr.|m.}}</nowiki></code> → {{skr.|m.}} * <code><nowiki>{{skr.|ùr.}}</nowiki></code> → {{skr.|ùr.}} * <code><nowiki>{{skr.|np.}}</nowiki></code> → {{skr.|np.}} * <code><nowiki>{{skr.|m.jin.}}</nowiki></code> → {{skr.|m.jin.}} * <code><nowiki>{{skr.|n.r.m.}}</nowiki></code> abò <code><nowiki>{{skr.|nad rówizną mòrza}}</nowiki></code> → {{skr.|n.r.m.}} * <code><nowiki>{{skr.|ps.}}</nowiki></code> → {{skr.|ps.}} * <code><nowiki>{{skr.|P.T.}}</nowiki></code> → {{skr.|P.T.}} * <code><nowiki>{{skr.|sz.}}</nowiki></code> → {{skr.|sz.}} ---- * <code><nowiki>{{skr.|r.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – rok czë rokù?]] ** <code><nowiki>{{skr.|rok}}</nowiki></code> → {{skr.|rok}} ** <code><nowiki>{{skr.|rokù}}</nowiki></code> → {{skr.|rokù}} * <code><nowiki>{{skr.|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – wëdanié czë wëdôwizna?]] ** <code><nowiki>{{skr.|wëdanié}}</nowiki></code> → {{skr.|wëdanié}} ** <code><nowiki>{{skr.|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{skr.|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{skr.|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – !!!]] * pòj.l. ? </noinclude> 35pyc2z341b2zof0wqso4kzko2xkdbl 218241 218239 2026-10-13T17:08:33Z Iketsi 3254 | òk. | ok. = <abbr title="òkòło">{{{1}}}</abbr> 218241 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | dosł. = <abbr title="dosłownié">{{{1}}}</abbr> | m. = <abbr title="miona">{{{1}}}</abbr> | ùr. | ur. = <abbr title="ùrodzëł(a) sã / ùrodzony / ùrodzonô">ùr.</abbr> | itd. = <abbr title="itd.">itd.</abbr><!-- ??? --> | itp. = <abbr title="itp.">itp.</abbr><!-- ??? --> | np. = <abbr title="na przëkłôd">{{{1}}}</abbr> | m.jin. | m. jin. = <abbr title="midzë jinszima">m.jin.</abbr> | n.r.m. | n. r. m. | n.p.m. | nad rówizną mòrza = <abbr title="nad rówizną mòrza">n.r.m.</abbr> | òk. | ok. = <abbr title="òkòło">{{{1}}}</abbr> | ps. = <abbr title="pseudonim">{{{1}}}</abbr> | P.T. = <abbr title="pleno titulo">{{{1}}}</abbr> | r. = [[Kategòrëjô:Szablóna:skr. – rok czë rokù?]] !!! | rok = <abbr title="rok">r.</abbr> | rokù = <abbr title="rokù">r.</abbr> | sz. = <abbr title="sztrasa">sz.</abbr> | tpzw. = <abbr title="tpzw.">tpzw.</abbr><!-- ??? --> | wëd. | wyd. = [[Kategòrëjô:Szablóna:skr. – wëdanié czë wëdôwizna?]] !!! | wëdanié | wydanie = <abbr title="wëdanié">wëd.</abbr> | wëdôwizna | wydawnictwo = <abbr title="wëdôwizna">wëd.</abbr> | #default = [[Kategòrëjô:Szablóna:skr. – !!!]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do artiklów]] Skrót: * <code><nowiki>{{skr.|dosł.}}</nowiki></code> → {{skr.|dosł.}} * <code><nowiki>{{skr.|m.}}</nowiki></code> → {{skr.|m.}} * <code><nowiki>{{skr.|ùr.}}</nowiki></code> → {{skr.|ùr.}} * <code><nowiki>{{skr.|np.}}</nowiki></code> → {{skr.|np.}} * <code><nowiki>{{skr.|m.jin.}}</nowiki></code> → {{skr.|m.jin.}} * <code><nowiki>{{skr.|n.r.m.}}</nowiki></code> abò <code><nowiki>{{skr.|nad rówizną mòrza}}</nowiki></code> → {{skr.|n.r.m.}} * <code><nowiki>{{skr.|ps.}}</nowiki></code> → {{skr.|ps.}} * <code><nowiki>{{skr.|P.T.}}</nowiki></code> → {{skr.|P.T.}} * <code><nowiki>{{skr.|sz.}}</nowiki></code> → {{skr.|sz.}} ---- * <code><nowiki>{{skr.|r.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – rok czë rokù?]] ** <code><nowiki>{{skr.|rok}}</nowiki></code> → {{skr.|rok}} ** <code><nowiki>{{skr.|rokù}}</nowiki></code> → {{skr.|rokù}} * <code><nowiki>{{skr.|wëd.}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – wëdanié czë wëdôwizna?]] ** <code><nowiki>{{skr.|wëdanié}}</nowiki></code> → {{skr.|wëdanié}} ** <code><nowiki>{{skr.|wëdôwizna}}</nowiki></code> → {{skr.|wëdôwizna}} * <code><nowiki>{{skr.|}}</nowiki></code> → [[:Kategòrëjô:Szablóna:skr. – !!!]] * pòj.l. ? </noinclude> 1vq6xgrqb8u2a3j5jnqheyo8ovn54tp 0 14351 218169 2026-10-13T12:22:02Z Iketsi 3254 N 218169 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker''' abò '''schrón'''<ref>{{sloworz.org|21061|23832}}</ref> – môl do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bąkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech 04.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] File:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wòjna]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] 5jk4d1b6ko3nmip9h9sy3eqzpd71jbf 218170 218169 2026-10-13T12:24:44Z Iketsi 3254 Sparłãczoné témë 218170 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker''' abò '''schrón'''<ref>{{sloworz.org|21061|23832}}</ref> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bąkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech 04.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] jy9bxtgd5d3i646v9m7qg8emo0cif0z 218251 218170 2026-10-13T19:34:32Z Iketsi 3254 ++ 218251 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker''', '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref>{{sloworz.org|21061|23832}}</ref> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bąkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1914 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker na [[Madżarskô|Madżarsczi]] File:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] – nôlôzk w bąkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[koło]] w [[Niemieckô|Niemiecczi]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker na [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szwajcariô|Szpańsczi]] File:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflôżowi bónker w [[Szpańskô|Szwajcarsczi]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|Nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] 3dms2glvf43kt15rfx4pa5aqxdkemlu 218259 218251 2026-10-13T19:41:26Z Terrus38 14026 móm wątplëwòtë co do fòrmë bónker (a tim barżi bąker), ale nie je to dokładno ùnormòwóné przez RKJ (chòc wëdôwô mie sã, że bédowelëbë bùnker), tej niech òstónie na terô jak je 218259 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker''', '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref>{{sloworz.org|21061|23832}}</ref> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1914 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]] File:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szwajcariô|Szpańsce]] File:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szpańskô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|Nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] rqh8ipto55m3knlf3prowg4dad7k5g5 218296 218259 2026-10-13T20:27:24Z Iketsi 3254 <ref> 218296 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>''', '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1914 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]] File:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szwajcariô|Szpańsce]] File:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szpańskô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|Nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] 0njyopmlvuaak6jhn9glnaa19m8ti3d 218297 218296 2026-10-13T20:28:15Z Iketsi 3254 <>''' 218297 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1914 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szwajcariô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szpańskô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|Nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] mmk2iub5qh0yyl4742f3nbby6o1z7tu 218402 218297 2026-10-13T21:54:48Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ dzysô mùzeùm 218402 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jastarnia, schron bojowy Sęp (WLZ14).jpg|mały|Bónker w [[Pòlskô|Pòlsce]]]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1914 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]], dzysô [[mùzeùm]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szwajcariô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szpańskô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|Nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker w [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] qxfj0uro0x1pa5v794ma6mve8v3kejf 218532 218402 2026-10-14T02:16:59Z Iketsi 3254 + 218532 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel A-1200 z 1999-06-15 (cropped).jpg|mały|Bónker ''Sęp'' w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Jastarniô]])]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1913 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]], dzysô [[mùzeùm]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szwajcariô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szpańskô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|{{jãz.|uk}} укриття – nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:World War II Bunker, Dutch Harbor (8230557573).jpg|Bónker na Alasce ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Devil's Slide (33536831452).jpg|Bónker w Kalifornie ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Figure 32- Metal Pillbox (Property No. S-7), Midway Atoll, Sand Island (April 14, 2015) (25491393044).jpg|Bónker na Midway ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker na Guam ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Zëmna wòjna]] * [[II swiatowô wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] ervv5pns1lckbz6lmb4gt7t6wlvoez6 218539 218532 2026-10-14T04:38:10Z Iketsi 3254 Szwajcariô<>Szpańskô 218539 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel A-1200 z 1999-06-15 (cropped).jpg|mały|Bónker ''Sęp'' w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Jastarniô]])]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1913 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]], dzysô [[mùzeùm]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szpańskô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szwajcariô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|{{jãz.|uk}} укриття – nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:World War II Bunker, Dutch Harbor (8230557573).jpg|Bónker na Alasce ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Devil's Slide (33536831452).jpg|Bónker w Kalifornie ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Figure 32- Metal Pillbox (Property No. S-7), Midway Atoll, Sand Island (April 14, 2015) (25491393044).jpg|Bónker na Midway ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker na Guam ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Zëmna wòjna]] * [[II swiatowô wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] 5j8u58vfuvmkk8dcovbo1sq7dt5zm4j 218540 218539 2026-10-14T04:48:03Z Iketsi 3254 https://www.subbrit.org.uk/categories/nuclear-bunkers/ 218540 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel A-1200 z 1999-06-15 (cropped).jpg|mały|Bónker ''Sęp'' w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Jastarniô]])]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1913 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]], dzysô [[mùzeùm]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szpańskô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szwajcariô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|{{jãz.|uk}} укриття – nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:World War II Bunker, Dutch Harbor (8230557573).jpg|Bónker na Alasce ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Devil's Slide (33536831452).jpg|Bónker w Kalifornie ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Figure 32- Metal Pillbox (Property No. S-7), Midway Atoll, Sand Island (April 14, 2015) (25491393044).jpg|Bónker na Midway ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker na Guam ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Zëmna wòjna]] * [[II swiatowô wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) * https://www.subbrit.org.uk/categories/nuclear-bunkers/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] 02kxu0dwifhc59otdrg6y7gz9548dif 218541 218540 2026-10-14T04:59:37Z Iketsi 3254 ({{jãz.|en}}) 218541 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel A-1200 z 1999-06-15 (cropped).jpg|mały|Bónker ''Sęp'' w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Jastarniô]])]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1913 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]], dzysô [[mùzeùm]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szpańskô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szwajcariô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|{{jãz.|uk}} укриття – nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:World War II Bunker, Dutch Harbor (8230557573).jpg|Bónker na Alasce ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Devil's Slide (33536831452).jpg|Bónker w Kalifornie ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Figure 32- Metal Pillbox (Property No. S-7), Midway Atoll, Sand Island (April 14, 2015) (25491393044).jpg|Bónker na Midway ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:DSC 3893 (6861973123).jpg|Bónker na Guam ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:2023-04-22, World War II Bunker, Kualoa Ranch, Kaneohe, Hawaii, 007.jpg|Wnãtrzé bąkra na Hawajach ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Zëmna wòjna]] * [[II swiatowô wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) * https://www.subbrit.org.uk/categories/nuclear-bunkers/ ({{jãz.|en}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] 2revdi1rqsq414p5cthupog86eze1t7 218543 218541 2026-10-14T05:45:58Z Taketa 1060 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:DSC 3893 (6861973123).jpg]] → [[File:World War II Bunker Guam (6861973123).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 218543 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel A-1200 z 1999-06-15 (cropped).jpg|mały|Bónker ''Sęp'' w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Jastarniô]])]] '''Bónker'''<ref name=":1">{{sloworz.org|21061|23832}}</ref>, '''bùnker'''{{Zdrzódło}} abò '''schrón'''<ref name=":1" /> – bùdink do òchronë w trakce [[Wòjna|wòjnë]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Albania bunkers.jpg|Bónkrë w [[Albaniô|Albanii]] Òbrôzk:Talka bunker.JPG|Bónker z 1913 {{skr.|rokù}} na [[Biôłorus|Biôłorusë]] Òbrôzk:Záblatí 23 – kryt (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Czeskô|Czechach]] Òbrôzk:Sea vs Coast. WWII anti-aircraft bunker as marker of previous coastline - panoramio.jpg|Bónker na [[Łotwa|Łotwie]] Òbrôzk:Molotovo linijos bunkeris - panoramio.jpg|Bónker na [[Lëtwa|Lëtwie]] Òbrôzk:Aussichtsturm, SW, 2023 Budapest.jpg|Bónker w [[Madżarskô|Madżarsce]], dzysô [[mùzeùm]] Òbrôzk:Marine with Image of Stalin Found in a Bunker, Yudam-ni, 27 November 1950 (8224015611).jpg|Òdjimk [[Józef Stalin|Stalina]] w bónkrze w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] Òbrôzk:Voormalige bunker, nu uitzichtpunt. Locatie, Noarderleech provincie Friesland 01.jpg|Bónker w [[Niderlandë|Niderlandach]] Òbrôzk:Borkum, Dünenlandschaft, Bunker -- 2020 -- 2755 (cropped 4x3).jpg|Bónker a [[kòło]] w [[Niemieckô|Niemiecce]] Òbrôzk:Svalbard Global Seed Vault February 2025.jpg|Bónker i archiwùm w [[Norweskô|Norwesce]] Òbrôzk:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|Bónker we [[Słowackô|Słowacce]] Òbrôzk:Bunker under the Milky Way (cropped 4x3).jpg|Bónker w [[Szpańskô|Szpańsce]] Òbrôzk:CH-KBAR - Getarnte Waffenstellung am Gotthard - KB-019712.tif|Kamùflażowi bónker w [[Szwajcariô|Szwajcarsce]] Òbrôzk:Bomb shelter in Dnipro, 2023-08-30 (01).jpg|{{jãz.|uk}} укриття – nowòczasny bónker na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] Òbrôzk:World War II Bunker, Dutch Harbor (8230557573).jpg|Bónker na Alasce ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Devil's Slide (33536831452).jpg|Bónker w Kalifornie ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:Figure 32- Metal Pillbox (Property No. S-7), Midway Atoll, Sand Island (April 14, 2015) (25491393044).jpg|Bónker na Midway ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:World War II Bunker Guam (6861973123).jpg|Bónker na Guam ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) Òbrôzk:2023-04-22, World War II Bunker, Kualoa Ranch, Kaneohe, Hawaii, 007.jpg|Wnãtrzé bąkra na Hawajach ([[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]) </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Mùzeùm]] * [[Zëmna wòjna]] * [[II swiatowô wòjna]] * [[Zómk]] |col2= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://schrony.edu.pl ({{jãz.|pl}}) * https://www.bunkerpictures.nl ({{jãz.|en}}) * https://web.archive.org/web/20061227193801/http://www.schrony.prv.pl/ ({{jãz.|pl}}) * https://web.archive.org/web/20190702163423/http://www.bunkrowiec.com.pl/portal/ ({{jãz.|pl}}) * https://www.subbrit.org.uk/categories/nuclear-bunkers/ ({{jãz.|en}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Wòjna]] b6gn1kgj6qfd9zzwft5k3998r5v1own 14 14352 218178 2026-10-13T13:01:45Z Iketsi 3254 N 218178 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie|Pòliticë]] 1x5ie4k3iow4nncul56g5wp57s9draw 0 14353 218194 2026-10-13T14:07:53Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/de]] 218194 wikitext text/x-wiki #TAM [[Niemieckô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/de]] n9sqtadee0j03miy5yxwpwzlnz4h4gw 14 14354 218200 2026-10-13T16:01:42Z Iketsi 3254 N 218200 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Regionë Eùropë]] kr4qmvi2pxx59o4r218a7gbfoc1eacr 218204 218200 2026-10-13T16:06:14Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Półòstrowë]] 218204 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Regionë Eùropë]] [[Kategòrëjô:Półòstrowë]] ffd0fz586046388lte61yd0d537kb44 14 14355 218202 2026-10-13T16:05:02Z Iketsi 3254 N 218202 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] az1b270ueo3p310pcc3xr7mhay0vzzr 218203 218202 2026-10-13T16:05:52Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Akwenë]] 218203 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Akwenë]] em7j05x5f0jtgs4usxvxd7j0ab0eelk 0 14356 218244 2026-10-13T17:19:06Z Iketsi 3254 N 218244 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Muzeum Sułkowskich - Zabytkowy Witraż.jpg|mały|Witrôż w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Bielsko-Biała]])]] '''Witrôż''' abò '''tãczné òkno''' (Trepczyk)<ref>{{sloworz.org|26050|30161}}</ref> – ornamentë [[òkno]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2015 Kościół św. Marii Magdaleny w Ścinawce Średniej 12.JPG|Witrôż w kòscele w [[Ścinawka Średnia|Ścinawce Średniej]] Òbrôzk:2014 Nysa, Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki, witraż.jpg|Witrôż w [[Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie|nyskim kościele św. Jakuba i św. Agnieszki]] Òbrôzk:2014 Kłodzko, kościół Matki Bożej Różańcowej.jpg|Witrôż nad głównym wejściem w [[Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku|kościele Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku]] Òbrôzk:Rymanów, kościół witraż 01.jpg|Witrôż w kòscele św. Wawrzyńca w Rymanowie Òbrôzk:Linzer Dom - Fenster - Immaculata.jpg|[[Nowa Katedra w Linzu|Nowa Katedra]] w [[Linz]]u: archanioł Michał, święci {{nowrap|Agnieszka i Maksymilian,}} w centrum Maryja Òbrôzk:Marcin Luter kościół Mariacki w Legnicy.JPG|Witrôż w [[Kościół Marii Panny w Legnicy|kościele Marii Panny]] w Legnicy Òbrôzk:2016 Kościół Matki Bożej Różańcowej w Radomierzu 12.jpg|Witrôż w kòscele w [[Radomierz (województwo dolnośląskie)|Radomierzu]] Òbrôzk:Kamienna Góra, ratusz, Witraż - tzw. Pruskie Termopile - 15.12.2010.JPG|Witrôż w [[Rôtësz|rôtëszù]] w Kamiennej Górze]] Òbrôzk:Rzeszów,_Ratusz,_Witraż.jpg|Witraż w [[Rôtësz|rôtëszù]] w [[Rzeszów|Rzeszowie]] Òbrôzk:Pollera Hotel, stained glass window I, ca. 1900 design. by Stanisław Wyspiański, 30 Szpitalna street, Old Town, Kraków, Poland.jpg|Secesyjny Witrôż projektu [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]] z początków XX wieku. [[Hotel Pollera w Krakowie]]. Òbrôzk:Tenement house (1905), contemporary stained glass design. Katarzyna Kost, 11 Piłsudskiego street, Kraków, Poland.jpg|Współczesny Witrôż ({{skr.|òk.}} 2017) w secesyjnej kamienicy z 1905 rokù. Kraków {{skr.|sz.}} Piłsudskiego 11. </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy'' (wëstôwk)]] * [[Òkno]] * [[Kòscół]] |col2= === Architektura === {{#categorytree:Architektura|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] sechp6rpsfb6ghw2q5yxtl3emu98mgz 0 14358 218250 2026-10-13T19:34:30Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sylwester (noc)]] do [[Sylwester (swiãto)]]: przédną znanką Sylwestra je to, że je swiãtã, a nié, że je nocą 218250 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Sylwester (swiãto)]] c4zj85w26kxc079p538npcqx2na8jsv 0 14359 218253 2026-10-13T19:35:58Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Anna-Maria Ravnopolska-Dean]] do [[Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean]]: romanizacjô bùłgarsczégò jãzëka 218253 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean]] avbobnkn68rhoeie0bu2t8m1yttn7gu 218299 218253 2026-10-13T20:31:48Z Iketsi 3254 kat. 218299 wikitext text/x-wiki #TAM [[Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji bùłgarsczégò jãzëka]] p3nwbgwyddcl2tkrd00db3j6gsjladc 218307 218299 2026-10-13T20:35:16Z Iketsi 3254 To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z romanizacji bùłgarsczégò jãzëka|Przeczerowania z romanizacji bùłgarsczégò jãzëka]] do kategòrie [[Kategòriô:Przeczerowania z romanizacji/bg|Przeczerowania z romanizacji/bg]] (CatAlot) 218307 wikitext text/x-wiki #TAM [[Anna-Mariô Rawnopòłskô-Dean]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji/bg]] rxmngkpifgaf4qxqgbkaalmbzhp8eo0 14 14360 218264 2026-10-13T19:47:31Z Iketsi 3254 N 218264 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ckzb69r1np8eyz9x3krrs32a7tsoezh 14 14361 218282 2026-10-13T20:09:29Z Iketsi 3254 N 218282 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] 3w3cxmkk0k1d9p8oqwfx4gmc2vcgvp0 14 14362 218300 2026-10-13T20:32:08Z Iketsi 3254 N 218300 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji|bùłgarsczégò]] 87cnnu43m5z9r9lp49miu66slry44c2 218304 218300 2026-10-13T20:34:34Z Iketsi 3254 kat. 218304 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji|bùłgarsczégò]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/bg|+]] bubnz62867uwu5u0k06umwqdht8kh9g 218305 218304 2026-10-13T20:35:02Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji bùłgarsczégò jãzëka]] do [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji/bg]]: /bg 218304 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z romanizacji|bùłgarsczégò]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/bg|+]] bubnz62867uwu5u0k06umwqdht8kh9g 14 14363 218301 2026-10-13T20:33:10Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka]] 218301 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka]] 0c3b8n3u5horn3rlssngppw3a5ys9c9 218302 218301 2026-10-13T20:33:25Z Iketsi 3254 |+ 218302 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka|+]] t6ubcve72qzsw57dk51hzlygdcphd4t 14 14364 218303 2026-10-13T20:33:48Z Iketsi 3254 {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 218303 wikitext text/x-wiki {{Aùtokat|Przeczerowania z jinégò jãzëka}} 60asmnxcfor3j97bif7ft93n63cqwi8 1 14367 218313 2026-10-13T20:42:48Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Diskùsëjô:Róbert Lewandòwsczi]] do [[Diskùsëjô:Róbert Lewandowsczi]]: pisënk 218313 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Diskùsëjô:Róbert Lewandowsczi]] 5ytzx5avsd1e1nsnkfoos7es8v9ge7a 14 14368 218325 2026-10-13T21:02:45Z Iketsi 3254 N 218325 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Fizyka]] 9tq7uskb6tduuj0ts06asv43cj8e4hq 14 14369 218334 2026-10-13T21:11:34Z Iketsi 3254 N 218334 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie|Aktorzë]] 8suzvru0blsjfpjfmo6wv4u75pdpx2e 0 14372 218551 2026-10-14T10:46:51Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Subisław I Rozkòscérzélc]] do [[Sobiesłôw I]]: pisënk, nieznóné zdrzódło pòzwë Rozkòscérzélc 218551 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Sobiesłôw I]] swb13r2ixq5cgkasblcg93acfh8mzmh 0 14373 218571 2026-10-14T10:57:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wartësłôw II]] do [[Warcësłôw II]]: pòwszechno ùżiwónô kaszëbskô fòrma te miona 218571 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Warcësłôw II]] cs498dnf30lo9q0camegjq2ud0fvrqq 0 14374 218576 2026-10-14T11:01:10Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wartësłôw III]] do [[Warcësłôw III]] 218576 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Warcësłôw III]] jqj5bknonj6xngt2z1fbn3tg5c058ws 0 14375 218578 2026-10-14T11:01:20Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Wartësłôw IX]] do [[Warcësłôw IX]] 218578 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Warcësłôw IX]] qhic6mf1r4nta4w414gzwhyb9h5fib9