Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Платина 0 13343 875846 862638 2026-07-26T17:12:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875846 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Платина / Platinum (Pt)<!--Название--> <!--Атомный номер-->|78 |Шурă-кĕмĕл тĕслĕ çемçе йывăр метал [[Ӳкерчĕк:Platinum nuggets.jpg|150px]] <!-- Внешний вид-->|195,08<!--Атомный вес-->|139<!--Радиус атома-->|868,1(9,00)<!--Энергия ионизации-->|[Xe] 4f<sup>14</sup> 5d<sup>9</sup> 6s<sup>1</sup><!--Электронная конфигурация-->|130<!--Ковалентный радиус-->|(+4e) 65 (+2e) 80<!--Радиус иона-->|2,28<!--Электроотрицательность-->|Pt←Pt<sup>2+</sup> 1,20В<!--Электродный потенциал-->|4, 2, 0<!--Степени окисления-->|21,45<!--Плотность-->|25,85<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |пай = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |каçă = |яваплă = |издание = |вырăн = Мускав |издательство = Советская энциклопедия |çул = 1992 |том = 3 |страницы = 568 |страниц = 639 |сери = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 50 000 }} </ref>|71,6<!--Теплопроводность-->|2045<!--Температура плавления-->|21,76<!--Теплота плавления-->|4100<!--Температура кипения-->|~470<!--Теплота испарения-->|9,10<!--Молярный объём-->|кубла енĕпе центăрланă<!--Структура решётки-->|3,920<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|230,00<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Pt</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>78</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''195,08''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''4f<sup>14</sup>5d<sup>9</sup>6s<sup>1</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Платина'''</big> |} '''Платина''' — [[Элементсен тапхăр системи]]н 78-мĕш [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]], атом масси 195,08, кăвак хурçă тĕслĕ [[пархатарлă металл]]. == Кун-çулĕ == Платинăна [[Кăнтăр Америка|Кăнтăр Америкăра]] [[XVI ĕмĕр]]те усă курнă. [[Европа|Европăра]] [[XVIII ĕмĕр]]чен ун çинчен пĕлмен. == Хими пахалăхĕсем == [[Ӳкерчĕк:3 Rubl 1834.JPG|right|200px|thumb|3 тенкĕ вак укçа, 1834]] ==Изотопĕсем== {{main|Платина изотопĕсем}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pt/key.html Платина Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509082355/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pt/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb078.htm Платина Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520160752/http://n-t.ru/ri/ps/pb078.htm |date=2013-05-20 }} * [http://www.krugosvet.ru/articles/105/1010553/1010553a1.htm Платина Кругосвет энциклопединче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227030207/http://www.krugosvet.ru/articles/105/1010553/1010553a1.htm |date=2008-02-27 }} * [http://www.uralgold.ru/pt_geotip.html МПГ геологи-промăçлă тĕсĕсем тата тупăçăн тĕп вырăнĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080320070457/http://www.uralgold.ru/pt_geotip.html |date=2008-03-20 }} * [http://www.uralgold.ru/pt_perspect.html Раççей МПГ чĕрĕ минерал тупăç вырăнĕсене аталантарасси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080318201342/http://www.uralgold.ru/pt_perspect.html |date=2008-03-18 }} * [http://www.uralgold.ru/pt_innova.html Платина металлĕсен çĕнĕ меслетлĕ тупăçсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308032458/http://www.uralgold.ru/pt_innova.html |date=2008-03-08 }} {{Ювелир ӳнерĕ}} [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Куçу металсем]] [[Категори:Пархатарлă металсем]] [[Категори:Катализ]] sc9sxzuiljt4hn3evyee9gbz9hfotyj Радон 0 13346 875854 773269 2026-07-27T01:12:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875854 wikitext text/x-wiki {{Хими_элеменчĕ|Радон / radon (Rn)<!--Ячĕ-->|86<!--Атом номерĕ-->|Тĕссĕр, кăштах флуюресцилекен газ <!-- Тулаш сăнĕ-->|222,0176<!--Атом йывăрăшĕ-->|214<!-- Атом радиусĕ-->|1036,5(10,74)<!-- Ионизаци хăвачĕ-->|[Rn] 4f<sup>14</sup> 5d<sup>10</sup> 6s<sup>2</sup> 6p<sup>6</sup><!--Электрон конфигурацийĕ-->|140—150<!--Ковалент радиусĕ-->|n/a<!--Ион радиусĕ -->|n/a<!--Электроотрицательность-->|—<!--Электрод потенциалĕ-->|'''0'''<!--Окислени шайĕсем-->|(газ, 0&nbsp;°C-ра) 9,81 мг/см<sup>3</sup><br />(шĕвек., при -62&nbsp;°C) 4,4 <!--Плотность-->|20,79<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |пай = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = Мускав |издательство = Советская энциклопедия |çул = 1995 |том = 4 |страницы = 174 |страниц = 639 |сери = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 20 000 }} </ref><!--Уделлă ăшăпухăвĕ-->|(газ, 0&nbsp;°C-ра) 0,0036<!--Ăшă иртересси-->|202<!--Ирĕлекен температура-->|2,7<!--Ирĕлекен ăшăлăх-->|211,4<!--Вĕрекен температура -->|18,1<!--Пăсланакан ăшăллăх-->|n/a<!--Моль калăпăшĕ-->|кубла<br />гранецентрла<!--Решётка структури -->|n/a<!--Решётка периочĕ-->|n/a<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Дебай температури -->}} {| style="text-align: left; background-color: lightblue; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Rn</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>86</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''[222]''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''6s²6p<sup>6</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Радон'''</big> |} '''Радон''' — [[Элементсен периодикăллă системи]]н [[хими элеменчĕ]], виçеллĕ никĕсĕнче — тĕссĕр [[мăран газ]]; радиохастар, сывлăхшăн харушăллă. Пӳлĕм температуринче чи йывăр [[газ]] шутланать. Чи тăнăç изотопĕн (<sup>222</sup>Rn) [[çурма аркану тапхăрĕ]] 3,8 [[талăк]]а çитет. == Çутçанталăкра тупăнни == <sup>238</sup>U, <sup>235</sup>U тата <sup>232</sup>Th радиохастар кил-йышне кĕрет. Амăш атомĕсем арканнă май яланах çĕнĕрен пулса пыраççĕ. Çĕр хуппинче 7·10<sup>−16</sup>% йывăрăшпе. Пархатарлă газ пулнă май çăмăллăн минералсен кристалл решеткинчен тухса кайса çĕр айĕнчи шыва, газсене тата сывлăша куçать. <sup>222</sup>Rn çурма арканас тапхăрĕ пысăкрах пулнипе çак изотопăн виçи нумайрах. Сывлăшра радон мĕн чухлă пулни геологи породисенчен(нумай уранлă гранитсем радон çăлкуçĕсем пулса тăраççĕ, тинĕсем çийенче вара радон сахал), çанталăкран (çумăр вăхăтĕнче çĕр çинчи радон тухакан пĕчек çурăксем шывпа тулаççĕ) килет. Хĕлле çĕр шăнса юрпа хуплансан сывлăша радон тухасси чакать. Çăр айĕнчи сывлăшра вăтамран 7.4 Бк/л, уран пулнă çĕрте вунă хут нумайрах <ref>Алешин Ю.Г., Торгоев И.А., Лосев В.А. Радиационная экология Майлуу-Суу.</ref>. Атмосферăра вăтамран <sup>222</sup>Rn (1.8*10<sup>−3</sup> – 1.8*10<sup>−2</sup> Бк/л) Рудниксенче питĕ нумай пулма пултарать: [[Ставрополь крайĕ]]нче 5000 Бк/м<sup>3</sup> таран, Карелинче 2500 Бк/м<sup>3</sup> таран, [[Чулхула облаçĕ]]нче 80000 Бк/м<sup>3</sup> таран. Çурçĕр Муй тоннелĕнче 30000 Бк/м<sup>3</sup> таран <ref>Государственный доклад “О санитарно-эпидемиологической обстановке в Российской Федерации в 1997 году”</ref>. <br /> Радон çăлкуçĕсенче радон виçи пиншер Бк/л таран çитме пултарать <ref>Бахур А.Е. Радиоактивность природных вод // АНРИ. 1996/97. № 2 (8). С. 32-39.</ref> Раççей Патшалăхĕн радиаци-гигиена паспорчĕпе килĕшӳллĕн 2004 çулта <sup>222</sup>Rn [[хутшăну шайе]] РФ 10 сбъекчĕнче пулнă. Чи нумаййи- Челябинск облаçĕнче - 1125 Бк/л <ref>Результаты радиационно-гигиенической паспортизации в субъектах Российской Федерации за 2004 год. М.: ФГУЗ «Федеральный центр гигиены и эпидемиологии Роспотребнадзора», 2005. 69 с.</ref> <br />Чăваш Енре радон виçи хутшăну шайĕнчен нумайрах пулнă вырĕнсем пур. Чи пысăк кăтарту - 450 Бк/л таран [[Патăрьел районĕ]]нчи [[Треньел|Тренъел]] ялĕнчи пĕр пусăра <ref>{{кĕнеке |автор = Васильев А.В., Дринев С.Э., Скворцов С.Е. и др |часть = |пуçелĕк = Значимые радионуклиды на территории Чувашской Республики |оригинал = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = Шупашкар |издательство = |çул = 2007 |том = |страницы = |страниц = 116 |сери = |isbn = |тираж = 500 }} </ref> Çĕр чĕтренес умĕн сывлăшри тата çĕр айĕнчи шывсенче радон шучĕ улшăнать <ref>Уткин В.И., Юрков А.К. Динамика выделения радона из массива горных пород как краткосрочный предвестник землетрясения // Докл. РАН. 1998. Т.358. №5. С.675-680.</ref>. == Физика пахалăхĕсем == Радон — пĕр атомлă радиохастар тĕссĕр тата шăршсăр газ. Шывра 460 мл/л таран ирĕлет; органикăлла растворителсенче, çынсçн ăшри çăвĕнче вуншар хут нумайрах ирĕлет. Полимер пленкисем витĕр çăмăл тухса каять. Силикагельпе хастарлатнă кăмрăк çинче вăйлă çăтăнать (сивĕтсен çăтăнасси ӳсет). Хăйĕн радиохастарлăхĕ пирки флюоресценци пур. Газ е шĕвек радонăн кăвак тĕслĕ, шĕвек [[азот]] температуринчи хытă радонăн флуоресценци малтан сарă, кайран хĕрлĕ-сарă тĕслĕ. == Хими пахалăхĕсем == Радон химилле çыхăнусем тумасăр ылмашми йышлă [[клатрат]]сем тума пултарать. Пысăк температурăра [[фтор]]па радон RnF<sub>n</sub> (n = 4, 6, 2) евĕрлĕ çыхăнусем тăваççĕ. Радона дифторичĕ RnF<sub>2</sub> - шурă вĕçмен крисаллă япала. Радон Фторичĕсене тата галогенсен фторичĕсемпе çыхăнстарса тума пулать. Радон тетрафторичĕнчен RnF<sub>4</sub> е гексафторичĕнчен RnF<sub>6</sub> гидролизĕпе радон оксичĕ RnO<sub>3</sub> пулать. Тата катионсемпе RnF<sup>+</sup> йышлă çыхăнусем пулаççĕ. == Усă курни == Медицинăра радон ваннисем тума усă кураççĕ <ref>Гусаров И.И. Радонотерапия. М.: Медицина, 2000, 200 с.</ref>. Радон ваннисене нумай чирсенчен (чĕре, тир, нерв, стоматологи, хĕрарăм чирĕсем) сыватма усă кураççĕ. [[Металурги]]нче газопроводсемпе домнасенче газсен юхăмне виçме кирлĕ. [[Геолог]]сем [[уран (элемент)|уранпа]] [[тори]] шыранă чухне ту породисенче радон мĕн чухле пулнине виçеççĕ. Гидрологиче юханшывпа çĕр айĕнчи шывсем мĕнле çыхăннине пĕлме кирлĕ. Нанотехнологиче пĕчĕк пайăркасен шутне вмçме тата вĕсем мĕнле куçнмне питĕ ансат май пулма пултарать <ref>Рузер Л.С. Сага о Радоне и его дочерях // АНРИ. 2006. №4. С.67-72.</ref> == Биологи ролĕ == === Çутçанталăкри радон фонĕ === Радон сывлăшран йывăртарах, çавăнпа вăл нӳхреп пӳлĕмĕсенче, çуртăн аялти этажĕсенче, шахтăсенче пуçтарăнать. Çурт-йĕр сывлăшĕнче (йывăçран тунинче — сахалтарах, кирпĕчрен тата уйрăмах бетонран тунинче — нумайтарах) те пур. === Биологи эффекчĕсем === Радонпа çын илекен дозăран çуррине яхăн çыхăнтараççĕ. Çын организăмне лексен ӳпке ракĕ патне çитерме пултарать. Радонпа унран пулнă изотпсем арканну хăвачĕ ӳпкере çăтăнать. Cывлăшпа организăиа лекнĕ радон пĕтем кĕлеткере пĕр-пек сарăлать.Радон, пархатарлă газ пулнипе, организăмра пухăнмасть, унран пулнă изотпсем сиенлăрех шутланаççĕ. Радон ваннинче 20 минут выртнă хыççăн тир витĕр кĕрсе шалти çу çинче пуçтарăнать (ваннăри 0.5% Rn таран). Ваннăри шыва п6тратса тăмасан тир çине 2% таран радонтан пулнă изотопсем лараççĕ <ref>Вредные химические вещества. Радиоактивные вещества: Справ. изд. /. Под. ред. В.А.Филова и др. Л.:Химия, 1990. 464 с.</ref>. Радонăн 90% организăмран 1 сехет хушшинче тухса пĕтет, ытларах пайĕ сывлăшпа (сывлăшпа кĕнин 90%, ванна хыççăн- 60%). Шăшисене 26 сутка хушши 37 Бк/л <sup>222</sup>Rnлă сывлăшпа сывлатарсан вĕсем 22-30 талăкран вилеççĕ. Шалти органсем шуралаççĕ тата атрофи, [[пĕвер]]пе [[пӳре]] çинче çупа гиалин дегенерацийĕ пулать. Пĕр сехет хушши сывлатарсан шăшисен ЛД<sub>50/30</sub> - 277 МБк/л.<br /> Табак туртасипе çыхăннă хыççăн радон ӳпке ракĕн 2-мĕш факторĕ тесе шутлаççĕ. Радонпа çыхăннă ӳпке ракĕпе вилни ракпа вилнисен хушшинче 6-мĕш вырăн йышăнать <ref>S. Darby, D. Hill, R. Doll (2001). "Radon: A likely carcinogen at all exposures". Annals of Oncology 12 (10): 27. DOI:10.1023/A:1012518223463.</ref>. Ӳпке ракĕ XIX-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче Шнеебергпа Яхимоври (хальхи [[Германи]]пе [[Чехи]]) шахтерсен чи малтан тупăннă. Шахтерсен çурри ытла (60—80 %) ӳпке ракĕ пирки вилнĕ. Шахтерсем виличчен Шнеебергра 15—18 çул, Яхимовра - 13—25 çул ĕçленĕ. Çакна шахтăсенче радон нумай пулнипе çыхăнтараççĕ. НРБ-99/2009 <ref>[http://www.fumc.ru/rules/31265.html%20 СанПиН 2.6.1.2523-09 «НОРМЫ РАДИАЦИОННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ НРБ-99/2009»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118184810/http://www.fumc.ru/rules/31265.html%20 |date=2012-01-18 }}</ref> килĕшӳллĕн Раççей Федерацинче çĕнĕрен тунă çуртсенче радон 100 [[Бк]]/м<sup>3</sup> иртмелле мар. Пурăнакан çуртсенче 200 Бк/м<sup>3</sup>, ĕçмелли шывра 60 Бк/л иртмелле мар. Хальхи вăхăтра нумай çĕршывсенче пурăнакан çуртсенчи сывлăшра, ĕçмелли шывра, тата çĕр чĕтрекен вырăнсенче радон хастарлăхне сăнаса тăраççĕ. === Биологи эффекчĕсем === Этем организмне лексе, радон [[ӳпке]] [[Рак (чир-амак)|ракне]] пуçарса яма пултарать. Родонпа унăн тăван изотопĕсен тĕшши арканăвĕ ӳпке ӳтне хĕртет, мĕншĕн тесен альфа-пĕрчĕсен мĕнпур хавачĕ арканнă тĕлте çăтăнать. Радонпа пĕрле уйрăмах çак чир ерессине [[чĕлĕм туртни]] питĕ хăрушлатать. Радона ӳпке ракне чĕртекен иккĕмĕш (чĕлĕм туртни хыççăн) усал фактор тесе шутлаççĕ. Радон пайăркинчен пулса кайнă рак амакĕпе вилекенсен йышĕ улттăмĕш вырăнта тăрать. Йĕри-таврари хутлăхран этем организмне вăтамран лекекен çутçанталăкри тата техногенлă радионуклеидсен пĕтĕм радиацин çурма дозине радон радионукличĕсем параççĕ. Халĕ чылай патшалăхра çурт-йĕрте [[экологи мониторингĕ]]н ĕçне иртереççĕ, мĕншĕн тесен [[геологи хуçăлчăкĕ]] тĕлĕнчи çĕрте радонăн концентрацийĕ виçерен ытлашши пулать. == Пулĕмри радон шайне чакармалли майсем == Чи малтан пӳлĕме радона çĕр айĕнчен кăме чармалла. Коммуникаи килекен вырăнĕсене (шыв, газ, канализаци пăрăхĕсем) лайăх хупламалла, барит штукатурки хумалла. Стенасе çу сăррисемпе сăрлани стенаран радон тухнине 2 хут чакарать <ref> {{кĕнеке |автор = Ильин Л.А. |часть = |пуçелĕк = Основы защиты организма от воздействия радиоактивных веществ |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Атомиздат |год = 1977 |том = |страницы = |страниц = 252 |серия = |isbn = |тираж = }} </ref>. Пӳлĕмсене уçăлтарсан радон шайĕ нумай чакать. Сывлăш ионизаторĕсем те пӳлĕмри сывлăша тасатаççĕ <ref>Кузнецов А.Г., Снытко А.С., Угаров В.А Снижение радоноопасности помещений с помощью генераторов с холодной эмиссией электронов // АНРИ. 1996/97. №2(8). С. 18-22.</ref>. == Изотопĕсем == {{main|Радон изотопĕсем}} Çутçанталкра(<sup>222</sup>Rn)-сăр пуçне (<sup>220</sup>Rn) (Т<sub>1/2</sub> = 54.5 с), торон ятпа палăртни тата (<sup>219</sup>Rn) (Т<sub>1/2</sub> = 3.92 с), актинон ятпа палăртни, тĕл пулаççĕ. Вĕсене [[1900]]-[[1904]] çулсенче [[Резерфорд]]па [[Оуэнс]] тата [[Рамзай]]па [[Содди]], [[Дорн]], [[Дебьерн]] уйрăмăн тупнă. Тата (<sup>218</sup>Rn) (''T''<sub>1/2</sub>=35 мс) питĕ сайра тĕл пулать. Ку изотпсем пурте альфа-майпа арканаççĕ. Тата 30 195-тан 228 таран атом йывăрăшлă искусствăлла Rn изотопĕсем пур. == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Radon}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rn/key.html Радон Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509084056/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rn/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb086.htm Радон Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015084943/http://n-t.ru/ri/ps/pb086.htm |date=2007-10-15 }} == Вуламалли == * Сердюкова А.С., Капитанов Ю.Т. Изотопы радона и продукты их распада в природе. М., 1975. 395 с. {{Элементсен периодикăллă системи2}} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Пархатарлă газсем]] [[Категори:Газсем]] [[Категори:Металмаррисем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] [[Категори:Радиобиологи]] jk9x9xcbaltz4yvwad7qcxt0j7vprvb Протактиний 0 18984 875851 848243 2026-07-26T20:17:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875851 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {| style="text-align: left; background-color: #ef99cc; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Pr</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>91</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''[231]''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''5<sup>f</sup>2 6d<sup>1</sup> 7s<sup>2</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Протактини'''</big> |} '''Протактини''' — 91 [[Атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]]. Атом масси 231; Pr тесе паллă тăваççĕ({{lang-la|Protactinium}}), [[Актиноидсем|актиноидсен]] шутне кĕрет. == Истори == [[1913]]-мĕш çулта [[Фаянс Казимир|Фаянс]] тата Гёринг уран арканнсан пулнă изотопсем хушшинче UX<sub>2</sub> (<sup>234</sup>Pa)изотоп тупнă. Ун [[çурма аркану тапхăрĕ]] 1 мин пулнă, çавăнпа ăна "[[бреви]]" ят панă. Кайран Блек, [[Ган Отто|Ган]] тата [[Мейтнер Лиза|Мейтнер]] UX<sub>2</sub> изотопăн пахалăхĕсеп [[тантал]] евĕрлĕ пулнине палăртнă. [[1918]] çулта Ганпа Мейтнер [[Уранинит]]ра,тата вĕсенчен уйрăм [[Содди Фредерик|Соддипе]] Кренстон, протактинин нумай çул пурăнакан изотопне тупнă. == Ячĕ пулни == Унтан [[актини]] пулнă май ăна протактини ят панă. (<sup>231</sup>Pa α-арканупа <sup>227</sup>Ac пулать). == Пахалăхĕсем == Протактини — çутă сăрă металл, уран пекех хытă. 2<sup>o</sup>К теперетурăра сверхпроводимость пахалăхне кăтартать. Сывлăшра çиелтен монооксид пленкипе витĕнет. [[Водорд]]па 250-300<sup>о</sup>С çăмăллăн реакцине кĕрет, PaH<sub>3</sub> гидрид пулать. [[Йод]]па вĕçекен тĕрлĕ хутăшлă çыхăнусем тăвать. ==Изотопĕсем== {{main|Протактини изотопĕсем}} Хăшпĕр изотопăсен радиохастар пахалăхĕсем: {| class="standard" !Атом виçи ![[Çурма аркану тапхăрĕ]] !Аркану майĕ |- |224 |0,6 çек |α |- |225 |2,0 çек |α |- |226 |1,8 çек |α |- |227 |38,3 мин. |α (15%), [[электронный захват]] (85%) |- |228 |22 сех. |α (2%), электронный захват (98%) |- |229 |1,4 кун |α (0,25%), электронный захват (99%) |- |230 |17 кун |β<sup>-</sup> (10%), электронный захват (90%), α (0,003%), β<sup>+</sup> (0,03%) |- |231 |32480±260 çул |α |- |232 |1,31 кун |β<sup>-</sup> |- |233 |27,4 кун |β<sup>-</sup> |- |234<sup>М</sup> (UX<sub>2</sub>) |1,18 мин. |β<sup>-</sup> |- |234 (UZ) |6,7 сех. |β<sup>-</sup> |- |235 |23,7 мин. |β<sup>-</sup> |- |236 |12,5 мин. |β<sup>-</sup> |- |237 |10,5 мин (?)/39 мин. |β<sup>-</sup> |- |} == Уйăрни == Çутçанталăкри уран смолкин каяшĕсенчен <sup>231</sup>Pa уйăрма пулать. Унсăр пуçне, <sup>231</sup>Pa <sup>230</sup>Th изотопне хуллен нейтронсемпе персе тума пулать: <sup>230</sup>Th(n,γ)<sup>231</sup>Th (β<sup>-</sup>-аркану, T<sub>1/2</sub> = 25.6 сех) → <sup>231</sup>Pa е <sup>232</sup>Th изотопа хăвăрт нейтронсемпе персе <sup>232</sup>Th(n, 2n)<sup>231</sup>Th (β<sup>-</sup>-аркану, T<sub>1/2</sub> = 25.6 сех) → <sup>232</sup>Pa <sup>233</sup>Pa [[изотоп]]а [[тори]]рен тăваççĕя: <sup>232</sup>Th(n,γ)<sup>233</sup>Th (β<sup>-</sup>-аркану, T<sub>1/2</sub> = 23.5 мин.) → <sup>233</sup>Pa Протактини металлне 1400-1500<sup>о</sup>С вĕрире PaF<sub>4</sub> [[бари]] е [[кальци]] пе хĕртсе тăваççĕ. == Усă курни == Çĕр хуппинче питĕ сайра пулнипе тата питĕ наркăмăшлă пулнипе атом топливине зутăштарнă çĕрте кăна усă кураççĕ. 1 тонна уранта 0,34 г протакини. == Биологи пахалăхĕсем == [[Ӳкерчĕк:Skull and Crossbones.svg|left|80px]] Протактинипе ун пĕрлĕшĕвĕсем радиохастар тата наркăмăшлă. Танлаштарсан протактини 250 миллин хут синильный йӳçĕкрен наркăмăшлăрах. == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pa/key.html Протактини Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516062852/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pa/key.html |date=2008-05-16 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb091.htm Протактини хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116041737/http://n-t.ru/ri/ps/pb091.htm |date=2013-01-16 }} } {{Актиноидсем}} <!--Categories--> <!--Interwiki--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Актиноидсем]] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] q9vnuma9melvh0ypjmk8n17c47iogv9 Радий 0 19436 875853 803732 2026-07-27T00:57:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875853 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Ра́ди / Radium (Ra)<!--Название-->|88<!--Атомный номер-->|[[Ӳкерчĕк:Радий.jpg|100px|Ради]] <br />Спектăн симĕс облаçĕнче флуоресцилекен металл<!-- Внешний вид-->|226,0254<!--Атомный вес-->|n/a<!--Радиус атома-->|1-й 509,3 кДж/моль<br /> 2й 979,0 <!--Энергия ионизации-->|[Rn] 7s<sup><nowiki>2</nowiki></sup><!--Электронная конфигурация-->|n/a<!--Ковалентный радиус-->|(+2e) 143<!--Радиус иона-->|0,9<!--Электроотрицательность-->|Ra←Ra<sup>2+</sup> −2,916В<!--Электродный потенциал-->|2<!--Степени окисления-->|(при к.т.) 5,5<!--Плотность-->|29,3<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Большая Российская энциклопедия |год = 1995 |том = 4 |страницы = 153-154 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—092—4 |тираж = 20 000 }} </ref>|(18,6)<!--Теплопроводность-->|973<!--Температура плавления-->|8,5<!--Теплота плавления-->|2010<!--Температура кипения-->|113<!--Теплота испарения-->|45,0<!--Молярный объём-->|кубла калăпăшăтеленĕ<!--Структура решётки-->|n/a<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: #FF9900; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Ra</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>88</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''[226]''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''7s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Ради'''</big> |} '''Ради''' ({{lang-la|Radium}}), 88 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 226,0254; Ra тесе паллă тăваççĕ. == Истори == Франци тепчевçисем, [[Пьер Кюри|Пьер]] тата [[Кюри Мария|Мария Кюри]], [[Чехи]]ри [[Иоахимсталь]] хули патĕнчи уран тăпринчен уран кăларнă хыççăн юлнă каяшĕсен радиохастарлăхĕ таса уранăн радиохастрлăхĕнчен пысăкрахине сăнанă. Темиçе çул хушши ĕçленĕ хыççăн вĕсем çак каяшран икĕ радиохастар элемент уйăрнă: [[полони]] тата ради. [[1898]]-мĕш çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Пьрпа Мари Кюри Франци Ăслăлăхсен академинче ради тупни (барипе хутăш) çинчен пĕлтернĕ. [[1902]]-мĕш çулта Кюрисем тата [[Дебьерн Андре|Андре Дебьерн]] ради хлоридĕнчен электролизпа таса ради туса илнĕ. Вĕсем ради-226 изотопа уйăрма пултарнă. Радипе полони уçнăшăн Кюрисене Нобель парни панă. Ради çутçанатлăкра уран-238 кил-йышне кĕрет, çавăнпа уран пулнă çĕрте сахал шайра яланах тĕл пулать. == Изотопĕсем == 13 изотоп пурри паллă. <sup>223</sup>Ra, <sup>224</sup>Ra, <sup>226</sup>Ra, <sup>228</sup>Ra изотопсем çутçанталăкра тĕл пулаççĕ, [[радиохастар кил-йыш]]сене кĕреççĕ. Ыттисене искуствăлла майпа тума пулать: {{main|Ради изотопĕсем}} {| class="standard" !Масса числи ![[Çурма аркану тапхăрĕ]] !Аркану майĕ |- |213 |2.7 мин |α |- |219 |10<sup>-3</sup> çек |α |- |220 |0.023 |α (99%) |- |221 |30 (28) çек |α |- |222 |38 (37) çек |α |- |223 (AcX) |11.4 кун |α |- |224 (ThX) |3.64 кун |α |- |225 |14.8 кун |β |- |226 |1590, 1602, 1622, 1617 çул |α |- |227 |41.2 мин |β |- |228 (MsTh<sub>1</sub>) |6.7 çул |β |- |230 |1 сехет |β |- |} == Гигиена нормативĕсем == {| class="standard" !Объект !Документ !Пĕлтерĕшĕ |- !Ӗçмелли шыв !ГН 2.1.5.1315-03 НРБ-99 <ref>Нормы радиационной безопасности-99 (НРБ-99): гигиенические нормативы.- М.: Центр санитарно-эпидемиологического нормирования, гигиенической сертификации и экспертизы Минздрава России, 1999. 116с. </ref> !<P><SUP>224</SUP>Ra -2.1 Бк/л</P> <P><SUP>226</SUP>Ra -0.5 Бк/л</P> <P><SUP>228</SUP>Ra -0.2 Бк/л</P> |- !Сывлăш, ДОУнас !НРБ-99 !<SUP>224</SUP>Ra -0.037 Бк/м<SUP>3</SUP></P> <P><SUP>226</SUP>Ra -0.03 Бк/м<SUP>3</SUP></P> <P><SUP>228</SUP>Ra -0.031 Бк/м<SUP>3</SUP></P> |- |} == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ra/key.html Ради Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409133603/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ra/key.html |date=2008-04-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb088.htm Ради хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030101/http://n-t.ru/ri/ps/pb088.htm |date=2009-02-21 }} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] [[Категори:Сĕлтĕ çĕр металлĕсем]] ri1q6xqgcyqdpe4qguie632877p6at4 Полоний 0 19445 875847 848258 2026-07-26T18:27:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875847 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} '''Полони''' — {| style="text-align: left; background-color: #cccc99;; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Po</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>84</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''[209]''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''6s<sup>2</sup>6p<sup>4</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Полони'''</big> |} '''Полони''' ({{lang-la|Polonium }}), 84 атом номерлĕ [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]]. Атом масси [209]; Po тесе паллă тăваççĕ. == Истори == Элемента[[1898]]-мĕш çулта [[Кюри Пьер|Пьерпа]] и [[Кюри Мария|Мария Кюри]] уран тăпринче тупнă. [[1910]]-мĕш çулта чи малтанхи 0.1 мг уйăрнă. Мария Склодовская-Кюрин тăван çĕршывĕ - [[Польша]] ({{lang-la|Polonia}}) халаласа ятне панă. == Пахалăхĕсем == Полони — çемçе шурă-кĕмĕл тĕслĕ радиохастар [[металл]]. Полони металĕ сывлăшра хăвăрт кислородпа реакцине кĕрет. Полони диоксичĕпе (РоО<sub>2</sub>)<sub>x</sub> монооксичĕ РоО пурри паллă. [[Галоген]]семпе çыхăнса тетрагалогенсем пулаççĕ. Йӳçĕксемпе хутшăнсан шупка тĕслĕ катиносем Ро<sup>2+</sup> пулаççĕ: Ро + 2HCl → PoCl<sub>2</sub> + Н<sub>2</sub>↑. Полнини HClпа магни пур чухне хутăшсан полоноводород пулать: Ро + Mg + 2HCl → MgCl<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>Po, Пӳлĕм температуринче вăл шĕвек (−36,1рен 35,3&nbsp;°C таран) == Полони [[изотоп]]ĕсем == {{main|Полони изотопĕсем}} 206 çул пуçламăш тĕлне полонин 188тан 220 таран масса числоллă 33 изотоп пурри паллă. Унсăр пуçне 100 метастабиллă изотоп пуррине пĕлĕççĕ. Чи нумай пурăнакан изотопĕсен <sup>209</sup>Po тата <sup>208</sup>Po [[çурма аркану тапхăрĕ]] - 102 тата 2,9 çул. [[Уран (элемент)|Уранпа]] [[тори]] кил-йышĕсене кĕрекен изотопĕсен хăйсен ячĕсем пур, хальхи вăхăтра вĕсене кивелнĕ тесе шутлаççĕ. {| class="standard" !Изотоп||Ячĕ||Палăртни||[[Радиохастар кил-йыш]] |- |<sup>210</sup>Po||Ради F||RaF ||<sup>238</sup>U |- |<sup>211</sup>Po||Актини C'||AcC' ||<sup>235</sup>U |- |<sup>212</sup>Po||Тори C'||ThC' ||<sup>232</sup>Th |- |<sup>214</sup>Po||Ради C'||RaC' ||<sup>238</sup>U |- |<sup>215</sup>Po||Актини A||AcA ||<sup>235</sup>U |- |<sup>216</sup>Po||Тори A||ThA ||<sup>232</sup>Th |- |<sup>218</sup>Po||Ради A||RaA ||<sup>238</sup>U |} == Гигена нормативĕсем == <TABLE WIDTH=459 BORDER=1 BORDERCOLOR="#000000" CELLPADDING=7 CELLSPACING=0> <TR> <TD WIDTH=137> <P>Объект</P> </TD> <TD WIDTH=103> <P>Документ</P> </TD> <TD WIDTH=174> <P>'''Пĕлтерĕш'''</P> </TD> </TR> <TR VALIGN=TOP> <TD WIDTH=137> <P>Ӗçмелли шыв</P> </TD> <TD WIDTH=103> <P>НРБ-99/2009</P> </TD> <TD WIDTH=174> <P>'''0.11 Бк/л'''</P> </TD> </TR> <TR VALIGN=TOP> <TD WIDTH=137> <P>Сывлăш <SUB>нас</SUB></P> </TD> <TD WIDTH=103> <P>НРБ-99</P> </TD> <TD WIDTH=174> <P>'''0.034 Бк'''<SPAN LANG="en-US">'''/'''</SPAN>'''м'''<SUP>'''3'''</SUP></P> </TD> </TR> <TR VALIGN=TOP> <TD WIDTH=137> <P>МЗА</P> </TD> <TD WIDTH=103> <P>'''НРБ-99'''</P> </TD> <TD WIDTH=174> <P>'''10 кБк'''</P> </TD> </TR> </TABLE> == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Po/key.html Полони Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509140303/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Po/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb084.htm Полони хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529105709/http://n-t.ru/ri/ps/pb084.htm |date=2013-05-29 }} {{stub}} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Çурма металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] 2dsvu8ni90emtvaq8uylujnbl5kxvnn Тухăç Суссекс 0 20941 875857 846163 2026-07-27T03:04:23Z CommonsDelinker 188 Replacing East_Sussex_numbered_districts.svg with [[File:East_Sussex_numbered_districts_(1997-2028).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 875857 wikitext text/x-wiki {{coord|50.935|0.234|display=title}} {{Англи графлăхĕ |Чăваш ячĕ = Тухăç Суссекс графлăх |Тăван ят =East Sussex |Герб =Arms of the East Sussex County Council.svg |Герба çырни = |Ялав = |Ялава çырни = |Йыхрав = |Карттă = EnglandEastSussex.png |Карттă калăпăш = 200px |Статус =Церемони метрополин мар графлăх |Паишалăх =Аслă Британи |Регион = Кăнтăр-Тухăç Англи |Кĕрет = |Пайланать = 6 администр. район |Тĕп хула = [[Льюис (Тухăç Суссекс)|Льюис]] |Шĕкĕр хула = [[Брайтон тата Хоув]] |Хуласем = [[:en:List of places in East Sussex|акăлчанла йышне пăхăр.]] |Вăхат = 1888 ç., офиц. 1974 ç ([[:en:Local Government Act 1972]]) |Лаптăк = 1,792 |Лаптăк проценчĕ = |Вырăн, лаптăкĕпе = 33 |Лаптăк адм. = 1,709 |Лаптăк, процент = |Вырăн, адм. лаптăкĕпе = 30 |Широта = |Долгота = |Вăхăт тăрăхĕ = |ISO =GB-ESX |ONS = 21 |NUTS = UKJ22 |Халăх çырав çулĕ =2007 |ХалăхНомер =28 |Йышĕ =61,800 |Йышлăхĕ =425 |ХалăхНомер адм. =24 |Халăх йышĕ= 508,300 |Наци йышĕ = |Герб2 = |Сайт = http://www.eastsussexcc.gov.uk/ |Парламент пайташĕсем = |Административлă виçен картти = East Sussex numbered districts (1997-2028).svg |Адм. единицы = <br /> # [[Брайтон тата Хоув]] ([[унитари муниципалитечĕ|унитари]]) # [[Льюис (район)|Льюис]] # [[Уилден]] # [[Истборн]] # [[Ротер]] # [[Гастингс]] |Категори Commons = East Sussex }} '''Тухăç Суссекс''' ({{lang-en|East Sussex}}, {{IPA|/ˈsʌsɨks/}};) — [[Англи]]н кăнтăрĕнчи графлăхĕ, [[Кăнтăр-Тухăç Англи]]н [[Англи регионĕсем|регионĕ]]. Тĕп хула — [[Льюис (Тухăç Суссекс)|Льюис]], шĕкĕр хула — [[Брайтон тата Хоув]]. == Халăх йышĕ, регион тытăмĕ == Йышĕ — 761 800 çын (28-мĕш вырăн графлăхсем хушшинче, [[2007]]). == Тавралăхĕ == Пĕтĕм лаптăкĕ 1792 км² (33-мĕш вырăн); административлă облаçĕн — 1709 км² (30-мĕш вырăн). == Административлă пайланăвĕ == Графлăха 6 административлă района, тăрăхсене пайланă.. {| |[[Ӳкерчĕк:East Sussex numbered districts (1997-2028).svg|250px]] | # [[Брайтон тата Хоув]] ([[унитари муниципалитечĕ|унитари]]) # [[Льюис (район)|Льюис]] # [[Уилден]] # [[Истборн]] # [[Ротер]] # [[Гастингс]] |} == Экономика == == Этеплĕх == == Паллă вырăнсем == == Вуламалли== == Каçăсем == * [[:en:List of places in East Sussex|Тухăç Суссекс хулисем, ялĕсем, вырăнĕсем]] *{{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom/England/East_Sussex}} * [http://www.britishcounties.info/sussex/ Information on Sussex, history, maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050503174453/http://www.britishcounties.info/sussex/ |date=2005-05-03 }} * [http://www.eastsussex.gov.uk/ East Sussex County Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210314174732/http://www.eastsussex.gov.uk/ |date=2021-03-14 }} {{Англи церемони графлăхĕсем}} {{Англи авал графлăхĕсем}} {{stub}} [[Категори:Тухăç Суссекс]] [[Категори:Англи графлăхĕсем]] silaucmqnatp0hi7u0sf3qn5sn9pvda Празеодим 0 21068 875849 844138 2026-07-26T19:39:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875849 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими_элеменчĕ| Празеоди́м/Praseodymium (Pr)<!--Ячĕ-->|59<!--Атом номерĕ-->|Шурă кĕмĕл тĕслĕ, çемçе, туптанакан металл [[Ӳкерчĕк:Praseodym_1-cropflipped.jpg|100 px]]<!-- Тулаш сăнĕ-->|140,90765<!--Атом йывăрăшĕ-->|182<!-- Атом радиусĕ-->|526,6 (5,46)<!-- Ионизаци хăвачĕ-->|[Xe] 4f<sup>3</sup> 6s<sup>2</sup><!--Электрон конфигурацийĕ-->|165<!--Ковалент радиусĕ-->|(+4e) 90 101.(+3e) 3<!--Ион радиусĕ -->|1,13<!--Электроотрицательность-->|Pr←Pr<sup>3+</sup> −2,35&nbsp;В<!--Электрод потенциалĕ-->|4, 3<!--Окислени шайĕсем-->| 6,773 <!--Плотность-->|27,44<!--Уделлă ăшăпухăвĕ-->|27,5<!--Ăшă иртересси-->|1204<!--Ирĕлекен температура-->|11,3<!--Ирĕлекен ăшăлăх-->|3785<!--Вĕрекен температура -->|331<!--Пăсланакан ăшăллăх-->|20,8<!--Моль калăпăшĕ-->|гексагоналлă<!--Решётка структури -->|3,670 <!--Решётка периочĕ-->|1,614<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Дебай температури -->}} {| style="text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Pr</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>59</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''140,90765'''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''4f<sup>3</sup>6s<sup>2</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Празеодим'''</big> |} '''Празеодим''' — [[Элементсен периодикăллă системи]]н 59-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет. == Истори == Празеодима 1885-мĕш çулта австри химикĕ К. Ауэр фон Вельсбах уçнă.Вăл швед химикĕ Мосандер Карл Густав уçнă дидим элемент икĕ çывăх физика-хими пахалăхлă элемент хутăшĕ пулнине палăртнă. Вĕсене вĕл [[неодим]] тат [[празеодим]] ят панă. == Ячĕ == Грек чĕлхинчи {{lang-el|πράσιος}} — «çутă-симĕс» тата {{lang-el|δίδυμος}} — «йĕкĕреш» сăмахсенчен. == Туса илни == Ытти сайра çĕр металлĕсемпе пĕрле туса илеççĕ. Экстракципе е хромотографипе тата майлă кристаллизицеленĕ чухне празеодим ытти çăмăл лантаноидсемпе пĕрле пухăнать, кайран неодимпа пĕрле уйрăлать. Малала празеодима неодимран 850<sup>o</sup>C металлотермла е электролизпа уйăраççĕ. == Хими пахалăхĕсем == Празеодим металĕ сивĕ сывлăшра майĕпен, 150<sup>o</sup>C хăвăрт çунса празеодим (III,IV) оксичĕ пулать : :12 Pr + 11 O<sub>2</sub> → 2 Pr<sub>6</sub>O<sub>11</sub> Празеодим сивĕ шывпа майĕпен, вĕри шывпа хăвăрт хутшăнăва кĕрет: :2 Pr (s) + 6 H<sub>2</sub>O (l) → 2 Pr(OH)<sub>3</sub> (aq) + 3 H<sub>2</sub> (g) Празеодим металлĕ пĕтĕм галогенсемпе хутшăнăве кĕрет: :2 Pr (s) + 3 F<sub>2</sub> (g) → 2 PrF<sub>3</sub> (s) [симĕс] :2 Pr (s) + 3 Cl<sub>2</sub> (g) → 2 PrCl<sub>3</sub> (s) [симĕс] :2 Pr (s) + 3 Br<sub>2</sub> (g) → 2 PrBr<sub>3</sub> (s) [симĕс] :2 Pr (s) + 3 I<sub>2</sub> (g) → 2 PrI<sub>3</sub> (s) Празеодим кӳкĕрт йӳçĕкĕпе хутшăнса симĕс тĕслĕ комплекс пулать:<ref>{{cite web| url =https://www.webelements.com/praseodymium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Praseodymium| publisher=Webelements| accessdate=2009-06-06}}</ref> :2 Pr (s) + 3 H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → 2 Pr<sup>3+</sup> + 3 SO<sub>4</sub><sup>2</sup> + 3 H<sub>2</sub> (g) ==Изотопĕсем== {{main|Празеодим изотопĕсем}} == Вуламалли == * R.J. Callow, "The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Yttrium, Thorium and Uranium", Pergamon Press, 1967. == Хакĕ == Празеодим хакĕ неодим хакĕ пекрех. Хальхи вăхăтра 1 кг 40 доллар яхăн. == Усă курни == Празеоди ионĕсем 1,05 мкм тăршĕллĕ лазер шевлисене пуçарма усă кураççĕ. Празеодим фторичĕ лазер материалĕсен шутне кĕрет. Празеоди оксичĕ кантăк тунă çĕрте çутă симăс тĕс пама усă кураççĕ. Празеодим монотеллурдне хăшпĕр сайра çĕр элеменчĕсенчен тунă термоэлектрика материалĕсен пахалăхне ылмаштарма усă кураççĕ. ТермоЭДС коэффичиенчĕ: 52-55 мкВ/К == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pr/key.html Празеодим Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041010185631/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pr/key.html |date=2004-10-10 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb059.htm Празеодим] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930170841/http://n-t.ru/ri/ps/pb059.htm |date=2007-09-30 }} {{асăрхавсем}} {{Лантаноидсем}} [[Категори:Лантаноидсем]] t7a9eil8zfxyd1n4e72qirkx1jtum8m Прометий 0 21072 875850 863965 2026-07-26T20:09:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875850 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими_элеменчĕ|Промети / Promethium (Pm)<!--Название-->|61<!--Атомный номер-->|паллă мар<!-- Внешний вид-->|144,9127<!--Атомный вес-->|n/a<!--Радиус атома-->|536,0(5,56)<!--Энергия ионизации-->|[Xe] 4f<sup>5</sup> 6s<sup>2</sup><!--Электронная конфигурация-->|163<!--Ковалентный радиус-->|(+3e)97,9<!--Радиус иона-->|1,1<!--Электроотрицательность-->|Pm←Pm<sup>3+</sup> -2,29В<!--Электродный потенциал-->|3<!--Степени окисления-->|7,2<!--Плотность-->|27,6<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |часть = |заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1995 |том = 4 |страницы = 100 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 20 000 }} </ref>|17,9<!--Теплопроводность-->|1441<!--Температура плавления-->|n/a<!--Теплота плавления-->|3000<!--Температура кипения-->|n/a<!--Теплота испарения-->|n/a<!--Молярный объём-->|<!--Структура решётки-->|n/a<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Pm</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>61</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''144,9127''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''4f<sup>5</sup>6s<sup>2</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Промети'''</big> |} '''Промети''' — [[Элементсен периодикăллă системи]]н 61-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет. == Истори == Питĕ сахал [[çурма аркану тапхăрĕ]] пулнă май çутçанталăкра питĕ сахал шайра (780 грамм) сарăлнă.Çавăнпа тĕпчевçĕсем питĕ нумай тăрăшсан та тупма пултарайман. 1945-мĕш çылта çеç Д. Маринский, Л. Гленденин и Ч. Кориэлл Америка химикĕсем ионылмаштаракан смоласене усă курса уран аркану каяшĕсенчен кăларма пултарнă. == Усă курни == Промети-147 (çурма аркану тапхăрĕ 2,64 çул) окиçĕ радиоизотпла ток çăлкуçĕсем тума усă кураççĕ. Арканнă чухне гамма-шевлесем çуккипе радици енчен питĕ хăрушă мар. Ăшă тухас хăватлăхĕ (плотноçĕ 6,6 г/см³) 1,1 Вт/см³ патне çывхарать. Чи нумай пурăнакан изотопĕн, прометий-145, çурма аркану тапхăрĕ 18 çул. ==Изотопĕсем== {{main|Промети изотопĕсем}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pm/index.html Промети Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516061137/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pm/index.html |date=2008-05-16 }} * [http://education.jlab.org/itselemental/ele061.html Промети] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513170620/https://education.jlab.org/itselemental/ele061.html |date=2020-05-13 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb061.htm Промети хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313114631/http://n-t.ru/ri/ps/pb061.htm |date=2012-03-13 }} {{stub}} {{Лантаноидсем}} [[Категори:Лантаноидсем]] cfa9vv9smxupv7erq0i1a4ik1h3ozk2 Родос (утрав) 0 21084 875860 767940 2026-07-27T04:28:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875860 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Родос (пӗлтерӗшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Rhodos topo.png|thumb|right|200px|Родос утравĕ]] [[Ӳкерчĕк:Rhodos1493.png|200px|thumb|right|Родос утравне çырса кăтартакан 1493 çулхи гравюра.]] [[Ӳкерчĕк:Rhodes island aerial.jpg|thumb|200px|Аттавирос тăвĕпе Родосăн анăç çĕрне пăхсан]] '''Ро́дос''' ({{lang-el|Ρόδος}}, {{lang-la|Rhodus}}) — 1398 км² лаптăклă утрав, [[Греци]]н кăнтăр-тухăçĕнче, [[Эгей тинĕсĕ]]нче, Греци тĕп хулинчен 270 тинĕс милĕ аякрах вырнаçнă. Калăпăшĕпе тăваттăмĕш грек утравĕ, халăх йышĕ 125 пин çын. Родос климачĕ — вăтаçĕр тинĕсĕн, çемçе хĕллĕ. Çулта 300 ытла хĕвеллĕ кун. Утрав тăсăлăвĕ 78 км, анлăшĕ 38 км, чи анлă çĕрте. Анăçра Эгей тинĕсĕ, Тухăçран — Вăтаçĕр тинĕсĕ. Эгей тинĕсĕн хĕрри ӳсен-тăранпа пуян. Родос — Грецин çулçӳрев центрĕсен палăраххи шутланать. Родоса [[ЮНЕСКО]] тĕнче еткерлĕхĕн этеплĕх палăкĕ шутне кĕртнĕ. Территорин административла тĕпĕ — [[Родос (хула)|Родос хули]], утравăн çӳрçĕр-тухăçĕнче вырнаçнă. [[file:Rhode Entrée du Palais.jpg|left|150px|thumb|Аслă Магистрсен Керменĕн кĕртĕмĕ]] == Кун-çулĕ == == Каçăсем == * [http://annals.xlegio.ru/greece/kolobova/kolobova.htm ''Колобова К. М.'' Из истории раннегреческого общества (о. Родос IX—VII вв. до н. э.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070828051716/http://annals.xlegio.ru/greece/kolobova/kolobova.htm |date=2007-08-28 }} * http://www.votpusk.ru/country/kurort.asp?CN=GR&CT=GR12{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.fortification.ru/oldforum/index.php?action=vthread&forum=18&topic=2141&page=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507005708/http://fortification.ru/oldforum/index.php?action=vthread&forum=18&topic=2141&page=1 |date=2012-05-07 }} * [http://www.rhodos-center.de Rhodos Reise & Infocenter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804005056/http://rhodos-center.de/ |date=2019-08-04 }} * [http://www.visitrhodes.gr Visit Rhodes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215110128/http://www.visitrhodes.gr/ |date=2009-12-15 }} {{commonscat-inline|Rhodes}} [[Категори:Греци утравĕсем]] [[Категори:Эгей тинĕс утравĕсем]] [[Категори:Додеканес]] d3wfoeawk35qge9a13brty3vck8ezap Рубидий 0 22884 875862 847657 2026-07-27T05:38:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875862 wikitext text/x-wiki {{Хими элеменчĕ|prev=[[Криптон|Kr]]|next=[[Стронци|Sr]]|Рубиди / Rubidium (Rb)<!-- Symbol-->|37<!-- Atomic Number-->|[[Ӳкерчĕк:Rubidiumsample.JPG|150px|Рубиди тĕслĕхĕ]]Çемçе шурă кĕмĕл тĕслĕ металл<!-- Appearance-->|85,4678<!-- Atomic Weight (u.m)-->|248<!-- Atomic Radius (pm)-->|402,8 (4,17)<!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)-->|[Kr] 5s<sup><nowiki>1</nowiki></sup><!-- Electronic Configuration-->|216<!-- Covalent Radius (pm)-->| (+1e)147 <!-- Ionic Radius (pm)-->|0,82<!-- Pauling Negativity Number-->|-2,925<!--Electrode potential30-->|1<!-- Oxidation states-->|1,532<!-- Density (g/cm³) -->|31,1<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1995 |том = 4 |страницы = 282 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 20 000 }} </ref>|58,2<!-- Termal Conductivity (@25 °C W/m K)-->|312,2<!-- Melting Point (K)-->|2,20<!-- Fusion Heat (kJ/mol)-->|961<!-- Boiling Point (K)-->|75,8<!-- Evaporation Heat (kJ/mol)-->|55,9<!-- Atomic Volume (cm³/mol)-->|кубла калăпăшĕпе центăрланă<!-- Lattice structure-->|5,710<!-- Lattice constant (Å)-->||23=—<!-- Lattice c/a ratio-->|<ref>[http://www.qivx.com/ispt/elements/ptw_037.php Рубидий на Integral Scientist Modern Standard Periodic Table]</ref> 56<!-- Debye temperature (K)-->}} {| style="text-align: left; background-color: red; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Rb</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>37</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''85,4678''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Kr]5s<sup><nowiki>1</nowiki></sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Рубидий'''</big> |} <!-- Название|Атомный номер| Внешний вид|Атомный вес|Радиус атома|Энергия ионизации|Электронная конфигурация|Ковалентный радиус|Радиус иона|Электроотрицательность|Электродный потенциал|Степени окисления|Плотность|Удельная теплоёмкость|Теплопроводность|Температура плавления|Теплота плавления|Температура кипения|Теплота испарения|Молярный объём|Структура решётки|Период решётки|Отношение c/a|Температура Дебая --> ==Изотопĕсем== {{main|Рубиди изотопĕсем}} '''Рубиди''' — [[Элементсен периодикăллă системи|периодикăллă системăри]] 37 [[атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]], '''Rb''' ({{lang-la|Rubidium}}) символпа палăртаççĕ, çемçе [[Сĕлтĕлле металл|сĕлтĕ металлĕ]], кĕмĕл тĕслĕ шурăскер. [[CAS-номер]]: 7440-17-7. Химилле питĕ хастар пулнипе çутçанталăкра ытти элементсемпе çыхăнса кăна тĕл пулать. [[Сывлăш]]ра [[кислород]]па питĕ хăвăрт реакцие кĕрет. Шывпа питĕ хăвăрт çыхăнать. == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Rubidium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rb/key.html Рубиди Webelements çинче]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb037.htm Рубиди хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913101852/http://n-t.ru/ri/ps/pb037.htm |date=2009-09-13 }} == Вуламалли == * Перельман. Ф. М. ''Рубидий и цезий.'' М., Изд-во АН УССР, 1960. 140 стр. с илл. * Плющев В. Е., Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, рубидия и цезия.- М.-Л.: Химия, 1970.- 407 с {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{stub}} [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Сĕлтĕ металлĕсем]] [[Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем]] itl09fihmlq6yjjd19m7zqvjfd7n345 Родий 0 24797 875859 815047 2026-07-27T04:23:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875859 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Роди (Rh)<!--Назва-->|45<!--Атомний номер-->|[[Ӳкерчĕк:Rh,45.jpg|150px]]Çутă кĕмĕл </br>тĕслĕ хытă металл<!-- Зовнішній вигляд-->|102.9055<!--Атомна маса-->|134<!--Радіус атома-->|719.5(7.46)<!--Енергія іонізації-->|[Kr] 4d<sup>8</sup> 5s<sup>1</sup><!--Електронна конфігурація-->|125<!--Ковалентний радіус-->|(+3e)68 <!--Радіус іона-->|2.28<!--Електровід'ємність-->|0<!--Електродний потенціал-->|5, 4, 3, 2, 1, 0<!--Степені окислення-->|12.41<!--Густина-->|0.244<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1995 |том = 4 |страницы = 270 |страниц = 639 |серия = |isbn = 5—85270—039—8 |тираж = 20 000 }} </ref><!-- Питома теплоємність-->|150<!--Теплопровідність-->|2239<!--Температура плавлення-->|21.8<!--Теплота плавлення -->|4000<!--Температура кипіння-->|494<!--Теплота випаровування-->|8.3<!--Молярний об'єм-->|кубічна<br />гранецентрована<!--Структура решітки-->|3.800<!--Період решітки-->|n/a<!--Відношення c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Rh</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>45</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''102.9055''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Kr] 4d<sup>8</sup> 5s<sup>1</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Роди'''</big> |} '''Роди''' —[[Элементсен периодикăллă системи]]н [[хими элеменчĕ]], 45, символĕ Rh({{lang-la|Rhodium}}), платина ушкăнне кĕрекен хытă кĕмĕл тĕслĕ металл. CAS регистрации номĕрĕ: 7440-16-6. == Истори == [[1803]]-мĕш çулта [[Англи]]ри [[Волластон Уильям Гайд]] тупнă. == Ячĕ пулни == Ячĕ {{lang-grc|ῥόδον}} — [[роза]] сăмахпа çыхăннă. Роди (III) çыхăнăвĕсем нумайрах чухне тĕтĕтм -[[хĕрлĕ]] тĕслĕ. ==Çутçанталăкра сарăлни== Роди платина рудисенче, Кăнтăр Америкăри хăшпĕр ылтăн хăйăрĕсенче пур. Родин 43 % таран мекискари ылтăнра вырнаçнă. [[Осми]]ллĕ [[ириди]]нче 3,3 % таран, пăхăр-никĕль рудисенче тĕл пулать. [[Осми]]ллĕ [[ириди]]нче сайра тĕл пулакан тĕсĕ- родиллĕ [[невьянскит]] - чи нумай родиллĕ минерал. ==Роди изотопĕсем== {{Main|Роди изотопĕсем}} Çутçантăлăкри роди пĕр [[изотоп]]ран (<sup>103</sup>Rh) тăрать. Чи нумай пурăнакан изотопĕсем {| class="standard" !Изотоп ||Çурма аркану тапхăрĕ |- |<sup>101</sup>Rh||3,3 çул |- |<sup>102</sup>Rh||207 кун |- |<sup>102m</sup>Rh||2,9 çул |- |<sup>99</sup>Rh||16,1 кун |} ==Усă курни== [[Ӳкерчĕк:White-gold--rhodium-plated.jpg|thumb|left|120px|Родипе витнĕ шурă [[ылтăн]]ран тунă [[çĕрĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Rhodium foil and wire.jpg|right|180px|thumb|Роди пралукĕпе пластина]] * Катализатор вырăнне автомобильсенче, азот йӳçĕкĕ тунă чухне усă кураççĕ. * Вăйлă çутă юхăмĕпе ĕçлекен [[тĕкĕрсем]]тума. * Роди-платина шăранчăкĕнчен лаборатори валли тигельсем тăваççĕ. * Платина-роди тата роди-ириди (2200 °C таран) термопарисем пысăк температура виçме юрăхлă. * Электричество контакчĕсем тăваççĕ. * Ювелирсем хăйсен таварĕсене электрлизпа родипе витеççĕ. Çакă вĕсен çирĕплĕхне ӳстерет, чăрмалантармасть тата вăйлрах йăлтăрлатарать. ==Хакĕсем== [[2006]]-мĕш çулта роди хакĕ 1 трой унцишĕн 3500 долл. çитнĕ <ref>http://www.kitco.com/charts/rhodium.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110091833/http://www.kitco.com/charts/rhodium.html |date=2007-11-10 }}</ref>. [[2008]]-мĕш çулхи кăрлачра роди хакĕ 7000 доллара çитнĕ. 10100 доллара çитнĕ хыççăн хакĕ питĕ вăйлă чакса кайнă (автомобиль промăçлăхĕнче кризис пулнă май) - 900 доллар таран 2008-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн вĕçĕнче. 2009-мĕш çулхи чӳкăн 19-мĕшĕнче хакĕ 600 доллара çитнĕ. Роди питĕ кирлĕ пулнипе, тата çутçанталăкра питĕ сахал пулнăран ăна атом реакторĕсен каяшĕсенчен кăларас тесе шутлаççĕ. Унта вăл тоннинче 130-180 грамм таран пухăнать. == Каçăсем == {{commons|Rhodium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rh/key.html Роди Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714210014/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rh/key.html |date=2024-07-14 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb045.htm Роди хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930182435/http://n-t.ru/ri/ps/pb045.htm |date=2007-09-30 }} *[http://www.kitco.com/market/ Родин хальхи хакĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113005141/http://www.kitco.com/market/ |date=2016-01-13 }} *[http://www.americanelements.com/rh.html Rhodium Technical and Safety Data] *[http://periodic.lanl.gov/elements/45.html Роди Лос-Аламос лаборатори сайчĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203195616/http://periodic.lanl.gov/elements/45.html |date=2007-02-03 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Ювелир ӳнерĕ}} {{куçармалла|en|Rhodium}} [[Категори:Металсем]][[Категори:Платина ушкăнĕ]] 48hn3h8gw3ustq9mdwlyxevpfzbpzg6 Резерфордий 0 25061 875855 773270 2026-07-27T02:42:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875855 wikitext text/x-wiki {{Хими_элеменчĕ|Резерфорди / Rutherfordium (Rf)<!--Ят-->|104<!--Атомный номер-->| <!-- Тулаш ĕлки-->|261<!--Атом йывăрăшĕ-->|<!--Атом радиусĕ-->|<!--Ионизаци хăвачĕ-->|<nowiki>[</nowiki>[[радон|Rn]]<nowiki>]</nowiki>5f<sup>14</sup> 6d<sup>2</sup> 7s<sup>2</sup><!--Электрон конфигурацийĕ-->|<!--Ковалент радиусĕ-->|<!--Ион радиусĕ-->|<!--Электроçуклăх-->|<!--Электрод потенциалĕ-->|4<!--Степени окисления-->|<!--Тачăлăх-->||<!--Теплопроводность-->|<!--Шăрану температури-->|<!--Теплота плавления-->|<!--Вĕрӳ температури-->|<!--Пăслану теплоти-->|<!--Моль калăпăшĕ-->|<!--Чĕнтĕр тытăмĕ-->|<!--Чĕнтĕр тапхăрĕ-->|n/a<!--Отношение c/a-->|<!--Дебай температури-->}} {{Элементсен периодикăллă системи2}} {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Rf</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>104</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''261''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[[радон|Rn]]<nowiki>]</nowiki>5f<sup>14</sup>6d<sup>2</sup>7s<sup>2</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Резерфорди'''</big> |} '''Резерфорди''' ({{lang-la|Rutherfordium}}), '''Rf''', [[1997]] çулччен тата '''Курча́тови''', '''Ku''') — 104-мĕш [[хими элеменчĕ]]. Резерфорди — питĕ радиохастар искуствелла синтезланă элемент. Чи арканман икĕ изотопĕн [[çурма аркану тапхăрĕ]] 10 тата 13 сехет патнелле (<sup>266</sup>Rf тата <sup>265</sup>Rf). Ăна питĕ сахал тунă пирки ун пахалăхĕсем çинчен питĕ сахал пĕлеççĕ, ниçта та усă курмаççĕ. Резерфорди - пĕрремĕш трансактиноид, ун хими пахалăхĕсем [[гафни]] евĕр пулмалла. == Истори == == Ячĕ пулни == [[1964]]-мĕш çулта Дубнари ОИЯИ тĕпчевçисем Флеров Г.Н. ертсе пынипе чи малтан синтезланă. Вĕсем [[Курчатов Игорь Васильевич|И. В. Курчатова]] халаласа '''курчатови''' ('''Kurchatovium, Ku''') чт пама сĕннĕ. [[1969]]-мĕш çулта Берклири университечĕн ăсчахĕсем çак элемента синтезланă. Вĕсем совет ăсчахĕсен опычĕсене çирĕплетеймен тенĕ. Элемент ятне англи физикне [[Резерфорд Эрнест|Эрнеста Резерфорда]] асăнса панă, çавна [[ИЮПАК]] [[1997]]-мĕш çулта çирĕплетнĕ. Пĕр вăхăт 106-мĕш элемента ([[сиборги]]) резерфорди ят панă. Ку ята йышăниччен элемента ''уннильквади'' тесе палăртнă (Unq). == Туни == {{nuclide2|Плутони|242|ссылка=да}} + {{nuclide2|Неон|22|ссылка=да}} → {{nuclide2|Резерфорди|260|ссылка=да}} + 4<sup>0</sup>''n'' == Хими пахалăхĕсем == [[Ӳкерчĕк:RfCl4.png|thumb|100px|RfCl<sub>4</sub> молеуклин тетраэдрлă структури]] Питĕ сахал шутпа илсе резерфорди хими пахалăхĕсене чехи химикĕ Иво Звара тĕпченĕ. 104-мĕш элемент гафнин хими аналогĕ пулнине тупнă. +4 окислени шайĕнче 250—300&nbsp;°C вĕçме пултаракан [[галогенид]]сем RfCl<sub>4</sub> и RfBr<sub>4</sub> пулаççĕ. == Усă курни == Питĕ радиохастар тата [[çурма аркану тапхăрĕ]] пĕчĕк пулнă пирки ниçта та усă курмаççĕ. м. Резерфорди — искуствелла синтезланă элемент. Чи арканман икĕ изотопĕн 10 тата 13 сехет патнелле (<sup>266</sup>Rf тата <sup>265</sup>Rf). Ăна питĕ сахал тунă пирки ун пахалăхĕсем çинчен питĕ сахал пĕлеççĕ, ниçта та усă курмаççĕ. Резерфорди - пĕрремĕш трансактиноид, ун хими пахалăхĕсем [[гафни]] евĕр пулмалла. == Биологи ролĕ == [[Çурма аркану тапхăрĕ]] пĕчĕк пулнă пирки биологи ролĕ çук. == Изотопĕсем == {{main|Резерфорди изотопĕсем}} 2008 çулăн пуçламăш тĕлне резефордин 253-ран 268 таран 16 [[изотоп]], тата 5 [[тĕш изомерĕ|изомер]] паллă. Вĕсен [[çурма аркану тапхăрĕ]] миллиçеккунт пайĕнчен 13 сехет таран (<sup>265</sup>Rf). <div style="float:right; margin:0; font-size:85%;"> {| class="wikitable sortable" |+Изотпсен çурма аркану тапхăрĕ тата уçнă çулĕ ! Изотоп<br /> !!çурма <br />аркану <br />тапхăрĕ <ref name=nuclidetable/> !!Уçнă<br />çул !! Реакци<br /> !! class=unsortable| Note |- | <sup>253</sup>Rf ||48 мкç || 1994|| <sup>204</sup>Pb(<sup>50</sup>Ti,n) || <ref name=97He01/> |- | <sup>254</sup>Rf || 23 мкç || 1994|| <sup>206</sup>Pb(<sup>50</sup>Ti,2n) || <ref name=97He01/> |- | <sup>255</sup>Rf || 1.68 мç || 1974|| <sup>207</sup>Pb(<sup>50</sup>Ti,2n) || <ref name=Rf255/> |- | <sup>256</sup>Rf || 6.4 ms || 1974|| <sup>208</sup>Pb(<sup>50</sup>Ti,2n) || <ref name=Rf255/> |- | <sup>257</sup>Rf || 4.7 çs || 1969|| <sup>249</sup>Cf(<sup>12</sup>C,4n) || <ref name=69Gh01/> |- | <sup>258</sup>Rf || 12 мç || 1969|| <sup>249</sup>Cf(<sup>13</sup>C,4n) || <ref name=69Gh01/> |- | <sup>259</sup>Rf || 3.2 ç|| 1969|| <sup>249</sup>Cf(<sup>13</sup>C,3n) || <ref name=69Gh01/> |- | <sup>260</sup>Rf || 21 мç|| 1969|| <sup>248</sup>Cm(<sup>16</sup>O,4n) || <ref name=93TWG/> |- | <sup>261</sup>Rf || 65 ç || 1970|| <sup>248</sup>Cm(<sup>18</sup>O,5n) || <ref name=70Gh01/> |- | <sup>262</sup>Rf || 2.3 ç || 1996|| <sup>244</sup>Pu(<sup>22</sup>Ne,4n) || <ref name=96La01/> |- | <sup>263</sup>Rf || 10 м || 1999|| <sup>248</sup>Cm(<sup>22</sup>Ne,α,3n) || <ref name=Rf263/> |- | <sup>264</sup>Rf ||1? с} || 2010 || — <!---this book from 2006 says it is known: http://books.google.com/books?id=yb9xTj72vNAC&pg=PA342&lpg=PA342&dq=rutherfordium+isotope+264&source=bl&ots=iuWUCWuBZe&sig=Y-EV5PqlyTM4FvmvgsX5xWdaN5Y&hl=en&ei=IyyWTO_4M4H68Abml4yNDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CDQQ6AEwBzgK#v=onepage&q&f=false ---> || |- | <sup>265</sup>Rf || 13? с || {{sort|2010|unknown}} || — || |- | <sup>266</sup>Rf || 10? с || 2007?|| <sup>266</sup>Db({{SubatomicParticle|link=yes|Electron}},{{SubatomicParticle|link=yes|Electron Neutrino}})? || <ref name=Rf266/> |- | <sup>267</sup>Rf ||1.3 с || 2004|| <sup>271</sup>Sg(—,<sup>4</sup>He) || <ref name="springerlink1"/><!---page 228---> |- | <sup>268</sup>Rf || 6? с || 2004?|| <sup>268</sup>Db({{SubatomicParticle|link=yes|Electron}},{{SubatomicParticle|link=yes|Electron Neutrino}})? || <ref name=db268>{{cite web|url=http://cdsweb.cern.ch/record/831577 |title=CERN Document Server: Record#831577: Chemical Identification of Dubnium as a Decay Product of Element 115 Produced in the Reaction $\rm {^{48}Ca}+{^{243}Am}$ |publisher=Cdsweb.cern.ch |accessdate=2010-09-19}}</ref> |}</div> == Каçăсем == {{commons|Rutherfordium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rf/key.html Резерфорди Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509090136/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rf/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb104.htm Резерфорди хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811002830/http://n-t.ru/ri/ps/pb104.htm |date=2011-08-11 }} * [http://flerovlab.jinr.ru/linkc/104/index.html ОИЯИ сайчĕнче элемента синтезлани çинчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171104121440/http://flerovlab.jinr.ru/linkc/104/index.html |date=2017-11-04 }} {{асăрхавсем}} {{stub}} <!--Categories--> [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] b0tfg9vm7locizl5bvvkpuq292neejg Римини 0 29081 875858 683835 2026-07-27T03:45:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875858 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Римини (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ |статус= |чăвашла çĕлĕк=Римини |тăван çĕлĕк=Rimini <br /> [[File:Rimini Montage.jpg|center|350px|Коллаж, Римини сăнĕсем.]] |патшалăх=Итали |регион тĕсĕ=Регион |регион=Эмилия-Романья |регион тапăлра= |район тĕсĕ=провинци |район=Римини (провинци) |район тапăлра= |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |утрав= |пăхăну= |герб=Сoat of arms of Rimini.png |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=3 |lat_sec= |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=34 |lon_sec= |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăккăшĕ= |регион карттин пысăккăшĕ= |район карттин пысăккăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=134 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=5 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=итал чĕлхи |официаллă чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=135 886 |халăх çырав çулĕ=31-01-06 |йышлăх=1013 |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним=riminesi |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ=0541 |почтă индексĕ= |почтă индексĕсем=47900, 47811, 47812, 47831 |автомобиль кочĕ= |идентификатор тĕсĕ=ISTAT |цифрăллă идентификатор=099014 |категори Commons-ра= |сайт=http://www.comune.rimini.it/ |сайт чĕлхи=it |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= |сайт чĕлхи 4= |сайт чĕлхи 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Ри́мини''' ({{lang-it|Rimini}}, {{lang-eml|Rèmin, Remne}}, {{lang-la|Ariminum}}) — [[Итали]]н [[адриатика тинĕсĕ|адриатика çыранĕнчи]] пысăк [[курорт|курорчĕ]], [[:it:Riviera romagnola|Романь ривьерин]] центрĕ. [[Римини (провинци)|Римини провинцин]] администраци центрĕ, [[Эмилия-Романья]] регионне кĕрет. [[Адриатика тинĕсĕ]]н херринче, [[Мареккья]] тата [[Ауза (юханшыв)|Ауза]] юханшывсем хушшинче, [[Сан-Марино]] патшалăхăн [[Монте-Титано|Титано тăвĕнчен]] инçех мар вырнаçнă. [[Федерико Феллини]] çуралнă хула. == Кун-çулĕ == == Каçăсем == {{commons|Rimini}} * [http://www.italia-ru.it/page/rimini-italiya Римини, Италия]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Информационный портал русских в Италии * [http://vrimini.ru/ ВРимини.ру] * [http://www.talusha1.narod.ru/travel/italy/italy2006_02_txt.htm#p7_1 Римини] Путеводитель по городу (на русском) * [http://www.riminiturismo.it/ Официальный туристический сайт города] Частично на английском, немецком, русском. [[Категори:Римини|*]] [[Категори:Римини провинцин коммунисем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Хула]] [[Категори:Итали хулисем]] h7clttljf7b72g13dvfriex2vg50bt7 Куала-Лумпур 0 50976 875864 836308 2026-07-27T07:22:08Z CommonsDelinker 188 Replacing Seal_of_Kuala_Lumpur_(1992-2019).svg with [[File:Coat_of_Arms_of_Kuala_Lumpur.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: Replace with latest logo). 875864 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус = хула |чăвашла çĕлĕк = Куала-Лумпур |тăван çĕлĕк = {{lang-ms|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur}}<br />[[джави]]:كوالا لومڤور<br />{{lang-en|Federal Territory of Kuala Lumpur}}<br />{{lang-zh|吉隆坡联邦直辖区}}<br />{{lang-ta|கோலாலம்பூர்}}<br />[[Файл:KL Composite2.jpg|center|330px]] |пăхăну = |патшалăх = Малайзи |герб = Coat of Arms of Kuala Lumpur.svg |ялав = Flag of Kuala Lumpur Malaysia.svg |герб анлăшĕ = |ялав анлăшĕ = |lat_deg = 3 |lat_min = 9 |lat_sec = 35 |lon_deg = 101 |lon_min = 42 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(1453978)_region:MY |CoordScale = |ЯндексКартти = http://maps.yandex.ru/?text=Малайзия%2C%20Куала-Лумпур&sll=101.675411%2C3.026736&sspn=11.249998%2C8.47454&ll=101.675411%2C3.026736&spn=21.511237%2C11.269319&l=map |патшалăх карттин пысăкăшĕ = 350 |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион тĕсĕ = штат |регион = Федераци территорийĕ |регион тапăлра = |район тĕсĕ = |район = |район тапăлра = |община тĕсĕ = |община = |община тапăлра = |шалти пайлану = |пуçлăх тĕсĕ = мэр |пуçлăх = Хаким бин Борхан |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = 243 |çӳллĕш тĕсĕ = высота НУМ |высота центра НП = 21,95 |климат = |официаллă чĕлхе = |официаллă чĕлхе-ref = |пурăнан халăх = 1 809 699 |çырав çулĕ = 2009 |йышлăх = 7427,5 |агломераци = 6 900 000 |наци йышĕ = |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = +8 |DST = |телефон кочĕ = +60 3 |почтă индексĕсем = 40xxx - 48xxx, 62xxx - 64xxx |автомобиль кочĕ = W |идентификатор тĕсĕ = |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = Kuala Lumpur |сайт = http://www.kualalumpur.gov.my/ |сайт чĕлхи = |сайт чĕлхи 2 = }} '''Куа́ла-Лу́мпур'''<ref>{{cite web|url=http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%EA%F3%E0%EB%E0-%EB%F3%EC%EF%F3%F0&all=x|title=Словарь собственных имён русского языка|author=Ф. Л. Агеенко|date=2010|publisher=Издательство «Мир и Образование»|accessdate=2014-03-09}}</ref> ({{lang-ms|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur}} (Куала-Лумпур куçарсан: «вараланчăк вăрри»), [[джави]]:كوالا لومڤور) — [[Малайзи]] тĕп хули. == Паллă çынсем == * [[Абади Эбби|Эбби Абади]] (1977 çур.) — малай актриси, юрăç, журналист тата телеертӳç. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Я познаю мир: Детская энциклопедия: Города мира. Автор Е. Чекулаева; — М.: ООО «Фирма „Издательство АСТ“»; ООО «Издательство „Апрель“», 1999—480 с.: ил. * Pogadaev, Victor. Dari Kuala Lumpur ke Moscow //Dewan Bahasa. Mac 2004, 24-29. (Из Куала-Лумпура в Москву) {{Commons|Kuala Lumpur}} {{Малайзи федерацийĕ}} {{Ази тĕп хулисем}} {{Малайзи географийĕ}} [[Категори:Малайзи миллионер-хуласем]] [[Категори:Малайзи федераци территорисем]] q4bg3x6x6awmr94p9p00glendftcz12 Сарăту кĕпĕрни 0 58082 875869 804586 2026-07-27T10:37:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875869 wikitext text/x-wiki '''Сарăту кĕпĕрни''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]] тата [[Раççей Федерациллĕ Социаллă Совет Республика|РСФСР]] 1797-1928 çулсенче пулнă администрациллĕ-территориллĕ виçе. Кĕпĕрне хули — [[Сарăту]]. == Географи == '''Сарăту кĕпĕрни''' анăç енче — [[Тамбов кĕпĕрни|Тамбов]] тата [[Воронеж кĕпĕрни|Воронеж]] кĕпернисемпе тата [[Тан Çарĕн облаçĕ]]пе, çурçĕр енче — [[Пенза кĕпĕрни|Пенза]] тата [[Чĕмпĕр кĕпĕрни|Чĕмпĕр]] кĕпĕрнисемпе, тухăç енче — [[Самар кĕпĕрни|Самар кĕпĕрнипе]], кăнтăр енче — [[Аçтăрхан кĕпĕрни|Аçтăрхан кĕпĕрнипе]] чикĕ тытнă. == Кун-çулĕ == [[File:Саратовская губерния из Бенке.jpg|thumb|150px|left|[[Александр II]] çирĕплетнĕ кĕпĕрне гербĕ ([[1878]])]] [[File:Карта Саратовской губернии.jpg|thumb|300px|Сарăту кĕпĕрни 1821 çулхи картти]] 1769 çулхи [[раштав, 25|раштавăн 25-мĕшĕнче]] [[Аçтăрхан кĕпĕрни]]н [[Сарăту провинцийĕ|Сарăту провинцине]] туса хунă. == Пурăнан халăх == Наци йышĕ [[1897]] çулта<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1321 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уес ! [[вырăссем]] ! [[нимĕçсем]] ! [[украинсем]] ! [[мордвасем]] ! [[тутарсем]] ! [[чăвашсем]] |- | Кĕперне туллипе | 76,7 % | 6,9 % | 6,2 % | 5,1 % | 3,9 % | … |- | Аткар | 81,2 % | 5,1 % | 13,4 % | … | … | … |- | Балашов | 86,5 % | … | 13,2 % | … | … | … |- | Вольск | 94,5 % | … | … | 1,7 % | 1,7 % | 1,3 % |- | Камышин | 44,5 % | 40,3 % | 15,0 % | … | … | … |- | Кузнецк | 61,8 % | … | … | 16,0 % | 19,8 % | 2,2 % |- | Петровск | 72,4 % | … | … | 20,0 % | 5,6 % | … |- | Сарăту | 86,2 % | 6,7 % | 3,0 % | 2,4 % | … | … |- | Сердобск | 99,7 % | … | … | … | … | … |- | Хвалынь | 56,0 % | … | … | 20,3 % | 20,5 % | 3,0 % |- | Царицын | 87,1 % | 2,2 % | 7,9 % | … | 1,1 % | … |} === Дворян ăрăвĕсем === * [[Воробьёвсем]] * [[Жмакинсем]] * [[Жедринскисем (дворян ăрăвĕ)|Жедринскисем]] * [[Калантаевсем]] * [[Норовсем]] * [[Киреевсем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == {{wikisource|Минх|Историко-географический словарь Саратовской губернии. Южные уезды:Камышенский и Царицынский}} == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Сарăту кĕпĕрни}} * [http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=66 Списки населенных мест Саратовской губернии 1862,1912, JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521141849/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=66 |date=2013-05-21 }} * [http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/39000-Saratovskaya-gub.html Библиотека Царское Село, книги по истории Саратовской губернии (Памятные книжки), PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306192854/http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/39000-Saratovskaya-gub.html |date=2012-03-06 }} * [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/51 Карта Саратовской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007125837/http://new.runivers.ru/maps/podratlas/51 |date=2010-10-07 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://ивановская-волость.рф/index/saratovskaja_gubernija/0-28 Краткий исторический очерк Саратовского края] // Адрес-календарь Саратовской губернии на 1902 год. - Саратов: Паровая скоропечатня Губерн. Правл., 1901. - страницы 277-280 * [http://saratov.rusarchives.ru/bd/directory_atd/index.html Данные Государственного архива Саратовской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619204312/http://saratov.rusarchives.ru/bd/directory_atd/index.html |date=2012-06-19 }} * [http://www.lysyegory.ru/blogs/jakovlev/saratovskoe-pravoberezhe-v-18-veke.html Саратовское правобережье в 18 веке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203032817/http://www.lysyegory.ru/blogs/jakovlev/saratovskoe-pravoberezhe-v-18-veke.html |date=2012-02-03 }} {{Сарăту кĕпĕрни}} {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Категори:РСФСР кĕпĕрнисем]] [[Категори:1780 çулта килнисем]] [[Категори:1928 çулта çĕтнисем]] [[Категори:Сарăту кĕпĕрнин историйĕ]] [[Категори:Сарăту кĕпĕрни|*]] jf343cdfd68kyvpdlte5obp6fmyty02 Самар кĕпĕрни 0 59831 875868 806078 2026-07-27T09:59:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875868 wikitext text/x-wiki '''Самар кĕпӗрни ''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]] [[1851]]—[[1928]] çулсенчи администрациллĕ-территориллĕ виçи. [[Кĕпĕрне|Кĕперне]] [[Тĕп хула|тӗп хули]] — [[Самар]]. == Кун-çулĕ == [[Раштав, 18|18-мӗш]] [[Раштав уйăхĕ|раштав уйӑхӗнче]] [[1850]] ҫулта [[Николай I]] указӗпе никӗсленӗ. == Администрациллĕ пайланăвĕ == [[File:Samarskaya gubernia ATD.svg|thumb|300px|Самар кĕпернин [[1851]]—[[1918]] çулсенчи администрациллĕ пайланăвĕн картти]] Йĕркеленĕренпе [[1918]] çулчен кĕпернене 7 [[Раççей уесесем|уес]] кĕнĕ: {| class="wikitable" |- ! № ! [[Раççей уесĕсем|Уес]] ! [[Уес хули]] ! Лаптăк, <br /> [[çухрăм]]² ! Пурăнан халăх<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=36 Самар Кӗпӗрнин халӑхӗ]</ref> <br /> ([[1897]]), çын |- | 1 | [[Пĕкĕлме уесĕ|Пĕкĕлме]] | [[Пĕкĕлме]] (7581 çын) | style="text-align:right" |10 803,1 | style="text-align:right" |299 884 |- | 2 | [[Бугуруслан уесĕ|Бугуруслан]] | [[Бугуруслан]] (12 109 чел.) | style="text-align:right" |17 068,7 | style="text-align:right" |405 994 |- | 3 | [[Бузулук уесĕ|Бузулук]] | [[Бузулук]] (14 362 çын) | style="text-align:right" |22 427,0 | style="text-align:right" |492 952 |- | 4 | [[Николаев уесĕ (Самар кĕперни)|Николаев]] | [[Пугачёв (хула)|Николаевск]] (12 504 çын) | style="text-align:right" |28 196,9 | style="text-align:right" |494 736 |- | 5 | [[Çĕнĕ Ӳсен уесĕ|Çĕнĕ Ӳсен]] | [[Çĕнĕ Ӳсен]] (13 261 çын) | style="text-align:right" |34 585,9 | style="text-align:right" |417 376 |- | 6 | [[Самар уесĕ|Самар]] | [[Самар]] (89 999 çын) | style="text-align:right" |13 155,4 | style="text-align:right" |357 018 |- | 7 | [[Ставрополь уесĕ (Самар кĕперни)|Ставрополь]] | [[Тольятти|Атăл-çинчи-Ставрополь]] (5969 çын) | style="text-align:right" |10 476,5 | style="text-align:right" |283 376 |} Пурĕпе кĕпернере 305 вулăс, 4 хулаçум, 14 слобода, 5 карман, 634 чиркӳллĕ ял, 1376 ял, 29 пĕчĕк ял, 498 хутор, 141 нимĕç колони кĕнĕ. 500 ытла кил-картиллĕ ялсен шучĕ — 76. [[1918]] çулта [[Николаев уесĕ (Самар кĕперни)|Николаев уесне]] Пугачёв ята куçарнă. [[1919]] çулта [[Ставрополь уесĕ (Самар кĕперни)|Ставрополь уесен]] пайĕнчен [[Мелекес уесĕ]] туса хунă. Çав çултах Çĕнĕ Ӳсен уесне [[Сарăту кĕперни]]не куçарнă. 1920 çулта Пĕкĕльме уесĕн чылайăшĕ [[Тутар Автономи Социализм Совет Республики|Тутар АССР]] территорине хушăннă, сахалраххи — Бугуруслан уесне кĕнĕ. [[1921]] çулта Пугачёв уесне пайласа [[Балаково уесĕ|Балаково уесне]] уйăрнă, [[Балаково]] хулинче центр тунă. [[1924]] çулта Ставрополь уесне пĕтернĕ, унăн территорине юнашар уессене пайласа панă. Çав çултах Балаково уесне пăрахăçланă, вулăсĕсене Пугачёв уесне куçарнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ|Самарская губерния|И. Краснопёров.}} * ''[[Алабин]]'', «Трёхсотлетие гор. Самары» ([[1877]]); * ''[[Иванин, Михаил Игнатьевич|Иванин]]'', «Описание закамской линии» («Вестн. Имп. Рус. геогр. общ.», [[1851]], т. I); * ''[[Перетяткович, Георгий Иванович|Перетяткович]]'', «[[Поволжье]] в [[XVII]] и начале [[XVIII]] в.»; * Haxthausen, «Studien über die innern Zustände, das Volksleben und insbesondere die lä ndlichen Einrichtungen Russlands» (III), * ''[[Соколовский, Павел Александрович|П. А. Соколовский]]'', «Экономический быт России»; * ''[[Докучаев, Василий Васильевич|В. В. Докучаев]]'', «Русский чернозём»; «Список населённых мест Самар. губ.» ([[1865]]); «Городские поселения Рос. Имп.» (т. IV); «Путешествие Палласа» (т. III); * ''П. А. Осоков'', «Геолог. очерк окрестностей г. Самары» ([[1886]]); * ''Клау''с, «Наши колонии» ([[1869]]); * Wolga-Bote, «Die deutschen Ansiedelungen in Russland» ([[1885]]); * ''Лясковский'', «Материалы для статистического описания С. губ.» ([[1860]]). ;Хыпарлă кăларăмсем * Список населённых мест Самарской губернии по сведениям 1859 г. XXXVI. — СПб., 1864. — XLII, 134 с. * Список населённых мест Самарской губернии по сведениям 1889 года / сост. П. В. Кругликов. — Самара : Тип. И. П. Новикова, 1890. — XXVIII, 243, [2], 18, V, [2]. * Список населённых мест Самарской губернии / сост. в 1900 г. секр. Самар. губ. стат. ком. И. А. Протопоповым. — Самара : Губ. тип., 1900. — XXXIX, 520 с. * Список населённых мест Самарской губернии / сост. в 1910 г. секр. Самар. губ. стат. ком. Н. Г. Подковыровым. — Самара, 1910. — XXVI, 425, [34] с. == Каçăсем == * [[s:Категория:ЭСБЕ:Самарская губерния|ЭСБЕ:Самарская губерния]] * [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/49 Карта Самарской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007125832/http://new.runivers.ru/maps/podratlas/49 |date=2010-10-07 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://www.blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=63 Списки населённых мест Самарской губернии 1864,1910,1928, HTML,DJVU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521145820/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=63 |date=2013-05-21 }} * [http://book-old.ru/BookLibrary/36000-Samarskaya-gub.html Библиотека Царское Село, книги по истории Самарской губернии, PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921112847/http://book-old.ru/BookLibrary/36000-Samarskaya-gub.html |date=2016-09-21 }} * [http://gubernya63.ru/ Краеведческий портал «Самарская губерния. История и Культура»] История края, фото, 3D-Панорамы * [http://www.chiefarh.samregion.ru/GASO/putevoditel/atd.htm Краткая справка по истории административно-территориального деления Самарской губернии — области]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Самар кĕпернин уесĕсем}} {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Категори:Самар кĕпĕрни|*]] [[Категори:1928 çулта çухалнисем]] [[Категори:Самар облаçĕн историйĕ]] [[Категори:Пушкăртстан историйĕ]] 936e6nvgmy98cbmmqs8j24bm8cxkpo3 Рязань кĕпĕрни 0 76487 875863 712630 2026-07-27T06:46:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875863 wikitext text/x-wiki '''Рязань кĕпĕрни''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]], [[Раççей Совет Федераци Социализм Республики|РСФСР]] тата [[СССР]] йышĕнчи 1796—1929 çулсенчи администрациллĕ-территориллĕ виçе. Кĕпĕрне хули — [[Рязань]] . == Истори == == Географи == [[File:RussianEmpireMap1800-25-RyazanskayaProvince.jpg|thumb|400px|Рязань кĕпĕрни картти. 1800 çул.]] [[File:Ryazanskaya gubernia 1899.jpg|thumb|400px|Рязань кĕпĕрни картти. 1899 çул.]] Рязань кĕпĕрни территорийĕ 52°58' тата 55°44' çурçĕр анлăхĕсем, 38°30' тата 41°45' тухăç вăрăмлăхĕсем хушшинче вырнаçнă. Кĕпĕрне лаптăкĕ — 36 992 [[çухрăм]]² (42 098 км²). == Символика == <gallery> File:Рязанская губ МВД Бенке.jpg|<small>Кĕпĕрнен официаллă гербĕ ([[Раççей Империн ШĔМ|ШĔМ]] кăл., [[1880]] çул)</small> File:Рязанская губерния изд.Сукачова.jpg|<small>Кĕпĕрнен официаллă мар гербĕ (Сукачов кăл., [[1878]] çул)</small> File:Ryazanskaij gerb.gif|<small>Гербăн хальхи ӳкерчĕкĕ ([[2000-мĕш çулсем]])</small> </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * «Географ.-стат. словарь Российской империи» П. П. Семёнова (т. IV, стр. 377 и 378); * «Сборник стат. сведений по Рязанской губернии» (12 тт.); * «Обозрение 25-летней деятельности Рязанского губернского земства», «Ежегодник (губернского земства) за 1896 г.»; * «Рязанский календарь. 1882—1888 гг.»; * «Труды Рязанской архивной комиссии с 1884 по 1899 г.»; * {{Кĕнеке:Добролюбов И. В.:Историко-статистическое описание церквей и монастырей Рязанской епархии}} * «Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г.» (XXXV, СПб., 1903). * [http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=68 Списки населенных мест Рязанской губернии 1862,1906, JPG, DJVU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521140448/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=68 |date=2013-05-21 }} == Каçăсем == * [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/48 Карта Рязанской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127115113/https://new.runivers.ru/maps/podratlas/48/ |date=2022-01-27 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/11475-35-ryazanskaya-guberniya-1890-statistika-rossiyskoy-imperii-16-vyp-10#page/1/mode/grid/zoom/1 Рязанская губерния. — 1890. — (Статистика Российской империи; 16. вып. 10)] * [http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/35000-Ryazanskaya-gub.html Библиотека Царское Село, книги по истории Рязанской губернии (Памятные книжки), PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209102152/http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/35000-Ryazanskaya-gub.html |date=2015-02-09 }} {{Рязань таврашĕнче йĕркеленнĕ патшалăхсем}} {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} [[Категори:Рязань кĕпĕрни|*]] [[Категори:1929 çулта çухалнисем]] [[Категори:Рязань облаçĕн историйĕ]] o56ps8qb2uj9ehmhx90m0abowobfr7h Пенза кĕпĕрни 0 81923 875842 873356 2026-07-26T13:46:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875842 wikitext text/x-wiki '''Пенза кĕпĕрни''' — 1796—1797 тата 1801—1928 çулсенче Раççей империн, [[Раççей Совет Федерацин Социализм Республики (1917—1922)|РСФСР]] тата [[Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ|ССРП]] пулнă администрациллĕ-территориллĕ виçи. Кĕперне хули — [[Пенза]]. == Географи == [[File:Zapadnye gubernii Rossii 1917.png|thumb|right|Раççейĕн администрациллĕ пайланăвĕ (анăç пайĕ) 1917 çулта.]] Кĕпĕрне лаптăкĕ — 34 129,1 [[çухрăм]]² (38 840 км²). Анăç енче — [[Тамбов кĕпĕрни|Тамбов]], кăнтăр енче — [[Сарăту кĕпĕрни|Сарăту]], тухăç енче — [[Чĕмпĕр кĕпĕрни|Чĕмпĕр]], çурçĕр енче — [[Чулхула кĕпĕрни|Чулхула]] кĕпернисемпе чикĕ тытнă. [[1926]] çулта кĕперне çĕрĕн таптăкĕ 46 266 км² пулнă<ref name="ДW1926">{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=274|title=Всесоюзная перепись населения 1926 г.|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2011-08-13|deadlink=no}}</ref>. == Истори == [[1780]] çулхи [[авăн, 15|авăнăн 15-мĕшĕнче]] [[Екатерина II|II Кĕтерне]] реформипе [[Пенза енлĕхĕ]]не йĕркеленĕ, унта унчен [[Хусан кĕпĕрни]]не кĕнĕ [[Пенза провинцийĕ|Пенза провинцине]], çаплах [[Воронеж кĕпĕрни]]не кĕнĕ [[Шацк провинцийĕ|Шацк]] тата [[Тамбов провинцийĕ|Тамбов]] провинцисен пайĕсене кĕртнĕ. [[1796]] çулхи [[раштав, 12|раштавăн 12-мĕшĕнче]] ''Пенза енлĕхне'' '''Пенза кĕпĕрнине''' куçарнă, унта салатнă [[Сарăту кĕпĕрни]]н пайĕ те кĕнĕ. [[1797]] çулхи пушăн 5-мĕшĕнче Пенза кĕпĕрнине пăрахăçланă та уесĕсене [[Сарăту кĕперни|Сарăту]], [[Тамбов кĕпĕрни|Тамбов]], [[Чулхула кĕпĕрни|Чулхула]] тата [[Чĕмпĕр кĕпĕрни|Чĕмпĕр]] кĕпернисене валеçнĕ. [[1801]] çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче '''Пенза кĕпĕрнине''' 10 уес касса парса тепĕр хут туса хунă. Пенза кĕпĕрнине [[Раççейри выçлăх (1891—1892)|1891—1892 çулсенчи выçлăх]] вăхăтĕнче питĕ йывăр килнĕ. 1928 çулхи çăвăн 14-мĕшĕнче ПĔТК тата РСФСР Совхалкомĕн Йышăнăвĕпе '''Пенза кĕпĕрнине''' пĕтернĕ, унăн çĕрĕсем [[Вăтам Атăл облаçĕ|Вăтам Атăл облаçне]] кĕнĕ<ref>[http://geo.1september.ru/article.php?ID=200102105 С. А. Тархов «Первая советская реформа, укрупнение единиц административно-территориального деления в 1923—1929 гг.»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://penzagard.ru/administrativno-territorialnoe-delenie-penzenskogo-kraya.html |title=Хроника административно-территориального деления Пензенского края |accessdate=2011-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140204040849/http://penzagard.ru/administrativno-territorialnoe-delenie-penzenskogo-kraya.html |archivedate=2014-02-04 |deadlink=yes }}</ref>. == Кĕпĕрне пуçлăхĕсем == [[File:Губернаторский дом (Пенза).jpg |thumb|right|300px|[[Кĕпĕрнаттăр çурчĕ (Пенза)|Пенза кĕпĕрнпттăрĕсен резиденцийĕ]]]] === Генерал-кĕпĕрнаттăрсем === {| class="wikitable" |- ! Х. Я. А. ! Титул, чин, хисеп ! Ĕç вырăнĕнчи вăхăт |- | [[Воронцов Роман Илларионович|Воронцов Роман Илларионович]] | граф, генерал-аншеф | align="center"| 31.12.1780—1781 |- | [[Мещерский Платон Степанович|Мещерский Платон Степанович]] | кнеç, генерал-аншеф | align="center"| 1782—1783 |- | [[Ребиндер Иван Михайлович|Ребиндер Иван Михайлович]] | генерал-поручик | align="center"| 1783—01.03.1792 |- | [[Каховский Михаил Васильевич|Каховский Михаил Васильевич]] | граф, генерал-аншеф | align="center"| 1792—1796 |- | [[Вяземский Андрей Иванович|Вяземский Андрей Иванович]] | кнеç, генерал-поручик | align="center"| 1796—1797 |} === Енлĕх пуçлăхĕсем === {| class="wikitable" |- ! Х. Я. А. ! Титул, чин, хисеп ! Ĕç вырăнĕнчи вăхăт |- | [[Ступишин Иван Алексеевич|Ступишин Иван Алексеевич]] | генерал-поручик | align="center"| 21.04.1780—13.03.1796 |- | [[Гедеонов Михаил Яковлевич|Гедеонов Михаил Яковлевич]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 13.03.1796—12.12.1796 |} === Кĕпĕрнаттăрсем === {| class="wikitable" |- ! Х. Я. А. ! Титул, чин, хисеп ! Ĕç вырăнчи вăхăт |- | [[Гедеонов Михаил Яковлевич|Гедеонов Михаил Яковлевич]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 12.12.1796—15.03.1797 |- | | ''1797 çулхи пушăн 5-мĕшĕнче Пенза кепернине пăрахăçланă. Тепĕр хут 1801 çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче туса хунă.'' | |- | [[Вигель Филипп Лаврентьевич|Вигель Филипп Лаврентьевич]] | вăрттăн канашçи | align="center"| 05.09.1801—30.03.1809 |- | [[Крыжановский Александр Фёдорович|Крыжановский Александр Фёдорович]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 06.04.1809—18.02.1811 |- | [[Голицын Григорий Сергеевич (1779)|Голицын Григорий Сергеевич]] | кнеç, вăрттăн канашçи | align="center"| 18.02.1811—14.06.1816 |- | [[Сперанский Михаил Михайлович|Сперанский Михаил Михайлович]] | вăрттăн канашçи | align="center"| 30.08.1816—22.03.1819 |- | [[Лубяновский Фёдор Петрович|Лубяновский Фёдор Петрович]] | чăн патшалăх канашçи (вăрттăн канашçи) | align="center"| 22.03.1819—12.02.1831 |- | [[Панчулидзев Александр Алексеевич|Панчулидзев Александр Алексеевич]] | патшалăх канашçи (вăрттăн канашçи) | align="center"| 12.02.1831—14.08.1859 |- | [[Толстой Егор Петрович|Толстой Егор Петрович]] | граф, Свита Его Величества, генерал-майор (генерал-лейтенант) | align="center"| 31.08.1859—06.08.1861 |- | [[Купреянов Яков Александрович|Купреянов Яков Александрович]] | чăн патшалăх канашçи, (16.11.1862 çирĕплетнĕ), (вăрттăн канашçи) | align="center"| 06.08.1861—28.12.1862 |- | [[Александровский Василий Павлович|Александровский Василий Павлович]] | чăн патшалăх канашçи (21.06.1863 çирĕплетнĕ), (вăрттăн канашçи) | align="center"| 28.12.1862—03.07.1867 |- | [[Селиверстов Николай Дмитриевич|Селиверстов Николай Дмитриевич]] | генерал-майор | align="center"| 03.07.1867—15.03.1872 |- | [[Татищев Александр Александрович|Татищев Александр Александрович]] | вăрттăн канашçи | align="center"| 05.05.1872—01.01.1887 |- | [[Волков Аполлон Николаевич|Волков Аполлон Николаевич]] | вăрттăн канашçи | align="center"| 05.02.1887—21.12.1889 |- | [[Горяйнов Алексей Алексеевич|Горяйнов Алексей Алексеевич]] | генерал-майор | align="center"| 02.01.1890—08.06.1895 |- | [[Святополк-Мирский Пётр Дмитриевич|Святополк-Мирский Пётр Дмитриевич]] | кнеç, генерал-майор | align="center"| 11.06.1895—30.12.1897 |- | [[Адлерберг, Александр Васильевич|Адлерберг Александр Васильевич]] | граф, камергер, патшалăх канашçи (чăн патшалăх канашçи) (10.05.1899 çирĕплетнĕ) | align="center"| 03.01.1898—13.06.1903 |- | [[Хвостов Сергей Алексеевич|Хвостов Сергей Алексеевич]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 04.07.1903—01.06.1906 |- | [[Александровский Сергей Васильевич|Александровский Сергей Васильевич]] | генерал-майор | align="center"| 01.06.1906—25.01.1907 |- | [[Кошко Иван Францевич|Кошко Иван Францевич]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 10.02.1907—10.10.1910 |- | [[Лилиенфельд-Тоаль Анатолий Павлович|Лилиенфельд-Тоаль Анатолий Павлович]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 02.11.1910—29.11.1914 |- | [[Евреинов Александр Александрович (1873)|Евреинов Александр Александрович]] | чăн патшалăх канашçи | align="center"| 29.11.1914—29.04.1917 |} == Çав. пекех == * [[Пенза облаçĕ]] * [[Мордва Республики]] == Литература == * ''В. М. [[Терехин]]'', «Археологические изыскания и раскопки» — «Пензенский сборник», вып. 1. * «Материалы для географии и статистики России» (Сталь, «Пензенская губерния»); * Памятные и справочные книжки Пензенской губернии. 1864, 1889, 1892—97 гг.; * «Сборник Пензенского губ. стат. комитета» (3 вып., 1893—1896); * ''К. Р. Евграфов'', «25-летняя деятельность Пензенского земства, 1865—89»; * ''И. Кузьмин'', «Пензенская губерния»; * ''А. Ф. Селиванов'', «Буртасы»; * ''А. Ф. Селиванов'', «Биографии пензяков»; * [http://chigirin.narod.ru/book.html#penz Справочная книжка Пензенской губернии на 1901 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913195553/http://chigirin.narod.ru/book.html#penz |date=2018-09-13 }}. * [https://web.archive.org/web/20130521144139/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=267 Списки населённых мест Пензенской губернии 1869, JPG] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[s:Категория:ЭСБЕ:Пензенская губерния|ЭСБЕ:Пенза кĕперни]] * [https://web.archive.org/web/20180420182422/http://www.tamala.ru/ Информационный портал для жителей Тамалы и Тамалинского района Пензенской области] * [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/42 Карта Пензенской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007131346/http://new.runivers.ru/maps/podratlas/42 |date=2010-10-07 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru) * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/11460-30-penzenskaya-guberniya-1890-statistika-rossiyskoy-imperii-16-vyp-5#page/1/mode/grid/zoom/1 Пензенская губерния. — 1890. — (Статистика Российской империи; 16. вып. 5).] * [http://leb.nlr.ru/edoc/44391/Справочная-книга-Пензенской-губернии-на-1892-год Справочная книга Пензенской губернии на 1892 год / Изд. Пензенского губернского статистического комитета; Сост. секр. стат. ком. В. П. Попов. — Пенза: Тип. губ. правл.: 1892. — 268 с.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Апрель 2020 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://book-olds.ru/BookLibrary/30001-Pam-kn-Penzenskoy-gub.html Библиотека Царское Село, книги по истории Пензенской губернии (Памятные книжки), PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403081443/https://book-olds.ru/BookLibrary/30001-Pam-kn-Penzenskoy-gub.html |date=2019-04-03 }} * [http://kornilovi.ru/category/spiski_naselen/penzenskaia_guberniya Алфавитный каталог населённых мест Пензенская губернии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223130934/http://kornilovi.ru/category/spiski_naselen/penzenskaia_guberniya |date=2020-02-23 }} {{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}} {{Пенза кĕпĕрнаттăрĕсем}} [[Категори:Пенза кĕпĕрни|*]] dvurpmjd1rd48lbn4spfd1c6n2d0h0u Росток 0 86961 875861 767944 2026-07-27T05:18:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875861 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Росток |settlement_type = хула |image_skyline = Rostock nördl Altstadt mit der Marienkirche.jpg |image_blank_emblem = Rostock Wappen.svg |website = }} '''Росток''' (нем. Rostock) — Германири хула, Мекленбург-Малти Померани федераллӑ ҫӗрӗн чи пысӑкки. Халӑхӗ 208 409 ҫын (2017). == Кун-ҫулӗ == == Паллӑ ҫынсем == * == Тӑванлӑ хуласем == * == Вуламалли == *Thorsten Czarkowski, Thomas Häntzschel Universitäts-und Hansestadt ROSTOK: Hinstorff Verlag GmbH, 2008 ISBN 978-3-356-01248-4 *Rostock und Umgebung. Edition Temmen. 4 Auflage.Bremen.2003 — ISBN 3-86108-478-3 *Подаляк Н. Г. Ремесло города Ростока во второй половине XV — первой половине XVI века // Средневековый город. Вып. 6. Саратов, 1981. == Каҫӑсем == ** [https://www.rostock.de/ Официальный сайт города Росток]{{ref-de}}{{ref-en}} * [https://www.demogr.mpg.de/de/default.htm Max Planck Institute for Demographic Research]{{ref-de}}{{ref-en}} * [https://www.catalysis.de/home/ Leibniz-Institut für Katalyse e. V. an der Universität Rostock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124063728/https://www.catalysis.de/home/ |date=2020-11-24 }}{{ref-de}}{{ref-en}} * [http://www.blagowest.de/ Православный приход святой блаженной Ксении Петербургской в Ростоке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122082024/http://www.blagowest.de/ |date=2014-01-22 }}{{ref-ru}} {{Мекленбург-Малти Померани районĕсем}} {{Германи хулисем}} {{Ганза}} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Росток| ]] [[Категори:Германири университет хулисем]] d92r7ge7amupkcow8wktx6r66kq5cg5 Джонс Джон Пол (адмирал) 0 87450 875856 774832 2026-07-27T02:58:58Z CommonsDelinker 188 Replacing John_Paul_Jones_by_Charles_Wilson_Peale,_c1781.jpg with [[File:John_Paul_Jones_by_Charles_Willson_Peale,_c1781.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious erro 875856 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Джон Пол Джонс |тăван ят = |портрет = John Paul Jones by Charles Willson Peale, c1781.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = Чарльз Уилсон Пил ӗҫӗ |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = адмирал |çуралнă вăхăт = [[1747]], [[утă, 6]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Керкубри|Керкубрире}} |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1792]], [[утă, 18]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Парис|Парисре}} |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |викиампар = }} '''Джон Пол Джонс''' (англ. John Paul Jones; ҫуралнӑ чухнехи ячӗ Джон Пол, хӑй каярах Пол Джонс тесе ал пуснӑ, Раҫҫей тинӗс ҫарӗнче ӑна Павел Джонес тесе чӗннӗ; 6 утӑ 1747, Керкубри, Шотланди — 18 утӑ 1792, Париж, Франци) — шотланд тинӗс ҫар ҫынни,Аслӑ Британире, АПШ тата Раҫҫей хӗсмечӗсенче тӑнӑ. Ытларах Ирӗклӗх вӑрҫинче хутшӑннипе палла тухнӑ. == Пурнӑҫӗ == == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * https://www.pravda.ru/world/77668-jones/Джон{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Пол Джонс — адмирал Российской империи, основавший ВМФ США * ''Коршунов Ю.'' [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/1477/ «Пират-янки» — адмирал русского флота] * [https://web.archive.org/web/20080207202050/http://pres-centr.ck.ua/print/news-6439.html Пират, казак и адмирал] * [http://www.lib.kherson.ua/woa-history.htm Джон Поль Джонс в Херсоне] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813114201/http://www.lib.kherson.ua/woa-history.htm |date=2007-08-13 }} * [http://ukrlife.org/main/prosvita/hist_flotua4.htm Казацкий флот Украины] * [http://artkavun.kherson.ua/chernyiy-korsar-i-sidor-belyiy.htm Черный Корсар и Сидор Белый] [[Категори:Утăн -6-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1747 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 18-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1792 çулта вилнисем]] [[Категори:Шотланд масонĕсем]] [[Категори:АПШ ирĕклĕх вăрçине хутшăннисем]] [[Категори:АПШ тинĕс офицерĕсем]] [[Категори:Контр-адмиралсем (Раççей империйĕ)]] 67aa924tiwicfmza9c88be8dui06n74 Савельев Александр Владиславович 0 102886 875848 748643 2026-07-26T19:14:37Z ~2026-41601-17 40612 Çуралнă куна тÿрлетрĕм 875848 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Савельев}} {{Пĕр хушаматлисем|Савкилта}} {{Ăсчах |Ят = Савельев Александр Владиславович |Тăван ят = Сантăр Савкилта |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1989]], [[нарăс, 13]] |Çуралнă вырăн = [[Воркута]] хули, {{ÇВ|Коми АССР|Коми республикинче}}, [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Ăслăх сфери = [[лингвистика]], филологи |Ĕç вырăнĕ = [[РАН]] Чĕлхе пĕлĕвĕн институчĕ |Альма-матер = [[Мускав патшалăх университечĕ|МГУ]] |Ăслăх ертӳçи = |Ăсчах степенĕ = филологи ăслăхĕсен кандидачĕ |Ăсчах хисепĕ = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Сайт = }} '''Савельев Александр Владиславович''' (çавăн пекех '''Сантăр Савкилта''' псевдонимпа та паллă, [[1989]], [[Воркута]] хули, [[Коми АССР]]) — Чăваш чĕлхин тĕпчевçи, филологи ăслăхĕсен кандидачĕ (2015). 2020-мĕш çултанпа Раçсей Ăслав академийĕн Чĕлхе пĕлĕвĕн институтĕнче ĕçлет. «Ирĕклĕ сăмах» сайт никĕслевçи, «Хавал» стана йĕркелелесе яракансенчен пĕри. ==Пурнăç== [[1989]]-мĕш çулта Коми АССРĕнчи Воркута хулинче çуралнă. Унан ашшĕ-амăшĕ Тутарстанри хальхи Нурлат районĕнчен (унччен Октябрьски районĕ тенĕ) куçса килнĕ çынсем пулнă. Тахăш вăхăтра вĕсен килйышĕ Воркутаран Мускав облаçне куçса пынă. == Ăслăх ĕçĕсем== * Булгаризмы в хантыйском языке (с дискуссионными комментариями А. Рона-Таша) // Урало-алтайские исследования. 2013, № 3 (10). С. 66–75. * Отражение вокализма чувашских диалектов в «Сравнительном словаре» П. С. Палласа // Урало-алтайские исследования. 2013, № 1 (8). С. 34–54. * Чувашский перевод одной проповеди середины XIX века // Урало-алтайские исследования. 2016, № 1 (20). С. 68–104. * Farming-related terms in Proto-Turkic and Proto-Altaic // Robbeets, M. & Savelyev, A. (eds). Language Dispersal Beyond Farming. Amsterdam: Benjamins, 124–154. http://dx.doi.org/10.1075/z.215.06sav * Language Dispersal Beyond Farming (отв. ред., совместно с M. Robbeets). Amsterdam: Benjamins. * «Начертание...» В. П. Вишневского и язык чувашской письменности в первой половине XIX века // Урало-алтайские исследования. 2018, № 3 (30). С. 62-81. * К уточнению сценария чувашско-марийских контактов // XI Международный симпозиум «Языковые контакты народов Поволжья и Урала». Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2018. С. 95–104. * (M. Robbeets —па пĕрле) Bayesian phylolinguistics infers the internal structure and the time-depth of the Turkic language family // Journal of Language Evolution 5.1: 39—53. https://doi.org/10.1093/jole/lzz010 * Chuvash and the Bulgharic languages // Robbeets, M. & Savelyev, A. (eds). The Oxford guide to the Transeurasian languages. Oxford, UK: Oxford University Press: 446–464. * (C. Jeong пĕрле) Early nomads of the Eastern Steppe and their tentative connections in the West // Evolutionary Human Sciences, 2, E20. doi:10.1017/ehs.2020.18 * (J. Uchiyama, C. J. Gillam, C. Ning пĕрле) Populations dynamics in Northern Eurasian forests: a long-term perspective from Northeast Asia // Evolutionary Human Sciences, 2, E16. doi:10.1017/ehs.2020.11 * (M. Robbeets, J. Janhunen, E. Korovina пĕрле) The homelands of the individual Transeurasian proto-languages // Robbeets, M. & Savelyev, A. (eds). The Oxford guide to the Transeurasian languages. Oxford, UK: Oxford University Press, 753–771. * The Oxford guide to the Transeurasian languages (отв. ред., совместно с M. Robbeets). Oxford, UK: Oxford University Press. * Старочувашский памятник с различением датива и аккузатива // Урало-алтайские исследования. 2021, №1 (40). Пичетре. == Вуламалли == * Сергеев В.И. Развитие лексической семантики чувашского языка. Ч., 1991.; * Чиндыков Б. Чувашский — для начинающих и продолжающих // Лик Чувашии. 1996. № 1—2; * Васильева Е.Ф., Сосаева А.А. Пĕр чĕлхе — пĕр ăс, ик чĕлхе — ик ăс // Ялав. 1997. 7 №; * Ученые — уроженцы Моргаушского района. Ч., 2001. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * Ташней, Таисия. [https://chuvash.org/news/32075.html Чӑваш чӗлхи: «Хавал» уйлӑха Сантӑр Савкилта хутшӑнӗ] * [https://iling-ran.ru/web/ru/scholars/savelyev Александр Владиславович Савельев] * [https://istina.msu.ru/profile/SavelyevAV/ Александр Владиславович Савельев] * [https://chuvash.org/news/18440.html Геннадий Дегтярёв тӑван чӗлхе культурипе паллаштарать] * [https://chuvash.org/news/29486.html Г.А. Дегтярев чӑваш пуласлӑхӗн, чӑвашлӑх пуласлӑхӗн чӑн никӗсне ҫирӗплетет] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:1989 çулта çуралнисем]] [[Категори:Воркутара çуралнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Воркута]] [[Категори:Чăваш чĕлхин тĕпчевçисем]] jo1wigfsgr7p222e09hdhurk1e7pieo Пыл хурчĕ 0 108171 875852 787703 2026-07-26T22:40:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875852 wikitext text/x-wiki [[File:На представленном снимке ярко и качественно была запечатлена пчела (европейская) на цветке.jpg|thumb|]] {{Пĕлтерĕшсем|Хурт-хăмăр (пĕлтерĕшсем)}} :''Ку ăнлава '''[[Чăн хурт-хăмăр]]''' тенипе пăтраштармалла мар'' :''Ку ăнлава '''[[Хурт-хăмăр]]''' тенипе пăтраштармалла мар'' :{{redirect|Хурт}} '''Пыл хурчĕ''' е '''Вĕлле хурчĕ''' ({{lang-la|Ápis melliféra}}) — пĕрлĕхле [[хурт-хăмăр]]ăн [[чăн хурт-хăмăр|Apidae]] йышĕнчи тата [[Apinae]] аййышĕнчи тĕс. Ял хуçалăхĕн тĕлме-тĕл килекен сыпăкне [[хурт-хăмăр ĕрчетесси]] теççĕ. Çав сыпăкра ĕçлекен çын — ''хурт-хăмăрçă''. == Вуламалли == * Пельменев В. К. Справочная книга пчеловода. Хабаровск: Кн. изд., 1969. — 288 с. * Полищук В. П., Полипенко В. П. Пчеловодство. Справочное пособие. Киев: Вища школа, 1990. — 312 с.: ил. * Рут А. И., Рут Э. Р., Рут Х. Х. Энциклопедия пчеловодства. Пер. с англ. Е. Северцевой и Т. Губиной — М.: Художественная литература и МП «Брат», 1993. — 368 с. * Руцкая Т. Полный справочник пчеловода. М.: АСТ, 2013. — 430 с. * Сесютченков М. А. Справочник пчеловода. Москва: Гамма Пресс 2000, 2003. — 352 с. * Таранов Г. Ф. (сост.) Словарь-справочник пчеловода. М.: Россельхозиздат, 1984. — 288 с. * Шеметков М. Ф. (ред.) Справочник пчеловода. 2-е изд, доп. и переработ. — Минск: Урожай, 1969. * * Danforth B. N., J. Fang, S. Sipes, S.G. Brady & E. Almeida (2004). ''Phylogeny and molecular systematics of bees (Hymenoptera: Apoidea).'' Cornell University, Ithaca, NY [http://www.entomology.cornell.edu/BeePhylogeny/ Филогения пчёл] * Donovan B. J. 2007: ''Apoidea (Insecta: Hymenoptera).'' Fauna of New Zealand, 57. * [[Энджел, Майкл|Engel M. S.]] (2005). ''Family-group names for bees (Hymenoptera: Apoidea).'' American Museum Novitates 3476: 1—33. [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/2786/1/N3476.pdf pdf] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Викисловарь}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Пчелы}} * [https://web.archive.org/web/20060428075519/http://cache.ucr.edu/~heraty/beepage.html Пчёлы мира]{{ref-en}} * [http://www.bwars.com/ Общество пчёл, ос и муравьёв]{{ref-en}} * [http://www.discoverlife.org/20/q?search=Apoidea All Living Things] Определение и фото пчелиных Apoidea{{ref-en}} * [http://www.earthlife.net/insects/solbees.html Solitary Bees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002024313/http://www.earthlife.net/insects/solbees.html |date=2006-10-02 }} Популярное введение в мир Apoidea{{ref-en}} * [http://www.bombus.it/pdf/fiori_e_api/fiori_e_api.pdf Пчёлы на цветах Европы pdf] * [https://web.archive.org/web/20090618113113/http://research.calacademy.org/research/entomology/Entomology_Resources/Hymenoptera/sphecidae/Genera_and_species_PDF/introduction.htm История классификации надсемейства]{{ref-en}} [[Категори:Чăн хурт-хăмăр| ]] [[Категори:Хурт-хăмăр ĕрчетесси]] [[Категори:Африкăри хурт-кăпшанкăсем]] [[Категори:Евразири хурт-кăпшанкăсем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем]] [[Категори:Ял хуçалăхĕнчи хурт-кăпшанкăсем]] k3vfgcnxjo8rhksohzza4xnid2hcltj Пейо Яворов 0 124100 875841 847279 2026-07-26T13:30:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875841 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Яворов}} {{Çыравçă | Ят = Пейо Яворов | Çуралнă чухнехи ят = {{lang-bg|Пейо Тотев Крачолов}} | Ӳкерчĕк = Peio Yavorov.jpeg | Çуралнă вăхăт = [[1878]], [[кăрлач, 1]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Чирпан|Чирпанра}}, [[Осман империйĕ]] | Вилнĕ вăхăт = [[1914]], [[юпа, 29]] | Вилнĕ вырăн = {{ÇВ|София|Софияра}}, [[Виççĕмĕш Полхар патшалăхĕ]] | Ĕçлев тĕсĕ = поэт, драматург, библиотекарь, редактор, журналист, революционер | Ĕçсен чĕлхи = [[болгар чĕлхи|болгар]] | Тĕлĕ = [[символизм]] | Гражданлăх = {{Ялавлани|Осман империйĕ}} → {{Ялавлани|Виççĕмĕш Полхар патшалăхĕ}} }} '''Пейо Яворов''' (чăн ячĕ — '''Пейо Тотев Крачолов'''; 1.1.1878, [[Чирпан]] — 29.10.1914, [[София]]) — [[Болгари|болгар]] сăвăçĕ, драматургĕ, редакторĕ, болгар [[символизм]]ĕн никĕсне хураканĕ. Çаплах журналист, вăрçă тата политика ĕçченĕ, [[ВМОРО]] пайташĕ, [[Пĕрремĕш Балкан вăрçи]] вăхăтĕнче [[Гоце-Делчев (хула)|Неврокоп]] [[кмет|кмечĕ]]. == Биографи == [[Пловдив]]ре шкулта вĕренсе тухсан [[1893]] — [[1901]] çулсенче телеграфист пулса — [[Чирпан]], [[Стара-Загора]], [[Сливен]], [[Стралджа]], [[Анхиало]] ([[Поморие]]), [[София]] хуласенче — ĕçленĕ. Чунĕпе [[Пăлхари социал-демократи рабочисен партийĕ]] майлă пулнă, [[1897]] çулта революционерсен вăрттăн организаципе [[ВМОРО]] контакта тухнă. Малтан македон-одрино революци юхăмĕнчи «Дело», «Свобода или смърт», «Автономия» тата «Илинден» кăларăмсене редакциленĕ. [[Васил Пасков]]па тата [[Данаил Крапчев]]па пĕрле тăрăшнă. Пĕрремĕш пичетленĕ ĕçĕ — «Малалла» {{lang-bg|Напред}} сăвă («Глас македонски» хаçатра). Нцумай хутчен чикĕ урлă каçса 1903 çулхи [[Илинден-Преображени пăлхавĕ]]нче кĕрешнĕ. [[Гоце Делчев]]ăн юнташĕ шутланнă, [[1904]] çулта унăн пĕрремĕш [[биограф]]ĕ пулса тăнă («Гоце Делчев» кĕнеке). Делчев [[1903]] çулта вилсен (çак çухату Пейона питĕ хурлантарнă) революци ĕç-пуçне хутшăнма пăрăхнă. == Суйланă библиографи == * Пейо Яворов, ''Избранное'', составление и вступительная статья Д.Маркова.— М.: Худож. лит., 1958. * Пейо Яворов, ''Лирика'', предисловие [[Озеров, Лев Адольфович|Л.Озерова]].— М.: Худож. лит., 1972. * Пейо Яворов, Събрани съчинения: В 5 т. — София: Бълг. писател, 1959—1960. * {{ВТ-ЭСБЕ|Яворов, Пейо Крачолов|[[Минко Генов]]}} * Д. Ф. Марков, ''Пейо Яворов'' — В кн.: Очерки истории болгарской литературы XIX—XX веков, М., 1959, с. 210—226. * Л. Георгиев, ''П. К. Яворов: Романизирана монография.''— София: Изд-во на Отеч. фронт, 1972. * Г. Найденова, ''П. К. Яворов: Ист.-лит. изследване: В 2 т.'' — София: Наука и изкуство, 1957—1962. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.slovo.bg/yavorov/ Произведения Яворова в виртуальной библиотеке Словото (болг.)]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bg.wikisource.org/wiki/Автор:Пейо_Яворов Пейо Яворов в болгарской Викитеке] {{«Мысль» литература кĕтесĕ}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Пăлхари çыравçисем]] [[Категори:Пăлхари сăвăçĕсем]] [[Категори:Пăлхарире перĕнсе вилнисем]] [[Категори:1978 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Юпан 29-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1914 çулта вилнисем]] li2m8yzm5m5a03kcdyg7xj267ic1qy8 Бойяи — Гервин теореми 0 130389 875843 2026-07-26T15:24:25Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Бойяи — Гервин теореми''', унпа килĕшÿллĕн, икĕ хуть те мĕнле, анчах тан лаптăксемлĕ нумайкĕтеслĕхсем [[Пĕртытăмлăх|тан тытăмлă]]. [[File:Triangledissection.svg|thumb|right|Виçкĕтеслĕх тата тăваткал, нумайкĕтеслĕхсен эквивалентлă йышĕсенчен тăраканскерсем]] == Асăрхавсе...» 875843 wikitext text/x-wiki '''Бойяи — Гервин теореми''', унпа килĕшÿллĕн, икĕ хуть те мĕнле, анчах тан лаптăксемлĕ нумайкĕтеслĕхсем [[Пĕртытăмлăх|тан тытăмлă]]. [[File:Triangledissection.svg|thumb|right|Виçкĕтеслĕх тата тăваткал, нумайкĕтеслĕхсен эквивалентлă йышĕсенчен тăраканскерсем]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * В. Г. Болтянский, А. Н. Савин. Равновеликие и равносоставленные фигуры. — Гостехиздат, 1956. — 64 с. — (Популярные лекции по математике, Выпуск 22). * В. Г. Болтянский. Третья проблема Гильберта. — М.: Наука, 1977. — 208 с ==Каçăсем== {{Нумай кĕтеслĕхсем}} [[Категори:Комбинаторикăлла геометри]] [[Категори:Евклид геометрийĕн теоремисем|Бойяи — Гервин]] [[Категори:Нумайкĕтеслĕхсем]] [[Категори:Пĕртытăмлăх]] [[Категори:Именные законы и правила|Бойяи — Гервина]] [[Категори:Комбинаторика]] pzjcw96mq2emyli4wmrvoxxr81s1bwa 875865 875843 2026-07-27T08:25:19Z Ellodanis5 17302 875865 wikitext text/x-wiki '''Бойяи — Гервин теореми''', унпа килĕшÿллĕн, икĕ хуть те мĕнле, анчах тан лаптăксемлĕ нумайкĕтеслĕхсем [[Пĕртытăмлăх|тан тытăмлă]]. [[File:Triangledissection.svg|thumb|right|Виçкĕтеслĕх тата тăваткал, нумайкĕтеслĕхсен эквивалентлă йышĕсенчен тăраканскерсем]] Ĕнтĕ <math>P</math> тата <math>Q</math> — тан лаптăклă икĕ [[нумайкĕтеслĕх]], тейĕпĕр. Вара вĕсене <math>A_1,A_2,\dots,A_n</math> тата <math>B_1,B_2,\dots,B_n</math> нумайкĕтеслĕхсем çине çакăн пек пайлама пулать: хуть те мĕнле <math>i\in \{1,\dots,n\}</math> пулсан та, <math>A_i</math> нумайкĕтеслĕх <math>B_i</math> нумайкĕтеслĕхе [[Конгруэнтлăх (геометри)|конгруэнтлă]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * В. Г. Болтянский, А. Н. Савин. Равновеликие и равносоставленные фигуры. — Гостехиздат, 1956. — 64 с. — (Популярные лекции по математике, Выпуск 22). * В. Г. Болтянский. Третья проблема Гильберта. — М.: Наука, 1977. — 208 с ==Каçăсем== {{Нумай кĕтеслĕхсем}} [[Категори:Комбинаторикăлла геометри]] [[Категори:Евклид геометрийĕн теоремисем|Бойяи — Гервин]] [[Категори:Нумайкĕтеслĕхсем]] [[Категори:Пĕртытăмлăх]] [[Категори:Именные законы и правила|Бойяи — Гервина]] [[Категори:Комбинаторика]] 1911jinka9u0m5st8lxny8dn6nwvdmo Категори:Комбинаторикăлла геометри 14 130390 875844 2026-07-26T15:27:36Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Catmore}} [[Категори:Комбинаторикăлла геометри]]» 875844 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} [[Категори:Комбинаторикăлла геометри]] 7dpt633z8hac36zosjb5il2uz0xk9tt Беттеридж пуçелĕк саккунĕ 0 130391 875845 2026-07-26T15:41:52Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Беттеридж пуçелĕк саккунĕ''' ==Вуламалли== * Gooden, Philip (2015). "Arts". Skyscrapers, Hemlines and the Eddie Murphy Rule (1st ed.). Bloomsbury Information. ISBN 9781472915023. * "The Press: Question Mark Magazines". Time. Vol. 69, no. 5. 4 February 1957. * Locricchio v. Evening News Association, 438 Mich. 84 (26 August 1991) ("Nor is it determinative here that the sting of the headline concludes with a question mark — 'I...» 875845 wikitext text/x-wiki '''Беттеридж пуçелĕк саккунĕ''' ==Вуламалли== * Gooden, Philip (2015). "Arts". Skyscrapers, Hemlines and the Eddie Murphy Rule (1st ed.). Bloomsbury Information. ISBN 9781472915023. * "The Press: Question Mark Magazines". Time. Vol. 69, no. 5. 4 February 1957. * Locricchio v. Evening News Association, 438 Mich. 84 (26 August 1991) ("Nor is it determinative here that the sting of the headline concludes with a question mark — 'Is it Mafia?'"). ==Каçăсем== {{Wiktionary|Betteridge's law}} * [https://ianbetteridge.com/about/ Betteridge's website] * {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20160110053849/http://www.technovia.co.uk/ |title= Ian Betteridge}} {{Журналистика}} [[Категори:Журналистика]] g3za18j0thfui3ehz96smnse561egli Шаблон:Potd/2026-08-2 (cv) 10 130392 875866 2026-07-27T09:36:58Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Жираф в национальном парке Крюгера, Мпумаланга, Южно-Африканская Республика» 875866 wikitext text/x-wiki Жираф в национальном парке Крюгера, Мпумаланга, Южно-Африканская Республика clz8k078l1smrxh7mnj5knt8bwiwpi1 Шаблон:Potd/2026-08-2 10 130393 875867 2026-07-27T09:37:50Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Kruger National Park (ZA), Giraffe -- 2024 -- 0431.jpg» 875867 wikitext text/x-wiki Kruger National Park (ZA), Giraffe -- 2024 -- 0431.jpg 48dusgm9m5sq46fm1tjt9fchwfd5pky