Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 11766 875031 814443 2026-06-23T10:48:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875031 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = Вепссем | ӳкерчĕк = Flag of Vepsia.svg | анлăшĕ = 220 | алпусни = [[Вепс наци вулăсĕн ялавĕ]] | тăван ячĕ = ''vepsä'', ''vepsläižed'', ''lüdinikad'' | йышĕ = 6400 | вырнаçăвĕ =<span ></span> * {{RUS}}: <br />5936 (2010 г.)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref>, 8240 (2002 г.)<ref name="perepis">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Всероссийская перепись населения 2002 года|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/616BvJEEv|archivedate=2011-08-21}}</ref> ** {{ялавлани|Карели}}: <br /> 3423 (2010 ç.), 4870 (2002 ç.) ** {{ялавлани|Ленинград облаçĕ}}: <br /> 1380 (2010 ç.), 2019 (2002 ç.) ** {{ялавлани|Вологда облаçĕ}}: <br /> 412 (2010 ç.), 426 (2002 ç.) ** {{ялавлани|Санкт-Петербург}}: <br /> 318 (2002 ç.) ** {{ялавлани|Мурманск облаçĕ}}: <br /> 128 (2002 ç.) ** {{ялавлани|Кемĕр облаçĕ}}: <br /> 83 (2002 ç.) * {{UKR}}:<br /> 281 (2001 г.)<ref>[http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/ Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык.]</ref> * {{EST}}:<br /> 54 (2011) * {{Ялавлани|Беларуç}}:<br /> 12 (1999) | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[Вепс чĕлхи|вепс]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]] | тĕн = ытларах [[Вырăс православи чиркĕвĕ|православи]] | тăванла = [[карелсем]] тата ур. [[финн-укăрсем]] | кĕрет = Финн-укăр халăхĕсем | унăн шутĕнче = <!--çурçĕрти, варринчи, кăнтăрти вепссем--> | пулса тухни = [[Весь (йăх)|весь]] }} [[Ӳкерчĕк:Muromian-map.png|thumb|Истори карти]] '''Вепссем''', — Карелипе Санкт-Петербургра пурăнан финн-укăр халăхĕ. Вепс чĕлхипе калаçаççĕ. Халăх йышĕ 12 пине яхăн çын. Чи çывăх халăхсем — [[карелсем]], [[финнсем]], [[эстонсем]]. == Халăх йышĕ == 2002 çулхи халăх çыравĕпе Раççейре 8240 вепс пурăнать. 1989 çулта 12 пин, 1959 çулта 16 пин пулнă. Ача сахал çурални çеç халăх çухалса пынин пĕртен-пĕр сăлтавĕ пулма пултараймасть. == Патшалăхĕ == Вепсем паянхи куна та патшалăхăн кирек епле ĕлки те çук. Автономие тăвас шухăшпа, 1920-1930 çулсенче вепс районĕсене йĕркеленĕ (Ленинград облаçĕнчи Винница районĕ, Карели республикинчи Шелтозеро районĕ). Çак районсенче шкулта вепс чĕлхипе вĕрентнĕ. 1994 çулта Карели республикинчи Онега районĕнче Вепс Наци вулăçне туса хунă. Анчах та тепĕртакран ăна та пăрахларĕç. == Вепс чĕлхи == :''Тĕпленрех [[Вепс чĕлхи]] уйрăм статьине вулăр.'' Вепс чĕлхи финн-укăр чĕлхи, балти-финн ушкăнне кĕрет. Алфавичĕ — латиница никĕсĕпе. Статусĕ - хăрушлă. Калаçакансен шучĕ ӳксех пырать, сахал кĕнеке пичетлеççĕ. == Паллă вепссем == * Николай Абрамов — сăвăç<ref>[http://regnum.ru/news/cultura/1469286.html Вепс сăвăçĕн кĕнеки Францире çута тухрĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111122194202/http://www.regnum.ru/news/cultura/1469286.html |date=2011-11-22 }}</ref>. == Вуламалли == * ''Винокурова И. Ю.'' Календарные обычаи, обряды и праздники вепсов (конец XIX — начало XX веков). — СПб., 1994. — 122 с. * ''Винокурова И. Ю.'' Традиционные праздники вепсов Прионежья (конец XIX — начало XX в.). — Петрозаводск: ПетрГУ, 1996. — 139 с.: ил. * ''Королькова Л. В.'' Люди леса. — СПб.: Любавич, 2013. — 412 с. * ''Косменко А. П.'' Народное изобразительное искусство вепсов / Отв. ред. ''И. П. Работнова''. — Л.: Наука, 1984. — 200 с. * {{кĕнеке |автор = [[Кочкуркина Светлана Ивановна|Кочкуркина С. И.]]|пуçелĕк =Сокровища древних вепсов |вырăн = |издательство =Карелия |çул =1990 |том = |страниц =126 |страницы = |isbn = 5-7545-0388-1 }} * ''Майнов В. Н.'' Приоятская чудь. (Весь — Вепсы) // Древняя и новая Россия. 1877, т. 2. № 5, с. 38—53; № 6, с. 133—143. * ''Макарьев С. А.'' Вепсы. Этнографич. очерк. — Л.: Кирья, тип. «Кирьяпая», 1932. — 40 с. * ''Малиновская 3. П.'' Из материалов по этнографии вепсов, в кн.: Западнофинский сб. Л., 1930 * ''Патрушев В. С.'' Финно-угры России. Йошкар-Ола, 1992 * ''Пименов В. В.'' Вепсы. Очерк этнич. истории и генезиса культуры. — М.;Л.: Наука, 1965. — 264 с. * Проблемы истории и культуры вепсской народности: [Сб. ст. / Отв. ред. ''В. В. Пименов'']. — Петрозаводск, 1989. — 171 с. * ''Рябинин Е. А.'' Финно-угорские племена в составе Древней Руси. Спб., 1997. * [http://www.komi.com/nmrk/nmrk.asp?i=278 ''Пименов В. В.'' Вепсы (статья из справочника)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211200450/http://www.komi.com/nmrk/nmrk.asp?i=278 |date=2008-12-11 }} * {{кĕнеке |автор = |пай = Вепсы |пуçелĕк = Народы России. Атлас культур и религий |оригинал = |вырăн = М. |издательство = Дизайн. Информация. Картография |çул = 2010 |страниц = 320 |isbn = 978-5-287-00718-8}} * ''Макарьев С. А. ''Вепсский фольклор // АКНЦ. Ф. 26. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.veps.org/ Vepsän Seura] - Вепс пĕрлешĕвĕ * [http://www.eki.ee/books/redbook/veps.shtml Халăх "хĕрлĕ кĕнеки" - Вепссем] {{Раççей кăкĕнчи вак халăхсем}} {{Финн-укăр йăхĕсем}} [[Категори:Финн-укăр халăхĕсем]] 93bp5y4hhxtff86qvi4j69xzsq1aqza 0 13411 875018 867602 2026-06-23T02:27:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875018 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах | Ят = Владимир Игоревич Арнольд | Тăван ят = | Ӳкерчĕк = Vladimir Arnold-1.jpg | Анлăшĕ = 230px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Одесса|Одессăра}} | Çуралнă вăхăт = [[1937]], [[çĕртме, 12]] | Вилнĕ вăхăт = [[2010]], [[çĕртме, 3]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Парис|Парисре}}, [[Франци]] | Ăслăх сфери = [[математика]] | Ĕç вырăнĕ = [[ĂАМИ]], [[МПУ]], [[Ирĕклĕ Мускав университечĕ|ИМУ]] | Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ | Ăçчах хисепĕ = профессор, СССР ĂА академикĕ, РĂА академикĕ | Альма-матер = {{МПУ мехмачĕ}} | Ăслăх ертӳçи = [[Колмогоров Андрей Николаевич|А. Н. Колмогоров]] | Паллă вĕренекенсем = [[Васильев Виктор Анатольевич|В. А. Васильев]], [[Гивенталь Александр Борисович|А. Б. Гивенталь]], [[Козлов Валерий Васильевич|В. В. Козлов]] | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» 4 степеньлĕ орденĕ|1999}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ленин парни|1965}} {{!!}} {{РФ патшалăх парни|2007}} {{!!}} {{Шао премин медалĕ}} [[File:10 kronor provmynt i guld ca 1882.jpg|21px|link=Премия Крафорда]] {{!}}} }} '''Влади́мир И́горевич Арнóльд''' ([[1937]], [[çĕртме, 12]], [[Одесса]] — [[2010]], [[çĕртме, 3]], [[Парис]]) — чаплă раççей [[математик]]ĕ. Мускав университечĕн ирĕклĕ попечительсен канашĕн ертӳçи, [[Раççей ăслăлăх академийĕн В. А. Стеклов ячĕллĕ математика институчĕ]]н ăслăх тĕп ĕçтешĕ, [[Парис-Дофин университечĕ]]н профессорĕ. [[АПШ Наци ăслăлăх академийĕ]]н, [[Франци Ăслăлăх Академийĕ]]н ютçĕр юлташĕ, [[Лондонри патшалăх пĕрлĕшĕвĕ]]н хисеплĕ пайташĕ. Пьерпа Мари Кюри Университечĕн ([[Парис]]), Варвик Университечĕн ([[Ковентри]]), [[Утрехт]] Университечĕн, [[Болонья]] Университечĕн, [[Торонто]] Университечĕн, Complutense ([[Мадрид]]) Университечĕн хисеплĕ тухтăрĕ. ММЭП президенчĕ ([[1996]]). 1995—1998 çç. [[Мĕнпур тĕнчери математика пĕрлешĕвĕ]]н президенчĕн çумĕ. == Биографи == [[М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕ|Мускав патшалăх университечĕн]] (МПУ) механика-математика факультетĕнче пĕлӳ илнĕ. [[Колмогоров Андрей Николаевич|А.&nbsp;Н.&nbsp;Колмогоров]] академик патĕнче вĕреннĕ. [http://www.math.ru/history/people/arnold_vi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112022730/http://www.math.ru/history/people/arnold_vi |date=2006-11-12 }}. Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1963]]). &nbsp;[[1965]]—[[1986]] çулсенче&nbsp;— МПУ профессорĕ. СССР ĂА академикĕ ([[1990]]). === Ăслăх ĕçĕсем === [[Топологи]], [[ахаль дифференциаллă танлаштару|дифференциаллă танлаштарусен теорийĕ]], [[сехметсен теорийĕ (математика)]] тата [[теориллĕ механика]]. == Чыслани == * [[1958]] — [[ММП|Мускаври математика пĕрлешĕвĕ]]н премийĕ (ММП) * [[1965]] — Ленин парни (&nbsp;академик [[Колмогоров Андрей Николаевич|А.&nbsp;Н.&nbsp;Колмогоровпа]] пĕрле) * [[1982]] — (Crafoord Prize) Крафоорд Швеци Патшалăх ĂА парни (Луис Ниренбергпа пĕрле) * [[1992]] — РĂА Лобачевский парни * [[1994]] — Харви (Harvey Prize) парни, [[Технион]] ([[Хайфа]]) * [[2001]] — [[Вольф парни]] (Wolf Prize) * [[2001]] — Америка физика институчĕн парни * ? — Д. Хайнеман парни, математикăллă физикăпа * [[Тĕнчери астрономи пĕрлĕхĕ]] [[кĕçĕн планета|кĕçĕн планетăна]] «Владарнольдо» ят панă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mi.ras.ru/~arnold Харпăр сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101061221/http://www.mi.ras.ru/~arnold/ |date=2008-01-01 }} * [http://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arn-papers.html В.И. Арнольд статьисем] * [http://scepsis.ru/library/id_651.html Речь академика В.И. Арнольда на парламентских слушаниях в Государственной думе] * Владимир Игоревич Арнольдăн статьйисем: ** [http://scepsis.ru/library/id_650.html «Новый обскурантизм и Российское просвещение»] ** [http://scepsis.ru/library/id_653.html «Что ждет школу России?»] ** [http://scepsis.ru/library/id_649.html «Нужна ли в школе математика?»] ** [http://scepsis.ru/library/id_652.html «О печальной судьбе «академических» учебников»] ** http://frolencia.nm.ru/Students/ARNOLD.TXT {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219042620/http://frolencia.nm.ru/Students/ARNOLD.TXT |date=2007-02-19 }} * [http://kvant.mccme.ru/au/arnold_v.htm Статьи В.И. Арнольда]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} в журнале [[Квант (журнал)|Квант]] (1986—1998). * Книги Владимира Игоревича Арнольда распространяемые [http://www.mccme.ru/free-books/ МЦНМО] ** [http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/ngbg.htm «Гюйгенс и Барроу, Ньютон и Гук»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603205136/http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/ngbg.htm |date=2011-06-03 }}. М., Наука, 1989 г., 96 с. ** [http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/tk.htm «Теория катастроф»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207162203/http://ilib.mccme.ru/djvu/arnold/tk.htm |date=2007-12-07 }}. Издание третье, дополненное. М., Наука, 1990 г., 128 с ** [http://www.mccme.ru/mmmf-lectures/books/books/book.14.pdf «Цепные дроби»]. М.: МЦМНО, 2001 г., 40 с ISBN 5-94057-014-3 ** [http://www.mccme.ru/free-books/izdano/2002/VIA-kvatern.pdf «Геометрия комплексных чисел, кватернионов и спинов»], М.: МЦНМО, 2002, 40 с ISBN 5-94057-025-9 ** [http://ilib.mccme.ru/pdf/VIA-taskbook.htm «Задачи для детей от 5 до 15 лет»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201151227/http://ilib.mccme.ru/pdf/VIA-taskbook.htm |date=2007-12-01 }}. М.: МЦНМО, 2004, 16 с ISBN 5-94057-183-2 ** [ftp://ftp.mccme.ru/users/vyalyi/matpros/i2010023.pdf.zip «О некоторых задачах псевдопериодической топологии»], Сборник ''Математическое Просвещение'', Третья серия, Выпуск 1 (1997 год). {{commonscat|Vladimir Arnold|Владимир Арнольд}} [[Категори:Раççей математикĕсем]] [[Категори:РĂА академикĕсем]] [[Категори:Вольф преми (математика) лауреачĕсем]] [[Категори:Математиксем]] [[Категори:1937 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 12-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Одессăра çуралнисем]] [[Категори:2010 çулта вилнисем]] [[Категори:Çĕртмен 3-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Парисра вилнисем]] [[Категори:МПУ]] nqbd8b5p2luycp8g06a9vmjy0tqw8fm 0 13887 875002 870526 2026-06-22T16:30:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875002 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Chuvash-org-jalave.gif|thumb|350px|Chuvash.org пĕрлĕхĕн элемĕ]] '''Chuvash.org''' — [[Интернет]]ри [[Чăваш чĕлхи|чăваш чĕлхеллĕ]] сайт. Сайчĕн хуçи [[Чулхула]]н ҫынни [[Плотников Николай Алексеевич|Николай Плотников]]<ref>http://whois.domaintools.com/chuvash.org</ref>. Регистрацин номерĕ — ЭЛ № ФС 77 - 68592. Сайчĕн оффисĕн адресĕ: Шупашкар, Иван Яковлев пр., 13-мĕш ҫурт, 6-мĕш этаж, 621-мĕш пӳлĕм. == Кун-çулĕ == Chuvash.org сайчĕ [[2005]] çулхи [[çурла (уйăх)|çурла]] уйăхĕнче (05.10.2005<ref>https://chuvash.org/news/8.html</ref>) ĕçлеме пуçланă. Тĕрлĕ сайтсенчен илсе чăвашла куçарса параççĕ. Сайчĕ HTTPS протоколпа, Let's Encrypt SSL/TLS сертификачĕпе ĕçлеть. == Сайтри сервисĕсем == * Шырав * Реклама * Хыпарсем * Кун кĕнекисем * [https://chuvash.org/rss.xml RSS] * [https://chuvash.org/chat Чат] * [https://www.chuvash.org/cgi-bin/lang4.cgi Текста интернет валли хатĕрлесси] ([[cp1251]] кодировкăпа кăна ĕçлеть) == Çыхăннă сайтсем == Сайт çӳмĕнче тĕрлĕ касă сайчĕсем уçнă: * [http://ru.chuvash.org/ Вырăсла сайт] * [http://en.chuvash.org/ Акăлчанла сайт] * [http://eo.chuvash.org/ Эсперантла сайт] * [http://forum.chuvash.org Чăваш халăх канашлăвĕ] * [http://samahsar.chuvash.org Электронлă сăмахсар] * [http://history.chuvash.org Повествование о чувашах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101212156/http://history.chuvash.org/ |date=2012-01-01 }} * [http://music.chuvash.org Chuvash MP3 Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410235656/http://music.chuvash.org/ |date=2008-04-10 }} * [http://gallery.chuvash.org сăнӳкерчĕксен галерейи] * [http://chuvash.org/lib Электронлă вулавăш]. * [http://pedkanash.chuvash.org Педагогсен канашĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003111346/http://pedkanash.chuvash.org/ |date=2017-10-03 }} == Асăрхамалли == {{асăрхамаллисем}} == Каçăсем == * [http://chuvash.org Chuvash.org] * [https://chuvash.org/news/13383.html Чăваш халăх сайчĕ 11 ҫул тултарчĕ] * [https://chuvash.org/news/14014.html Чăваш пилĕсемпе тата кĕллисемпе онлайн паллашма пулать] * [https://chuvash.org/news/16795.html Чăваш халăх сайчĕ 12 тултарчĕ] * [https://vk.com/chuvashorg vk.com] * [https://www.facebook.com/groups/chuvashorg/?ref=group_header facebook] * [https://www.facebook.com/chuvashorg/ facebook] * [https://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg fotki yandex] * [https://twitter.com/chuvashorg twitter] * [https://ok.ru/chuvashorg Одноклассники] * [[Special:LinkSearch/chuvash.org|Special:LinkSearch]] [[Категори:Тетел]] [[Категори:Чăваш тĕнчи]] f3ykwcbwxhmnm7fbglwfevxkg3k8qc6 0 14436 875000 714179 2026-06-22T12:43:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875000 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Izdateli Erzian Mastor.JPG|thumb|300px|Хаçата кăлараканĕсем]]'''Эрзянь Мастор''' (''Ирçе çĕршывĕ''), — ирĕклĕ [[ирçесем|ирçе]] [[хаçат|хаçачĕ]]. [[ирçе чĕлхи|Ирçепе]] [[вырăс чĕлхи|вырăс]] чĕлхипе тухать. == Никĕслени == «Эрзянь Мастор» хаçата 1994 çулта Мордовири ирçе чĕлхине хӳтелекен фонд никĕсленĕ. Тĕп редакторĕ Евгений Четвергов. == Темисем == Чи пысăк теми ирçе чĕлхине сыхласси. [[Финн-укăр халăхĕсем]], [[финн-укăр чĕлхисем|чĕлхисем]] çинчен каласа парасси, [[мăкшăсем|мăкшă]]па [[ирçесем|ирçе]] пуласлăхне шухăшлассипе шухăшлаттарасси. == Корреспондентсем == == Сарни == «Эрзянь Мастора» çырăнма май çук. Çакăнтанпа ăна пĕрле тӳлесе почта урлă илсе килтереççĕ. Вулаканĕсем [[Мордва Республики]]нче, [[Чĕмпĕр облаçĕ|Чĕмпĕр]], [[Самар облаçĕ|Самар]], [[Пенза облаçĕ|Пенза]], [[Мускав облаçĕ]]сенче пурăнаççĕ. == Каçăсем == * [http://erzia.saransk.ru/ Хаçатăн электрон версийĕ] * [http://www.demos-center.ru/news/19524.html Финн-угр юхăмĕн хутшăнаканĕсем Владимир Путина «Эрзянь Мастор» хаçата тĕп тунине чарма тархасланă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519234537/http://www.demos-center.ru/news/19524.html |date=2009-05-19 }} * [http://svoboda.org/programs/hr/2003/hr.072203.asp «Эрзянь Мастор» редакторĕпе çын ирĕкĕсем çинчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212010757/http://svoboda.org/programs/hr/2003/hr.072203.asp |date=2007-02-12 }} [[Категори:Ирçелле периодикăллă кăларăмсем]] [[Категори:Мордва Республикин периодикăллă кăларăмсем]] q9o5uy1x8pioi5bwbimb7eejiv5fmta 0 18087 875022 867635 2026-06-23T06:24:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875022 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын}} '''Лавре́нтий Па́влович Бе́рия''' ({{lang-ka|ლავრენტი პავლეს ძე ბერია}}) (Пушăн 29-мĕшĕ, [[1899]], урăх хыпарпа авăнăн 23-мĕшĕ [[1899]] çуралнă — 1953 çулта вилнĕ) — [[СССР|совет]] патшалăх тата политика ĕçтĕшĕ, [[Совет Союзĕн Маршалĕ]] ([[1945]]), [[Социаллă Ӗçлĕх Паттăрĕ]] ([[1943]]). [[Сталин Иосиф Виссарионович|И. В. Сталинăн]] çывăх таврашне кĕнĕ. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == == Каçăсем == {{Warheroes|star=Labor|id=8986}} * Светлана Самоделова [http://www.fsb.ru/fsb/history/author/single.htm!id%3D10318131@fsbPublication.html НАШ ГИММЛЕР] * [http://www.anti-orange-ua.com.ru/index.php/content/view/326/52/ Паршев о Берия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202035256/http://www.anti-orange-ua.com.ru/index.php/content/view/326/52/ |date=2008-12-02 }} * [http://www.aif.ru/online/longliver/42/21_01?print Бериевская «оттепель», статья в «АиФ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051121084202/http://www.aif.ru/online/longliver/42/21_01?print |date=2005-11-21 }} * [http://www.svoboda.org/programs/Cicles/XX/xx_09.asp Падение Берия, радио «Свобода»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219230940/http://svoboda.org/programs/Cicles/XX/xx_09.asp |date=2009-02-19 }} * [http://militera.lib.ru/bio/beria/ Книга Серго Лаврентьевича Берия «Мой отец — Лаврентий Берия»] * [http://stalinism.narod.ru/docs/repress/repress.htm Архивные данные о деятельности Сталинских наркомов] {{Раççей ПХ пуçлăхĕсем}} {{Совет Союзĕн Маршалĕсем}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Берия,Лаврентий,Павлович}} [[Категори:Çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Çынсем:СССР ятарлă хĕсмечĕсем]] [[Категори:1899 çулта çуралнисем]] [[Категори:1953 çулта вилнисем]] [[Категори:Грузи КП ТК пĕремĕш секретарĕсем]] [[Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем]] [[Категори:Министры внутренних дел СССР]] [[Категори:Сталин парни лауреачĕсем]] [[Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем]] [[Категори:Раççей политикĕсем]] [[Категори:Грузи революционерĕсем]] [[Категори:Раççей революционерĕсем]] [[Категори:СССР-ти репрессисем]] [[Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем]] [[Категори:Социаллă Ӗç Паттăрĕсем]] [[Категори:Вĕлернĕ политиксем]] [[Категори:Катыньре персе пăрахни]] [[Категори:Персе пăрахнисем]] [[Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем]] [[Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем]] [[Категори:Суворов орден кавалерĕсем]] 8yf8f54f1q42sbae9npjmqullss9efl 0 25662 875023 858231 2026-06-23T08:02:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875023 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Буран (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Buran.2.jpg|thumb|250px|«Буран ОК-ГЛИ» (БТС 002) тĕслĕхне атмосферăра тĕрĕслени. МАКС авиа-космос салонĕ, 1999.]] '''«Буран»''' — «[[Энергия (ракета-носитель)|Энергия]] — [[Буран (космос программи)|Буран]]» программипе тунă [[СССР|совет]] [[нумай хут вĕçекен транспорт космос карапĕ]]. == Кун-çулĕ == {{multiple image | зона = right | тĕлĕ = vertical | пуçелĕк = Ле-Бурже авиасалонĕ, [[1989]] çул | пуçелĕк_зони = center | пуçелĕк_фонĕ = | алпусни = | алпусни_зони = center | алпусни_фонĕ = | анлăшĕ = 200 | ӳкерч1 = Buran on An-225 (Le Bourget 1989) 1.JPEG | анлăшĕ1 = | алпусни1 = Ан-225 тата «[[Буран (космос карапĕ)|Буран]]»… | ӳкерч2 = Buran on An-225 (Le Bourget 1989).JPEG | анлăшĕ2 = | алпусни2 = | ӳкерч3 = Buran partian left side view on An-225 (Le Bourget 1989).JPEG | анлăшĕ3 = | алпусни3 = | ӳкерч4 = Buran rear view on An-225 (Le Bourget 1989).JPEG | анлăшĕ4 = | алпусни4 = }} «Бурана» вăрçă системи евĕр шутласа тунă. == Макетсем == [[File:Buran.rhein008.jpg|thumb|[[Шпайер]]ăн техника музейĕнче БТС-002 куçарни]] [[File:БТС 002 в техническом музее Шпайера 001.jpg|thumb||left|БТС-002 [[Шпайер]]ăн техника музейĕнче]] == Çавăн пекех пăхăр == * [[Буря (ракета)]] * [[Байкал-Ангара]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Б. Е. Черток. [http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/chertok/kniga-4/obl-4.html Ракеты и люди. Лунная гонка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429035502/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/chertok/kniga-4/obl-4.html |date=2009-04-29 }} М.: Машиностроение, 1999. Гл. 20 == Каçăсем == {{Commons|Space Shuttle Buran}} * [http://www.buran.ru/ «Буран» и другие многоразовые транспортные космические системы] (история, документы, технические характеристики, интервью, редкие фотографии, книги) * [http://www.buran-energia.com/ Английский сайт о корабле «Буран»] * [http://www.mapsssr.ru/ О создании «Бурана»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720201451/http://www.mapsssr.ru/ |date=2010-07-20 }} Сайт Минавиапрома СССР (история, фотографии, воспоминания и документы) * [http://www.spaceistheplace.ca/start1.mpg Взлёт «Бурана»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719102008/http://www.spaceistheplace.ca/start1.mpg |date=2006-07-19 }} (видео) * [http://maps.google.com/maps?ll=55.728718,37.596803&spn=0.005636,0.008816&t=k&hl=en Карта парка Горького с хорошо видимым макетом ОК-ТВА] * [http://maps.google.com/maps?t=k&hl=ru&ie=UTF8&z=18&ll=45.919613,63.309998&spn=0.002388,0.004018&om=1 «Буран 1.02» на площадке хранения на космодроме Байконур] С весны 2007 года находится в 2 км юго-восточнее данного места, в музее истории Байконура * [http://www.buran.ru/htm/str831.htm ЧП на Байконуре 12 мая 2002] * [http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/235/35.shtml Что же всё-таки случилось на Байконуре?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715231802/http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/235/35.shtml |date=2011-07-15 }} * [http://buran.ru/htm/otzyv.htm#stih Стихотворение о полёте «Бурана», наверное, единственное] * [http://www.popmech.ru/part/print.php?rubricid=13&articleid=2640 Буря вокруг «Бурана»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070908070855/http://www.popmech.ru/part/print.php?rubricid=13&articleid=2640 |date=2007-09-08 }} * [http://newse.3dn.ru/news/2009-01-23-13 Кто породнил «Шаттл» и «Буран»?] * [http://tvroscosmos.ru/frm/planeta/2010/buran.php Последний «Буран» империи] Телесюжет. [[Телестудия Роскосмоса]] * [http://a5.bstu.spb.su/ebibl/DP/buran.rar Основные понятия и история развития орбитального комплекса «Буран»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119173613/http://a5.bstu.spb.su/ebibl/DP/buran.rar |date=2012-01-19 }} [[Балтийский государственный технический университет «Военмех»]] имени Д. Ф. Устинова, отчёт по первой работе УНИРС * [http://nvo.ng.ru/notes/2009-12-25/7_construktor.html Глеб Евгеньевич Лозино-Лозинский — возглавлял разработку] * [http://reedcat.photo-mentor.com/2008/10/05/shuttle_buran/ В гости к «Бурану»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Technik Museum Speyr, Германия * [http://media.bcm.ru/25/1c33044d-6bb8-481e-a477-86342a6afe4c.jpg Гагарин и прообраз «Бурана». Фотография 1966 года]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mapsssr.ru/piloty.html Пилоты Бурана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721200149/http://www.mapsssr.ru/piloty.html |date=2010-07-21 }} Сайт ветеранов 12 Главного управления Минавиапрома СССР-Пилоты «Бурана» {{МТКК}} {{Çын тытса пыран космос вĕçевĕсем}} {{Буран (космос программи)}} [[Категори:Пĕтĕмĕшле автомат режимĕнчи вĕçевсем]] [[Категори:«Буран» программи]] l8lod75po4rhpxmyud8xg55uncw2ym3 0 39257 875001 822633 2026-06-22T13:48:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875001 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Юрак (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Pierre-Eugène-Emile Hébert, Amazon Preparing for Battle (Queen Antiope or Hippolyta?), or Armed Venus, model c. 1860-1872, cast by 1882, NGA 69968.jpg|thumb|Пьер-Эжен-Эмиль Эбер (Pierre Eugène Emile Hébert, 1828–1893). «Çапăçăва хатĕрленекен ама çын», çавăн пекех «Хĕçпăшалланнă Венера» ятпа та паллăскер, [[1860]], [[бронза]], Вашингтонри ÿнерсен галерейĕ (Washington, D.C., National Gallery of Art)]] '''Юракка''' (çавăн пекех, ахăртнех, '''Юрак''') — чăваш [[халаплăх]]ĕпе килĕшÿллĕн, [[çарпуç|хĕрарăм-çарпуç]], [[чăвашсем|чăваш]]; [[1000]] ([[1000|пин]]) [[çул]] каялла пурăннă<ref name="Д">Димитриев В. Д. Чувашские исторические предания. Чебоксары, 1993, 446 с.</ref>{{rp|35}}. Кунсăр пуçне, [[сăнар]]ăн тепĕр [[ят]] та пур: '''Чумар'''. Çапла вара, ку ят икĕ еннелле йÿпленсе каять темелле. Мĕншĕн иккенне тавçăрса илме те май пур. [[Халап]]ри сăнар [[ял]] ячĕпе çыхăннă та, ялĕн вара икĕ ят — чăвашла тата вырăсла ([[Чумкасси]] — Юраково); кашни ячех хайхи хĕрарăм-çарпуç сăнарĕпе çыхăннă имĕш. Ку [[статья]]ра «Юракка» тенине суйласа илнĕ. Ку сăнара [[Çуйăн Хĕветĕрĕ]] те хăй пухса майлаштарнă [[Улăп (эпос)|«Улăп» эпоса]] '''Юрекке''' ятпа кĕртнĕ<ref>Ҫуйӑн Хӗветӗрӗ. [http://библиотека.сувары.рф/books/ulahp.pdf Улӑп: Чӑваш эпосӗ]. — Шупашкар: Чӑваш кӗнеке изд-ви, 1996. — 573 с. (сăмахран, 59-мĕш страницăна пăхма пулать)</ref>. == Пĕрлехи хыпарсем == Юракка е Чумар пирки чи малтан Е. Александров [[Хусан кĕпĕрни]]нчи [[Шупашкар уесĕ]]нчи [[Чучукасси]] ялĕнче [[1914]]-мĕш çулта çырса илнĕ<ref name="Д"/>{{rp|386}}<ref>Чăваш патшалăх гуманитари институчĕн ăслав архивĕ (малалла: ЧПГИ ĂА), 1-мĕш уйрăм, 265-мĕш том, 205-211-мĕш стр. (Е. Александровăн 1914-мĕш çулхи çырсаилĕвĕ)</ref>. В. Д. Димитриев ĕнетернĕ тăрăх, архиври ку хыпар пирки ăна чи малтан филологи ăславĕсен кандидачĕ [[Сидорова Ефросиния Сергеевна|Ефросиния Сергеевна Сидорова]] пĕлтернĕ<ref name="Д"/>{{rp|426}}. Çавăн пекех, каярах çырса илекенсем те пулнă<ref> ЧПГИ ĂА, 3-мĕш уйрăм, 374-мĕш управ пĕрчи, 8-мĕш листа, 376-мĕш управ пĕрчи, 74-75-мĕш листасем (тÿнтерĕ), 469-мĕш управ пĕрчи, 56-мĕш листа (пурне те [[1974]]-мĕш çулта çырса илнĕ).</ref>. Шăп çакнашкал ятлă авалхи хĕрарăм-çарçăсене асăнни чăваш фольклорĕнче урăх çук темелле. Анчах унашкал сăнарсене, ятне асăнмасăр е урăх ятсемп, кăтартса панисем татах пур. Вăл шутра Чемен пирки хайланă тата 1900-мĕш çулта çырса илнĕ халапра<ref>Православный благовестник. М., 1900, т. I, №3 (март), кн. 2, с.217-218.</ref><ref name="Д"/>{{rp|34,386}}. Чеменĕ хăй арçын-ха, хĕрарам мар. Анчах та вăл ертсе пыракан ушкăнра хĕрарăм-çарçăсем те пулнă иккен. Хальхи чăваш хĕрĕсем шĕвĕр тăрăллă тухьясемпе çÿрени те çавнашкал традиципех çыхăннă имĕш. Сăмах май каласан, [[Гарин-Михайловский Николай Георгиевич|Н. Г. Гарин-Михайловский]] [[çыравçă]]н та çавнашкал шухăшлларăшсемех пулнă, вăл чăваш хĕрĕсен тумĕ пирки, уйрăмах [[тухья]]сем çинче чарăнса тăрса, çапла çырнă: «... на голове были оригинальные уборы: металлические шапки вроде тех, что носили древние воины времён Владимира, с острой шапочкой на макушке; на грудь, вдоль щек, от шапочки падали длинные застежки, все обшитые мелкой и крупной серебряной монетой»<ref>Гарин-Михайловский Н. Г. Несколько лет в деревне. Очерки, драма. Чебоксары, 1980. с. 210-211.</ref><Куçару: ...пуç çинче хăйьевĕрлĕ калпаксем: Владимр вăхăтĕнчи [[çарçă]]сен шлемĕсем пек, металран тунăскерсем, шĕвĕр тăрăллă; кăкăр çинелле, питсем тăрăх, вĕтĕ тата шултра [[нухрат]]семпе майлаштарнă çыхăлла çаклаткăчсем анаççĕ.>. [[File:Girlish headdress. Chuvash. Collector T.E. Zavrazhnov.jpg|thumb|left|Тухья, авалхи çарçăсен çĕлемне аса илтерекенскер]] == Тымарсем == В. Д. Димитриев шухăшĕпе, [[амазонсем]] евĕрлĕ хĕрарăм-паттăрсем, татах та сăм аваларахри матриархат тапхăрне шута илмесен, Хура тинĕсрен пуçласа Кăнтăр Урал таранчченхи талккăшра кивĕ эра тата çĕнĕ эра пуçламăшесенче пурăннă авалхи [[сарматсем|сарматсен]] пулнă. Çав сарматсен витĕмĕпе чăвашсем тата ытти халăхсем хушшиче те çавнашкал сюжетсем çуралма пултарнă<ref name="Д"/>{{rp|35}}. Сарматсен тата, çавăн пекех, вĕсемпе çыхăннă савроматсен амазонлăхĕ пирки авалхи авторсем те, хальтерехри ăславçăсем те пайтах çырнă<ref>Б.H. Граков [http://sno.pro1.ru/lib/vdi-sbornik/38.pdf Γυναικοκρατούμενοί (Пережитки матриархата у сарматов).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123121503/http://sno.pro1.ru/lib/vdi-sbornik/38.pdf |date=2025-01-23 }} // ВДИ. [[1947]]. №3. С. 100-121.</ref>. == Хĕрарăм-çарçăсен сăнарĕ хальхи чăваш культуринче == Хальхи çыравçăсем, ÿнерçĕсем хăйсен хайлавĕсенче амазонсем евĕрлисене кăтартса панă темелле. Вăл шутра, сăмахран, Юхма Мишшин «Кăвак çĕмрен» роман-легендине (легендăлла романа) асăнма пулать. Чăваш халăх çыравçин Николай Терентьевăн «Çĕрпе хĕр» пьеса (трагеди) пур. Марина Карягина «Кĕмĕл тумлă çар» [[хайлав]] (вăл сăвăлла трагеди) ăсталанă. Хĕрарăм-çарçăсен, амазонсен витĕмĕпех, «ама çын» текен [[ăнлав]] та çуралнă. Праски Виччи ÿнерçĕн çакнашкал хайлавсем пур<ref>[http://www.nbchr.ru/virt_praski/ukas_alf.htm Алфавитный указатель произведений В. П. Петрова] — Праски Витти, Народный художник Чувашии.</ref>: Ама-ама çын. 1992. Б., тушь, акварель. 30х30; Ама çын. 1992. Хут, тушь. 30х40; Амазон. 1992. Хурçă, эмаль. 40х40; Амазон. (Уçлăхри композици). 1992. Хурçă, эмаль. 40х40; Амазон. 1992. Хурçă, эмаль. 40х50. Е тата Раиса Сарпи сăвăç, «Хĕвеллĕ, уйăхлă тухья...» сăввинче<ref>[https://ru.chuvash.org/wiki/Тухья%20низовых%20чувашек%20(АЗВ) Тухья низовых чувашек (АЗВ)] — Чувашский народный сайт.</ref>, паянхи чăваш хĕрне сăнарласа, çапла каланă: "Ама çын кĕмĕлĕ пекех / Ялтрать тĕнче ун тумĕнче." Кунтан та ытларах, сăвăç ак çапла çирĕплетет тата: "Çапăçура пĕтсен арсем, / Тухьяллă пикесем-хĕрсем, /Пухса хăюллă çĕн çарсем / Кĕрешнĕ тăшманпа хĕрсе." [[File:Dictionnaire raisonné du mobilier français de l’époque carlovingienne à la Renaissance, tome 6 - 111.png|thumb|Кунта А [[саспалли]]пе сарматсен Римри Траян колоннинче сăнарланнă çар шлемне кăтартнă (В саспаллипе кăтартни вĕсен мар, урăххисен). Авалхи сарматсен хушшинче хĕрарăмсем те [[çарçă]]сем шутланнă тесе шутлаççĕ. Кун пирки, самахран, [[Авалхи Греци]]ри [[Геродот]] тата Псевдо-[[Гиппократ]] çырса кăтартнă]] == Çавăн пекех == * [[Амазонсем]] * [[Сарматсем]] * [[Савроматсем]] * [[Кăвак çĕмрен]] * [[Кĕмĕл тумлă çар]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * Олеся ВОИ. [http://hypar.ru/cv/amazonsem Амазонсем] — Хыпар, 28 Пуш, 2014. * [https://artmuseum.ru/exposition/492f86fc-7cf6-4fa5-8b10-ac7a43b33135/?exponent=dc39d4da-9cb5-4caa-b9b4-1d78fc993ea1 автор: Мадуров Федор Иванович 24.04.1942КПВХ—25741 Ама сын. 1998 г. Бронза. 56 х 30 х 31] * Юхма Мишши, Чăваш халăх писателĕ, академик, Шупашкар хулин хисеплĕ гражданинĕ. [http://www.hypar.ru/cv/izdaniya/chavash-herarame/chavash-herarame-49-1277-no-15122022 Яланах савăнса вулатăп]. * Тафаев Г. И. [https://tafaj.blogspot.com/2012/01/blog-post_11.html ЧУВАШСКИЙ ЦИВИЛИЗАЦИОННЫЙ СИМВОЛИЗМ В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ АНАТОЛИЯ МИТТОВА И ПРАСКИ ВИТТИ]. * [http://ljrate.ru/post/122889/66517 "Боевые" чувашки"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240215095647/http://ljrate.ru/post/122889/66517 |date=2024-02-15 }} [[Категори:Чăваш фольклорĕ]] [[Категори:Халаплăх]] 26tbz0zaw1eaopefvrt6j0tu5lm0v82 0 43554 875028 805208 2026-06-23T09:39:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875028 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Валентина Джованьини |Тăван_ят = Valentina Giovagnini |Ӳкерчĕк = Valentina Giovagnini.jpg |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = |Çуралнă_вăхăт = [[1980]] çулхи [[ака, 6|акан 6-мĕшĕ]] |Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Ареццо|Ареццăра}}, [[Тоскана]], [[Итали]] |Вилнĕ_вăхăт = [[2009]] çулхи [[кăрлач, 2|кăрлачăн 2-мĕшĕ]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Сиена|Сиенăра}}, [[Тоскана]], [[Итали]] |Хастар_çулсем = [[2001]] — [[2009]] |Патшалăх = {{ялавлани|Итали}} |Профессисем = юрăç |Инструментсем = Вокал |Жанрсем = [[Поп-мусăк]], [[Кельт мусăкĕ]], [[Вăтам ĕмĕр мусăкĕ]] |Лейблсем = D. People Produzioni<br />Virgin Music Italy<br />EMI<br />Edel Music |Сайт = [http://www.valentinagiovagnini.it valentinagiovagnini.it] |Викиампар = }} '''Валентина Джованьини''' ({{lang-it|Valentina Giovagnini}}, [[ака, 6]] [[1980]] ([[Ареццо]], [[Тоскана]], [[Итали]]) — [[кăрлач, 2]] [[2009]] ([[Сиена]], [[Тоскана]], [[Итали]]) — итал юрăçи. == Кун-çулĕ == Вăл [[Ареццо]] мусăк шкулне пĕлӳ илме кĕнĕ. Унта юрлама, пианинăпа флейта çинче выляма вĕреннĕ. [[Вăтам ĕмĕрти мусăк]]па [[кельт мусăкĕ]]пе кăсăкланма тытăннă. 2001 çулта вăл Давид Пинелли продюсерпа паллашнă та унпа тата Винченцо Инченцо авторпа ĕçлеме пуçланă. Çав çултах Валентина хăйĕн пĕрремĕш «Dovevo dire di no» синглне кăларать, çапах та çак диск Валентинăшăн ăнăç пулмасть. 2002 çулта Валентин итал юрри фестивалĕнче ([[Фестиваль Сан-Ремо]]) «Il passo silenzioso della neve» композиципе (Давид Пинелли тата Винченцо Инченцо) хутшăннă. Иккĕмĕш вырăна, «Çамрăк талантсем» номинацире, Анна Татанжело хыççăн, йышăнать. Çав çулах, пушăн 15-мĕшĕнче вăл хăйĕн дебют альбомне - «[[Creatura nuda]]» - кăларать. Çулла Festivalbar фестивале «Senza origine» композиципе хутшăнать. Çакăн хыççăн пĕтĕм [[Итали]] тăрăх турнепе каять. 2003 çулхи çăвăн 30-мĕшĕнче тепĕр сингл - «Non piango più»- тухать. 2004 çулта, çуркунне, вăл иккĕмĕш турнене каять. 2008 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕнче, [[РАИ Уно]] телеканалĕнче, «Sabato & Domenica Village» ({{lang-cv|Ялти шăматкунпа Вырсарникун}}) по телеярăм эфирĕнче Валентина çĕнĕ альбом хатĕрленĕ пирки пĕлтерет. == Вилĕм == 2009 çулхи кăрлачăн 2-мĕшĕнче юрăçа [[Сиена]] хоспитăльне илсе килнĕ, 15.30 вăхăтра [[Поццо Делла Кьяна]]па [[Фойано Делла Кьяна]] хушшинче, Санта-Луче ялĕ патĕнче, çул çинче транспорт аварине лекнĕ. Тухтăрсем тăрăшнине пула та унăн пурнăçĕ татăлать. Пытарнă тата асăннă чухне 2 пин çын ытла пуçтарăннă. == Вилнĕ хыççăнхи альбом == 2009 çулхи çăвăн 15-мĕшĕнче Валентинăн иккĕмĕш «[[L'amore non ha fine]]» ({{lang-cv|Юратун вĕçĕ çук}}) (вилсен) альбомĕ тухать. == Дискографи == === Альбомсем === * 2002 — [[Creatura nuda]] * 2009 — [[L'amore non ha fine]] === Синглсем === * 2001 — Dovevo dire di no (il traffico dei sensi) * 2002 — Il passo silenzioso della neve / Dovevo dire di no (il traffico dei sensi) / Accarezzando a piedi nudi le colline di Donegal / Il passo silenzioso della neve (base) * 2002 — Senza origine (Promo — Radio) * 2002 — Creatura nuda (Promo — Radio) * 2003 — Non piango più / Voglio quello che sento / Non piango più (strumentale) * 2009 — L’amore non ha fine (Promo — Radio) == Каçăсем == * [http://valentinagiovagnini.it/ Официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111080956/http://www.valentinagiovagnini.it/ |date=2014-01-11 }} {{ref-it}} * [http://www.valentina-giovagnini.com/ Фанклуб сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813062132/http://www.valentina-giovagnini.com/ |date=2009-08-13 }} {{ref-it}} * [http://www.premiovalentinagiovagnini.it/ Сайт учрежденной национальной премии имени Валентины Джованьини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208152840/http://www.premiovalentinagiovagnini.it/ |date=2014-02-08 }} {{ref-it}} [[Категори:Итали поп-мусăкçисем]] [[Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Автокатастрофăсенче сарăмсăр вилнисем]] iyl50wxdq9iiya8z9jz7txy4dgmq7r0 10 62497 875029 857311 2026-06-23T09:56:32Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 875029 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Перу | flag alias = War flag of Peru.svg | flag alias-1825 = Flag of Peru (1825-1950).svg | flag alias-1822 = Flag of Peru (1822–1825).svg | flag alias-1822-мар = Flag of Peru (1822).svg | flag alias-1820 = Flag of Peru (1821-1822).svg | flag alias-ВМС = War flag of Peru.svg | flag alias-армия = Flag of Peru (war).svg | flag alias-торговый = Flag of Peru.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1825 | var2 = 1822 | var3 = 1822-мар | var4 = 1820 | var5 = ТÇВ | var6 = çар | var7 = суту </noinclude> }}<noinclude> [[bg:Шаблон:Флагификация/Перу]] </noinclude> d5nk2fz3xowj0wz6sh9cjeqp2yawghe 0 82240 875012 721339 2026-06-22T22:04:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875012 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Sacrifice Pothos Painter Louvre G496.jpg|мини|Чӳклени]] '''Авалхи Грецин тӗнӗ''' ({{lang-el|Ελληνική θρησκεία}};) — Авалхи Грецин политеистика тӗнӗ, микен тапхӑрӗнчен пуҫласа Авалхи Грецин полисӗсенче хуҫаланнӑ. == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * ''[[Зелинский, Фаддей Францевич|Зелинский Ф. Ф.]]'' Древнегреческая религия. — К.: СИНТО, 1993. * [http://religion.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000008/st022.shtml Глава 20. Религия древних греков] // [[Токарев, Сергей Александрович|Токарев С. А.]] Религия в истории народов мира. — М.: [[Политиздат]], 1964. — 559 с. * ''[[Фестюжьер, Андре-Жан|Фестюжьер А.-Ж.]]'' [http://sno.pro1.ru/lib/fest/index.htm Личная религия греков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200502231015/http://www.sno.pro1.ru/lib/fest/index.htm |date=2020-05-02 }}. / Пер. с англ., коммент. и указ. [[Пахомов, Сергей Владимирович|С. В. Пахомова]]. — СПб.: [[Алетейя (издательство)|Алетейя]], 2000. — 253 с. — (Античная библиотека). ISBN 5-89329-289-8 * [http://litresp.ru/chitat/ru/%D0%AD/eliade-mircha/istoriya-veri-i-religioznih-idej-tom-1-ot-kamennogo-veka-do-elevsinskih-misterij/11 Глава X. Зевс и греческая религия] // ''[[Элиаде, Мирча|Элиаде М.]]'' [http://psylib.org.ua/books/eliad02/ История веры и религиозных идей. Т. 1. От каменного века до элевсинских мистерий] / Пер. H. H. Кулаковой, В. Р. Рокитянского и Ю. Н. Стефанова. — М.: Критерион, 2002 {{Авалхи грек халаплăхĕ}} {{Авалхи Греци темăсенче}} [[Категори:Авалхи Грецин тĕнĕ]] cv8c8owxw1o9a335gqoqheivofwdxf4 0 82443 874999 711492 2026-06-22T12:37:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874999 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Эпир (фильм)}} {{Фильм | ЧăвЯчĕ = Эпир | ТăвЯчĕ = Мы | Ӳкерчĕк = | Пысăкăш = | Жанр = [[фантастика]], [[драма]] | Режиссёр = [[Гамлет Дульян]] | Продюсер = [[Гевонд Андреасян]]<br>[[Сарик Андреасян]]<br>[[Армен Ананикян]] | Сценарист = [[Александр Талал]]<br>[[Гамлет Дульян]]<br>[[Евгений Замятин]] | Тĕп рольсем = [[Егор Корешков]]<br>[[Елена Подкаминская]]<br>[[Филипп Янковский]]<br>[[Юрий Колокольников]]<br>Дмитрий Чеботарёв | Оператор = [[Карен Манасерян]] | Композитор = | Хореограф = | Компани = | Вăхăт = | Бюджет = | Патшалăх = {{RUS}} | Чĕлхе = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] | Çул = 2020 | Унченхи фильм = | Çитес фильм = | imdb_id = | Сайт = }} '''«Эпир»''' ({{lang-ru|Мы}}) — пулас раççей [[фантастика]] фильмĕ. Режиссёр — [[Гамлет Дульян]]<ref>[https://profile.ru/news/culture/movie/demi-mur-sygraet-v-seriale-po-romanu-o-divnyj-novyj-mir-151453/ Деми Мур сыграет в сериале по роману «О дивный новый мир»]</ref><ref>[https://www.innov.ru/news/culture/nazvana-data-vykhoda-film/ Названа дата выхода фильма по антиутопии Замятина «Мы»]</ref><ref>[https://ovideo.ru/news/284757 Закончились съёмки российского фантастического фильма «Мы»]</ref><ref>[https://rg.ru/2018/06/16/minkult-opublikoval-spisok-filmov-kotorym-vydelena-gospodderzhka.html Кончаловский и другие]</ref>. [[COVID-19 пандемийĕ|Пандемине пула]] фильма вĕçлеймен. == Сюжет == Ĕçсем апокалипсис хыççăн пулса иртеççĕ<ref>[https://www.kinoafisha.info/movies/8353927/ Мы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708234946/https://www.kinoafisha.info/movies/8353927/ |date=2019-07-08 }}</ref>. == Рольсем == * [[Елена Подкаминская]], И-330 * [[Филипп Янковский]], С-4711 * [[Юрий Колокольников]], Панда * Дмитрий Чеботарёв, Р-13 * [[Софья Донианц]], О-90 * [[Сергей Иванюк]] * [[Василий Копейкин]], мусăкçă * [[Марьяна Спивак]], А-2248 * [[Андрей Ребенков]], Доктор * [[Андрей Ребенков]], К-850 * [[Корешков Егор Александрович|Егор Корешков]], Д-503 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Вырăсла фильмсем]] [[Категори:2020 çулăн РФ фильмĕсем]] cpz0jm2gt0w674846s5oe2f41rbwdqu 0 83674 875013 793457 2026-06-22T22:34:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875013 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Адрианов Константин Адрианович |тăван ят = |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = [[педагог]], [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]] |çуралнă вăхăт = [[1843]] çулхи [[çу, 20|çавăн 20-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = [[Шетмĕ]], |гражданлăх = Раççей |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1909]] çулхи [[çу, 9|çăвăн 9-мĕшĕ]] |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Адрианов Константин Адрианович''' ([[1843]]-[[1909]]) — [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]] тата [[педагог]]. Чăваш интеллегенцийĕн пĕр ăруне (ратнине) пуçласа яраканĕ (унăн ачисем вĕренсе пысăк çына тухнă). Ывăлĕсем: * [[Адрианов Александр Константинович]], — [[Чĕмпĕр]]ти гимназире [[Ленин Владимир Ильич|В.И.Ульянов-Ленинпа]] пĕр класра вĕреннескер; [[Хусан]] университечĕн историпе филологи факультетне пĕтернĕ ([[1896]]). * [[Адрианов Николай Константинович]] ([[1869]]-[[1931]]), — чăвашран тухнă малтанхи [[тухтăр]]сенчен пĕри.<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=241 Чувашская энциклопедия]</ref> * [[Адрианов Константин Константинович]] ([[1887]]-[[1971]]), — паллă тухтăр, [[Адрианов Александр Константинович|Адрианов А.К.]] тата [[Адрианов Николай Константинович|Адрианов Н.К.]] шăллĕ.<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=238 Чувашская энциклопедия]</ref><ref>Адриановсен ачисем пурте Тури Туçара çуралнă пулмалла, анчах та, ашшĕ-амăшĕ Шетмĕре çĕр пайĕсем тытса тăнăран, çавăнта çуралнă пек хут тутарнă пулĕ аслисем пирки. Ку ыйтăва тĕплĕнрех тĕпчемелле.</ref> == Пурнăçĕ == Константин Адрианович Адрианов Чĕмпĕр кĕпĕрнинчи Пăва уесĕнчи Мăрат вулăсне кĕрекен Шетмĕ ялĕнче 1843 çулхи çу уйăхĕн 20-мĕшĕнче (кивĕ стильпе) çуралнă. Халĕ çак ял пирĕн района кĕрет. 1978 çулхи çу уйăхĕн 24-мĕшĕнче ăна юнашарти Ишлĕ ялĕпе пĕрлештернĕ. === Ăçта вĕренни === Чĕмпĕрти уес вĕрентĕшĕнче пĕлÿ илнĕ. === Ăçта ĕçлени === [[Тури Туçа вăтам шкулĕ|Тури Туçари вăтам шкулта]] ĕçленĕ ([[1863]]-[[1900]]). Уес училищинчен вĕренсе тухсан (1863 çулхи çурлан 1-мĕшĕ) Константин Адриановича Туçари халăх училищине учитель пулса ĕçлеме янă. К.А.Адрианов Туçари халăх училищинче 1900 çулхи авăн уйăхĕн 12-мĕшĕччен ĕçленĕ. Кун хыççăн Пăва уесĕнчи Чурачăкра вăй хунă. Туçаран Мăрат вулăсĕнчи Чурачăкри училищĕне пуп хĕсĕрленине пула куçма тивнĕ. 1909 çулхи çу уйăхĕччен Хусан кĕпĕрнинчи Çĕрпỹ уесĕнчи Халайпуçĕнчи земство шкулĕнче ĕçленĕ. Халайпуç ялĕ каярахпа Çĕньял Чуракассипе сыпăннă (хальхи вăхăтра Красноармейски районĕнчи Шывпуç ял тăрăхне кĕрет). Константин Адрианович Адрианов 1909 çулхи çу уйăхĕн 9-мĕшĕнче ỹпке шыççипе вилнĕ. К.А.Адрианов çут ĕçĕнче 46 çула яхăн ĕçлесе те кĕпĕрнери земствăран хăйне пенси памалла тăвасса кĕтсе илеймен. === Михаил Иванов журналист тата историк пĕлтерни<ref>Асăннă çăлкуç. — с.29-30</ref> === {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В год столетия со дня рождения В. И. Л енина чуваш ские ученые и журналисты установили, что вместе с ним окончил в Симбирске гимназию чуваш Александр Андриянов. Ф ам илия его была обнаружена в списке гимназистов V III класса, изучающ их немецкий и французский язы ки. Значился в этом списке и Владимир Ульянов. А лександр Андриянов был зачислен в гимназию по содействию Ильи Николаевича. Дело в том, что отец этого юноши —сын чувашского крестьянина Константин Андриянов — долгие годы работал учителем Тойсннской школы (ныне Батыревского района Чувашской А С С Р), которую не раз посещ ал инспектор народных училищ И. Н. У льянов. Он высоко ценил его педагогические способности и, отмечая усердие учителя-чуваш а в работе, чуть ли не ежегодно представлял его к денежной награде. Д ля огромной, бедствующей семьи учителя (в одном из своих прошений он писал: «В семье моей 14 человек, у меня больная жена, пятеро детей п 70-летнпй дряхлый старик со своим семейством») это было ощутимой помощью. Илья Николаевич помог ему такж е устроить детей за казенный счет в гимназию. Успешно сдав экзамены на аттестат зрелости, Александр Андриянов с целой группой выпускников Симбирской гимназии поступил в К азанский университет. Вместе с одноклассником Михаилом Кузнецовым (который впоследствии был назначен и проработал многие годы директором Ш ихранской учительской семинарии в Чуваш ии) он был зачислен на историко-филологический факультет. По заверш ении учебы А лександр Андриянов работал преподавателем ж енских гимназий К азанского учебного округа. Но вскоре, тяж ело заболев, умер, так и не увидев свою родину свободной от гнета царя, помещиков и капиталистов.}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Чыславсем == 1879 çулхи авăн уйăхĕн 5-мĕшĕнче Константин Адрианова халăха вĕрентес тĕлĕшпе тунă ĕç-семшĕн кăкăр çине хăюпа çакса çỹремелли "Тăрăшулăхшăн" кĕмĕл медальпе наградăланă. == Вуламалли == * Иванов, Михаил. Самое сокровенное. // Иванова В. А., Иванов М. И. И20 [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001817.pdf Радуга над Волгой]/Худож. В. И. Х арламов.— М.: Сов. Россия, 1980.— 192 с., ил., 8 л. ил.— (В семье российской, братской). == Каçăсем == * [https://baza.vgdru.com/1/331/ Генеалогическая база знаний: персоны, фамилии, хроника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719122819/https://baza.vgdru.com/1/331/ |date=2020-07-19 }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Педагогсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей педагогĕсем]] [[Категори:1863 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 20-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1909 çулта вилнисем]] [[Категори:Çăвăн 9-мĕшĕнче вилнисем]] 7jezfczk1yn210wba7961yj7yx47ywn 0 95887 875019 726558 2026-06-23T03:16:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875019 wikitext text/x-wiki [[File:Occludedfront.gif|thumb|300px|]] '''Аслатиллĕ юр''' — самаях сайра пулакан атмосфера пулăмĕ. Ытти вырăнсенчен ытларах пулаканнисен шутне Çурçĕр Америкăри Аслă кÿлĕсен тăрăхĕ кĕрет. Кунашкал пулăм [[Шупашкар]]та та пулнă ([[2021]]-мĕш çулхи мартăн 4-мĕшĕнче, 14:50)<ref>[https://regnum.ru/news/3206972.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop «Люблю грозу в начале марта»: соцсети отреагировали на аномалии в Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204062904/https://regnum.ru/news/3206972.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop |date=2021-12-04 }} // regnum.ru</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Çанталăк}} [[Категори:Атмосфера çăвăмĕсем]] [[Категори:Юр]] [[Категори:Атмосферăри электро пулăмсем]] qibke8z1z97j86q2menbc2z5d9n0c0g 0 97155 875027 767157 2026-06-23T09:11:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875027 wikitext text/x-wiki {{Космологи}} '''Вĕри Çут Тĕнче моделĕ''' — [[космологилле модель]], унпа килĕшÿллĕн [[Çут Тĕнче]] эволюцийĕ элементарлă пĕрчĕсенчен тăракан вĕри те йăвă плазмăран пуçланать, вара малалла [[Адиабатла процесс|адиабатла]] [[Космологири хĕрлĕ шăвăну|космологилле сарăлу]] пек пырать. Çут Тĕнчен кунашкал вĕри модельне [[1947]]-мĕш çулта [[Гамов Георгий Антонович|Г. А. Гамов]] сĕннĕ. <!--Наиболее существенное наблюдательное предсказание, вытекающее из модели горячей Вселенной — наличие [[Реликтовое излучение|реликтового излучения]] со спектром, очень близким к спектру [[Абсолютно чёрное тело|абсолютно чёрного тела]] с [[Температура|температурой]] около 2,7 [[кельвин]]а<ref>[http://elementy.ru/novosti_nauki/430349/Obyavleny_laureaty_trekh_estestvennonauchnykh_Nobelevskikh_premiy_2006_goda Объявлены лауреаты трех естественнонаучных Нобелевских премий 2006 года Нобелевская премия по физике]</ref>, возникшего в момент рекомбинации ионов (в основном, [[водород]]а и [[Гелий|гелия]]) и электронов в нейтральные атомы. Это убедительно доказали показания прибора [[FIRAS]]<ref>[http://elementy.ru/novosti_nauki/430351/Dzhon_Mazer_Uchastniki_Relikta_poluchili_mnogo_tsennykh_rezultatov_no_nashi_okazalis_luchshe Джон Мазер: «Участники „Реликта“ получили много ценных результатов, но наши оказались лучше»]</ref>. Возникновение крупномасштабной структуры Вселенной в рамках модели происходит вследствие роста начальных неоднородностей из-за [[Гравитационная неустойчивость|гравитационной неустойчивости]]. Основной проблемой модели горячей Вселенной в этом аспекте является начальный спектр неоднородностей, который в ней не объясняется, а постулируется, либо берётся из измерений. Естественные же предположения о его форме ([[Распределение Пуассона|пуассоновское распределение]]) предсказывают возникновение на ранних стадиях масштабных неоднородностей{{нет АИ|30|11|2009}} и, соответственно, существенной [[Анизотропия|анизотропии]] реликтового излучения, что противоречит наблюдаемым данным. Происхождение элементарных частиц в модели горячей Вселенной с конца 1970-х годов описывают с помощью [[Спонтанное нарушение симметрии|спонтанного нарушения симметрии]].--> Çак моделĕн нумай кăлтăкĕсене [[1980]]-мĕш çулсенче [[Инфляци (космологи)|Çут Тĕнчен инфляцилле модельне]] майлаштарнă хыççăн сирсе янă. <!--Также важно отметить независимость данной теории от наличия или отсутствия [[Большой взрыв|Большого взрыва]] — вне зависимости от существования начальной [[Космологическая сингулярность|космологической сингулярности]], которую должна описать [[Квантовая гравитация|квантовая теория гравитации]], состояние горячей плазмы, описываемое моделью горячей Вселенной и приводящее к современной наблюдаемой космологической картине, не меняется (помимо самых близких к сингулярности моментов). В то же время после открытия и измерения анизотропии [[Реликтовое излучение|реликтового излучения]] модель горячей Вселенной считается настолько хорошо подтверждённой наблюдениями, что произошло смешение понятий, и часто, когда говорят о Большом взрыве, на самом деле имеют в виду именно её.--> [[Реликт пайăркалав|Реликтла пайăркалава]] уçиччен вĕри Çут Тĕнче моделĕ гипотеза çеç пулнă та çавăнпа [[Зельдович Яков Борисович|Я. Б. Зельдович]] [[сивĕ Çут Тĕнче моделĕ|сивĕ Çут Тĕнче модельне]]<ref>[http://elementy.ru/lib/431411 Масштабная линейка Вселенной Валерий Рубаков, Борис Штерн «Троицкий вариант» № 14(83), 19 июля 2011 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418060100/http://elementy.ru/lib/431411 |date=2015-04-18 }}</ref> пропогандăланă. [[File:Bragg lab1 1930 (cropped).jpg|thumb|left|Г. А. Гамов]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Модель горячей Вселенной / Сюняев Р. А. // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 407—412. — 783 с. — 70 000 экз. * Физический энциклопедический словарь. Под ред. Прохорова А. М., М.: Советская энциклопедия, 1983.—928с. * ''Аллен К. У. '' Астрофизические величины. Пер. с англ. Под ред. Мартынова Д. Я. М.: Мир.— 1977.—279с. == Каçăсем == * [http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430470/Rozhdenie_Vselennoy Рождение Вселенной] * ''Алексей Левин''. [http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430295/Zabytyy_sopernik_Bolshogo_vzryva Забытый соперник Большого взрыва] // «Популярная механика» № 5, 2006 * [http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432064/Premiya_za_sotvorenie_Vselennoy Премия за сотворение Вселенной Борис Штерн «Троицкий вариант»] №14 (133), 16 июля 2013 года * [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/8195/Рубрика «Малая космическая энциклопедия» Вокруг света Колумбы метагалактики]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Без конца и без начала № 2 (0) / Февраль 1964 [[Категори:Космологи]] [[Категори:Модельсем]] l3q6hov0br5ev6doaad7em36iiqu99u 0 100206 875030 740959 2026-06-23T10:17:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875030 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Васса |ТăвЯчĕ = Васса |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Глеб Панфилов]] |Сценарист = [[Панфилов Глеб Анатольевич|Глеб Панфилов]] |Актёрсем = [[Чурикова Инна Михайловна|Инна Чурикова]] |Оператор = [[Калашников Леонид Иванович (кинооператор)|Леонид Калашников]] |Композитор = [[Биберган Вадим Давидович|Вадим Биберган]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1983 |Компани = [[Мосфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 0086527 }} '''Васса''' ({{lang-ru|Васса}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Глеб Панфилов]] режиссёр 1983 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Чурикова Инна Михайловна|Инна Чурикова]] — ''Васса Железнова'' * [[Медведев Вадим Александрович|Вадим Медведев]] — ''Сергей Петрович, Васса упăшки'' * [[Скоробогатов Николай Аркадьевич|Николай Скоробогатов]] — ''Прохор Борисович Храпов, Васса шăллĕ'' * [[Машная Ольга Владимировна|Ольга Машная]] — ''Наталья, Вассан аслă хĕрĕ'' * [[Поплавская Яна Евгеньевна|Яна Поплавская]] — ''Людмила, Вассан кĕçĕн хĕрĕ'' * [[Якунина Валентина Степановна|Валентина Якунина]] — ''Рашель Моисеевна Топаз, Васса кинĕ, Коля амăшĕ'' * [[Панфилов Иван Глебович|Иван Панфилов]] — ''Коля, Васса мăнукĕ'' * [[Теличкина Валентина Ивановна|Валентина Теличкина]] — ''Анна Оношенкова, наперсница Вассы'' * [[Богачёв Вячеслав Леонидович|Вячеслав Богачёв]] — ''Алексей Пятёркин, Васса шофёрĕ'' * [[Филозов Альберт Леонидович|Альберт Филозов]] — ''Юрий Васильевич Мельников, тăрăх сучĕн пайташĕ'' * [[Соболев Всеволод Николаевич|Всеволод Соболев]] — ''Гурий Львович Кротких, пăрахутлăх тытăмлавçи'' * [[Кравченко Татьяна Эдуардовна|Татьяна Кравченко]] — ''Лиза, горничная'' * {{comment|Татьяна Степанова|Степанова (Калистратова), Татьяна Михайловна}} — ''Полина, горничная'' (титрсенче Т. Калистратова) == Ӳнерлекен ушкăн == * Сценари авторĕ: [[Панфилов Глеб Анатольевич|Глеб Панфилов]] * Режиссёр: [[Панфилов Глеб Анатольевич|Глеб Панфилов]] * Оператор: [[Калашников Леонид Иванович (кинооператор)|Леонид Калашников]] * Ӳкерçĕ: [[Двигубский Николай Львович|Николай Двигубский]] * Композитор: [[Биберган Вадим Давидович|Вадим Биберган]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0086527 | title=«Васса»}} * [https://web.archive.org/web/20160910015746/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&e_movie_id=810 «Васса»] на сайте «Энциклопедия отечественного кино» * [http://glebpanfilov.ru/index/filmography/fid/31 Фильм «Васса» на официальном сайте режиссёра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217140916/http://glebpanfilov.ru/index/filmography/fid/31 |date=2020-02-17 }} {{Максим Горькин хайлавĕсене экранизациленисем}} {{Глеб Панфиловăн фильмĕсем}} [[Категори:Чулхула пирки фильмсем]] [[Категори:ССРП драма фильмĕсем]] [[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]] [[Категори:ССРП 1983 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:Вырăсла фильмсем]] 5g6te9aqiatwksedqfqf7ccpmvjp1f8 0 100440 875016 742093 2026-06-23T00:15:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875016 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Амăшĕ |ТăвЯчĕ = Амăшĕ |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Глеб Панфилов]] | Продюсер = | Сценарист = Глеб Панфилов | Актёрсем= [[Чурикова Инна Михайловна|Инна Чурикова]]<br>[[Раков Виктор Викторович|Виктор Раков]] | Оператор = [[Агранович Михаил Леонидович|Михаил Агранович]]<br>[[Ильховский Александр Радиевич|Александр Ильховский]] | Композитор = [[Биберган Вадим Давидович|Вадим Биберган]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1989 |Компани = [[Мосфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 0097848 }} '''Амăшĕ''' ({{lang-ru|Мать}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Глеб Панфилов]] режиссёр 1989 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Чурикова Инна Михайловна|Инна Чурикова]] — ''Пелагея Ниловна Власова'' * [[Раков Виктор Викторович|Виктор Раков]] — ''Павел Власов'' * Александр Шишонок — ''Павел Власов в детстве'' * [[Лауцявичюс Любомирас|Любомирас Лауцявичюс]] — ''Михаил Власов, Павел ашшĕ'' * [[Карин Александр Александрович|Александр Карин]] — ''Андрей Анисимович Находка'' * [[Певцов Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Певцов]] — ''Яков Сомов'' * Ваня Кабардин — ''Яков Сомов ача чухне'' * [[Прозоров Владимир Алексеевич|Владимир Прозоров]] — ''Евсей Климков'' * Володя Фатеев — ''Евсей Климков ача чухне'' * [[Интерленги Антонелла|Антонелла Интерленги]] — ''Саша'' * [[Шукшина Ольга Васильевна|Ольга Шукшина]] — ''Наташа'' * [[Бобров, Сергей Валентинович|Сергей Бобров]] — ''Николай Весовщиков'' * [[Булдаков, Алексей Иванович|Алексей Булдаков]] — ''Степан Сомов'' * [[Иннокентий Смоктуновский]] — ''кĕпĕрнетĕр'' * [[Эрнст Романов]] — ''Егор Иванович, тухтăр'' * [[Андрей Харыбин]] — ''[[Владимир Ильич Ленин]]'' * [[Андрей Ростоцкий]] — ''[[Николай II]], император'' * [[Галина Золотарёва]] — ''[[Александра Фёдоровна (Николай II арăмĕ)|Александра Федоровна]], императрица'' * [[Сергей Маковецкий]] — ''Рылеев, жандармери офицерĕ'' * [[Александр Дедюшко]] — ''рабочий-революционер'' * [[Глеб Плаксин]] — ''судья'' == Ӳнерлекен ушкăн == * Сценарист: [[Панфилов Глеб Анатольевич|Глеб Панфилов]] * Режиссёр: [[Панфилов Глеб Анатольевич|Глеб Панфилов]] * Ӳкерçĕ: [[Кострин Валерий Петрович|Валерий Кострин]] * Ӳкерçĕ-костюмер: [[Ганевская Ганна Владимировна|Ганна Ганевская]] * Композитор: [[Биберган Вадим Давидович|Вадим Биберган]] * Сасă операторĕ: [[Казарян Роланд Артаваздович|Роланд Казарян]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0097848 | title=«Амăшĕ»}} * [http://glebpanfilov.ru/index/filmography/fid/32 Фильм на сайте режиссёра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200212155119/http://glebpanfilov.ru/index/filmography/fid/32 |date=2020-02-12 }} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/3765/annot/ На сайте Kino-teatr.ru] {{Максим Горькин хайлавĕсене экранизациленисем}} {{Глеб Панфиловăн фильмĕсем}} [[Категори:Чулхула пирки фильмсем]] [[Категори:ССРП 1989 çулхи фильмĕсем]] [[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]] [[Категори:ССРП драма фильмĕсем]] fyx6mcfk7o9krt2bcgcg2h6nvdgitd4 0 104075 875014 855681 2026-06-22T23:36:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875014 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Александров Андрей Юрьевич |тăван ят = |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă вырăн = [[Майкоп]] хули, [[Адыгей автономиллĕ облаçĕ]], [[Краснодар Ен]] |çуралнă вăхăт = [[1966]], [[çу, 21]] |гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = [[Александров Юрий Александрович]] (1935-2003), ăсчах, хăмлаçă-селекционер |амăшĕ = |упăшка = |арăм = Надежда Александровна |ачасем = Екатерина, Михаил |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Александров Андрей Юрьевич''' (21.5.1966, [[Майкоп]], Адыгея, РФ çур.) — И. Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕн пиллĕкмĕш ректорĕ. == Пурнăç == [[File:Александров А.Ю.jpg|285px|thumb|Александров А.Ю]] '''Александров Андрей Юрьевич''' (майăн 21-мĕшĕнче, [[1966]]-мĕш çулта [[Майкоп]] хулинче çуралнă). === Килйыш === * Ашшĕ — Чăваш Енти Шупашкар районĕнчен, * Амăшĕ — Етĕрне районĕнчи Советскинчен. * Кукашшĕ — Фёдоров Гурий Фёдорович, Етĕрне уесĕнчи Лапракассинчен. === Пĕлӳ илни === === Карьера === == Чыслани == {{çырмалла}} == Вуламалли == {{çырмалла}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=83&id=2310913 Александров Андрей Юрьевич] // gov.cap.ru * [https://vk.com/id370441863 Андрей Александров в социальной сети ВКонтакте] (с 2016) * [https://www.chuvsu.ru/rektor/ Ректор ЧГУ Андрей Юрьевич Александров] // www.chuvsu.ru * [http://www.pandia.ru/text/77/303/469.php Александров Андрей Юрьевич]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // www.pandia.ru * ''Головина Н. С.'' [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5414 Александров Андрей Юрьевич] // enc.cap.ru * ''Долгов В. Н.'' [http://mosentesh2.ucoz.ru/news/izbran_novyj_rektor_chgu/2013-12-11-2731 Избран новый ректор ЧГУ] // mosentesh2.ucoz.ru * ''Миролюбов С.'' [http://времячувашии.рф/politika/rektorom-chuvgu-stal-istorik-aleksandrov/ Ректором ЧувГУ стал историк Александров]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // времячувашии.рф * [http://cheb.ruc.su/news/detail.php?ID=20392 Новым ректором Чувашского госуниверситета имени И. Н. Ульянова избран проректор по учебной работе А. Ю. Александров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231111174553/https://cheb.ruc.su/news/detail.php?ID=20392 |date=2023-11-11 }} // cheb.ruc.su * Видео: [http://serv.nktv.info/video_show/1388 Новым ректором Чувашского госуниверситета имени И. Н. Ульянова избран проректор по учебной работе А. Ю. Александров] // serv.nktv.info * ''Рита Кириллова.'' [http://www.chuvsu.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=2748:к-нам-на-завтрак-едет-ректор&Itemid=580 К нам на завтрак едет ректор] // Советская Чувашия. 2015, 9 сентября. {{И. Н. Ульянов ячĕллĕ ЧПУ ректорĕсем}} [[Категори:Педагогсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей педагогĕсем]] [[Категори:1966 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 21-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Чăваш патшалăх университечĕн вĕрентӳçисем]] 1oxpqmxdwf9pl6iykdo40b2pj98jrbq 0 108949 875004 787833 2026-06-22T17:35:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875004 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Эволюци (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Solar-evolution.png|thumb|400px|[[Хĕвел]] эволюцийĕ]] '''Çăлтăр эволюцийĕ''' (çăлтăрсен эволюцийĕ), [[Астрономи|астрономире]] — [[вăхăт]] шăвăннăçем çăлтăрсен сăнанакан параметрĕсем, [[Термо нуклонсар реакци|термонуклонсарла реакцисене]] кура, энерги пайăркалавĕ тата масса чакнă май, майĕпен улшăнса пыни<ref>{{cite web|lang=|url=http://www.femto.com.ua/articles/part_2/4596.html|title=Эволюция звёзд|author=|website=Энциклопедия физики и техники|date=|publisher=|access-date=2020-07-11|archive-date=2020-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710101824/http://www.femto.com.ua/articles/part_2/4596.html|deadlink=no}}</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Кононович Э. В.; Мороз В. И. Общий курс астрономии. — 2-е, исправленное. — УРСС, 2004. — 544 с. — ISBN 5-354-00866-2. * Сурдин В. Г. Астрономия: век XXI. — 3-е изд. — Фрязино: Век 2, 2015. — 608 с. — ISBN 978-5-85099-193-7. * Шкловский И. С. Звёзды: их рождение, жизнь и смерть. — М.: Наука, Главная редакция физико-математической литературы, 1984. — С. 102—103. — 384 с. * Hansen C. J.; Kawaler, S. D.; Trimble, V. Stellar interiors: physical principles, structure, and evolution (англ.). — 2nd. — N. Y.: Springer-Verlag, 2004. — 446 p. — ISBN 0-387-20089-4. * Prialnik D. An Introduction to the Theory of Stellar Structure and Evolution (англ.). — N. Y.: Cambridge University Press, 2000. — 261 p. — ISBN 0-521-65065-8. * Ryan S. G.; Norton A. J. Stellar Evolution and Nucleosynthesis. — Cambridge: Cambridge University Press, 2010. — С. 125. — ISBN 978-0521133203. == Каçăсем == * [http://www-ssg.sr.unh.edu/406/LectureNotes/Notes_X_LifeStar_04.pdf Звёздная эволюция] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819062454/http://www-ssg.sr.unh.edu/406/LectureNotes/Notes_X_LifeStar_04.pdf |date=2019-08-19 }}{{ref-en}} * [http://www.femto.com.ua/articles/part_2/4596.html Эволюция звёзд — Физическая энциклопедия] {{Çăлтăрсем}} [[Категори:Çăлтăрсен эволюцийĕ]] [[Категори:Çăлтăрсем]] [[Категори:Эволюци]] 5y59i73h43wrlyl8q9rxp1ioiz4m7a7 0 110434 875017 795862 2026-06-23T01:20:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875017 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем}} {{Ăсчах | Ят = Николай Николаевич Андреев | Анлăшĕ = 220 px | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Сарăту|Сарăтура}}, РСФСР, ССРП | Çуралнă вăхăт = [[1975]], [[нарăс, 5]] | Гражданлăх = {{USSR}}<br>{{RUS}} | Ăслăх сфери = [[математика]] | Ĕç вырăнĕ = [[РĂА В. А. Стеклов ячĕллĕ математика институчĕ|Стеклов яч. математика институчĕ]], | Альма-матер = {{МПУ (мехмат)}} | Ăслăх ĕртӳçи = [[Стечкин Сергей Борисович|С. Б. Стечкин]], В. А. Юдин, С. В. Конягин | Паллă вĕренекенсем = | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{РФ Президенчĕн премийĕ|2010}} | Сайт = }} '''Никола́й Никола́евич Андре́ев''' (5.2.1975, [[Сарăту]]) — XX ĕмĕрти раççей математикĕ, математик-популяризатор, «[[Математикăри этюдсем]]» проекта тăваканĕ. == Биографи == Сарăтури 13 №-лĕ шкулта вĕреннĕ, вĕренсе тухиччен ăна [[1-мĕш № физика-техника лицейĕ]] статуса куçарнă. [[МПТУ|Бауманкăна]] вĕренме кĕнĕ, каярах МПУ [[МПУ механика-математика факультечĕ|Механика-математика факультетне]] куçнă, диплома тивĕçнĕ хыççăн аспирантурăна кĕнĕ те 2000 çулта физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕ ăсчах диссертацине хӳтĕленĕ. 2000 çултанпа [[РĂА В. А. Стеклов ячĕллĕ математика институчĕ|Стеклов ячĕллĕ математика институтĕнче]] ĕçлет, унта вăл халь математикăна популяризацикен тата пропагандăлакан лабораторие ертсе пырать. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web|url=http://news.kremlin.ru/ref_notes/858|title=Николай Николаевич Андреев, лауреат премии Президента Российской Федерации 2010 года в области науки и инноваций для молодых учёных|date=2011-02-07|publisher=[[kremlin.ru]]|ref=Премия Президента РФ|archiveurl=https://www.webcitation.org/67jOhYBSr?url=http://news.kremlin.ru/ref_notes/858|archivedate=2012-05-17}} * {{статья|автор=Щукин С.|пуçелĕк=Математика — очень красивая наука|каçă=http://www.rezonsar.ru/publication/nikolai-andreev--matematika---ochen-krasivaya-nayka/|кăларăм=Резонанс|тĕс=Общественно-политическая газета|çул=2011|номер=6 (54)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124229/http://www.rezonsar.ru/publication/nikolai-andreev--matematika---ochen-krasivaya-nayka/|archivedate=2016-03-04}} * {{статья|автор=Ивойлова И.|пуçелĕк=Синус с колбасой|каçă=http://www.rg.ru/2011/02/07/nauka-site.html|кăларăм=[[Российская газета]]|год=2011}} * [http://www.mathnet.ru/php/person.phtml?personid=9017&option_lang= Публикации Н. Н. Андреева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230705054716/https://www.mathnet.ru/php/person.phtml?personid=9017&option_lang= |date=2023-07-05 }} // [[Math-Net.Ru]] * ''Андреев Н.Н.'' [https://www.youtube.com/watch?v=YtgZjuhlPcs Математические этюды для студентов], 14 дек. 2012 г. [[Категори:XX ĕмĕрти математиксем]] [[Категори:РАМИ ĕçлевçисем]] [[Категори:Математиксем, алфавитпа]] [[Категори:Математик-популяризаторсем]] [[Категори:Математиксем, алфавитпа]] qk9rtwdpobs31hks4r83221ysk46r38 0 116024 875032 841523 2026-06-23T11:32:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875032 wikitext text/x-wiki [[File:Le Mire et Oudry - La Fontaine, fable 'La mort et le mourant' (illustration).jpg|thumb|Вилĕме аллегорилесе кăтартни]] [[File:Skullclose.jpg|thumb|[[купташка|пуç купташки]] — вилĕм символĕсенчен пĕри]] '''Вилĕм''' (''вилĕм-çĕтĕм'') — пурнăçрăн уйăрăлни. == Çавăн пекех == * [[Вилĕмсĕрлĕх]] * [[Клиникăлла вилĕм]] *[[Эвтанази]] * [[Биологилле вилĕм]] * [[Виле]] * [[Летаргилле ыйăх]] * [[Апоптоз]] * [[Çӳрекен виле фази]] * [[Пайăрка чирĕ]] * [[Суд медицини]] * [[Харон хроники. Вилĕм энциклопедийĕ]] * [[Адам пуçĕ (символ)]] * [[Усал шыçă]] * [[Танатологи]] * [[Морг]] * [[Масар]] * [[Крематорий]] * [[Таврăнми çухату]] * [[Çăк 200]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем|2}} == Литература == * Варава, В. В. Смерть // Русская философия : Энциклопедия / Под общ. ред. М. А. Маслина. — М. : Алгоритм, 2007. — С. 510—512 . — 736 с. *Ильясов Ф. Н. Феномен страха смерти в современном обществе // Социологические исследования. — 2010. — № 9. — С. 80—86. *Минеев. Социальные аспекты смерти. — М. : Директ-Медиа, 2014. — 473 с. *Минеев. Уход из жизни : социально-философский ракурс. — М. : Директ-Медиа, 2014. — 293 с с. *Робинсон К. Состояние сознания в процессе смерти: научно-медицинский и буддистский подходы // Религиоведение : журн. — 2007. — № 3. — С. 168—187. — ISSN 2072-8662. Архивировано 23 мая 2013 года. *Торчинов, Е. А. Буддизм : Карманный словарь. — СПб. : Амфора, 2002. — 187 с. — ISBN 5-94278-286-5. *Холизм и здоровье. — 2014. — № 1 (9). — [Тема номера «Смерть и бессмертие». По материалам конференции «Предельные вопросы: жизнь, смерть и бессмертие. Смерть как творчество»]. — ISSN 2305-5677. *Хайдер Варрайч. Современная смерть. Как медицина изменила уход из жизни. — М.: Альпина нон-фикшн, 2021. — 414 с. — ISBN 978-5-00139-364-1. *Хосе Луис Кордейро, Дэвид Вуд. Смерть должна умереть. Наука в борьбе за наше бессмертие = José Luis Cordeiro, David Wood. La muerte de la muerte: La posibilidad científica de la inmortalidad física y sudefensa moral. — М.: Альпина Паблишер, 2021. — ISBN 978-5-9614-3809-3. *Рязанцев С. Танатология (Учение о смерти). — СПб.: Восточно-Европейский институт психоанализа, 1994. — 384 с. — (Библиотека психоаналитической литературы). — ISBN 5-85-084-004-8. == Каçăсем == * И. Гагарин, [http://memoriam.ru/main/life_death?id=105 Смерть с точки зрения православия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310155959/http://www.memoriam.ru/main/life_death?id=105 |date=2013-03-10 }} * С. А. Корсаков, [http://www.med-pravo.ru/SudMed/Lectures/LecturesOgl.htm «Лекции по судебной медицине»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129002126/http://www.med-pravo.ru/SudMed/Lectures/LecturesOgl.htm |date=2020-01-29 }} * А. Б. Холмогорова, [http://flogiston.ru/articles/therapy/death_fear «Страх смерти: культуральные источники и способы психологической работы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422025017/http://flogiston.ru/articles/therapy/death_fear |date=2024-04-22 }} * [https://web.archive.org/web/20090202071604/http://toldot.ru/tags/traur/ Еврейские похороны и траур] * [[Серафим Роуз]], [http://www.psylib.ukrweb.net/books/rouzs01/index.htm Душа после смерти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018035324/http://www.psylib.ukrweb.net/books/rouzs01/index.htm |date=2011-10-18 }} * * {{cite news|url=https://www.gazeta.ru/comments/column/solnceva/10627091.shtml|title=О том, как человек справляется со страхом смерти|publisher=[[Gazeta.ru]]|author=[[Алёна Солнцева]]|first=|last=|date=2017-04-15|accessdate=2017-04-15}} [[Категори:Вилĕм|*]] [[Категори:Танатологи]] [[Категори:Патологиллее процессем]] qtto2z2rcrh6ytzu2rbuxl8rzb123ww 0 116062 875025 840819 2026-06-23T08:40:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875025 wikitext text/x-wiki [[File:John Deere harvester working Jyväskylä.jpg|thumb]] [[File:Abataedje d' ene hesse.jpg|thumb]] '''Вăрман касни''', '''вăрман ĕçлени''' — [[вăрман]]ти йывăçсене, тĕмĕсене е лианăсене касни, иртни. Çурт-йĕр тума йывăç кирлĕ материал валли чĕртавар илмешкĕн, çаплах ытла чăтăхланса кайнă вăрмана малашне çитĕнме сайралатма тата унăн продукциллĕхне ӳстермешкĕн касаççĕ. Çавăнпа та çак ĕçхĕле тăватă пая уйăраççĕ: тĕппипе усă курас тесе, [[тирпелесе касни]], [[Санитарилле касни|санитарли]] тата комплексли. Тĕпрен каснă хыççăн яланах [[вăрман лартасси|çамрăк вăрман лартаççĕ]]. == Истори == [[File:Felling tree using crosscut saw Ontario ca 1870-1930.jpg|thumb|Канад [[вăрман касакансем|вăрман касаканĕсем]].]] [[File:Horses hauling timber Ontario.jpg|thumb]] == Вăрман касас процесс == [[File:Bucker1.jpg|thumb|Турат иртекен.]] [[File:Holzstaemme.JPG|thumb|Харвестер ĕçĕ.]] Йывăçа пуртă-пăчқапа касса ӳкерекен çын ӳкерес енчен касса (касăк) илет те тепĕр енчен пĕтĕмпех касмать,йывăç хăйĕн тĕнĕле тавра çаврăнса ан кайтăр, тунката çинче шуçсас ан тухтăр тесе кăштах касманнине хăварать. Касса янă йывăç юнашарри çине таянчĕ пулсан, ăна тракторпа туртса илеççĕ. Вăрман касакана [[вăрман ĕçлекен]] пулăшать. Ӳкернĕ хыççăн, пĕр ушкăнра тăрмашакансем, тунана туратсенчен иртеççĕ, тăррине тăрри касса илеççĕ. Туратсене йывăç ӳкерекен вырăнтан 50 метрта иртме юрать. == Çав. пекех == * Лев Толстой, [[Вăрман касни (калав)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке|пуçелĕк=Лесная энциклопедия: в 2-х т|яваплă = гл. ред. Воробьёв Г. И.; ред. кол.: Анучин Н. А. и др.| вырăн = М. | издательство=Сов. энциклопедия|çул=1986}} * {{cite web|url=https://givoyles.ru/articles/uhod/valka-derevev-effektivno-i-bezopasno/|title=Валка деревьев – эффективно и безопасно|author=Пальчиков И.|publisher=Интернет-журнал Живой лес|accessdate=2015-11-03}} == Каçăсем == * [http://www.rosleshoz.gov.ru/docs/federal/codex Лесной кодекс Российской Федерации на официальном сайте Рослесхоза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119112552/https://rosleshoz.gov.ru/docs/federal/codex |date=2022-01-19 }} {{v|18|02|2013}} * [http://www.rosleshoz.gov.ru/docs/leshoz/179/337.pdf Правила заготовки древесины на сайте Рослесхоза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125044834/https://rosleshoz.gov.ru/docs/leshoz/179/337.pdf |date=2022-01-25 }} {{v|18|02|2013}} * [http://www.leskodeks.ru/ Лесной кодекс РФ на неофициальном сайте www.leskodeks.ru: постоянно обновляющаяся версия] {{v|18|02|2013}} * {{cite web|title=ГОСТ 18486-87 Лесоводство. Термины и определения|url=https://gosthelp.ru/gost/gost19759.html|website=gosthelp.ru|accessdate=2022-08-09}} * [https://web.archive.org/web/20160304234450/http://bse2.ru/book_view.jsp?format=html&idn=030290&page=19 Лесозаготовительные работы в БСЭ 2-го выпуска] * [http://www.drevesina.com/materials.htm/a21/b268/ Сортиментная заготовка древесины: харвестер и форвардер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240215090636/http://www.drevesina.com/materials.htm/a21/b268/ |date=2024-02-15 }} * {{cite web|url=http://www.forest.ru/rus/publications/taiga/09_a.html|title=Современная система лесопользования|publisher=www.forest.ru|description=Современная система лесопользования и последствия истощительных рубок|accessdate=2013-05-21|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428015343/http://www.forest.ru/rus/publications/taiga/09_a.html|archivedate=2012-04-28}} * [http://www.booksite.ru/fulltext/rub/kiv/les/ah/index.htm ''Доктор с.-х. наук С. В. Алексеев''. Рубки в лесах севера. — Москва, Ленинград: Гослесбумиздат, 1948 г.] * [http://www.gosthelp.ru/text/TOIR2182394Tipovayainstru.html ТОИ Р-07-012-98 Типовая инструкция по охране труда для вальщика леса]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Вăрман ӳстерни]] [[Категори:Вăрман ĕçлени]] [[Категори:Вăрмансăрланни]] 83djhlx56im0aolkmx7el1qyatphmn1 0 116290 875015 829232 2026-06-22T23:37:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875015 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Александров}} {{Ăсчах |Ят = Владимир Валентинович Александров |Ӳкерчĕк = Александров Владимир Валентинович.jpg |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1938]], [[кăрлач, 1]] |Çуралнă вырăн = [[Парис Коммунине асăнмалăх]], Чулхула облаçĕ, РСФСР)<ref>{{cite web |author=Анна Комиссарова |url=https://lenta.ru/articles/2021/03/14/winter/ |title=«Последствия атомной войны предстали страшными» |subtitle=Советский физик первым предсказал ядерную зиму. Он перешел дорогу военным и исчез без следа |lang=ru |publisher=[[Lenta.ru]] |date=2021-03-14 |access-date=2021-11-20 |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120202808/https://lenta.ru/articles/2021/03/14/winter/ |deadlink=no }}</ref> |Гражданлах = {{USSR}} |Ăçлăх сфери = [[физика]], [[математика]], [[климатологи]] |Ĕç вырăнĕ = [[ССРП ĂА ШЦ]] |Ăсчах степенĕ = |Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = [[МФТИ]] |Ăçлăх ертӳçи = |Паллă = йĕтреллĕ хĕл концепцийĕн авторĕ |Сайт = }} '''Владимир Валентинович Александров''' (1.1.1938, Чулхула облаçĕ, РСФСР, ССРП — 1.4.1985 Мадрид, Испани короллĕхĕ çух.) — совет ăсчахĕ, «[[Йĕтреллĕ хĕл]]» [[Математикăри модель|математикăри моделĕн]] авторĕ. 1985 çулта [[Мадрид]]ре, тĕнчери конференцине командировкăна килсен пĕр хыпарсăр çĕтнĕ. == Тĕпчев ĕçĕсем == 1967 çулта «Течение излучающего газа в осесимметричных соплах» темăпа кандидат диссертацине хӳтĕленĕ. == Çухални == 1985 çулта Александрова [[Кордова (хула, Испани)|Кордовăна]] ([[Испани]]) конференцие чĕннĕ. 1985 çулхи акан 1-мĕшĕнче Мадридри отельрен уçалса çӳреме тухнă та каялла таврăнман. Малашнехи шăпи паллă мар. 1985 çулхи раштав уйăхĕнче [[ССРП ăслăх академийĕ]] Владимир Александров çухалнă пирки ятарлă çырупа пĕлтернĕ. Хăйĕн кĕнекисенче Александрова куçăн пĕлнĕ франс физикĕ [[Пёти Жан-Пьер|Жан-Пьер Пёти]], ăсчаха саккаспа вĕлернĕ тесе хыпарлать. == Ăслăх ĕçĕсем == * Динамика излучающего газа. — Москва : ВЦ АН СССР, 1974. — 22 см. Вып. 1 / Отв. ред. В. В. Александров. — 1974. — 136 с. : ил. * ''Александров В. В.'' Динамика излучающего газа : учеб. пособие. М.: МФТИ, 1976. — 91 с.: ил.; 20 см. * ''[[Моисеев Никита Николаевич|Моисеев Н. Н.]], Александров В. В., Тарко А. М.'' Человек и биосфера. Опыт системного анализа и эксперименты с моделями. [рец. д-р физ.-мат. наук [[Свирежев, Юрий Михайлович|Ю. М. Свирежев]]]. — М. : Наука, Гл. ред. физ.-мат. лит., 1985. — 270, [1] с. : ил. ; 20 см. — Авт. на корешке не указаны. — Библиогр.: с. 261—269. — Предм. указ.: с. 270—271. — 4000 экз. == Çав. пекех == * [[Йĕтреллĕ хĕл]] * [[Моисеев Никита Николаевич]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87) Труды В. В. Александрова] в каталоге [[Российская государственная библиотека|РГБ]]. * [http://www.mathnet.ru/rus/person149045 Его статьи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240222224959/https://www.mathnet.ru/rus/person149045 |date=2024-02-22 }} на [[Math-Net.Ru]]. * [http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/89801/DOC_0000284025.pdf Interagency Intelligence Assessment (1984): The Soviet Approach to Nuclear Winter, page 10-11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718020015/http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/89801/DOC_0000284025.pdf |date=2013-07-18 }} * ''Тарко А. М.'' [http://www.dopotopa.com/a_m_tarko_istoria_i_prognozy.html Ядерная зима — история и прогнозы] * {{кĕнеке|автор = [[Моисеев Никита Николаевич|Моисеев Н. Н.]]|пуçелĕк = Как далеко до завтрашнего дня… Свободные размышления 1917—1993 гг|каçă = http://www.ccas.ru/manbios/kak_daleko_r.html|вырăн = М.|издательство = Аспект Пресс|çул = 1994|страниц = 304|isbn=5-86318-021-8}} * {{Статья|автор = [[Смолин Геннадий Александрович|Смолин Г.]]|пуçелĕк = Кто убрал пророков «ядерной зимы»?|каçă = http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=769501|кăларăм = [[Гудок (газета)|Гудок]]|çул = 2003|уйăх = 7|кун = 10 }} * {{Статья|автор = [[Идиатуллин Шамиль Шаукатович|Идиатуллин Ш.]]|пуçелĕк = Защита Битова|каçă = http://www.kommersant.ru/doc/2698661|кăларăм = [[Коммерсантъ-Власть]]|çул = 2015|уйăх = 4|кун = 6|том = |номер = 13|страницы = 24 }} * https://ekogradmoscow.ru/eko/eko-interesno/kto-vy-mister-yurchenko [[Категори:Мускаври физика-техника институтĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:ССРП ĂА ШЦ ĕçтешĕсем]] [[Категори:ССРП математикĕсем]] [[Категори:ССРП физикĕсем]] [[Категори:ССРП климатологĕсем]] [[Категори:Хыпарсăр çухалнăскерсем]] puq9sycjwuws5ttq7odlsbogfmvpkvr 0 120802 875009 861293 2026-06-22T21:05:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875009 wikitext text/x-wiki [[File:FourMetricInstruments.JPG|thumb|Виçмелли нструментсем]] [[File:Inductive and deductive reasoning in the scientific method.svg|thumb|Ăслăх меслетĕнчи индуктивлă тата дедуктивлă çыхăнусем (акăлчан чĕлхипе майлаштарнă схема)]] '''Ăслăх меслечĕ''' — [[ăславçă]]сем тата ăславçăсен пĕрлĕхĕ хăйсен ĕçхĕлĕнче тĕпе хуракан категорисен, хаклăлăхсен, принципсен, тĕслĕхсен тата ытти çавнашкал япаласен тытăмĕ. == Вуламалли == * Мартин Голдстейн, Инге Ф. Голдстейн. Как мы познаём. Исследование процесса научного познания / Сокр. пер. с англ. А. Е. Петрова. — М.: Знание, 1984. — 256 с. * ''Ушаков Е.В.'' Философия и методология науки. - М.: Юрайт, 2017. - 392 с. - ISBN 978-5-534-02637-5 == Каçăсем == * [http://truemoral.ru/01.html О научном методе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240609051741/http://truemoral.ru/01.html |date=2024-06-09 }} // truemoral.ru * [http://elementy.ru/lib/430627 Что такое научный метод?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111082829/http://elementy.ru/lib/430627 |date=2017-01-11 }} // «[[Химия и жизнь]]» №5, 2008 * {{cite web | last = Нестеров | first = Вячеслав | datepublished = | url = http://alter.sinor.ru/school/lecture_1.htm | title = Цикл лекций: Научное знание как модель. Современная теория истинности. | format = | work = | publisher = sinor.ru | accessdate = 2008-04-04 | description = }} * ''Серебряный А. И.'' [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/NATURE/VV_SC2_W.HTM Научный метод и ошибки] * ''[[Порус, Владимир Натанович|Порус В. Н.]]'' [https://web.archive.org/web/20080603081856/http://ru.philosophy.kiev.ua/iphras/library/ruspaper/PORUS1.htm Парадоксы научной рациональности и этики.] {{недоступная ссылка|число=13|месяц=05|год=2013|url=http://ru.philosophy.kiev.ua/iphras/library/ruspaper/PORUS1.htm}} * ''[[Сэм Харрис]]. ''[http://www.ted.com/talks/lang/rus/sam_harris_science_can_show_what_s_right.html Наука может дать ответ на вопросы морали.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111083251/http://www.ted.com/talks/lang/rus/sam_harris_science_can_show_what_s_right.html |date=2011-11-11 }} Доклад на [[TED (конференция)|конференции TED]] ; Классикăлла ĕçсем * ''[[Лакатос, Имре|Имре Лакатос]]''. [https://web.archive.org/web/20080304020500/http://www.philosophy.ru/library/lakat/01/0.html Фальсификация и методология научно-исследовательских программ] * ''[[Майкл Полани]]'' [https://web.archive.org/web/20081210080159/http://intellectus.su/lib/00015.htm Личностное знание] * ''[[Кун, Томас Сэмюэл|Томас Кун]]'' [http://www.philosophy.ru/library/kuhn/01/00.html Структура научных революций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080622044117/http://www.philosophy.ru/library/kuhn/01/00.html |date=2008-06-22 }} * ''[[Фейерабенд, Пол Карл|Пол Фейерабенд]]''. [http://www.philosophy.ru/library/feyerabend/2/00_sod.html Против метода] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911193826/http://philosophy.ru/library/feyerabend/2/00_sod.html |date=2018-09-11 }} [[Категори:Ăслăх меслечĕ| ]] [[Категори:Ăслăх философийĕ]] [[ru:Категория:Научный метод]] pc9fgkosvorijhynsmibe50iqjequpa 0 120891 875021 832372 2026-06-23T05:11:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875021 wikitext text/x-wiki :''Ку ăнлава '''[[Баллата]]''' тенипе пăтраштармалла мар'' [[File:Canconer Gil f34v Si voletz extr.jpg|thumb|Серверий [[Жирона|Жиронан]] (''Cerveri de Girona'') ''Si voletz que•m laix d’amar'' Прованс баллади, [[XIV]] [[ĕмĕр]]ти [[алçыру]]ран]] '''Балла́да''' ([[прованс чĕлхи|пров]]. ''balada'', ''ballar'' ташлас<ref>{{Из КЛЭ|статья=Баллада|автор=Никонов В. А.|ссылка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-4222.htm|том=1|страницы=422—423}}</ref><ref>[https://books.google.com.ua/books?id=3DpDDwAAQBAJ&pg=PT122&dq=balada,+от+ballar&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjQ1uDFuIjmAhXRxIsKHXHHCYUQ6AEIUzAF#v=onepage&q=balada,%20от%20ballar&f=false Баллада] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602150242/https://books.google.com.ua/books?id=3DpDDwAAQBAJ&pg=PT122&dq=balada%2C+%D0%BE%D1%82+ballar&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjQ1uDFuIjmAhXRxIsKHXHHCYUQ6AEIUzAF#v=onepage&q=balada,%20от%20ballar&f=false |date=2020-06-02 }} // Литература и язык. Современная иллюстрированная энциклопедия / Гл. ред. А. П. Горкин. — М.: Росмэн-Пресс, 2006.</ref>) — литературăри тата мусăкри нумай пĕлтерĕшлĕ термин. Тĕп пĕлтерĕшсем: # [[Вăтам ĕмĕрсем|Вăтам ĕмĕрсенчи]] [[Поэзи|поэзи]] тата [[текст-мусăк форми]], Францире, XIV ĕмĕрĕн 1-мĕш çурринче тата XV ĕмĕрте сарăлнă; # Англи-Шотланди халăх поэзийĕнчи (XIV—XVI ĕмĕрсем) лирикăлла-эпикăлла жанр; # XVIII тата XIX ĕмĕрсенчи поэзи тата мусăк жанрĕ, [[Романтизм|романтиксен]] тата вĕсен тăхăмĕсем хушшинче анлă сарăлнăскер. # Поэзири тата мусăкри [[çирĕпленнĕ форма]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Навигаци |Тема = Баллада |Портал = |Викисловарь = баллада |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = |Метавики = |Проект = }} == Литература == * ''[[Гаспаров, Михаил Леонович|Гаспаров М. Л.]]'' Баллада // Литературный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 44—45. * == Аудиотĕслĕхсем == * {{YouTube|nSyO6gb3iPY|Bailemos nós já todas}} — ''Ensemble Alcatraz with Kitka & Angelorum: Cantigas de Amigo, Sono Luminus'', 2000 * {{YouTube|DiKq5GvFBLM|Bailemos nós já todas tres}} — ''The Dufay Collective. Music For Alfonso The Wise, 2005, Harmonia Mundi HMU 907390, USA'' (''contrafactum'' CSM 116) == Каçăсем == * [https://bigenc.ru/c/ballada-14-15-vv-4e40f4 ''Лебедев С. Н.'' Баллада (14-15 вв.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240614221024/https://bigenc.ru/c/ballada-14-15-vv-4e40f4 |date=2024-06-14 }} // Национальный портал БРЭ (2023). * [https://facetia.ru/countries Народные баллады разных стран]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201104148/https://facetia.ru/countries |date=2021-12-01 }} * [https://web.archive.org/web/20120124105203/http://www.skaldekvad.ru/m3.html Баллады средневековой Скандинавии] * [http://rupoem.ru/ballad.aspx Баллады русских поэтов]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204121135/http://rupoem.ru/ballad.aspx |date=2013-12-04 }} * [https://publicadomain.ru/folklore/russkie-narodnye-pesni/ballady Русские народные баллады]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812061603/http://publicadomain.ru/folklore/russkie-narodnye-pesni/ballady |date=2020-08-12 }} {{тулаш каçăсем}} [[Категори:Поэзи жанрĕсем]] [[Категори:Çирĕпленнĕ формăсем]] [[Категори:Текст-мусăк формисем]] 1mqabb0oi891adssxq2qvhfn9lx9dqm 0 121981 875020 838471 2026-06-23T03:25:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875020 wikitext text/x-wiki [[File:Islamic astronomer book page.jpg|thumb|Islamic astronomer book page]] [[File:Johannes Vermeer - The Astronomer - 1668.jpg|thumb|left|The Astronomer]] {{Пĕлтерĕшсем}} '''Астроном''', е '''астраномиçĕ''' — [[астрономи]] енĕпе ĕçлекен ăславçă. == Çавăн пекех == * [[Астрономи]] * [[Проект:Астрономи/Ят-йышсем/Астрономсен ят-йышĕ|Астрономсен ят-йышĕ]] == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20111125141643/http://www.ucheba.ru/prof/945.html Астроном] * [https://web.archive.org/web/20111125143549/http://www.ucheba.ru/prof-article/4566.html Астроном: звездочёт XXI века] * [https://aas.org/ Американское Астрономическое Общество]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927014926/https://aas.org/ |date=2019-09-27 }}{{ref-en}} * [http://www.iau.org/ Международный Астрономический Союз]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215200641/http://www.iau.org/ |date=2010-12-15 }}{{ref-en}} * [https://astrosociety.org/ Astronomical Society of the Pacific]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623123735/https://astrosociety.org/ |date=2020-06-23 }}{{ref-en}} == Литература == * ''Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.'' Астрономы: Биографический справочник / Отв. ред. А. Ф. Богородский. Киев: [[Наукова думка]], 1977. — 415 с. * ''Еремеева А. И.'' История метеоритики: Истоки. Рождение. Становление. Дубна: Феникс, 2006. — 896 c. * [https://new.ras.ru/upload/medialibrary/6db/y6k26f1jxymz36q8yg2xim1wir1u83gb.pdf Астрономы России 1917—2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007101619/https://new.ras.ru/upload/medialibrary/6db/y6k26f1jxymz36q8yg2xim1wir1u83gb.pdf |date=2024-10-07 }}: Справочник / науч. ред. А. М. Черепащук. Москва: [[РАН]] и [[МГУ]], 2022. — 658 с. === Чăвашла кĕнеке === *Илларионов И.К. Çамрăк астроном. Шупашкар, 1927. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Астрономсем| ]] fbgd3f4yh4ngbesm81ddnvm712c0gkr 0 124377 875011 851772 2026-06-22T21:58:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875011 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Абу Хамид аль-Гарнати<br>أبو حامد الغرناطي |тăван ят = Абу Хамид аль-Гарнати |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = çулçуревçĕ, [[ислам]] [[миссионер]]ĕ |çуралнă вăхăт = [[1080]] |çуралнă вырăн = [[Гранада]], {{ÇВ|Альморавидсен патшалăхĕ|Альморавидсен патшалăхĕнче(Зиридсем вăхăтĕнче}} |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1170]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Дамаск|Дамаскра}}, [[Сельджукидсен патшалăхĕ]] |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} [[File:Map Almoravid empire-en.svg|thumb|left|Map Almoravid empire<br>Абу Хамид аль-Гарнати çуралнă тĕл]] '''Абу́ Ха́мид аль-Гарна́ти''' ({{lang-ar|أبو حامد الغرناطي}};1080—1170) — [[Арапсем|араб]] çулçуревçи, [[ислам]] [[миссионер]]ĕ, [[Гранада|Гранадăран]], [[Аль-Андалус]]; [[Александрия|Александрия]] тата [[Каир]] ([[Египет]]) хулисенче мăссăльман тивĕç-ирĕкĕ ([[фикх]]) тĕлешпе вĕреннĕ. == Биографи == Абу Хамид аль-Гарнати 1080-мĕш çулта çуралнă. Унăн тулли ячĕ ''Абу Хамид Мухаммад ибн Абд ар-Рахим аль-Гарнати аль-Андалуси''. [[Юсуф ибн Ташфин]] тытăмçăра чухне унăн килйышĕн тăван сĕршывран, Аль-Андалусран, тухса кайма тивнĕ. 1106-мĕш çулта Египета çитеççĕ, унтан — Сирие. Сардини тата Сицили хыççан, 1115-мĕш çулта, аль-Гарнати Александрияра чарăнса тăрать. 1123-мĕш çул хыççăн аль-Гарнати тăватă çул [[Багдад]]ра п, каярах темиçе халифăн визирĕ пулса танă [[Ибн Хубайра]] патĕнче, пурăнать. Унта унăн пĕрремĕш ывăлĕ Хамид çуралать, хушаматри «Абу Хамид» (Хамида ашшĕ) шăпах çавна пĕлтерет ([[кунья (ят)|кунья]] теççĕ). 1130-мĕш çулта аль-Гарнати пысăк çулçÿрев пуçлать. Вăл [[Абхар]] тата [[Ардебиль]], [[Дербент]] хулисене çитет<ref>[https://books.google.ru/books?id=wsfUBQAAQBAJ&pg=PT9&dq=Абу+Хамид+аль-Гарнати+Дагестан&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjmnb36lt7bAhXThKYKHezECXIQ6AEILjAB#v=onepage&q=Абу%20Хамид%20аль-Гарнати%20Дагестан&f=false Дагестанские святыни. Книга первая] 2017.</ref>. Тепĕр çулхине [[Саксин]] хулине пырса çитет<!--, в низовьях [[Волга|Волги]]. В [[Дербент]]е (или в одном из посёлков под [[Дербент]]ом) его принимает [[эмир]], которому он преподаёт уроки мусульманского права. В [[Саксин]]е у него собираются местные знатоки [[фикх]]а, которые приходят с вопросами по разрешению сложных случаев в юриспруденции-->. === [[Саксин]] === {{main|Саксин}} Саксин хулинче, тĕрлĕ çĕрелле çулçÿревсене тухса кайнă вăхăтсене те шутласан, мĕнпурĕ 20 çул хушши, Абу Хамид аль-Гарнати пурăннă. Çак хула çинчен анлă пĕлтеревсем хăварнă<ref>Васильев. Асăннă çăлкуç.</ref>. {{Цитата пуçламăшĕ}} '''<Чăвашла кĕске ăнлантару:''' Саджин хулинче пурнакансенчен ытларахăшĕ — огузсем, вĕсен 40 йăх. Аякри çĕрсенчен — Магриб таранах — килнĕ арабсем нумай. Тата — хазарсем, вĕсен те темиçе йăх. «Булгар хулин çыннисем» Саджин варринче пурăнаççĕ. «Сувар хулин çыннисем» текеннисем те пур. Ушкăнсем уйрăммăн пурăнаççĕ, кашни ушкăнăн хайĕн эмирĕ, факихĕсем, кадийĕсеем, хатибĕсем. Пурте — мăссăльмансем. Çак тăрăхран кăшт аяккарах тăварлă çĕрсем пур, çав тăвара пуçтарса карапсем çине тиеççĕ те Булгар хулине ăсатаççĕ. Унта çитмешкĕн мĕнпурĕ 40 кун каймалла. '''>''' '''<Вырăсла куçару:'''...И отправился я по морю к стране хазар. И прибыл к огромной реке, которая больше Тигра во много-много раз, она будто море, из которого вытекают большие реки. На ней находится город, который называют Саджсин, в нем сорок племен гузов, и у каждого племени - отдельный эмир. У них большие дворы, а в каждом дворе - покрытый войлоками шатер, огромный, как большой купол, один вмещающий сто и больше человек. А в городе купцов разных народностей и чужеземцев и арабов из Магриба - тысячи, не счесть их числа. И есть в нем соборные мечети, в которых совершают пятничное моление хазары, которых тоже несколько племен. А в середине города живет эмир жителей Булгара, у них есть большая соборная мечеть, в которой совершается пятничное моление, и вокруг нее живут булгарцы. И есть еще соборная мечеть, другая, в которой молится народность, которую называют "жители Сувара", она тоже многочисленна. А в день праздника выносят многочисленные мимбары, и каждый эмир молится с многочисленными народностями. И у каждой народности есть кадии, и факихи, и хатибы; и все толка Абу Ханифы, кроме "магрибинцев", которые толка Малика, иноземцы же толка Шафи'и, и дом мой сейчас среди них, и среди них невольницы-матери, и мои сыновья, и мои дочери. А эта область очень холодная. И в этой реке есть такие виды рыб, подобных которым я вообще не видел на свете, одну рыбу может снести только сильный мужчина, и еще такой вид рыбы, что ее может снести только сильный верблюд. Но есть среди них также и маленькие. В такой рыбе нет мелких косточек и нет костей даже в голове, и зубов у нее нет. Эту рыбу пекут и кладут в нее рис, и становится она вкуснее жирной баранины и курятины. Покупают такую рыбину, в которой сто маннов, за полданика. И извлекают из ее живота жир, которого хватает для светильника на месяц, а из желудка выходит полманна и больше рыбьего клея. И вялят ее ломтями, и становится она лучше всякого на свете вяленого мяса, цвета красного, просвечивающегося янтаря, ее едят с хлебом, как она есть, не нужно ни варить, ни жарить. У них имеет хождение олово, каждые восемь багдадских маннов стоят динар, разрезают его на куски и покупают на него что хотят из фруктов, хлеба и мяса. А мясо у них дешевое, так что бывают бараны, когда приходят караваны неверных, один баран за полданика, а ягненок за тассудж. И у них столько разных сортов фруктов, что больше не бывает, и в том числе чрезвычайно сладкие дыни, и есть сорт дынь, который держится зимой. А зима у них очень холодная. Их зимние дома - из больших бревен сосны, положенных один поверх другого, а их крыши и потолки из деревянных досок. И разводят они в домах огонь, двери же у них маленькие, завешиваемые бараньими шкурами с мехом, и внутри домов жарко, как в бане, а дров у них много. И замерзает эта река так, что становится, как земля, ходят по ней лошади и телята, и всякий домашний скот. И на этом льду они сражаются. И прошел я эту реку в ширину, когда она замерзла, и была ширина ее, без рукавов, которые вытекают из этой реки, 1000 шагов и 840 с чем-то шагов моими шагами. А джинны сделали Сулайману рядом с этой рекой тысячу рек, каждая река размером в милю, и вынули из них землю, и стало так, будто около этой реки гора, ширина ее - полет стрелы, а рядом с ней похожих на нее тысяча гор и тысяча рек, рек глубоких, наполненных водой из этой реки. И размножается в них рыба, и становится [многочисленной], подобно праху. И любое судно, которое приходит в одну из этих рек, ставит сеть в устье реки, и вводят они суда [в устье], наполняя суда [рыбой]. Даже если бы судов была бы сотня, то и они заполнились бы из одной реки разными видами рыбы, а эти реки не были бы исчерпаны. Нет ничего подобного этому. А за этими реками и горами на несколько дней пути протянулась земля, вся покрытая солью, красной, и белой, и синей, и разных других цветов. Наполняют ею суда и везут по этой реке в Булгар. А между Саджсином и Булгаром по этой реке [надо плыть] сорок дней'''>''' {{oq|ar| }} {{Цитата вĕçĕ}} == Чыслав == == Литература == * Pons Borgues, Francisco (1993). ''Historiadores y geógrafos arábigo-españoles''. Madrid: Ollero y Ramos Editores, S.L. ISBN 84-7895-017-6. * ''Большаков О. Г.'' [http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Garnati/frametext1.htm Путешествие Абу Хамида ал-Гарнати в Восточную и Центральную Европу (1131—1153 гг.)] / О. Г. Большаков, А. Л. Монгайт. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1971. — 134 с. * ''Пачкалов А. В.'' Аль-Гарнати // Ислам в Поволжье. Энциклопедический словарь. Вып. 5. М. Нижний Новгород, 2012. [[File:Seljuk Empire locator map.svg|thumb|285px|Seljuk Empire locator map<br>Абу Хамид аль-Гарнати вилнĕ тĕл]][[File:Grand Empire seldjoukide.jpg|thumb|285px|Grand Empire seldjoukide]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/5738 Государственный архив современной истории Чувашской Республики → Прокопьев Леонид Прокопьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930101857/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/5738 |date=2021-09-30 }} * [https://web.archive.org/web/20131105000211/http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/gos-dejateli/prokopev-leonid-prokopevich/ Культурное наследие Чувашии → Прокопьев Леонид Прокопьевич] * https://kprf.ru/pravda/issues/2006/1/article-10348/ * http://archiv.council.gov.ru/files/encycl/896_3004_793054178/index{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://regnum.ru/news/polit/570546.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030121457/https://regnum.ru/news/polit/570546.html |date=2021-10-30 }} * http://nasledie.nbchr.ru/personalii/gos-dejateli/prokopev-leonid-prokopevich/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210185137/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/gos-dejateli/prokopev-leonid-prokopevich/ |date=2025-02-10 }} * http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=15538 {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Арабсем]] [[Категори:Араб çулçÿревçисем]] [[Категори:Абу Хамид аль-Гарнати]] 272t75vphrrjab172wak2axqmya00se 0 124453 875010 873444 2026-06-22T21:11:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875010 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Юрилле тăн|Юрилле тăнпа, Юрилле ăстăнăн (интеллектăн) пĕр пайĕ пулса тăма пултараканскерпе}} {{Пĕлтерĕшсем}} '''Ăслайланă ăстăн''' ({{lang-en|artificial intelligence; AI}}) анлăрах каласан — [[машина|машинăсен]], тĕслĕхрен [[Компьютер|компьютер системисен]], демонстрацилекен ăстăнĕ, интеллекчĕ. == Ӑс-хакӑл управленийӗн шайӗ == Ӑс-хакӑл управленийӗн аяларах шайӗсене уйӑрса илеҫҫӗ: * 0 шайӗ. Каялла ҫыхӑнтармалли робаст управленийӗ * Шай 1. Адаптаци управленийӗ-0 + параметр шайӗ * Шай 2. Оптимизм управленийӗ - 1 + минимизаци е пахалӑх ӗҫ-хӗлне максимизацилени * Шай 3. Планпа пӑхнӑ управлени - 2 плюс шайӗ паллӑ мар лару-тӑрӑва малтанах планламалли пултарулӑх, имитацилеме тата уҫӑмсӑрлӑха модель тума пултарни == Çавăн пекех == * [[Выляв юрилле интеллект]] * [[Интеллектлĕ килти техника]] * [[CleverBot]] * [[Siri]] * [[Вăйлă тата хавшак юрилле интеллект]] * [[Туслă юрилле интеллект]] * [[Юрилле геном]] * [[Робот]] == Литература == * {{кĕнеке |пай = Компьютер учится и рассуждает (ч. 1) |пуçелĕк = Компьютер обретает разум |оригинал = Artificial Intelligence Computer Images |яваплă = ред. В. Л. Стефанюк |вырăн = Мускав |издательство = [[Мир (издательство)|Мир]] |çул = 1990 |страниц = 240 |isbn = 5-03-001277-X (рус.); ISBN 0705409155 (англ.) |тираж = 100&nbsp;000 }} * {{кĕнеке |автор = Девятков В. В. |пуçелĕк = Системы искусственного интеллекта |яваплă = Тĕп ред. И. Б. Фёдоров |вырăн = М. |издательство = Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана |çул = 2001 |страниц = 352 |серия = Информатика в техническом университете |isbn = 5-7038-1727-7 |тираж = 3000 }} * {{кĕнеке |автор = Корсаков С.Н. |пуçелĕк = Начертание нового способа исследования при помощи машин, сравнивающих идеи |яваплă = Под ред. А.С. Михайлова |вырăн = М. |издательство = МИФИ |çул = 2009 |страниц = 44 |isbn = 978-5-7262-1108-4 |тираж = 200 |каçă = http://docs.google.com/fileview?id=0B6YE9wdhGopGZWIxYjY4NDQtYTEzYS00ZmEyLWJhNDAtMThiNThjMGM1Njk0&hl=en }} * {{кĕнеке |автор = [[Жданов, Александр Аркадьевич|Жданов А.А.]] |пуçелĕк = Автономный искусственный интеллект |вырăн = М. |издательство = БИНОМ. Лаборатория знаний |çул = 2009 |страниц = 359 |isbn = |тираж = 20&nbsp;000 }} * {{кĕнеке |автор = Лорьер Ж.-Л. |пуçелĕк = Системы искусственного интеллекта |вырăн = М. |издательство = Мир |çул = 1991 |страниц = 568 |isbn = 5-03-001408-X |тираж = 20&nbsp;000 }} * {{кĕнеке |автор = [[Люгер, Джордж Ф.|Люгер Дж. Ф.]] |пуçелĕк = Искусственный интеллект: стратегии и методы решения сложных проблем |оригинал = Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving |яваплă = Н. Н. Куссуль ред. |кăларăм = 4--мĕш кăл. |вырăн = М. |издательство = [[Вильямс (издательство)|Вильямс]] |çул = 2005 |страниц = 864 |isbn = 5-8459-0437-4 |тираж = 2000 }} * ''Нильсон Н.'' Искусственный интеллект. — М.: Мир, 1973. — 273 с. * ''Петрунин Ю. Ю., Рязанов М. А., Савельев А. В.'' Философия искусственного интеллекта в концепциях нейронаук. (Научная монография). — М.: МАКС Пресс, 2010. — ISBN 978-5-317-03251-7. * {{кĕнеке |автор = [[Рассел Стюарт|Рассел С.]], [[Норвиг Питер|Норвиг П.]] |пуçелĕк = Искусственный интеллект: современный подход |оригинал = Artificial Intelligence: a Modern Approach |яваплă = Пер. с англ. и ред. К. А. Птицына |кăларăм = 2-мĕш кăл. |вырăн = М. |издательство = [[Вильямс (издательство)|Вильямс]] |çул = 2006 |страниц = 1408 |isbn = 5-8459-0887-6 |тираж = 3000 }} * {{кĕнеке |автор = Смолин Д. В. |пуçелĕк = Введение в искусственный интеллект: конспект лекций |вырăн = М. |издательство = ФИЗМАТЛИТ |страниц = 208 |isbn = 5-9221-0513-2 }} * {{кĕнеке |автор = Хант Э. |пуçелĕк = Искусственный интеллект |оригинал = Artificial intelligence |яваплă = Под ред. В. Л. Стефанюка |вырăн = М. |издательство = Мир |çул = 1978 |страниц = 558 |тираж = 17&nbsp;700 |каçă = http://alt-future.narod.ru/Ai2/hunt.rar }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web |url = https://ria.ru/20240313/zakon-1932729659.html |title = Европарламент одобрил первый в истории комплексный закон об ИИ |author = |date = 2024-03-13 |website = РИА Новости |access-date = 2024-03-14 |ref = Европарламент одобрил первый в истории комплексный закон об ИИ }} * {{cite web |url = https://www.kommersant.ru/doc/6563283 |title = Европарламент одобрил первый в мире закон о регулировании ИИ |author = |date = 2024-03-13 |website = Коммерсантъ |access-date = 2024-03-14 |ref = Европарламент одобрил первый в мире закон о регулировании ИИ }} * {{cite web |url = https://www.garant.ru/article/1605912/ |title = К вопросу о наличии авторских прав у искусственного интеллекта |author = Анастасия Васильева |date = 2023-02-01 |website = ГАРАНТ.РУ |access-date = 2024-03-13 |ref = К вопросу о наличии авторских прав у искусственного интеллекта }} * {{cite web |url = http://government.ru/docs/all/124098/ |title = Указ Президента Российской Федерации «О развитии искусственного интеллекта в Российской Федерации» |author = |date = 2019-10-10 |website = government.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Указ Президента Российской Федерации от 10 октября 2019 г. № 490 }} * {{cite web |url = http://www.kremlin.ru/acts/bank/45475 |title = Федеральный закон «О проведении эксперимента по установлению специального регулирования в целях создания необходимых условий для разработки и внедрения технологий искусственного интеллекта в субъекте Российской Федерации – городе федерального значения Москве» |author = |date = 2020-04-24 |website = kremlin.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Федеральный закон от 24 апреля 2020 г. № 123-ФЗ }} * {{cite web |url = https://www.economy.gov.ru/material/file/57ff642339b16c479b12030fb5f1b6e3/19082020_2129-p.pdf |title = Распоряжение Правительства Российской Федерации «Об утверждении Концепции развития регулирования отношений в сфере технологий искусственного интеллекта и робототехники на период до 2024 г.» |author = |date = 2020-08-19 |website = economy.gov.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Распоряжение Правительства Российской Федерации от 19 августа 2020 г. № 2120-р }} * {{cite web |url = https://www.vsrf.ru/documents/own/27773/ |title = Постановлении Пленума Верховного Суда Российской Федерации «О применении части <nowiki>четвертой</nowiki> Гражданского кодекса Российской Федерации» |author = |date = 2019-04-23 |website = vsrf.ru |access-date = 2024-03-13 |ref = Постановление Пленума Верховного Суда Российской Федерации от 23 апреля 2019 г. № 10 }} ; Статьясем тата тĕпченĕ ĕçсем * ''Савельев А. В.'' [http://www.sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/7759.html Internet и нейрокомпьютеры как социотехнологические стратегии искусственного мира]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://hi-news.ru/research-development/iskusstvennyj-intellekt-chast-pervaya-put-k-sverxintellektu.html Искусственный интеллект. Часть первая. Путь к сверхинтеллекту.] * {{Cite web|url=https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/ethics-guidelines-trustworthy-ai|title=Ethics guidelines for trustworthy AI|author=[[Европейская комиссия]]|website=|date=2019-04-08|publisher=|lang=en|access-date=2019-05-09}} * [http://www.raai.org/library/library.shtml?link Библиотека РАИИ. Статьи, книги, материалы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128052559/http://www.raai.org/library/library.shtml?link |date=2021-11-28 }} [http://www.raai.org/ РАИИ Российская ассоциация искусственного интеллекта] (1113 пунктов) ; Лекци курсĕсем * ''Р. В. Шамин''. [http://www.mathnet.ru/conf1243 Курс «Машинное обучение и искусственный интеллект в математике и приложениях»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. НОЦ [[Математический институт имени В. А. Стеклова РАН|Математического института им. В. А. Стеклова РАН]] ; Сăнав статьйисем * {{cite web 2 |url = https://moskvichmag.ru/gorod/iskusstvennyj-intellekt-ne-byvaet-pyanym-mat-terminatorov-olga-uskova/ |author = Дмитрий Леонтьев |authorlink = |title = «Искусственный интеллект не бывает пьяным» — «мать терминаторов» [[Ольга Ускова]] |website = Москвич Mag |websiteurl = https://moskvichmag.ru |type = |date=2022-04-19 |access-date=2022-05-12 |quote = |quoteup = |description = |ref = Дмитрий Леонтьев, Москвич Mag // «Искусственный интеллект не бывает пьяным» — «мать терминаторов» Ольга Ускова, 19 апреля 2022 }} * {{cite web 2 |url = https://www.kommersant.ru/doc/4116776 |author = Александр Леви |title = «Искусственный интеллект — это ядерное топливо для нашего будущего» |subtitle = Первый зампред правления Сбербанка [[Александр Ведяхин]] — в интервью «Ъ FM» |website = «[[Коммерсантъ]]» |date=2019-10-04 |access-date=2022-05-12 |quote = |quoteup = |description = |ref = }} ; Критика * [http://www.raai.org/resurs/interes/AISoloviev.htm А. Соловьёв. Ишкушштвенный интеллект]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nevod.ru/nevod/staff/sae/2003/II.html А. Соловьёв. Ăслайланă ăстăн тахçанах пулса тухнă]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907225254/http://www.nevod.ru/nevod/staff/sae/2003/II.html |date=2019-09-07 }} {{Тулаш каçăсем}} {{Ăслайланă ăстăн}} [[Категори:Ăслайланă ăстăн|*]] kgifduuq4kxjehdvz6oop0edtg2jnim 0 126712 875003 860657 2026-06-22T17:16:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875003 wikitext text/x-wiki '''Y-хромосомăллă Адам''' — Çĕр çинче халĕ пурăнакан [[Ас-тăнлă этем|çынсен]] [[Патрилинейлĕх|патрилинейлĕ]] [[пĕрлехи çывăх еткер]]не палăртакан [[Археогенетика|археогенетикăри]] ăнлав. Халиччен Адам 60—90 пин çул каярах пурăннă, тесе шутланă<ref>{{Cite web |url=http://www.isogg.org/tree/ISOGG_YDNATreeTrunk.html |title=Y-DNA Haplogroup Tree |access-date=2014-10-29 |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520141303/http://www.isogg.org/tree/ISOGG_YDNATreeTrunk.html |url-status=live }}</ref>, анчах та паянкун тĕпченисем çак вăхăт тапхăрне чылаях пысăклатаççĕ<ref>[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/humu.22468/abstract Seeing the wood for the trees: a minimal reference phylogeny for the human Y chromosome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141126131507/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/humu.22468/abstract |date=2014-11-26 }}, Oven M, Geystelen A, Kayser M, Decorte R, Larmuseau M., Human Mutation, Volume 35, Issue 2, pages 187–191, February 2014</ref><ref name="Mendez13"/>. 2015 çул тĕлне Y-хромосомăллă Адамăн пурнăçне 200 - 300 пин çул тесе хаклаççĕ, çак вара [[Ăс-тăнлă этем|анатомипе хальхи çын]] тĕнчене килнипе танлашать<ref name="bottleneck">{{cite journal | last1 = Karmin |display-authors=etal | year = 2015 | title = A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture |journal=[[Genome Research]] | volume = 25| issue = 4| pages = 459–66| doi = 10.1101/gr.186684.114 | pmid=25770088 | pmc=4381518}} "we date the Y-chromosomal most recent common ancestor (MRCA) in Africa at 254 (95% CI 192–307) kya and detect a cluster of major non-African founder haplogroups in a narrow time interval at 47–52 kya, consistent with a rapid initial colonization model of Eurasia and Oceania after the out-of-Africa bottleneck. In contrast to demographic reconstructions based on mtDNA, we infer a second strong bottleneck in Y-chromosome lineages dating to the last 10 ky. We hypothesize that this bottleneck is caused by cultural changes affecting variance of reproductive success among males."</ref>. [[File:Haplogrupos ADN-Y África.PNG|мини|А00, А0, А1a, В, СT, Е, J1, T, R1b серийĕ, Африкăри гаплогруппăсем]] Y-хромосомăллă Адам термина аллегорилле Библири [[Адам]]а чысласа панă, анчах та вăл хăйĕн вăхăтĕнчи пĕрремĕш е пĕртен-пĕр арçын пулман<ref name = "Takahata93">{{статья |пуçелĕк=Allelic genealogy and human evolution |кăларăм=[[Molecular Biology and Evolution]] |том=10 |номер=1 |страницы=2—22 |pmid=8450756 |чĕлхе=en |автор=Takahata, N. |уйăх=1 |çул=1993 |тĕс=journal |издательство=[[Oxford University Press]] }}</ref>. Çын [[Y-хромосома|Y-хромосоми]] ашшĕнчен ывăлне куçакан арлăх хромосоми шутланать, çапла «[[Адам]]» Y-хромосоминчен хальхи мĕнпур арçынсен Y-хромосомисем пулмаллă. Y-хромосомăллă Адам пурăннă чухнехи тата унчен пурăннă арçынсен урăх Y-хромосома пулнă, çапах та вĕсен арсен йĕрĕ вăхăт иртңĕçем татăлнă, вара Y-хромосомăллă Адам несĕлĕсем çынсен популяцинче урăх Y-хромосомăллă [[гаплогруппа|гаплогруппăсене]] пĕтернĕ. == Вăхăт рамкисем == == Митохондриллĕ Ева == {{catmore|Митохондриллĕ Ева}} [[Молекулярлă биологи]]ре çавăн пекех — «Митохондриаллĕ Ева» — термин пур. Y-хромосома ашшĕнчен ывăлне куçнă пекех, çаплах митохондриллĕ ДНК-хромосома хĕрарăм йĕрĕпе куçăнать. Çавăнпа ăсчахсем унăн амăш йĕрĕнчи пĕрлехи еткерĕ хăçан пулнине палăртнă. ДНК митохондрисен кунçулĕ Y-хромосомăнчен кĕскерех пулать, вăл тăтăшрах мутациленет. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|refs= <ref name="Mendez13">{{статья |пуçелĕк=An African American paternal lineage adds an extremely ancient root to the human Y chromosome phylogenetic tree |кăларăм=[[American Journal of Human Genetics]] |doi=10.1016/j.ajhg.2013.02.002 |каçă=http://haplogroup-a.com/Ancient-Root-AJHG2013.pdf |том=92 |номер=3 |страницы=454 |чĕлхе=en |тĕс=journal |автор=Mendez, Fernando; Krahn, Thomas; Schrack, Bonnie; Krahn, Astrid-Maria; Veeramah, Krishna; Woerner, August; Fomine, Forka Leypey Mathew; Bradman, Neil; Thomas, Mark |кун=7 |уйăх=3 |çул=2013 |archive-date=2019-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924160717/http://haplogroup-a.com/Ancient-Root-AJHG2013.pdf }} (primary source)</ref> }} == Çав. пекех == * [[Тĕнчери халăхсен Y-ДНК гаплогрупписем]] == Каçăсем == * [http://elementy.ru/lib/430522 Адам ывăлĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130012726/http://elementy.ru/lib/430522 |date=2016-11-30 }} Александр Чубенко, «[[Элементы.ру]]» проект {{Y-ДНК}} {{Генетика}} {{Адам тата Ева}} [[Категори:Çын генетикин историйĕ]] [[Категори:ДНК]] [[Категори:Çын еткерĕсем]] [[Категори:Плейстоцен]] [[Категори:Адама чысласа ят панă объектсем]] 55gjdho6o5nu7qtybsf7xe2rq5mv16m 0 127872 875026 865823 2026-06-23T08:59:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875026 wikitext text/x-wiki [[File:The Time Machine – Frontpage Heinemann.png|thumb|The Time Machine is a fiction book written by well-known writer H. G. Wells. This is the Frontpage of the book, Published by Heinemann in 1895]] '''Вăхăт талккăшĕпе çӳресси''' — этем е урăх объект [[иртнĕлĕх]]е е [[пуласлăх]]а [[Гипотеза|гипотезăлла]] майпа куçни, уйрăммăн илсен, «[[вăхăт машшынĕ]]» текен хатĕр пулăшнипе те. == Çавăн пекех == * [[Хальхи физикăн татса паман ыйтăвĕсем]] * [[Мульти Çут Тĕнче]] * [[Новиковăн хăйкилĕшӳлĕх принципĕ]] * [[Вăхăт талккăшĕпе çӳресси тĕлĕшĕнчи легендăсем]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * * ''Stockum, W. J. van'' (1937). «The gravitational field of a distribution of particles rotating around an axis of symmetry.». Proc. Roy. Soc. Edinburgh A 57: 135. * {{Книга|автор=|заглавие=Worlds Enough and Time: Explorations of Time in Science Fiction and Fantasy|ссылка=https://archive.org/details/worldsenoughtime0000unse|ответственный=Gary Westfahl,George Edgar Slusser,David Leiby|издание=|место=|издательство=Greenwood Publishing Group|год=2002|страницы=|страниц=198|isbn=0313317062|isbn2=}} == Каçăсем == {{навигаци}} * {{Cite web|url=http://www.iliassov.info/metaphysics/traveling-through-time.html|title=Природа времени и невозможность путешествия во времени|author=Ильясов Ф. Н.|website=|date=2017|publisher=ИЦ Орион}} * {{popmech.ru|11 (109), Ноябрь 2011|Путешествовать в прошлое можно? Да, но чисто теоретически|https://www.popmech.ru/science/12079-zamykaya-krug-vremen-nauka-nevozmozhnogo/|Левин Алексей}} * ''Хокинг С.'' [http://elementy.ru/lib/430539?context=3042702 Глава 5. Защищая прошлое] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101545/http://elementy.ru/lib/430539?context=3042702 |date=2016-03-04 }} // Мир в ореховой скорлупке * ''Цветков С.'' [https://web.archive.org/web/20081210035359/http://esli.ru/rubrics/videodrom/20080706194251videodrom.html Танки при дворе короля Артура]: список фильмов, в котором путешественники во времени пытаются изменить историю с помощью современного оружия/ * [http://www.ekranka.ru/tema/time/ Фильмы о путешествиях во времени] // Журнал «Экранка.ру» {{Тулаш каçăсем}} {{Вăхăт}} [[Категори:Вăхăт талккăшĕпе çӳресси| ]] [[Категори:Вăхăт]] [[Категори:Хальхи физикăн татса паман ыйтăвĕсем]] 0d19yxsmz5rtz6ocywavl90fk3eetmm 0 129011 875008 870692 2026-06-22T21:00:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875008 wikitext text/x-wiki [[File:Диплом доктора наук.jpg|thumb|Диплом]] :{{ан арпаштарăр|Тухтăр|Тухтăрпа (врачпа)}} :{{ан арпаштарăр|Философи докторĕ|Философи докторĕпе (PhD)}} '''Ăслăлăх докторĕ''' (çавăн пекех '''ăслав докторĕ''' е '''ăслăх докторĕ''') — [[СССР|СССРта]], [[Раççей|Раççей Федерацийĕнче]], çавăн пекех ытти хăшпĕр çĕршывсенче: иккĕмĕш, аслă картлашкари (после [[ăслăлăх кандидачĕ|ăслăлăх кандидачĕ]] хыççăн) [[ăслăлăх капашĕ]]. == Çавăн пекех == * [[Категори:Ăслăлăх докторĕсем]] * [[Мусăк докторĕ]] * [[Çутçанталăк ăслăлăхĕсен докторĕ]] == Литература == * * {{книга|заглавие=Императорский Московский университет: 1755-1917: энциклопедический словарь|ответственный=Андреев А. Ю., Цыганков Д. А.|место=М.|издательство=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год=2010|страниц=894|isbn=978-5-8243-1429-8|тираж=2000|ref=Императорский Московский университет|ссылка=https://books.google.com/books?id=7bd4wgEACAAJ}} Йышăнусемпе приказсем: * [http://museumreforms.ru/node/13995 Постановление СНК СССР об учёных степенях и званиях], от 13 января 1934. * Приказ [[Министерство науки и технологий Российской Федерации|Миннауки России]] № 145, от 31 августа 1998. == Каçăсем == <!-- {{Навигация}} --> * [https://vak.minobrnauki.gov.ru/documents#tab=_tab:npa~ Нормативные документы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125104147/https://vak.minobrnauki.gov.ru/documents#tab=_tab:npa~ |date=2022-01-25 }} на сайте [[Высшая аттестационная комиссия при Министерстве науки и высшего образования Российской Федерации|ВАК]] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Ăслăлăх капашĕсем тата чынĕсем]] [[Категори:Ăслăлăх докторĕсем]] ewr6ahtxf2mg66ap3ib3wc8yzsssg7i 0 130208 875007 874731 2026-06-22T19:07:48Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875007 wikitext text/x-wiki [[File:Globespin-tilt-23.4.gif|thumb|]] '''Çĕрĕн талăкри хăй тĕнĕлĕ таври çаврăнăвĕ''' == Çавăн пекех == * [[Варринченле вăй]] * [[Кориолис вăйĕ]] * [[Гидроаэромеханикăри Кориолис вăйĕ]] * [[Фуко маятникĕ]] * [[Тĕнчен гелиоцентрла тытăмĕ]] * [[Гераклид Понтисем]] * [[Аристарх Самоссем]] * [[Ариабхата]] * [[Николай Коперник]] * [[Тӳпери сферăсен çаврăнăвĕ пирки]] * [[Галилео Галилей]] * [[Эфемеридла вăхăт]] * [[Тулăмла хăвăртлану]] * [[Дельта T]] * [[Талăк]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == {{refbegin|2}} * ''Л. Г. Асламазов, А. А. Варламов'', «Удивительная физика», М.: Наука, 1988. [https://web.archive.org/web/20091022093439/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/bib-kvant/kvant63.htm DJVU] * ''В. А. Бронштэн'', Трудная задача, Квант, 1989. № 8. С. 17. * ''A. В. Бялко'', «Наша планета — Земля», М.: Наука, 1983. [https://web.archive.org/web/20091022114617/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/bib-kvant/earth.htm DJVU] * ''И. Н. Веселовский'', «Аристарх Самосский — Коперник античного мира», Историко-астрономические исследования, Вып. VII, с.17-70, 1961. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Aristarch_1.htm Online]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * Р. Граммель, «Механические доказательства движения Земли», УФН, том III, вып. 4, 1923. [https://ufn.ru/ru/articles/1923/4/c/ PDF] * Г. А. Гурев, «Учение Коперника и религия», М.: Изд-во АН СССР, 1961. * Г. Д. Джалалов, «Некоторые замечательные высказывания астрономов Самаркандской обсерватории», Историко-астрономические исследования, вып. IV, 1958, с. 381—386. * А. И. Еремеева, «Астрономическая картина мира и её творцы», М.: Наука, 1984. * С. В. Житомирский, «Античная астрономия и орфизм», М.: Янус-К, 2001. * И. А. Климишин, «Элементарная астрономия», М.: Наука, 1991. * А. Койре, «От замкнутого мира к бесконечной Вселенной», М.: Логос, 2001. * Г. Ю. Ланской, «Жан Буридан и Николай Орем о суточном вращении Земли», Исследования по истории физики и механики 1995—1997, с. 87-98, М.: Наука, 1999. * А. А. Михайлов, «Земля и её вращение», М.: Наука, 1984. [https://math.ru/lib/bmkvant/35 DJVU] * ''Г. К. Михайлов, С. Р. Филонович''. [https://www.studmed.ru/mihaylov-gk-filonovich-sr-k-istorii-zadachi-o-dvizhenii-svobodno-broshennyh-tel-na-vraschayuscheysya-zemle_7eea131bf2e.html К истории задачи о движении свободно брошенных тел на вращающейся Земле], Исследования по истории физики и механики 1990, с. 93-121, М.: Наука, 1990. * Е. Мищенко, Ещё раз о трудной задаче, Квант. 1990. № 11. С. 32. * А. Паннекук, «История астрономии», М.: Наука, 1966. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Lib/Pannekuk/Index.htm Online] * А. Пуанкаре, «О науке», М.: Наука, 1990. [http://ivanik3.narod.ru/linksPuankareOnauke.html DJVU] * Б. Е. Райков, «Очерки по истории гелиоцентрического мировоззрения в России», М.-Л.: АН СССР, 1937. * И. Д. Рожанский, «История естествознания в эпоху эллинизма и Римской империи», М.: Наука, 1988. * Д. В. Сивухин, «Общий курс физики. Т. 1. Механика», М.: Наука, 1989. * О. Струве, Б. Линдс, Г. Пилланс, «Элементарная астрономия», М.: Наука, 1964. * В. Г. Сурдин, «Ванна и закон Бэра», Квант, No 3, с. 12-14, 2003. [http://school-collection.edu.ru/catalog/res/ec4fdfcd-7910-2d48-99fc-5520257aab0a/?from=9023bcce-0ea5-7fd4-9591-275f2a04b301&interface=pupil DJVU] [https://web.archive.org/web/20090628075955/http://kvant.mirror1.mccme.ru/2003/03/index.htm PDF] * А. Фантоли, «Галилей: в защиту учения Коперника и достоинства Святой Церкви», М.: Мик, 1999. * P. Ariotti, «From the top to the foot of a mast on a moving ship», Annals of Science, Volume 28, Issue 2, pp. 191–203(13), 1972. * A. Armitage, «The deviation of falling bodies», Annals of Science, Volume 5, Issue 4, pp. 342–51, 1947. * {{статья |автор=Burstyn H. L. |заглавие=The deflecting force of the earth's rotation from Galileo to Newton |издание=Annals of Science |ссылка=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00033796500200041 |место= |volume=21 |год=1965 |ref = Burstyn |pages=47—80 }} * {{статья |автор=Burstyn H. L. |заглавие=Early explanations of the role of the Earth's rotation in the circulation of the atmosphere and the ocean |издание=Isis |ссылка=https://www.jstor.org/pss/227957 |место= |volume=57 |год=1966 |ref = Burstyn |pages=167—187 }} * J. W. Campbell, «The Deviations of Falling Bodies», Journal of the Royal Astronomical Society of Canada, Vol. 12, p. 202—209, 1918. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1918JRASC..12..202C/0000202.000.html Online] * B. Chatterjee, «A glimpse of Aryabhata’s theory of rotation of Earth», Indian J. History Sci., volume 9(1), pp. 51–55, 1974. * A. H. Compton, «A Determination of Latitude, Azimuth, and the Length of the Day Dependent of Astronomical Observations», Popular Astronomy, vol. 23, pp. 199–207, 1915. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1915PA.....23..199C/0000207.000.html Online] * J. L. E. Dreyer, «History of the planetary systems from Thales to Kepler», Cambridge University Press, 1906. [https://archive.org/details/historyofplaneta00dreyuoft PDF] * R. Dugas, «A history of mechanics», Editions du Griffon, Neuchatel, Switzerland, 1955. [https://archive.org/details/historyofmachani000518mbp PDF] * C. M. Graney, «Contra Galileo: Riccioli’s „Coriolis-Force“ Argument on the Earth’s Diurnal Rotation», Physics in Perspective, V. 13, No 4, 387—400, 2011. [http://www.springerlink.com/content/523x1t2735718302/ Online]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Февраль 2020 |bot=InternetArchiveBot }} * E. Grant, «Late Medieval Thought, Copernicus, and the Scientific Revolution», Journal of the History of Ideas, Vol. 23, No. 2, pp. 197–220, 1962. * E. Grant, «A Source Book in Medieval Science», Harvard University Press, 1974. * E. Grant, «In Defense of the Earth’s Centrality and Immobility: Scholastic Reaction to Copernicanism in the Seventeenth Century», Transactions of the American Philosophical Society, New Ser., Vol. 74, No. 4. (1984), pp. 1–69. * W. G. Guthrie, «The rotation of the Earth», Irish Astronomical Journal, Vol. 1, p. 213, 1951. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1951IrAJ....1..213G/0000213.000.html Online] * J. G. Hagen, «The free-pendulum experiment photographed», Popular Astronomy, Vol. 38, p. 381, 1930. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1930PA.....38..381H/0000381.000.html Online] * [[Хит, Томас Литтл|T. L. Heath]], «Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus: a history of Greek astronomy to Aristarchus», Oxford: Clarendon, 1913; reprinted New York: Dover, 1981. [https://archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft PDF] * K. J. Howell, «The role of biblical interpretation in the cosmology of Tycho Brahe», Stud. Hist. Phil. Sci., Vol. 29, No. 4, pp. 515–537, 1998. * A. Koyre, «Galileo and the Scientific Revolution of the Seventeenth Century», The Philosophical Review, Vol. 52, No. 4, pp. 333–348, 1943. * A. Koyre, «A Documentary History of the Problem of Fall from Kepler to Newton», Transactions of the American Philosophical Society, New Ser., Vol. 45, No. 4., pp. 329–395, 1955. * T. S. Kuhn, «The Copernican Revolution: planetary astronomy in the development of Western thought», Cambridge: Harvard University Press, 1957. ISBN 0-674-17100-4. * D. Massa, «Giordano Bruno and the top-sail experiment», Annals of Science, Volume 30, Issue 2, pp. 201–211(11), 1973. * G. McColley, «The theory of diurnal rotation of the Earth», Isis, volume 26 (1937), pages 392—402. * F. J. Ragep, «Tusi and Copernicus: The Earth’s Motion in Context», Science in Context 14 (2001) (1-2), p. 145—163. * W. F. Rigge, «Experimental Proofs of the Earth’s Rotation», Popular Astronomy, vol. 21, pp. 208–216, 267—276, 1913. [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1913PA.....21..208R/0000208.000.html Part 1] [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1913PA.....21..267R Part 2] * E. Rosen, «Kepler and the Lutheran attitude towards Copernicanism in the context of the struggle between science and religion», Vistas in Astronomy, vol. 18, Issue 1, pp. 317–338, 1975. * L. Russo, «The forgotten revolution: how science was born in 300 BC and why it had to be reborn», Berlin: Springer 2004. * C. Schiller, «Motion Mountain», [http://www.motionmountain.net/ Online edition] (Chapter 5. From the rotation of the Earth to the relativity of motion) * B. L. van der Waerden, «On the motion of the planets according to Heraclides of Pontus», Arch. Internat. Hist. Sci. 28 (103) (1978), 167—182. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Modern/Waerden/Waerden_Heraclides.htm Русский перевод] * B. L. van der Waerden, «The heliocentric system in Greek, Persian and Hindu astronomy», in «From deferent to equant: A Volume of Studies in the History of Science in the Ancient and Medieval Near East in Honor of E.S. Kennedy», Annals of the New York Academy of Sciences, Volume 500, June 1987, 525—545. [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Waerden/Waerden_Gelio.htm Русский перевод]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * R. S. Westman, «The Copernicans and the Churches», God and Nature: Historical Essays on the Encounter between Christianity and Science, ed. by D.C. Lindberg and R.L. Numbers, p. 76-113, Berkeley: University of California Press, 1986. * {{публикация|книга |автор=Пасынок |автор имя=Л. |ответственный=ФГУП «ВНИИФТРИ» |заглавие=Методы и средства определения параметров вращения Земли |тип=журн |издание=Альманах современной метрологии |issn=2313-8068 |том=3 |номер=8 |год=2016 |страницы=269–323 |удк=521.3, 521.92 |ссылка=http://pvz.vniiftri.ru/theory/StatyaSchool_v3.pdf |архив дата=2020-12-10 |архив=https://web.archive.org/web/20201210212819/http://pvz.vniiftri.ru/theory/StatyaSchool_v3.pdf |ref=Пасынок }} {{refend}} == Каçăсем == {{Навигаци}} * ''Ю. А. Кимелев, Т. Л. Полякова''. [http://gorgone.h10.ru/Files__/Books__/new/know/9.htm Наука и религия. Глава 3. Коперниканская революция]. * ''И. В. Лупандин''. Лекции по истории натурфилософии: [http://www.krotov.info/lib_sec/12_l/lup/andin_10.html 10. Космология Николая Орема], [http://www.krotov.info/lib_sec/12_l/lup/andin_12.html 12. Космология Альберта Саксонского]. * ''В. Ф. Майоров''. [http://fiz.1september.ru/view_article.php?ID=201000217 Как узнать, что Земля вращается?] * ''Г. А. Гурьев''. [http://vzgljadnamir.narod.ru/biblioteka/GurevHTML/index.htm#ogl Системы мира от древнейших времён до наших дней] * [http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/6e77355b-0241-9e89-a75e-081e41059e04/00149188627219695/00149188627219695.htm Опыт Фуко: доказательство вращения Земли]{{ref|en}} * ''G. Hagen''. [http://www.newadvent.org/cathen/15183a.htm J. Systems of the Universe (The catholic encyclopedia)]{{ref|en}} * {{cite web | author = | url = http://www.astromyth.ru/Astronomy/Movement.htm | title = Куда мы движемся? | access-date = 2013-03-06 | lang = ru | archive-url = | archive-date = }} * {{книга|заглавие = Общая теория вращения Земли |автор= [[Ержанов, Жакан Сулейменович|Ержанов Ж. С.]], [[Калыбаев, Айсултан Абдуллович|Калыбаев А. А.]]|место= М |год = 1984 |страниц= 254 |ссылка=https://www.phantastike.com/science/obschaya_teoriya_vrascheniya_zemli/pdf/ }} {{Тулаш каçăсем}} {{Çĕр}} * bse.sci-lib.com/article082842.html * bse.sci-lib.com/article092586.html [[Категори:Çĕр (планета)]] [[Категори:Астрономи историйĕ]] o4dd7zqg2uj8v5761x8fncscln1l4ty 10 130225 875005 2026-06-22T18:11:31Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Немецкий певец Макс Гизингер, на 5-м Палаточном фестивале Рейн-Неккар, Мангейм, Баден-Вюртенберг, Германия» 875005 wikitext text/x-wiki Немецкий певец Макс Гизингер, на 5-м Палаточном фестивале Рейн-Неккар, Мангейм, Баден-Вюртенберг, Германия sazemc9opdyvruaqjdrm102xx7yxdzo 10 130226 875006 2026-06-22T18:12:02Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg» 875006 wikitext text/x-wiki Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg 8f8chlzlxw95n2pdzqi31wiwufjbmkh 0 130227 875024 2026-06-23T08:16:51Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{| class="infobox bordered" style="font-size: 100%" cellpadding=3 |- ! Тӳпери ĕскер ! ''μ'' (км³ç⁻²) |- | [[Хĕвел]] | {{val|132712440018}} (8) |- | [[Меркурий]] | {{val|22032}} |- | [[Венера]] | {{val|324859}} |- | [[Çĕр]] | {{val|398600.4415}} (8) |- | [[Уйăх]] | {{val|4902.8000}} (3) |- | [[Марс]] | {{val|42828}} |- | [[Церера]] | {{val|63.1}} (3) |- | [[Юпитер]] | {{val|126686...» 875024 wikitext text/x-wiki {| class="infobox bordered" style="font-size: 100%" cellpadding=3 |- ! Тӳпери ĕскер ! ''μ'' (км³ç⁻²) |- | [[Хĕвел]] | {{val|132712440018}} (8) |- | [[Меркурий]] | {{val|22032}} |- | [[Венера]] | {{val|324859}} |- | [[Çĕр]] | {{val|398600.4415}} (8) |- | [[Уйăх]] | {{val|4902.8000}} (3) |- | [[Марс]] | {{val|42828}} |- | [[Церера]] | {{val|63.1}} (3) |- | [[Юпитер]] | {{val|126686534}} |- | [[Сатурн]] | {{val|37931187}} |- | [[Уран (планета)|Уран]] | {{val|5793939|}} (13) |- | [[Нептун]] | {{val|6836529}} |- | [[Плутон]] | {{val|871}} (5) |- | [[Эрида]] | {{val|1108}} (13) |- |} '''Гравитацилле пара́метр''' (паллă тăвасси: {{math|μ}}) тесе гравитацилле {{math|G}} [[Гравитаци константи|константтăна]] объектăн {{math|M}} масси çине хутланине калаççĕ: : <math>\mu=GM. \ </math> Ку ăнлавпа [[тӳпери механика|тÿпери механикăра]] тата [[астродинамика|астродинамикăра]] усă кураççĕ. gx1u8ls8ltaziwu9y6nltnz1hrjd2ph