Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 3929 875033 709141 2026-06-23T12:32:33Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 875033 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Перу |NationName = República del Perú |FlagTitle = [[Перу ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:War flag of Peru.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:LocationPeru.png|250px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Escudo_nacional_del_Perú.svg|125px]] |CoATitle = [[Перу гербĕ]] |LNGs = [[испани чĕлхи]], [[кечуа (чĕлхе)|кечуа]] |CapCn = [[Лима]] |BigCity = [[Лима]] |TitleGl = [[Перу президенчĕсем|Президент]] |PrezName = [[Алехандро Селестино Толедо Манрике]] |MinList = |MName = |SqNumb = 19 |SqAll = 1&nbsp;285&nbsp;220 |YearP = 2002 |NasPop = 27&nbsp;949&nbsp;639 |NasPlot = 22 |NasNum = 38 |Valuta = |GTOt = -05 |GTDo = -05 |GimnName = [[Перу патшалăхĕн гимнĕ]] |Domen = .pe |Tel = 86 }} '''Перу''' ([[испан чĕлхи|исп]]. ''Perú'', [[кечуа (чĕлхе)|кечуа]] ''Piruw''), — [[Кăнтăр Америка|Кăнтăр Америкăра]] вырнаçнă [[патшалăх]]. Тĕп хули — [[Лима]]. == Истори == [[1532]] çулта [[Испани]] канкистадорĕсем Перу çĕрĕсене çĕнтерсе илнĕ. [[1534]] çулта Перу тĕп хулине, [[Лима|Лимăна]], никĕсленĕ. [[1542]] çулта Перу вице-патшалăхĕ йĕркеленнĕ. [[1821]] çулхи [[утă, 28|утă уйăхĕн 28]] хыççăн Перу [[Испани]]не пăхăнманни çинчен пĕлтернĕ. [[1824]] çулта [[Аякучо]] патĕнчи çапăçăвра Испани колонизаторĕсен çарĕсене аркатнă. [[1879]] çулта Перу никама та пăхăнманнине çирĕплетнĕ. [[1968]] çулта çар пăтăрмахĕ пулса иртнĕ. [[2001]] çулта халăх пăлханăвĕпе Фухимори режимĕ пĕтсе ларнă. {{Кăнтăр Америка патшалăхĕсем}} [[Категори:Кăнтăр Америка патшалăхĕсем]] [[Категори:Перу]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] oy31zdcpk8a7swtzl620qrt3ubcarwc 0 9174 875035 715344 2026-06-23T12:38:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875035 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Воронов}} {{Вăрçă ĕçченĕ |ят = Станислав Кириллович Воронов |çуралнă вăхăт = [[1957]] çул, [[çурла, 20]] |вилнĕ вăхăт = |çуралнă вырăн = [[Тури Хурасан]] ялĕ<br />[[Элĕк районĕ]]<br /> {{ÇуралнăВырăн|Чăваш АССР|Чăваш Енре}} <br /> [[РСФСР]] [[СССР]] |вилнĕ вырăн = |ӳкерчĕк = |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |витлев = |пăхăнулăх = {{Flagicon|USSR}} [[СССР]]<br /> {{Flagicon|RUS}} [[Раççей Федерацийĕ]] |хĕсмет çулĕсем = 1982-хал. вăх. |хисеп = {{СССР, Генерал-лейтенант}} |çар ăрачĕ = [[ФХХ]] |командăланă = |чаç = |çапăçусем = [[Афган вăрçи]] |чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} «СССР ХВ хĕсметре тăнăшăн» 3-мĕш степеньлĕ орденĕ {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} Тĕнчери "Russian ArtWeek 2010" ӳнер академин Гран-при {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}} {{!}}} |çыхăнусем = |отставкăра = }} '''Воронов Станислав Кириллович''' ([[1957]] çулхи [[авăн, 20|авăн уйăхĕн 20-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи [[Тури Хурасан]] ялĕнче çур.) — РФ патшалăх хăрушсăрлăх хĕсмечĕн генерал-лейтенанчĕ, Раççей ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, Мускав тулашĕн ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ. == Пурнăçĕ == Станислав Воронов [[1957]] çулхи [[авăн, 20|авăн уйăхĕн 20-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи [[Тури Хурасан]] ялĕнче çуралнă. 1979 çулта [[Хусан университечĕ]]н юридици факультечĕнчен вĕренсе тухнă та Чăваш Республикин Прокураторине ĕçлеме килнĕ, Район прокурорĕн пулăшуçи, тĕпчекен прокурор пулса тăрăшнă. [[1994]]-[[1999]] çулсенче — Чăваш Республикин Хăрушсăрлăх министрĕ. 1999 çулхи чӳк уйăхĕнче Мускава ĕçе куçать, [[Раççей Федерацийĕ|Раççей Федерацин]] ХФХ Тĕпчев управленин пуçлăхĕн çумĕ пулса тăрать. [[1982]] çултанпа патшалăхăн хăрушсăрлăх уйрăмĕсенче, прокуратурăра ĕçленĕ. Икĕ çул [[Афганистан]]ра хĕсметре тăнă. [[1994]]-[[1999]] çулсенче — Чăваш Енĕн хăрушсăрлăх министрĕ. 1999 çулхи [[чӳк]] уйăхĕнче — Раççей Федерацин Федераллă Хăрушлăхсăрлăх Хĕсметĕн Тĕпчев ĕçĕсен уйрăмĕн пуçлăхĕн пĕрремĕш çумĕ. 2001 çулта РФ ФХХ [[Эрпӳлĕх]]ĕнче ертӳçссене хатĕрлекен аслă курсĕнче вĕренет. [[2002]] - [[2005]] çулсенче Станислав Воронов Беларуç Республикинчи РФ элчелĕхĕн пĕррремĕш секретарĕ пулса тăрăшать. 2005 - [[2007]] çулсенче УАО «Сухой компанинче» ĕçре, Тĕп директорăн хăрушсăрлăх çумĕ. 2007 çултанпа халиччен — УАО «Сухой» Авиаци холдинг компанин» хăрушсăрлăх енĕпе вице-президенчĕ<ref>[http://www.uacrussia.ru/ru/corporation/guidance/vice_presidents/index.php?id4=119 Вице-президент ОАО «ОАК» Воронов Станислав Кириллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916065103/http://www.uacrussia.ru/ru/corporation/guidance/vice_presidents/index.php?id4=119 |date=2013-09-16 }}</ref>. Çемьере иккĕ ачана ӳстерет. == Политикăри ĕç-хĕлĕ == Чăваш Республики президенчĕн 2001 çулхи суйлавĕнче президент вырăнĕшĕн кĕрешнĕ, суйлав пĕтĕмлетĕвĕпе, виççĕмĕш вырăна, Н. Федоровпа (1-мĕш вырăн) тата Шурчанов (2-мĕш вырăн) хыççăн, тухнă. == Пултарулăх ĕçĕсем == 2008 çулта унăн куравĕсем Португалире (Лиссабон) тата Германире (Мюнхен) иртнĕ. 2012 çулта Шупашкарта ӳнер музейĕнче С. Вороновăн куравĕ уçăлнă<ref>[http://regnum.ru/news/polit/1558361.html Шупашкарта ПХХ Чăваш Республикинчи экс-пуçлăхĕн пайăр куравĕ уçăлнă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203032350/http://regnum.ru/news/polit/1558361.html |date=2013-12-03 }}</ref>. == Чыславсемпе парнесем == * «СССР Хĕçпăшаллă Çарĕсенче хĕсметре тăнăшăн» 3-мĕш степеньлĕ ордена, медальсене тивĕçнĕ. * Тĕнчери "Russian ArtWeek 2010" ӳнер академин Гран-при * Раççей сăрăçĕсен пĕрлешĕвĕн кĕмĕл тата бронза медалĕсем == Вуламалли == * "Аликовская энциклопедия", редколлеги: Ефимов Л.А., Ефимов Е.Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., [[Шупашкар]], [[2009]], ISBN 978-5-7670-1630-3. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.fsb.ru/fsb/smi/interview/single.htm!id%3D10342785@fsbSmi.html СТАНИСЛАВ ВОРОНОВ, «НИ ОДИН ПРЕСТУПНИК НЕ УЙДЕТ ОТ ОТВЕТСТВЕННОСТИ», интервью] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Авăнăн 20-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1957 çулта çуралнисем]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ]] [[Категори:Чăвашран тухнă генералсем]] cfkf6rtfegsh9h8j8kcwtnpyveokdlf 0 12076 875037 858140 2026-06-23T13:39:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875037 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Flag of Gagauzia.svg|thumb|250px|Гагаузи ялавĕ]] [[Ӳкерчĕк:Karta Gagauzien.jpg|thumb|250px|Гагаузи Молдави карти çинче]] '''Гагаузи''', '''Гагауз çĕрĕ''' ({{lang-gag|Gagauz Yeri}}) — [[Молдави]]н кăнтăрĕнчи автономлă çĕр. Ку автономине [[референдум]] ирттернĕ хыççăн çурри ытла гагаузсенчен тăракан ял тăрăхĕсенчен никĕсленĕ. Референдумпа вăл ялсенчи халăх автономине кĕме килĕшнĕ. Тĕпхули [[Комрат]]. == Халăх йышĕ == [[2004]] çулхи çырав тăрăх Гагаузире 155 700 çын пурăннă, вĕсенчен 58 300 — хуласенче, 97 500 ялсенче пурăнать. ===Нацисем=== : ''[http://www.statistica.md/recensamint/Nationalitatea_de_baza.xls 2006 çулта Молдавире хăш нацисем тата мĕн йышлă пурăнине кăтартса паракан таблицине пăхăр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071124181912/http://www.statistica.md/recensamint/Nationalitatea_de_baza.xls |date=2007-11-24 }} '''''Румынла''''' * 82.0% [[Гагаузсем]] * 7.8% [[Молдавансем]] * 4.8% [[Бессараби булгарĕсем|Булгарсем (Бессараби енченскерсем)]] * 2.4% [[Вырăссем]] * 2.3% [[Украинсем]] == Чĕлхи == [[Официаллă чĕлхе]]сем [[молдави чĕлхи|молдавипе]] [[гагауз чĕлхи|гагауз]] чĕлхисем. Унсăр пуçне тăтăшах [[румын чĕлхи]]пе тата [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] калаçаççĕ. == Вĕрентӳ == Гагаузире 55 шкул, педагогика коледжĕ, Комрат патшалăх университечĕ пур. [[Турци]] Тĕрĕк культура центрне (''Türk İşbirliği Ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı'') тата Тĕрĕк вулавăшне туса хунине тӳленĕ. == Çул-йĕрĕ == Гагаузин 451 çухрăм çул пур, унтан 82 % асфальтланă. Турци Гагаузи çул-йĕрне йĕркелемешкĕн Молдавине 35 миллион доллар кивçĕн панă. == Политики == Гагаузи автономине Молдави конституцийĕпе гарантланă, ăна 1994 çулхи Гагауз Автономийĕ саккунĕпе йĕркеленĕ. Молдави Румынипе пĕрлешес тейĕç пулсан, Гагаузи хăй шут тытне тăвас ирĕк пама сăмах панă Молдави. Гагауз халăхĕн пухăвĕн (''Adunarea Populară''; гагаузла: ''Halk Topluşu'') гагаузсем пирки саккун тăвас мандат пур. Ăна вĕрентӳ, культура, вырăнти аталану, бюджет, налук, социллă хăрушсăрлăх, территори администрацийĕ енчен ыйтăвĕсем йышăнаççĕ. Тата Халăх пухăвĕн икĕ ятарлă вăй пур: Молдавин шалтипе тулти политикине тăвассине хутшăнма пултарни тата енчен килĕшӳсĕр пулсан, вăл Молдави Конституци Судне тӳррĕн пыма пултарать. Чи çӳлли Гагаузи кĕппĕрнаттăрĕ (молд: ''Guvernatorul Găgăuziei''; гагаузла: ''Bashkan''). Ăна тăватă çуллăха суйлаççĕ. Кĕппĕнаттăрĕ майĕпе пур уççăнлăх кĕлеткесем ĕçлеççĕ. Вăл Молдави республики правительстви чĕленĕ. Гагаузи кĕппĕрнатарĕ пулас тесен гагаузла лайăх пĕлмелле, молдави гражданинĕ тата 35 çул е ытларах пулмалла. == Каçăсем == * [http://edingagauz.com/ Гагаузла хыпарсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219173706/http://edingagauz.com/ |date=2016-12-19 }} * [http://www.alegeri.md/ru/gagauzia2006/ 2006 çулхи Гагаузи суйлани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027114304/http://www.alegeri.md/ru/gagauzia2006/ |date=2007-10-27 }} * [http://edingagauz.com/forum/ Гагауз канашлăвĕ] * [http://www.gagauz-press.narod.ru/ Гагауз информаци агентстви] * [http://www.anasozu.com/ «Анасёзю»] (''Анне сăмахĕ'') гагауз хаçачĕ * [http://www.hronos.km.ru/etnosy/gagauzy.html Гагаузсем çинчен информаци] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027094501/http://www.hronos.km.ru/etnosy/gagauzy.html |date=2007-10-27 }} * [http://www.comrat.iatp.md/gagauzia/history_gagauz.htm Гагаузсен историйĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015035539/http://www.comrat.iatp.md/gagauzia/history_gagauz.htm |date=2007-10-15 }} * [http://www.gagauz-tv.com/ Гагауз инçекуравĕн сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.dialoghaber.com/ диалог ҳабер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017062801/http://dialoghaber.com/ |date=2007-10-17 }} [[Категори:Гагаузи]] [[Категори:Молдави]] rqpmm9jbmbgpe8f08u0j96rltutiwet 0 13768 875066 833804 2026-06-24T08:10:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875066 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Kiev caves.jpg|thumb|right|350px|Лаврĕ тĕсне кăтартнă саламлă уçă çыру. [[XIX ĕмĕр]]]] '''Кийӳ-Печера лаврĕ''' — [[Руç]]ри малтанхи [[мăнастырь]]сенчен пĕри. [[1051]] çулта [[Ярослав Мудрый]] тапхăрĕнче [[монах]] [[Антоний Печерский]] никĕсне хунă, хăй [[Любеч]]ран килнĕ пулнă. «Ханкăр» тата оригиналти «печера» çĕр хăвăлĕ тенне пĕлтереççĕ. Малтанхи манахсем чăнах та çĕр хăвăлĕсенче е çĕр айĕнче йĕркеленĕ çурт-йĕрсенче пурăннă. == Истори == == Каçăсем == * [http://lavra.kiev.ua/ Кейӳ-Печерă лаврĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405194330/http://www.lavra.kiev.ua/ |date=2008-04-05 }} * [http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?5_818 Лавра в честь Успения Пресвятой Богородицы Киево-Печерская] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919125123/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?5_818 |date=2007-09-19 }} * [http://party.com.ua/zav.php?c=1&id=881 Таса Успени Кейӳ-Печерă лаврĕ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050520063230/http://party.com.ua/zav.php?c=1&id=881 |date=2005-05-20 }} * [http://www.lavra.kiev.ua/ru/history/map/map.php Лаврăн картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410222045/http://www.lavra.kiev.ua/ru/history/map/map.php |date=2008-04-10 }} * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=ru&geocode=&q=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2&sll=58.219918,68.271961&sspn=0.020522,0.05785&ie=UTF8&ll=50.434767,30.560231&spn=0.006205,0.014462&t=k&z=16&om=1 Лаврă космосран]. ''Пысăклатма пулать'' * Акварели [[Кривцун, Евгений Ионикиевич|Евгения Кривцуна]]: [http://ab.iatp.org.ua/krivtsun/view.php?kr013*jpg Киево-Печерская лавра 1], [http://ab.iatp.org.ua/krivtsun/view.php?kr014*jpg Киево-Печерская лавра 2] * И. Никодимов. [http://www.versii.com/telegraf/material.php?id=7091&nomer=360 Страницы истории Лавры до, во время и после Великого Поста] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080313020803/http://www.versii.com/telegraf/material.php?id=7091&nomer=360 |date=2008-03-13 }} * [http://sobory.ru/article/index.html?object=00330 Каталог Православной Архитектуры — Свято-Успенская Киево-Печерская лавра — статьйисемпе фотоӳкерчĕкĕсем] * [http://www.miysvit.com/ru/index.htm?ver=1Кейӳ - Печерă лаврĕнчи интерактивлă виртуаллă турĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kplavra.kiev.ua/ Наци Кейӳ-Печерă историллĕ-этеплĕх упранăвĕн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610081043/http://www.kplavra.kiev.ua/%23 |date=2017-06-10 }} * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?b8533,44415,22057 Диаграмма высочайших сооружений Лавры на SkyscraperPage.com] [[Категори:Кейӳ храмĕсем]] [[Категори:Украина мăнастырĕсем]] [[Категори:Лаврăсем]] [[Категори:Украинăн пĕтĕм тĕнчелĕх кăнарлăхĕ]] [[Категори:Православи — пĕтем тĕнчелĕх кăнарлăх]] [[Категори:Тасалăх выранĕсем]] [[Категори:Кейӳ-Ханкăр лаври]] jwjq094kc8m06tblo1r3ruym5tjvzmn 0 15785 875063 784096 2026-06-24T06:30:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875063 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Karlsruhe asv2022-10 img07 Schloss Karlsruhe.jpg|thumb|upright=1.8|Карлсруэ керменĕ]] '''Ка́рлсруэ''' ({{lang-de|Karlsruhe}}) — [[Германи]]н [[Баден-Вюртемберг]] çĕрĕнче [[Рейн|Рейн]] таврашĕнчи, [[франци]]-герман чиккинчен инçĕх мар вырнаçнă хула. == Истори == == Архитектура == == Промăçлăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Karlsruhe OElhafen.jpg|thumb|Нефть порчĕ]] == Ăслăлăх, этеплĕх, çутĕç == [[Ӳкерчĕк:Karlsruhe Universität from Physikhochhaus pic1 meph666-2005-Feb-10.jpg|thumb|Карлсруэ университечĕ]] == Транспорт == == Спорт == == Каçăсем == * [http://www.karlsruhe.de/ Официаллă сайчĕ] * [http://www.fzk.de/ Карлсруэ ăслăлăх тĕпчевĕсен тĕпĕ] (Forschungszentrum) * [http://ka.stadtwiki.net/Hauptseite Карлсруэ хула вики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418050216/http://ka.stadtwiki.net/Hauptseite |date=2010-04-18 }} [[Категори:Германи хулисем]] [[Категори:Рейн çинчи хуласем]] imcqrr3t2bkc6hycr6shgmgmdvkqkbx 0 16286 875062 474854 2026-06-24T04:57:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875062 wikitext text/x-wiki '''Камчатка кӳлмекĕ''' — [[Лăпкă океан]]ăн [[кӳлмек]]ĕ, [[Камчатка çурутравĕ]]пе [[Кроноци çурутравĕ]] хушшинче вырнаçнă, [[Петропавловск-Камчаткăри]]рен виççĕмĕш пулать. Типĕ çĕре 74 çм касса кĕрет. Анлăшĕ 148 çм яхăн, тарăнăшĕ 2 пин м таран. Шыв илнисем пĕрпек мар, талăклă, 2 м çӳлле хăпарать. Çыранĕсем лутра. Çурçĕр çыранĕнче [[Усть-Камчаткăри]]не никĕсленĕ. == Вуламалли == * [[Мăн совет энциклопедийĕ]] == Каçăсем == * [http://geo.web.ru/db/msg.html?mid=1164993 Пинегина Т.К. Цунами на тихоокеанском побережье Камчатки за последние 7000 лет: диагностика, датировка, частота] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117054257/http://geo.web.ru/db/msg.html?mid=1164993 |date=2020-11-17 }} {{stub}} [[Категори:Камчатка ен]] [[Категори:Раççей кӳлмекĕсем]] [[Категори:Лăпкă океан кӳлмекĕсем]] jxu0io2s6vq13v0a2o680jawe9ymlef 0 23941 875060 614889 2026-06-24T01:05:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875060 wikitext text/x-wiki {{Паллă вырăн |Тĕс = |Чăвашла ят = К. В. Иванов ячĕллĕ сквер |Ӳкерчĕк = Cheboksary Ivanov monument.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = К. В. Иванов бюсчĕ хăйĕн ячĕллĕ скверĕнче |Статус = |Патшалăх = |Вырнаçу ячĕ = |Вырнаçу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Архитектор = |Скульптор = |Пĕрремĕш асăну = |Сайт = |Commons = }} '''К. В. Иванов ячĕллĕ сквер''' — [[Шупашкар]] хулин ватă пайĕн паллă вырăнĕ. Атăл хĕрринчех пулнипе хула çыннисен тата хăнасен илленсе çӳремелли сквер. == Кун-çулĕ == XVII–XVIII ĕмĕрсенче сквер вырăнĕнче [[Никольский хĕрарăм мăнастăрĕ]] тăнă, унта 1631 çулта Борис Годунов Мускавран Шупашкара кăларса янă айăпа кĕнĕ [[Шестова Мария|Мария Шестова]], вырăссен пĕрремĕш патшин — [[Романов Михаил|Михаил Романовăн]] (1596-1645 çç.) мамакăшĕ, çут тĕнчерен уйрăлса кайнă. Романов кил йышĕн 400 çуллăхне уявлас тĕллевпе Чăваш Республикин Президенчĕн йышăнăвĕпе Мария Шестова боярина вилтăпри çинче 2013 çулхи пуш уйăхĕнче часавай уçма палăртнă. XX ĕмĕрĕн 30-мĕш çулĕсенче Никольский соборне аркатнă. Унăн вырăнне «ĔТК» çуртне хăпартнă. Кунта республикăн ертӳçисем пурăннă. Атăл хĕррипе çăка тата декораци тĕммисене лартнă, асфальт витнĕ çуран çӳремеллли сукмаксем хунă. 1952 çулта Атăлăн çыранĕнче гранит постаменчĕ çине чăваш литературин классикĕн [[Иванов Константин Васильевич|К. В. Ивановăн]] бронзăран тунă бюстне (Скульптор И. Ф. Кудрявцев, архитектор В. И. Ступин) вырнаçтарнă. Çак вăхăтран сквера Константин Ивановăн ячĕпе тивĕçтернĕ. == Вуламалли == * Данилова А.П., Данилов В.Д., Иванова Т.Н. Мой город (Паспорт юного чебоксарца). – Шупашкар, 2004. * Кугураков И.К., Ткаченко В.Г. Древний центр города. Западный косогор: Схема–путеводитель. – Шупашкар, 1996. * Студенецкий А.Н. Знакомьтесь: Чебоксары… – Шупашкар, 1973. * Терентьев А.И. Чебоксары и чебоксарцы: Записки краеведа. – Шупашкар, 2001. * Гусев А. Они украшают землю // Советская Чувашия. 1960. 27 сентября. == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/home/1/Vistavki/Parks/Skver_Ivanova%5CStranica_9.htm К. В. Иванов ячĕллĕ сквер] * [https://regnum.ru/news/society/2318803.html В Чебоксарах разворотили историческую часть города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909233722/https://regnum.ru/news/society/2318803.html |date=2017-09-09 }} {{Шупашкарăн паллă вырăнĕсем}} [[Категори:Шупашкарăн пахчисем тата паркĕсем]] [[Категори:Константин Иванов‎]] o52k89n4ge6l9r7zomyn3a2lhudxnrx 10 24579 875034 314429 2026-06-23T12:37:04Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 875034 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:War flag of Peru.svg|border|{{{1|22px}}}|Перу ялавĕ]]<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Патшалăхсен ялавĕсем|Перу]] </noinclude> iofmkj4o8vi7p53wv2h9ijg267odnxx 0 28974 875054 790118 2026-06-23T21:05:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875054 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Иван Яковлев (пĕлтерĕшсем)}} {{Опера | ЧăвЯчĕ = Иван Яковлев | ТăвЯчĕ = | Ӳкерчĕк = | Алпусни = | Композитор = А. Васильев | Либретто авторĕ = | Çăлкуç = | Жанр = | Ĕç-пуç шучĕ = | Çул = | Пĕрремĕш кăтартнă çул = [[2007]] | Пĕрремĕш кăтартнă вырăн = [[Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ]] }} '''Иван Яковлев''' — [[Васильев Александр Георгиевич|А. Васильев]] хатĕрлесе кăтартнă чăваш [[опера|опери]]<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=405735 Опера "Иван Яковлев" А.Васильева]</ref>. == Опера кун-çулĕ == {{Çырмалла}} == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://mkrf.ru/press-center/news/region/opera-quot-ivan-yakovlev-quot-dolgozhdannoe-sobytie-dlya-vsego-chuvashskogo-naroda- Опера "Иван Яковлев" – долгожданное событие для всего чувашского народа]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://regnum.ru/news/927585.html 5 декабря в Чувашии состоится премьера национальной оперы "Иван Яковлев"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019211321/https://regnum.ru/news/927585.html |date=2019-10-19 }} [[Категори:Чăваш опери]] [[Категори:Чăваш культури]] aqxb1pyg23l76nxmqmq202bbj0027q7 0 29385 875048 844106 2026-06-23T18:35:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875048 wikitext text/x-wiki [[File:Course Channeltunnel ru.svg|thumb|420px|[[Ла-Манш]] айĕнчи питĕ хăвăрт «LGV Nord Europe» çул]] '''Евротоннель, Ла-Манш айĕнчи тонель''' ({{lang-fr|tunnel sous la Manche}}, {{lang-en|Channel Tunnel}}, çаплах хăш чух ''Euro Tunnel'')&nbsp;—&nbsp;[[чукун çул тоннелĕ|чукун çул]] иккĕ çуллă [[тоннель]], вăрăммăшĕ 51 [[км]] яхăн, вĕсенчен 39 км [[Ла-Манш]] тинĕс пырĕ айĕнче. Континентлă [[Европа|Европăна]] утрав çинчи [[Аслă Британи]]е чцукун çулпа çыхăнтарать. Тоннеле пула Парисран Лондона 2 сехет те 15 минутра çитме пулать; хăй тоннелĕнче пуйăс 20 пуçласа 35 минута çити пырать. Мăнаçлăн ăна [[1994]] çулхи çу уйăхĕн 6-мĕшĕнче хута янă. Пĕр хушă вăл тĕнчери чи вăрăм тоннель ятне тытса тăнă, тепĕртакран ăна «[[Сэйкан]]» тоннелĕ, 2010 юпан 15—мĕшĕнче «[[Готард базис тоннелĕ|Готард тоннелĕ]]» кая хăварнă. {{куçармалла|en:American Society of Civil Engineers|Американ çурт-йĕр тăвакан инженерĕсен пĕрлĕхĕ}} Евротоннеле [[Тĕнчери çиччĕ çĕнĕ тĕлĕнтермĕш|хальхи]] [[тĕнчери çиччĕ тĕлĕнтермĕш]]сенчен пĕри тесе пĕлтернĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commons|Eurotunnel}} * [http://www.dover-to-calais.com/ Информация о поездах Shuttle и Eurostar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901035729/http://www.dover-to-calais.com/ |date=2005-09-01 }} * [http://www.eurotunnel.com/ Евротоннель] * [http://www.theotherside.co.uk/tm-heritage/background/tunnel.htm История Евротоннеля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410093850/http://www.theotherside.co.uk/tm-heritage/background/tunnel.htm |date=2011-04-10 }} * [http://www.geologyshop.co.uk/chtunfacts.htm Факты о Евротоннеле] * [http://maps.google.com/maps?hl=ru&t=k&ll=51.096347,1.153393&spn=0.00312,0.005322 Google Maps, вход в тоннель в районе Дувра (Англия)] * [http://univertv.ru/video/geografiya/geograficheskaya_kartina_mira_i_geograficheskaya_kultura/supersooruzheniya_tunnel_cherez_proliv_lamansh/?mark=science Суперсооружения: Туннель через пролив Ла-Манш.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217165025/http://univertv.ru/video/geografiya/geograficheskaya_kartina_mira_i_geograficheskaya_kultura/supersooruzheniya_tunnel_cherez_proliv_lamansh/?mark=science |date=2011-12-17 }} * [http://maps.google.com/maps?hl=ru&ie=UTF8&om=1&z=17&ll=50.922292,1.781909&spn=0.003294,0.007296&t=k Google Maps, вход в тоннель в районе Кале (Франция)] * ''Н. Корзинов.'' [http://elementy.ru/lib/430961 Столетняя стройка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217062407/http://elementy.ru/lib/430961 |date=2010-12-17 }} // «[[Наука и жизнь]]», № 1 (2010) [[Категори:Британ-франци хутшăнавĕсем]] [[Категори:Ла-Манш]] [[Категори:Чукун çул тоннелĕсем]] [[Категори:Франци чукун çул транспорчĕ]] [[Категори:Аслă Британи чукун çул транспорчĕ]] [[Категори:Аслă Британи тоннелĕсем]] [[Категори:Франци тоннелĕсем]] [[Категори:Википеди:Кивелнĕ суйланă статьясем]] h1s79hoz0qc9nk0r6qnzko6wxcbaj3w 0 38841 875069 873327 2026-06-24T11:06:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875069 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg|250px|справа|Клеопатра]] '''Клеопа́тра VII Филопа́тор''' ({{lang-grc|Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ}}, [[П. эрч. 69|п. эрч. 69]]-[[П. эрч. 30|п. эрч.30 гг. п. э]]) ҫҫ. — Птоломейсен йăхĕнчи юлашки майра патши . Рим çарпуçне - Марк Антоние юратнипе паллă. Вăл патша пулнă вăхăтра Египета [[Авалхи Рим]] пăхăнтарнă. Пĕрремĕш Рим императорне [[Октавиан Август|Октавиан Август]] парăнас пулманнипе хăйне хăй вĕлернĕ. [[Ӳкерчĕк:Cleopatra VII from Hermitage Peterburg.jpg|thumb|left|160px|Базальтран тунă Клеопатра VII кулепи]] VII-мĕш Клеопатра VII пĕртăван XIII-мĕш Птолемей тата XIV-мĕш Птолемейсемпе пĕрле Египета 21 çул хушши ертсе пынă. Каярах Авалхи Рим çарпуçĕн Марк Антонийĕн арăмĕ пулнă. [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарпе]] [[Марк Антоний|Марк Антонийпе]] юрату çыхăнăвĕнче пулнипе паллĕ пулса юлнă. Цезартен ывăл, Антонирен икĕ ывăлпа хĕр пулнă. [[Ӳкерчĕк:Benczur-kleopatra.jpg|thumb|left|200px|''Клеопатра вилĕмĕ'', венгри ӳнерçи Дюла Бенцурăн ӳкерчĕкĕ, [[1911]]]] == Клеопатра искусствора == * Сăвăсем «[[s:Клеопатра|Клеопатра]]» ([[Пушкин Александр Сергеевич|Пушкин]], Брюсов, [[Александр Блок|Блок]], [[Ахматова Анна Андреевна|Ахматова]]) * [[Шекспир|Уильям Шекспир]] «[[Антоний и Клеопатра (пьеса)|Антоний и Клеопатра]]» * [[Бернард Шоу]] «Цезарь и Клеопатра» * [[Эберс Георг|Георг Эберс]] «Клеопатра» * [[Хаггард Генри Райдер|Генри Райдер Хаггард]] «Клеопатра» * Давтян Лариса. «Клеопатра» (поэтический цикл). М., Река времен, 2010 * А. Владимиров «[[Правило Клеопатры]]» (музыкальная драма) === Клеопатра кинора === {{main|Клеопатра (фильм)}} Клеопатра çинчен нумай фильм ӳкернĕ. Чи паллисем: * [[Клеопатра (фильм, 1899)]] — сассăр хура-шурă фильм, режиссёр [[Мельес, Жорж|Жорж Мельес]], тĕп рольте [[Д'Альси Жанна|Жанна Д’альси]] * [[Клеопатра (фильм, 1912)]] — сассăр хура-шурă фильм, рольте [[Хелен Гарднер]] * [[Клеопатра (фильм, 1917)]] — сассăр хура-шурă фильм, рольте [[Теда Бара]] * [[Клеопатра (фильм, 1934)]] — Оскар номинанчĕ, рольте [[Клодетт Колбер]] * [[Цезарь и Клеопатра (фильм, 1945)]] — рольте [[Вивьен Ли]] * [[Антоний и Клеопатра (фильм, 1951)]] — рольте [[Паулин Летс]] * [[Две ночи с Клеопатрой (фильм)]] (1953) — рольте [[Софи Лорен]] * [[Клеопатра (фильм, 1963)]] — Оскар номинанчĕ, Клеопатра рольĕнче [[Тейлор Элизабет|Элизабет Тейлор]] * [[Я, Клеопатра и Антоний (фильм)]] (1966) — рольте [[Ставрас Паравас]] * [[Легионы Клеопатры]] (1959) — рольте [[Линда Кристал]] * [[Астерикс и Клеопатра (мультфильм, 1968)]] — Клеопатра [[Мишлин Дэкс]] сассипе калаçать * [[Антоний и Клеопатра (фильм, 1973)]] —рольтеи [[Джанет Сазман]] * [[Цезарь и Клеопатра (телеспектакль)|Цезарь и Клеопатра]] (1979) — рольте [[Елена Коренева]] * [[Безумные ночи Клеопатры (фильм)]] (1996) — рольте [[Марчелла Петрелли]] * [[Клеопатра (фильм, 1999)]] — рольте [[Варела Леонор|Леонор Варела]] * [[Астерикс и Обеликс: Миссия Клеопатра (фильм)|Астерикс и Обеликс: Миссия Клеопатра (фильм, 2002)]] — Клеопатра рольĕнче [[Беллуччи Моника|Моника Беллуччи]] * [[Римская империя. Август (фильм)]] (2003) — рольте [[Анна Валле]] * [[Рим (телесериал)|Рим]] (2005—2007) — теледрама [[HBO]]/[[BBC]], Клеопатра рольĕнче Линдсей Маршал. == Клеопатра астрономинче == * [[астероид]] [[(216) Клеопатра]]. [[Вена обсерваторийĕ|Вена обсерваторийĕнче]] австри астрономĕ [[Пализа Иоганн]] [[1880 çул]]хи [[ака, 10]] уçнă. * [[Венера|Венера]] çинче [[Ударный кратер|кратер]] [[Клеопатра (кратер)|Клеопатра]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{ВТ-ЭСБЕ|Клеопатра}} * [http://ec-dejavu.ru/c/Cleopatra.html А. Петров. '''Несколько страниц в защиту Клеопатры'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702010639/http://ec-dejavu.ru/c/Cleopatra.html |date=2014-07-02 }} // Восток-Запад-Россия. Сб. статей. — М.: «Прогресс-Традиция», 2002, с. 383—390. * [http://www.sno.pro1.ru/lib/kravchuk/ А Кравчук. '''Закат Птолемеев'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016221806/http://www.sno.pro1.ru/lib/kravchuk/ |date=2014-10-16 }} — М.: «Наука», Гл. ред. вост. литературы, 1973, 217 с. == Каçăсем == При написании статьи использован материал из французской Википедии. Также использовались: * [[Плутарх]], [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/caesar-f.htm «Цезарь»]; [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/antonius-f.htm «Антоний»] * [[Аппиан]], [http://ancientrome.ru/antlitr/appian/index.htm «Гражданские войны», кн. II, V] * [[Гай Светоний Транквилл|Светоний]], «Божественный Юлий», «Август» * [http://wars175x.narod.ru/f2/Html/Pervoistochnik3_1.htm «Записки об Александрийской войне»] неизвестного автора * [[Бенгтсон Герман|Бенгтсон Г.]], Правители эпохи эллинизма, М., 1982 * Александр Кравчук, [http://annales.info/egipet/small/kleop.htm#7994 Закат Птолемеев]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/51*.html#11.5 Roman History], by Cassius Dio, Book 51 {{Авалхи икĕпатсем}} [[Категори:Авалхи Египет]] [[Категори:Птолемейсем]] [[Категори:Авалхи Египет майра патшисем]] [[Категори:Авалхи Икĕпатри майра патшасем]] qgp2zcho4hfq8rbrtg4h9v0p74inyc1 0 39846 875059 851858 2026-06-23T23:21:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875059 wikitext text/x-wiki {{Çар ĕçченĕ |ят = Геннадий Григорьевич Ирейкин |ӳкерчĕк = |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă вăхăт = [[1940]] çул, [[чӳк, 26|чӳкĕн 26-мĕшĕ]] |вилнĕ вăхăт = |çуралнă вырăн = [[Хура Çырма (Барыш районĕ)|Хура Çырма]]<ref name="И">[http://old.bv73.ru/2010-05-20-06-27-17/1353-2012-08-16-10-41-49 Капельки России. Чёрная Речка.]</ref>, [[Чĕмпĕр облаçĕн Барыш районĕ|Барыш районĕ]]<br /> [[Чĕмпĕр облаçĕ]], [[ССРС]] |вилнĕ вырăн = |витлев = |пăхăнулăх = {{Flagicon|RUS}} |хĕсмет çулĕсем = |çар ăрачĕ = авиаци |командăланă = |чаç = |çапăçусем = |чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Раççей Паттăрĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Хисеп Палли орденĕ}} {{!}}} |çыхăнусем = |отставкăра = }} ''Ирейкин Геннадий Григорьевич''' — [[Раççей Паттăрĕ]], штурман, [[чăваш]]. == Кунçулĕ пирки кĕскен == Г.Г.Ирейкин Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕнчи [[Хура Çырма (Барыш районĕ)|Хура Çырма]] ялĕнче çуралнă<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/heroes/irejjkin-gennadijj-grigorevich/ Герои Советского Союза и Герои России : Ирейкин Геннадий Григорьевич.]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Курайкин, Н. Н. Ирейкин Геннадий Григорьевич / Н. Н. Курайкин, Кузьмин Д. В. // Краткая чувашская региональная энциклопедия. – Ульяновск, 2009. – Т. 1 : Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. – 2009. – С. 188-189.</ref><ref name="И" /><ref>[https://ulpressa.ru/2016/10/17/evgeniy-sofronov-puteshestvie-v-akshuat/ Евгений СОФРОНОВ: Путешествие в Акшуат… самый популярный сайт региона*.]</ref><ref>[http://z64.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_11/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=KZDKR&P21DBN=KZDKR&S21STN=1&S21REF=5&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=1&S21P03=A=&S21STR=Ирейкин,%20Геннадий%20Григорьевич Календарь знаменательных дат - результаты поиска.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Г">[http://baza.vgdru.com/1/81798/ Ирейкины из Барышского района Ульяновской области. Генеалогическая база знаний: персоны, фамилии, хроника.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190302230021/http://baza.vgdru.com/1/81798/ |date=2019-03-02 }}</ref>. Халĕ ку ял çук. [[Ял]] пулнă тĕле унти çынсем паян "Каторга" текен вырăн пек пĕлеççĕ<ref name="И" />. Малашне Ирейкинсен килйышĕ çывăхри [[Акшуат]] ялне куçса кайнă. Тĕп тымарĕсем вара вĕсен — Барыш районĕнчи [[Емелей]] чăваш ялĕнче<ref name="И" /><ref name="Г" />. Коллективизаци вăхăтĕнче вĕсене кунта, Хура Çырмана, кулак тесе хăваласа килнĕ пулнă. Куйбышеври авиаци институтĕнче вĕренсе тухнă, каярах СССР авиаци промăçлăхĕн летчик-испытательсен шкулнĕн штурмансен уйрăмне вĕçленĕ (1971). Штурман-испытатель пулнă. 1978-мĕш çултан тĕп штурман, каярах Громов М.М. ячĕллĕ вĕçев тĕпчев институчĕн тĕпчев пилотаж центрĕн тĕп конструкторĕ. Ан-74, Ан-124, Ан-225, Як-40, Як-42, МиГ-21, Су-27, Су-30, Ту-160, Ту-22М тата ыт., пилотсăр «Буран» космос карапĕн пилотаж навигаци комплексĕсен тĕпчевĕсене хутшăннă. Ту-16 ЛЛ, Ил-7 ЛЛ опытлă двигательсен, тĕрлĕ йышши çăлакан тата десант системисен тĕпчевне хутшăннă. 1988-мĕш çулта АН-74 самолетпа инçет вĕçессипе лартнă рекорда хутшăннă. == Чыславсем == * Раççей паттăрĕ — 23.03.2000. * [[«Хисеп палли» орден]] * СССР тава тивĕçлĕ штурман-испытатель (1984). * Самолет спорт мастерĕ == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем== * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1404 Чăваш энциклопедийĕ] * {{Warheroes|id=6278}} {{Раççей Федерацин Паттăрĕсем}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей паттăрĕсем]] [[Категори:Чӳкĕн 26-мĕшĕ çуралнисем]] [[Категори:1940 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чĕмпĕр облаçĕнче çуралнисем]] eecg7rg37lnkqb2ovj8t3mhlsdb3oq6 0 51146 875049 839529 2026-06-23T18:44:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875049 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = '''Езидсем''' | ӳкерчĕк = Yezidis of Jabal.jpg |анлăшĕ = 300px | алпусни = Езидсем [[Джебель-Синджар]] тăвĕсенче ([[Ирак]]).<br />1920-мĕш çулсенчи фото. | тăван ячĕ = | йышĕ = мĕнпур йышĕ — 1.5 пин<ref name="Ираника">[http://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1 Численность езидов]</ref> | вырнаçăвĕ = {{Ялавлани|Ирак}} — 850 пин<ref name="Амоев" /><br /> {{Ялавлани|Германи}} — 200 пин <br /> {{Ялавлани|Раççей}} — 70 пин<ref>[http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls Данные переписи населения России 2010 года]</ref><br /> {{Ялавлани|Эрмени}} — 35 пин <br /> {{Ялавлани|Грузи}} — 20пин<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перепись населения в Грузии в 2002 году]</ref> <br /> {{Ялавлани|Сири}} — 14 пине яхăн<ref name="Ираника"/><ref name=HDS>{{cite book |title= Historical Dictionary of Syria|last= Commins|first= David Dean|authorlink= |coauthors= |year= 2004|publisher= Scarecrow Press|location= |isbn= 0810849348|page=282 |pages= |url= http://books.google.com/?id=_EhACvcqVXkC&printsec=frontcover&q|accessdate=August 20, 2010}}</ref> <br /> {{Ялавлани|Швеци}} — 4 пин <br /> {{Ялавлани|Украина}} — 2 пин<ref>[http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ перепись населения в Украине в 2001 году]</ref> <br /> 5 пинрен сахал<ref name="Ираника"/>: <br /> {{Ялавлани|Франци}}<br /> {{Ялавлани|АПШ}} <br /> {{Ялавлани|Аслă Британи}} <br /> {{Ялавлани|Канада}} <br /> {{Ялавлани|Нидерландсем}} <br /> {{Ялавлани|Бельги}} <br /> {{Ялавлани|Дани}} <br /> {{Ялавлани|Швейцари}} <br /> {{Ялавлани|Австрали}} | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[Курманджи (чĕлхе)|Курманджи]] (çырулăхĕ [[Латин алфавичĕ|латиница]] никĕсĕпе) | раса = [[Европа евĕр расă|европа евĕр]] | тĕн = [[езидизм]] | тăван = | кĕрет = [[Иран чĕлхисем|Иран ушкăнĕ]] (çурçĕр-анăç)<br />[[Индоиран чĕлхисем|Ари турачĕ]]<br />[[Индоевропа çемьи]] | унăн шутĕнче = | генезис = }} [[File:Lalish the whole view.jpg|thumb|270px|[[Лалеш]] — Езидсен сăваплăхĕ]] '''Ези́дсем''' (е йезидсем, язидсем; тăван ячĕ — эзди, [[Курд чĕлхи|курд]]. êzdî) — [[курдсем|курдсен]] этноконфесси ушкăнĕ<ref>{{кĕнеке|автор=Брук С. И.|пуçелĕк=Население мира. Этно-демографический справочник|вырăн=Мускав|издательство=«Наука»|çул=1981|страницы=438-440}}</ref><ref>{{кĕнеке|автор=Christine Allison|пуçелĕк=The Yezidi Oral Tradition in Iraqi Kurdistan|издательство=Psychology Press|çул=2001|isbn=0-7007-1397-2}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1|title=Yazidis|publisher=Encyclopædia Iranica|lang=en|accessdate=2014-06-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6946028.stm|title=Deadly Iraq sect attacks kill 200|publisher=BBC News|lang=en|accessdate=2014-06-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kurdwatch.org/pdf/kurdwatch_yeziden_en.pdf|title=Yazidi in Syria|publisher=European Center for Kurdish Studies|lang=en|accessdate=2014-06-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2007/aug/15/iraq|title=Background: the Yezidi|publisher=Guardian News and Media Limited|lang=en|accessdate=2014-06-08}}</ref>, [[Индоевропа чĕлхисем|индоевропа çемьин]] [[Индоиран чĕлхисем|ари турачĕн]] [[курд чĕлхисем|курд ушкăнне кĕрекен]] [[курманджи (чĕлхе)|курманджи чĕлхипе]] калаçаççĕ. == Паллă езидсем == * [[Джангир-ага]] —çарпуç, езид халăхĕн паттăрĕ * [[Полатов Файзо Рашидович]] — пĕрлĕх ĕçченĕ, ЯООО «ЕЗИДСЕМ» президенчĕ. * [[Сиабандов Саманд Алиевич]] — Совет Союзĕн Паттăрĕ * [[Поладов Арсен Рашидович]] — актёр, педагог, режиссёр. * [[Усоян Аслан Рашидович]] (дед Хасан) — криминал авторитечĕ. * [[Пивази Гоча Аскарович]] — езид диаспорин председателĕ, Сургут хули, ХМАТ. * [[Алоян Михаил Суренович]] — боксер,тĕнче чемпионĕ. * [[Амар Сулоев]] — хутăш стай кĕрешӳçи * [[Зара (юрăç)|Зара]] — раççей юрăçи. * [[Худоев Темур Рашидович ]] — акробат, СССР чемпионĕ. * Мстоян Чарказ Дадашович — филологи аслăхĕн тухтăрĕ * [[Брои Омари|Омари Брои]] — раççей кикбоксёрĕ. * [[Аджоев Гурам Захарович]] - футболист == Çавăн пекех == * [[Зукри]] * [[Ахтиаре Марге]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Вуламалли == * ''Березин И. Н.'' Езиды. М., 1854 * {{кĕнеке|пай = Езиды|пуçелĕк = Народы России. Атлас культур и религий|вырăн = М.|издательство = Дизайн. Информация. Картография|çул = 2010|страниц = 320|isbn = 978-5-287-00718-8}} * ''Омархали Х.'' Йезидизм. Из глубины тысячелетий. СПб., 2005 * Пирбари Д. Езиды Сархада, Тбилиси-Мускав, 2008 * ''Полатов Д. Р.'' Езиды. Религия и народ. М., 2005. * Allison С. The Yezidi Oral Tradition in Iraqi Kurdistan. L., 2001 * Frank R. Sheikh ‘Adi, der große Heilige der Jezidis. B., 1911 * Kreyenbroeck, Ph.G. Yezidism: its Background, Observances and Textual Tradition. N.Y., 1995 * Omerxalî X. Êzdiyatî: Civak, Sembol, Rîtûel (Езидизм: Общество, Символ, Ритуал). Istanbul, 2007. * Ph.G. Kreyenbroek in collaboration with Z. Kartal, Kh. Omarkhali, and Kh.J. Rashow. Yezidism in Europe: Different Generations Speak about their Religion. Wiesbaden, 2009. * Omerxalî X. bi hevkariya Xankî K. Analîza Qewlên Êzdiyan. Li ser Mesela Qewlê Omer Xala û Hesin Çinêrî [Анализ езидских религиозных гимнов. На примере религиозного гимна Омар Хала и Хасен Ченери]. Avesta, Istanbul, 2009. == Каçăсем == {{commonscat|Yazidism|Езидизм}} * {{Из|БСЭ|http://slovari.yandex.ru//БСЭ/Езиды|заглавие=Езиды|автор=[[Руденко, Маргарита Борисовна|М. Б. Руденко]]|издание=3-е}}{{V|29|1|2014}} * [http://ezid.ru/books/obichai_i_tradicii_ezidov/ezidi_kto_oni.html Езиды: кто они?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413154324/http://www.ezid.ru/books/obichai_i_tradicii_ezidov/ezidi_kto_oni.html |date=2009-04-13 }} * [http://enc.mail.ru/article/?1900021419 Йезиды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719124612/http://enc.mail.ru/article/?1900021419 |date=2006-07-19 }} // [[Народы и религии мира: Энциклопедия]] / Гл. ред. [[Тишков, Валерий Александрович|В. А. Тишков]]. Редкол.: О. Ю. Артемова, [[Арутюнов, Сергей Александрович|С. А. Арутюнов]], А. Н. Кожановский, В. М. Макаревич (зам. гл. ред.), В. А. Попов, [[Пучков, Павел Иванович|П. И. Пучков]] (зам. гл. ред.), Г. Ю. Ситнянский. — М.: [[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]], 1998, — 928 с.: ил. — ISBN 5-85270-155-6 * [http://www.regnum.ru/news/1440435.html#ixzz1WaL6QeaP Нодар Мосаки: Идентичность «курдов-езидов» и «езидов» постсоветского пространства] * [http://www.minjust.ru/common/img/uploaded/docs/2009.08.26_Zaklyuchenie.doc Заключение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101191249/http://minjust.ru/common/img/uploaded/docs/2009.08.26_Zaklyuchenie.doc |date=2010-11-01 }} [[Экспертный совет по проведению государственной религиоведческой экспертизы при Министерстве юстиции Российской Федерации|Экспертного совета по проведению государственной религиоведческой экспертизы при Министерстве юстиции Российской Федерации]] в отношении Местной религиозной организации вероисповедания — езидизм «Езидство» (г. Ярославль, руководитель Далеян А. А.) от 21 июля 2009 г. № 15-41-6 * [http://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1 Yazidis] // Энциклопедия «Ираника»{{ref-en}} * [https://regnum.ru/news/polit/2286705.html Султан езидов Келаш: «Мой народ спасет только Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610113005/https://regnum.ru/news/polit/2286705.html |date=2017-06-10 }} {{Иран чĕлхиллĕ халăхсем}} [[Категори:Индоари халăхĕсем]] [[Категори:Курдистан]] [[Категори:Езидизм|*]] [[Категори:Курдсем]] [[Категори:Раççей халăхĕсем]] [[Категори:Украина халăхĕсем]] [[Категори:Эрмени халăхĕсем]] [[Категори:Турци халăхĕсем]] [[Категори:Грузи халăхĕсем]] [[Категори:Германи халăхĕсем]] [[Категори:Франци халăхĕсем]] [[Категори:АПШ халăхĕсем]] [[Категори:Аслă Британи халăхĕсем]] [[Категори:Канада халăхĕсем]] [[Категори:Австрали халăхĕсем]] [[Категори:Швеци халăхĕсем]] [[Категори:Дани халăхĕсем]] [[Категори:Бельги халăхĕсем]] [[Категори:Швейцари халăхĕсем]] [[Категори:Нидерландсен халăхĕсем]] [[Категори:Ирак халăхĕсем]] [[Категори:Сири халăхĕсем]] o3snxw4zh5lofz1s1o0htqzajtqr4mf 0 52214 875053 874799 2026-06-23T20:55:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875053 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} {{Чĕлхе |тĕс = НК |ят = Зулу |тăван ят = isi Zulu |патшалăхсем = {{ZAF}} |регионсем = ытларах [[КваЗулу-Наталь|Ква Зулу-Наталь]], [[Гаутенг]], [[Мпумаланга]] провинцисем |официаллă чĕлхе = {{ZAF}} |регулирующая организация = Совет по языку зулу |калаçакан йышĕ = Тăван чĕлхе: 11 миллион<br />Иккĕмĕш чĕлхе: 25 миллион |категори = [[Африка чĕлхисем]] |классификаци = [[Нигер-конго чĕлхисем|Нигер-конго макроçемье]] : [[Бенуэ-конго чĕлхисем|Бенуэ-конго çемье]] :: [[Банту евĕр чĕлхесем|Банту турачĕ]] ::: [[Банту чĕлхисем|Банту ушкăнĕ]] :::: [[Кăнтăр банту чĕлхисем|Зона S]] ::::: [[Нгуни чĕлхисем|Нгуни ушкăнĕ]] |çыру = [[латиница]] |ГОСТ 7.75–97 =зул 195 |ISO1 = zu |ISO2 = zul |ISO3 = zul }} [[File:South Africa Zulu speakers proportion map.svg|thumb|КАР: зулу сарăлни, килĕнче зулу чĕлхипе ус куракан пурăнан халăх пайĕ: {{columns |col1= {{legend|#EDF8E9|0–20%}} {{legend|#BAE4B3|20–40%}} {{legend|#74C476|40–60%}} |col2= {{legend|#31A354|60–80%}} {{legend|#006D2C|80–100%}}}}]] '''Зу́лу''', е '''зулу́с чĕлхи''' (тăван. isi Zulu) — [[Банту чĕлхисем|банту чĕлхисен]] [[нгуни]] ушкăнĕнчи чĕлхе, ытларах [[КАР]] территоринче сарăлнă. КАР мĕнпур чĕлхисен хушшинче зулу ĕнтĕ пĕрремĕш чĕлхе пек ытларах сарăлнă (10 млн ытла пĕлекен); ăна çĕршывра пурăнакан çурри таран ăнланать, ăна çывăх тăванла чĕлхесем: [[коса (чĕлхе)|коса]], [[свати (чĕлхе)|свати]] тата (çурçĕр) [[ндебеле (чĕлхе)|ндебеле]] чĕлхесем <ref>[http://salanguages.com/stats.htm South African Languages | Statistics and graphs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060520193341/http://www.salanguages.com/stats.htm |date=2006-05-20 }}</ref>. == Лингвогеографи == Калаçакансен ытларахăшĕ КАР вырнаçнă. 2001 çулхи çыравпа 10 677 305 çынăн пĕрремĕш чĕлхи зулу шутланнă. Иккĕмĕш чĕлхе шучĕпе КАР патшалăхĕнче 25 млн яхăн çын пуплет. Çакăнсăр пуçне, вăл кăштах юнашар çĕр-шывсенче: * [[Лесото]] (248 пин, 1993) * [[Свазиленд]] (76 пин, 1993) * [[Малави]] (37,5 пин, 1966) * [[Мозамбик]] (1 798 пин, 1980) Çапла, мĕнпур йышĕ 11 млн çитет. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Луцков, А. Д. Основы грамматики языка зулу. М.: Восток — Запад, 2003 * Луцков, А. Д. Зулу-русский словарь. Isichazamazwi isizulu — isirashiya. М.: Ленанд, 2014. — С. 288. — ISBN 978-5-9710-1023-4. * {{кĕнеке |автор = Охотина Н. В. |пуçелĕк = Язык зулу |каçă = |яваплă = Отв. ред. [[Ольдерогге, Дмитрий Алексеевич|Д. А. Ольдерогге]]; Академия наук СССР, Институт народов Азии |вырăн = М. |издательство = Издательство восточной литературы |çул = 1961 |страниц = 72 |сери = [[Языки зарубежного Востока и Африки]] |тираж = 1&nbsp;500 }} * Buell, L. C. (2005) ''Issues in Zulu Verbal Morphosyntax'', PhD Thesis, University of California, Los Angeles. [http://www.cs.chalmers.se/~harald2/grammars/zulu.zip (файл .pdf в архиве .zip)] * Doke, C.M. (1947) ''Text-book of Zulu grammar''. London: Longmans, Green and Co. * Doke, C.M. (1954) ''The Southern Bantu languages''. London: Longmans, Green and Co. * Wilkes, Arnett & Nkosi, N. (1996) ''Teach Yourself Zulu''. London: Hooder & Stoughton * Nyembezi, C.L.S. (1957) ''Learn Zulu''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Nyembezi, C.L.S. (1970) ''Learn More Zulu''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Doke, C.M. (1958) ''Zulu-English Vocabulary''. Johannesburg: Witwatersrand University Press. * Dent, G.R. & Nyembezi, C.L.S. (1959) ''Compact Zulu Dictionary''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Dent, G.R. & Nyembezi, C.L.S. (1969) ''Scholar’s Zulu Dictionary''. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. * Doke, C.M. & Vilakazi, B.W. (1948) ''Zulu-English Dictionary''. Johannesburg: Witwatersrand University Press. == Каçăсем == {{Interwiki|code=zu|Ikhasi Elikhulu||зулу|лого=Wikipedia-logo-zu.png}} {{wiktionarycat|type= языка зулу|category=Зулу}} {{wiktionary|зулу}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zul Ethnologue] о зулу * [http://www.lmp.ucla.edu/profiles/profz01.htm UCLA Language Materials Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970416061941/http://www.lmp.ucla.edu/profiles/profz01.htm |date=1997-04-16 }} Краткое введение * [http://salanguages.com/isizulu/ SALanguages.com]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} Страница о зулу на сайте. посвящённом языкам ЮАР. Есть также страницы о [http://salanguages.com/fanagalo/ фанагало] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230329132739/http://salanguages.com/fanagalo/ |date=2023-03-29 }} и [http://salanguages.com/isicamtho/ исикамто] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203803/http://salanguages.com/isicamtho/ |date=2016-03-04 }} * [http://hum.uchicago.edu/~jagoldsm/ZuluLanguage/index.html Множество подробных материалов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315210638/http://hum.uchicago.edu/~jagoldsm/ZuluLanguage/index.html |date=2015-03-15 }} к учебному курсу по зулу в Чикагском университете * [http://www.newt.clara.co.uk/isizulu/ Sifunda isiZulu!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306060945/http://www.newt.clara.co.uk/isizulu/ |date=2005-03-06 }} {{ref-en}} Учебный курс * [http://isizulu.net/ isiZulu.net Зулу-английский и англо-зулусский словарь], а также краткое пособие по произношению и грамматике. Есть модуль морфологического анализа * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Zulu-english/ Небольшой зулу-английский словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040413044749/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Zulu-english/ |date=2004-04-13 }} * [https://openlibrary.org/books/OL7000200M/Zulu-English_dictionary/ Зулу-английский словарь. Форматы: PDF, Plain text, DAISY, ePub, DjVu, MOBI] === МИХ === * [http://www.isolezwe.co.za/ Isolezwe] хаçат * Радио [http://www.ukhozifm.co.za/ Ukhozi FM] тетел-трансляципе {{КАР чĕлхисем}} [[Категори:Зулуссем]] [[Категори:Банту чĕлхисем]] [[Категори:КАР чĕлхисем]] 9n6t8f1k882w3o3mbbp5y6po2lrvn2q 0 62260 875038 834322 2026-06-23T13:55:35Z CommonsDelinker 188 Replacing Magyarok-Bejovetele-ChroniconPictum.jpg with [[File:Képes_krónika_-_21.oldal_-_A_magyarok_bejövetele_Pannóniába.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing 875038 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = Хункăрсем | ӳкерчĕк = {{image array|perrow=5|width=60|height=70 | image1 = StefanIHongarije.jpeg| caption1 = [[Сăваплă I Иштван|Иштван I]] | image2 = Elisabet_av_Thüringen.jpg| caption2 = [[Хункăр Елизавети]] | image3 = Matthias_Corvinus.jpg| caption3 = [[Матьяш I (Хункăр королĕ)|Матьяш Хуньяди]] | image4 = GabrielBethlen.jpg| caption4 = [[Бетлен Габор|Габор Бетлен]] | image5 = II._Rákóczi_Ferenc_Mányoki.jpg| caption5 = [[Ференц II Ракоци]] | image6 = 1512_Dürer_Kaiser_Sigismund_anagoria.JPG| caption6 = [[Сигизмунд (Сăваплă Рим империн императорĕ)|Сигизмунд I]] | image7 = Bolyai_János_(Márkos_Ferenc_festménye).jpg| caption7 = [[Бойяи Янош|Янош Бойяи]] | image8 = Gróf Széchenyi István.jpg| caption8 = [[Сеченьи Иштван|Иштван Сеченьи]] | image9 = Barabas-eotvos.jpg| caption9 = [[Этвёш Йожеф|Йожеф Этвёш]] | image10 = Barabas-arany.jpg| caption10 = [[Арань Янош|Янош Арань]] | image11 =Eötvös Loránd (Székely Aladár felvétele, 1912).jpg| caption11 = [[Этвёш Лоранд|Лоранд Этвёш]] | image12 = Csontváry_Önarckép.jpg| caption12 = [[Чонтвари Тивадар Костка|Тивадар Костка Чонтвари]] | image13 = Bartók_Béla.jpg| caption13 = [[Барток Бела|Бела Барток]] | image14 = Horthy_the_regent.jpg| caption14 = [[Хорти Миклош|Миклош Хорти]] | image15 =Baroness_Emma_Orczy_by_Bassano.jpg| caption15 = [[Орци Эмма|Эмма Орци]] | image16 = János_Kádár_(fototeca.iiccr.ro).jpg| caption16 = [[Кадар Янош|Янош Кадар]] | image17 = Ary_Scheffer_-_Franz_Liszt.jpg| caption17 = [[Лист Ференц|Ференц Лист]] | image18 = Bujtor.jpg| caption18 = [[Буйтор, Иштван|Иштван Буйтор]] | image19 = Rubik Ernő cropped.jpg| caption19 = [[Рубик Эрнё|Эрнё Рубик]] | image20 = Peter_Esterhazy_by_Kubik_02.jpg| caption20 = [[Эстерхази Петер|Петер Эстерхази]] | image21 = Yozhef_Sabo.jpg| caption21 = [[Сабо Йожеф Йожефович|Йожеф Сабо]] | image22 = SzaboIstvan1.jpg| caption22 = [[Сабо Иштван|Иштван Сабо]] | image23 = Ferenc_Puskás.jpg| caption23 = [[Пушкаш, Ференц|Ференц Пушкаш]] | image24 = Gabor,_Zsa_Zsa.jpg| caption24 = [[Габор, Жа Жа|Жа Жа Габор]] | image25 = Barbara_Palvin_Cannes_2013.jpg | caption25 = [[Палвин, Барбара|Барбара Палвин]] }} | анлăшĕ = | алпусни = | тăван ячĕ = Magyarok | йышĕ = 14,5 млн | вырнаçăвĕ = {{HUN}} 9 416 015 ([[2001]])<ref>[http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/18/tables/load1_28.html Демографические данные на сайте nepszamlalas.hu]</ref><br /> {{ROU}} 1 237 746 (2011)<ref>http://www.arges.insse.ro/phpfiles/RPL2011NIVEL%20NATIONAL.pdf</ref><br /> {{SVK}} 458 467 (2011)<ref name=slovakstat>{{cite web |url=http://census2011.statistics.sk/SR/TAB.%20115%20Obyvate%BEstvo%20pod%BEa%20pohlavia%20a%A0n%E1rodnosti.xls |title=TAB. 115 Obyvateľstvo podľa pohlavia a národnosti |author= |coauthors= |quote= |date=2011 |format=xlc |publisher=Český statistický úřad |accessdate=2015-10-25 |lang=sk |description=Распределение населения по полу и национальности по результатам переписи населения (2011) на сайте Статистического бюро Словакии}}</ref><br /> {{CAN}} 315 510 (2006)<ref>[http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?TPL=RETR&ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=1&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=0&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= Демографические данные на сайте statcan.ca]</ref><br /> {{SRB}} 293 299 (2002)<ref>[http://www.hhrf.org/htmh/?menuid=060208 2006. évi jelentés a szlovákiai magyarság helyzetéről]</ref><br /> {{UKR}} 156 600 (2001)<ref>[http://www.hhrf.org/htmh/?menuid=060207 Демографические данные на сайте hhrf.org]</ref><br /> {{CZE}} 8 920 (2011)<ref name=structura>{{cite web |url=https://www.czso.cz/documents/10180/20551765/170223-14.pdf/d0d27736-ef15-4f4f-bf26-e7cb3770e187?version=1.0 |title=Národnostní struktura obyvatel |author= |coauthors= |quote= |date=2014-06-30 |format=PDF |publisher=Český statistický úřad |accessdate=2015-10-25 |lang=cs |description=Этнический состав населения Чехии на сайте Чешского статистического управления — C. 5}}</ref><ref name="Population by ethnicity">{{cite web |url=https://www.czso.cz/documents/10180/20548153/130055140116.pdf/12b2d09a-5297-4053-b9fd-7839dbab43f2?version=1.0 |title=Population by ethnicity by 1921–2011 censuses |author= |coauthors= |quote= |date=2011 |format=PDF |publisher=Český statistický úřad |accessdate=2015-10-25 |lang=en |description=Население по национальности по результатам переписей населения (1921—2011) на сайте Чешского статистического управления}}</ref> | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[Хункăр чĕлхи|Хункăр]] | расă = Европеоидсем | тĕн = [[Католицизм Хункăрта|Католицизм]] ([[Хункăр католици чиркĕвĕ|ВКЧ]] тата [[Католици чиркĕвĕ|Рим-католици]]), [[Протестантизм]] (ытларах [[Хункăр реформаци чиркĕвĕ|Кальвинизм]], [[Унитарианлăх|Унитарианизм]] тата [[Лютеранлăх]]), [[Православи Венгрире|Православи]], [[Иудаизм]] | тăванла = Чĕлхипе – [[Финн-укăр халăхĕсем]]<br />Генетикипе – [[поляксем]], [[хорватсем]] тата [[украинсем]] | кĕрет =[[Финн-укăр халăхĕсем]], | ун шутĕнче = [[секейсем]], [[чангошсем]], [[мадьярабсем]], [[яссем]] | пулса тухни = [[мадьярсем]], [[валахсем]], [[анăç славянсем]], [[яссем]], [[аварсем]], [[берендейсем]], [[кăпчаксем]] }} '''Хункăрсем е Вункăрсем''' (тăван ят — '''мадьярсем''', {{lang-hu|magyarok}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrok]}}) — [[Укăр чĕлхисем|укăр чĕлхе ушкăнне]] кĕрекен [[Европейсем|европăри халăх]]. Хальхи Хункăрăн патшалăха чăмăртакан халăх. Хункăрсен чылай йышĕ çаплах [[Румыни]]ре ([[Трансильвани]] тахçанхи облаçĕ), [[Серби]]ре ([[Воеводина|Воеводинăри]] çурçĕр çĕрĕ), [[Словаки]]ре, [[Украина|Украинăра]], [[РФ|Раççейре]], [[Германи]]ре, [[Аслă Британи]]ре, [[Австри]]ре, [[АПШ|Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсенче]], [[Чили]]ре тата [[Канада|Канадăра]] пурăнаççĕ. Тăван çĕршывăн тулашĕнче хункăрсем ытларах [[АПШ#Пурăнан халăх|АПШ-че]] — 1,5 миллион çын. Хункăрта вара 9,5 млн яхăн хункăр (2001 çулта халăхса çырни), çак ĕнтĕ патшалăхра пурнан халăхан 93 % шутланать<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=hun Hungarian]</ref>. [[Тĕне тытни|Тĕне тытассипе]] халăхăн çурри ытла хункăр — [[Католицизм|католиксем]], иккĕмĕш вырăнта — [[протестантизм|протестантсем]] ([[Лютеранлăх|лютерансемпе]] [[Кальвинизм|кальвинистсем]]). == Этимологи == [[Акăлчан чĕлхи|Анклăшла]] Hungarians тесе калани Onogur сăмахран тухса каят. On ogur -> [[Хункăр чĕлхи|вунк.]] Оn ökör -> Вунă вăкăр (кил-йыш) тенине пĕлтерет. Вункарсен ökör сăмахе огузсен öküz сăмахĕнчен пулат, пулкар ротацизăмĕ *z > r. ökör > öküz > wăkăr. Пулкарсем: Он окор Тури чăвашсем: Вон вокор Анатри чăвашсем: Вун вăкăр Вырăсла ''Венгор'' — вăл польск. węgier «венгр», белор. вугорац, словен. vogr, vogrin, польск. węgier, węgrzyn, лит. veñgras, чăвашла ''Вункăр.'' (греч. ’Ονόγουροι, ’Ονογούρων,''’Ονογουνδούρων'', ''Ούννογουνδούρων'') == Кун-çулĕ == [[File:Arrival of the Hungarians (Árpád Feszty).jpg|thumb|right|250px|[[Фести Арпад|Арпад Фести]], [[Меднянский Ласло|Л. Меднянский]] тата [[Барчаи Енё|Е. Барчаи]] ӳкерçĕсем. «Арпад кнеç Карпат урлă каçни». Пир ([[циклорама]], 1800 м²), Венгрие мадьярсем çĕнтерсе илни пинçуллăха уявланă тĕле çырнă. Ópusztaszer, Наци мемориал музейĕ, Венгрия.]] [[File:Honfoglalas.gif|thumb|250px|Венгрсен эмиграцилени]] [[File:Hungarian migration.png|thumb|250px|Венгрсен миграцилени.]] [[File:Magyars (Hungarians) in Hungary, census 1890.jpg|thumb|250px|Венгрсем (1890)]] [[File:Historical Magyar population.png|thumb|250px|Венгрсем (900—1980)]] [[File:Képes krónika - 21.oldal - A magyarok bejövetele Pannóniába.jpg|thumb|250px|Мадьярсем Карпат урлă каçни [[Chronicon Pictum]], 1360.]] [[File:Hungarian-style shield 1.jpg|thumb|200px|Венгр [[хусар]]ĕн шлемĕ тата питлĕхĕ. <br />Çакăн пек питлĕх мăя хĕçпе çапсан та хӳтĕлет.]] == Çавăн пекех == * [[Венгрсем Австралире]] * [[Венгрсем Аслă Британире]] * [[Венгрсем Германире]] * [[Венгрсем Чилире]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{кĕнеке |автор= |пай=Венгры|каçă пайĕ=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/100|пуçелĕк=Этноатлас Красноярского края |оригинал= |каçă=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |яваплă=Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. [[Рафиков, Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]] ; редкол.: [[Кривоногов Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |кăларăм=2-мĕ кăл., тӳрл. тата хуш. |вырăн=[[Красноярск]] |издательство=[[Платина (издательство)|Платина]] |çул=2008 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=224 |серия= |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края }} * ''[[Подольный Роман Григорьевич|Подольный Р. Г.]]'' Пути народов. — М.: [[Детская литература (издательство)|Детская литература]], 1975. * Справочник личных имён народов РСФСР. — М.: [[Русский язык (издательство)|Русский язык]], 1989. — С. 305. — ISBN 5-200-00388-1 * ''[[Шушарин Владимир Павлович|Шушарин В. П.]]'' Ранний этап этнической истории венгров. Проблемы этнического самосознания. — М.: [[РОССПЭН]], 1997. — ISBN 5-86004-105-5 * Народы и религии мира : Энциклопедия. / Гл. ред. [[Тишков, Валерий Александрович|В. А. Тишков]]; Редкол.: [[Артёмова, Ольга Юрьевна|О. Ю. Артёмова]], [[Арутюнов, Сергей Александрович|С. А. Арутюнов]], [[Кожановский, Александр Николаевич|А. Н. Кожановский]], [[Макаревич, Владимир Михайлович|В. М. Макаревич]] (зам. гл. ред.), [[Попов, Владимир Александрович (этнограф)|В. А. Попов]], [[Пучков, Павел Иванович|П. И. Пучков]] (зам. гл. ред.), [[Ситнянский, Георгий Юрьевич|Г. Ю. Ситнянский]]. — М.: [[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]], 1998. — ISBN 5-85270-155-6 == Каçăсем == * [http://orosz-szotar.hu/ Русско-Венгерский словарь] * [http://uralistica.ning.com/ Uralistica — Финно-угорское сообщество] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426025641/http://uralistica.ning.com/ |date=2010-04-26 }} * [http://fucongress.org/ Международный консультативный комитет финно-угорских народов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408204227/http://www.fucongress.org/ |date=2012-04-08 }} * [http://www.fennougria.ee/?lang=ru «Учреждение Фенно-Угриа»] * [http://www.finugor.ru/ru Информационный центр финно-угорских народов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100829055843/http://www.finugor.ru/ru |date=2010-08-29 }} {{Финн-укăр халăхĕсем}} [[Категори:Финн-укăр халăхĕсем]] [[Категори:Венгри халăхĕсем]] [[Категори:Румыни халăхĕсем]] [[Категори:Серби халăхĕсем]] [[Категори:Венгрсем|*]] [[Категори:Укăрсем]] [[ru:Венгры]] 1p1bzaihezhlmsi2e3y1px6j6kq7ax3 0 75166 875055 800661 2026-06-23T21:07:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875055 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Иванкка |тăван çĕлĕк = Иванкка |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg = 53.1682505|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 49.121447|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пиçенчĕк районĕ |район тапăлра = Пиçенчĕк районĕ{{!}}Пиçенчĕк районĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Купино ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Звезда ял тăрăхĕ{{!}}Звезда |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Пиçенчĕк (1795-мĕш çулччен) |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем, вырăссем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = иванккасем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = 446221 |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 63 |цифрăллă идентификатор = 36204812007 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Иванкка''' ({{lang-ru|Нико{{пусăм}}льское}}) — [[Самар облаçĕ]]н [[Пиçенчĕк районĕ]]нчи [[Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем|чăвашсем пурăнакан ял]]. "Иванкка" тени уннчченхи вырăсла [[ят]]ран, "Ивановка" тенинчен, улпут ячĕпе панăскертен, тухнă. Татах та маларах яла [[чăвашсем]] "Пиçенчĕк" тенĕ<ref>Э.Илле. Безенчук ят ăçтан пуçланнă? // Самар ен хаçат, 1996, август, 3 (9№).</ref>. Хальхи пек Никольское теесси 1923-мĕш çул хыççăн пуçланнă. Анчах та, кирек мĕнле пулсан та, чăвашла ят пурпĕрех Иванкка темелле. [[Ял]] [[Чапаевск]] хулинчен аякра мар. == Кунçул == Ку тĕлти чăваш ялĕсем епле никĕсленни пирки çапла калани пур<ref>[http://admbezenchuk.ru/city/urban-rural-settlements/rural-settlement-kupino-.php АДМИНИСТРАЦИЯ МУНИЦИПАЛЬНОГО РАЙОНА БЕЗЕНЧУКСКИЙ САМАРСКОЙ ОБЛАСТИ ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ.]</ref>. {{цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Село Никольское возникло в 1735 году, до конца 18 столетия было занято волжскими калмыками, кочевавшими по всей широкой равнине между реками Самарка, Волга и Урал. В 1767 году Екатерина II отправилась в путешествие по Волге от Твери до Симбирска. В ее свите были два брата Орловых: Григорий и Владимир. В старой Майне императрица выходила из галеры «Тверь» на берег, чтобы погостить в вотчине старшего брата Орловых - Ивана Григорьевича. В следующем 1768 году Усольская вотчина была подарена императрицей братьям Орловым. Обширные ее размеры после дарения еще более расширились путем присоединения степных и луговых земель левобережья Волги, южнее Самарской Луки. В Усольской вотчине первоначально насчитывалось 35 селений. В 1780 году во время второго приезда граф Орлов познакомился с новыми землями, на которых не встретил ни одного населенного пункта. Тогда же граф и наметил новые места для заселения, и существующее чувашское село «Пизенчек» переименовал в честь старшего брата в «Ивановку».}} {{цитата вĕçĕ}} <small><Куçару: ></small> Ял пирки 1926-мĕш çулта Самарта тухнă «Ивановка» кĕнекре<ref>Говоров. Кăтартнă çăлкуç.</ref> çырса кăтартнă. Паянхи библиографилле ăнлантарусенче<ref>[https://www.ozon.ru/product/govorov-a-s-ivanovka-monograficheskoe-opisanie-sela-ekaterinovskoy-volosti-samarskoy-gubernii-594066426/?sh=OIJK9UZ8pA#section-description--offset-140--offset-80 Описание]</ref> çапла çыраççĕ: {{цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Как отмечает автор в предисловии(Самара, 1925 г.), на путь изучения деревни его привели невольные наблюдения в Самарской губернии голода 1921 г. Весной 1922 г., работая на Безенчукской с.х.станции, он начал собирать материалы для описания села Ивановки, собранные материалы обсуждались на заседании ОАИЭЕ при Самарском ун-те, в результате получилось обстоятельное историко-этнографическое исследование чувашского села Самарской губернии. Содержание: От автора - Введение - Природные особенности района - Историко-этнографический очерк - Социально-экономические и аграрные отношения в крепостную эпоху - Краткая история сельского хозяйства в районе - История села Ивановки - Голодные годы - Земельная теснота и аграрная революция в 1917-1919 гг. - Землеустроительные действия в Ивановке после аграрной революции(Т-во Шурум-Пусь, артель Турпай) - Социально-экономические отношения и состояние производственных элементов в Ивановке в 1924 г. - Община в селе Ивановке - Выделившийся из общины поселок(Ново-Оренбургский-Никольский поселок) - Сельско-хозяйственный кредит в Ивановке - Монографии крестьянских хозяйств(х-во Жеребкиных, двор Юркушихи) - Заключение - Приложение: Из церковной летописи с.Ивановки - Отрывки из той же летописи(1868-1909) - Родословные таблицы крестьянских семейств с.Ивановки(1. Сахтеровы. 2. Жеребкины. 3. Яшкины. 4. Аркадьины) - Список иллюстраций( всего 10 илл.: Юба, языческий могильный камень на кладбище Ивановки - Узоры чувашских вышивок - Каменные столбы на р.Безенчук, поставленные на месте крещения чуваш в 1830 г. - Куренная изба Юркушихи - Околица села - Группа домов в Ивановке на ул.Япланай - Фигура емзи в чувашском нац.костюме - Череп лошади на изгороди в Ивановке - Изба на ул.Япланай - Памятник, поставленный по распоряжению графини А.А.Орловой-Чесменской в память крещения чуваш). Художественные заставки, таблицы в тексте. На отдельном листе 4 схемы к родословным таблицам. Отпечатано в Самаре, тираж 1500 экз.}}<Кĕскетсе куçарни: > {{цитата вĕçĕ}} В. Д. Димитриев историк çырни<ref>[https://vurnar.ru/o-rasselenii-chuvashey-v-srednem-povolzhe-i-priurale-ch2.html О расселении чувашей в Среднем Поволжье и Приуралье ч.2 (В. Д. Димитриевăн «Чувашские историчесие предания» кĕнекинчен илнĕ сыпăк)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230618065832/https://vurnar.ru/o-rasselenii-chuvashey-v-srednem-povolzhe-i-priurale-ch2.html |date=2023-06-18 }}</ref>: {{цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Необычной оказалась судьба чувашских беглых крестьян, оседавших на Самарской Луке. Здесь, в Усолье, с 1632 года были соляные варницы купца Н. А. Светешникова. Среди его работников был чуваш из дер. Мочарово Ядринского уезда. В дальнейшем число чувашских дворов в Усолье росло. В 1660 году Надеинское Усолье было передано Савво-Сторожевскому монастырю. В 1673/74 году в дер. Теплый Стан имелось 12 дворов чувашских крестьян — крепостных монастыря. В 1690 году монастырю принадлежало одно село, три слободы, две слободки и три чувашские деревни: Старый Теплый Стан, Новый Теплый Стан «подле Брусянского ключа» и Новый Теплый Стан «на Нагайском броду подле Усы реки» с 30 дворами, в которых числилось 79 человек мужского пола. В дальнейшем число чувашских селений монастыря увеличивалось за счет новых групп беглых крестьян. В 1768 году земли в Симбирском и Сызранском уездах, принадлежавшие до секуляризации монастырских имений (1764 год) нескольким монастырям, были переданы Екатериной II пятерым братьям графам Орловым (некоторые из них были активными участниками возведения Екатерины II на престол). И бывшие земли Савво-Сторожевского монастыря оказались у Орловых. В графские владения входили чувашские деревни Березовый Солонец, Сюрюково, Кармалы, Тойдахтино, Яблоновка, Чураково, Шелехметь. Орловы захватили земли на левом берегу Волги на протяжении ста верст. Многие из перечисленных чувашских деревень на Самарской Луке владельцы заселили русскими крестьянами, а чувашей перевели на левый берег Волги— в степь. Здесь еще ранее находилась чувашская деревня Писенчик, которая объединяла существовавшие до середины XVIII века деревни Япланай, Чуракаль и Хурнись, дер. Писенчик под названием Ивановка была также включена в состав владения Орловых. Так под Самарой беглым чувашским крестьянам и их потомкам в течение двухсот лет, вплоть до реформы 1861 года, пришлось находиться под тяжелейшим крепостническим гнетом монастыря и дворян:}}<Кĕскетсе куçарни: > {{цитата вĕçĕ}} == Çавăн пекех пăхăр == {{columns-list|4| * [[Олкаш]] * [[Тури Олкаш]] * [[Çĕнĕ Улхаш]] * [[Чăвашкасси|Чăвашкасси Улхаш]] * [[Чăваш Улхаш]] * [[Вырăс Улхаш]] * [[Мăн Улхаш]] * [[Кивĕ Улхаш]] }} == Паллă çынсем тата уйрăм харкамлăхсем == * [[Никулин Василий Александрович]] — вырăнти ялхуçалăхне йĕркелесе пыракансенчен пĕри<ref>Э.Илле. Управляющине мĕн шухăшлаттарать? // Самар ен хаçат, 1996, август, 24 (12№).</ref>. * Новокрещенова Матрёна Титовна — ялти шкулта пуслăмăш классенче вĕрентнĕ. * Егоркин Николай Максимович — Коминтерн ячĕллĕ колхоз председателĕ тата таврапĕлÿçĕ. * Астраханская Валентина Михайловна — ялти кĕнекесарта ĕçленĕ. * Сахтёрова Ольга Владимировна, ялти клуб (Культура çурчĕ) «хуçи». == Кăсăклă фактсем == * 1900-1902-мĕш çулсенче вырăнти шкулта [[Алюнов Гавриил Фёдорович]] ĕçленĕ. * 1920-мĕш çулхи çулла тинтерех çеç Хусанта йĕркеленнĕ Чăваш театрĕ Иванкка ялĕнче те гастрольте пулнă<ref>«Канаш» хаçат, 1920-мĕш çулхи июнен 24-мĕшĕнчи №.</ref><ref>Романова, Фаина. Театр, любимый народом. Ч., 1973. — С.28.</ref>. * Ку ялта 1899-1902-мĕш çулсенче чăваш халăх ĕçĕнче тĕрмешнĕ Иванов Антоний Семёнович (18781-1932 хыççăн) пурăннă<ref>Александров Г.А. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1494 ИВАНОВ Антоний Семёнович] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья</ref>. Вăл, ахăртнех, сăваплăхçă (пуп) пулнă пулмалла. == Вуламалли == * Егоркин Н. М. Никольское. [[Алçыру]]. 1988. * Протоиерей Сергей Усков. Хранимое Богом село. 1-е издание, Самара, 2013, 200 экз. 2-е издание, дополненное. Самара, 2020. 86 с. * [https://proza.ru/2021/07/20/714 Сергей Александрович Усков. Хранимое Богом село Никольское] — Проза.ру. * Чернов В. Нихçан Иванкка пулман айванкка. //Самар ен хаçат, [[1996]], август, 17 (11№). * Говоров А.С. Ивановка. Самара, 1926. * {{кĕнеке|пуçелĕк=Энциклопедия чувашских сёл Самарской области (историко-этнографические материалы)|автор=[[Виктор Симаков|Симаков, В.]]|вырăн=Самара|издательство=Издательство «НТЦ»|çул=2008|isbn=978-5-98229-167-7}} * Симаков В.Е. С37 [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000127.pdf ЧУВАШСКИЕ НАСЕЛЕННЫЕ ПУНКТЫ САМАРСКОЙ ОБЛАСТИ. Краеведческий словарь]. — Чебоксары, 2005. - 268 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{youtube|64hVyAtjOSg|Безенчукские судьбы Сельское поселение Купино}} * {{youtube|w-guAG9up6M Путь паломника. Храм в с. Никольское}} * {{youtube|5Caeolef9R0|Безенчукский район село Никольское}} {{Пиçенчĕк районĕ}} {{Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем}} [[Категори:Самар чăвашĕсем]] bi3jpzllrjldiburgwerm0naunudtf1 0 79850 875051 855078 2026-06-23T19:50:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875051 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Желтиков}} {{Ăсчах | Ят = Алексей Желтиков | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Алексей Михайлович Желтиков | Çуралнă вăхăт = [[1964]], [[ака, 18]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}} | Гражданлăх = {{URS}} {{RUS}} | Ăслăх сфери = [[линиллĕ мар оптика]] | Ĕç вырăнĕ = МПУ физика факультечĕ | Альма-матер = МПУ физика факультечĕ | Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ | Ăсчах хисепĕ = профессор | Ăслăх ертӳçи = | Паллă вĕренекенсем = | Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{И. И. Шувалов ячĕллĕ преми}} }} '''Алексей Михайлович Желтиков''' (18.04.1964, Мускав çур.) — раççей ăсчахĕ, физик. Физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕ (1990). Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ (1999). МПУ Физика факультечĕн (Пĕрлехи физика тата хумлă проценссен кафедри) тата МПУ Тĕнчери лазер центрĕн профессорĕ. Европа Академин преми (1996) лауреачĕ, И. И. Шувалов ячĕллĕ преми преми лауреачĕ, Scopus Awards преми лауреачĕ. == Биографи == 1964 çулта акан 18-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. Ватам пĕлӳ илсенех МПУ Физика факультетне вĕренме кĕнĕ, 1987 çулта МПУ дипломне тивĕçне. Линиллĕ мар оптика, лазер физики облаçсенче ĕçлет. Икĕ кĕнеке тата 600 ытла ăслăх статьине çырнă. == Каçăсем == * http://www.mathnet.ru/rus/person44844 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019092600/http://www.mathnet.ru/rus/person44844 |date=2019-10-19 }} * http://www.press-release.ru/branches/culture/455328fe9887d/?print=yes {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215010425/https://www.press-release.ru/branches/culture/455328fe9887d/?print=yes |date=2024-12-15 }} * http://ofvp.phys.msu.ru/about/staff/zheltikov_a_m/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019091059/http://ofvp.phys.msu.ru/about/staff/zheltikov_a_m/ |date=2019-10-19 }} * Профессора Московского университета 1755—2004: М-Я. Анатолий Георгиевич Рябухин, Галина Владимировна Брянцева. Изд-во Московского университета, 2005 * Московский университет. Московский государственный университет им. М. В. Ломоносова. Экспертно-аналитическая служба Московского университета, 2006 [[Категори:МПУ Шувалов преми лауреачĕсем]] [[Категори:Уиллис Лэмб преми лауреачĕсем]] j34kfyyhusl9b5oxifkrkpwny0xnn7i 0 85322 875057 767351 2026-06-23T21:59:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875057 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = |тăван ят = Изабелла I |портрет = Isabel la Católica (Ayuntamiento de Sevilla).jpg |портрета ăнлантарни = Хоакин Домингес Беккер ӗҫӗ |ĕçлев тĕсĕ = |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = Category: }} [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Isabella of Castile as Princess of Asturias.svg|мини|150px|Ӗлемӗ.]] '''Изабелла I ''', '''Кастили Изабелли''' тата '''Изабелла Католи тӗнӗнчи''' ({{lang-es|Isabel I la Católica}}; 22 ака 1451, Monasterio de Nuestra Señora de Gracia — 26 чӳк 1504, Тестаментарио керменӗ, Кастили тата Леон) — Кастили тата Леон патши. Арагон II Фердиначӗн арӑмӗ, вӗсен династиллӗ мӑшӑрланӑвӗ Испанине пӗр ҫӗршыва чӑмӑртанас ӗҫне никӗс хунӑ. == Пурнӑҫӗ == == Ӗҫӗ-хӗлӗ == == Вуламалли == *Изабелла Кастильская // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Каҫӑсем == * [http://www.reinacatolica.org Портал, посвящённый Изабелле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128062847/http://www.reinacatolica.org/ |date=2011-11-28 }}{{ref-es}} * [http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/isabeli_02.shtml Коллекция изображений на Cervantesvirtual.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114155941/http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/isabeli_02.shtml |date=2010-01-14 }} [[Категори:Истори]] [[Категори:Политиксем|*Патшалăхсем]] [[Категори:Политика, патшалăхсемпе|*Политиксем]] 3yk6itxyte5lpqukbbu1l3rfvg8armi 0 87885 875043 693165 2026-06-23T15:09:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875043 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Гиппеаструм | image file =1038 Hippeastrum aulicum.jpg | image title = Гиппеаструм | image descr = Гиппеаструм | regnum = Ӳсентăрансем | divisio = | classis = | ordo = | familia = | genus = | latin = Hippeástrum | section name = Йӑхсем | section text = | range map = | range legend = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = }} '''Гиппеаструм''' (лат. Hippeástrum) — [[Амариллис йышшисем|Амариллис йышшисен]] ӳсентӑрансен йӑхӗ. Йӑха 90 яхӑн тӗс кӗреть. Ячӗ ав.-грек. ἱππεύς — юланут тата ἄστρον — ҫӑлтӑр. Сайра мар гиппеаструма йӑнӑшса [[амариллис]] теҫҫӗ. Амариллис ирӗкре Кӑнтӑр Африкара ӳсет, унӑԋ шутне икӗ тӗс кӗрет — [[Амариллис|хитре амариллис]] (Amaryllis belladonna L.) тата Amaryllis paradisicola. Амариллис йӑхӗсемпе гиппеаструма йышӗ ҫех пӗрлешӗнтерет. == Ӑҫта ӳсет == == Вуламалли == *Воронцов В. В., Васюкова Т. В. Луковичные цветы. — М.: Фитон+, 2003. — С. 65. — ISBN 5-93457-043-09. *Давыдова Р. А., Козлова А. Г. Красивоцветущие луковичные растения в комнатном озеленении. — Ашхабад: Ылым, 1976. *Белявская Е. К. Луковичные и клубневые растения. — М.: ТД «Издательство Мир книги», 2006. — С. 130. *Сааков С. Г. Оранжерейные и комнатные растения и уход за ними. — Л.: Наука, 1985. — С. 112—117. *Гиппеаструм и амариллис // Цветоводство. — 1976. — № 1. — С. 21. *Школьная З. П. Сортоизучение гиппеаструма гибридного // Цветоводство. — 1982. — № 5. — С. 12. == Каҫӑсем == * [http://leto.tomsk.ru/hipp.php Гиппеаструм гибридный] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200105023118/http://leto.tomsk.ru/hipp.php |date=2020-01-05 }} * [https://web.archive.org/web/20171003011424/http://luzhok.ru/encyclop/indoor/bloom/art176.html О гиппеаструме] * [https://web.archive.org/web/20160412071339/http://podokonnik.lihoman.ru/text/amaryllida/hippeastrum.htm Виды гиппеаструмов] * [http://rasteniya.dp.ua/ru/komnatnie-cveti/cvetushie-komtatnie-rasteniya/gippeastrum/ Уход за Гиппеаструмами. Сорта гиппеаструмов.] [[Категори:Амариллис йышшисем]] [[Категори:Пӳлĕмри ӳсентăрансем]] j6hvi9kql6tb9h44yq1di231zcgffbn 0 88837 875050 832718 2026-06-23T19:29:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875050 wikitext text/x-wiki {{Персона}} '''Иван Ефимович Ефимов''' (2.10.1896, [[Юртукасси]] ялĕ, {{ÇВ|Шупашкар уесĕ|Шупашкар уесĕнче}} (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн [[Шупашкар районĕ]]) – 16.5.1975, {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, Чăваш Ен) – Чăваш Енĕн пĕрремĕш çар (вăрçă) комиссарĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2523 Чувашская энциклопедия]</ref>. == Биографи == 1915 патша çарне хĕсмете илнĕ. Тифлисри прапорщиксен шкулĕнче вĕреннĕ хыççăн 1917 çулхи çĕртме уйăхĕнче Шадринска 139-мĕш саппасри пехота полкне кĕçĕн офицер чинĕпе янă. 1917 çулта Шадринскри рабочисемпе салтаксен канашĕн депутачĕ пулма суйланă, ĕçтăвкомĕн секретарĕ тивĕçне пурнăçланă. 1917 çулта çурла уйăхĕнче РСДРП(б) ретне кĕнĕ. Хусанти педагогика институтĕнче 1929 çулта вĕренсе тухнă. 1925-1929 çулсенче Хусана вĕренмешкĕн янă, çав вăхăтрах Тĕп суд коллегийĕн пайташĕ пулса вăй хунă, чăвашсен Хусанти педтехникумне (1930 çулчен) ертсе пынă. Наркоматри ПКП(б) ячейкин секретарĕ, Хусанти хулкомĕн пайташĕ пулнă. Тухăç педагогика институтĕнче ăна доцент ăсчах хисепне тивĕçтернĕ, çак институтра ăна директор çумĕ вырăнне лартнă, Чăваш чĕлхи тата культури уйрăмне ертсе пыма çирĕплетнĕ. 1930 çулта Хусанти патшалăх университечĕн финанс-экономика факультетне куçнă. 1931 çӳлхи нарăс уйăхĕнче Мускаври потребкоопераци институчĕн директор çумĕ пулма сĕннĕ, этнографи кафедрине ертсе пынă. 1931 çулхи çĕртме уйăхĕңче ПКП(б) ТК хушнипе Чăваш Ене Шупашкарта ялхуçалăх институтне йĕркелеме килнĕ. Пенсие 1958 çулта тухичченех Шупашкарти 1-мĕш №-лĕ техника училищин директорĕ пулса тăрăшнă. == Кĕнекесем == * «Научно-исследовательская работа в Чувашии» * «За Советскую власть» (1959). * «В первые годы Чувашской автономии» (1964). == Чыслани == * Ленин орденĕ * медальсем == Асăнмалăх == * Асăну хăми, Кӳкеç поç, Шупашкар районĕ, (уçнă - 17.1.2014) == Литература == * Ефимов Иван Ефимович // Энциклопедия Чебоксарского района. — Чебоксары, 2014. — Т. 1. — С. 161-162. * Клементьев, В. Н. Ефимов Иван Ефимович / В. Н. Клементьев // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 575-576. * Королева, Г. В память о комиссаре / Г. Королева // Советская Чувашия. — 2014. — 28 янв. — С. 2. * Первый военный комиссар Ч. А. О. : [об Иване Ефимовиче Ефимове] // Чуваш. край. — 1922. — 23 февр. * Увековечили имя первого военкома // Справедливая Россия-Чувашия. — 2014. — № 1 (янв.). — С. 7. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://regnum.ru/article/107485.html Открыта мемориальная доска в честь первого военкома республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523145355/https://regnum.ru/article/107485.html |date=2022-05-23 }} * [https://news.myseldon.com/ru/news/index/185933540 Первый военком Чувашии был родом из деревни Ердово]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ru.openlist.wiki/%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1896) Открытый список: Ефимов Иван Ефимович (1896)] * [http://volganews.ru/chuv_obl/298/468517/ Торжественное открытие мемориальной доски в память первого областного военного комиссара Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Chuvashia-bio-stub}} [[Категори:Патшалăх ĕçченĕсем]] [[Категори:1896 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 2-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1975 çулта вилнисем]] [[Категори:Çăвăн 16-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Шупашкар районĕ]] mk62lm9gbjezb067hrxym93k4mdogmt 0 89058 875044 697757 2026-06-23T15:47:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875044 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Грасьела Итурбиде |тăван ят = |портрет = Graciela Iturbide - at the Getty Center.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = Грасьела Итурбиде |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = фотограф |çуралнă вăхăт = [[1942]], [[çу, 16]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мехико|Мехикăра}}, [[Мексика]] |гражданлăх = {{MEX}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = Уильям Юджин Смит парни (1987), тӗнчери Хигашикава парни (Хоккайдо, 1990), тӗнчери «Хассельблад» парни (2008) тата ыт. |викиампар = Category: }} '''Грасьела Итурбиде''' (исп. Graciela Iturbide, 16.5.1942, [[Мехико]] çур.) — Мексика фотографӗ. == Кун-çулĕ == == Ӗҫӗ-хӗлӗ == * <gallery mode="packed" heights="170px"> </gallery> == Вуламалли == * Medina С. Graciela Iturbide. London; New York: Phaidon, 2001 * Gili M. Graciela Iturbide. London: Phaidon, 2006 == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20110429204857/http://www.arte-mexico.com/lopezquiroga/GracielaIturbide/cv.htm Биография]{{ref-es}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/iturbide_graciela.html Работы в музеях мира] * [https://web.archive.org/web/20160630061106/http://www.thewittliffcollections.txstate.edu/collections/southwestern-mexican-photography/artists/iturbide.html Грасьела Итурбиде в Коллекции Уиттлиффа, Университет штата Техас]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110429204852/http://www.arte-mexico.com/lopezquiroga/GracielaIturbide/selec.htm Галерея on line]{{ref-es}} * [http://www.lookatme.ru/flows/fotografiya/posts/67367-graciela-iturbide Галерея on line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625005706/http://www.lookatme.ru/flows/fotografiya/posts/67367-graciela-iturbide |date=2009-06-25 }}{{ref-ru}} * [http://www.imdb.com/name/nm0411830/ На сайте IMDB] [[Категори:Фотографсем, алфавитпа]] [[Категори:Мексика фотографĕсем]] [[Категори:Çăвăн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1942 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти фотографсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти фотографсем]] [[Категори:Гуггенхайм стипендиачĕсем]] [[Категори:Мексикăри феминизм ĕçченĕсем]] fxsq206wuyzxdwb7k1zpa5xxdgkg17j 0 91059 875041 770963 2026-06-23T14:12:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875041 wikitext text/x-wiki [[File:Simple harmonic oscillator.gif|thumb|left|]] [[File:Simple Pendulum Oscillator.gif|thumb|]] {{Пĕлтерĕшсем|Осциллятор (пĕлтерĕшсем)}} '''Гармонилле осцилля́тор''' ([[классикăлла механика|классикăлла механикăра]]) — [[Механикăлла шайлашулăх]]ран кăларсан каялла тавăракан тата {{math|''x''}} шăвăнăва пропорционаллă {{math|''F''}} [[вăй]] вăйăмне тÿсекен [[Механикăлла тытăм|тытăм]]: : <math> F = -k x</math>, кунта {{math|''k''}} — константтăлла коэффициент. == Çавăн пекех == * [[Фазăлла синхронизаци коэффициенчĕ]] * [[Лайăхлăх]] * [[Нормаллĕ сулланусем]] * [[Нормаллĕ хумсем]] * [[Ангармонилле осциллятор]] == Литература == [http://faculty.ifmo.ru/butikov/Applets/manlr_1.pdf Бутиков Е. И. Собственные колебания линейного осциллятора. Учебное пособие] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821094111/http://faculty.ifmo.ru/butikov/Applets/manlr_1.pdf |date=2010-08-21 }} <!--== Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}}--> ==Каçăсем== {{Commons category|Harmonic oscillators}} {{wikiquote}} *[http://www.feynmanlectures.caltech.edu/I_21.html The Harmonic Oscillator] from [[The Feynman Lectures on Physics]] *{{springer|title=Oscillator, harmonic|id=p/o070530}} *[http://hypertextbook.com/chaos/harmonic/ Harmonic Oscillator] from The Chaos Hypertextbook *[http://phy.hk/wiki/englishhtm/Damped.htm A Java applet of harmonic oscillator with damping proportional to velocity or damping caused by dry friction] *[https://beltoforion.de/en/harmonic_oscillator Damped Harmonic Oszillator] Detailed solution from beltoforion.de [[Категори:Механикăлла сулланусем]] [[Категори:Дифференциаллă танлăхсем]] [[Категори:Физикăри модельсем]] [[Категори:Осцилляторсем]] [[Категори:Сулланусем]] om155mzkn027hjiipqk8kgrji769nc1 0 94316 875045 874780 2026-06-23T16:54:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875045 wikitext text/x-wiki '''Дени́сов этемĕ''' ({{lang-la|Homo denisovensis}}) — [[Çынсем (ăрат)|çынсен]] çухалнă кĕçĕн тĕсĕ. [[Алтай Ен]]ĕн ([[РФ]]) [[Солонешеное районĕ]]нчи [[Денисов çĕр хăвăлĕ]]нче тупнă материалĕн фрагменчĕпе, çаплах 1980 çулта Тибет платти çинче (Китай) аялти янах шăммипе палăртнă. 40 пин çул авалрах денисовсем [[Ази]]ре пĕр вăхăтрах тата пĕр вырăнсенчех [[неандертальсем]]пе хальхи çынсемпе пĕр ареала йышăнса пурăннă<ref name=washingtonpost>{{Citation |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/03/24/AR2010032401926_pf.html |title=Scientists say they've identified new human ancestor |newspaper=[[Washington Post]] |date=25 марта 2010 года|first=David |last=Brown }}</ref><ref name="Pääbo et al.">{{Citation |first=Johannes |last=Krause |first2=Qiaomei |last2=Fu |first3=Jeffrey M. |last3=Good |first4=Bence |last4=Viola |first5=Michael V. |last5=Shunkov |first6=Anatoli P. |last6=Derevianko |lastauthoramp=yes |first7=Svante |last7=Pääbo |year=2010 |title=The complete mitochondrial DNA genome of an unknown hominin from southern Siberia |journal=[[Nature]] |volume=Forthcoming |issue= |pages= |doi=10.1038/nature08976 }}</ref>. [[File:Turist den-peschera.jpg|thumb|Туристсем Денисов çĕр хăвăлĕ умĕнче.]] == Çав. пекех == * [[Homo longi]] == Асăрхавсем == '''Комментарисем''' {{асăрхавсем|group=К}} '''Çăлкуçсем''' {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20101223012922/http://www.izvestia.ru/science/article3140333/ Homo altaiensis. Интервью с директором Института археологии и этнографии Сибирского отделения РАН А. П. Деревянко] * [http://elementy.ru/news/431288 Человек из Денисовой пещеры оказался не сапиенсом и не неандертальцем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125042223/http://elementy.ru/news/431288 |date=2011-11-25 }} * [http://elementy.ru/news/431889 Геном денисовского человека отсеквенирован с высокой точностью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120911030446/http://elementy.ru/news/431889 |date=2012-09-11 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/abs/nature08976.html Johannes Krause, Qiaomei Fu, Jeffrey M. Good, Bence Viola, Michael V. Shunkov, Anatoli P. Derevianko, Svante Pääbo. The complete mitochondrial DNA genome of an unknown hominin from southern Siberia // Nature. 2010. Advance online publication 24 March 2010] * [http://www.gazeta.ru/science/2010/12/24_a_3477094.shtml Результаты исследований найденных на Алтае останков древних] * [https://web.archive.org/web/20111012040416/http://antropogenez.ru/single-news/article/77/ Информация о новых находках в Денисовой пещере, в том числе о фаланге стопы] * [http://antropogenez.ru/single-video-club/14/ Посткраниальная морфология и таксономия представителей рода Homo из Окладниковской и Денисовой пещер на Алтае (видеозапись доклада д.б.н. Медниковой М. Б.)] * [http://www.ng.ru/science/2012-09-26/9_gominid.html Денисовский человек вышел из пещеры. Загадочный гоминид с Алтая оставил свои гены жителям Азии] {{Антропогенез}} {{Çухалнă приматсем}} [[Категори:Антропогенез]] [[Категори:Палеолит]] [[Категори:Çĕпĕрти археологи]] [[Категори:Çынсем (ăрат)]] [[Категори:Çухалнă гоминидсем]] [[Категори:Солонешено районĕ]] [[Категори:Плейстоцен]] [[Категори:Этем несӗлĕсем]] eq0bsgccaskktk3u1qq71h61drtgxy7 0 95052 875058 723676 2026-06-23T22:02:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875058 wikitext text/x-wiki '''Изотро́плă ве́ктор''' — [[псевдо-Евклидла уçлăх|псевдо-Евклидла]] векторла уçлăхри ([[чăн хисеп]]сен уйĕ çийĕнчи) е [[унитарлă уçлăх|унитарлă]] векторла уçлăхри ([[комплекслă хисеп]]сен уйĕ çийĕнчи) нуль мар тата хăйĕн тĕлĕшпе ортогоналлĕ [[Вектор (математика)|вектор]]. «Хăйĕн тĕлĕшпе ортогоналлĕ» тени çав векторăн тăршшĕ, уçлăхăн [[скалярла хутлав]]ĕ пĕлтерĕшпе, нульпе тан иккенне пĕлтерет. ''Изотроплă'' тени физикăри изотропи [[ăнлав]]па çыхăннă. [[Евклид уçлăхĕ]]сенче кунашкал векторсем çук, унта нульпе тан векторсен çеç тăршшĕ нульпе танлашать. В псевдо-Еклидла уçлăхсенче унашкал векторсем пур, вĕсем [[изотроплă конус]] текеннинче палăраççĕ. <!--нно, вектор <math>\xi \neq 0</math> векторного пространства <math>E</math> над полем <math>F</math> вещественных или комплексных чисел с заданной в качестве скалярного произведения невырожденной [[Билинейная форма|билинейной формой]] <math>\Phi: E \times E \to F</math> с [[Сигнатура (линейная алгебра)|сигнатурой]] <math>(p, q)</math> изотропен, если <math>\Phi(\xi, \xi) = 0</math>.--> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Изотропный вектор — статья из Математической энциклопедии. А. Б. Иванов * Б. А. Дубровин, С. П. Новиков, А. Т. Фоменко. Современная геометрия: методы и приложения. — 4-е издание. — М.: Эдиториал УРСС, 1998. — Т. 1. Геометрия поверхностей, групп преобразований и полей. — С. 49—52. — 320 с. — ISBN 5-901006-02-X. * ''[[Шафаревич, Игорь Ростиславович|Шафаревич И. Р.]], Ремизов А. О.'' Линейная алгебра и геометрия, — Физматлит, Москва, 2009 (гл. 7, пар. 7). * ''Ремизов А. О.'' [http://www.mathnet.ru/links/14370c8e40a497be96f28f4aecfe8725/mo638.pdf Об изоморфизмах псевдоевклидовых пространств]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Матем. образование, 2018, № 2(86), 15–39. {{Векторсем тата матрицăсем}} [[Категори:Векторла анализ]] [[Категори:Линилле алгебра]] [[Категори:Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕ]] [[Категори:Лоренц нумайсăнарлахĕсем]] akssw9hl7wjbbj1pb67qcosdiqpas29 0 97956 875067 868776 2026-06-24T09:59:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875067 wikitext text/x-wiki [[File:Backing sheep at sheepdog competition.jpg|мини|221пкс|[[Йытă]] тата [[сурăх]] — киле илентернĕ чи малтанхи чĕрчунсем]] '''Килтилетесси''' е '''доместика́ци''' ({{lang-la|domesticus}} — ''«килти»'') — тискер [[чĕрчун]]сене е [[ӳсентăран]]сене этем çывăхнелле (киле) тĕллевлĕн тата ăрураан ăрăва, лаамран лама илентерсе пынин, алла вĕрентнин процесĕ, çапла вара вĕсем тискер çутçанталăкри тăванĕсенчен [[генетика]] енчен те уйрăм пурăнаççĕ, ĕнтĕ [[юрилле суйлану]] та пулса иртет. Уйрăм тискер чĕрчуна теплерен пĕрре килте пурăнма хăнăхтарни ку шута кĕмест. == Литература == * {{Из БСЭ|заглавие=Одомашнивание}} * [https://web.archive.org/web/20070930055543/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/031/729.htm Доместикация] в [[Большая советская энциклопедия|Большой советской энциклопедии]] * Даймонд Д. М. «Ружья, микробы и сталь: Судьбы человеческих обществ» = Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies / Пер. с англ. М. В. Колопотин. — М.: АСТ Москва: Corpus, 2010. — 720 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-17-061456-1 ISBN 978-5-403-01950-7. ** [http://elementy.ru/lib/430928 Глава 9. Зебры, несчастливые браки и принцип «Анны Карениной»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927004607/http://elementy.ru/lib/430928 |date=2010-09-27 }} * ''Трут Л. Н.'' [http://www.bionet.nsc.ru/vogis/pict_pdf/2007/t11_2/vogis_11_2_02.pdf Доместикация животных в историческом процессе и в эксперименте] // Вестник ВОГиС, 2007, том 11, № 2. * Scott J. P., Fuller J. L. . Genetics and the Social Behavior of the Dog. — Chicago: University of Chicago Press, 1965. — 468 p. — ISBN 0-226-74338-1. == Каçăсем == * ''[[Дробышевский, Станислав Владимирович|Дробышевский С. В.]]'' [https://www.youtube.com/watch?v=4vACMvKbPow Одомашнивание животных]. [[НаукаPRO]]. [[Категори:Историчченхи тапхăр]] [[Категори:Килти чĕрчунсем]] [[Категори:Выльăх-чĕрлĕх çитĕнтересси]] [[Категори:Ботаника]] [[Категори:Зоологи]] e8xrk8lvinoem7g4mpsheteen81sd7f 0 99562 875052 801351 2026-06-23T20:08:37Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875052 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |Ят = Сергей Жигунов |Ӳкерчĕк = Sergei Zhigunov1.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Сергей Викторович Жигунов |Çуралнă вăхăт = [[1963]], [[кăрлач, 2]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Тан-çинчи-Ростов|Тан-çинчи-Ростовра}}, ССРП |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Професси = совет актёр |Хастар çулсем = [[1983]]— х.в. |Амплуа = |Театр = |Рольсем = |Спектакльсем = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Хисеп орденĕ|2014}} {{!!}} {{Туслăх орденĕ|2005}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ|1995}} {{!}}} }} '''Сергей Викторович Жигунов''' ([[1963]], [[кăрлач, 2]], [[Тан-çинчи-Ростов]], РСФСР çур.) — совет раççей кино актёр. [[Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ]] (1995), [[кинорежиссёр]], [[продюсер]]. Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1985). == Биографи == {{Çырмалла}} == Фильмографи == {{div col}} # {{Çул кинора|1983}} — [[Признать виновным (фильм)|Признать виновным]] — ''Андрей'' # {{Çул кинора|1983}} — [[Клятвенная запись]] (ТВ) — ''Свечин'' # {{Çул кинора|1984}} — [[Шанс (фильм)|Шанс]] — ''Александр Грубин (çамрăк чухне)'' # {{Çул кинора|1984}} — [[Два гусара (фильм)|Два гусара]] — ''Михаил Васильевич Ильин'' # {{Çул кинора|1985}} — [[Страховой агент (фильм, 1985)|Страховой агент]] — ''метро вакунĕнчи каччă'' (титрсенче кăтартман)'' # 1985 — [[Внимание! Всем постам...]] — ''милиционер, Виктор Кольцовпа пĕрле хĕсметре'' # 1985 — [[Валентин и Валентина (фильм)|Валентин и Валентина]] — ''Карандашов, студент, Валентина паллакан'' # {{Çул кинора|1986}} — [[По главной улице с оркестром (фильм)|По главной улице с оркестром]] — ''Жигунов, милици лейтенанчĕ'' # 1986 — [[Последняя дорога]] — ''Чичерин'' # 1986 — [[Завещание (фильм)|Завещание]] — ''Иван Егорович Крылов (çамрăк чухне)'' # {{Çул кинора|1987}} — [[Гардемарины, вперёд!]] — ''Александр Белов, [[гардемарин]]'' ([[Меньшиков Олег Евгеньевич|Олег Меньшиков]] калаçать) # {{Çул кинора|1988}} — [[Пилоты (фильм)|Пилоты]] / ''Piloti ''— ''Владимир Матюхин, вĕçĕвçĕ'' # {{Çул кинора|1989}} — [[Поездка в Висбаден]] — ''Дмитрий Санин, çамрăк вырăс [[помещик]]ĕ'' # {{Çул кинора|1990}} — [[Подземелье ведьм (фильм)|Подземелье ведьм]] — ''Андрей Брюс, инспектор-этнолог'' ([[Владимир Антоник]] калаçать) # {{Çул кинора|1991}} — [[Сексказка]] — ''Макс'' # {{Çул кинора|1991}} — [[Виват, гардемарины!]] — ''Александр Белов, [[гардемарин]]'' ([[Домогаров Александр Юрьевич|Александр Домогаров]] калаçать) # {{Çул кинора|1992}} — [[Сердца трёх (фильм, 1992)|Сердца трёх]] — ''Генри Морган'' # 1992 — [[Алмазы шаха (фильм)|Алмазы шаха]] — # 1992 — [[Ричард Львиное Сердце (фильм, 1992)|Ричард Львиное Сердце]] — ''рыцарь Кеннет'' # {{Çул кинора|1993}} — [[Рыцарь Кеннет]] — ''рыцарь Кеннет'' # {{Çул кинора|1993}} — [[Сердца трёх (фильм, 1992)|Сердца трёх 2]] — ''Генри Морган'' # {{Çул кинора|1997}} — [[Принцесса на бобах]] — ''Дмитрий Иванович Пупков, ăнăçлă «[[çĕнĕ вырăс]]» [[усламçă|бизнесмен]], «лавкаç мăнукĕ»'' # {{Çул кинора|1997}} — [[Королева Марго (фильм, 1997)|Королева Марго]] — ''[[Коконнас Аннибал де|Аннибал де Коконнас]], граф'' # {{Çул кинора|2001}} — {{Çул кинора|2002}} — [[Ниро Вульф и Арчи Гудвин]] — ''[[Арчи Гудвин]], сыщик, помощник [[нью-йорк]]ского частного детектива [[Ниро Вульф]]а'' # {{Çул кинора|2002}} — [[Вовочка (фильм)|Вовочка]] — ''генерал Карбышев'' # 2003 — [[Пан или пропал (телесериал)|Пан или пропал]] — ''Дмитрие́вич, «Веласкес» ветлевлĕ террорист'' # 2003 — [[Убить вечер]] — ''Виктор, фальшивомонетчик'' # {{Çул кинора|2004}} — 2009 — [[Моя прекрасная няня]] — ''Максим Викторович Шаталин, паллă продюсер'' # {{Çул кинора|2004}} — [[Игра на выбывание (телесериал)|Игра на выбывание]] — ''Илья Борисович Молотов, банкир, пӳрт хуçи'' # {{Çул кинора|2004}} — [[Новые приключения Ниро Вульфа и Арчи Гудвина]] — ''[[Арчи Гудвин]], сыщик, [[Ниро Вульф]] [[нью-йорк]]ри пайăр детектива пулăшаканĕ'' # {{Çул кинора|2005}} — [[Звезда эпохи (телесериал)|Звезда эпохи]] — ''[[Серов Анатолий Константинович|Анатолий Седов]], вăрçă вĕçевçи'' # {{Çул кинора|2005}} — [[Кадеты (фильм)|Кадеты]] — ''истори вĕрентӳçи'' # {{Çул кинора|2006}} — [[Мой генерал (телесериал)|Мой генерал]] — ''Фёдор Фёдорович Тучков, ФХХ полковникĕ'' # {{Çул кинора|2007}} — [[Саквояж со светлым будущим]] — ''Марков'' # {{Çул кинора|2007}} — [[Шекспиру и не снилось (фильм)|Шекспиру и не снилось]] — ''Мавродий, вор-домушник'' # {{Çул кинора|2008}} — [[Новая Земля (фильм, Россия)|Новая Земля]] — ''полковник'' # {{Çул кинора|2008}} — [[Завещание ночи]] — ''кĕпĕрнетĕр'' # {{Çул кинора|2009}} — [[Десять зим]] / ''Dieci inverni'' — ''Фёдор, вырăс режиссёрĕ'' # {{Çул кинора|2010}} — [[Рита (фильм, 2010)|Рита]] — ''Андрей Сергеевич, олигарх'' # 2010 — [[Счастье по контракту]] — ''Сергей Одинцов, олигарх'' # 2010 — [[Откройте, это я!]] — ''Владимир Николаевич / Оскар'' # {{Çул кинора|2011}} — [[Пираньи (телесериал)|Пираньи]] — ''Виктор Сергеевич Лесницкий'' # {{Çул кинора|2012}} — [[О нём]] — ''Денис'' # {{Çул кинора|2012}} — [[Однажды в Ростове]] — ''Сергей Николаевич Колесников, [[ПХК]] майорĕ'' # {{Çул кинора|2012}} — [[Вероника. Потерянное счастье]] — ''Константин Парменков'' # {{Çул кинора|2013}} — [[Торговый центр (телесериал)|Торговый центр]] — ''Эдуард Фадеев, сутă-илӳ центрĕн харпăрçи'' # {{Çул кинора|2013}} — [[Вероника. Беглянка]] — ''Константин Парменков'' # {{Çул кинора|2013}} — [[Дело чести (телесериал)|Дело чести]] — ''Вадим Евгеньевич Садальский, олигарх'' # {{Çул кинора|2014}} — [[Тайна четырёх принцесс]] — ''Зигфрид, король'' # 2014 — [[Узнай меня, если сможешь (телесериал)|Узнай меня, если сможешь]] — ''Войцеховский, мошенник, Алиса ашшĕ'' # 2014 — [[Профессионал (телесериал, 2014)|Профессионал]] — ''Антон Сергеевич Чуб, тĕнчипех хĕçпăшал сутакан'' ([[Бут Виктор Анатольевич|Виктор Бут]] çине аллюзи) # 2014 — [[Склифосовский (телесериал)|Склифосовский 3]] — ''Александр, бизнесмен, Марина Нарочинскаян савăçĕ пулнăскер'' # {{Çул кинора|2015}} — [[Избранница (телесериал)|Избранница]] — ''Виктор'' # {{Çул кинора|2016}} — [[Беглые родственники (телесериал)|Беглые родственники]] — ''Борис Чуйкин, тарнă олигарх, Дмитрийпе Екатерина ашшĕ, Лариса упăшки'' # {{Çул кинора|2016}} — [[Шакал (телесериал)|Шакал]] — ''Дмитрий Алексеевич Ткач, подполковник [[ОБХСС]]'' # {{Çул кинора|2018}} — [[Сиделка (телесериал)|Сиделка]] — ''Борис Васильевич Клишин, Анатолий Павлович Шубинăн бизнес-партнĕрĕ тата килйыш тусĕ'' # {{Çул кинора|2018}} — [[Динозавр (телесериал)|Динозавр]] — ''[[УФСИН]] пуçлăхĕ'' # {{Çул кинора|2021}} — [[По колено]] — '' камео'' {{div col end}} == Каçăсем == * {{Imdb name|0955671}} * [https://web.archive.org/web/20110323041353/http://www.sergeyzhigunov.com/ Сергей Жигунов. Информационный сайт // sergeyzhigunov.com] * [http://www.zhigunov.su Сайт «Мой Кумир». Сергей Жигунов: актёр, продюсер, человек… // zhigunov.su] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002102618/https://zhigunov.su/ |date=2023-10-02 }} [[Категори:Борис Щукин ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Ростов облаçĕнчи çамрăксен академи театрĕ]] [[Категори:«Пĕрлехи Раççей» партин пайташĕсем]] [[Категори:Çĕнĕ çынсем партин пайташĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Ростов-Тан-çинчи]] [[Категори:НТВ телеертӳçисем]] [[Категори:Раççей Федерацин президенчĕ çумĕнчи культурăпа ӳнер канашĕн пайташĕсем]] [[Категори:Раççей юрăçисем]] [[Категори:1963 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 2-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Кинопродюсерсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей кинопродюсерĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти кинопродюсерсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти кинопродюсерсем]] [[Категори:Сценаристсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей сценарисчĕсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти сценаристсем]] lax2a2wtx1o5b3fpotnyqcq3kxh4ik9 0 105477 875039 874408 2026-06-23T14:06:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875039 wikitext text/x-wiki {{Классика механики}} [[File:Sir William Rowan Hamilton, head-and-shoulders portrait, facing slightly right LCCN90713420 (cropped).jpg|thumb|Sir William Rowan Hamilton]] '''Гамильтонла механика''', çавăн пекех '''Гамильтон механики''' — классикăлла механикăн çырса кăтартма май пур формисенчен пĕри ('''Гамильтонла формализм'''). Вăтам шкулта вĕренкен классикăлла механикăра ''Ньютон формализмĕ'' никĕсре тăрать. Урăхла каласан, [[Ньютон саккунĕсем]] постулатсем пулса тăраççĕ. Ытти йышши формализмсенче вара, вăл шутра Гамильтон формализмĕнче те, çав Ньютон саккунĕсем [[тухăм]] пек шутланаççĕ. Мĕншĕн кирлĕ-ха [[ĕçлевлĕх]]ре Ньютонла мар формализмсем? Мĕн-ма тесен, тĕрлĕрен тĕллевчĕксене шутлаасси вĕсенче чылай çăмăлрах пулма пултарать. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Çавăн пекех == * [[Симплексла нумайсăнарлăх]] * [[Симплексла уçлăх]] * [[Гамильтон танлăхĕсем]] * [[Гамильтон — Якоби танлăхĕсем]] * [[Лагранжла механика]] * [[Аналитикăлла механика]] * [[Уйăн Гамильтонла теорийĕ]] == Каçăсем == * ''Вилази Г.'' Гамильтонова динамика. — Перевод с англ. — {{М.}}: ИКИ и РХД, 2006. — 432 с. — ISBN 5-93972-444-2. * ''тер Хаар Д.'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/terHaar1974ru.djvu Основы гамильтоновой механики]. — {{М.}}: Наука, 1974. * ''Виноградов А. М., Красильщик И. С.'' [http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=rm&paperid=4140&option_lang=rus Что такое гамильтонов формализм?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118141138/http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=rm&paperid=4140&option_lang=rus |date=2022-11-18 }} // Успехи математических наук. — 1975. — Т. 30, выпуск 1(181), — стр. 173–198. * ''Виноградов А. М., Купершмидт Б. А.'' [http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=rm&paperid=3221&option_lang=rus Структура гамильтоновой механики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118141124/http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=rm&paperid=3221&option_lang=rus |date=2022-11-18 }} // Успехи математических наук. — 1977. — Т. 32. — стр. 175—236. * ''Abraham R., Marsden J. E.'' Foundations of Mechanics. — London: Benjamin-Cummings, 1978. — ISBN 0-8053-0102-X. * ''Rychlik M.'' [http://alamos.math.arizona.edu/~rychlik/557-dir/mechanics/ Lagrangian and Hamiltonian mechanics — A short introduction.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051107204331/http://alamos.math.arizona.edu/~rychlik/557-dir/mechanics/ |date=2005-11-07 }} * ''Binney J.'' [http://www-thphys.physics.ox.ac.uk/user/JamesBinney/cmech.pdf Classical Mechanics]. — Лекции в формате [[Portable Document Format|PDF]]. * ''Tong D.'' [http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/dynamics.html Classical Dynamics]. — Лекции Кембриджского университета. {{Куçармалла|ru|Гамильтонова механика}} [[Категори:Симплексла геометри]] [[Категори:Теорилле механика]] [[Категори:Гамильтонла механика| ]] [[Категори:Уильям Роуэн Гамильтон]] [[Категори:Классикăлла механика]] pilihsw50zggg1gqxmsphfrse5udbfl 0 108950 875036 790401 2026-06-23T13:22:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875036 wikitext text/x-wiki :{{redirect|Вышкайсăр çĕнĕ}} [[File:Keplers supernova.jpg|мини|300пкс|[[SN 1604|Кеплерăн вышкайсăр çĕнĕ çăлтăрĕн]] юлашки]] '''Вышкайсăр çĕнĕ çăлтăр''' е '''Вышкайсăр çĕнĕ çăлтăр хыпса илни''' — çăлтăр сасартăк хăйĕн [[ялтăрав]]не 4—8 рет чухлĕ (10—20 [[çăлтăр капĕ]] чухлĕ) ÿстеррсе малалла самаях майĕпен çавна чакарни<ref name="cvetkov">{{cite_web |url=http://www.variable-stars.ru/db/msg/1175009 |title=Сверхновые Звезды |author=Цветков Д. Ю. |access-date=2015-06-06 |archive-date=2015-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150618193104/http://www.variable-stars.ru/db/msg/1175009 |deadlink=no }}</ref><ref>[http://femto.com.ua/articles/part_2/3526.html Сверхновые звёзды]</ref>. == Çавăн пекех == * [[Çĕр патĕнчи вышкайсăр çĕнĕ çăлтăр]] * [[Вышкайсăр çĕнĕ çăлтăр пек шутланма тивĕçлисен ят-йышĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''[[Шкловский, Иосиф Самуилович|Шкловский И. С.]]'' [http://nuclphys.sinp.msu.ru/books/pop/%D0%A8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9.pdf Вселенная, жизнь, разум.] — 6-е изд., доп.— М.: Наука, 1987. — 320 с. * {{книга|заглавие=Handbook of Supernovae|ответственный=Alsabti, Athem W., Murdin, Paul (Eds.)|издательство=Springer International Publishing|год=2017|isbn=978-3-319-21845-8|страниц=2727}} == Каçăсем == * ''Цветков Д. Ю.'' [http://www.astronet.ru/db/msg/1175009 Сверхновые Звезды] — современный обзор сверхновых звёзд. * ''[[Попов, Сергей Борисович (астрофизик)|Попов С. Б.]]'' [http://www.astronet.ru/db/msg/1252138 Как взрываются похудевшие сверхгиганты?] — подробная модель вспышки сверхновой II-го типа. * ''Левин А.'' [http://elementy.ru/lib/430511 Космические Бомбы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134223/http://elementy.ru/lib/430511 |date=2016-03-04 }} // «[[Популярная механика]]» №8, 2007 * ''Грин Д. А., Стивенсон Р. Ф.'' [http://www.astronet.ru/db/msg/1186669/index.html Исторические сверхновые] // Астронет * Сверхъяркие сверхновые (superluminous supernovae): [https://www.vesti.ru/doc.html?id=1170263&cid=2161 Самая далёкая и яркая вспышка сверхновой шокировала астрономов] // "[[Вести.ру|Вести.]]Наука", 23 декабря 2013 * [http://cbat.eps.harvard.edu/lists/Supernovae.html List of Supernovae, CBAT IAU]{{ref-en}} {{Çăлтăрсем}} {{Çăлтăрсене спектрĕсемпе классификацилени}} [[Категори:Вышкайсăр çĕнĕ çăлтăр| ]] [[Категори:Çăлтăрсен эволюцийĕ]] [[Категори:Астрофизика]] [[Категори:Улшăнуллă çăлтăрсем]] [[Категори:Хальхи физикăн татса паман ыйтăвĕсем]] [[Категори:Çăлтăрсен класĕсем]] [[Категори:Стандартлă çуртасем]] ax54t44kw1ucta18osvyt2k8clkqddc 0 112430 875042 804823 2026-06-23T14:19:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875042 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Гаусс теореми}} [[File:Pentagon construct.gif|thumb|[[Тĕрĕс пилĕккĕтеслĕх]]е туни]] '''Га́усс — Ванце́ль теореми''', [[Тĕрĕс нумайкĕтеслĕх|тĕрĕс <math>n</math>-кĕтеслĕх]]е [[циркульпе тата тӳрешкепе тăвасси|циркуль тата тÿрешке пулăшнипе тăвассин]] кирлĕ тата çителĕклĕ малсăлтавĕсем. ==Каланăлăх== [[Тĕрĕс нумайкĕтеслĕх|Тĕрĕс <math>n</math>-кĕтеслĕхе]] [[циркульпе тата тӳрешкепе тăвасси|циркуль тата тÿрешке пулăшнипе]] çавăн чухне тата çавăн чухне çеç тума пулать, хăçан <math>n=2^k \cdot p_1\cdot \ldots \cdot p_m</math>, кунта <math>k</math> тата <math>m</math> — минуслă мар [[тулли хисеп]]сем, <math>p_i</math> вара — [[Ферма хисепĕ#Ферма ансат хисепĕ|Ферман тĕрлĕ ансат хисепĕсем]]. == Каçăсем == * Жак Сезиано [http://www.mathnet.ru/php/seminars.phtml?option_lang=rus&presentid=17105 История построения правильных многоугольников с помощью циркуля и линейки от Евклида до Гаусса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231106015310/https://www.mathnet.ru/php/seminars.phtml?option_lang=rus&presentid=17105 |date=2023-11-06 }} Семинар по истории математики 4 мая 2017 года 18:00, Санкт-Петербург, [[ПОМИ]], Фонтанка 27, аудитория 106. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Нумай кĕтеслĕхсем}} [[Категори:Комбинаторикăлла геометри]] [[Категори:Тĕрĕс нумайкĕтеслĕхсем]] [[Категори:Геометри теоремисем|Гаусс — Ванцель]] [[Категори:Карл Фридрих Гаусс]] 2mox39xt0srez63gyjwc7n6fomn29or 0 121384 875061 834978 2026-06-24T01:46:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875061 wikitext text/x-wiki [[File:Turkeyset.JPG|thumb|Ӑшаланӑ кăркка, сĕтел çинче ытти [[ĕçме-çиме]]пе майлаштарнăскер]] [[File:Thanksgiving Turkey.jpg|thumb|left|Thanksgiving Turkey]] :''Çавăн пекех пăхăр: '''[[Кăркка ашĕ]]''''' {{Пĕлтерĕшсем|Кăркка (пĕлтерĕшсем)}} '''Кăркка''', чылай çершывсенче раштав тĕлне уяв сĕтелĕ çине лартакан çимĕç. Паллах, пĕртен-пĕрĕ мар, ытти ĕçме-çиме те лартаççĕ. == Çавăн пекех == * [[Раштав хурĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Литература== *[https://stapravda.ru/20031231/Chto_prinyato_est_na_Novyj_god_29110.html Что принято есть на Новый год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805162527/https://stapravda.ru/20031231/Chto_prinyato_est_na_Novyj_god_29110.html |date=2024-08-05 }} *Похлёбкин В.В. Кухня века. — М.: Полифакт, 2000. — С. 616. — ISBN 5-93806-001-X. {{Тулаш каçăсем}} {{Апат-çимĕç}} [[Категори:Кăркка]] [[Категори:Апат-çимĕç]] [[Категори:Ĕçме-çиме [[Категори:Раштав]] ek74s6t92xifa6ocisqzvpijp2vx6rh 1 121395 875064 834432 2026-06-24T07:20:31Z Ellodanis5 17302 875064 wikitext text/x-wiki Ытти чĕелхесемпе, вырăс чĕлхисер пуçне, çыхăнман. Ку начар япала. Мĕншĕн тесен чăвашла статьяпа шăпах ытти чĕлхесене кĕнĕ майăн паллашаççĕ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 17:20, 6 Ҫурла уйӑхӗн 2024 (UTC) :Темиçе хутчен те кĕртсе пăхнăччĕ — вырнаçмасть. Бот вырнаçтарать майĕпен. [[Хутшăнакан:Viktor|Viktor]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Viktor|сӳтсе явни]]) 17:36, 6 Ҫурла уйӑхӗн 2024 (UTC) ::Бот вырнаçтарасса нумай кĕтмелле пулма пултарать. Тÿрех, мĕнпур чĕлхесене пĕр харăс, кĕртсен — ним хуйхи те çук. --[[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 17:48, 6 Ҫурла уйӑхӗн 2024 (UTC) ::Кĕртме пултаратăр. [[Хутшăнакан:Viktor|Viktor]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Viktor|сӳтсе явни]]) 06:30, 7 Ҫурла уйӑхӗн 2024 (UTC) * венгрсем. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 07:20, 24 Ҫӗртме уйӑхӗн 2026 (UTC) 7jw0jdz22cz7edx39ufilskpfawg5ig 0 125237 875056 854859 2026-06-23T21:14:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875056 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Кожанов}} {{Ăсчах | Ят = ИВАНОВ<br>Владимир Николаевич | Ӳкерчĕк = | Анлăшĕ = 200px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă вăхăт = [[1957]], [[чӳк, 22]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Етĕрне районĕ|Етĕрне районĕнче}}, [[Чăваш АССР]], РСФСР, ССРП | Ăслăх сфери = педагогика | Ĕç вырăнĕ = [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Яковлев ячĕллĕ ЧППУ]] Чăваш Республикин Аслă экономика канашĕ | Ăсчах степенĕ = [[педагогика ăслăхĕсен кандидачĕ]] | Ăсчах хисепĕ = [[профессор]] | Альма-матер = [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Яковлев ячĕллĕ ЧППУ]] | Сайт = }} '''Владимир Николаевич Иванов''' (22.11.1957, [[Элешушкăнь]], [[Етĕрне районĕ]], Чăваш АССР, РСФСР, ССРП çур.) — совет/раççей/чăваш педагогĕ, педагогика ăслăхĕсен кандидачĕ, профессор (2001). [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ]]н ректорĕ (2016—2023).<ref>[http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1520 Иванов, Владимир Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211029195747/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1520 |date=2021-10-29 }} // www.enc.cap.ru</ref> == Биографи == 1957 çулхи чӳкĕн 22-мĕшĕнче Етĕрне районĕнчи (Чăваш АССР, РСФСР) Элешушкăнь ялĕнче çуралнă. 2011 çулхи нарăс уйăхĕ — 2016 çулхи çу уйăхенче Чăваш Республикин министрсен кабинетĕнче Пĕлӳ илес тата çамрăксен политикин министрĕ вырăнĕнче тăрăшнă. 2013 çулхи юпан 2-мĕшĕнче Чăваш патшалăхĕн И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕн Ăсчахсен канашĕ ректор пулмашкăн претендентсен ят-йышне çирĕплетнĕ, унта Александровсăр пуçне [[Иванов Владимир Николаевич (министр)|В. Н. Иванов]] Чăваш Республикин министрсен кабинетĕнче Пĕлӳ илес тата çамрăксен политикин министрĕ (тĕп кандидат тесе шутланă) <ref>''Игорь Волков.'' [http://времячувашии.рф/politika/minobrazovatelskij-detektiv/ Минобразовательский детектив]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // времячувашии.рф</ref>, [[Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ]]н директорĕ [[Исаев Юрий Николаевич|Ю. Н. Исаев]], [[РХХтПХА]] Шупашкарти филиалĕнчи Социаллă технологисен кафедрин ертӳçи Н. Г. Семедова-Полупан, ЧГУ А. Е. Яковлев ячĕллĕ ЧППУ регионри экономика тата усламçăлăх кафедрин ертӳçи <ref>[http://www.chv.aif.ru/edu/problem/1022850 Ректор Чувашского госуниверситета отстранён от должности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201101218/http://www.chv.aif.ru/edu/problem/1022850 |date=2021-12-01 }} // www.chv.aif.ru</ref>. 2020 çултанпа — Чăваш Республикин Аслă экономика канашĕн пайташĕ. 2023 çулта ЧППУ ректорĕн ĕçне туса пыма пăрахнă. == Чыслани == * [[К. Д. Ушинский медалĕ]] (2003) * Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи (1998) * «Чăваш Республики умĕнчи тава тивĕçлĕх» орден медалĕ * Етĕрне районĕн тава тивĕçлĕ гражданинĕ (2014) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1520 Иванов, Владимир Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211029195747/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1520 |date=2021-10-29 }} // www.enc.cap.ru {{И. Я. Яковлев ячĕллĕ ЧППУ ректорĕсем}} [[Категори:Чăваш патшалăх педагогика университечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:1957 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкĕн 22-мĕшĕнче çуралнисем]] jrf1vyjmvtla4o83vyoj16kno7xkzf4 0 129966 875040 873883 2026-06-23T14:06:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875040 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Гамма}} [[Ӳкерчĕк:Gamma plot.svg|thumb|right|325px|Чăн улшăнавçăллă гамма-функцин графикĕ]] '''Гамма-функци''' — [[математика|математикăлла]] [[функци (математика)|функци]]. [[Леонард Эйлер|Леонард Эйлер]] кĕртнĕ, епле паллă тăвасси [[Лежандр, Адриен Мари|Лежандр]] ячĕпе çыхăннă<ref name="Davis">{{статья |заглавие=Leonhard Euler's Integral: A Historical Profile of the Gamma Function |издание=[[American Mathematical Monthly]] |том=66 |номер=10 |страницы=849—869 |ссылка=http://mathdl.maa.org/mathDL/22/?pa=content&sa=viewDocument&nodeId=3104 |access-date=2016-12-03 |doi=10.2307/2309786 |jstor=2309786 |язык=en |тип=journal |автор=Davis, P. J. |год=1959 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107190256/http://mathdl.maa.org/mathDL/22/?pa=content&sa=viewDocument&nodeId=3104 }}</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * В. Я. Арсенин. ''Математическая физика: основные уравнения и специальные функции'', глава X, сс. 225—233. Наука, [[Москва]], 1966. * * М. А. Евграфов. ''Аналитические функции'', глава VI, сс. 267—273. Наука, Москва, 1968. * М. А. Евграфов и др. ''Сборник задач по теории аналитических функций'', сс. 307—316. Наука, Москва, 1969. * Г. М. Фихтенгольц. ''Курс дифференциального и интегрального исчисления'' (7-е изд.), глава XIV, сс. 750—794. Наука, Москва, 1969. * А. И. Маркушевич. ''Теория аналитических функций'' (2-е изд.), том 2, сс. 303—324. Наука, Москва, 1968. * Н. Н. Лебедев. ''Специальные функции и их приложения'' (2-е изд.), глава I, сс. 11—27. ФМ, Москва, 1963. * А. Ф. Никифоров и В. Б. Уваров. ''Специальные функции математической физики'', сс. 263—268. Наука, Москва, 1978. * Пагурова В. И. Таблицы неполной гамма-функции. (Редактор Диткин В. А.). Москва, Изд-во ВЦ АН СССР, 1963. 236 с. ** Л. Н. Большев. [http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=zvmmf&paperid=9070&option_lang=rus В. И. Пагурова. Таблицы неполной гамма-функции. Рецензия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210809103842/http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=zvmmf&paperid=9070&option_lang=rus |date=2021-08-09 }} // Ж. вычисл. матем. и матем. физ., 4:5 (1964), 977—978 * R. Campbell. ''Les intégrales eulériennes et leurs applications'', Dunod, Paris, 1966. * M. Godefroy. ''La fonction Gamma; Théorie, Histoire, Bibliographie'', Gauthier-Villars, Paris, 1901. * N. Nielson. ''Handbuch der Theorie der Gammafunktion'', Teubner, Leipzig, 1906. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Ятарлă функцисем]] [[Категори:Леонард Эйлер]] no6p8w3qa10xh8lz99sernnpe1eja3r 10 130228 875046 2026-06-23T18:22:26Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Модель триозофосфатизомеразы 1981 года работы Джейн Ричардсон» 875046 wikitext text/x-wiki Модель триозофосфатизомеразы 1981 года работы Джейн Ричардсон 64a1e01304mln7qm2t1t7zngbxbcwrd 10 130229 875047 2026-06-23T18:22:47Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png» 875047 wikitext text/x-wiki TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png scsccrq9bb4bu10ruue6funincr5wf5 0 130230 875065 2026-06-24T07:44:45Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:GravityPotential.jpg|thumb|gravitation]] '''Гравитацилле парадо́кс''' (= '''Гравитаци парадо́ксĕ'''), е '''Нейман — Зелигер парадоксĕ''', — историлле [[Космологи|космологилле]] проблема, [[Ньютонăн туртăм теорийĕ|классикăлла туртăм теорийĕнчен]] тухса тăраканскер{{sfn |Физичес...» 875065 wikitext text/x-wiki [[File:GravityPotential.jpg|thumb|gravitation]] '''Гравитацилле парадо́кс''' (= '''Гравитаци парадо́ксĕ'''), е '''Нейман — Зелигер парадоксĕ''', — историлле [[Космологи|космологилле]] проблема, [[Ньютонăн туртăм теорийĕ|классикăлла туртăм теорийĕнчен]] тухса тăраканскер{{sfn |Физическая энциклопедия, том I|1988|с=531|name=FE }} == Çавăн пекех == * [[Космологилле парадокссем]] * [[Фотометри парадоксĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{книга |автор=[[Визгин, Владимир Павлович|Визгин В. П.]] |заглавие=Релятивистская теория тяготения. Истоки и формирование. 1900—1915 гг |место=М. |издательство=Наука |год=1981 |страниц=352 |страницы=34—37, 55—56 |ref=Визгин В. П.}} * {{книга|автор=Джеммер М.|заглавие=Понятие массы в классической и современной физике |место=М.|издательство=Прогресс|год=1967|ref=Джеммер М.|страницы=134—135}} ** Переиздание: Едиториал УРСС, 2003, ISBN 5-354-00363-6. * {{статья|автор=[[Зельманов А. Л.]] |заглавие=Нерелятивистский гравитационный парадокс и общая теория относительности |издание=Научные доклады высшей школы. Физико-математические науки|год=1958|номер=2|страницы=124}} * {{статья|автор=[[Киппер, Аксель Янович|Киппер Α. Я.]] |заглавие=О гравитационном парадоксе |издание=Сб.: Вопросы космогонии |том=8 |год=1962 |страницы=58—96 |ссылка=http://erb.nlib.ee/?kid=18078461&oid=91fafb02 }} * {{книга |автор=[[Климишин, Иван Антонович|Климишин И. А.]] |заглавие=Релятивистская астрономия |место=М. |издательство=Наука |год=1989 |издание=2-е изд |страницы=41—46 |isbn=5-02-014074-0 |ref=Релятивистская астрономия }} * {{книга |автор=[[Новиков, Игорь Дмитриевич|Новиков И. Д.]] |часть=Гравитационный парадокс |заглавие=[[Физическая энциклопедия]] (в 5 томах) |том=1 |год=1988 |ответственный=Под редакцией акад. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохорова]] |место=М. |издательство=[[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Советская Энциклопедия]] |страницы=531—532 |isbn=5-85270-034-7 |ref=Физическая энциклопедия, том I }} * {{книга |автор=Новиков И. Д. |часть=§ 12. Гравитационный парадокс|заглавие=Эволюция Вселенной |ссылка часть=http://physiclib.ru/books/item/f00/s00/z0000022/st014.shtml |издание=2-е изд |место=М. |издательство=Наука |год=1983 |ref=Эволюция Вселенной }} * {{книга |автор=Эйнштейн А. |часть=О специальной и общей теории относительности (общедоступное изложение) |заглавие=Собрание научных трудов |место=М. |издательство=Наука |год=1965 |том=I |страницы=530—600 |страниц=700 |ref=Эйнштейн А. О специальной и общей теории относительности}} * {{книга |часть=The Cosmological Woes of Newtonian Gravitation Theory |автор=Norton, John D. |заглавие=''H. Goenner, J. Renn, J. Ritter, T. Sauer, eds.'' The Expanding Worlds of General Relativity: Einstein Studies |volume=7 |год=1999 |место=Boston |издательство=Birkhauser |pages=271—322 |ref=Norton, John D. }} == Каçăсем == * {{cite web |url=http://iph.ras.ru/uplfile/onsc/Princip_nabludaemosti.pdf |author=Павленко А. Н. |ref=Павленко А. Н. |title=Принцип наблюдаемости |publisher=Институт философии РАН |accessdate=2014-05-08 }} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Физикăри парадокссем]] [[Категори:Гравитаци|Парадокс]] [[Категори:Космологи]] [[Категори:Физика истоорийĕ]] 9wvz7bfwk5154ivpfesccr884spq1jr 0 130231 875068 2026-06-24T10:53:58Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Потенциал}} '''Скалярла потенциа́л''' вăл — векторла <math>\mathbf{A}</math> [[векторла уй|уйри]] скалярла ак çакнашкал <math>\phi</math> функци: : <math>\mathbf{A}=\operatorname{grad}\,\phi,</math> кунта <math>\operatorname{grad}\phi</math> паллă <math>\phi</math> функцин [[Градиент|градиенчĕ]] пулать. == Çав...» 875068 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Потенциал}} '''Скалярла потенциа́л''' вăл — векторла <math>\mathbf{A}</math> [[векторла уй|уйри]] скалярла ак çакнашкал <math>\phi</math> функци: : <math>\mathbf{A}=\operatorname{grad}\,\phi,</math> кунта <math>\operatorname{grad}\phi</math> паллă <math>\phi</math> функцин [[Градиент|градиенчĕ]] пулать. == Çавăн пекех == * [[Векторл потенциал]] * [[Гельмгольц сарăм теореми]] [[Категори:Векторла анализ]] [[Категори:Потенциал теорийĕ]] nj17hnmnfcm9jkhdxcgg95nt3lyw19g