Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 13299 875826 869049 2026-07-25T21:11:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875826 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Мьянма пĕрлĕхĕ |NationName = ပ္ရည္‌ထောင္‌စုမ္ရန္‌မာနုိင္‌ငံတော္ |FlagTitle = [[Мьянма ялавĕ]] |CoATitle = [[Мьянма гербĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Myanmar.svg|150px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:State_seal_of_Burma_2008.svg|100px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:Myanmar in its region.svg|250px|Мьянма тĕнче картти çинче]] |LNGs = [[мьянма чĕлхи|мьянма]] |CapCn = [[Найпьидо]] |BigCity = [[Янгон]] |TitleGl = ГСМР председателĕ |PrezName = [[Тан Шве]] |MinList = [[Мьянма премьер-министрĕсен списокĕ|Премьер-министр]]> |MName = [[Со Вин]] |SqNumb = 40 |SqAll = 678 500 |YearP = 2005 |NasPop = 50 519 000 |NasPlot = 75 |NasNum = 24 |Valuta = [[Мьянма чачĕ]] |GTOt = +6:30 |GTDo = +6:30 |GimnName = [[Мьянма патшалăхĕн гимнĕ|«Gba Majay Bma»]] |Domen = .mm |Tel = +95 }} '''Мья́нма''', '''Мьянма Пĕрлĕхĕ''' (1989&nbsp;çултанпа — ''Бирма'', ''Бирма Пĕрлĕхĕ'') — Кăнтăр-Тухăç Азири [[патшалăх]], ападной части [[Индокитай çурутравĕ|Индокитайăн]] анăçĕнче вырнаçнă. Пĕр версипе, çĕршывăн ячĕ «мранма» этнонимран («мьямма» теççĕ е, калаçура, «бама») пулса тухать, вăл бирмансен хăй енлĕ ячĕ. Тĕп хули — [[Найпьидо]] ([[Мандалай (округ)|Мандалай административлă округĕнче]]), [[Пьинман]] хулинчен анăçалла 3 çухрăмра вырнаçнă. == Халăхĕ == Бирмансем [[сино-тибет чĕлхисем|сино-тибет чĕлхе çемйи]] шутне кĕреççĕ. «Мьянма» ятпа çĕршыва тĕнче патшалăхĕсем йышăнман, меншĕн тесен çĕршывра ытти вак халăхсем пурăнаççĕ. == Тавралăхĕ == Мьянма анăçра [[Инди]]пе (1463 çм), [[Бангладеш]]па (193 çм),çурçĕр-тухăçра — [[Китай]]па (2185 çм), тухăçра — [[Лаос]]па (235 çм) тата кăнтăр-тухăçра — [[Таиланд]]па (1800 çм) чикĕ тытать. Кăнтăрпа кăнтăр-анăç çыранĕсене [[Бенгали кӳлмекĕ|Бенгали]] [[Моутама кӳлмекĕ|Моутама]] (Мартабан) кӳлмекĕсен, çаплах [[Андаман тинĕсĕ]]н хумĕсем çапăнаççĕ. Çĕршывăн лаптăкĕ, утравсене шута хурса, 678 пин çм², çыранĕн тăсăлăвĕ — 1930 çм. Мьянмăн чи пысăк шывĕсем: [[Иравади (юханшыв)|Иравади]], [[Меконг (юханшыв)|Меконг]], [[Салуин (юханшыв)|Салуин]], [[Ситаун (юханшыв)|Ситаун]] тата [[Чиндуин (юханшыв)|Чиндуин]]. Кӳлĕсем нумаях мар, вĕсенчен калăпăшли — [[Шан сăртлăхĕ]]нчи [[Инле (кӳлĕ)|Инле]] кӳлли. == Административлă пайланăвĕ == [[Ӳкерчĕк:Burma en.png|left|thumb|200px|Мьянма]] ''Тĕп статьйи: [[Мьянма административлă пайланăвĕ]]'' [[1974]] çулхи [[Конституци]] тăрăх Мьянма [[унитарлă патшалăх]] шутланать. Вăл 7 округпа (тайинга) 7 штатран (пуй-не) тăрать. Округĕсемпе штачĕсем районсене (мьонэ) пайланаççĕ, мьонэсем вара хăйсем тата вакрах пайсене — хуласемпе (мьо) ял вулăсĕсене (подрайон) пайланаççĕ. Хула кварталсенчен (яквэ) тытăнать, ялсем ушкăна (чейюа) пуçтарăнаççĕ. == Халăхĕ == 42,9 млн. çын пурăнать (2005, утă). Çак халăхсен пысăк пайĕсем пур: [[бирмансем]] — 68%, [[шансем]] — 9%, [[каренсем]] — 7%, [[аракансем]] — 4%, [[китайсем]] — 3%, [[индисем]] — 2%, [[монсем]] — 2%. Ытти вак халăхсем пĕтĕмешле халăх йышĕн 5% шутланаççĕ. == Тĕнĕ == Тĕп статья — ''[[Бирмăн будда тĕнĕ]]''. Мьянмăра малта буддисăм тĕнĕ шутланать. Конфесси шучĕсем çапла: буддистсем — 89%, христиансем — 4% (вĕсенчен баптистсем — 3%, католиксем — 1%), мусульмансем — 4%, анимистсем — 1%, урăххисем — 2%. == Истори == Тĕп статьйине ''[[Мьянма историйĕ]]'' вулăр. [[2008]] çулхи [[çу, 2|çу уйăхĕн 2-мĕшĕнче]] Мьянма тăрăх вăйлă çил-тăвăл иртсе кайнă. Çил-тăвăл хăйенпе пĕрле вăйлă çумăр илсе килнĕ, çавăн пекех çран хĕррине икĕ метр çӳллĕш хум пырса кĕнĕ. 24 пин ытла çын вилнĕ, 41 пин çын çухалнă. Уйрăмах Ирравади юханшыв тинĕсе юхса кĕнĕ вырăнта нумай сиен кӳнĕ. == Официаллă тата официаллă мар сайтсем == * [http://www.mofa.gov.mm/ Тулаш ĕçсен министерстви] * [http://www.moha.gov.mm/ Шалти ĕçсен министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902204856/http://www.moha.gov.mm/ |date=2006-09-02 }} * [http://www.mora.gov.mm/ Тĕн ĕçĕсен министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430135525/http://www.mora.gov.mm/ |date=2008-04-30 }} * [http://www.mmtimes.com/ «Мьянма Таймс» хаçат] (акăлчанпа бирма чĕлхисемпе) * [http://www.irrawaddy.org/default.asp «Иравади» ирĕклĕ хаçат] (акăлчанпа бирма чĕлхисемпе) == Каçăсем == === Вырăсла === * [http://www.strannik.de/travel/burma.htm Буддийское СССР — очерк истории и религии Бирмы и рассказ о путешествии 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051226062420/http://www.strannik.de/travel/burma.htm |date=2005-12-26 }} * [http://geoman.ru/geoman/geography/item/f00/s01/e0001256/ Бирма Географи Энциклопединче 1960] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927201659/http://geoman.ru/geoman/geography/item/f00/s01/e0001256/ |date=2007-09-27 }} * [http://www.oval.ru/enc/8679.html Бирма Мăн Совет Энциклопединче] * [http://www.krugosvet.ru/articles/61/1006109/print.htm Бирма Кругосвет Энциклопединче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619170949/http://www.krugosvet.ru/articles/61/1006109/print.htm |date=2006-06-19 }} * [http://www.zharov.com/kuda/myanma.html Çулçӳревçĕсем валли пулăшу канашĕсем Сергей Жаров сайтĕнче] === Акăлчанла === * [http://www.mywebdigest.net MyWebDigest — Myanmar Burmese Web Directory & Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302063759/http://www.mywebdigest.net/ |date=2008-03-02 }} * [http://www.myanmars.net Myanmars Net — Myanmar-based web guide] * [http://myanmartravelinformation.com Myanmar Travel Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040321022926/http://myanmartravelinformation.com/ |date=2004-03-21 }} * [http://www.mrtv3.net.mm/ MRTV-3 Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024215626/http://www.mrtv3.net.mm/ |date=2008-10-24 }} * [http://www.insightnewstv.com/c59 Burma: Army of the Child God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124235243/http://www.insightnewstv.com/c59/ |date=2005-11-24 }} * [http://www.HavenWorks.com/world/burma Burma News, Myanmar News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921110248/http://www.havenworks.com/world/burma |date=2018-09-21 }}. News website opposed to the military government. * [http://www.cookbookwiki.com/Category:Burmese Burmese Recipes on CookBookWiki.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051202071819/http://www.cookbookwiki.com/Category:Burmese |date=2005-12-02 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3945249.stm «Burma scraps intelligence agency»]. Article from [http://www.bbc.co.uk BBC.co.uk] * [http://www.infoexport.gc.ca/ie-en/DisplayDocument.jsp?did=1272 Canadian position on relations with Burma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051130055229/http://www.infoexport.gc.ca/ie-en/DisplayDocument.jsp?did=1272 |date=2005-11-30 }} * [http://www.eumon.org Euro-Mon Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609205119/http://www.eumon.org/ |date=2020-06-09 }} * [http://www.freeburma.org FreeBurma.org] * [http://www.geopium.org Geopium: Geopolitics of Illicit Drugs in Asia] * [http://www.rfa.org/english/news/business/2004/12/18/burma_unocal/ Unocal Settles Burma Lawsuit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051112015507/http://www.rfa.org/english/news/business/2004/12/18/burma_unocal/ |date=2005-11-12 }} * [http://www.qbba.org.au Queensland Burmese Buddhist Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021045542/http://www.qbba.org.au/ |date=2019-10-21 }} * [http://www.freeworldmaps.net/asia/myanmar/map.html Physical Map of Myanmar] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7013943.stm Should it be Burma or Myanmar?] "Мянма" тата "Бирма" палăртусене ăнлантарни [[Би-Би-Си]] сайтĕнче. {{Ази патшалăхĕсем}} [[Категори:Мьянма]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] 5baty7on3j4xptdq46r4ocv4ywifnb9 0 13310 875829 810226 2026-07-25T23:42:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875829 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Неон / Neon (Ne)|10|Тĕссĕр, шăршсăр тата тутăсăр мăран газ|20,1797|? (38)<ref name="webelements1">{{cite web|url=http://www.webelements.com/neon/atom_sizes.html|format=|author=|title=Size of neon in several environments|work=|publisher=www.webelements.com|datepublished=|accessdate=2009-07-8|lang=en|description=}}</ref>|2079,4(21,55)|[He] 2s^{<nowiki>2</nowiki>} 2p⁶|58<ref name="webelements1"/>|112<ref name="webelements1"/>|0,0|0|n/a|( при −246&nbsp;°C)1,204 |20,79<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |пай = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т. |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = Мускав |издательство = Большая Российская энциклопедия |çул = 1992 |том = 3 |страницăсем = 209-210 |страница = 639 |сери = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 50 000 }} </ref>|(0,0493)|24,55|n/a|27,1|1,74|16,8|кубла енĕпе центăрланă|4,430||23=—|63,00}} <!-- Название|Атомный номер| Внешний вид|Атомный вес|Радиус атома|Энергия ионизации|Электронная конфигурация|Ковалентный радиус|Радиус иона|Электроотрицательность|Электродный потенциал|Степени окисления|Плотность|Удельная теплоёмкость|Теплопроводность|Температура плавления|Теплота плавления|Температура кипения|Теплота испарения|Молярный объём|Структура решётки|Период решётки|Отношение c/a|Температура Дебая --> {| style="text-align: left; background-color: lightblue; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Ne</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>10</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''20,1719''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''2s²2p⁶''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Неон'''</big> |} '''Неон''' — [[Элементсен периодикăллă системи|хими элеменчĕсен периодикă системин]] VIII ушкăнĕн элеменчĕ. == Истори == Ячĕ грек. neos сăмахĕнчен — çĕнĕ — пулса тухнă. == Усă курни == [[Ӳкерчĕк:Neon.JPG|Неон вывески|thumb]] Нумайрах чухнĕ рекламăра хĕрлĕ теслĕ çутакан лампăсенче усă кураççĕ. Шĕвек неонпа [[криоген хатĕрĕ]]сенче [[сивĕтекен]] вырăнĕнче усă курнă. Каярах ун вырăнне йӳнĕрех [[аргон]]а ĕçе кĕртеççĕ. ==Изотопӗсем== {{main|Неон изотопĕсем}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ne/key.html Неон Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040828075918/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ne/key.html |date=2004-08-28 }} {{ref-ru}} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb010.htm Неон в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194607/http://n-t.ru/ri/ps/pb010.htm |date=2007-09-27 }} {{ref-ru}} * [http://www.laurencelongueville.ch/main.html?src=%2F794.html Неон : Фотоӳкерчĕксем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304143840/http://www.laurencelongueville.ch/main.html?src=%2F794.html |date=2008-03-04 }} {{ref-ru}} [[Категори:Металмаррисем]] [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Сипетлĕ газсем]] [[Категори:Газсем]] mqug7k5e7z7xy904kz1k5er7vh660ef 0 13334 875823 810221 2026-07-25T13:26:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875823 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Марганец / Manganum (Mn)<!-- Symbol-->|25<!-- Atomic Number-->|[[Ӳкерчĕк:Mangan_1-crop.jpg|150px]] <br />[хытă, катăлакан çутă-сăрă тĕслĕ [[металл]]<!-- Appearance-->|54,93805<!-- Atomic Weight (u.m)-->|135<!-- Atomic Radius (pm)-->|716,8 (7,43)<!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)-->|[Ar] 3d⁵ 4s^{<nowiki>2</nowiki>}<!-- Electronic Configuration-->|117<!-- Covalent Radius (pm)-->|(+7e) 46 (+2e) 80<!-- Ionic Radius (pm)-->|1,55<!-- Pauling Negativity Number-->|0<!--Electrode potential30-->|7, 6, 5, 4, 3, 2, 0, −1<!-- Oxidation states-->|7,21<!-- Density (g/cm³) -->|26,3<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |пай = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = Мускав |издательство = Советская энциклопедия |çул = 1990 |том = 2 |страницăсем = 647 |страниц = 671 |серия = |isbn = |тираж = 100 000 }} </ref>|(7,8)<!-- Termal Conductivity (@25°C W/m K)-->|1 517<!-- Melting Point (K)-->|(13,4)<!-- Fusion Heat (kJ/mol)-->|2 235<!-- Boiling Point (K)-->|221<!-- Evaporation Heat (kJ/mol)-->|7,39<!-- Atomic Volume (cm³/mol)-->|кубла<!-- Lattice structure-->|8,890<!-- Lattice constant (Å)-->||23=—<!-- Lattice c/a ratio-->|400<!-- Debye temperature (K)-->}} <!-- Ячĕ|Атом номерĕ| Тулаш елки|Атом йывăрăшĕ|Атом радиусĕ|Ионизаци хăвачĕ|Электронлă конфигураци|Ковалент радиусĕ|Ион радиусĕ|Электроçуклăх|Электрод потенциалĕ|Йӳçĕклев степенĕсем|Тачăлăх|Удель ăшă калăплăхĕ|Ăшă куçаруллăх|Шăрану температури|Шăрану ăшăлăхĕ|Вĕрӳ температури|Пăслав ăшăлăхĕ|Моль калапăшĕ|Чĕнтĕр тытăмĕ|Чĕнтĕр тапхăрĕ|c/a танлашăнни|Дебай температури|--> {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Mn</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>25</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''54,93805''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Ar]3d⁵4s^{<nowiki>2</nowiki>}''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Марганец'''</big> |} '''Марганец''' — [[Элементсен периодикăллă системи]]н хими элеменчĕ. == Хими пахалăхĕсем == {| align="center" border="1" cellspacing="0" cellpadding="1" |+ [[Стандартлă йӳçĕклев-çĕнетӳ потенциалĕ|Стандартлă йӳçĕклев-çĕнетӳ потенциалĕсем]], водород электрочĕпе танлаштарсан !Йӳçĕклев ĕлки!!Çĕнĕлетӳ ĕлки!!Таврашĕ!!E⁰, В |- |Mn²⁺||Mn||H⁺||−1,186 |- |Mn³⁺||Mn²⁺||H⁺||+1,51 |- |MnO₂||Mn³⁺||H⁺||+0,95 |- |MnO₂||Mn²⁺||H⁺||+1,23 |- |MnO₂||Mn(OH)₂||OH⁻||−0,05 |- |MnO₄^2-||MnO₂||H⁺||+2,26 |- |MnO₄^2-||MnO₂||OH⁻||+0,62 |- |MnO₄⁻||MnO₄^2-||OH⁻||+0,56 |- |MnO₄⁻||H₂MnO₄||H⁺||+1,22 |- |MnO₄⁻||MnO₂||H⁺||+1,69 |- |MnO₄⁻||MnO₂||OH⁻||+0,60 |- |MnO₄⁻||Mn²⁺||H⁺||+1,51 |} ==Изотопĕсем== {{main|Марганец изотопĕсем}} == Кун-çулĕ == == Вуламалли == == Асăрхатурусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Mn/key.html Марганец Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308115237/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Mn/key.html |date=2008-03-08 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb025.htm Марганец хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124093939/http://n-t.ru/ri/ps/pb025.htm |date=2016-11-24 }} * [http://www.uralgold.ru/otherPI_Mn.html Марганец çĕруправсенче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126023600/http://www.uralgold.ru/otherPI_Mn.html |date=2009-11-26 }} [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Металсем]] 6abccf3osc7bynme9y2q60htyz4bspu 0 13379 875831 810227 2026-07-26T00:39:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875831 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} '''Никель''' — [[элементсен периодикăллă системи]]н хими элеменчĕ. == Усă курни == Унран батарейка-аккумулятор тăваççĕ, тимĕре ан çĕртĕр тесе никеллеççĕ. == Тупăнни == Никелĕн тăпрари управĕсем 1998 ç. тĕлне 135 млн т., çав шутра тĕп-тĕрĕссипе — 49 млн.т. ==Изотопĕсем== {{main|Никĕль изотопĕсем}} == Каçăсем == * [http://nickel8.narod.ru/ И. Д. Резник, Г. П. Ермаков, Я. М. Шнеерсон. Все о металлургии никеля.] * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ni/key.html Никель на Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314045126/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ni/key.html |date=2008-03-14 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb028.htm Никель в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325175034/http://n-t.ru/ri/ps/pb028.htm |date=2015-03-25 }} * [http://www.uralgold.ru/otherPI_Ni.html Никель в месторождениях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410003851/http://uralgold.ru/otherPI_Ni.html |date=2011-04-10 }} [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Металсем]] jgtvf1l09yqeyeoongqheyt6e8vb8lt 0 19327 875830 848245 2026-07-25T23:47:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875830 wikitext text/x-wiki {{Хими элеменчĕ|Нептуни / Neptunium (Np)<!--Название-->|93<!--Атомный номер-->|кĕмĕл тĕслĕ металл<!-- Внешний вид-->|237,048<!--Атомный вес-->|130<!--Радиус атома-->|0,0 (0,00)<!--Энергия ионизации-->|[Rn] 5f⁴ 6d¹ 7s²<!--Электронная конфигурация-->|n/a<!--Ковалентный радиус-->|(+4e) 95 (+3e) 110<!--Радиус иона-->|1,36<!--Электроотрицательность-->|Np←Np⁴⁺ −1,30 В<br />Np←Np³⁺ −1,79 В<br />Np←Np²⁺ −0,3 В<!--Электродный потенциал-->|7, 6, 5, 4, 3<!--Степени окисления-->|20,25<!--Плотность-->|29,62<ref name="ХЭ">{{книга |заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т. |ссылка = |ответственный = Редкол.: Кнунянц И.&nbsp;Л. (гл. ред.) |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1992 |том = 3 |страницы = 216 |страниц = 639 |тираж = 50&nbsp;000 |isbn = 5-85270-039-8 }} </ref>|(6,3)<!--Теплопроводность-->|913<!--Температура плавления-->|(9,6)<!--Теплота плавления-->|4175<!--Температура кипения-->|336<!--Теплота испарения-->|21,1<!--Молярный объём-->|орторомбла<!--Структура решётки-->|4,720<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {{Элементсен периодикăллă системи2}} {| style="text-align: left; background-color: #ef99cc; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Np</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>93</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''237.048''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''5f⁴ 6d¹ 7s²''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Нептуни'''</big> |} '''Нептуни''' — 93 [[Атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]]. Атом масси 237.048; Np тесе паллă тăваççĕ({{lang-la|Neptunium}}), [[Актиноидсем|актиноидсен]] шутне кĕрет. == Истори == [[Эдвин Метисон Макмиллан|Э.М. Макмиллан]] тата [[Филипп Хауге Абельсон|Ф.Х. Абельсон]] [[1940]]-мĕш çулта тупса палăртнă. Ситнез реакцийĕ: ²³⁸U(n,γ)²³⁹U(β^-)²³⁹Np Ятне нептун планета ячĕпе панă. == Пахалăхĕсем == ==Изотопĕсем== {{main|Нептуни изотопĕсем}} Нептунин хăшпĕр изотопĕсен радиохастар пахалăхĕсем: {| class="standard" !Атом масси ![[Çурма аркану тапхăрĕ]] !Аркану майĕ |- |231 |50 мин |α |- |232 |13 мин |Электронный захват |- |233 |35 мин |α (1%), электронный захват (99%) |- |234 |4.4 кун |α (1%), электронный захват (99%) |- |235 |410 кун |β⁺ (1%), электронный захват (99%) |- |236 |5000 çул |α |- |237 |2.20·10⁶ çул |α |- |238 |2.1 кун |β^- |- |239 |2.33 кун |β^- |- |240 |7.3 мин |β^- |- |241 |16 мин |β^- |- |} == Физиологи пахалăхĕсем == Радиохастар аркану вăхăтĕнче нептуни вăтам хăватлă α-пайăркасемпе β-пайăркасем кăларать. Физиологи пахалăхĕсем организăма мĕнле лекнинчен тата валентностьран килеççĕ. Нептунин 60-80% [[шăмă]]сенче пухăнать, радиобиологиллĕ организăмран тухас çурма вăхăт 200 çул. Çавăнпа шăмăсем вăйлă сиенленеççĕ. Нептунин наркăмăшлăхĕ плутонинчен сахалрах. Ӗçлекен пӳлĕмсенче ²³⁷Np валли [[ПДК]] 2,6·10^-3 Бк/м³. == Вуламалли == * ''Guide to the Elements - Revised Edition'', Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1 * Lester R. Morss, Norman M. Edelstein, Jean Fuger (Hrsg.): ''The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements'', Springer-Verlag, Dordrecht 2006, ISBN 1-4020-3555-1. * Ida Noddack: "Über das Element 93", in: ''[[Angewandte Chemie]]'' '''1934''', ''47'', 653–655. == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Np/key.html Нептуни Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041023081640/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Np/key.html |date=2004-10-23 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb093.htm Нептуни хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823085548/http://n-t.ru/ri/ps/pb093.htm |date=2011-08-23 }} {{stub}} {{Актиноидсем}} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Актиноидсем]] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] <!--Interwiki--> kbq52995suhi3k0q1nlnikx9zqwzejn 0 21071 875828 866898 2026-07-25T23:41:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875828 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими_элеменчĕ|Неоди́м/Neodymium (Nd)<!--Название-->|60<!--Атомный номер-->|[[Ӳкерчĕк:Neodym_1-crop.jpg|100 px]]Шурă кĕмĕл тĕслĕ <br /> ылтăн тĕслĕрех сайра çĕр металĕ<br />Сывлăшра çăмăллăн çунать <br /><!-- Внешний вид-->|144,24<!--Атомный вес-->|182<!--Радиус атома-->|531,5(5,51)<!--Энергия ионизации-->|[Xe] 4f⁴ 6s²<!--Электронная конфигурация-->|184<!--Ковалентный радиус-->|99,(+3e) 5<!--Радиус иона-->|1,14<!--Электроотрицательность-->|Nd←Nd³⁺ −2,32В <br />Nd←Nd²⁺ −2,2В<!--Электродный потенциал-->|3<!--Степени окисления-->|7,007<!--Плотность-->|27,42<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |часть = |пуçăлĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1992 |том = 3 |страницы = 209 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 50 000 }} </ref>|(16,5)<!--Теплопроводность-->|1294<!--Температура плавления-->|7,1<!--Теплота плавления-->|3341<!--Температура кипения-->|289<!--Теплота испарения-->|20,6<!--Молярный объём-->|гексагональная<!--Структура решётки-->|3,660<!--Период решётки-->|1,614<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Nd</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>60</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''144,24''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''4f⁴6s²''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Неодим'''</big> |} '''Неодим''' — [[Элементсен периодикăллă системи]]н 60-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет. == Истори == Празеодима 1885-мĕш çулта австри химикĕ К. Ауэр фон Вельсбах уçнă.Вăл швед химикĕ Мосандер Карл Густав уçнă [[дидим]] элемент икĕ çывăх физика-хими пахалăхлă элемент хутăшĕ пулнине палăртнă. Вĕсене вĕл [[неодим]] тат [[празеодим]] ят панă. Анчах неодима 1925-мĕш çулта кăна уйăрнă. == Ячĕ == Ячĕ икĕ грек сăмахне: νέος «çĕнĕ» тата δίδυμος «йĕкĕреш» пĕрлештернипе пулнă. == Туса илни == Ытти сайра çĕр металлĕсемпе пĕрле туса илеççĕ. Экстракципе е хромотографипе тата майлă кристаллизицеленĕ чухне празеодим ытти çăмăл лантаноидсемпе пĕрле пухăнать, кайран неодимпа пĕрле уйрăлать. Неодим металне ирĕлтернĕ фторид е хлорид тăварĕсенчен (NdF₃, NdCl₃ Li, К, Са, Ва галегоничĕсене хушса) электролизпа туса илеççĕ. Электролиза 1000 °С таран хĕртсе 4,7 А/см² токпа иртереççĕ. [[Графит]] электродсем усă кураççĕ. == Хакĕ == 99-99,9 % тасалăхлă 1 грамм неодимăн хакĕ 2 - 5 доллар. Хакĕ туса илнĕ технгологипе çĕршывран, сутакан формăран тата усă курас тĕллеврен килет. Хальхи вăхăтра, тĕнчери экономика кризисĕ пирки, тĕп пасарсенче (Китай, Япони, США)хакĕсем чакаççĕ. == Усă курни == лантаноидсем хушшинче неодим [[Самари|самарипе]], [[Цери|церипе]], [[лантан]]па пĕрле чи усă куракан элемент. Неодима усă куракан тĕп вырăнсем: * хурçăпа ытти сплавсене легировать туни. Неодима 1,5 % таран хушсан таса [[Титан (элемент)|титанăн]] в çирĕплĕхĕ пĕррĕ çурă хут ӳсет; * хăватлă [[магнит]]:(неодим-[[иттри]]-[[кобальт]], неодим-[[тимĕр]]-[[Бор (элемент)|бор]]); [[Ӳкерчĕк:4 Neodymium magnets from hard disks-6175.jpg|left|150px|Неодим магничĕ]] * тĕслĕ кантăк (хĕрлĕ кăвак неодим кантăкĕ) тата лазер материалĕсем (хум тăршшĕ 1063 [[нм]]) тума; [[Ӳкерчĕк:Laser_glass_slabs.jpg|left|150px|Неодим кантăкĕ]] * ял хуçалăхĕнче тупăш ӳстерме, часрах шăтарма вăрлăха сапма усă кураççĕ; * Висмутпа сурьма теллуричĕсенчен тунă термоэлектрика материалĕсен çирĕплĕхне тата термо_ЭДСне вăйлă ӳстерет. * Неодим оксичĕ питĕ сахал сарăлакан коэффициентлă диэлектрик; * Неодим фторичĕ оптоэлектроника валли питĕ пахалăхлă кантăк çипписем тума усă кураççĕ. * НЕодим теллуричне термоэлектрика материалĕсенче усă кураççĕ. Вăл çирăплĕхне ӳстерет тата электрофизика пахалăхĕсене лайăхлатать. Термо-ЭДМ 170 мкВ/К. == Изотопĕсем == {{main|Неодим изотопĕсем}} Çутçанталăкри неодим çичĕ [[изотоп]]ран: ¹⁴²Nd (27,2 %), ¹⁴³Nd (12,2 %), ¹⁴⁴Nd (23,8 %), ¹⁴⁵Nd (8,3 %), ¹⁴⁶Nd (17,2 %), ¹⁴⁸Nd (5,7 %), ¹⁵⁰Nd (5,6 %) тăрать. Скобкăра çутçантăлăкри хутăшри виçине палăртнă. Вĕсенчен пиллĕкĕшĕ, пĕлнĕ тăрăх, стабиллă, иккĕшĕ радиохастар изотопсен шутне кĕреççĕ. ¹⁴⁴Nd [[альфа-аркану]] майĕпе [[çурма аркану тапхăрĕ]] - 2,38×10¹⁵ çул, ¹⁵⁰Nd — [[йĕкĕр бета-аркану]] çурма аркану тапхăрĕ 7×10¹⁸ çул. 2003-мĕш çул тĕлне 124-161 масса числиллĕ 29 искуствăлла изотоп паллă, вĕсем тата 13 метатстабиллĕ тăрăмлă <ref>Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. [http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html The Nubase2003 evaluation of nuclear and decay properties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716114059/http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html |date=2011-07-16 }}, Nuc. Phys. A 729, pp. 3-128 (2003).</ref>. == Хими пахалăхĕсем == Неодим металĕ сиве сывлăшра майĕпен, 150oC хăвăрт çунса неоодим (III) оксичĕ пулать: :4 Nd + 3 O₂ → 2 Nd₂O₃ Неодим сивĕ шывпа майĕпен, вĕри шывпа хăвăрт хутшăнăве кĕрет: :2 Nd (s) + 6 H₂O (l) → 2 Nd(OH)₃ (aq) + 3 H₂ (g) Неодим металлĕ пĕтĕм галогенсемпе хутшăнăве кĕретs: :2 Nd (s) + 3 F₂ (g) → 2 NdF₃ (s) [хĕрлĕ-кăвак] :2 Nd (s) + 3 Cl₂ (g) → 2 NdCl₃ (s) [кĕрен] :2 Nd (s) + 3 Br₂ (g) → 2 NdBr₃ (s) [хĕрлĕ-кăвак] :2 Nd (s) + 3 I₂ (g) → 2 NdI₃ (s) [симĕс] Празеодим кӳкĕрт йӳçĕкĕпе хутшăнса шупка кĕрен тĕслĕ [Nd(OH₂)₉]<sup>3+</sup комплекс пулать: <ref>{{cite web| url =https://www.webelements.com/neodymium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Neodymium| publisher=Webelements| accessdate=2009-06-06}}</ref> :2 Nd (s) + 3 H₂SO₄ (aq) → 2 Nd³⁺ (aq) + 3 SO{{su|b=4|p=2−}} (aq) + 3 H₂ (g) ==Изотопĕсем== {{main|Неодим изотопĕсем}} == Каçăсем == {{commons|Neodymium}} {{wiktionary|неодим}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nd/key.html Неодим Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041010172622/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nd/key.html |date=2004-10-10 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb060.htm Неодим хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314000213/http://n-t.ru/ri/ps/pb060.htm |date=2007-03-14 }} * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/2833.html Неодим Xumuk.ru сайт çинче] {{асăрхавсем}} {{Лантаноидсем}} [[Категори:Лантаноидсем]] qz7i6n3ail8lt0s0h1xrtvz6599aely 0 24670 875838 794814 2026-07-26T07:04:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875838 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}}{{Хими элеменчĕ|Осми (Os)<!--Назва-->|76<!--Атомний номер-->|[[Ӳкерчĕк:Osmium crystals.jpg|200px]]<br />Шурă кăвак йăлтăртатакан хытă металл<!-- Зовнішній вигляд-->|190.23<!--Атомна маса-->|135<!--Радіус атома-->|819.8(8.50)<!--Енергія іонізації-->|[Xe] 4f¹⁴ 5d⁶ 6s²<!--Електронна конфігурація-->|126<!--Ковалентний радіус-->|(+6e) 69 (+4e) 88<!--Радіус іона-->|2.2<!--Електровід'ємність-->|—<!--Електродний потенціал-->|8, 6, 4, 3, 2, 0, -2<!--Степені окислення-->|22.57<!--Густина-->|0.131<ref>{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1992 |том = 3 |страницы = 416 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 50 000 }} </ref><!-- Питома теплоємність-->|(87.6)<!--Теплопровідність-->|3327<!--Температура плавлення-->|31.7<!--Теплота плавлення -->|5300<!--Температура кипіння-->|738<!--Теплота випаровування-->|8.43<!--Молярний об'єм-->|гексагоналлă<!--Структура решітки-->|2.740<!--Період решітки-->|1.579<!--Відношення c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Os</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>76</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''190.23''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Xe] 4f¹⁴ 5d⁶ 6s²''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Осми'''</big> |} [[Ӳкерчĕк:Osmium 1-crop.jpg|thumb|left|Осми, ирĕлнĕ шарик]] '''Осми''' —[[Элементсен периодикăллă системи]]н [[хими элеменчĕ]], 76, символĕ Os ({{lang-la|Osmium}}), платина ушкăнне кĕрекен хытă шурă-кăвак металл. [[Ӳкерчĕк:Osmium cluster.jpg|thumb|left|Осми кристалĕсем]] ==Изотопĕсем== {{main|Осми изотопĕсем}} == Хакĕ == Осмие 99% тасалăхлă порошок евĕр сутаççĕ. Ытти хаклă металсем пекех, [[Грамм|грампа]] е [[трой унцийĕ|трой унципе]] виçеççĕ. 2010-мĕш çулта ун хакĕ $400 пĕр трой унцишĕн е $13 1 грамшăн (пахалăхĕнчен тата сутаканĕнчен килет). <ref>[http://periodic.lanl.gov/elements/76.html Los Alamos National Laboratory's Chemistry Division] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212034038/http://periodic.lanl.gov/elements/76.html |date=2010-12-12 }} Cost of Osmium Accessed 6 April</ref><ref>[http://www.taxfreegold.co.uk/osmiumpricesusdollars.html Live Osmium prices ] at Tax Free Gold .com . Accessed 6 April 2010</ref> == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commons|Osmium}} {{wiktionary|osmium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Os/index.html WebElements.com: Osmium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516061820/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Os/index.html |date=2008-05-16 }} * [http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/element.asp Chemistry in its element podcast] (MP3) from the [[Royal Society of Chemistry]]'s [[Chemistry World]]: [http://www.rsc.org/images/CIIE_Osmium_48kbps_tcm18-129185.mp3 Osmium] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Платина ушкăнĕ]] cvzvqff1xvuvgo4ycg4fhzfkn9lrgf0 0 25752 875833 799323 2026-07-26T01:37:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875833 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}}{{Хими_элеменчĕ| Нихоний / Nihonium (Nh) <!--Ят-->|113<!--Атомный номер-->| паллă мар<!-- Тулаш ĕлки-->|284<!--Атом йывăрăшĕ-->|<!--Атом радиусĕ-->|<!--Ионизаци хăвачĕ-->[Rn]&nbsp;5f¹⁴&nbsp;6d¹⁰&nbsp;7s^{<nowiki>2</nowiki>}&nbsp;7p^{<nowiki>1</nowiki>}тесе шутлаççĕ<!--Электрон конфигурацийĕ-->|<!--Ковалент радиусĕ-->|<!--Ион радиусĕ-->|<!--Электроçуклăх-->|<!--Электрод потенциалĕ-->|4<!--Степени окисления-->|<!--Тачăлăх-->||<!--Теплопроводность-->|<!--Шăрану температури-->|<!--Теплота плавления-->|<!--Вĕрӳ температури-->|<!--Пăслану теплоти-->|<!--Моль калăпăшĕ-->|<!--Чĕнтĕр тытăмĕ-->|<!--Чĕнтĕр тапхăрĕ-->|n/a<!--Отношение c/a-->|<!--Дебай температури-->}} {| style="text-align: left; background-color: grey;width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Nh</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>113</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''284''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''5f¹⁴6d¹⁰7s² 7p^{<nowiki>1</nowiki>}''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Нихони'''</big> |} '''Нихони''' ({{lang-la|Nihonium}}), '''Nh''', е эка-талли [— 113-мĕш [[хими элеменчĕ]]. Резерфорди — питĕ радиохастар юрилле синтезленĕ элемент. 2016-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче ИЮПАК 117-мĕш элемента «Нихоний» ят çирĕплетнĕ<ref name="UIPAC-281116">{{cite web | url = https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ | title = IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 | author = | date = 2016-11-30 | work = | publisher = ИЮПАК | accessdate = 2016-11-30 | lang = en }}</ref>. == Пахалăхĕсем == Радиохастар металл. 298 K (25&nbsp;°C) хытă пулмалла. Тĕсĕ паллă мар. ==Изотопĕсем== {{main|Нихони изотопĕсем}} == Ку-çулĕ == 2004-мĕш çулхи нарăсра 2003-мĕш çулхи çурла уйăхенчи экспериментсем вăхăтенче 113-мĕш элемента тупни çинчен пĕлтернĕ. <ref name="uut284a">{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. |пуçелĕк= Experiments on the synthesis of element 115 in the reaction ²⁴³Am(⁴⁸Ca,xn)^291–x115 |оригинал = |каçă = http://link.aps.org/abstract/PRC/v69/e021601 |кăларăм = Physical Review C |тĕс = |вырăн = |çул = 2004 |том = 69 |номер = |страницы = 021601}}</ref><ref name="uut284b">{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. | пуçелĕк = Synthesis of elements 115 and 113 in the reaction ²⁴³Am+⁴⁸Ca |оригинал = |каçă = http://link.aps.org/abstract/PRC/v72/e034611 |кăларăм = Physical Review C |тĕс = |вырăн = |çул = 2005 |том = 72 |номер = |страницы = 034611}}</ref>. Тĕпчевсене Дубнăри ОИЯИ пе Ливермор наци лабораторийĕ пĕрле иртернĕ. Эксперимент вăхăтĕнче америци тĕшĕсене кальци ионĕсемпе пенĕ, вара 115 элементăн изотопĕсене синтезланă: 3 ²⁸⁸Uup тĕшĕ тата пĕр ²⁸⁷Uup тĕше. Çак 4 атом α-аркану хыççăн 113 элемент6н изотопĕсем пулса тăна (²⁸⁴Uut тата ²⁸³Uut). Ку изотопсем малаллахи α-аркану хыççăн 111 элемнтăн изотопĕсем пулнă. Малалла 105 (дубни) элементăн спонталла пайланакан изотопсем таранах арканнă. Экспериментсенче çакăн пек реакцисем иртнĕ * ²⁴³₉₅Am + ⁴⁸₂₀Ca → ²⁸⁷₁₁₅Uup + 4 ¹n * ²⁴³₉₅Am + ⁴⁸₂₀Ca → ²⁸⁸₁₁₅Uup + 3 ¹n. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.apsidium.com/elements/113.htm Apsidium - Ununtrium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615170757/http://www.apsidium.com/elements/113.htm |date=2008-06-15 }} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uut/key.html Унунтри Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516055035/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uut/key.html |date=2008-05-16 }} * [https://web.archive.org/web/20041021090704/http://mgo-rksmb.narod.ru/Science/bl.html Унунтрий на сайте «Виртуальная таблица Менделеева»] * [http://159.93.28.88/flnr/elm113p.html О синтезе элемента на сайте ОИЯИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026160804/http://159.93.28.88/flnr/elm113p.html |date=2007-10-26 }} {{Commons|Ununtrium}} {{chem-element-stub}} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] [[Категори:Синтезленĕ хими элеменчĕсем]] [[Категори:Трансактиноидсем]] tedbajvovhw84t64jp25q5scpytu7uk 0 25793 875836 799195 2026-07-26T05:01:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875836 wikitext text/x-wiki {{Хими_элеменчĕ|Оганесон/ Oganesson(Og)<!--Ят-->|118<!--Атом номерĕ-->| <!-- Тулаш ĕлки-->|[293]<!--Атом йывăрăшĕ-->|<!--Атом радиусĕ-->|<!--Ионизаци хăвачĕ-->|5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s²7p⁴<!--Электрон конфигурацийĕ-->|<!--Ковалент радиусĕ-->|<!--Ион радиусĕ-->|<!--Электроçуклăх-->|<!--Электрод потенциалĕ-->|4<!--Степени окисления-->|<!--Тачăлăх-->||<!--Теплопроводность-->|<!--Шăрану температури-->|<!--Теплота плавления-->|<!--Вĕрӳ температури-->|<!--Пăслану теплоти-->|<!--Моль калăпăшĕ-->|<!--Чĕнтĕр тытăмĕ-->|<!--Чĕнтĕр тапхăрĕ-->|n/a<!--Отношение c/a-->|<!--Дебай температури-->}} {{Элементсен периодикăллă системи2}} {| style="text-align: left; background-color: lightblue; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Og</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>118</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''[294]''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''5f¹⁴6d¹⁰7s²7p⁴''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Оганесон'''</big> |} '''Оганесон''' ({{lang-la|Oganesson}}), '''Og''', е эка-радон – 118-мĕш [[хими элеменчĕ]]. Оганесон – питĕ радиохастар юрилле синтезленĕ элемент. 2016-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче ИЮПАК 118-мĕш элемента «оганесон» чт çирĕплетнĕ<ref name="UIPAC-281116">{{cite web | url = https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ | title = IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 | author = | date = 2016-11-30 | work = | publisher = ИЮПАК | accessdate = 2016-11-30 | lang = en }}</ref>. Тĕссĕр, йывăр газ пулма пултарать. == Кун-çулĕ == 116па 118-мĕш элементсене 1999-мĕш çулта Берклири Калифорни университечĕ синтезлани çинчен пĕлтерӳ <ref name="ninov1999">{{статья |автор = V. Ninov et al. |пуçелĕк = Observation of Superheavy Nuclei Produced in the Reaction of ⁸⁶Kr with ²⁰⁸Pb |оригинал = |каçă = http://link.aps.org/abstract/PRL/v83/p1104 |кăларăм = [[Physical Review Letters]] |тĕс = |вырăн = |çул = 1999|том = 83|номер = 6|страницы = 1104 - 1107 }}</ref> суя тата фальсификаци пулнă <ref name="false1999">{{cite web | author = Public Affairs Department | coauthors = | datepublished = 21 июля 2001 | url = http://enews.lbl.gov/Science-Articles/Archive/118-retraction.html | title = Results of element 118 experiment retracted | format = | work = | publisher = Berkeley Lab | accessdate = 25 июля 2007 | lang = en | description = }}</ref>. Палăртнă меслетпе раççей, нимĕç, япун, каярах американ тĕпчевçисем синтезлеймен. 118-мĕш элементăн пĕрремĕш арканăвне Дубнăри ОИЯИ тĕпчевçисем 2002-мĕш çулхи эксперименчĕсенче сăнанă. <ref name="pp2002">{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. |пуçелĕк = Results from the first ²⁴⁹Cf+⁴⁸Ca experiment |оригинал = |каçă = http://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf |кăларăм = JINR Communication|тĕс = Препринт D7-2002-287|вырăн = ОИЯИ, Дубна|çул = 2002 |том = |номер = |страницы = }}</ref>. 2005-мĕш çулта экспериментсене тепĕр хут иртернĕ. Калифорни мишенне кальци ионĕсемпе Дубнăри хăвăртлатаканта пенĕ хыççăн (²⁹⁴Og) изотопăн икĕ атомне синтезленĕ. 2006-мĕш çулхи юпан 17-мĕшĕнче раççей тата америка физикĕсем 118-мĕш элемента синтезлени пирки пĕлтернĕ. <ref name="uuo2006">{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. |пуçелĕк = Synthesis of the isotopes of elements 118 and 116 in the ²⁴⁹Cf and ²⁴⁵Cm+⁴⁸Ca fusion reactions |оригинал =|каçă = http://link.aps.org/abstract/PRC/v74/e044602|кăларăм = Physical Review C|тĕс =|вырăн =|çул = 2006|том = 74|номер = 4|страницы = 044602}}</ref>. Унуноктие çак реакципе синтезленĕ: <math>\,^{249}_{98}\mathrm{Cf} + \,^{48}_{20}\mathrm{Ca} \, \to \,{}^{294}_{118}\mathrm{Og} + 3 \; ^1_0\mathrm{n} \; </math> <!-- ²⁴⁹Cf+⁴⁸Ca → ²⁹⁴Uuo + 3¹n --> == Усă курни == Çурма аркану тапхăрĕ питĕ пĕчĕк пулнипе ытти питĕ йывăр элементсем пекех тĕпчев еçĕсемсĕр пуçне ниçта та усă курма пулмасть. == Изотопĕсем == {{main|Оганесон изотопĕсем}} {| class="standard" |- ! Изотоп ! Масса ! [[Çурма аркану тапхăрĕ]] ! Аркану меслечĕ ! Çырса хунă пулăмсен шучĕ |- | ²⁹⁴Og | 294 | 0,89+1,07−0,31 мç<ref name="uuo2006" /> | α-аркану | 3 |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commons|Oganesson}} * [http://www.apsidium.com/elements/118.htm Apsidium — Унунокти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521120251/http://www.apsidium.com/elements/118.htm |date=2008-05-21 }} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uuo/key.html Унунокти Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509142347/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uuo/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://www.den-za-dnem.ru/page.php?article=319 Унуноктий в журнале «Что нового в науке и технике»] * [http://www.minatom.ru/News/Main/view?id=38190&idChannel=73 Унунокти Минатом сайчĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201233639/http://www.minatom.ru/News/Main/view?id=38190&idChannel=73 |date=2014-02-01 }} * [http://www.inopressa.ru/nytimes/2006/10/17/12:17:55/element Унунокти в пресс-обзоре сайта «Инопресса»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107161403/http://www.inopressa.ru/nytimes/2006/10/17/12:17:55/element |date=2008-01-07 }} * [http://flerovlab.jinr.ru/flnr/elm118.html ОИЯИ сайчĕнче элемента синтезлани çинчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129112314/http://flerovlab.jinr.ru/flnr/elm118.html |date=2006-11-29 }} * [http://lenta.ru/news/2006/10/17/element/ Ученые из России и США получили два атома унуоктия (118 элемент)] {{stub}} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] [[Категори:Синтезленĕ хими элеменчĕсем]] [[Категори:Трансактиноидсем]] [[Категори:Пархатарлă газсем]] j1vmsiovhcwqvcmlv5yp8kprvrq4qb4 0 27495 875837 874654 2026-07-26T05:24:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875837 wikitext text/x-wiki {{Университет карточки |çĕлĕк = Оксфорд университечĕ |кĕскен = Оксфорд |эмблема = [[Ӳкерчĕк:oxford uni.gif|150px]] |ӳкерчĕк = [[Ӳкерчĕк:Oxford City Birdseye.jpg|170px]] |оригинал = University of Oxford |тĕнчери = University of Oxford |малтанхи = |йыхрав = Dominus Illuminatio Mea ([[Латин чĕлхи|Латынь]])<br /> «Господь — мой свет» |никĕсленĕ = Вăхăчĕ паллă мар, 1096 çулта кунта вĕреннĕ<ref name="Oxford">{{cite web|url=http://www.ox.ac.uk/about_the_university/introducing_oxford/a_brief_history_of_the_university/index.html|title=Краткая история университета|publisher=University of Oxford|accessdate=2007-10-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CYFwjON|archivedate=2011-08-25}}</ref>. |хупнă = |тепĕр хут никĕсленĕ = |тепĕр хут никĕсленĕ çул = |тĕс = |ĕç вырăнĕн ячĕ =Ректор |ĕç вырăнĕн хяа = Эндрю Д. Гамильтон |президент = |ăслăх ертӳçи = |студентсем = 20,330<ref name="OXFACT">{{cite web|url=http://www.ox.ac.uk/about_the_university/facts_and_figures/index.html|title=Цифры и факты|publisher=University of Oxford|accessdate=30 April 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CYGiKG0|archivedate=2011-08-25}}</ref> |ютçĕр студенчĕсем = |специалитет = |бакалавриат = |магистратура = |аспирантура = |докторантура = |тухтăрсем = |профессорсем = |вĕрентӳçсем = |вырнаçăвĕ = [[Оксфорд]], [[Оксфордшир]], [[Аслă Британи]] |кампус = |адрес = |сайт = [http://www.ox.ac.uk/ www.ox.ac.uk] |парнесем = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''О́ксфорд университечĕт''' ({{lang-en|University of Oxford}}) — [[Оксфорд]] хулинче, [[Оксфордшир]] графлăхĕнче, [[Аслă Британи]]ре вырнаçнă университет. Тĕнчери чи ватă университетсен ят-йышĕнче иккĕмĕш вырăнта, ватăран та ватă [[акăлчан чĕлхи]]ллĕ [[университет]], çаплах [[Аслă Британи]]ри пĕрремĕш университет. Тĕп-тĕрĕссĕн университета никĕсленĕ çула калама çук, ăнчах та кунта 11-мĕш ĕмĕрте вĕрентни паллă<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://www.ox.ac.uk/about_the_university/introducing_oxford/a_brief_history_of_the_university/index.html |title=A Brief History of the University |publisher=University of Oxford |accessdate=2007-10-30}}</ref>. Аслă Британипе Ирландин «[[Ватă университетсем|ватă университечĕсен]]» йышне, çаплах Аслă Британин чи паха 20 университечĕн элитлă [[«Рассел» ушкăнĕ|«Рассел» ушкăнне]] кĕрет. == Университет тытăмĕ == == Кăсăк фактсем == [[Ӳкерчĕк:Oxford Electric Bell.jpg|thumb|Оксфордри электрошăнкăрав]] == Вĕренсе тухнă паллă çынсем == * [[Томас Гоббс]] — философ * [[Джонатан Свифт|Джонатан Свифт]] — çыравçă * [[Джон Локк]] — философ * [[Оскар Уайльд|Оскар Уайльд]] — поэт, çыравçă, драматург, эссейçĕ, эстет * [[Джон Рональд Руэл Толкин|Джон Рональд Руэл Толкин]] — чĕлхеçĕ, çыравçă * [[Олдос Хаксли]] — çыравçă * [[Стивен Хокинг]] — физик * [[Тим Бернерс-Ли]] — изобретатель [[Всемирная паутина|Всемирной паутины]] * [[Эдуард VII]] — Аслă Британи патши ([[1902]] - [[1910]]) * [[Эдуард VIII]] — Аслă Британи патши ([[1936]]) * [[Тони Блэр]] — Аслă Британи премьер-министрĕ ([[1997]] - [[2007]]) * [[Гарольд Вильсон]] — Аслă Британи премьер-министрĕ ([[1964]] - [[1976]]) (тăхтавпа) * [[Гладстон Уильям Юарт|Уильям Юарт Гладстон]] — Аслă Британи премьер-министрĕ ([[1868]] - [[1894]]) (тăхтавсемпе) * [[Дэвид Кэмерон]] — Аслă Британи патши премьер-министрĕ (2010 çулхи çăвăн 11-мĕшĕ, Консервативлă партин ертӳçи [[2005]]-нпа * [[Генри Пелэм]] — Аслă Британи 3-мĕш премьер-министрĕ ([[1743]] - [[1754]]) * [[Уильям Питт, 1-мĕш граф Четэм]] — Аслă Британи 10-мĕш премьер-министрĕ ([[1766]] - [[1768]]) * [[Маргарет Тэтчер]] — Аслă Британи премьер-министрĕ ([[1979]] - [[1990]]) * [[Эдвард Хит]] — Аслă Британи премьер-министрĕ ([[1970]] - [[1974]]) * [[Абингдон Уиллоуби Берти]] — композитор, меценат : {{seealso|:Категори:Оксфорд университетĕнче вĕренсе тухнăскерсем}} == Оксфорд колледжĕсем (хытаркăчсенче — никĕсленĕ çул) == : {{seealso|Оксфорд университечĕ колледжĕсем}} Оксфорд университечĕн пĕрремĕш колледжне — Университет (акăлч. University College) — 1249 çулта никĕсленĕ. Тепĕр иккĕ малтанхи колледжĕ — «Баллиоль» (акăлч. Balliol, 1260 çул) тата «Мертон» (акăлч. Merton, 1264 çул) — хăйсене йĕркеленĕскерсен ячĕсене панă. Джон Баллиоль I Иоаннăн — Шотландин пулас патшин ашшĕ, иккĕмĕшĕн — лорд-канцлер Уолтер де Мертон. * [[:en:Blackfriars, Oxford|Blackfriars]] ([[1221]]) * [[Университет колледжĕ (Оксфорд)|Университет колледжĕ]] ([[:en:University College, Oxford|University College]], [[1249]]) * [[Колледж Баллиол]] ([http://www.balliol.ox.ac.uk/ Balliol College], [[1263]]) * [[:en:Merton College, Oxford|Merton College]] ([[1264]]) * [[:en:Exeter College, Oxford|Exeter College]] ([[1314]]) * [[:en:Oriel College, Oxford|Oriel College]] ([[1326]]) * [http://www.queens.ox.ac.uk/ The Queen’s College] ([[1341]]) * [[:en:New College, Oxford|New College]] ([[1379]]) * [[:en:Lincoln College, Oxford|Lincoln College]] ([[1427]]) * [http://www.all-souls.ox.ac.uk/ Колледж Всех святых] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020091346/http://www.all-souls.ox.ac.uk/ |date=2013-10-20 }} ([[:en:All Souls College, Oxford|All Souls College]], [[1438]]) * [[:en:Magdalen College, Oxford|Magdalen College]] ([[1458]]) * [[:en:Brasenose College, Oxford|Brasenose College]] ([[1509]]) * [[:en:Corpus Christi College, Oxford|Corpus Christi College]] ([[1517]]) * [[Крайст-Чёрч]] ([[1546]]) * [[:en:Trinity College, Oxford|Trinity College]] ([[1554]]) * [http://www.sjc.ox.ac.uk/ Тс. Иоанн колледжĕ] ([[:en:St John's College, Oxford|St John’s College]], [[1555]]) * [http://www.jesus.ox.ac.uk/ Jesus College] ([[1571]]) * [http://www.wadham.ox.ac.uk/ Wadham College] ([[1610]]) * [http://www.pmb.ox.ac.uk/ Pembroke College] ([[1624]]) * [http://www.worcester.ox.ac.uk/ Worcester College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060105090232/http://www.worcester.ox.ac.uk/ |date=2006-01-05 }} ([[1714]]) * [http://www.hertford.ox.ac.uk/ Hertford College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230025040/http://mcrweb.hertford.ox.ac.uk/ |date=2011-12-30 }} ([[1740]]) * [http://www.rpc.ox.ac.uk/ Regent’s Park College] ([[1810]]) * [http://www.keble.ox.ac.uk/ Keble College] ([[1870]]) * [http://www.ssho.ox.ac.uk/ St Stephen’s House] ([[1876]]) * [http://www.lmh.ox.ac.uk/ Lady Margaret Hall] ([[1878]]) * [http://www.st-annes.ox.ac.uk/ Тс. Анна колледжĕ] ([[:en:St Anne's College, Oxford|St Anne’s College]], [[1878]]) * [http://www.some.ox.ac.uk/ Somerville College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929104321/http://student.some.ox.ac.uk/mcr/ |date=2013-09-29 }} ([[1879]]) * [http://www.mansfield.ox.ac.uk/ Mansfield College] ([[1886]]) * [http://www.st-hughs.ox.ac.uk/ Тс. Хью колледжĕ] ([[:en:St Hugh's College, Oxford|St Hugh’s College]], [[1886]]) * [http://www.hmc.ox.ac.uk/ Harris Manchester College] ([[1889]]) * [http://www.sthildas.ox.ac.uk/ Тс. Хильда колледжĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907000521/http://www.sthildas.ox.ac.uk/ |date=2011-09-07 }} ([[:en:St Hilda's College, Oxford|St Hilda’s College]], [[1893]]) * [http://www.campion.ox.ac.uk/ Campion Hall] ([[1896]]) * [http://www.st-benets.ox.ac.uk/ St Benet’s Hall] ([[1897]]) * [http://www.spc.ox.ac.uk/ Тс. Петĕр колледжĕ] ([[:en:St Peter's College, Oxford|St Peter’s College]], [[1929]]) * [http://www.sant.ox.ac.uk/ Тс. Антони колледжĕ] ([[:en:St Antony's College, Oxford|St Antony’s College]], [[1953]]) * [http://www.seh.ox.ac.uk/ St Edmund Hall] ([[1957]]) * [http://www.nuff.ox.ac.uk/ Nuffield College] ([[1958]]) * [http://www.linacre.ox.ac.uk/ Linacre College] ([[1962]]) * [http://www.stcatz.ox.ac.uk/ Тс. Кĕтерин колледжĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161213003614/http://www.stcatz.ox.ac.uk/ |date=2016-12-13 }} ([[:en:St Catherine's College, Oxford|St Catherine’s College]], [[1963]]) * [http://www.stx.ox.ac.uk/ St Cross College] ([[1965]]) * [http://www.wolfson.ox.ac.uk/ Wolfson College] ([[1966]]) * [http://www.green.ox.ac.uk/ Green College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405162418/http://www.green.ox.ac.uk/ |date=2007-04-05 }} ([[1979]]) (2008 çулта [http://www.templeton.ox.ac.uk/ Templeton College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319223156/http://www.templeton.ox.ac.uk/ |date=2007-03-19 }} пĕрлешнĕ те [http://www.gtc.ox.ac.uk/ Green Templeton College] пулса тăнă) * [http://www.kellogg.ox.ac.uk/ Kellogg College] ([[1990]]) * [http://www.templeton.ox.ac.uk/ Templeton College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319223156/http://www.templeton.ox.ac.uk/ |date=2007-03-19 }} ([[1995]]) (2008 çулта [http://www.green.ox.ac.uk/ Green College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405162418/http://www.green.ox.ac.uk/ |date=2007-04-05 }} пĕрлешнĕ те [http://www.gtc.ox.ac.uk/ Green Templeton College]) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.ox.ac.uk/ Оксфорд университечĕн официаллă сайчĕ] * [http://tbatox.narod.ru/ Томас Хьюз, «Том Браун в Оксфорде», вырăсла Юлии Глек куç.] {{Оксфорд университечĕ}} {{Europaeum}} {{Тĕнчери тĕпчев университечĕсен альянсĕ}} {{vuz-stub}} [[Категори:Оксфорд университечĕ| ]] [[Категори:Англи университечĕсем]] nd1vvn9gipynxxysvg2wrh2atci7718 0 81955 875834 864304 2026-07-26T01:49:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875834 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Novgorod in Russian Empire (1914).svg|thumb|🟥 Новгород кĕпĕрни]] '''Новгоро́д кĕпĕрни''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]], [[Раççей республики]]н тата [[Раççей Социализм Федерацин Совет Республики|РСФСР]] кĕпĕрни ([[1727]] — [[1927]]). Центрĕ — [[Новгород]] хула. Лаптăкĕпе (1859 – 1917) — 11-мĕш вырăнта Раççейĕн Европа пайĕнчи территорийĕ. == Истори == Кĕперне территорийĕ * [[862]]-па — [[Новгород çĕрĕ]], пĕрремĕш центрĕ — [[Рюрик Хулашĕ]]. * [[1136]] — [[1478]] çулсем — [[Новгород республики]] тапхăрĕ * [[1478]]-па — [[Аслă Мускав кнеçлĕхĕ]]нче. * [[1708]] çулта [[Ингерманланд кĕпĕрни]]нче ([[1710]]-па — [[Санкт-Петербург кĕпĕрни]]); [[1719]] çулта [[Новгород провинцийĕ]]. == Çав. пекех == * [[Новгород çĕрĕ]] * [[Новгород облаçĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm ''С. А.ТАРХОВ'' '''Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет''' 1708—1914] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062523/http://geo.1september.ru/2001/15/2.htm |date=2011-09-27 }} * [http://russa.narod.ru/russa/002.htm ''С. Витушкин.'' Административно-территориальное деление (историческая справка)\\интернет-альманах «Соборная сторона»] * [https://web.archive.org/web/20070328223749/http://www.heraldicum.narod.ru/russia/subjects/novgorod.htm История герба] * '''[http://www.givc.ru/rnb/ Памятные книжки Новгородской губернии\\"ГИВЦ Федерального агентства по культуре и кинематографии":]''' # [https://web.archive.org/web/20070928214902/http://www.givc.ru/rnb/14/01.pdf на 1860 г] {{ref-pdf}} — <small>9,7 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215028/http://www.givc.ru/rnb/14/02.pdf на 1867 г] {{ref-pdf}} — <small>9,1 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215507/http://www.givc.ru/rnb/14/03.pdf на 1870 г] {{ref-pdf}} — <small>10,5 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215151/http://www.givc.ru/rnb/14/04.pdf на 1881 г] {{ref-pdf}} — <small>22,7 Мб</small> # [https://web.archive.org/web/20070928215708/http://www.givc.ru/rnb/14/05.pdf на 1909 г] {{ref-pdf}} — <small>32,1 Мб</small> * [http://new.runivers.ru/maps/eiler/07 Карта Новгородского наместничества 1792г] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206050618/https://new.runivers.ru/maps/eiler/07/ |date=2022-12-06 }} на сайте [[Руниверс]] * [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=60680 Челищев П. И. Путешествие по северу России в 1791 году] СПб.: 1886. * [https://web.archive.org/web/20130521144602/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=74 Списки населенных мест Новгородской губернии 1909, JPG] * [http://book-olds.ru/BookLibrary/26001-Pam.-knizhki-Novgorodskoy-gub.html Библиотека Царское Село](, книги по истории Новгородской губернии - Памятные книжки, планы и карты, PDF) * [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/37 Карта Новгородской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127121521/https://new.runivers.ru/maps/podratlas/37/ |date=2022-01-27 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://www.memoirs.ru/rarhtml/1307Sivers.htm Сиверс Я. Е. Доклад графа Я. Е. Сиверса о состоянии Новгородской губернии. 1764 // Русский архив, 1892. — Кн. 3. — Вып. 10. — С. 169—198.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402123101/http://www.memoirs.ru/rarhtml/1307Sivers.htm |date=2015-04-02 }} * [http://boxpis.ru/gk-g/v3_3vall_google.php?u=wig_novgorod&l=31.263828&b=58.527358&m=13&dl=00&db=00&nm=osm&nm2=ER3v&sw=2&em_ks=0&kml_n=1&kml_f=http://boxpis.ru/kml/t_u.kml&lang=ru Губерния на трехверстной военно-топографической карте Европейской России.]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (автоматизированный просмотр с современными картами и космическими снимками) * [http://hero1914.com/novgorodskaya-guberniya-v-gody-pervoj-mirovoj-vojny/ М. Ю. Хрусталев. Новгородская губерния в Первой мировой войне]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Литература == * Краснопевцев Е. М. Хроника Новгородской губернии (1727—1927). — Великий Новгород, 2007. {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Категори:Новгород кĕпĕрни|*]] [[Категори:РСФСР кĕпĕрнисем]] p2htcgct3gq6vn0ivn46jpjklby9hee 0 85874 875835 716049 2026-07-26T02:26:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875835 wikitext text/x-wiki '''Номарх''' — Эллинлӑ Египетра [[Ном (Авалхи Икĕпат)|ном]] пуҫлӑхӗ (егип. sepat) тата Египетӑн Династиллӗ тапхӑрӗн ҫав ӗҫсенех тӑваканӗсен, историографире йышӑннӑ патшалӑх ӗҫченӗсен тивӗҫӗн ячӗ. Фараон пайташӗ пулнӑ тата административлӑ ҫӗрсене тӗрӗслекенӗ тата ертсе пыраканӗ пулнӑ. == Вуламалли == *Rainer Hannig: Großes Handwörterbuch Ägyptisch – Deutsch. (2800 – 950 v. Chr.). Die Sprache der Pharaonen (= Hannig-Lexica. Band 1 = Kulturgeschichte der Antiken Welt. Band 64). Marburger Edition, 4., überarbeitete Auflage, von Zabern, Mainz 2006, ISBN 3-8053-1771-9, S. 539, 587 und 749. == Каҫӑсем == * [http://www.egyptology.ru «Египтологический изборник».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050312194755/http://www.egyptology.ru/ |date=2005-03-12 }} [[Категори:Истори]] [[Категори:Титулсем]] q05dp9bwmv1mdw5bfvk8o4zlgt1mx9w 0 103115 875839 839163 2026-07-26T08:08:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875839 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Пăрçа (пĕлтерĕшсем)}} :''Ку ăнлава [[нăрă]]сен шутне кĕрекен '''[[Пăрçакка]]''' текеннипе пăтраштармалла мар'' [[File:A dog flea (Ctenocephalides canis); adult, pupa, egg and lar Wellcome V0022501EL.jpg|thumb|]] '''Пăрçа''' ({{lang-la|Siphonaptera}} — {{lang-grc|σίφων}} — нассус, {{lang-grc2|ἄπτερον}} — çунатсăр. Синонимсем {{lang-la|Suctoria}}, {{lang-la|Aphaniptera}}) — юн ĕçсе пурнакан [[хурт-кăпшанкă]]сен <big>отрячĕ</big>. Ку юн ĕçекен тата çунатсăр хурт-кăпшанкăсене çулçă çисе пурнакан тата нăрăсен шутне кĕрекен тепĕр тĕрлĕ, анчах пурпĕрех [[пăрçа (нăрă)|пăрçа]] тееекен хурт-кăпшанкăсемпе, <big>арпаштармалла мар</big>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Высоцкая С. О.'' Краткий определитель блох, имеющих эпидемиологической значение. [Определители по фауне СССР. Вып. 63]. // М.-Л.: Изд-во Академии Наук СССР, 1956. — 100 с. * ''Иофф И. Г., Микулин М. А., Скалон О. И.'' Определитель блох Средней Азии и Казахстана. — М.: Медицина, 1965. — 370 с. — 2400 экз. * ''Тифлов В. Е., О. И. Скалон, Ростигаев Б. А.'' Определитель блох Кавказа. — Ставропольское книжное издательство, 1977. — 278 с. * ''Юркіна B. I.'' Блохи. Фауна Украіни. // Инст. зоол. АН Укр. РСР. Том 17 (Вып. 4). — 1961. — С. 1-152. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20060926214201/http://www.ru.ac.za/academic/departments/zooento/Martin/Insects.html/ A Catalogue of the Insects of Southern Africa] A Collaboration Co-ordinated by Martin H. Villet * [https://web.archive.org/web/20110828062245/http://www.cals.ncsu.edu/course/ent425/compendium/fleas.html SIPHONAPTERA на сайте College of Agricultire and Life science] * [http://www.earthlife.net/insects/siphonap.html The Siphonaptera на сайте Earthlife world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711150310/http://www.earthlife.net/insects/siphonap.html |date=2012-07-11 }} * [https://web.archive.org/web/20070609224052/http://www.ento.csiro.au/Ecowatch/Insects_Invertebrates/siphonaptera.htm Отряд Siphonaptera на сайте Criso Entomology] * [http://tolweb.org/tree?group=Siphonaptera Список семейств блох на сайте Tree of life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120416063711/http://tolweb.org/tree?group=Siphonaptera |date=2012-04-16 }} * [http://www.discoverlife.org/nh/tx/Insecta/Siphonaptera/ Discover life] * [http://www.zin.ru/Animalia/Siphonaptera/tax_r.htm Особая классификация блох на сайте ЗИН РАН] * [http://flea.smart-tricks.com/2007/06/flea-photo.html Фотографии блох]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928095005/http://flea.smart-tricks.com/2007/06/flea-photo.html |date=2007-09-28 }} * [http://www.ent.iastate.edu/fleanews/aboutfleanews.html Flea News] * [http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/british-flea-distribution/database/Flea.do?listoption=publicationlist Publication list (nhm.ac.uk)] [[Категори:Хурт-кăпшанкă пăрçасем]] [[Категори:Хурт-кăпшанкăсен отрячĕсем]] [[Категори:Сĕтпе ӳсекенсен паразичĕсем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] miah5q8pav31zng55usoov1507f6wfd 0 103998 875825 765898 2026-07-25T19:02:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875825 wikitext text/x-wiki '''Моль калăпăшĕ''' {{math|''V''_m}} — япалалăх [[калăпăш]]не унăн [[япалалăх шутлавлăхĕ|шутлавлăхĕ]] çине пайлани, хисеп енчен пĕр [[моль]] калăпăшĕпе тан. «Моль калăпăшĕ» тенине [[ансат япалалăх]]сем, [[химилле пĕрлешÿ|химилле пĕрлешÿсем]] тата [[хутăш]]сем тĕлĕшпе усă курма май пур. Пĕтĕмĕшле илсен вăл [[Температура|температурăран]], [[пусăм]]ран тата япалалăхăн [[агрегатла тăрăм]]ĕнчен килет. <!--Молярный объём также можно получить делением [[молярная масса|молярной массы]] {{math|''M''}} вещества на его [[плотность]] {{math|ρ}}: таким образом, {{math|''V''_m {{=}} ''V''/''n'' {{=}} ''M''/''ρ''}}. Молярный объём характеризует [[плотность]] упаковки молекул в данном веществе. Для простых веществ иногда используется термин ''атомный объём''<ref>Следует отметить, что для молекулярных кристаллов простых веществ молярный объём, определяемый через 1 моль молекул, не равен атомному объёму, поскольку количество атомов не равно количеству молекул. В этих случаях необходимо уточнять, относится ли указанная величина к молекулярному или к атомному молярному объёму. Так, атомный молярный объём иода (кристаллы, состоящие из двухатомных молекул I₂) вдвое меньше молекулярного молярного объёма.</ref>. В [[Международная система единиц|Международной системе единиц (СИ)]] единицей измерения молярного объёма является кубический метр на моль (русское обозначение: м³/моль; международное: m³/mol).--> == Çавăн пекех == * [[Авогадро хисепĕ]] * [[Пайлавла калăпăш]] * [[Моль масси]] * [[Мольри пайлавла ăшăшăнăçтарăш]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/periodicity/molar_volume/ Interactive table of molar volumes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921225341/https://www.webelements.com/periodicity/molar_volume/ |date=2022-09-21 }} [[Категори:Физикăлла капсем]] [[Категори:Япалалăх шутлавлăхĕ]] [[Категори:Калăпăш]] 8skgttlphbt87u49bdn63z3z1oqssnq 0 108487 875832 789509 2026-07-26T00:45:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875832 wikitext text/x-wiki {{Литературăри персонаж |ят = Мыкыта |тăван ят = {{lang-uk|Микита}} {{lang-ru|Мыкыта}} |портрет = Mykyta.jpg |ăнлантарни = Микита тилĕ 2007 çулта ӳнерленĕ мультсериалта |çыравçă = [[Иван Франко]] |хайлавсем = |арлăх = ар |нацилĕх =[[Кашкăр йышшисем]] |расă =[[тилĕ]] |çул ӳсĕмĕ =5 (биологи енĕпе), 43 (çын енĕпе) |çуралнă = |вилнĕ = |килйыш = [[:wikt:лиса|Лиса]] (арăм) |ачасем = [[:wikt:лисёнок|Лисята]] |актёр = [[Кмэтык Владимир Иванович|Владимир Кмэтык]] }} '''''Мики́та тилĕ''''' — [[Иван Франко]] çыравçăн «Кайăксем калаçнă чухне» ({{lang-uk|«Коли ще звірі говорили}}) пухăмне кĕрекен «Никита тилĕ» ({{lang-uk|«Лис Микита»}}) юмахĕнче шухăшласа кăларнă [[тилĕ]]. УССР/Украина мультипликаци фильмĕсенче 1958/2007 çулсенче экранизациленĕ. Нумай сериллĕ «Микита тилĕ» (2007) мультфильмĕнче Микита рольне Владимир Кметик актёр сасă кĕртнĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * ''Франко&nbsp;І.&nbsp;Я.'' [https://derevo-kazok.org/farbovanij-lis-i-franko.html Казка «Фарбований лис»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021154817/https://derevo-kazok.org/farbovanij-lis-i-franko.html |date=21 жовтня 2020 }} в адаптації Дмитрук&nbsp;З.&nbsp;В. на проєкті [https://derevo-kazok.org/ Дерево Казок] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200310075030/https://derevo-kazok.org/ |date=10 березня 2020 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-1.html Лис Микита (пісня перша)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413134352/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-1.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-2.html Лис Микита (пісня друга)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413115204/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-2.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-3.html Лис Микита (пісня третя)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413105252/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-3.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-4.html Лис Микита (пісня четверта)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413141958/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-4.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-5.html Лис Микита (пісня п'ята)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413122529/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-5.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-6.html Лис Микита (пісня шоста)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413102400/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-6.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-7.html Лис Микита (пісня сьома)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413121717/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-7.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-8.html Лис Микита (пісня восьма)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413104650/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-8.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-9.html Лис Микита (пісня дев'ята)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413120022/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-9.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-10.html Лис Микита (пісня десята)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413114146/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-10.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-11.html Лис Микита (пісня одинадцята)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413110115/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-11.html |date=13 квітня 2016 }} * [http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-12.html Лис Микита (пісня дванадцята)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413125605/http://kazka.pp.ua/uk/franko/lis-mikita-12.html |date=13 квітня 2016 }} * [https://kazkaua.org/page/farbovanij-lis-kazka-ivana-franka Фарбований Лис] // Електронна збірка казок Івана Франка / текстова адаптація Колісниченко В. Д., ред. Василько С. А. — Тернопіль, 1998. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208093504/https://kazkaua.org/page/farbovanij-lis-kazka-ivana-franka |date=08 грудня 2021 }} * Іван Франко "[https://litarchive.in.ua/farbovanyy-lys Фарбований лис]". Казка / Художник Іван Пеник. — Київ, "Веселка", 1984, 26 с. * ''Franko&nbsp;I.'' [https://diasporiana.org.ua/proza/franko-i-fox-mykyta/ Fox Mykyta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211112205422/https://diasporiana.org.ua/proza/franko-i-fox-mykyta/ |date=12 листопада 2021 }}&nbsp;/ Transl. Bohdan Melnyk. Montreal : Tundra Books, 1978. 152&nbsp;p. * [https://tales.org.ua/farbovanyj-lys/ Текст казки "Фарбований Лис" в дитячій бібліотеці TOU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207234109/https://tales.org.ua/farbovanyj-lys/ |date=2022-12-07 }} [[Категори:Юмахсенчи персонажсем]] [[Категори:Шухăшласа кăларнă тилĕсем]] [[Категори:Шухăшласа кăларнă калаçакан чĕрчунсем]] qgbl8iqzn4bfc51m0vljjzsliy7bsod 0 111406 875827 800173 2026-07-25T22:28:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875827 wikitext text/x-wiki '''Наррати́в''' ([[акăлчан чĕлхи|акăлчанла]] тата [[хранццус чĕлхи|хранццусла]] {{lang-en2|[[wikt:narrative|narrative]]}} ← {{lang-lat|[[wikt:narrare|narrare]]}} «каласа парас, каласа кăтартас») — <!--самостоятельно созданное [[повествование]] о некотором множестве взаимосвязанных событий, представленное читателю или слушателю в виде последовательности слов или образов<ref>Oxford English Dictionary (online): Definition of «narrative»</ref>. Часть значений термина «нарратив» совпадает c общеупотребительными словами «повествование», «рассказ»<ref>{{БСЭ3|Повествование}}</ref><ref>[http://feb-web.ru/feb/kle/KLE-abc/ke5/ke5-8133.htm Повествование] // [[Краткая литературная энциклопедия]]. Т. 5. — 1968</ref>. Учение о нарративе — [[нарратология]]. С начала XXI века под влиянием англоязычной [[политология|политологии]] термин приобрёл также в русском языке дополнительное значение — «высказывание, которое содержит мировоззренческую установку/предписание» — синонимичное [[Идеологема|идеологеме]]<ref>{{Cite web|url=http://www.philology.ru/linguistics1/sheygal-07.htm|title=Шейгал - Многоликий нарратив|website=www.philology.ru|access-date=2022-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://science.theoryandpractice.ru/posts/19393-bolshe-chem-syuzhet-chto-takoe-narrativ|title=Больше чем сюжет: что такое нарратив|author=Александра Иваницкая|website=theoryandpractice.ru|date=2021-10-18|access-date=2022-11-16}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=http://www.rusnauka.com/28_NII_2012/Philologia/7_117854.doc.htm|автор=Меньшикова Е.е|заглавие=Идеологемы-архетипы в рекламном туристическом нарративе|год=2012-10-09|издание=Наука и инновации|том=13|выпуск=2012}}</ref>.--> == Çавăн пекех == * [[Психотерапири нарративлă йĕрке]] * [[Нарраци]] * [[Каласа парассин йĕрки]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Викисловарь|нарратив}} == Литература == * ''Калмыкова Е. С., Мергенталер Э.'' [http://psyjournal.ru/psyjournal/articles/detail.php?ID=2911&sphrase_id=75229 Нарратив в психотерапии: рассказы пациентов о личной истории (часть II)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307053030/http://psyjournal.ru/psyjournal/articles/detail.php?ID=2911&sphrase_id=75229 |date=2016-03-07 }} // Журнал практической психологии и психоанализа, № 2, 2002 г. * ''Карабаева А. Г.'' [http://anthropology.ru/ru/texts/karabaeva/educinnov_11.html Нарратив в науке и образовании] // Инновации и образование: Сборник материалов конференции. Серия «Symposium», вып. 29. — СПб.: Санкт-Петербургское философское общество, 2003. — С. 89—96. * * ''Брокмейер Й., Харре Р.'' [http://galapsy.narod.ru/PsyNarrative/Brockmeier.htm Нарратив: проблемы и обещания одной альтернативной парадигмы] * [[Категори:Постмодернизм]] [[Категори:Текст]] [[Категори:Литература пĕлĕвĕ]] [[Категори:Сюжет]] mtg8rm96wt1oy90bp2eb86vywz9113u 0 124271 875840 848074 2026-07-26T09:31:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875840 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ачамккă (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Пĕчĕк ачамккă | image file = Charadrius_dubius_4_(Marek_Szczepanek).jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Charadrius_dubius | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Пĕчĕк ачамккă''', е '''пĕчĕк галстукçă'''<ref name="КС">[http://lexicon.dobrohot.org/index.php/ЗУЙКИ Зуйки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250216155011/http://lexicon.dobrohot.org/index.php/%D0%97%D0%A3%D0%99%D0%9A%D0%98 |date=2025-02-16 }} — Кольский Север. Энциклопедический лексикон.</ref><ref>Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 80. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref><ref>Малый зуек // Магнитка — Медуза. — М. : Советская энциклопедия, 1954. — С. 163. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 26)</ref> ({{lang-la|Charadrius dubius}}), — [[Шăхран йышшисем]] (''Charadriidae'') ямахатри Ачамккă (''Charadrius'') ретри вĕçенкайăк<ref name="ioc">Gill F., Donsker D. & Rasmussen P.[англ.] (Eds.): Buttonquail, thick-knees, sheathbills, plovers, oystercatchers, stilts, painted-snipes, jacanas, Plains-wanderer, seedsnipes (акăлч.). IOC World Bird List (v14.2) (14 август 2024). doi:10.14344/IOC.ML.14.2</ref> <big>Вĕçенкайăкăн ячĕ вырăсла ята калькăласа куçарсан пулнă<ref name="КС"/>.</big> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * John Marchant, Tony Prater, Peter Hayman. Shorebirds: An Identification Guide to the Waders of the World. — Houghton Mifflin Harcourt, 1991. — 412 с. — ISBN 0395602378. * Коблик Е. А. Т.2 // Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ). — Москва: Издательство МГУ, 2001. — 396 с. * {{ВТ-ЭСБЕ|Зуек}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕрчунсем]] [[Категори:Шăхран евĕрлисем]] [[Категори:Вӗҫенкайăксем]] [[Категори:Евразири вĕенкайăксем]] [[Категори:Африкăри вĕенкайăксем]] [[Категори:1786-мĕш çулта сырса кăтартнă вĕенкайăксем]] 1fjbrc4hwvu4de1y2h5v539m5z9mshi 10 130386 875821 2026-07-25T13:20:01Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Потолок одного из залов Палатинской галереи Палаццо Питти, Флоренция, Тоскана, Италия» 875821 wikitext text/x-wiki Потолок одного из залов Палатинской галереи Палаццо Питти, Флоренция, Тоскана, Италия da9gl8zb215ug6dwj0a40wine5ah9dm 10 130387 875822 2026-07-25T13:20:49Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Palacio Pitti, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 163-165 HDR.jpg» 875822 wikitext text/x-wiki Palacio Pitti, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 163-165 HDR.jpg eum7hwvxwyh1ocv18c0eylod14p3x59 0 130388 875824 2026-07-25T17:35:19Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Урăх пĕлтерĕшсем|Штейнер теореми (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Parallelaxes.svg|thumb|right|250px|Теоремăна лаптăк саманчĕ тĕлĕшпе иллюстрацилени]] '''Гю́йгенс — Ште́йнер теореми''' ('''Гюйгенс теореми''', '''Штейнер теореми'''): ĕскерĕн хуть те мĕнле куçми тĕнĕл тĕлĕшĕнчи <math>J</ma...» 875824 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Штейнер теореми (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Parallelaxes.svg|thumb|right|250px|Теоремăна лаптăк саманчĕ тĕлĕшпе иллюстрацилени]] '''Гю́йгенс — Ште́йнер теореми''' ('''Гюйгенс теореми''', '''Штейнер теореми'''): ĕскерĕн хуть те мĕнле куçми тĕнĕл тĕлĕшĕнчи <math>J</math> [[инерци саманчĕ]] çак ĕскерĕн хайхи тĕнĕле параллеллĕ тата массăсен центрĕ витĕр иртекен тепĕр тĕнĕл тĕлĕшĕнчи <math>J_C</math> инерци саманчĕ çумне ĕскерĕн <math>m</math> [[Масса|массипе]] леш тĕнĕлсен хушшинчи <math>d</math> вăрăмăшăн хутлавлăхне хушнипе тан<ref name="Тарг">Тарг С. М. Краткий курс теоретической механики. — 11-е изд. — М.: «Высшая школа», 1995. — С. 268—269. — 416 с. — ISBN 5-06-003117-9</ref>: : <math>J = J_C + md^2</math>. Теоремăна [[Штейнер, Якоб|Якоб Штейнер]] Швейцари математикĕ тата [[Гюйгенс, Христиан|Христиан Гюйгенс]] Голланди математикĕ, физикĕ, астрономĕ ячĕсемпе çапла каланă. == Çавăн пекех == * [[Инерци саманчĕ]] * [[Инерци саманчĕн тĕслĕхĕсем]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{DEFAULTSORT:Штейнера теорема}} [[Категори:Физикăри теоремăсем|Гюйгенс]] [[Категори:Теорилле механика]] [[Категори:Классикăлла механика саккунĕсем]] [[Категори:Христиан Гюйгенс]] pyk9yc6pr671zdpqpng2wx1dkhpnfs9