Википеди
cvwiki
https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
Медиа
Ятарлă
Сӳтсе явасси
Хутшăнакан
Хутшăнаканăн канашлу страници
Википеди
Википеди сӳтсе явмалли
Ӳкерчĕк
Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли
MediaWiki
MediaWiki сӳтсе явмалли
Шаблон
Шаблона сӳтсе явмалли
Пулăшу
Пулăшăва сӳтсе явмалли
Категори
Категорине сӳтсе явмалли
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Константинополь
0
22706
874330
874328
2026-06-04T14:41:04Z
Ellodanis5
17302
874330
wikitext
text/x-wiki
[[Ӳкерчĕк:Byzantine Constantinople.png|thumb|300px|Кустантин висанти тапхăрĕнче<ref>[http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg Тĕплĕ карттă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311012145/http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg |date=2007-03-11 }}</ref>]]
'''Констаантинополь''', е, «уйрăм пăнчăра»<ref>[http://chuvash.org/lib/haylav/pay/2412.1.html#sakay3 Юхма Мишши, «Атăл шывĕ юха тăрать»]</ref>, '''Кустантин''' ({{lang-el|Κωνσταντινούπολις}}, ''Константину́полис'', е {{lang-el2|ἡ Πόλις}} — «Хула»; {{lang-la|Constantinopolis}}, {{lang-ota|قسطنطينيه}}, ''К̣уст̣ант̣ӣниййе'', {{lang-tr|Konstantinopolis}}) — [[330]]—[[395]] çулсенче [[Рим империйĕ|Рим империн]], [[395]]—[[1204]] çулсенче [[Висанти империйĕ|Висанти, е Хĕвелтухăç Рим империн]], [[1261]]—[[1453]] çулсенче [[Латин империйĕ|Латин империн]], [[1453]]—[[1922]] çулсенче [[Осман империйĕ|Осман империн]] тĕп хули.
Европăпа Азин чиккинчи, [[Ылтăн Мăйрака (Истампул)|Ылтăн Мăйракапа]] [[Мрамор тинĕсĕ]] хушшинчи стратегиллĕ кĕпер патĕнчи Висанти Кустантинĕ христиансен империн тĕп хули — Авалхи Римпа Авалхи Грецин тĕпкĕчĕ. Вăтам ĕмĕрсенче Кустантин Европăн чи пысăк та чи пуян хули, «Хуласен Патши» (''Vasileuousa Polis'') шутланнă. Кустантин [[Кустантин патриархачĕ]]н астулĕ пулнă, халĕ те пулать, православии чиркĕвĕсем хушшинче «чи хисепли» шутланать.
Хула ячĕсем — [[Висанти]] ({{lang-el|Βυζάντιον}}), Çĕнĕ Рим ({{lang-el|Νέα Ῥώμη}}, {{lang-la|Nova Roma}}) (патриархăн титулĕ шутне кĕрет), Константинополь, Царьград (славянсен) тата Истампул. «Константинополь» ячĕ хальхи грек чĕлхинче сыхланса юлнă, «Цариград» — кăнтăр славянсен чĕлхисенче.
Официаллă [[Истампул]] ята [[1930]] çулта [[Ататюрк Мустафа Кемаль|Ататюрк]] реформисене ирттернĕ тапхăрта куçарнă.
== Кун-çулĕ ==
=== Аслă Кустантин (306—337) ===
[[Ӳкерчĕк:Meister der Predigten des Mönchs Johannes Kokkinobaphos 002.jpg|180px|thumb|left|Таса Апостолсен чиркĕвĕ]]
[[Ӳкерчĕк:Constantine_I_Hagia_Sophia.jpg|180px|thumb|Аслă Кустантин Хулана Христоса парнелет (мозаика)]]
[[324]] çулта, хăйсем хушшинчи вăрçăсенче çĕнтерсен, [[Рим императорĕсем|Роман империн императорĕ]] [[Аслă Кустантин]] пирĕн эрăччен VII ĕмĕртенпе грек колонийĕ пулнă [[Висанти]] хулинче питĕ калăпăшлă çурт-йĕр тума тытăнать — [[Ахмеди лапамĕ#Ипподром|ипподрома]] тепĕр хутчен хăпартать, çĕнĕ керменсем çĕкленеççĕ, мăнă [[Апостолсен чиркĕвĕ|Апостолсен чиркĕвне]], [[Хула хӳмисем (Кустантин)|карман хӳмисене]] тăваççĕ, империн мĕнпур кĕтесĕнчен ӳнер ĕçесене тиесе килеççĕ. Хулари халăх йышĕ европа тата ази провинцисенчен куçса килнĕ çынсен шучĕпе темиçе хутчен ӳсет.
[[330]] çулхи [[çу, 11|çăвăн 11-мĕшĕнче]] [[Аслă Кустантин|Константин]] официаллă [[Рим империйĕ|Рим империн]] тĕп хулине [[Босфор]] çинчи хулана куçарать те ăна '''Çĕнĕ Рим''' е '''Кустантин'''ят парать.
Малашне хула питĕ хăвăрт ӳсет, аталанать те тепĕр çур ĕмĕртен, [[Феодосий I Аслă|Феодосий]] император чухне, çĕнĕрен [[Хула хӳмисем (Кустантин)|хула хӳмисене]] хăпартаççĕ. Паянкуна та упранса юлнă çĕнĕ хӳмесем çичĕ сăрта — Римри чухлех — картланă.
[[Аслă I Феодосий|Феодосий]] [[395]] çулта вилсен, [[Рим империйĕ]] тĕплĕнех [[Анăç Рим империйĕ|Анăç Рим империпе]] [[Висанти империйĕ|Тухăç Рим империне]] пайланать. Анăç Рим империйĕ аркансан (476) Тухăç империне малашне те анăç терминологипе [[Висанти империйĕ]] е ахаллех Висанти, унта пурăнакансене — ромейсем тенĕ.
=== Юстиниан хули (527—565) ===
[[Юстиниан I|Юстиниан]] император тапхăрĕнче ([[527]]—[[565]] çулсем) Кустантин хули «ылтăн ĕмĕре» кĕрет. Тепĕр пиллĕк çултан, [[532]] çулта хулара пысăк [[Ника (пăлхав)|«Ника» пăлхавĕ]] хыпса тухать — хулана самаях арканать, [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборĕ]] çулăмра пĕтет.
Пăлхава хаяррăн путарсан [[Аслă Юстиниан|Юстиниан]], чи паллă архитекторсене чĕнсе çĕнĕрен тĕп хулана туса лартать. Çĕнĕ çуртсене, храмсене тата керменсен, тĕп урамсене колоннадăсемпе капăрлатаççĕ. Уйрăмах [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборне]] тăрăшса хăпартаççĕ, вăл христиансен тĕнчинче чи пысăк храм пулса тăрать, пин çул ытла — [[Рим]]ра [[Таса Петĕр соборĕ|Таса Петĕр соборне]] тăвичченех селĕмми шутланать.
Хула хăвăрт ӳссе ун чухнехи тĕнчере малтан ĕçлĕх центрĕ, каярах чи пысăк хулине çитет. Ăна ахаль «Хула» теме тытăнаççĕ. Пĕрремĕш хут «{{unicode|İstanbul}}» ({{ПТФА|isˈtanbul}} — иста́нбул, вырăнти пуплевпе {{ПТФА|ɯsˈtambul}} — ыста́мбул) турккă топонимĕ [[Арап чĕлхи|арап]], кайран [[X ĕмĕр]]ти тĕрĕк çăлкуçĕсенчи {{lang-el|εἰς τὴν Πόλιν}}, «ис тин пόлин» — «хулана» е «хула патне» пĕлтерет — вăл Константинополь грек ятне кăштах палăртать темелле.
=== Хупăрлавсем, ӳкни (565—856) ===
[[Ӳкерчĕк:Walls of Constantinople.JPG|180px|thumb|left|Кустантин хӳмисем]]
[[Лев III Исавр|Лев Исавр]] император [[717]]—[[741]]çулсене тăрăмра чухне [[IX ĕмĕр]]ĕн варрине çити пынă [[Турăшпа кĕрешни|турăшпа кĕрешесси]] тапранать, нумай фрескăпа [[мозаика|мозаикăна]] пĕтернĕ.
[[666]]—[[950]] çулсен тапхăрĕнче хулана темиçе хутчен те арапсем тата руссем хупăрлаççĕ.
== Македонисемпе Комнинсем чухнехи çĕкленĕвĕ ==
[[Комнинсем|Комнинсен]] ăрăвĕн ([[1081]]—[[1185]]) тапхăрĕнче Кустантин каллех юлашки хут — Юстиниан тата Македон ăрăвĕн тапхăрĕнчи пекех мар — паллах, чĕрĕлет. Хула центрĕ анăçалла, хула хӳмисем патнелле, хальхи [[Фатих]] тата [[Зейрек]] районĕсене, куçать. Çĕнĕ чиркӳсене тата çĕнĕ император керменне ([[Влахернский дворец]]) хăпартаççĕ.
XI тата XII çĕрçуллăхсенче генуйсемпе венецисем суту-илӳ гегемонине илеççĕ те [[Галата|Галатăра]] вырнаçаççĕ.
== Ӳкĕмĕ ==
[[Ӳкерчĕк:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - 2026 restoration.jpg|thumb|left|200px|Хĕрес хӳтĕлевçисем Кустантинра. [[Эжен Делакруа]] ӳкерчĕкĕ.]]
{{main|Тăваттăмĕш хĕрес харçи|Кустантин ӳкĕмĕ}}
[[1204]] çулхи [[ака, 13|акан 13-мĕшĕнче]] Кустантина [[Тăваттăмĕш хĕрес харçи]]не хутшăннă рыцăрьсем ярса илеççĕ, вĕсем ăна çунтарса яраççĕ те пĕтĕмпех тустараççĕ. Хула хĕрес хӳтĕлевçисен [[Латин империйĕ|Латин империн]] тĕп хули пулса тăрать, кунта вара экономикăра венецисем ертсе пыма тытăнаççĕ. [[1261]] çулхи ута уйăхĕнче висантисем, генуйсен пулăшăвĕпе, хулана каялла тавăраççĕ те влаçа [[Палеологсем|Палеологсен]] висанти ăрăвне параççĕ.
[[XIV ĕмĕр]]ĕн варрине çитиччен Кустантин суту-илӳн пысăк центрĕ шутланнă, анчах та вăхăт иртнĕçем пушăланса пырать, хулари паллă вырăнсене [[Галата#Генуй тапхăрĕ|венецисемпе генуйсем]] çĕнтерсе илеççĕ. XIV ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пусласа Кустантина темиçе хутчен те осман турккисем туртса илесшĕн тапăçнă. [[Мехмед II|Вăрçакан Мехмед]] султан [[1452]] çулта [[Румелихисар|Румель карманне]] туса лартсан хулан шăпи тухать: [[1453]] çулхи [[çу, 29|çăвăн 29-мĕшĕнче]] чылай хушă хупăрланă хыççăн [[Кустантин ӳкĕмĕ|хула хапхине уçать]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090728084600/http://www.expert.ru/printissues/expert/2009/29/vspyska_plamya_uzhasnuy_zvuk?esr=2]. [[Мехмед II|Мехмеда Вăрçаканăн]] ун чухне çав самантри тĕнчере чи хăватлă хĕçпăшал — 1452 çулта венгр хĕçпăшалçи [[Урбан (инженер)|Урбан]] туса панă «[[Базилика (тупă)|Базилики]]» [[бомбарда|бомбардисем]] пулнă. Урбанăн «[[Базилика (тупă)|Базилика]]» бомбардин кĕпçин тăршшĕ 8 — 12 метр, калибрĕ 73 — 90 сантиметр пулнă, 500 килограм йывăрăш йĕтресене пенĕ.</ref>.
Кустантин тепĕр вăйлă патшалăхăн — [[Осман империйĕ|Осман империн]] — тĕп хули пулса тăрать.
== Этеплĕх ==
=== Архитектура ===
{{Анлă курăм|Philipp Ferdinand von Gudenus Panorama of Constantinople.jpg|2556px|Кустантин анлă курăмĕ, [[Швеци|швед]] элчĕлĕхĕн çурчĕ çинчен ӳкернĕ ([[1840]]).}}
== Ӳкерчĕк пухăмĕ ==
<center>
<gallery>
Ӳкерчĕк:Schedel konstantinopel.jpg
Ӳкерчĕк:Constantinople mediaeval map.jpg
Ӳкерчĕк:Theodosius colum, Istanbul.jpg
Ӳкерчĕк:Istanbull - palasset - 13.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia_Sophia_Imperial_Gate_mosaic_2.jpg
Ӳкерчĕк:Comnenus_mosaics_Hagia_Sophia.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia Eirene inside.jpg
Ӳкерчĕк:Pilgrims in Constantinople BnF Fr2810 fol144.jpg
Ӳкерчĕк:Constantinopolis coin.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia Eirene.jpg
</gallery>
</center>
== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://byzantion.ru/basileuosa/basileuosa.html Кустантин — Империн тĕп хули]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}
{{stub}}
{{Полхар православи чиркĕвĕн епархисем}}
{{Гардарики}}
{{Навигаци
|Викивулавăш=Висанти историйĕ (Дука)|Кустантина хупăрласа илни
|Викиампар=Constantinople|Кустантин
}}
[[Категори:Истампул|*]]
[[Категори:Христиансен таса хулисем]]
[[Категори:Кустантин]]
[[Категори:Висанти империйĕ|*]]
[[Категори:Европа историйĕ]]
[[Категори:Çывăх Тухăç историйĕ]]
moxfc6zxkw4j3suxg31htadn38xo0tm
874331
874330
2026-06-04T14:41:41Z
Ellodanis5
17302
Ellodanis5 [[Кустантин]] страницӑн ятне каҫаракан каҫӑ ҫийӗн [[Константинополь]] ҫине улӑштарчӗ
874330
wikitext
text/x-wiki
[[Ӳкерчĕк:Byzantine Constantinople.png|thumb|300px|Кустантин висанти тапхăрĕнче<ref>[http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg Тĕплĕ карттă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311012145/http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg |date=2007-03-11 }}</ref>]]
'''Констаантинополь''', е, «уйрăм пăнчăра»<ref>[http://chuvash.org/lib/haylav/pay/2412.1.html#sakay3 Юхма Мишши, «Атăл шывĕ юха тăрать»]</ref>, '''Кустантин''' ({{lang-el|Κωνσταντινούπολις}}, ''Константину́полис'', е {{lang-el2|ἡ Πόλις}} — «Хула»; {{lang-la|Constantinopolis}}, {{lang-ota|قسطنطينيه}}, ''К̣уст̣ант̣ӣниййе'', {{lang-tr|Konstantinopolis}}) — [[330]]—[[395]] çулсенче [[Рим империйĕ|Рим империн]], [[395]]—[[1204]] çулсенче [[Висанти империйĕ|Висанти, е Хĕвелтухăç Рим империн]], [[1261]]—[[1453]] çулсенче [[Латин империйĕ|Латин империн]], [[1453]]—[[1922]] çулсенче [[Осман империйĕ|Осман империн]] тĕп хули.
Европăпа Азин чиккинчи, [[Ылтăн Мăйрака (Истампул)|Ылтăн Мăйракапа]] [[Мрамор тинĕсĕ]] хушшинчи стратегиллĕ кĕпер патĕнчи Висанти Кустантинĕ христиансен империн тĕп хули — Авалхи Римпа Авалхи Грецин тĕпкĕчĕ. Вăтам ĕмĕрсенче Кустантин Европăн чи пысăк та чи пуян хули, «Хуласен Патши» (''Vasileuousa Polis'') шутланнă. Кустантин [[Кустантин патриархачĕ]]н астулĕ пулнă, халĕ те пулать, православии чиркĕвĕсем хушшинче «чи хисепли» шутланать.
Хула ячĕсем — [[Висанти]] ({{lang-el|Βυζάντιον}}), Çĕнĕ Рим ({{lang-el|Νέα Ῥώμη}}, {{lang-la|Nova Roma}}) (патриархăн титулĕ шутне кĕрет), Константинополь, Царьград (славянсен) тата Истампул. «Константинополь» ячĕ хальхи грек чĕлхинче сыхланса юлнă, «Цариград» — кăнтăр славянсен чĕлхисенче.
Официаллă [[Истампул]] ята [[1930]] çулта [[Ататюрк Мустафа Кемаль|Ататюрк]] реформисене ирттернĕ тапхăрта куçарнă.
== Кун-çулĕ ==
=== Аслă Кустантин (306—337) ===
[[Ӳкерчĕк:Meister der Predigten des Mönchs Johannes Kokkinobaphos 002.jpg|180px|thumb|left|Таса Апостолсен чиркĕвĕ]]
[[Ӳкерчĕк:Constantine_I_Hagia_Sophia.jpg|180px|thumb|Аслă Кустантин Хулана Христоса парнелет (мозаика)]]
[[324]] çулта, хăйсем хушшинчи вăрçăсенче çĕнтерсен, [[Рим императорĕсем|Роман империн императорĕ]] [[Аслă Кустантин]] пирĕн эрăччен VII ĕмĕртенпе грек колонийĕ пулнă [[Висанти]] хулинче питĕ калăпăшлă çурт-йĕр тума тытăнать — [[Ахмеди лапамĕ#Ипподром|ипподрома]] тепĕр хутчен хăпартать, çĕнĕ керменсем çĕкленеççĕ, мăнă [[Апостолсен чиркĕвĕ|Апостолсен чиркĕвне]], [[Хула хӳмисем (Кустантин)|карман хӳмисене]] тăваççĕ, империн мĕнпур кĕтесĕнчен ӳнер ĕçесене тиесе килеççĕ. Хулари халăх йышĕ европа тата ази провинцисенчен куçса килнĕ çынсен шучĕпе темиçе хутчен ӳсет.
[[330]] çулхи [[çу, 11|çăвăн 11-мĕшĕнче]] [[Аслă Кустантин|Константин]] официаллă [[Рим империйĕ|Рим империн]] тĕп хулине [[Босфор]] çинчи хулана куçарать те ăна '''Çĕнĕ Рим''' е '''Кустантин'''ят парать.
Малашне хула питĕ хăвăрт ӳсет, аталанать те тепĕр çур ĕмĕртен, [[Феодосий I Аслă|Феодосий]] император чухне, çĕнĕрен [[Хула хӳмисем (Кустантин)|хула хӳмисене]] хăпартаççĕ. Паянкуна та упранса юлнă çĕнĕ хӳмесем çичĕ сăрта — Римри чухлех — картланă.
[[Аслă I Феодосий|Феодосий]] [[395]] çулта вилсен, [[Рим империйĕ]] тĕплĕнех [[Анăç Рим империйĕ|Анăç Рим империпе]] [[Висанти империйĕ|Тухăç Рим империне]] пайланать. Анăç Рим империйĕ аркансан (476) Тухăç империне малашне те анăç терминологипе [[Висанти империйĕ]] е ахаллех Висанти, унта пурăнакансене — ромейсем тенĕ.
=== Юстиниан хули (527—565) ===
[[Юстиниан I|Юстиниан]] император тапхăрĕнче ([[527]]—[[565]] çулсем) Кустантин хули «ылтăн ĕмĕре» кĕрет. Тепĕр пиллĕк çултан, [[532]] çулта хулара пысăк [[Ника (пăлхав)|«Ника» пăлхавĕ]] хыпса тухать — хулана самаях арканать, [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборĕ]] çулăмра пĕтет.
Пăлхава хаяррăн путарсан [[Аслă Юстиниан|Юстиниан]], чи паллă архитекторсене чĕнсе çĕнĕрен тĕп хулана туса лартать. Çĕнĕ çуртсене, храмсене тата керменсен, тĕп урамсене колоннадăсемпе капăрлатаççĕ. Уйрăмах [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборне]] тăрăшса хăпартаççĕ, вăл христиансен тĕнчинче чи пысăк храм пулса тăрать, пин çул ытла — [[Рим]]ра [[Таса Петĕр соборĕ|Таса Петĕр соборне]] тăвичченех селĕмми шутланать.
Хула хăвăрт ӳссе ун чухнехи тĕнчере малтан ĕçлĕх центрĕ, каярах чи пысăк хулине çитет. Ăна ахаль «Хула» теме тытăнаççĕ. Пĕрремĕш хут «{{unicode|İstanbul}}» ({{ПТФА|isˈtanbul}} — иста́нбул, вырăнти пуплевпе {{ПТФА|ɯsˈtambul}} — ыста́мбул) турккă топонимĕ [[Арап чĕлхи|арап]], кайран [[X ĕмĕр]]ти тĕрĕк çăлкуçĕсенчи {{lang-el|εἰς τὴν Πόλιν}}, «ис тин пόлин» — «хулана» е «хула патне» пĕлтерет — вăл Константинополь грек ятне кăштах палăртать темелле.
=== Хупăрлавсем, ӳкни (565—856) ===
[[Ӳкерчĕк:Walls of Constantinople.JPG|180px|thumb|left|Кустантин хӳмисем]]
[[Лев III Исавр|Лев Исавр]] император [[717]]—[[741]]çулсене тăрăмра чухне [[IX ĕмĕр]]ĕн варрине çити пынă [[Турăшпа кĕрешни|турăшпа кĕрешесси]] тапранать, нумай фрескăпа [[мозаика|мозаикăна]] пĕтернĕ.
[[666]]—[[950]] çулсен тапхăрĕнче хулана темиçе хутчен те арапсем тата руссем хупăрлаççĕ.
== Македонисемпе Комнинсем чухнехи çĕкленĕвĕ ==
[[Комнинсем|Комнинсен]] ăрăвĕн ([[1081]]—[[1185]]) тапхăрĕнче Кустантин каллех юлашки хут — Юстиниан тата Македон ăрăвĕн тапхăрĕнчи пекех мар — паллах, чĕрĕлет. Хула центрĕ анăçалла, хула хӳмисем патнелле, хальхи [[Фатих]] тата [[Зейрек]] районĕсене, куçать. Çĕнĕ чиркӳсене тата çĕнĕ император керменне ([[Влахернский дворец]]) хăпартаççĕ.
XI тата XII çĕрçуллăхсенче генуйсемпе венецисем суту-илӳ гегемонине илеççĕ те [[Галата|Галатăра]] вырнаçаççĕ.
== Ӳкĕмĕ ==
[[Ӳкерчĕк:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - 2026 restoration.jpg|thumb|left|200px|Хĕрес хӳтĕлевçисем Кустантинра. [[Эжен Делакруа]] ӳкерчĕкĕ.]]
{{main|Тăваттăмĕш хĕрес харçи|Кустантин ӳкĕмĕ}}
[[1204]] çулхи [[ака, 13|акан 13-мĕшĕнче]] Кустантина [[Тăваттăмĕш хĕрес харçи]]не хутшăннă рыцăрьсем ярса илеççĕ, вĕсем ăна çунтарса яраççĕ те пĕтĕмпех тустараççĕ. Хула хĕрес хӳтĕлевçисен [[Латин империйĕ|Латин империн]] тĕп хули пулса тăрать, кунта вара экономикăра венецисем ертсе пыма тытăнаççĕ. [[1261]] çулхи ута уйăхĕнче висантисем, генуйсен пулăшăвĕпе, хулана каялла тавăраççĕ те влаçа [[Палеологсем|Палеологсен]] висанти ăрăвне параççĕ.
[[XIV ĕмĕр]]ĕн варрине çитиччен Кустантин суту-илӳн пысăк центрĕ шутланнă, анчах та вăхăт иртнĕçем пушăланса пырать, хулари паллă вырăнсене [[Галата#Генуй тапхăрĕ|венецисемпе генуйсем]] çĕнтерсе илеççĕ. XIV ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пусласа Кустантина темиçе хутчен те осман турккисем туртса илесшĕн тапăçнă. [[Мехмед II|Вăрçакан Мехмед]] султан [[1452]] çулта [[Румелихисар|Румель карманне]] туса лартсан хулан шăпи тухать: [[1453]] çулхи [[çу, 29|çăвăн 29-мĕшĕнче]] чылай хушă хупăрланă хыççăн [[Кустантин ӳкĕмĕ|хула хапхине уçать]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090728084600/http://www.expert.ru/printissues/expert/2009/29/vspyska_plamya_uzhasnuy_zvuk?esr=2]. [[Мехмед II|Мехмеда Вăрçаканăн]] ун чухне çав самантри тĕнчере чи хăватлă хĕçпăшал — 1452 çулта венгр хĕçпăшалçи [[Урбан (инженер)|Урбан]] туса панă «[[Базилика (тупă)|Базилики]]» [[бомбарда|бомбардисем]] пулнă. Урбанăн «[[Базилика (тупă)|Базилика]]» бомбардин кĕпçин тăршшĕ 8 — 12 метр, калибрĕ 73 — 90 сантиметр пулнă, 500 килограм йывăрăш йĕтресене пенĕ.</ref>.
Кустантин тепĕр вăйлă патшалăхăн — [[Осман империйĕ|Осман империн]] — тĕп хули пулса тăрать.
== Этеплĕх ==
=== Архитектура ===
{{Анлă курăм|Philipp Ferdinand von Gudenus Panorama of Constantinople.jpg|2556px|Кустантин анлă курăмĕ, [[Швеци|швед]] элчĕлĕхĕн çурчĕ çинчен ӳкернĕ ([[1840]]).}}
== Ӳкерчĕк пухăмĕ ==
<center>
<gallery>
Ӳкерчĕк:Schedel konstantinopel.jpg
Ӳкерчĕк:Constantinople mediaeval map.jpg
Ӳкерчĕк:Theodosius colum, Istanbul.jpg
Ӳкерчĕк:Istanbull - palasset - 13.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia_Sophia_Imperial_Gate_mosaic_2.jpg
Ӳкерчĕк:Comnenus_mosaics_Hagia_Sophia.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia Eirene inside.jpg
Ӳкерчĕк:Pilgrims in Constantinople BnF Fr2810 fol144.jpg
Ӳкерчĕк:Constantinopolis coin.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia Eirene.jpg
</gallery>
</center>
== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://byzantion.ru/basileuosa/basileuosa.html Кустантин — Империн тĕп хули]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}
{{stub}}
{{Полхар православи чиркĕвĕн епархисем}}
{{Гардарики}}
{{Навигаци
|Викивулавăш=Висанти историйĕ (Дука)|Кустантина хупăрласа илни
|Викиампар=Constantinople|Кустантин
}}
[[Категори:Истампул|*]]
[[Категори:Христиансен таса хулисем]]
[[Категори:Кустантин]]
[[Категори:Висанти империйĕ|*]]
[[Категори:Европа историйĕ]]
[[Категори:Çывăх Тухăç историйĕ]]
moxfc6zxkw4j3suxg31htadn38xo0tm
874335
874331
2026-06-04T14:43:23Z
Ellodanis5
17302
874335
wikitext
text/x-wiki
[[Ӳкерчĕк:Byzantine Constantinople.png|thumb|300px|Кустантин висанти тапхăрĕнче<ref>[http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg Тĕплĕ карттă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311012145/http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg |date=2007-03-11 }}</ref>]]
'''Констаантинополь''', е, «уйрăм пăнчăра»<ref>[http://chuvash.org/lib/haylav/pay/2412.1.html#sakay3 Юхма Мишши, «Атăл шывĕ юха тăрать»]</ref>, '''Кустантин'''<ref>Епле вуласси ăнланмалла мар.</ref> ({{lang-el|Κωνσταντινούπολις}}, ''Константину́полис'', е {{lang-el2|ἡ Πόλις}} — «Хула»; {{lang-la|Constantinopolis}}, {{lang-ota|قسطنطينيه}}, ''К̣уст̣ант̣ӣниййе'', {{lang-tr|Konstantinopolis}}) — [[330]]—[[395]] çулсенче [[Рим империйĕ|Рим империн]], [[395]]—[[1204]] çулсенче [[Висанти империйĕ|Висанти, е Хĕвелтухăç Рим империн]], [[1261]]—[[1453]] çулсенче [[Латин империйĕ|Латин империн]], [[1453]]—[[1922]] çулсенче [[Осман империйĕ|Осман империн]] тĕп хули.
Европăпа Азин чиккинчи, [[Ылтăн Мăйрака (Истампул)|Ылтăн Мăйракапа]] [[Мрамор тинĕсĕ]] хушшинчи стратегиллĕ кĕпер патĕнчи Висанти Кустантинĕ христиансен империн тĕп хули — Авалхи Римпа Авалхи Грецин тĕпкĕчĕ. Вăтам ĕмĕрсенче Кустантин Европăн чи пысăк та чи пуян хули, «Хуласен Патши» (''Vasileuousa Polis'') шутланнă. Кустантин [[Кустантин патриархачĕ]]н астулĕ пулнă, халĕ те пулать, православии чиркĕвĕсем хушшинче «чи хисепли» шутланать.
Хула ячĕсем — [[Висанти]] ({{lang-el|Βυζάντιον}}), Çĕнĕ Рим ({{lang-el|Νέα Ῥώμη}}, {{lang-la|Nova Roma}}) (патриархăн титулĕ шутне кĕрет), Константинополь, Царьград (славянсен) тата Истампул. «Константинополь» ячĕ хальхи грек чĕлхинче сыхланса юлнă, «Цариград» — кăнтăр славянсен чĕлхисенче.
Официаллă [[Истампул]] ята [[1930]] çулта [[Ататюрк Мустафа Кемаль|Ататюрк]] реформисене ирттернĕ тапхăрта куçарнă.
== Кун-çулĕ ==
=== Аслă Кустантин (306—337) ===
[[Ӳкерчĕк:Meister der Predigten des Mönchs Johannes Kokkinobaphos 002.jpg|180px|thumb|left|Таса Апостолсен чиркĕвĕ]]
[[Ӳкерчĕк:Constantine_I_Hagia_Sophia.jpg|180px|thumb|Аслă Кустантин Хулана Христоса парнелет (мозаика)]]
[[324]] çулта, хăйсем хушшинчи вăрçăсенче çĕнтерсен, [[Рим императорĕсем|Роман империн императорĕ]] [[Аслă Кустантин]] пирĕн эрăччен VII ĕмĕртенпе грек колонийĕ пулнă [[Висанти]] хулинче питĕ калăпăшлă çурт-йĕр тума тытăнать — [[Ахмеди лапамĕ#Ипподром|ипподрома]] тепĕр хутчен хăпартать, çĕнĕ керменсем çĕкленеççĕ, мăнă [[Апостолсен чиркĕвĕ|Апостолсен чиркĕвне]], [[Хула хӳмисем (Кустантин)|карман хӳмисене]] тăваççĕ, империн мĕнпур кĕтесĕнчен ӳнер ĕçесене тиесе килеççĕ. Хулари халăх йышĕ европа тата ази провинцисенчен куçса килнĕ çынсен шучĕпе темиçе хутчен ӳсет.
[[330]] çулхи [[çу, 11|çăвăн 11-мĕшĕнче]] [[Аслă Кустантин|Константин]] официаллă [[Рим империйĕ|Рим империн]] тĕп хулине [[Босфор]] çинчи хулана куçарать те ăна '''Çĕнĕ Рим''' е '''Кустантин'''ят парать.
Малашне хула питĕ хăвăрт ӳсет, аталанать те тепĕр çур ĕмĕртен, [[Феодосий I Аслă|Феодосий]] император чухне, çĕнĕрен [[Хула хӳмисем (Кустантин)|хула хӳмисене]] хăпартаççĕ. Паянкуна та упранса юлнă çĕнĕ хӳмесем çичĕ сăрта — Римри чухлех — картланă.
[[Аслă I Феодосий|Феодосий]] [[395]] çулта вилсен, [[Рим империйĕ]] тĕплĕнех [[Анăç Рим империйĕ|Анăç Рим империпе]] [[Висанти империйĕ|Тухăç Рим империне]] пайланать. Анăç Рим империйĕ аркансан (476) Тухăç империне малашне те анăç терминологипе [[Висанти империйĕ]] е ахаллех Висанти, унта пурăнакансене — ромейсем тенĕ.
=== Юстиниан хули (527—565) ===
[[Юстиниан I|Юстиниан]] император тапхăрĕнче ([[527]]—[[565]] çулсем) Кустантин хули «ылтăн ĕмĕре» кĕрет. Тепĕр пиллĕк çултан, [[532]] çулта хулара пысăк [[Ника (пăлхав)|«Ника» пăлхавĕ]] хыпса тухать — хулана самаях арканать, [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборĕ]] çулăмра пĕтет.
Пăлхава хаяррăн путарсан [[Аслă Юстиниан|Юстиниан]], чи паллă архитекторсене чĕнсе çĕнĕрен тĕп хулана туса лартать. Çĕнĕ çуртсене, храмсене тата керменсен, тĕп урамсене колоннадăсемпе капăрлатаççĕ. Уйрăмах [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборне]] тăрăшса хăпартаççĕ, вăл христиансен тĕнчинче чи пысăк храм пулса тăрать, пин çул ытла — [[Рим]]ра [[Таса Петĕр соборĕ|Таса Петĕр соборне]] тăвичченех селĕмми шутланать.
Хула хăвăрт ӳссе ун чухнехи тĕнчере малтан ĕçлĕх центрĕ, каярах чи пысăк хулине çитет. Ăна ахаль «Хула» теме тытăнаççĕ. Пĕрремĕш хут «{{unicode|İstanbul}}» ({{ПТФА|isˈtanbul}} — иста́нбул, вырăнти пуплевпе {{ПТФА|ɯsˈtambul}} — ыста́мбул) турккă топонимĕ [[Арап чĕлхи|арап]], кайран [[X ĕмĕр]]ти тĕрĕк çăлкуçĕсенчи {{lang-el|εἰς τὴν Πόλιν}}, «ис тин пόлин» — «хулана» е «хула патне» пĕлтерет — вăл Константинополь грек ятне кăштах палăртать темелле.
=== Хупăрлавсем, ӳкни (565—856) ===
[[Ӳкерчĕк:Walls of Constantinople.JPG|180px|thumb|left|Кустантин хӳмисем]]
[[Лев III Исавр|Лев Исавр]] император [[717]]—[[741]]çулсене тăрăмра чухне [[IX ĕмĕр]]ĕн варрине çити пынă [[Турăшпа кĕрешни|турăшпа кĕрешесси]] тапранать, нумай фрескăпа [[мозаика|мозаикăна]] пĕтернĕ.
[[666]]—[[950]] çулсен тапхăрĕнче хулана темиçе хутчен те арапсем тата руссем хупăрлаççĕ.
== Македонисемпе Комнинсем чухнехи çĕкленĕвĕ ==
[[Комнинсем|Комнинсен]] ăрăвĕн ([[1081]]—[[1185]]) тапхăрĕнче Кустантин каллех юлашки хут — Юстиниан тата Македон ăрăвĕн тапхăрĕнчи пекех мар — паллах, чĕрĕлет. Хула центрĕ анăçалла, хула хӳмисем патнелле, хальхи [[Фатих]] тата [[Зейрек]] районĕсене, куçать. Çĕнĕ чиркӳсене тата çĕнĕ император керменне ([[Влахернский дворец]]) хăпартаççĕ.
XI тата XII çĕрçуллăхсенче генуйсемпе венецисем суту-илӳ гегемонине илеççĕ те [[Галата|Галатăра]] вырнаçаççĕ.
== Ӳкĕмĕ ==
[[Ӳкерчĕк:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - 2026 restoration.jpg|thumb|left|200px|Хĕрес хӳтĕлевçисем Кустантинра. [[Эжен Делакруа]] ӳкерчĕкĕ.]]
{{main|Тăваттăмĕш хĕрес харçи|Кустантин ӳкĕмĕ}}
[[1204]] çулхи [[ака, 13|акан 13-мĕшĕнче]] Кустантина [[Тăваттăмĕш хĕрес харçи]]не хутшăннă рыцăрьсем ярса илеççĕ, вĕсем ăна çунтарса яраççĕ те пĕтĕмпех тустараççĕ. Хула хĕрес хӳтĕлевçисен [[Латин империйĕ|Латин империн]] тĕп хули пулса тăрать, кунта вара экономикăра венецисем ертсе пыма тытăнаççĕ. [[1261]] çулхи ута уйăхĕнче висантисем, генуйсен пулăшăвĕпе, хулана каялла тавăраççĕ те влаçа [[Палеологсем|Палеологсен]] висанти ăрăвне параççĕ.
[[XIV ĕмĕр]]ĕн варрине çитиччен Кустантин суту-илӳн пысăк центрĕ шутланнă, анчах та вăхăт иртнĕçем пушăланса пырать, хулари паллă вырăнсене [[Галата#Генуй тапхăрĕ|венецисемпе генуйсем]] çĕнтерсе илеççĕ. XIV ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пусласа Кустантина темиçе хутчен те осман турккисем туртса илесшĕн тапăçнă. [[Мехмед II|Вăрçакан Мехмед]] султан [[1452]] çулта [[Румелихисар|Румель карманне]] туса лартсан хулан шăпи тухать: [[1453]] çулхи [[çу, 29|çăвăн 29-мĕшĕнче]] чылай хушă хупăрланă хыççăн [[Кустантин ӳкĕмĕ|хула хапхине уçать]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090728084600/http://www.expert.ru/printissues/expert/2009/29/vspyska_plamya_uzhasnuy_zvuk?esr=2]. [[Мехмед II|Мехмеда Вăрçаканăн]] ун чухне çав самантри тĕнчере чи хăватлă хĕçпăшал — 1452 çулта венгр хĕçпăшалçи [[Урбан (инженер)|Урбан]] туса панă «[[Базилика (тупă)|Базилики]]» [[бомбарда|бомбардисем]] пулнă. Урбанăн «[[Базилика (тупă)|Базилика]]» бомбардин кĕпçин тăршшĕ 8 — 12 метр, калибрĕ 73 — 90 сантиметр пулнă, 500 килограм йывăрăш йĕтресене пенĕ.</ref>.
Кустантин тепĕр вăйлă патшалăхăн — [[Осман империйĕ|Осман империн]] — тĕп хули пулса тăрать.
== Этеплĕх ==
=== Архитектура ===
{{Анлă курăм|Philipp Ferdinand von Gudenus Panorama of Constantinople.jpg|2556px|Кустантин анлă курăмĕ, [[Швеци|швед]] элчĕлĕхĕн çурчĕ çинчен ӳкернĕ ([[1840]]).}}
== Ӳкерчĕк пухăмĕ ==
<center>
<gallery>
Ӳкерчĕк:Schedel konstantinopel.jpg
Ӳкерчĕк:Constantinople mediaeval map.jpg
Ӳкерчĕк:Theodosius colum, Istanbul.jpg
Ӳкерчĕк:Istanbull - palasset - 13.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia_Sophia_Imperial_Gate_mosaic_2.jpg
Ӳкерчĕк:Comnenus_mosaics_Hagia_Sophia.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia Eirene inside.jpg
Ӳкерчĕк:Pilgrims in Constantinople BnF Fr2810 fol144.jpg
Ӳкерчĕк:Constantinopolis coin.jpg
Ӳкерчĕк:Hagia Eirene.jpg
</gallery>
</center>
== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://byzantion.ru/basileuosa/basileuosa.html Кустантин — Империн тĕп хули]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}
{{stub}}
{{Полхар православи чиркĕвĕн епархисем}}
{{Гардарики}}
{{Навигаци
|Викивулавăш=Висанти историйĕ (Дука)|Кустантина хупăрласа илни
|Викиампар=Constantinople|Кустантин
}}
[[Категори:Истампул|*]]
[[Категори:Христиансен таса хулисем]]
[[Категори:Кустантин]]
[[Категори:Висанти империйĕ|*]]
[[Категори:Европа историйĕ]]
[[Категори:Çывăх Тухăç историйĕ]]
l0ymekpa1v46goju8ew9rxdcldfdsfw
Сӳтсе явасси:Константинополь
1
89196
874333
769872
2026-06-04T14:41:42Z
Ellodanis5
17302
Ellodanis5 [[Сӳтсе явасси:Кустантин]] страницӑн ятне [[Сӳтсе явасси:Константинополь]] ҫине улӑштарчӗ
769872
wikitext
text/x-wiki
Ма Кĕçтенттин мар? )) --[[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 01:28, 3 Нарăс уйăхĕн 2021 (UTC)
== Юрамасть!!! ==
Ку статьяна ниепле çак мереккеллĕ «ятпа» хăварма юрамасть. Çав тери кулăшла! )) [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 16:03, 20 Юпа уйӑхӗн 2022 (UTC)
== Константинополь ==
Константинополь [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 16:05, 20 Юпа уйӑхӗн 2022 (UTC)
pnit1ogjtyjit8buuwaq7w74bbtersr
Википеди:Вики-çуркунне 2026
4
129248
874338
874280
2026-06-04T19:05:42Z
Il Nur
9972
/* Пӗтӗмлетӳсем */
874338
wikitext
text/x-wiki
{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-çуркунне 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div>
|subheader = 21.03-31.05: Чӑваш Википедине хутшӑннӑ марафон ҫӗршывсем, халӑхсем, ҫутҫанталӑк, истори, Вӑтаҫӗрпе Хӗвелтухӑҫ Европӑн хальхи тата пуласлӑхӗ ҫинчен статьясемпе пуянлатас енӗпе ӗҫленӗ.
Проектӑн тӗллевӗпе пӗлтерӗшӗ - кӳршӗсем ҫинчен каласа паракан информацие чӑваш тӗнчинче ӑнланмалла кирлӗ статьясен ят-йышне кĕртсе Чӑваш Википедине пуянлатасси.
|body =
== Правилӑсем ==
* Википедире регистрациленнӗ кирек кам та конкурса хутшӑнма пултарать.
* Конкурса ҫакнашкал статьясене йышӑнаҫҫӗ:
** Статьяна пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнчен пуҫласа 2026 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 31-мӗшӗччен чӑвашла ҫырмалла.
** Статьясем ытти ҫӗршывсемпе е халӑхсемпе ҫыхӑнса тӑмалла.
** Ҫӗнӗ статьяра 150 ытла сӑмах тата 2500 ытла байт пулмалла.
** Кивӗ статьяна 120 сӑмах тата 2000 байт хушмалла.
** Статья пӗлтерӗшлӗ пулмалла, статья ҫӑлкуҫӗсене кӑтартмалла.
** Машинӑпа куҫарни кирлӗ мар.
* Призсене, дипломсене тата сертификатсене квалификаци статйисен шучӗпе параҫҫӗ, вӗсен пӗтӗм тӗнчери уйрӑм чӗлхе пайӗнчи вырӑнсенчен килет.
* Статьясене тĕрĕслесе тăрас тесен вӗсене аяларахри тапăла вырнаҫтармалла.
* 4 статьяна лайӑхлатнӑ/йӗркеленӗ хутшӑнакансем финала тухаҫҫӗ
* Тӳресем йышăннине жалоба пама юрамасть.
* Сӳтсе явмалли страницӑра тулли статья шаблонӗ вырнаҫать:
<pre>{{Вики-çуркунне статйи|çул= |хутшăнакан= | ҫӗршыв = | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre>
|footer =
== Хаклав ==
* Асӑннӑ требованисене тивӗҫтерекен 2500 байтран кая мар е 150 сӑмах калӑпӑшлӑ статьясемшӗн жюри 1 балл хушса хурать;
* Ҫав статьясенче хутшӑнакан ҫын хӑйӗн ыйтӑвне пахалӑхлӑн уҫса парать, материала, 2500 байтран е 250 сӑмах калӑпӑшӗпе, викификацилет тата ҫырса кӑтартать, жюри 2 балл илет;
* 200 сӑмахран е 3000 байтран иртекен статьясене тата хутшӑнакан, викификацилекен тата пысӑк пахалӑхлӑ материала ҫырса кӑтартакан темӑна туллин уҫса паракан статьясене жюри 3 балл ҫумне хушса хурать;
* Балл коэффициентне икӗ хут ӳстерме ҫур ҫултан кая мар регистрациленӗ вӑхӑтпа хутшӑнакансем валли палӑртнӑ.
|footer =
== Жюри ==
Конкурса организацилес ĕçе раççей тата ютçĕр викимедийçисем хутшăнма пултараççĕ.
Жюри, техник исполнителӗ — {{u|Il Nur}} ([[Хусан]])
|footer =
== Мӗн ҫинчен ҫырмалла ==
[[File:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албани — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австри — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларуҫ — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Боснипе Герцеговина — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгари — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгри — статьясен списокӗ]]
[[File:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузи — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греци — статьясен списокӗ]]
[[File:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Ирҫесем — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Крым тутарӗсем — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латви — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Пушкӑртстан — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Romania.svg|40px]] [[File:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыни тата Молдави — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Серб Республики — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Серби — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словаки — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словени — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Сорбсем — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Ҫурҫӗр Македони— статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Тутарстан — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турци— статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорвати — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногори — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чикансем (рома) — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Czech Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia|Чехи — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Эрмени — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — статьясен списокӗ]]
[[File:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстони — статьясен списокӗ]]
Ытти конкурссем 2026 ҫулхи Вики-ҫуркунне шайӗнче: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хӗрарӑмсем]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Ҫын прави]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Ҫамрӑксен]].
== Призсем ==
400 евро таран.
== Жюри ==
* {{u|Il Nur}}
}}
== Пӗтӗмлетӳсем ==
{| class="wikitable sortable"
|- align="left"
! Хутшӑнакан
! Статьясем
! Шут
! Баллсем
! Вырӑн
|-
|{{u|Max Tenche }}
|[[Шпилевая Нина Ивановна]](3){{*}} [[Никандрова Надежда Валериановна]](3){{*}} [[Уляндина Августа Васильевна]](3){{*}} [[Глянец (ушкӑн) ]](3){{*}} [[Навроцкий Кароль]](3){{*}} [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]](3){{*}} [[Орбан Виктор]]{{*}}[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]](3){{*}} [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]](3){{*}} [[Мадьяр Петер]](3){{*}} [[Тиса (парти)]](3){{*}} [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]](3){{*}} [[«Pro Patria» медаль (Польша)]](3){{*}} [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]](3){{*}} [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]](3){{*}} [[«Pro Bono Poloniae» медаль]](3){{*}} [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]](3){{*}} [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]](3){{*}} [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]](3){{*}} [[Фидес — ХДХП]](3){{*}} [[Дуда Анджей]](3){{*}} [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]](3){{*}} [[Туск Дональд]](3){{*}} [[Радев Румен]](3){{*}} [[Йотова Илияна]](3){{*}} [[Гюров Андрей]](3){{*}} [[Фицо Роберт]](3){{*}} [[Шуйок Тамаш]](3){{*}} [[Стубб Александр]](3){{*}} [[Стармер Кир]](3){{*}} [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]](3){{*}} [[Карл III (Аслӑ Британи королӗ)]](3){{*}} [[Мунча орденӗ]](3){{*}} [[Европа парламенчӗ]](3){{*}} [[Александров Гай районӗ]](3){{*}} [[Шигильдеев Василий Викторович]](3)
|36
|108
|1
|-
|{{u|Ellodanis5}}
|[[''Чăваш'' этнонима этимологизацилесси тĕлĕшпе (Н.И. Егоров статйи)]](3){{*}} [[Галателла]] (1){{*}} [[Ахаль айтăварак курăкĕ]] (1){{*}} [[Ансăр çулçăллă айтăварак курăкĕ]] (1){{*}} [[Тракри вокалпа инструментсен ансамблĕ (ВИА, 1970-мĕш çулсем)]] (0){{*}} [[Çурхи шаклапуç ]] (0){{*}} [[Астра]] (0){{*}} [[ Симеон Бекбулатович]] (1){{*}} [[Суя Дмитрий I]] (1){{*}} [[Ледебур пиçенкки ]] (1){{*}} [[ Пиçенкке]] (1){{*}} [[Суя шаклапуç]] (0){{*}} [[Иранра американ аманатсене тытса илни]] (0){{*}} [[Тăван ен]] (1){{*}} [[Австрири парламент суйлавĕ (1919)]] (2){{*}} [[''Чăваш'' этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ (пĕлтерев тата кĕнеке)]](3){{*}} [[Чĕмпĕр хулашĕ]](3){{*}} [[Оман империйĕ]] (2){{*}} [[Чăваш театрĕн историйĕ]](3){{*}} [[Литвинизм]] (1){{*}} [[Ӳрьяхула вилтăпри чулĕ]](3){{*}} [[Чистай масарĕнчи пăлхар эпиграфика палăкĕсем]](3){{*}} [[Абу-Бекр Мамук бин Беркай шейх вилтăпри чулĕ (Пăлхар, 1291/1292)]]
|23
|34
|2
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Азербайджанра журналистсене сериллĕн арестленисем (2023–2025)]] (3)
|1
|3
|3
|-
|}
== Результатсем ==
{| class="wikitable sortable"
! #
! Хутшăнакан</br><small>User</small>
! Статьясем </br><small>Articles</small>
! Баллсем</br><small>Points</small>
! Балл тӑрӑх (€)</br><small>By points (€)</small>
! Сертификат (руб)</br><small>Gift certificate (RUR)</small>
|-
|-style="background:#FF0000"
|Σ
|Хутшăнакан
|
|142
|150
|
|-
|-style="background:#fefca3"
|1
|{{u|Max Tenche}}[[File:CEE Logo.svg|20px|Чуашча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2024]]
|36
|108
|100
|
|-
|-style="background:#F5F5F5"
|2
|{{u|Ellodanis5}}
|23
|34
|50
|
|-
|}
== Тӗнчери статистика ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Тӗнчери статистика]]
[[Категори:Википеди:Вики-çуркунне 2026]]
ixa8edg01lwff61m4uye9uqkwqlhuut
Кустантин
0
130123
874332
2026-06-04T14:41:41Z
Ellodanis5
17302
Ellodanis5 [[Кустантин]] страницӑн ятне каҫаракан каҫӑ ҫийӗн [[Константинополь]] ҫине улӑштарчӗ
874332
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Константинополь]]
3uhry0hi2fh0dfu9cgxi7bsan81uf42
Сӳтсе явасси:Кустантин
1
130124
874334
2026-06-04T14:41:42Z
Ellodanis5
17302
Ellodanis5 [[Сӳтсе явасси:Кустантин]] страницӑн ятне [[Сӳтсе явасси:Константинополь]] ҫине улӑштарчӗ
874334
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Сӳтсе явасси:Константинополь]]
cydfrmo3bdswvysflattl00fyuh5e6u
Шаблон:Potd/2026-06-10 (cv)
10
130125
874336
2026-06-04T18:27:52Z
Ymblanter
7764
Ҫӗнӗ страница: «Среднечешская возвышенность, Устецкий край, Чехия»
874336
wikitext
text/x-wiki
Среднечешская возвышенность, Устецкий край, Чехия
n8zubsil6tdnuiy86wuhp8rbzcp1mss
Шаблон:Potd/2026-06-10
10
130126
874337
2026-06-04T18:28:18Z
Ymblanter
7764
Ҫӗнӗ страница: «Po dešti ve Středohoří.jpg»
874337
wikitext
text/x-wiki
Po dešti ve Středohoří.jpg
07ca82xsfxjb1ke0a5o02zkemvgu8r7
Эконометрика
0
130127
874339
2026-06-05T03:38:54Z
Ellodanis5
17302
Ҫӗнӗ страница: «[[File:Economic sentiment indicator and its components.JPG|thumb|]Экономикăлла кăмăл-туйăмсен индикаторĕ тата унăн енĕсем (measure, which allows statements about the economic situation in general of national economies)]] '''Эконометри''', е '''Эконометрика''' ( «эконо» — «экономика» тата «метрика» — «виçев»)»
874339
wikitext
text/x-wiki
[[File:Economic sentiment indicator and its components.JPG|thumb|]Экономикăлла кăмăл-туйăмсен индикаторĕ тата унăн енĕсем (measure, which allows statements about the economic situation in general of national economies)]]
'''Эконометри''', е '''Эконометрика''' ( «эконо» — «экономика» тата «метрика» — «виçев»)
pyxaedpf1id1zdvbkiyfrld1vum86bh
874340
874339
2026-06-05T04:39:28Z
Ellodanis5
17302
Ellodanis5 [[Эконометри]] страницӑн ятне [[Эконометрика]] ҫине улӑштарчӗ
874339
wikitext
text/x-wiki
[[File:Economic sentiment indicator and its components.JPG|thumb|]Экономикăлла кăмăл-туйăмсен индикаторĕ тата унăн енĕсем (measure, which allows statements about the economic situation in general of national economies)]]
'''Эконометри''', е '''Эконометрика''' ( «эконо» — «экономика» тата «метрика» — «виçев»)
pyxaedpf1id1zdvbkiyfrld1vum86bh
874342
874340
2026-06-05T04:48:59Z
Ellodanis5
17302
874342
wikitext
text/x-wiki
[[File:Economic sentiment indicator and its components.JPG|thumb|]Экономикăлла кăмăл-туйăмсен индикаторĕ тата унăн енĕсем (measure, which allows statements about the economic situation in general of national economies)]]
'''Эконометри''', е '''Эконометрика''' ( «эконо» — «экономика» тата «метрика» — «виçев», акăлчанла Econometrics), экономикăри шутлавлăхла тата пахалавлăхла пулăмсене [[статистика]] тата [[математика]] майĕсемпе тата мелĕсемпе палăртасси.
== Каçăсем ==
* [http://quantile.ru Электронный журнал «Квантиль»] {{Wayback|url=http://www.quantile.ru/ |date=20220305134547 }}
* [https://web.archive.org/web/20090218205737/http://www.nsu.ru/ef/tsy/ecmr/ Электронные ресурсы по эконометрике] {{недоступная ссылка|число=13|месяц=05|год=2013|url=http://www.nsu.ru/ef/tsy/ecmr//}}
* [http://www.marketds.ru/?sect=journal&id=econometrics Журнал «Прикладная эконометрика»] {{Wayback|url=http://www.marketds.ru/?sect=journal&id=econometrics |date=20081217061458 }}
{{Тулаш каçăсем}}
{{Экономика}}
[[Категори:Эконометрика| ]]
rwui7t2yc6oqs82vrlf3q1a5dkyddfz
Эконометри
0
130128
874341
2026-06-05T04:39:28Z
Ellodanis5
17302
Ellodanis5 [[Эконометри]] страницӑн ятне [[Эконометрика]] ҫине улӑштарчӗ
874341
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Эконометрика]]
rb5oxexmuh9804a8k0zxhiujn3hlqrj
Тĕш (экономика)
0
130129
874343
2026-06-05T05:03:25Z
Ellodanis5
17302
Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Тĕш (пĕлтерĕшсем)}} '''Тĕш''', экономикăра, ресурссене юрамалла валеçессин майĕсен урăх нимле агентсемпе те (коалиципе) лайăхлатма мел çук йышĕ. == Çавăн пекех * [[Эджворт ешчĕкĕ]] {{econ-stub}} [[Категори:Экономика терминĕсем]] [[Категори:Эконометрика]]»
874343
wikitext
text/x-wiki
{{Пĕлтерĕшсем|Тĕш (пĕлтерĕшсем)}}
'''Тĕш''', экономикăра, ресурссене юрамалла валеçессин майĕсен урăх нимле агентсемпе те (коалиципе) лайăхлатма мел çук йышĕ.
== Çавăн пекех
* [[Эджворт ешчĕкĕ]]
{{econ-stub}}
[[Категори:Экономика терминĕсем]]
[[Категори:Эконометрика]]
m6of7q3s1pynqv048tsugcnwjlnvuvj
874344
874343
2026-06-05T05:03:43Z
Ellodanis5
17302
874344
wikitext
text/x-wiki
{{Пĕлтерĕшсем|Тĕш (пĕлтерĕшсем)}}
'''Тĕш''', экономикăра, ресурссене юрамалла валеçессин майĕсен урăх нимле агентсемпе те (коалиципе) лайăхлатма мел çук йышĕ.
== Çавăн пекех ==
* [[Эджворт ешчĕкĕ]]
{{econ-stub}}
[[Категори:Экономика терминĕсем]]
[[Категори:Эконометрика]]
dy2tvyvef3ftlisg5wwzinioawa9kll