Эрмени

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Эрмени</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6510</id>
    <revision>
      <id>875964</id>
      <parentid>863952</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4763" sha1="o47yy0ktekb858kfziez3tws58nl0fp" xml:space="preserve">{{Патшалăх
|ChNm = Армени
|NationName = Հայաստանի Հանրապետություն (Հայք)
|FlagTitle = [[Армени ялавĕ]]
|PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Armenia.svg|125px]]
|LctCn = [[Ӳкерчĕк:LocationArmenia.png|250px]]
|CoA = [[Ӳкерчĕк:Coa_Armenia.jpg|125px]]
|CoATitle = [[Армени гербĕ]]
|LNGs = [[эрмен чĕлхи]]
|CapCn = [[Ереван]]
|BigCity = [[Ереван]]
|TitleGl = [[Эрмени президенчĕсем|Президент]]
|PrezName = [[Ваагн Хачатурян]]
|MinList = [[Премьер-министр]]
|MName = [[Никол Пашинян]]
|SqNumb = 138
|SqAll = 29 800
|YearP = 2005
|NasPop = 3 316 000
|NasPlot = 100
|NasNum = 133
|Valuta = [[Драм]]
|GTOt = +04
|GTDo = +04
|GimnName = [[Эрмени патшалăхĕн гимнĕ]]
|Domen = .am
|Tel = +375
}}

'''Эрмени''' ({{lang-hy|Հայաստան}}) — [[Кавказхыçĕ]]нче вырнаçнă [[патшалăх]]. Чиккисем [[Азербайджан]], [[Иран]], [[Турци]] тата [[Грузи]] патшалăхĕсемпе çуммăн иртет.

== Пайланăвĕ ==
Эрмени 11 провинцирен (марзран) тăрать.

'''Эрмени провинцийĕсем:'''
* 1. [[Арагацотн]] (Արագածոտնի մարզ) — [[Аштарак]] хули.
* 2. [[Арарат (марз)|Арарат]] (Արարատի մարզ) — [[Арташат]] хули.
* 3. [[Армавир (марз)|Армавир]] (Արմավիրի մարզ) — [[Армавир (Эрмени)|Армавир]] хули.
* 4. [[Гегаркуник]] (Գեղարքունիքի մարզ) — [[Гавар]] хули.
* 5. [[Котайк]] (Կոտայքի մարզ) — [[Раздан (город)|Раздан]] хули.
* 6. [[Лори (марз)|Лори]] (Լոռու մարզ) — [[Ванадзор]] хули.
* 7. [[Ширак (марз)|Ширак]] (Շիրակի մարզ) — [[Гюмри]] (Кумайри) хули.
* 8. [[Сюник]] (Սյունիքի մարզ) — [[Капан]] хули.
* 9. [[Тавуш]] (Տավուշի մարզ) — [[Иджеван]] хули.
* 10. [[Вайоц Дзор]] (Վայոց Ձորի մարզ) — [[Ехегнадзор]] хули.
* 11. Ереван (Երևան) — [[Ереван]] хули.

== Литература ==
* {{кĕнеке |автор = [[Лагов Николай Михайлович|Н. М. Лагов]] |пуçелĕк = Армения: Очерк прошлого, природы, культуры и пр |вырăн = Пг. |издательство = [[Карбасников, Николай Павлович|Н. П. Карбасников]] |çул = 1915 |страницы = 144 |isbn =}}
* {{кĕнеке |автор = Б. А. Алексеев, Н. Н. Алексеева, А. И. Даньшин, И. С. Зонн, И. С. Иванова, Е. Н. Самбурова, И. Е. Тимашев |пуçелĕк = Вся Азия. Географический справочник |вырăн = М. |издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]]; Муравей |çул = 2003 |страницы = |isbn = 5-17-021208-9 ; 5-89737-151-2}}
* {{Кĕнеке|автор=Сафарян Р.Д.|пуçелĕк=Армения глазами русских литераторов|çул=2013|вырăн=Спб.|издательство=Златоуст|страниц=304|isbn=978-5-86547-702-0}}

== Каçăсем ==
* [https://www.president.am Официальный сайт Президента Армении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913050959/https://www.president.am/ |date=2008-09-13 }}
* {{dmoz|Regional/Asia/Armenia}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17398605 Armenia profile] from the [[BBC News]]{{ref-en}}
* [https://rus.lsm.lv/statja/kultura/istorija/.a275927/?utm_source=wiki&amp;utm_medium=wiki&amp;utm_campaign=article ВИДЕО #LV99плюс: 108 секунд о независимости Кавказа] (Rus.lsm.lv)
* {{Wikiatlas|Armenia}}

{{Эрмени темăсенче|state=expanded}}
{{ИПТ}}
{{ОДКБ}}
{{ШОС}}
{{Евразири экономика пĕрлешĕвĕ}}
{{Азири патшалăхсем}}
{{Европăри патшалăхсем}}
{{Европа канашĕ}}
{{ССРП арканнă хыççăнхи çĕршывсем}}
{{ОЧЭС}}
{{Франкофони}}
{{Кавказ}}

[[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]]
[[Категори:Эрмени| ]]
[[Категори:Эрмени историйĕ]]
[[Категори:Патшалăхсем — ПНО пайташĕсем]]
[[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>o47yy0ktekb858kfziez3tws58nl0fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шывамăш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12701</id>
    <revision>
      <id>875946</id>
      <parentid>708579</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6714" sha1="44avm7ihd290wizsff3g69zfm0h94sc" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ | Шывамăш / Hydrogenium (H) | 1 | &lt;!-- [[Ӳкерчĕк:H,1.jpg|thumb|150px|]] --&gt;тĕссĕр, тутăсăр тата шăршсăр [[газ]]| 1,00794 | 79 | 1311,3 | 1s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;1&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; | 32 | 54 (−1 e) | 2,20 |  | 1, −1 |0,0000899 (при 273[[Кельвин|K]] (0&amp;nbsp;°C))  | 14,235&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|пуçелĕк        = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|вырăн          = Мускав
|издательство   = Советская энциклопедия
|çул            = 1988
|том            = 1
|страницы       = 400-402
|страниц        = 623
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 100 000
}}
&lt;/ref&gt; | 0,1815 | 14,01 | 0,117 | 20,28 | 0,904 | 14,1 | гексагоналлă|| 22=a=3,780 c=6,167 | 1,631 | 110}}

'''Шывамăш''' ([[вырăс чĕлхи|вырăсла]] водород) — [[хими элеменчĕсен периодикăллă системи]]нчи пĕрремĕш тата чи çăмăл элемент. [[Çутçанталăк]]ра анлă сарăлнă. Молекули [[Икĕ атомлă молекула|икĕ]] атомран тăрать:  Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.  Атомĕнче пĕр [[протон]]. &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;H изотопăн палăрăмĕсемпе усă курса, [[нуклонсар-магнит резонансĕ|ЯМР]]-спектроскопи меслечĕпе, органикăллă япалалăхсен анализĕсене ирттереççĕ.
[[Ӳкерчĕк:Emissions Spectra.webm|мини|Hydrogen Spectrum Test]]
Шывамашĕн хăшпĕр изотопĕсен пайăр ячĕсем пур: &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;H — [[протий]] (Н), &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;H — [[дейтери]] (D) тата &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;H — [[трити]] (T).

{|  style=&quot;text-align: left; background-color: green; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
|  style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;H&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|  style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-  style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; | '''1,00794'''
|-  style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; | '''1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;'''
|-  style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Водород'''&lt;/big&gt;
|}

== Истори ==
[[Ӳкерчĕк:Electron shell 001 Hydrogen.svg|thumb|left|150px|Шывамăш атăмĕн схеми]]

== Палăртăвĕ пулса тăни ==

== Хими пахалăхĕсем ==
=== Металмаррисемпе хутшăнни ===
Чĕртсе ярсан е [[платинă]] [[катализатор]]ĕ çӳмĕнче [[йӳçамăш]]пе пĕрлешĕнет. 

: O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2[[вода|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O]], реакцийĕ сирпĕнӳпе иртет.

Шывамăшĕн иккĕ капĕпе йӳçлĕамăшĕн пĕр капĕ пĕрлешнине [[кĕмсĕртӳ газĕ]] теççĕ.

Ăшăтнă чухне шывамăш каялла таврăнмалла [[кӳкĕрт]]пе хутшăнни:

: S + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ⇄ [[кӳкĕртлĕ шывамăш|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S]]

[[Азот]]па — ăшăтнă чух, çӳллĕ пусăмлă катализатор ([[тимĕр]]) пулăшнипе:

: N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2[[аммиак|NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]

[[Галоген]]семпе ''галогеншывамăшсене'' туса хурать:

: F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2[[фторшывамăш|HF]], реакцийĕ сирпĕнӳпе тĕттĕмре пур температурăра та пулса иртет,

: Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2[[хлороводород|HCl]], реакцийĕ сирпĕнӳпе, çутă çĕртре кăна, пулса иртет.

Хăрăмпа вĕри ăшăтнă чухне хутшăнать:

: C + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → [[метан|CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]

=== Сĕлтĕ тата сĕлтĕ çĕр металлĕсемпе хутшăнни ===
Шывамăш хастар [[металл]]семпе хутшăнса ''[[гидридсем]]'' туса хурать:

: Na + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2[[натри гидричĕ|NaH]]
: Ca + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → [[кальци гидричĕ|CaH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]

''Гидридсем'' — тăвар евĕр, хытă япала, çăмăллăн шывра уйрăлса ирĕлеççĕ:

: CaH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O → [[кальци гидроксичĕ|Ca(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ↑

=== Металсен оксичĕсемпе (яланах тенĕ пекех, d-элеменчĕсемпе) хутшăнни ===
[[Оксид]]сем [[металл]]сене таран чĕрĕлеççĕ:

: [[пăхăр оксичĕ(II)|CuO]] + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → [[Cu]] + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

: [[тимĕр оксичĕ(III)|Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2[[Fe]] + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

: [[вольфрам оксичĕ(VI)|WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → [[Вольфрам|W]] + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

== Усă курмалли ==
* [[Шывамăш энергетики]]
Атомлă шывамăшĕпе [[Атом-шывамăшне пĕçерсе çыпăçтарни]] чухне усă кураççĕ. Водорда вакуумра пысăк ток парсан нейтронсем çуралаççĕ.

[[Ӳкерчĕк:Hazard FF.svg|left|80px]]

== Изотопĕсем ==
{{main|Водород изотопĕсем}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы: Учебное пособие для вузов /Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. — М.: Издательство «Экзамен»,2005.

== Каçăсем ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/H/key.html Шывамăш, Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240519043117/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/H/key.html |date=2024-05-19 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb001.htm Шывамăш, хими элеменчĕсен халăх вулавăшĕнче]

{{Шаблон:Шывамăш изотопĕсем}}
[[Категори:Шывамăш]]
[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Металмаррисем]]</text>
      <sha1>44avm7ihd290wizsff3g69zfm0h94sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алюминий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12704</id>
    <revision>
      <id>875996</id>
      <parentid>744968</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15287" sha1="jt3c6xw7zxf19yi6lyf8kyq9dp6nhgu" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
'''Алюмини''' ({{lang-la|Аluminium}}), [[атăм йывăрăшĕ]] 26,9815386(8) г/моль (углерод шайĕпе), çемçе, çăмăл, шурă кĕмĕл [[металл]], хавăрт йӳçекен, [[тачăлăх]]ĕ 2,7 г/ см³, ирĕлнĕ [[температура|температури]] 660&amp;nbsp;°C. Çĕр витĕмĕнче саралнипе алюмини 3-мĕш вырăнта, [[йӳçлĕк]]пе [[кремни]] хыççăн [[атăм]]сем хушшинче, 1-мĕш вырăнта — [[металл]]сем хушшинче. 

Алюминий — Менделеевăн периодикăллă системин  III ушкăнĕн  '''Al'''символĕллĕ хими элеменчĕ. Атăмлă нумĕрĕ — 13.

== Истори ==
Пĕрремĕш хут таса тĕсĕнче [[1825]] çулта шăратса кăларнă.

== Физика уйрăмлăхĕсем ==
Кĕмĕл-шурă металл, тачăлăхĕ 2,7 г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, тăсăлăвлă, ăшша- тата электро хăвăрт куçарăвлă. Шăрану температури 660&amp;nbsp;°C.
==Изотопĕсем==
{{main|Алюмини изотопĕсем}}

== Хими уйрăмлăхĕсем ==
Тивĕçлĕ вăхăтсенче алюмини çийĕт çинçе те çирĕп [[оксид]]ăн сийĕпе витĕннĕ, çавăнпа та ахаль япаласемпе хутшăнмасть:

H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (t°); O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (вĕрелентермесĕрех)).

Al – хастар çĕнетекен металл.

Ахаль япаласемпе çамăллăн хутшанать:

1) [[йӳçлĕк]]пе:

4Al + 3O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 2Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

2) [[галоген]]семпе:

2Al + 3Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 2AlBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

3) ытти [[металмарсем]]пе вĕрилентерсен хутшăнать:

с [[сера|серăпа]]хутшăнса, [[алюмини сульфиче]] пулать:

2Al + 3S  =  Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[азот]]па хутшăнса, [[алюмини нитричĕ]] пулать:

2Al + N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  = 2AlN

[[углерод]]па хутшăнса, [[алюмини карбичĕ]] пулать:

4Al + 3С = Al&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;С&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

Алюминийĕн сульфичĕпе карбичĕ пĕтĕмпех гидролизпа тухаççĕ :

Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 2Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S­

Al&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 12H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 4Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;+ 3CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;­

Кăткăс хими япалисемпе:

4)  шывпа (хӳтĕлекен оксидлă сийне шуратса илсен, тĕслĕх, [[Амальгама|амальгамăласан]]):

2Al + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 2Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt;

5) сĕлтĕсемпе (тетрагидроксоалюминатсем тата урăх [[алюминат]]сем пулса тухаççĕ):

2Al + 2NaOH + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 2Na[Al(OH)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;] + 3H&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt;

6) Тăварлă тата шывпа хутăштарнă серăллă киcлотасенче ирĕлет:

2Al + 6HCl = 2AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt;

2Al + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(разб) = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

Ăшăтсан кислотасенче ирĕлет – йӳçетекенсенче:

2Al + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(тачă) = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

Al + 6HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(конц) = Al(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3NO&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

7) [[металл]]сене çĕнетет ([[алюминотерми]]):

8Al + 3Fe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; =  4Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 9Fe

2Al + Cr&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 2Cr

Тивĕçлĕ вăхăтсенче алюмини çийĕт çинçе те çирĕп [[оксид]]ăн сийĕпе витĕннĕ, çавăнпа та ахаль япаласемпе хутшăнмасть:

H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (t°); O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (вĕрелентермесĕрех)).

Al – хастар çĕнетекен металл.

Ахаль япаласемпе çамăллăн хутшанать:

1) [[йӳçлĕк]]пе:

4Al + 3O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 2Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

2) [[галоген]]семпе:

2Al + 3Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 2AlBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

3) ытти [[металмарсем]]пе вĕрилентерсен хутшăнать:

[[сера|серăпа]]хутшăнса, [[алюмини сульфиче]] пулать:

2Al + 3S  =  Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[азот]]па хутшăнса, [[алюмини нитричĕ]] пулать:

2Al + N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  = 2AlN

[[углерод]]па хутшăнса, [[алюмини карбичĕ]] пулать:

4Al + 3С = Al&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;С&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

Алюминийĕн сульфичĕпе карбичĕ пĕтĕмпех гидролизпа тухаççĕ :

Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 2Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S­

Al&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 12H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 4Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;+ 3CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;­

Кăткăс хими япалисемпе:

4)  шывпа (хӳтĕлекен оксидлă сийне шуратса илсен, тĕслĕх, [[Амальгама|амальгамăласан]]):

2Al + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 2Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt;

5) сĕлтĕсемпе (тетрагидроксоалюминатсем тата урăх [[алюминат]]сем пулса тухаççĕ):

2Al + 2NaOH + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = 2Na[Al(OH)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;] + 3H&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt;

6) Тăварлă тата шывпа хутăштарнă серăллă киcлотасенче ирĕлет:

2Al + 6HCl = 2AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt;

2Al + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(разб) = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

Ăшăтсан кислотасенче ирĕлет – йӳçетекенсенче:

2Al + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(тачă) = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

Al + 6HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(конц) = Al(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3NO&lt;sub&gt;2­&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

7) [[металл]]сене çĕнетет ([[алюминотерми]]):

8Al + 3Fe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; =  4Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 9Fe

2Al + Cr&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 2Cr

== Çутçанталăкра тĕл пулни ==
* [[Боксит]]сем – Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; • H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (SiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; хутăш)
* [[Нефелин]]сем – KNa&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;[AlSiO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
* [[Алунит]]ы – KAl(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; • 2Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
* Тăмлă çĕрсем ([[каолин]]па хăйăр SiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, [[акшар]]па CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, [[магнезит]]па MgCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)
Çутçанталăкра алюминий минералсенче тупăнать.
Вĕсен хăшĕсем:
Боксит Al2O3 • H2O (SiO2, Fe2O3, CaCO3 хутăшĕсемпе) 
Нефелин - (Na, K)2O × Al2O3 × 2SiO2
Корунд - Al2O3
Ronald ist ein rotschopf
Полевой шпат(ортоклаз) - K2O × Al2O3 × 6SiO2  
Каолинит – Al2O3 × 2SiO2  × 2 H2O
Алунит – ( Na, K )2 SO4  ×  Al2( SO4 )3  × 4Al( OH )3

== Усă курни ==
[[Ӳкерчĕк:Aluminum Metal coinless.jpg|thumb|left|Алюминий таткипе американ вак укçи.]]
Конструкци материалĕ вырăнĕнче анлă ĕçе кĕртеççĕ. Алюминин тĕп хаклăхĕсем — çăмăллăх, податливость штамповке, коррозине хирĕç тăрасси (сывлăшра алюмини тӳрех Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; тачă çипе витĕнет, вăлах ăна малалла йӳçĕкленесрен упрать), хăвăрт ăшă куçарулăх, наркăмăшсăрлăхĕ. Тĕслĕхрен, çак пахалăхсене пула алюминие тĕпел савăт-сапи тăвассинче усă кураççĕ.

=== Алюминийе тата унпа хутăшĕсене ракетă техникинче усă курни ===
'''Алюминий гидричĕпе тĕрлĕ йӳçлекенсемпе çунакан шĕвексен хаклавĕсем.'''
{| class=&quot;standard&quot;
! Йӳçлеклекен
! Удель туртăмĕ(Р1,çек)
! Çунса каян температури °С
! Çунакан япалан тачăлăхĕ г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
! Хăвăртлăхĕн ӳсĕмĕ, ΔVид,25, м/сек
! Çунаканăн йывăрлăхĕ %
|-
|[[Фтор]]
|348,4 çек
|5009°С
|1,504
|5328 м/çек
|25%
|-
|[[Тетрафторгидразин]]
|327,4 çек
|4758°С
|1,193
|4434 м/çек
|19%
|-
|[[Виç фторлă хлор|ClF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
|287,7 çек
|4402°С
|1,764
|4762 м/çек
|20%
|-
|[[Пиллĕк фторлă хлор|ClF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]]
|303,7 çек
|4604°С
|1,691
|4922 м/çек
|20%
|-
|[[Перхлорилфторид]]
|293,7 çек
|3788°С
|1,589
|4617 м/çек
|47%
|-
|[[Йӳçлĕклĕ фтор]]
|326,5 çек
|4067°С
|1,511
|5004 м/çек
|38,5%
|-
|[[Йӳçлĕк]]
|310,8 çек
|4028°С
|1,312
|4428 м/çек
|56%
|-
|[[Перекись водорода]]
|318,4 çек
|3561°С
|1,466
|4806 м/çек
|52%
|-
|[[Тăватă йӳсĕклĕ азот|N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
|300,5 çек
|3906°С
|1,467
|4537 м/çек
|47%
|-
|[[Азот кислоти]]
|301,3 çек
|3720°С
|1,496
|4595 м/çек
|49%
|}

=== Ювелир япалисем ===
Алюмини малтан çӳллĕ хаклă шутланнă, унтан ĕнтĕ тĕрлĕ ювелирла япаласем ăсталанă. Каярах алюминии тупăçламалли çĕнĕ технологисем ĕçе кĕрсен, во много раз снизившие себестоимость. Халĕ алюминие хăш чух [[бижутери]] тунă ĕçре ус кураççĕ.

=== Кĕленче туни ===
Кĕленче (кантăк) хатĕрленĕ чух алюминий фторидне, фосфатне тата йӳçĕкĕпе усă кураççĕ.

=== Алюмини тата унăн çыхăнăвĕсем ракета техникинче ===
Алюминипе унăн çыхăнăвĕсемпе çивĕч хăват икĕ компонентлă ракета çунăк япалалăхĕ вырăнĕнче тата хытă çунăк япалалăхра тĕп çунăклăхĕ тăваççĕ. Тĕслĕхрен:
* Алюмини: çунăк япала ракетăсем валли. Порошок тата суспензи тĕсĕпе углеводородсенче тата урăх.
* Алюмини гидричĕ.
* Алюмини бораначĕ.
* Триметилалюмини.
* Триэтилалюмини.
* Трипропилалюмини.

=== Алюмини хутăш шăранчăкĕсем ===
Конструкци материалĕнче усă курнă чух таса алюминие мар, унăн никĕсĕнчи тĕрлĕ шăранчăксене ĕçе кĕртеççĕ.
* Алюмини-[[магни]] шăранчăкĕсем коррозие хирĕç хăват тата лайăх пĕçерĕнеççĕ; вĕсенчен, сăмахран, хăвăрт чупакан кимĕ корпусне хатăрлеççĕ.
* Алюмини-[[марганец]] шăранчăкĕсем нумай енĕпе алюмини-магниллĕ евĕрлех.
* Алюмини-[[пăхăр]] шăранчăкĕсене (сăмахран, [[дюралюмини]]е) вĕрилентерме юрать, çакă ĕнтĕ вĕсен хытăлăхне вăйлатать. Анчах та, вĕрилентернĕ материалсене çыпăçтарма юрамасть, çавăнпа самолётăн пайĕсене халиччен те заклёпкăсемпе çыхăнтараççĕ. Чылай пăхăрлă шăранчăк тĕсĕпе [[ылтăн]] евĕр, вара хăш чух ăна хаклă металла улăштарма пултараççĕ.
* Алюмини-[[кремни]] шăранчăкĕсене ([[силумин]]сем) шăратма питĕ мел. Вĕсенчен часах тĕрлĕ механисăмсен корпусĕсене хатĕрлеççĕ.
* Комплекс алюмини шăранчăкĕсем: [[авиаль]].
* Алюмини питĕ хăвăрт куçаракан никĕсе Кельвинăн 1,2  температуринче çитет.

=== Алюмини урăх хутăшсенчи хушăмĕ ===
Алюмини нумай шăранчăксен паллă компоненчĕ пулать. Тĕслĕхрен,  алюминиллĕ бронзăра тĕп компоненчĕсем — пăхăрпа алюмини.  Магниллĕ шăранчăксенче хушма вырăнне алюминие усă кураççĕ. Электровĕретес приборсенчи спиральсене тунă чух (урăх шăранчăксемпе пĕрле) фехрале (Fe, Cr, Al) усă кураççĕ.

=== Çĕнетекен евĕр ===
* [[Термит]]ăн компоненчĕ евĕр, [[алюмотерми]] валли.
* Алюминие сайра металсене хăйсен оксичĕсемпе галогеничĕсенчен тасатаççĕ.

== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Алюмини оксичĕ]]
* [[Алюмини гидроксичĕ]]

== Каçăсем ==
{{Commons|Aluminium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Al/key.html Алюминий, Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411213958/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Al/key.html |date=2008-04-11 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb013.htm Алюминий в Популярной библиотеке химических элементов]
* [http://www.alu-scout.com/perl/lp.pl?SESID=1340813jzxcv565688&amp;file=index.htm&amp;lang=en Алю-Ckaut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026185927/http://www.alu-scout.com/perl/lp.pl?SESID=1340813jzxcv565688&amp;file=index.htm&amp;lang=en |date=2006-10-26 }}
* [http://www.admmetal.com.ua/info_spravka_alum.php Алюминий АК5М2, деформируемые сплавы в чушках] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218075416/http://www.admmetal.com.ua/info_spravka_alum.php |date=2007-12-18 }}
* [http://www.uralgold.ru/otherPI_Al.html Алюминий çĕр управĕсенче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014404/http://www.uralgold.ru/otherPI_Al.html |date=2007-09-28 }}

[[Категори:Çăмăл металсем]]
[[Категори:Техĕмлĕхсем]]
[[Категори:Çĕнетекенсем]]</text>
      <sha1>jt3c6xw7zxf19yi6lyf8kyq9dp6nhgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ылтăн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13301</id>
    <revision>
      <id>875948</id>
      <parentid>871966</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11040" sha1="p2oin9l05zae9kqcham5yq0ypqpofo9" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Ылтăн / aurum (Au) &lt;!--Название--&gt;|79&lt;!--Зарядовое число--&gt;|Сарă тĕслĕ çемçĕ туптанакан метал &lt;br /&gt;[[Ӳкерчĕк:Au,79.jpg|150px|left]]&lt;!-- Внешний вид--&gt;|196,96654&lt;!--Атомный вес--&gt;|146&lt;!--Радиус атома--&gt;|889,3 (9,22)&lt;!--Энергия ионизации--&gt;|[Xe] 4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 5d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;!--Электронная конфигурация--&gt;|134&lt;!--Ковалентный радиус--&gt;|(+3e) 85 (+1e) 137&lt;!--Радиус иона--&gt;|2,54&lt;!--Электроотрицательность--&gt;|Au←Au&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; 1,50 В&lt;br /&gt; Au←Au&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; 1,70В&lt;!--Электродный потенциал--&gt;|3, 1&lt;!--Степени окисления--&gt;|19,3&lt;!--Плотность--&gt;|25,39&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т.
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Советская энциклопедия
|год            = 1990
|том            = 2
|страницы       = 171
|страниц        = 671
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 100 000
}}
&lt;/ref&gt;|318&lt;!--Теплопроводность--&gt;|1337,58&lt;!--Температура плавления--&gt;|12,68&lt;!--Теплота плавления--&gt;|3080&lt;!--Температура кипения--&gt;|~340&lt;!--Теплота испарения--&gt;|10,2&lt;!--Молярный объём--&gt;|кубла енĕпе центăрланă&lt;!--Структура решётки--&gt;|4,080&lt;!--Период решётки--&gt;|n/a&lt;!--Отношение c/a--&gt;|170,00&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Au&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;79&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''196,96654'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Xe]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Ылтăн'''&lt;/big&gt;
|}
'''Ылтăн''' — Хими элеменчĕсен периодикă таблицин 79-мĕш элеменчĕ,  [[Сарă тĕс|сарă]] [[Паха йышши металлĕсем|паха]] [[металл]].

== Истори ==
Ылтăн — калăпăр, этем паллашнă пĕрремĕш металл.

[[Раççей]]ре пĕрремĕш ылтăн тупăçлаканĕ [[Марков Ерофей|Ерофей Марков]] шутланать, ăна [[Екатеринбург]] çумĕнчи [[Берёзовский (Свердловск облаçĕ)|Берёзовский]] хулинче палăк лартнă.

Ылтăна тупăçлани пирки: [[Çĕпĕрти ылтăн амаклăхĕ]], [[Аляскăри ылтăн амаклăхĕ]] статьясенче вулăр.

== Физика уйрăмлăхĕсем ==
Тап-таса ылтăн — сарă тĕслĕ туптăнакан çемçе металл.

==Изотопĕсем==
{{main|Ылтăн изотопĕсем}}

== Тупăшлани ==
[[Ӳкерчĕк:Or Venezuela.jpg|thumb|300px|Çутçанталăкри ылтăн шăранчăкĕ]]

== Хими пахалăхĕсем ==

Ылтăн — чи сӳрĕк металл, [[электродлă потенциал|напряженисен ĕречĕнче]] урăх пур металсенчен сылтăмарах тăрать, тивĕçлĕ майсенче вăл чылай кислотасемпе хутшăнмасть,  çавна пула ылтăна [[пархатарлă металсем]]  шутне кĕртеççĕ. Каярах [[патша водки]] ылтăна аркатма пултарнине тĕпчесе уçнă.

Ылтăн вĕри тачăланă [[селенлă кислота]]ра çеç ирĕлет:

:2Au + 6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SeO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; = Au&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SeO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

Ылтăн çамăллăн тенĕ пекех [[йӳçлĕк]]пе тата ытти йӳçĕлекенсемпе при участии комплексобразователей. Çапла, [[цианид]] йӳçлĕклĕ шыв шĕвекĕсенче ылтăн ирĕлсе, [[цианоаурат]] тăваççĕ:

: 4Au + 8CN&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O + O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 4[Au(CN)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; + 4 OH&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;


Ылтăн çăмăллăн шĕвек [[бром]]па тата унăн шыв шĕвекĕсемпе, органикăллă ирĕлтерекенсемпе хутшăнса, трибромид AuBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; пулса тухать.

[[Фтор]]па ылтăн 300−400 градусĕсенче хутшăнать {{Градус Цельсия}}, сивĕрех чух реакци пулса иртмест, хытă вĕрирех температурăсенче ылтăн фторичĕсем арканаççĕ.

Ылтăн çаплах ртутьре ирĕлет, çăмăл шăрануллă хутăш ([[амальгама]]) пулса тухать.

=== Амальгами меслечĕпе ===

=== Циани меслечĕпе ===

== Физиологи ĕçлĕхĕ ==
Ылтăнăн хăшпĕр çыхăнăвĕсем токсикăллă, [[Пӳре]]сенче, [[пĕвер]]те, [[сула]]ра тата [[гипоталамус]]ра пухăнса  юлаççĕ,çак вара [[дерматит]], [[стоматит]], [[тромбоцитопени]] чирне кĕртет.

== Усă курни ==
=== Промăçлăхра усă курни ===

=== Ылтăн шăранăвĕсем шăл сиплев ĕçĕнче (стоматологире) ===
Хăйĕн хăватлă тутăхманлăхне тата ĕçре çăмăл пулнине кура, ылтăна тахçанах шăл протезĕсен материалĕ вырăнне усă кураççĕ. Çирĕплĕх пахине çитерме япалана ятарлă шăрантаççĕ.

=== Ылтăн хакĕ ===


== Ылтăнăн тасин виçисем ==
=== Британи каратлă йĕрки ===

Йăла йĕркипе таса ылтăна британи [[карат]] виçипе танлаштараççĕ. 1 британи карачĕ шăран лаптакĕн çирĕм тăваттăмĕш пайĕн йывăрăшĕпе тан. 24-каратлă ылтăн (24K) таса шутланать, кирек епле хутăшсăр.

Тĕрлĕ ĕçсем валли ылтăн хаклăхĕн пахисене улăштарас тесен (тĕслĕхрен, хытарас тесе) ăна хутăштарса шăратаççĕ. Сăмахран, 18-каратлă ылтăн (18K) шăранчăкĕнче ылтăнăн 18 пайне 6 хутăш пай рулать.&lt;ref&gt;[https://buysellgold.info/novosti/metals-focus-cena-zolota-legko-prevysit-1800-za-unciju.html Ылтӑн рынок малашлӑхӗ]&lt;/ref&gt;

==== Раççейĕн янтă пурлăхĕ ====
{{урăх пĕлтерĕш|Çавăн пекех пăхăр [[Раççей империн ылтăн янтă пурлăхĕ]] }}
Раççейĕн патшалăх резервĕнчи ылтăн янтă пурлăхĕ [[2006|2006 ç.]]  пуш уйăхĕнче 386,6 тоннă ([[swap]] операцисенчи ылтăна шута илмесĕр) пулнă. Раççейĕн мĕнпур ылтăн-валюта резервĕн калăпăшĕ  2006 ç. пуш уйăхĕнче 3,8 % çитнĕ. Раççей тĕнчере патшалăх резервĕнчи ылтăн калăпăшĕпе 14-мĕш вырăнта.

=== Раççей пробăсен йĕрки ===
Раççейре йышăннă йĕрке пĕтем тĕнчеринчен уйрăм тăрать. Раççейре ылтăнăн тасалăхне [[проба|пробăпа]] виçеççĕ.

== Çавăн пекех пăхăр ==

=== Раçсейĕн ылтăн янти ===

* [[Раççей империйĕн ылтăн янти]]
* [[Сусал ылтăнĕ]]
* [[Шурă ылтăн]]
* [[Хĕрлĕ ылтăн]] червонное
* [[Ылтăн хлоричĕ]]
* [[Империал]]
* [[Червонец]] ?

== Тăтăрхаллă пуплерĕшсем ==
* [[Самăвар ылтăнĕ]]
* [[Пур ялтăрка ылтăн мар]]
* [[Ылтăн алăсем]]
* [[Ылтăн пăру]]
* [[Раççейĕн Ылтăн кăшăлĕ]]
* [[Парти ылтăнĕ]]
* [[Ылтăн Урта]]
* [[Ылтăн Çыран]]
* [[Ылтăн Мăйрака]]
* [[Ылтăн Хапха]]
* [[Ылтăн Хăйăр]]
* [[Ылтăн лихорадка]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Au/key.html Ылтăн Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613192006/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Au/key.html |date=2025-06-13 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb079.htm Ылтăн Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070512104833/http://n-t.ru/ri/ps/pb079.htm |date=2007-05-12 }}
* [http://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/048/022.htm Ылтăн www.booksite.ru çинче]
* [http://www.worldofgold.ru &quot;Мир Золота&quot; - истори, çĕрай управĕсем, кăсăклă ĕç-пулăмсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316062826/http://www.worldofgold.ru/ |date=2008-03-16 }}

=== Вуламалли ===
* [http://ec-dejavu.ru/g/Gold.html Т. Новичкова. Сор и золото в фольклоре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209104815/http://ec-dejavu.ru/g/Gold.html |date=2010-12-09 }} // Полярность в культуре (Альманах &quot;Канун&quot;. Вып. 2). СПб., 1996, с. 121-156
* [http://ec-dejavu.ru/g/Gold_Aver.html С. Аверинцев. Золото в системе символов ранневизантийской культуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523120645/http://ec-dejavu.ru/g/Gold_Aver.html |date=2022-05-23 }} // Аверинцев С.С. Поэтика ранневизантийской литературы. СПб.: Азбука-классика, 2004, с. 404-425

{{Ювелир ӳнерĕ}}

[[Категори:Ылтăн]]</text>
      <sha1>p2oin9l05zae9kqcham5yq0ypqpofo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аргон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13333</id>
    <revision>
      <id>876000</id>
      <parentid>714881</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="i5nsvc89qyrkog1hiyi7a41b769foba" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Аргон / Argon (Ar)&lt;!-- Symbol--&gt;|18&lt;!-- Atomic Number--&gt;|Тĕссĕр, шăршсăр тата тутăсăр мăран газ&lt;!-- Appearance--&gt;|39,948&lt;!-- Atomic Weight (u.m)--&gt;|? (71)&lt;ref name=&quot;sizes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.webelements.com/argon/atom_sizes.html|format=|author=|title=Size of argon in several environments|work=|publisher=www.webelements.com|datepublished=|accessdate=2009-08-6|lang=en|description=}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Atomic Radius (pm)--&gt;|1519,6(15,75)&lt;!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)--&gt;|[Ne] 3s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;!-- Electronic Configuration--&gt;|106&lt;ref name=&quot;sizes&quot;/&gt;&lt;!-- Covalent Radius (pm)--&gt;|154&lt;ref name=&quot;sizes&quot;/&gt;&lt;!-- Ionic Radius (pm)--&gt;|0,0&lt;!-- Pauling Negativity Number--&gt;|0&lt;!--Electrode potential30--&gt;|'''0'''&lt;!-- Oxidation states--&gt;|(при -186&amp;nbsp;°C) 1,40 &lt;!-- Density (g/cm³) --&gt;|20,79&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|пай          = 
|пуçелĕк       = Химическая энциклопедия: в 5 т
|тăван ят       = 
|каçă         = 
|яваплă  = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = Мускав
|издательство   = Советская энциклопедия
|çул            = 1988
|том            = 1
|страницă       = 194
|страницăсем        = 623
|сери          = 
|isbn           = 
|тираж          = 100 000
}}
&lt;/ref&gt;|0,0177&lt;!-- Termal Conductivity (@25°C W/m K)--&gt;|83,8&lt;!-- Melting Point (K)--&gt;|n/a&lt;!-- Fusion Heat (kJ/mol)--&gt;|87,3&lt;!-- Boiling Point (K)--&gt;|6,52&lt;!-- Evaporation Heat (kJ/mol)--&gt;|24,2&lt;!-- Atomic Volume (cm³/mol)--&gt;|кубла енĕпе центăрланă&lt;!-- Lattice structure--&gt;|5,260&lt;!-- Lattice constant (Å)--&gt;||23=—&lt;!-- Lattice c/a ratio--&gt;|85&lt;!-- Debye temperature (K)--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: lightblue; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Ar&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;18&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''39,948'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''3s²3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Аргон'''&lt;/big&gt;
|}

'''Аргон''' — [[Элементсен периодикăллă системи]]н хими элеменчĕ,  атăм хисепĕ 18. Атмосферăра сарăлнипе виççĕмĕш вырăнти элемент — 0,93 % калăпăшĕпе.

== Этимологи ==
Асăмлă хими сӳрĕклĕхне пула çĕне газ  хăйĕн (греч. αργός — хастар мар) ятне туянать.

== Кун-çулĕ ==
Аргона [[1894]] çулта акăлчан физикĕсем [[Уильям Рамзай]]па [[Лорд Рэлей|Джон Рэлей]] тĕпчесе уçнă. Кайран ытти [[сипетлĕ газсем|сипетлĕ газсене]] тупнă.

== Тупăçлани ==
Промăçлăхра аргона сывлăшран йӳçлĕкпе азота уйăрса кăларни чух çуммăн тупăçлаççĕ . −185,9[[Цельси градусĕ|°C]] температуринче аргон чăмăртанса шĕвекленет, −189,4°С — кристалл пулать.

== Пахалăхĕсем ==
==Изотопĕсем==
{{main|Аргон изотопĕсем}}

== Асăрхатарусем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
 
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ar/key.html Аргон Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601073949/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ar/key.html |date=2005-06-01 }} {{ref-ru}}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb018.htm Аргон Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче] {{ref-ru}}
* [http://wsyachina.narod.ru/chemistry/inert_gas_chemistry.html Сипетлĕ газсен хими пахалăхĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005114724/http://wsyachina.narod.ru/chemistry/inert_gas_chemistry.html |date=2008-10-05 }} {{ref-ru}}

[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Пархатарлă газсем]]
[[Категори:Газсем]]
[[Категори:Металмаррисем]]</text>
      <sha1>i5nsvc89qyrkog1hiyi7a41b769foba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13350</id>
    <revision>
      <id>875993</id>
      <parentid>843983</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4747" sha1="cxlkowbqxajae7um0gv3rj7vcy2yllh" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Азот / Nitrogenium (N)|7|Тĕссĕр тата тутăсăр [[газ]]|14,00674|92|1401,5 (14,53)|[He] 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;|75|13 (+5e) 171 (-3e)|3,04|—|5, 4, 3, 2, 1, 0, -1, -3|0,808 (−195,8&amp;nbsp;°C)|29,125&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Советская энциклопедия
|год            = 1988
|том            = 1
|страницы       = 58
|страниц        = 623
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 100 000
}}
&lt;/ref&gt; (газ N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)|0,026|63,29|(N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) 0.720|77,4|(N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) 5.57|17,3|кубла|5,661||23=—|n/a}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: green; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;N&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;7&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''14,00674'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[He]2s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;2p&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;3&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Азот'''&lt;/big&gt;
|}

'''Азот''' ({{lang-el|ázōos}} — пурнăçсăр, {{lang-la|Nitrogenium}}), хими символĕ — N, [[элементсен периодикăллă системи]]н 5-мĕш ушкăнĕн хими элеменчĕ, номĕрĕ 7, атăм йывăрăшĕ 14,0067. Изотопсен магнит моменчĕ&lt;math&gt;I_{N^{14}}=1, I_{N^{15}}=0.5&lt;/math&gt;

== Тĕпчесе уçни ==

== Азот çутçанталăкра ==
Çутçанталăкра азот икĕ тăнăç изотоп тĕсĕпе тĕл пулать&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;N — 99,635 % и &lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;N — 0,365 %.
== Туса кăларни ==
Лабораторисенче ăна аммони нитритне аркатса тăваççĕ:

&lt;DIV STYLE=&quot;margin-left:3e;&quot;&gt;NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;↑ + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;/DIV&gt;

== Хими пахалăхĕсем ==
== Физика пахалăхĕсем ==
==Изотопĕсем==
{{main|Азот изотопĕсем}}

== Çавăн пекех пăхăр ==

* [[Азот йӳçĕлĕкĕсем]];
* [[Аммиак]];
* [[Азот çутçанталăкра çаврăнни]];
* [[Азот кислоти]];
* [[Гидразин]];
* [[Аммони гидроксичĕ]];
* [[Селитрă]];
* [[Нитрат]]
== Асăрхатарусем ==
{{асăрхавсем}}
== Вуламалли ==
* Некрасов Б. В., Основы общей химии, т. 1, М.: «Химия», 1973;
* Химия: Справ. изд./В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлегер, Х. Бибрак и др.: Пер. с нем. 2-е изд., стереотип. — М.: Химия, 2000 ISBN 5-7245-0360-3 (рус.), ISBN 3-343-00208-9 (нем.);
* Ахметов Н. С., Общая и неорганическая химия. 5-е изд., испр. — М.: Высшая школа, 2003 ISBN 5-06-003363-5;
* Гусакова Н. В., Химия окружающей среды. Серия «Высшее образование». Ростов-на-Дону: Феникс, 2004 ISBN 5-222-05386-5;
* Исидоров В. А., Экологическая химия. СПб:Химиздат, 2001 ISBN 5-7245-1068-5;
* Трифонов Д. Н., Трифонов В. Д., Как были открыты химические элементы — М.: Просвещение, 1980

== Каçăсем ==

* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/N/key.html Азот Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509150358/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/N/key.html |date=2008-05-09 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb007.htm Азот в Популярной библиотеке химических элементов]
* [http://www.immertechnik.ru/products/nitrogen/ Азот тата унăн адсорбцилекен генератăрĕсем]
* [http://www.grasys.ru Азот. Азота туса кăларни.]

[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Металмаррисем]]
[[Категори:Газсем]]</text>
      <sha1>cxlkowbqxajae7um0gv3rj7vcy2yllh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шурă тăхлан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13351</id>
    <revision>
      <id>875945</id>
      <parentid>720976</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5741" sha1="o6x8xjtyie1alau5wa1uecd56h2h2nw" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Тăхлан (пĕлтерĕшсем)}}
{{Элементсен тапхăр системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Тăхлан / Stannum (Sn)&lt;!-- Symbol--&gt;|
50&lt;!-- Atomic Number--&gt;|[[Ӳкерчĕк:Sn,50.jpg|150px|β-тăхлан]]
Шурă кĕмĕл тĕслĕ çемçе металл (β-тăхлан) е сăрă порошок (α-тăхлан)&lt;!-- Appearance--&gt;|
118,71&lt;!-- Atomic Weight (u.m)--&gt;|
162&lt;!-- Atomic Radius (pm)--&gt;|
708,2 (7,34)&lt;!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)--&gt;|
[Kr] 4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 5s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; 5p&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;&lt;!-- Electronic Configuration--&gt;|
141&lt;!-- Covalent Radius (pm)--&gt;|
(+4e) 71 (+2) 93&lt;!-- Ionic Radius (pm)--&gt;|
1,96&lt;!-- Pauling Negativity Number--&gt;|
-0,136&lt;!--Electrode potential30--&gt;|
+4, +2&lt;!-- Oxidation states--&gt;|
7,31&lt;!-- Density (g/cm³) --&gt;|
27,11&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|пай            = 
|пуçелĕк        = Химическая энциклопедия: в 5 т.
|оригинал       = 
|каçă           = 
|яваплă         = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = Мускав
|издательство   = Советская энциклопедия
|çул            = 1992
|том            = 3
|страницы       = 382
|страниц        = 639
|серия          = 
|isbn           = 5—85270—039—8
|тираж          = 50 000
}}
&lt;/ref&gt;|
66,8&lt;!-- Termal Conductivity (@25°C W/m K)--&gt;|
505,1&lt;!-- Melting Point (K)--&gt;|
7,07&lt;!-- Fusion Heat (kJ/mol)--&gt;|
2543&lt;!-- Boiling Point (K)--&gt;|
296&lt;!-- Evaporation Heat (kJ/mol)--&gt;|
16,3&lt;!-- Atomic Volume (cm³/mol)--&gt;|
тетрагоналлă&lt;!-- Lattice structure--&gt;|
|22=a=5,831;c=3,181&lt;!-- Lattice constant (Å)--&gt;|
0,546&lt;!-- Lattice c/a ratio--&gt;|
170,00&lt;!-- Debye temperature (K)--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: grey; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Sn&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''118,69'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''5s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Олово'''&lt;/big&gt;
|}

'''Тăхлан''' ({{lang-la|Stannum}}) — [[элементсен периодикăллă системи]]н пилĕккĕмĕш тапхăрĕн  IVА ушкăн хими элеменчĕ, атом йывăрăшĕ 118,69; шурă ялтăркка [[металл]], йывăр тата çемçе.

== Истори ==
Тăхланпа çын пирĕн эрăччен 4 пинçуллăхрах усă курнă. Вăл сайра тĕл пулакан хаклă металл шутланнă, çавăнпа унтан тунă япаласем [[Авалхи Рим|римпа]] [[Авалхи Греци|грек]] аваллăхĕсенче сахал пулнă. Тăхлан пирки [[Библи]]ре, [[Моиçей]] тăваттăмĕш кĕнекинче çырнă.

== Этимологи ==
''{{lang|la|stannum}}'' латтин ячĕ санскрит чĕлхинчен тухать, вăл çирĕп, хытă тени пулать, малтан çапла [[хура тăхлан]]па [[кĕмĕл]] хутăшне, каярах 67 % яхăн тăхлан хутăшне палăртнă, [[IV ĕмĕр]] тĕлнелле çак сăмахпа тăхлана пĕлтереме тытăнаççĕ.

==Изотопĕсем==
{{main|Тăхлан изотопĕсем}}

==Тăхлан чул тăприне тупни==
Тĕнчере касситерит минералне Кăнтăр-Тухăç Азире, уйрăмах [[Китай]]ра, [[Индонези]]ре, [[Малайзи]]ре тата [[Таиланд]]ра тупăçлаççĕ. Касситерит янтăлăх вырăнĕсем [[Кăнтăр Америка|Кăнтăр Америкăра]] ([[Боливи]], [[Перу]], [[Бразили]]) тата [[Австрали]]ре пур. Раççейре тăхлан чул тăприне Инçет Тухăçра тата [[Якути]]ре кăлараççĕ.

== Тăхлан мурĕ ==
Температура Цельсипе 13,2 градусран сивĕрех чухне шурă тăхлан кăвакланать, унăн удель калăпăшĕ 25,6 % çити ӳсет, металл темиçе çĕр цикл иртсен кăвак тусана куçса тĕпренет. Çак куçăма «тăхлан мурĕ» теççĕ.

«Тăхлан мурĕ» — [[Скотт Роберт Фолкон|Скотт]] [[экспедици]]йĕ [[1912]] çулта [[Кăнтăр полюсĕ]] патне кайнă чух пĕтнин пĕр сăлтавĕ шутланать. Çӳревçĕсен [[çунăк шĕвекĕ]] тăхланпа çыпăçтарнă «тăхлан мурĕ» ернĕ баксенчен юхса тухнă пулнă.

== Усă курни ==

==Асăрхавсем==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==

* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sn/key.html Тăхлан Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040917085801/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sn/key.html |date=2004-09-17 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb050.htm Тăхлан Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче]

[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Металсем]]</text>
      <sha1>o6x8xjtyie1alau5wa1uecd56h2h2nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авалхи Египет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13759</id>
    <revision>
      <id>875991</id>
      <parentid>855435</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8312" sha1="q8grn4az5ps59nomf5o791gqt9z6ssp" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Egypt.Giza.Sphinx.01.jpg|thumb|right|300px|[[Гиза|Гизăри]] [[Мăн Сфинкс]] тата [[Хефрен пирамиди]]]]
'''Авалхи Икĕпат''' — этемлĕх кун-çулĕнчи чи малтанхи [[патшалăх]]сенчен пĕри. Вăл [[Африка]] континентĕнчи [[Нил]] шывĕн айламĕнче [[пирĕн эрăччен IV пинçуллăх|п.э IV пинçуллăхăн]] пуçламăшĕнче чăмăртаннă та [[пирĕн эрăччен 30|п.э. 30 çулччен]], [[Рим империйĕ|Рим империне]] кĕриччен паллă пулнă. Çирĕп [[деспот]] тытăмĕллĕ, [[чуралăх йĕрки|чуралăхлă]] тата вăрăм тапхăрлă пĕрремĕш [[юханшыв цивилизацийĕ|«юханшыв тĕнчисенчен»]] пĕри шутланать.

== Тавралăхĕ ==
 
== Истори ==
 
== Этеплĕх ==
[[Ӳкерчĕк:Obelisk4.jpg|thumb|right|250px|Икĕпат çырăвĕсемлĕ палăк.]]
 
 
=== Вуламалли ===
* Богословский Е. С. Статуэтка дворцового служителя времени Тутанхамона (Stat. Louvre I 852). // ВДИ. 1990. 2.
* Геродот. История в девяти книгах. / Перевод и комментарии Г. А. Стратановского. — М., 2002. ISBN 5-17-005085-2
* Источниковедение истории Древнего Востока. — М., 1984.
* Коростовцев М. А. Путешествие Ун-Амуна в Библ. — М., 1960.
* Коростовцев М. А. Египетский иератический папирус № 167 Государственного Музея Изобразительных Искусств им. А. С. Пушкина в Москве. // Древний Египет / Сб. статей. — М., 1960.
* Лирика древнего Египта. — М., 1965.
* Максимов Е. Н. Папирус № 1115 из собрания государственного Эрмитажа. (Перевод и некоторые замечания). // Древний Египет и древняя Африка. — М., 1967.
* Повесть Петеисе III. Древнеегипетская проза. / Пер. М. А. Коростовцева. — М., 1978.
* Рубинштейн Р. И. Поучение гераклеопольского царя своему сыну (Эрмитажный папирус № 1116 А). // ВДИ. 1948. 4.
* Савельева Т. Н. Надписи из гробницы Мечена (Перевод и комментарий). // Древний Египет и древняя Африка. — М., 1967.
* Сказки и повести Древнего Египта. / Пер. и комм. И. Г. Лившица. — СПб., 2004. ISBN 5-02-026987-5
* Сказки Древнего Египта. / Сост. Беловой Г. А., Шерковой Т. А. — М., 1998.
* Струве В. В. Речение Ипувера. Лейденский папирус № 344. Социальный переворот в Египте в конце Среднего царства. — М.; Л., 1935.
* Хрестоматия по истории Древнего мира. / Под ред. В. В. Струве. — М., 1951.

=== Истори пирки ===

* [[Егоров Геннадий Петрович|Г. П. Кеннаман]], &quot;Египет. Его роль в становлении государств в Европе, Азии и Африке&quot;, [[Шупашкар]], [[2005]].
* Брэстед Дж. История Египта с древнейших времен до персидского завоевания. — М., 1915.
* Древние цивилизации. — М., 1989.
* Котрелл Л. Во времена фараонов. — М., 1982.
* Масперо Г. Египет. — М., 1915.
* [[Перепёлкин, Юрий Яковлевич|Перепёлкин Ю. Я.]] История Древнего Египта. СПб.: [[Нева (журнал)|«Журнал &quot;Нева&quot;»]], [[Летний сад (издательство)|Летний сад]], 2000. ISBN 5-89740-011-3
* Тураев Б. А. История Древнего Востока. Т. II. — Л., 1935.
* Шоу Я. Древний Египет. — М., 2006. ISBN 5-17-031742-5

=== Тĕн пирки ===

* Антес Р. Мифология в древнем Египте. // Мифология древнего мира. — М., 1977.
* Ассман Я. Египет. Теология и благочестие ранней цивилизации. — М., 1999.
* Берлев О. Д. «Золотое имя» египетского царя&quot;. // Ж.-Ф. Шампольон и дешифровка египетских иероглифов. — М., 1979.
* Коростовцев М. А. Религия древнего Египта. М., 1976.
* Солкин В. В. Египет: вселенная фараонов. — М., 2001.
* Солкин В. В. Столпы небеса. Сокровенный Египет. — М., 2006.
&lt;!-- 
=== Египтомания в России ===

* Панова Л. Г. Русский Египет. Александрийская поэтика Михаила Кузмина. — М., 2006.--&gt;

== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Авалхи Икĕпат кун-çулĕ|Истори]]
** [[Фараонсен ят-йышĕ]] — Авалхи Икĕпат йăх-несĕлĕсем
** [[Фараон]] — ят-йышĕн тепĕр варианчĕ
* [[Авалхи Икĕпатри этеплĕх|Этеплĕх]]
** [[Авалхи Икĕпат архитектури|Архитектура]]
** [[Авалхи Икĕпат хулисем|Хуласем]]
** [[Икĕпат пирамидисем|Пирамидăсем]]
** [[Икĕпат чĕлхи]]
** [[Икĕпат çырăвĕ]]
* [[Авалхи Икĕпат ăслăхĕ|Ăслăх]]
* [[Авалхи Икĕпат çарĕ|Вăрçă ăсталăхĕ]]
* [[Авалхи Икĕпат тĕнĕ|Тĕн (халаплăх)]]
** [[Икепат туррисен ят-йышĕ]]
* [[Икĕпат тĕпчевĕсем]]

== Каçăсем ==

* [http://www.egyptology.ru/ «Египтологический изборник»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050312194755/http://www.egyptology.ru/ |date=2005-03-12 }}
* [http://community.livejournal.com/ru_egypt Авалхи Икĕпата тĕпчеме кăмăллакансен пĕрлĕхĕ. «Livejournal» çинчи блог.]
* [http://blog.ru-egypt.com/ Авалхи Икĕпат пирки]
* [http://aegyptica.orientalstudies.ru/ Aegyptica. СПб ИВ РАН сайт айĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928021847/http://aegyptica.orientalstudies.ru/ |date=2007-09-28 }}
* [http://papyri.ru-egypt.com/ Икĕпат литератури] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413173443/http://papyri.ru-egypt.com/ |date=2008-04-13 }}
* [http://www.cesras.ru/ Официальный сайт РĂА Икĕпат тепчевĕсен тĕпĕ]
* [http://www.gerodot.ru/viewforum.php?f=50 Форум «Авалхи Икĕпат тапхăрĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080414055356/http://www.gerodot.ru/viewforum.php?f=50 |date=2008-04-14 }}

На иностранных языках языке:

* [http://narmer.us/ Ancient Egypt: History and Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626053015/http://narmer.us/ |date=2009-06-26 }}
* [http://www.insecula.com/contact/A001726.html/ Тутанхамон на сайте-галерее Insecula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041221061251/http://www.insecula.com/contact/A001726.html |date=2004-12-21 }}
* [http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/index.htm Egyptian Royal Genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407043434/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/index.htm |date=2009-04-07 }}
* [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/Welcome.html Digital Egypt for Universities]

[[Категори:Авалхи Икĕпат]]</text>
      <sha1>q8grn4az5ps59nomf5o791gqt9z6ssp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актиний</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18981</id>
    <revision>
      <id>875994</id>
      <parentid>848241</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11207" sha1="p8a2kuot3jvbomqflgow8bcrehkz56q" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими_элеменчĕ|Актини / Actinium (Ac)&lt;!--Название--&gt;|89&lt;!--Атомный номер--&gt;|Шурă-кĕмĕл тĕслĕ йывăр радиохастар металл &lt;!-- Внешний вид--&gt;|227,0278&lt;!--Атомный вес--&gt;|188&lt;!--Радиус атома--&gt;|665.5(6.90)&lt;!--Энергия ионизации--&gt;|[Rn] 6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;!--Электронная конфигурация--&gt;|n/a&lt;!--Ковалентный радиус--&gt;|(+3e) 118&lt;!--Радиус иона--&gt;|1.1&lt;!--Электроотрицательность--&gt;|Ac←Ac&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; -2.13В Ac←Ac&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; -0.7В&lt;!--Электродный потенциал--&gt;|3&lt;!--Степени окисления--&gt;|10,07&lt;!--Плотность--&gt;|27,2&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|пай          = 
|пуçелĕк       = Химическая энциклопедия: в 5 т.
|оригинал       = 
|каçă         = 
|яваплă  = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = Мускав
|издательство   = Советская энциклопедия
|çул            = 1988
|том            = 1
|страницы       = 78
|страниц        = 623
|сери          = 
|isbn           = 
|тираж          = 100 000
}}
&lt;/ref&gt;&lt;!--Молярная теплоёмкость--&gt;|n/a&lt;!--Теплопроводность--&gt;|1320&lt;!--Температура плавления--&gt;|(10.5)&lt;!--Теплота плавления--&gt;|3470&lt;!--Температура кипения--&gt;|(292.9)&lt;!--Теплота испарения--&gt;|22.54&lt;!--Молярный объём--&gt;|кубическая&lt;br /&gt;гранецентрированая&lt;!--Структура решётки--&gt;|5.310&lt;!--Период решётки--&gt;|n/a&lt;!--Отношение c/a--&gt;|n/a&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: #ef99cc; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Ac&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;89&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''227,0278'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Актини'''&lt;/big&gt;
|}


'''Актини''' — 89 [[Атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Химилле элемент|хими элеменчĕ]].  '''Ac''' тесе паллă тăваççĕ ({{lang-la|Actinium}}) , [[Актиноидсем|актиноидсен]]  шутне кĕрет.
== Истори ==
1899 çулта [[Дебьерн Андре|А. Дебьерно]] уран смолкинчен [[полони]]пе [[ради]] кăларнă чухне пулнă каяшсенче тупнă. Çĕнĕ элемента актини ят панă. Нимĕç радиофизикĕ Ф. Гизель çавăн пекех уран смолкинчен, Дебьернтан уйрăм, радиохастар элемент кăларса ăна [[эмани]] ят панă.
Каярах тунă тĕпчевсем икĕ элемент пĕрех пулнине кăтртнă. Тĕпчевçĕсем çав вăхăтра актинин шевлисене мар, унтан пулнă &lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Th ([[радиоактини]]) и &lt;sup&gt;230&lt;/sup&gt;Th ([[иони]]) сăнанă..

== Ячĕ пулса тухни ==
Латинла— ''Actinium'', грекла «актис» — шевле сăмахран.

== Çутçанталăкра тупăнни ==

Актини чи сайра тĕл пулакан радиохастар элементсен шутне кĕрет. Çĕр хуппинче вăл 2600 т сахалрах, çав вăхăтрах [[ради]] 40 млн т ытла.
Çутçанталăкра актинин 3 изотопне тупнă: &lt;sup&gt;225&lt;/sup&gt;Ac, &lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac, &lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ac.

Актини яланах [[уран (элемент)|уран]] тăпринче тĕл пулать. 
[[Молибденит]]сенче, [[халькопирит]]сенче, [[асситерит]]сенче, [[кварц]]сенче, [[пиролюзит]]сенче актинин шайĕ пысăкрах. Çутçанталăкра питĕ сахал куçма пултарать, уранран чылай майĕпенрех куçать. 

== Пахалăхĕсем ==

Актинин арканман изотопĕсем çук. 24 искуствăлла радиохастар изотопĕсем пур.

Актини - кĕмĕл-шурă тĕслĕ [[лантан]] евĕрлĕ металл. Радиохастар пулнипе тĕттĕмре хăйне евĕрлĕ кăвак тĕслĕ çутатать.
Лантан евĕрлĕ, 2 критсалл форми пулма пултарать,  анчах β-Ac формине кăна уйăрма май пулнă. Пĕчĕк температурăллă  α-формине уйăрма май килмен.

Атом радиусĕ лантанăнничен кăштах пысăкрах, 1.88 А.

Хими пахалăхĕсемпе лантан евĕрлĕ. Хими пĕрлешĕвĕсенче +3 окислени шайне йышăнать (Ac&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, AcCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, Ac(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;). Реакцисене хастартарах хутшăнать.

== Уйăрни ==

Уран тăпринчен уйăрни усăсăр, вĕсенче актини сахал пулнипе тата химилле пахалăхĕсем çайра çăр металлĕсемпе çывăхран.
==Изотопĕсем==
{{main|Актини изотопĕсем}}
Актинин хăшпĕр изотопĕсен радиохастар пахалăхĕсем:
{| class=&quot;standard&quot;
 !Изотоп 
 !Тăвакан реакци
 !Аркану майĕ
 ![[Çурма аркану тапхăрĕ]]
 |-
 |&lt;sup&gt;221&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(d,9n)&lt;sup&gt;225&lt;/sup&gt;Pa(α)→&lt;sup&gt;221&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α
 |align=&quot;center&quot;|&lt;1 çек.
 |-
 |&lt;sup&gt;222&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(d,8n)&lt;sup&gt;226&lt;/sup&gt;Pa(α)→&lt;sup&gt;222&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α
 |align=&quot;center&quot;|4,2 çек.
 |-
 |&lt;sup&gt;223&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(d,7n)&lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Pa(α)→&lt;sup&gt;223&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α
 |align=&quot;center&quot;|2,2 мин.
 |-
 |&lt;sup&gt;224&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(d,6n)&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Pa(α)→&lt;sup&gt;224&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α
 |align=&quot;center&quot;|2,9 сех.
 |-
 |&lt;sup&gt;225&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(n,γ)&lt;sup&gt;233&lt;/sup&gt;Th(β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;)→&lt;sup&gt;233&lt;/sup&gt;Pa(β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;)→&lt;sup&gt;233&lt;/sup&gt;U(α)→&lt;sup&gt;229&lt;/sup&gt;Th(α)→&lt;sup&gt;225&lt;/sup&gt;Ra(β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;)&lt;sup&gt;225&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α
 |align=&quot;center&quot;|10 кун
 |-
 |&lt;sup&gt;226&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;226&lt;/sup&gt;Ra(d,2n)&lt;sup&gt;226&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α е β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; е электрон тытса илни
 |align=&quot;center&quot;|29 сех.
 |-
 |&lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;235&lt;/sup&gt;U(α)→&lt;sup&gt;231&lt;/sup&gt;Th(β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;)→&lt;sup&gt;231&lt;/sup&gt;Pa(α)→&lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|α или β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
 |align=&quot;center&quot;|21,7 çул
 |-
 |&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(α)→&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ra(β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;)→&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
 |align=&quot;center&quot;|6,13 сех.
 |-
 |&lt;sup&gt;229&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ra(n,γ)&lt;sup&gt;229&lt;/sup&gt;Ra(β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;)→&lt;sup&gt;229&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
 |align=&quot;center&quot;|66 мин.
 |-
 |&lt;sup&gt;230&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(d,α)&lt;sup&gt;230&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
 |align=&quot;center&quot;|80 çек.
 |-
 |&lt;sup&gt;231&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(γ,p)&lt;sup&gt;231&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
 |align=&quot;center&quot;|7,5 мин.
 |-
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Ac
 |&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th(n,p)&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Ac
 |align=&quot;center&quot;|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
 |align=&quot;center&quot;|35 çек.
  |}

&lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac изотопа [[ради]]е реакторта [[нейтрон]]семпе персе тăваççĕ. Малтанхи ради виçинчен 2.15% таран актини пулма пултарать. Çак реакципе актини виçи грамсемпе виçмелĕх пулать.  &lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ac изотопа &lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac нейтронсемпе персе тăваççĕ.
Актиние радинчен, торинчен тата вĕсĕн арканăвĕсемпе пулнă изотпсенчен [[экстракци]]пе е ион ылмаштарнипе уйăраççĕ.

Актини металне актини трифторидне [[лити]] пăсĕсемпе çыхăнтраса кăлараççĕ.

== Усă курни ==
&lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac [[Берилли|бериллипе]] хутăштарсан нейтронсен çăлкуçĕ пулать. Ac-Be-çăлкуçĕсем сахал гамма-квантсем тухнипе уйрăлса тăраççĕ. Вĕсене рудасенче Mn, Si, Al шайне виçмă активаци анализĕсенче   усă кураççĕ.

&lt;sup&gt;225&lt;/sup&gt;Ac &lt;sup&gt;213&lt;/sup&gt;[[висмут|Bi]] изотоп тума кирлĕ тата радио-иммунотерапи валли.

&lt;sup&gt;227&lt;/sup&gt;Ac [[радиохастар хăват çăлкуçĕ]]сенче усă курма юрать.

&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ac изотопа пысăк хăватлă β-пайăркасем пулнипе радиоиндикатор вырăнне усă кураççĕ.  

&lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ac тата &lt;sup&gt;228&lt;/sup&gt;Ra  изотопсен хутăшне медицинăра γ-шевлесен хăватлă çăлкуçĕ пек усă кураççĕ.

== Биологиле пахалăхĕсем ==
Актини хăрушă радиохастар пысăк  α-хастарлăхлă наркăмăшсем шутне кĕрет. Вартан организăма сахал куçсан та вăл организăмра шăмăсен çиелти сиĕнче çирĕп çыхăнать. Малтанах вăл пĕверте пухăнать. Тата актини арканнă май [[радон]]ăн изотопĕсем пулаççĕ, çавăнпа актинипе ăĕленĕ чухне питĕ сыхланмалла.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* Каралова З.К., Мясоедов Б.Ф. &quot;Актиний&quot;. М. Наука, 1982, 144 с.

== Каçăсем ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/key.html Актини Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516060750/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/key.html |date=2008-05-16 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb089.htm Актини хими элеменчĕсен вулавăшĕнче]

{{Актиноидсем}}
&lt;!--Categories--&gt;
&lt;!--Interwiki--&gt;

[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Актиноидсем]]
[[Категори:Металсем]]
[[Категори:Радиохастар элементсем]]</text>
      <sha1>p8a2kuot3jvbomqflgow8bcrehkz56q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Америций</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19337</id>
    <revision>
      <id>875997</id>
      <parentid>848248</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="kc94ldb63addvexnlkdj40x676ibtsj" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{| style=&quot;text-align: left; background-color: #ef99cc; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Am&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;95&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''243,0614'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Rn] 5f&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Америци'''&lt;/big&gt;
|}
'''Америци''' — 95 [[Атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]]. Атом масси 243,0614; Am тесе паллă тăваççĕ({{lang-la|Americium}}), [[Актиноидсем|актиноидсен]]  шутне кĕрет.
== Истори ==

Америци синтез тунă 4-мĕш трансуран элемент. [[1944]]-мĕш çулта Чикаго университечĕн металлурги лабораторинче Гленн Сиборг искусствелла тунă. 

== Ячĕ пулни ==
[[Ӳкерчĕк:Electron shell 095 americium.png|thumb|Америцин электрон оболочки]]
Çиелти электрон оболочки (5f) [[европи]]н (4f) пек пулнă. Çавăнпа элемента [[Америка]] ятне панă, как европи [[Европа]] ятне панă пекех.
==Изотопĕсем==
{{main|Америци изотопĕсем}}
== Туса кăларни ==
Промăçлăхра &lt;sup&gt;241&lt;/sup&gt;Am халь [[Плутоний|&lt;sup&gt;241&lt;/sup&gt;Pu]] бета акрканупа тăваççĕ: Pu-241 -&gt; (13.2 çул, бета аркану) -&gt; &lt;sup&gt;241&lt;/sup&gt;Am.

== Усă курни ==
[[Ӳкерчĕк:Ceiling-smoke-alarm.JPG|thumb|Тĕтĕм детекторĕ]]
Америцин чи нумай пурăнакан изотопĕ  — &lt;sup&gt;243&lt;/sup&gt;Am, радиохими тĕпчевĕсенче тата ытти трансурансене ([[ферми]] таранах) пухма усă кураççĕ.
&lt;sup&gt;241&lt;/sup&gt;Am изотопне анлăрах усă кураççĕ. Ун çурма аркану тапххăрĕ - 433 çул. Альфа-арканупа саланнă май вăл сахал хăватлă (60 кэВ çеç) гамма-шевлесем кăларать. Çавăнпа унтан сыхланма çăмăл - 1 см яхăн хура [[тăхлан]] çителĕклĕ. Промăзлăхра тĕрлĕрен виçекен тата тĕпчекен приборсем анлă усă кураççĕ. Вĕсем хушшинче [[хурçă]] (0.5-3 мм) тата [[алюмини]] (50 мм таран) лентисен, кантăк листисен хулăмăшне чарăнмасăр виçекен хатĕрсем. Америцие  статикăлла электричествона пĕтермелли хатĕрсенче, тĕтĕм детекторсенче (0.26 мкг детекторта) усă кураççĕ.


== Вуламалли ==


== Каçăсем ==

* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Am/key.html Америци Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516101420/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Am/key.html |date=2008-05-16 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb095.htm Америци хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181203174122/http://n-t.ru/ri/ps/pb095.htm |date=2018-12-03 }}
{{stub}}
{{Актиноидсем}}
&lt;!--Categories--&gt;
&lt;!--Interwiki--&gt;

[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Актиноидсем]]
[[Категори:Металсем]]
[[Категори:Радиохастар элементсем]]</text>
      <sha1>kc94ldb63addvexnlkdj40x676ibtsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эйнштейний</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19384</id>
    <revision>
      <id>875951</id>
      <parentid>848253</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5556" sha1="cds0w5vn6ml27rswp0y7dp23rq25nu1" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{| style=&quot;text-align: left; background-color: #ef99cc; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Es&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;99&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''252,083 '''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Rn] 5f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Эйнштейни'''&lt;/big&gt;
|}
'''Эйнштейни''' — 99 [[Атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]]. Атом масси 252,083; Es тесе паллă тăваççĕ({{lang-la|Einsteinium}}), [[Актиноидсем|актиноидсен]]  шутне кĕрет.
== Истори ==
[[1952]]-мĕш çулхи авăн уйăхĕнче Калифорни университетĕнче [[Albert Ghiorso]] ушкăнĕ синтезлен &lt;ref&gt;[http://periodic.lanl.gov/elements/99.html Einsteinium - Los Alamos National Laboratory| access-date=2007-12-07] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026052909/http://periodic.lanl.gov/elements/99.html |date=2007-10-26 }}&lt;/ref&gt;, &lt;ref&gt;[http://www.nrc-cnrc.gc.ca/eng/education/elements/el/es.html Einsteinium - National Research Council Canada]. Retrieved 2 December 2007.&lt;/ref&gt;, &lt;ref&gt;[http://pubs.acs.org/cen/80th/einsteiniumfermium.html Einsteinium and Fermium Albert Ghiorso Chemical and Engineering News.2003]&lt;/ref&gt; .
Вăл &lt;sup&gt;253&lt;/sup&gt;Es изотопа тупнă. Çурма аркану тахăрĕ 20.5 кун. [[Сивĕ вăрçă]] пулнă пирки [[1955]]-мĕш çулчен вăртăнлăхра тытнă &lt;ref&gt;
New Elements Einsteinium and Fermium, Atomic Numbers 99 and 100 
Ghiorso, A.  and Thompson, S. G. and Higgins, G. H. and Seaborg, G. T. and Studier, M. H. and Fields, P. R. and Fried, S. M. and Diamond, H.  and Mech, J. F. and Pyle, G. L. and Huizenga, J. R. and Hirsch, A.  and Manning, W. M. and Browne, C. I. and Smith, H. L. and Spence, R. W. 
PhysRev.99.1048 p.048–1049. 1955
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;P. R. Fields, M. H. Studier, H. Diamond, J. F. Mech, M. G. Inghram, G. L. Pyle, C. M. Stevens, S. Fried, W. M. Manning (Argonne National Laboratory, Lemont, Illinois); A. Ghiorso, S. G. Thompson, G. H. Higgins, G. T. Seaborg (University of California, Berkeley, California): &quot;Transplutonium Elements in Thermonuclear Test Debris&quot;, in: ''[[Physical Review]]'' '''1956''', ''102&amp;nbsp;(1)'', 180–182; {{DOI|10.1103/PhysRev.102.180}}.&lt;/ref&gt;.
:&lt;math&gt;\mathrm{^{238}_{\ 94}U\ \xrightarrow [-7\ \beta^-]{+\ 15,\ 16,\ 17\ (n,\gamma)} \ ^{253,\ 254,\ 255}_{\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ 99}Es}&lt;/math&gt;

&lt;ref&gt;Physical Review v.93. 1954 Reactions of U-238 with Cyclotron-Produced Nitrogen Ions 
Ghiorso, Albert  and Rossi, G. Bernard and Harvey, Bernard G. and Thompson, Stanley G. p.257 
&lt;/ref&gt; and later by intense neutron irradiation of [[plutonium]] in the Materials Testing Reactor.&lt;ref&gt;
Physical Review v.93. 1954. Transcurium Isotopes Produced in the Neutron Irradiation of Plutonium 
Thompson, S. G. and Ghiorso, A.  and Harvey, B. G. and Choppin, G. R. p.908 
&lt;/ref&gt;

== Ячĕ пулни ==
Элемента [[Эйнштейн Альберт|А. Эйнштейн]] ятне панă.

== Изотопĕсем ==
{{main|Эйнштейни изотопĕсем}}
19 изотоппа 3 изомер пурри паллă. 
Чм нумай пурăнакан &lt;sup&gt;252&lt;/sup&gt;Es изотопăн [[çурма аркану тапхăрĕ]] 471,7 кун.

== Усă курни ==
Хальхи вăхăтра тата йывăртарах изотпсене синтезлама кăна усă кураççĕ..
== Эйнштейни çыхăнăвĕсем ==
Списокра хальхи вăхăтра пĕлекен çыхăнăвĕсе асăннă:&lt;ref&gt;[http://www.webelements.com/compounds/einsteinium Chemistry : Periodic Table : einsteinium : compounds information - WebElements].2008, раштав, 2008.&lt;/ref&gt;
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* EsBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; эйнштейни(III) бромичĕ
* EsCl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; эйнштейни(II) хлоричĕ
* EsCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; эйнштейни(III) хлоричĕ
* EsF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; эйнштейни(III) флюоричĕ
* EsI&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; эйнштейни(II) йодичĕ
* EsI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; эйнштейни(III) йодичĕ
* EsI&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; эйнштейни(II) кетамичĕ
* Es&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; эйнштейни(III) оксичĕ
&lt;/div&gt;

== Вуламалли ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==

* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Es/key.html Эйнштейни Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080520125758/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Es/key.html |date=2008-05-20 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb099.htm Эйнштейни хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210519093938/http://n-t.ru/ri/ps/pb099.htm |date=2021-05-19 }}

{{stub}}
{{Актиноидсем}}
&lt;!--Categories--&gt;
&lt;!--Interwiki--&gt;

[[Категори:Хими элеменчĕсем]]
[[Категори:Актиноидсем]]
[[Категори:Металсем]]
[[Категори:Радиохастар элементсем]]</text>
      <sha1>cds0w5vn6ml27rswp0y7dp23rq25nu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрбий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23230</id>
    <revision>
      <id>875963</id>
      <parentid>809386</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4226" sha1="eydyxpcfddd050bvkq6r7trw24asowr" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}{{Хими элеменчĕ|prev=[[Гольми|Ho]]|next=[[Тули|Tm]]|Эрби/ Erbium (Er)&lt;!--Название--&gt;|68&lt;!--Атомный номер--&gt;|çемçе туптанакан кĕмĕл тĕслĕ металл&lt;br /&gt;[[Ӳкерчĕк:Erbium-crop.jpg|150px|Эрбий]]&lt;!-- Внешний вид--&gt;|167,26&lt;!--Атомный вес--&gt;|178&lt;!--Радиус атома--&gt;|581,0 (6,02)&lt;!--Энергия ионизации--&gt;|[Xe] 4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; 6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;!--Электронная конфигурация--&gt;|157&lt;!--Ковалентный радиус--&gt;|(+3e) 88,1&lt;!--Радиус иона--&gt;|1,24&lt;!--Электроотрицательность--&gt;|Er←Er&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; -2,32 В&lt;!--Электродный потенциал--&gt;|3&lt;!--Степени окисления--&gt;|9,06&lt;!--Плотность--&gt;|28,12&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть          = 
|пуçелĕк         = Химическая энциклопедия: в 5 т.
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Большая Российская энциклопедия
|год            = 1999
|том            = 5
|страницы       = 487
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
&lt;/ref&gt;&lt;!--молярная теплоёмкость--&gt;|(14,5)&lt;!--Теплопроводность--&gt;|1 802&lt;!--Температура плавления--&gt;|n/a&lt;!--Теплота плавления--&gt;|3 136&lt;!--Температура кипения--&gt;|317&lt;!--Теплота испарения--&gt;|18,4&lt;!--Молярный объём--&gt;|гексагоналлă&lt;!--Структура решётки--&gt;||22=a=3,560 c=5,587&lt;!--Период решётки--&gt;|1,570&lt;!--Отношение c/a--&gt;|n/a&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Er&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;68&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''167,26'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Эрби'''&lt;/big&gt;
|}
'''Эрби''' ({{lang-la|Erbium}}) — [[Элементсен периодикăллă системи]]н 68-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.

== Истори ==
Иттербю ялĕ çумĕнче тупнă минералтан швеци химикĕ [[Мосандер Карл Густав]] уйăрнă.

=== Изотпĕсем ===
{{main|Эрби изотопĕсем}}
Çутçантлăкри эрби 6 изотопран тăрать:  Er-162, Er-164, Er-166, Er-167,  Er-168 тата Er-170. Er-166  тата Er-170 33.503% таран. 29 радиохастар изотоп тупса палăртнă.  &lt;ref name=&quot;NUBASE&quot;&gt;{{cite journal| first = Audi| last = Georges | title = The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties| journal = Nuclear Physics A| volume = 729| pages = 3–128| publisher = Atomic Mass Data Center| date = 2003| doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}&lt;/ref&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{commons|Erbium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Er/key.html Эрби Webelements сайт çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041010192230/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Er/key.html |date=2004-10-10 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb068.htm Эрби хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930163821/http://n-t.ru/ri/ps/pb068.htm |date=2007-09-30 }}{{ref-ru}}
{{Лантаноидсем}}
{{stub}}

[[Категори:Лантаноидсем]]</text>
      <sha1>eydyxpcfddd050bvkq6r7trw24asowr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĕпхӳ кĕпĕрни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51101</id>
    <revision>
      <id>875985</id>
      <parentid>844062</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9070" sha1="ovg4lheizg7p1drzzy1c5lknf2lri16" xml:space="preserve">'''Ĕпхӳ кĕпĕрни''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]] администрациллĕ виçе. Кĕпĕрне тĕп хули — [[Ĕпхӳ]]. [[1865]] çулта [[Ăренпур кĕпĕрни]]не Ĕпхӳ тата Ăренпур кĕпĕрнисене пайланă.

== Администрациллĕ пайлану ==
[[File:Ufim gub.png|300px|thumb|right|Ĕпхӳ кĕпĕрнин администрациллĕ пайланăвĕн картти]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! №
! [[Раççей уесĕсем|Уес]]
! [[Уес хули]]
! Лаптăк, пин тв. ç.
! Пурăнан халăх, пин çын
|-
| 1
| [[Пелепей уесĕ|Пелепей]]
| [[Пелепей]]
| 22,162
| 368,201
|-
| 2
| [[Бирск уесĕ|Бирск]]
| [[Бирск]]
| 24,6148
| 428,761
|-
| 3
| [[Златоуст уесĕ|Златоуст]]
| [[Златоуст]]
| 18,4557
| 129,194
|-
| 4
| [[Мензели уесĕ|Мензели]]
| [[Мензели]]
| 11,6406
| 391,868
|-
| 5
| [[Çтерлĕ уесĕ|Çтерлĕ]]
| [[Çтерлĕ]]
| 18,6922
| 331,949
|-
| 6
| [[Ĕпхӳ уесĕ|Ĕпхӳ]]
| [[Ĕпхӳ]]
| 17,184
| 375,718
|}

== Халăх йышĕ ==
1897 çулхи халăх çыравĕ, тăван чĕлхе енĕпе&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1579 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]&lt;/ref&gt;:
[[File:Уфимская губерния из Бенке.jpg|thumb|295px||Кĕперне гербĕ, [[Александр II]] çирĕплетнĕ официаллă ăнлантару ([[1878]])]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Уес
! [[пушкăртсем]]
! [[вырăссем]]
! [[тутарсем]]
! [[марисем]]
! [[чăвашсем]]
! [[мишерсем]] тата &lt;br /&gt;[[тептерсем]]
! [[ирçĕсем]]
! [[удмуртсем]]
|-
| Кĕпĕрне пĕтĕмĕшле
| 41,0 %
| 38,0 %
| 8,4 %
| 3,7 %
| 2,8 %
| 2,8 %
| 1,7 %
| 1,0 %
|-
| Пелепей
| 53,8 %
| 20,4 %
| 11,3 %
| 1,7 %
| 7,3 %
| 2,2 %
| 2,4 %
| …
|-
| Бирск
| 52,7 %
| 28,4 %
| …
| 13,3 %
| …
| …
| …
| 4,3 %
|-
| Златоуст
| 27,7 %
| 65,5 %
| 1,1 %
| …
| …
| 4,2 %
| 1,2 %
| …
|-
| Мензели
| 32,4 %
| 32,6 %
| 28,2 %
| …
| …
| 3,9 %
| 1,2 %
| …
|-
| Çтерлĕ
| 35,4 %
| 40,0 %
| 6,2 %
| …
| 7,3 %
| 4,9 %
| 4,9 %
| …
|-
| Ĕпхӳ
| 30,7 %
| 61,2 %
| 1,2 %
| 1,1 %
| …
| 2,7 %
| 1,0 %
| …
|}

== Ертӳлĕх ==
=== Кĕпĕрнетĕрсем ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Х. Я. А.
! Титул, чин, хисеп
! Ĕç вырăнне йышăннă тапхăр
|-
| [[Аксаков Григорий Сергеевич|Аксаков Григорий Сергеевич]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;11.06.1865—20.01.1867&lt;/center&gt;
|-
| [[Ушаков Сергей Петрович|Ушаков Сергей Петрович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;19.02.1867—24.03.1873&lt;/center&gt;
|-
| [[Щербатский Ипполит Фёдорович|Щербатский Ипполит Фёдорович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;24.03.1873—02.07.1876&lt;/center&gt;
|-
| [[Левшин Владимир Дмитриевич|Левшин Владимир Дмитриевич]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;02.07.1876—29.02.1880&lt;/center&gt;
|-
| [[Шрамченко Павел Платонович|Шрамченко Павел Платонович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;20.04.1880—22.11.1881&lt;/center&gt;
|-
| [[Щепкин Николай Павлович|Щепкин Николай Павлович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;23.01.1882—22.07.1883&lt;/center&gt;
|-
| [[Полторацкий Пётр Алексеевич|Полторацкий Пётр Алексеевич]]
| камергер, патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;22.07.1883—16.02.1889&lt;/center&gt;
|-
| [[Норд Лев Егорович|Норд Лев Егорович]]
| генерал-майор
| &lt;center&gt;10.03.1889—19.01.1894&lt;/center&gt;
|-
| [[Логвинов Николай Христофорович|Логвинов Николай Христофорович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;17.02.1894—29.10.1896&lt;/center&gt;
|-
| [[Богданович Николай Модестович|Богданович Николай Модестович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;29.10.1896—28.05.1903&lt;/center&gt;
|-
| [[Соколовский Иван Николаевич|Соколовский Иван Николаевич]]
| генерал-майор
| &lt;center&gt;28.05.1903—24.11.1905&lt;/center&gt;
|-
| [[Ключарёв Александр Степанович|Ключарёв Александр Степанович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;24.11.1905—28.02.1911&lt;/center&gt;
|-
| [[Башилов Пётр Петрович|Башилов Пётр Петрович]]
| патшалăх чăн канашçи
| &lt;center&gt;28.02.1911—1917&lt;/center&gt;
|}

== Транспорт тата çыхăну ==
Ĕпхӳ кĕпĕрнипе Самар-Златоуст чукун çулĕ (545 çухрăм) иртнĕ. 

== Пĕлӳлĕх ==

== Медицина ==
1899 çулта кĕпĕрнере 101 тухтăр тăрăшнă, вĕсенчен 50 ялти тата 11 чукун-çул çинчисем. 207 фельдшер, вĕсенчен 144 ялсенче; фельдшерских учеников 12, повивальных бабок 32 (вĕсенчен 8 ялсенче), 6 шăл тухтăрĕ (Ĕпхӳре). Пурĕпе 59 пульницă (1271 кровать), вĕсенчен 26 ялти (827 кровать), 20 ту савучĕсен, 5 тĕрмесен, 7 урăх ведомствăсен, 1 чукун çулсен. 1899 çулта пурĕпе  791982 çынна сипленĕ. 13 аптекă, вĕсенчен 5 ялсенче. 28 выльăх тухтăрĕ, 8 фельдшер, 13 стражник.

== Налуксем ==

== Археологи ==
Археологи енчен кĕпĕрне пуян: чылай вал, хулаш, курган (Р. Г. Игнатьев, «Памятники доисторических древностей Уфимской губернии», в «Справочной книжке Уфимская губернии на 1883 г.»). Кургансенче бронза, ылтăн кĕмĕл япаласене тупнă.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|2}}

== Вуламалли ==
* «Памятные» и «Справочные» книжки Уфимской губернии. с 1873 по 1900 г.
* [http://www.blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=128 Списки населенных мест Уфимской губернии 1877,1896, JPG]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* «Сборник статистич. сведений Уфимская губерния» (изд. губ. земства; 8 томов с приложениями, 1898—1900).
* [http://www.tataroved.ru/publication/nhist/12/ Габдрафикова Л. Р. Города и горожане Уфимской губернии в 1870—1892 гг.: по материалам органов местного самоуправления. — Казань, 2013]

== Каçăсем ==
{{commonscat|Ufa Governorate|Фото тата Видео}}
* [http://www.ihist.uran.ru/index/ru/ency/encyclopaedia,%D3,2145.html Уральская историческая энциклопедия. Уфимская губерния] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525202223/http://www.ihist.uran.ru/index/ru/ency/encyclopaedia,%D3,2145.html |date=2010-05-25 }}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ĕпхӳ кĕперни}}
* [http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/46000-Ufimskaya-gub.html Библиотека Царское Село, книги по истории Уфимской губернии (Памятные книжки), PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818103410/http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/46000-Ufimskaya-gub.html |date=2014-08-18 }}
* [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/39 Карта Уфимской и Оренбургской губерний из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007131341/http://new.runivers.ru/maps/podratlas/39 |date=2010-10-07 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru)

{{Ĕпхӳ кĕпернетĕрĕсем|nocat=true}}
{{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}}

[[Категори:Пушкăртстан историйĕ]]
[[Категори:Тутарстан историйĕ]]
[[Категори:Челепи облаçĕн историйĕ]]</text>
      <sha1>ovg4lheizg7p1drzzy1c5lknf2lri16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аçтăрхан кĕпĕрни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61871</id>
    <revision>
      <id>875986</id>
      <parentid>798290</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4470" sha1="lie1aptdysrrmccslfpfsc6momd3lav" xml:space="preserve">'''Аçтăрха́н кĕперни''' — [[Раççей империйĕ|Раççей империн]] тата [[РСФСР]] (1917-1928) администрациллĕ виçи. Кĕпĕрне хули — [[Аçтăрхан]].

== Географи ==
[[File:Карта Астраханской Губернии.jpg|thumb|300px|Аçтăрхан кĕпĕрни [[1821]] çулта]]

== Администрациллĕ пайлану ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! № п/п
! [[Раççей уесĕсем|Уес]]
! [[Уес хули]]
! Лаптăк, &lt;br /&gt;[[çухрăм]]²
! Пурăнан халăх&lt;ref name=&quot;Демоскоп Weekly&quot; /&gt; &lt;br /&gt;([[1897]]), çын
|-
| 1
| [[Аçтăрхан уесĕ|Аçтăрхан]]
| [[Аçтăрхан]] хула (112 880 çын)
| style=&quot;text-align:right&quot; |6499,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |219 760
|-
| 2
| [[Енотаевка уесĕ|Енотаевка]]
| [[Енотаевка|Енотаевск]] хула (2826 çын)
| style=&quot;text-align:right&quot; |4852,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |76 080
|-
| 3
| [[Хĕрлĕ Çыр уесĕ (Астăрхан кĕперни)|Хĕрлĕ Çыр]]
| [[Хĕрлĕ Çыр (Аçтăрхан облаçĕ)|Хĕрлĕ Çыр]] (5593 çын)
| style=&quot;text-align:right&quot; |9463,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |65 995
|-
| 4
| [[Царёв уесĕ|Царёв]]
| [[Царёв (Волгоград облаçĕ)|Царёв]] хула (6977 çын)
| style=&quot;text-align:right&quot; |18 964,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |198 022
|-
| 5
| [[Хĕрлĕ Çыр уесĕ|Хĕрлĕ Çыр]]
| [[Хура Çыр (Аçтăрхан облаçĕ)|Хĕрлĕ Çыр]] хула (4226 çын)
| style=&quot;text-align:right&quot; |11 858,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |100 316
|-
| 6
| [[Калмăк çеçенхирĕ]]
| -
| style=&quot;text-align:right&quot; |67 246,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |128 573
|-
| 7
| [[Букей Урти|Шалти Кăркăс урти]]
| [[Урта (Казахстан)|Хан Ставки]] (2564 çын)
| style=&quot;text-align:right&quot; |70 781,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |214 796
|}

== Çав. пекех ==
* [[Аçтăрхан]] — кĕпĕрне хули
* [[Аçтăрхан епархийĕ]]

== Вуламалли ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Астрахань, уезд и губерния}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [[s:Категория:ЭСБЕ:Астраханская губерния|ЭСБЕ:Астраханская губерния]]
* [http://astr.info/list.php?c=hist_astont Астраханская губерния в XVIII веке.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304215933/http://astr.info/list.php?c=hist_astont |date=2016-03-04 }}
* [http://www.astrakhan.ru/history/ Astrakhan.ru Региональный интернет-портал. История Астраханского края] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224091517/http://www.astrakhan.ru/history/ |date=2016-02-24 }}
* [http://www.astratube.ru/ AstraTube.ru — Новости Астраханской области]
* [http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=15 Памятная книжка и адрес-календарь Астраханской губернии 1873—1917, PDF]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/02000-Astrahanskaya-gub.html Библиотека Царское Село, книги по истории Астраханской губернии (Памятные книжки), PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026145135/http://oldbooks.ax3.net/BookLibrary/02000-Astrahanskaya-gub.html |date=2012-10-26 }}
* [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/12 Карта Астраханской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007131109/http://new.runivers.ru/maps/podratlas/12 |date=2010-10-07 }} (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru)

{{Раççей империн Патшалăх думин Аçтăрхан кĕпĕрнинчен депутачĕсем|nocat=1}}
{{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}}

[[Категори:Аçтăрхан кĕпĕрни]]
[[Категори:1717 çулта килнисем]]
[[Категори:1928 çулта çухалнисем]]</text>
      <sha1>lie1aptdysrrmccslfpfsc6momd3lav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çуна туртакан йытăсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68166</id>
    <revision>
      <id>875982</id>
      <parentid>860108</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="2j2b4nbxvcbyvvntrx2qj6goes5m2jz" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Corrie Mile 9 Landscape - Jacob W. Frank (8636566476).jpg|мини|справа|Çуна туртакан йытăсем]]
'''Çуна туртакан йытă''' — уйрăм ăратлă ([[Хаски|хаски]], маламут, самоед) [[йытă]]. Ку йытăсен вăйĕпе [[юр]] е [[пăр]] çийĕн йывăр япала турттарма, кимĕсене туртса сĕтĕрме, нарт тенĕ [[çуна]]семпе япаласемпе çынсене турттарма усă кураççĕ.
== Кун-çулĕ ==
== Йытă кӳлни ==
== Спорт ==
== Вуламалли ==
*Лазуркин, Станислав На собаках по Заполярью // Вокруг света. — 1983. — № 8 (2515).
== Каçăсем ==
* [http://sportfes.ru/ Региональная общественная организация «Санкт-Петербургская Спортивная Федерация ездового спорта»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427011626/http://sportfes.ru/ |date=2017-04-27 }}
* [http://dogsport.spb.ru/ Региональная общественная организация «Кинологическая Федерация ездового спорта Санкт-Петербурга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419153939/http://www.dogsport.spb.ru/ |date=2017-04-19 }}
* [http://nordhope.info/ Центр ездового собаководства «Северная Надежда»]
* [http://www.e-reading.co.uk/book.php?book=1006356 Ездовое собаководство Якутии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222050233/http://www.e-reading.co.uk/book.php?book=1006356 |date=2014-02-22 }}
* [http://oldcancer.narod.ru/Geography/Gedenstrom.htm Отрывки о Сибири М. Геденштрома]

{{Кӳлĕмле йытăсем}}

[[Категори:Йытăсем]] 
[[Категори:Йытă ăрачĕсен групписем]]
[[Категори:Кӳлĕмлĕ транспорт]]</text>
      <sha1>2j2b4nbxvcbyvvntrx2qj6goes5m2jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>«Çеçпĕл Мишшин тăван çĕршывĕ» мемориал комплексĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74856</id>
    <revision>
      <id>875979</id>
      <parentid>869649</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="ojfkcgf309gqgd4ro5tx9flud36zhiq" xml:space="preserve">{{Музей
|ячĕ          = «Çеçпĕл Мишшин тăван çĕршывĕ»&lt;br/&gt; мемориал комплексĕ 
|lat_deg = 55 |lat_min = 36 |lat_sec = 20
|lon_deg = 47 |lon_min = 17 |lon_sec = 48
|файл         = 
|никĕсленĕ    = [[1960]]-мĕш çулсенче
|вырнаçнă     = [[Чăваш Республики]], [[Канаш районĕ]], [[Çеçпĕл (ял)|Çеçпĕл]] ялĕ.
|директор     = 
|телефон      =        
|уçă          =         
|билет        =           
|каçă         = [http://www.museum.ru/M3143 Мемориал комплексĕн сайчĕ]
}}
'''«Çеçпĕл Мишшин тăван çĕршывĕ» мемориал комплексĕ''' ({{lang-ru|Мемориальный комплекс «Родина Михаила Сеспеля»}}) — [[Çеçпĕл Мишши]] кун-çулĕпе пултарулăхне халалласа йĕркеленĕ музей комплексĕ, [[Чăваш наци музейĕ]]н филиалĕ&lt;ref&gt;[http://enc.cap.ru/?t=publ&amp;lnk=3255 Чувашская энциклопедия]&lt;/ref&gt;.

Чăваш Республикин Канаш районĕнчи Çеçпĕл ялĕнче вырнаçнă.
 
2001 çулхи çу уйăхĕн 4-мĕшĕнче Мемориал комплексне Чăваш наци музейĕ шутне кĕртнĕ.

== Пĕрлехи хыпарсем ==
Комплекс шутне поэтăн килĕ тăнă вырăнта Чул палăкĕ, пĕве; ялти библиотека, Культура çурчĕ, вăтам шкул çинчи поэта асăннă хăма; Çеçпĕл Мишши яч. парк, унтах поэтăн бюсчĕ, Çеçпĕл Мишши музейĕ.

Сăвăçăн тăван ялĕнчи музейне 1960-мĕш сулсенче шкулти класс-музейĕнчен пуçарса кайнă. 1972 çулчен музей экспоначĕсем ял канашĕн çуртĕнче упраннă, 1979 çулхи чӳк уйăхĕнче Мемориал комплексĕ хăйĕн килне тупнă. 

Мĕнпур экспозици лаптăкĕ — 108 м2. Музейĕн тĕп ĕçĕ-пуçĕ – сăвăçăн пурнăçĕпе пултарулăхĕ çинчен материалсем пухасси, экскурсисене ирттересси.

== Çав. пекех ==
* [[Çеçпĕл Мишши музейĕ (Шупашкар)|Çеçпĕл Мишши музейĕ]], Шупашкар

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=16552 Фото и описание: Мемориальный комплекс «Родина Михаила Сеспеля»]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.culture.ru/institutes/11702/memorialnyi-kompleks-rodina-mikhaila-sespelya «Çеçпĕл Мишшин тăван çĕршывĕ» мемориал комплексĕ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014044528/https://www.culture.ru/institutes/11702/memorialnyi-kompleks-rodina-mikhaila-sespelya |date=2019-10-14 }}

[[Категори:Шупашкар музейĕсем]]
[[Категори:Чăваш Енĕн музейĕсем]]
[[Категори:Шупашкарти паллă вырăнсем]]</text>
      <sha1>ojfkcgf309gqgd4ro5tx9flud36zhiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яхина Гузель Шамилевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81900</id>
    <revision>
      <id>875976</id>
      <parentid>875218</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14523" sha1="h0ad81b3w2oqc92iysno3wrgwf3rsju" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Яхина}}
{{Çыравçă
 |Ят                   = Гузель Шамилевна Яхина
 |Ӳкерчĕк              = Гузель Яхина.jpg
 |Анлăшĕ               = 
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни  = ''Гузель Яхина'', 2010 ç.
 |Çуралнă чухнехи ят   = 
 |Псевдонимсем         = 
 |Çуралнă вăхăт        = [[1977]], [[çĕртме, 1]], 
 |Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Хусан|Хусанта}}, [[Тутар АССР]], [[РСФСР]]
 |Ĕçлев тĕсĕ           = [[çыравçă]]
 |Хастар çулсем        =
 |Жанр                 = 
 |Ĕçсен чĕлхи          = [[вырăс чĕлхи|вырăс]]
 |Дебют                = «Мотылёк» (''калав'') «[[Нева (журнал)|Нева]]» № 2, [[2014]] 
 |Парнесем             = {{РФ Правительствин премийĕ|2019}}«[[Ясная Поляна]]», 2015 «[[Пысăк кĕнеке]]», 2015
 |Сайт                 = 
}}
'''Гузе́ль Шами́левна Я́хина''' ({{lang-tt|Гүзәл Шамил кызы Яхина}}; 01.06.1977, [[Хусан]]) — раççей тутар çыравçи, «[[Зулейха открывает глаза]]» роман авторĕ. «[[Большая книга]]» тата «[[Ясная Поляна (преми)|Ясная Поляна]]» премисен лауреачĕ&lt;ref&gt;[https://ria.ru/interview/20160301/1382525469.html Гузель Яхина]&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==
Гузель Яхина Хусанта 1977 çулхи çĕртмен 1-мĕшĕнче тухтăрпа инженер çемьинче çуралнă&lt;ref&gt;[http://readly.ru/author/5721774/ Портал Readly.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420082150/http://readly.ru/author/5721774/ |date=2020-04-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/GuzelYakhina/about Страница автора в Фейсбуке]&lt;/ref&gt;. Виçĕ çул тултариччен Гузель тутарла кăна калаçнă, вырăсла калаçма ача пахчинче çеç тытăннă&lt;ref&gt;[https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-guzel-yahina.html Гузель Яхина, биография, новости, фото]&lt;/ref&gt;. Физика-математика лицейĕнче (№ 131) тата ӳнер шкулĕнче пĕлӳ пухнă. [[Хусанти патшалăх педагогика институчĕ]]н ютçĕр чĕлхисен факультетĕнче вĕреннĕ

Шкула çӳренĕ чухнех кинематографа кăмăлланă, сценарисене вуланă&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=«Хорошая книга — это терапия»|last=gorky.media|url=https://gorky.media/intervyu/horoshaya-kniga-eto-terapiya/|work=«Горький»|date=2018-04-13|accessdate=2018-04-16|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[1999]] çултнпа [[Мускав]]ра пурăнать&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;[http://www.business-gazeta.ru/article/144322/ Интервью «Бизнес-газете»]&lt;/ref&gt;, PR, реклама, [[маркетинг]] ĕçĕсемпе хăтланнă. Мускаври кино шкулĕнче сценари факультетĕнче пĕлӳ илнĕ (2015)&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/06/10/595867-zuleiha-otkrivaet-glaza-guzeli-yahinoi---silnii-debyutnii-roman-o-raskulachennoi-tatarke Сильный дебютный роман о раскулаченной татарке]&lt;/ref&gt;. [[Нева (журнал)|«Нева»]], [[Октябрь (журнал)|«Октябрь»]] журналсенче пичетленнĕ. [[Сибирские огни (журнал)|«Сибирские огни»]] журнал унăн «[[Зулейха открывает глаза]]» дебют романне кăларать. Чылай хушă кĕнеке пичетлес тесе кăларакана шыранă, юлашкинчен  литература агентствине тупать те кĕнеке тĕнче çутине курать&lt;ref&gt;[http://www.newtimes.ru/articles/detail/105385 Дело рук самих начинающих]&lt;/ref&gt;. 2015 çулта çыравçă «[[Пысăк кĕнеке]]» наци литература премине, çаплах романа «Ясная поляна» тата «Çулталăк кĕнеки» премисене тивĕснĕ.

2018 çулхи ака уйăхĕ тĕлне «Зулейха открывает глаза» романа 20 чĕлхе çине куçарса пичетленĕ, çыравçăн ытти прозине 30 ытла чĕлхене куçарнă&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://ast.ru/authors/yakhina-guzel-shamilevna-1003713/ Издательская группа «Аст»: Яхина Гузель Шамилевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200413022352/https://ast.ru/authors/yakhina-guzel-shamilevna-1003713/ |date=2020-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«[[Российская газета]]»: [http://www.bigbook.ru/smi/detail.php?ID=26182 Нашумевшую «Зулейху» перевели на татарский язык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627124328/http://www.bigbook.ru/smi/detail.php?ID=26182 |date=2019-06-27 }}&lt;/ref&gt;.

2018 çулта Гузель Яхина «[[Тотальный диктант]]» («Утро», «День» тата «Вечер») авторĕ пулнă.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://rg.ru/2017/11/29/reg-pfo/guzel-iahina-stala-avtorom-totalnogo-diktanta-2018.html |title=Гузель Яхина стала автором &quot;Тотального диктанта - 2018&quot; |author=Лебедева, Наталья |date=2017-11-29 |website=[[Российская Газета]] |publisher= |accessdate=2017-11-29 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

2019 çулхи çĕртмен 5-мĕшĕнче Гузель Яхина — «Пысăк кĕнеке» премин лауреачĕ&lt;ref&gt;[http://www.bigbook.ru/smi/detail.php?ID=30836 «Коммерсантъ»: Объявлен шорт-лист премии «Большая книга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121134518/http://www.bigbook.ru/smi/detail.php?ID=30836 |date=2019-11-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/3402967/|title=Яхина стала номинанткой на премию «Большая книга».|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.


== Библиографи ==
* «Зулейха открывает глаза», роман, 2015, Мускав.
* «Дети мои», роман, 2018, Мускав.

'''Журналсем'''
* [[2014]] — ''калав'' «Мотылек» — «[[Нева (журнал)|Нева]]» № 2, 2014.
* [[2014]] — ''роман пайĕсем: «[[Зулейха открывает глаза]]»'': «Мокрая курица», «Стук в окно», «Ильсияр и Ильгизар» — «[[Сибирские огни]]» № 5, 2014.
* [[2015]] — ''калав'' «Винтовка» — «[[Октябрь (журнал)|Октябрь]]» № 5, 2015.
* [[2016]] — ''вуламашкăн сценарий'' «Ночь» — «Октябрь» № 8, 2016. 
* [[2016]] — ''калав'' «Швайпольт» — журнал «[[Esquire]]».
* [[2018]] — ''калав'' «Юбилей» — «Октябрь» № 1, 2018.

'''Вырăсла кăларнисем'''
* Зулейха открывает глаза: роман. — [Худож.: Андрей Рыбаков. Предисл. [[Улицкая Людмила Евгеньевна|Людмилы Улицкой]]]. — Мускав: АСТ, редакция Елены Шубиной, 2015. — 508 с. ISBN 978-5-17-090436-5
* Зулейха открывает глаза: роман. — [предисл. Людмилы Улицкой]. — Мускав: АСТ, ред. Елены Шубиной, печ. 2016. — 508 с. — 10 000 экз. ISBN 978-5-17-090436-5 : 
* Дети мои: роман. — Мускав: АСТ, Ред. Елены Шубиной, сор. 2018. — 496 с. — 60 000 экз. (''Проза Гузель Яхиной'') ISBN 978-5-17-107766-2
* Зулейха открывает глаза: роман. — [Худож. А. Рыбаков. Предисл. Л. Улицкой]. — Мускав: АСТ, Ред. Елены Шубиной, 2019. — 508 с. — 50 000 экз. (''Проза Гузель Яхиной'') ISBN 978-5-17-090436-5

== Литература премисем ==
* 2015 — «Çулталăк кĕнеки» преми лауреачĕ («Зулейха открывает глаза»)
* 2015 — «[[Ясная Поляна (преми)|Ясная Поляна]]» преми лауреачĕ, «XXI ĕмĕр» номинаци («Зулейха открывает глаза» романшăн)
* 2015 — «[[Пысăк кĕнеке]]» «Зулейха открывает глаза» романшăн&lt;ref&gt;[http://www.business-gazeta.ru/article/147587/ Первую премию «Большой книги», в 3 млн рублей получила Гузель Яхина за роман «Зулейха открывает глаза»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate = 2015-12-10|lang=ru|title = Стал известен лауреат премии &quot;Большая книга&quot;|url = http://www.interfax.ru/russia/484343|publisher =[[Интерфакс]]}}&lt;/ref&gt;
* 2016 — «Сирано» преми лауреачĕ, «Чи лайăх çыравçă» номинацийĕ
* 2017 — Les prix du magazine [[wikidata:Q3537592|Transfuge]] de la rentrée littéraire, [[Франция]], [[2017 год|2017]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cathjack.ch/wordpress/?p=3881|title=Les prix littéraires 2017 – La récap – Ballade au fil de …|publisher=www.cathjack.ch|lang=fr|accessdate=2017-09-13}}&lt;/ref&gt;
* 2017 — «[[Вулавçă премийĕ]]н» лауреачĕ («Зулейха открывает глаза» романшăн)
* 2018 — «Сноб» проекчĕн «Сделано в России — 2018» преми лауреачĕ  («Дети мои» романшăн)
* 2019 —  «[[Пысăк кĕнеке]]н» 3-мĕш премийĕ («Дети мои» романшăн)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bigbook.ru/win/Win2019.php?ID=1805|title=Национальная литературная премия «Большая книга»: Итоги|publisher=www.bigbook.ru|accessdate=2020-03-21}}&lt;/ref&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|3}}

== Каçăсем ==
* [http://yakhina.info/ Гузель Яхина, сайт о творчестве] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429150725/https://yakhina.info/ |date=2020-04-29 }}
* {{Instagram|yakhina.info|Гузель Яхина}}
* {{ЖЗ|http://magazines.russ.ru/authors/y/yahina/}}
* [http://www.sibogni.ru/content/zuleyha-otkryvaet-glaza Гузель Яхина.] Журнал «[[Сибирские огни]]»
* [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(яхина%20гузель%20шамилевна) Гузель Яхина. Российская государственная библиотека] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(яхина%20гузель%20шамилевна) |date=2019-11-26 }}
* [http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=EA93A2EC356C1AC979E8413EAE843E5D?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=default_tab&amp;indx=1&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=07NLR_VU1&amp;frbg=&amp;vl%28freeText0%29=Гузель+Яхина&amp;scp.scps=scope%3A%28MAIN_07NLR%29  Гузель Яхина. Российская национальная библиотека]
* [https://catalog.loc.gov/vwebv/search?searchType=7&amp;searchId=30906&amp;maxResultsPerPage=25&amp;recCount=25&amp;recPointer=0&amp;resultPointer=0&amp; Гузель Яхина. Библиотека Конгресса США]
* [http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=639DABD4EAA8C93E34A7F238F1614522?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=local_tab&amp;indx=3&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=BLVU1&amp;frbg=&amp;tb=t&amp;vl%28freeText0%29=Гузель+Яхина&amp;scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&amp;vl%282084770704UI0%29=any&amp;vl%282084770704UI0%29=title&amp;vl%282084770704UI0%29=any Гузель Яхина.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220824133027/http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=639DABD4EAA8C93E34A7F238F1614522?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=local_tab&amp;indx=3&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=BLVU1&amp;frbg=&amp;tb=t&amp;vl(freeText0)=%D0%93%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C+%D0%AF%D1%85%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;scp.scps=scope:(BLCONTENT)&amp;vl(2084770704UI0)=any&amp;vl(2084770704UI0)=title&amp;vl(2084770704UI0)=any |date=2022-08-24 }} [[Британская библиотека]].
* [https://les.media/articles/489421-guzel-yakhina-ya-lyublyu-prostye-chelovecheskie-istorii Гузель Яхина: «Я люблю простые человеческие истории»]
* [http://tvkultura.ru/article/show/article_id/145762/ Гузель Яхина: «Я вложила в Зулейху всё, что знаю о татарской женщине»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904050003/http://tvkultura.ru/article/show/article_id/145762 |date=2019-09-04 }}
* [https://gorky.media/intervyu/horoshaya-kniga-eto-terapiya/ «Хорошая книга — это терапия»: Читательская биография писательницы Гузели Яхиной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416134757/https://gorky.media/intervyu/horoshaya-kniga-eto-terapiya/ |date=2018-04-16 }}
* ''[[Басинский, Павел Валерьевич|Басинский П. В.]]'' [http://www.rg.ru/2015/05/25/basinsky.html Невероятное. Очевидное]
* «[[Известия]]»: [https://iz.ru/734513/daria-krutogolova/kazhdyi-roman-eto-eksperiment «Каждый роман — это эксперимент»]

[[Категори:XXI ĕмĕрти Раççей çыравçисем]]
[[Категори:XXI ĕмĕрти вырăс çыравçисем]]
[[Категори:Тутар гуманитари-педагогика университетĕнче вĕренсе тухнисем]]</text>
      <sha1>h0ad81b3w2oqc92iysno3wrgwf3rsju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ăс-хакăл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82686</id>
    <revision>
      <id>875984</id>
      <parentid>840302</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="oct5lifn8wfqlcipikcsuua68r3cckd" xml:space="preserve">'''Ăс-хакăл''' тени çаксене пĕлтерме пултарать:
{{Викисловарь}}
{{Cleanup}}

== Тĕп пĕлтерĕшсем ==
* '''[[Ăс-хакăл (философи)]]''' 
* '''[[Ăс-хакăл (мифологи)]]''' 
* '''Ăс-хакăл''' — тĕнпе çыхăннă ăнлав
** '''[[Сăваплă Ăс-хакăл]]''' (Сăваплă Сывлăш, Çветтуй Сывлăш) — христианлăхра: виçĕ пăстаçран пĕри.

* '''Ăс-хакăл  —  чĕре ăс-тăнĕ.'''

== Кино ==
* «[[Ăс-хакăл (фильм, 1998)]]» 

== Çавăн пекех ==
{{disambig}}
[[Категори:Ăс-хакăл]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]

[[File:Lion.Reason.jpg|мини|300пкс|Ăс-хакăла аллегорилени. Лионри [[Нотр-Дам-де-Фурвьер]] базиликин тĕп ĕскерĕ.]]
'''Ăс-хакăл''' ({{lang-la|ratio}})&lt;ref&gt;{{Из БСЭ|пуçелĕк=Ум|кăларăм=3-мĕш}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|νους}}) — [[Шухăшлани (философи)|шухăшлав ĕç-хĕлĕн]] чи çӳллĕ [[философи категорийĕ]]&lt;ref&gt;''[[Швырёв Владимир Сергеевич|Швырев В. С.]]'' [http://iph.ras.ru/elib/2524.html Разум] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923063608/http://iph.ras.ru/elib/2524.html |date=2013-09-23 }} // [[Новая философская энциклопедия]]: в 4 т. / [[Институт философии РАН|Ин-т философии РАН]]; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета [[Стёпин Вячеслав Семёнович|В. С. Стёпин]]. 2-е изд., испр. и допол. — М.: [[Мысль (издательство)|Мысль]], 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.&lt;/ref&gt;, пĕтĕмĕшле [[Шухăшлани|шухăшлама]],  [[Анализ (философи)|анализ тума]], [[Абстракци|абстракцилеме]] тата [[Ăнлавсене пĕтĕмлетни|пĕтĕмлетме]] пултарни&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Разум|[[Соловьёв Владимир Сергеевич|Соловьёв В. С.]]}}&lt;/ref&gt;.

== Этимологи тата çывăх ăнлавсем ==

== Ăс-хакăл философире ==

== Ăс-хакăл тата турăлăх ==

== Ăс-хакăл тата пуç мими ==

== Чĕрчунсен ăс-хакăлĕ ==
{{main|Чĕрчунсен интеллекчĕ}}

== Çав. пекех ==
* [[Интеллект]]
* [[Шухăшлани]]
* [[Космосри ăс-хакăл]]
* [[Логикăпа шухăшлани]]
* [[Ăс-тăн]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{Кĕнеке
 |пуçелĕк      = Большая российская энциклопедия. Том 28
 |пай          = Разум
 |каçă пайĕ    = https://bigenc.ru/philosophy/text/3491079
 |вырăн        = М.
 |çул          = 2015
 |страницы     = 178—180
 |ref          = Большая российская энциклопедия
}}
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Разум|[[Соловьёв, Владимир Сергеевич|Соловьёв В. С.]]}}
* Beer, Francis A., &quot;Words of Reason&quot;, ''Political Communication'' 11 (Summer, 1994): 185–201.
* {{citation |year=1991 |author=Gilovich, Thomas |title=How We Know What Isn't So: The Fallibility of Human Reason in Everyday Life |place=New York |publisher=The [[Free Press (publisher)|Free Press]] |isbn=978-0-02-911705-7}}
* Tripurari, Swam, ''[http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ On Faith and Reason] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522124737/http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ |date=2013-05-22 }}'', ''[http://harmonist.us/ The Harmonist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003170725/http://harmonist.us/ |date=2016-10-03 }}'', May 27, 2009.

[[Категори:Шухăшлани]]
[[Категори:Философи терминĕсем]]
[[Категори:Эпистемологи]]
[[Категори:Шухăшлав]]</text>
      <sha1>oct5lifn8wfqlcipikcsuua68r3cckd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çĕве шыв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83780</id>
    <revision>
      <id>875980</id>
      <parentid>862409</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="g33x4kz92wnevti9obtlqv3olf6b4m1" xml:space="preserve">[[File:Soured milk whey.avrs-56.jpg|thumb|Soured milk whey.avrs-56]]
'''Çĕве шыв''' е '''çвешыв''' — йÿçĕхнĕ сĕте сăрхăнтарнă хыççăн юлакан шĕвек. Çавăн пекех унашкал шĕвеке сĕтрен тата сĕт продукчĕсенчен урăхла майпа та уйăрма пулать.
==Каçăсем==
* [http://www.healthyeating.org/Portals/0/Documents/Health%20Wellness/White%20Papers/whey_monograph.pdf Whey Protein: Waste Product of the Past is Nutritional Powerhouse of the Future]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&amp;id=180413 ГОСТ 31661-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727044440/http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&amp;id=180413 |date=2020-07-27 }}. Простокваша мечниковская. Технические условия
{{Апат-çимĕç}}
[[Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ]]
[[Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçмисем]]
[[Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçми-çимисем]]
[[Категори:Чăваш кухни]]</text>
      <sha1>g33x4kz92wnevti9obtlqv3olf6b4m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ӳт касни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85007</id>
    <revision>
      <id>875978</id>
      <parentid>683233</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="sotl16m8h3erwtkc2jc117qiiehculx" xml:space="preserve">[[File:Covenant of Abraham.JPG|thumb|Иудейсем ÿт касни]]
'''Ӳт касни''' (урăхла ăна «'''циркумци́зи'''» теççĕ, {{lang-lat|circumcisio}})  — арçын ачасен тата арçынсен [[хĕрринчи ӳт]]не тĕрлĕ тĕллевсемпе касса илни, ытларах чухне [[тĕн]] тĕлевĕсемпе.
== Каçăсем ==
* {{ЭЕЭ|13031|Обрезание}}
* [http://www.circlist.com/circhome.html CIRCLIST Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924133458/http://circlist.com/circhome.html |date=2020-09-24 }} (один из самых крупных сайтов, посвящённых вопросам обрезания){{ref-en}}.
* [http://www.islamhouse.com/p/233198 Обрезание: как это делается по исламу] {{недоступная ссылка|число=02|месяц=03|год=2018}}
* [http://med-edu.ru/surgery/uronefro/3006 Образание, обучающее видео]

{{Ӳт касни}}
{{Çыннăн репродукци тытăмĕ}}

[[Категори:Урологи операцийĕсем]]
[[Категори:Ӳт касни| ]]
[[Категори:Еврейсен йăли-йĕрки]]
[[Категори:Пенис]]
[[Категори:Инициаци]]
[[Категори:Тĕн]]
[[Категори:Ислам]]
[[Категори:Иудаизм]]</text>
      <sha1>sotl16m8h3erwtkc2jc117qiiehculx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байден Джо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86111</id>
    <revision>
      <id>875954</id>
      <parentid>703812</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max Tenche [[Джо Байден]] страницӑн ятне [[Байден, Джо]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>703812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="ed3uvrybviob270386i5zzez614goz8" xml:space="preserve">
{{Пайăр çын
|ят                    =  Джо Байден
|тăван ят              =  
|портрет               = Joe Biden presidential portrait.jpg   
|портрета ăнлантарни   =  
|ĕçлев тĕсĕ            = Джо Байден
|çуралнă вăхăт         =  
|çуралнă вырăн         =  
|гражданлăх            = 
|пăхăнулăх             =  
|вилнĕ вăхăт           = 
|вилнĕ вырăн           = 
|амăшĕ                 = 
|ашшĕ                  = 
|упăшка                = 
|арăм                  =  
|ачасем                =  
|парнесемпе чыславсем  = 
|сайт                  = 
|викиампар             =  
}}

'''Джозеф Робинетт Байден-кӗҫӗнни''' ({{lang-en|Joseph Robinette Biden}}, Jr.; 20 чӳк 1942, [[Скрантон]], [[Пенсильвани]], [[АПШ]]) — Америка патшалӑх тата политика ӗҫченӗ. [[АПШ]] 2020 ҫулхи президент [[Суйлав|суйлавӗн]] кандидачӗ. 20 кӑрлач 2021 - [[АПШ]] 46-мӗш президенчӗ. 

АПШ-н 47-мӗш Вице-президенчӗ 20 кӑрлач 2009 - 20 кӑрлач 2017. [[АПШ Демократи партийĕ|Демократиллӗ партин]] пайташӗ.  Унччен АПШ Делавэр штачӗнчен сенатор пулнӑ (1973 -2009 ҫҫ.).

== Пурнӑҫӗ ==

== Ӗҫӗ-хӗлӗ ==

== Вуламалли ==
* Broder J. M. Father’s Tough Life an Inspiration for Biden (англ.) // The New York Times / D. Baquet — Manhattan, NYC: The New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2008. — ed. size: 1122400; ed. size: 1132000; ed. size: 1103600; ed. size: 648900; ed. size: 443000 — ISSN 0362-4331; 1553-8095

== Каҫӑсем ==
*  [https://joebiden.com/ Сайт президентской кампании]
* [https://obamawhitehouse.archives.gov/vp Биография в Белом доме] (архив)
* [http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=b000444 Биография] 
* [https://www.fec.gov/data/candidate/P80000722 Финансовая информация (федеральный офис)]
* [https://www.congress.gov/member/joseph-biden/B000444 Спонсированные законопроекты] 
{{АПШ президенчĕсем}}
[[Категори:Политиксем|*Патшалăхсем]]
[[Категори:Политика, патшалăхсемпе|*Политиксем]]
[[Категори:АПШ]]</text>
      <sha1>ed3uvrybviob270386i5zzez614goz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>875956</id>
      <parentid>875954</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max Tenche [[Байден, Джо]] страницӑн ятне [[Байден Джо]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>703812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="ed3uvrybviob270386i5zzez614goz8" xml:space="preserve">
{{Пайăр çын
|ят                    =  Джо Байден
|тăван ят              =  
|портрет               = Joe Biden presidential portrait.jpg   
|портрета ăнлантарни   =  
|ĕçлев тĕсĕ            = Джо Байден
|çуралнă вăхăт         =  
|çуралнă вырăн         =  
|гражданлăх            = 
|пăхăнулăх             =  
|вилнĕ вăхăт           = 
|вилнĕ вырăн           = 
|амăшĕ                 = 
|ашшĕ                  = 
|упăшка                = 
|арăм                  =  
|ачасем                =  
|парнесемпе чыславсем  = 
|сайт                  = 
|викиампар             =  
}}

'''Джозеф Робинетт Байден-кӗҫӗнни''' ({{lang-en|Joseph Robinette Biden}}, Jr.; 20 чӳк 1942, [[Скрантон]], [[Пенсильвани]], [[АПШ]]) — Америка патшалӑх тата политика ӗҫченӗ. [[АПШ]] 2020 ҫулхи президент [[Суйлав|суйлавӗн]] кандидачӗ. 20 кӑрлач 2021 - [[АПШ]] 46-мӗш президенчӗ. 

АПШ-н 47-мӗш Вице-президенчӗ 20 кӑрлач 2009 - 20 кӑрлач 2017. [[АПШ Демократи партийĕ|Демократиллӗ партин]] пайташӗ.  Унччен АПШ Делавэр штачӗнчен сенатор пулнӑ (1973 -2009 ҫҫ.).

== Пурнӑҫӗ ==

== Ӗҫӗ-хӗлӗ ==

== Вуламалли ==
* Broder J. M. Father’s Tough Life an Inspiration for Biden (англ.) // The New York Times / D. Baquet — Manhattan, NYC: The New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2008. — ed. size: 1122400; ed. size: 1132000; ed. size: 1103600; ed. size: 648900; ed. size: 443000 — ISSN 0362-4331; 1553-8095

== Каҫӑсем ==
*  [https://joebiden.com/ Сайт президентской кампании]
* [https://obamawhitehouse.archives.gov/vp Биография в Белом доме] (архив)
* [http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=b000444 Биография] 
* [https://www.fec.gov/data/candidate/P80000722 Финансовая информация (федеральный офис)]
* [https://www.congress.gov/member/joseph-biden/B000444 Спонсированные законопроекты] 
{{АПШ президенчĕсем}}
[[Категори:Политиксем|*Патшалăхсем]]
[[Категори:Политика, патшалăхсемпе|*Политиксем]]
[[Категори:АПШ]]</text>
      <sha1>ed3uvrybviob270386i5zzez614goz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ывăç шăммисем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89493</id>
    <revision>
      <id>875947</id>
      <parentid>699361</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2574" sha1="7hvsvxf52tk5zo8xlyze1xrf0tt921x" xml:space="preserve">[[File:Metacarpals numbered-en.svg|thumb|Metacarpals numbered-en]]
[[File:Metacarpal fractures.jpg|thumb|Ӳкерчĕк çинче — ывăçăн хуçăлнă шăммисем]]
'''Ывăç шăммисем''' ({{lang-la|ossa metacarpi}}) —  [[алă лаппи]]нчи шăмăсем. Вĕсене пÿрне шăммисемпе (фалангăсемпе) пăтарштармалла мар.

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем.

== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{anatomy-stub}}
{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Кости верхней конечности]]
[[Категори:Алă лаппи]]</text>
      <sha1>7hvsvxf52tk5zo8xlyze1xrf0tt921x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алă пумакĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89495</id>
    <revision>
      <id>875995</id>
      <parentid>699365</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="rz0qy7mhx9ly0sw9wp9hp3x4ohplqyn" xml:space="preserve">[[File:Carpus.png|thumb|Carpus]]
'''Алă пумакĕ'''  ('''пумак''', {{lang-la|carpus}}) —  этемĕн [[алă лаппи]]нчи   шăмăсем. Вĕсем [[чике|ал тунинчи]] шăмăсене [[ывăç шăммисем]]пе çыхăнтараççĕ.

Сăмахсартан&lt;ref&gt;Тезаврус Лингве Чувашорум&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
(п̚умагэ̆, п̚умак’), prima pars palmae, te poignet, запястье, верхн. часть ручной кисти, соединяющая пясть (ладонь) с локтевыми костями; перехват на руке в том месте, где кисть руки соединяется с „алă туни“. Череп. Алă пумакĕ пăвăнса тăрат. Запястье как будто чем-то перехвачено, стянуто (точно ниткою, у полного ребенка). || Brachiale quoddam? Род запястья (украшение)? Тоганаш., Шибач. V. пăвăнчăк.
{{Цитата вĕçĕ}}

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем.

== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{anatomy-stub}}

{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Алă пумакĕ]]</text>
      <sha1>rz0qy7mhx9ly0sw9wp9hp3x4ohplqyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çур уйăхла шăмă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89629</id>
    <revision>
      <id>875983</id>
      <parentid>699378</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="hc0tar69cshrego3n055e3wxm4k3ppb" xml:space="preserve">[[File:Carpus.png|thumb|'''Этемĕн ал лаппи шăммисем.''' Сулахай енче ал лаппин тÿнтерĕ, сылтăм енче — унăн тупанĕ енчен. [[Алă пумакĕ]]н шăммисене ятарлă тĕспе тата саспаллисемпе палăртнă. ''Проксималлĕ рет'': A — [[Карапла шăмă (алă лаппи)|карапла шăмă]], B — [[çур уйăхла шăмă]], C — [[виç хысаклă шăмă]], D — [[пăрçалла шăмă]]. ''Дисталлĕ рет'': E — [[трапеци-шăмă]], F — [[трапеци евĕрлĕ шăмă]], G — [[пуç евĕрлĕ шăмă]], H — [[çекĕлле шăмă]].]]
[[File:The left lunate bone, from Gray fig.222.png|thumb|Сулахай çур уйăхла шăмă]]
'''Çур уйăхла шăмă'''  ({{lang-la|os lunatum}},  «уйахла шăмă» тенине пĕлтерет) —  этемĕн [[алă лаппи]]нчи   шăмă. Вăл [[чике|ал тунинчи]] шăмăсене [[ывăç шăммисем]]пе çыхăнтараканнисенчен пĕри.

Сăмахсартан&lt;ref&gt;Тезаврус Лингве Чувашорум&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
(п̚умагэ̆, п̚умак’), prima pars palmae, te poignet, запястье, верхн. часть ручной кисти, соединяющая пясть (ладонь) с локтевыми костями; перехват на руке в том месте, где кисть руки соединяется с „алă туни“. Череп. Алă пумакĕ пăвăнса тăрат. Запястье как будто чем-то перехвачено, стянуто (точно ниткою, у полного ребенка). || Brachiale quoddam? Род запястья (украшение)? Тоганаш., Шибач. V. пăвăнчăк.
{{Цитата вĕçĕ}}

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем. Шăмма хапи çĕнелнĕ уйăх пек пулнăран çапла ят панă.

== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.

== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{anatomy-stub}}
{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Алă пумакĕ]]</text>
      <sha1>hc0tar69cshrego3n055e3wxm4k3ppb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çекĕлле шăмă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89632</id>
    <revision>
      <id>875981</id>
      <parentid>699372</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="hty20tmdzr16x4xpvos87pskpen4cy3" xml:space="preserve">[[File:Carpus.png|thumb|'''Этемĕн ал лаппи шăммисем.''' Сулахай енче ал лаппин тÿнтерĕ, сылтăм енче — унăн тупанĕ енчен. [[Алă пумакĕ]]н шăммисене ятарлă тĕспе тата саспаллисемпе палăртнă. ''Проксималлĕ рет'': A — [[Карапла шăмă (алă лаппи)|карапла шăмă]], B — [[çур уйăхла шăмă]], C — [[виç хысаклă шăмă]], D — [[пăрçалла шăмă]]. ''Дисталлĕ рет'': E — [[трапеци-шăмă]], F — [[трапеци евĕрлĕ шăмă]], G — [[пуç евĕрлĕ шăмă]], H — [[çекĕлле шăмă]].]]
[[File:Gray228.png|thumb|Сулахай çекĕлле шăмă]]
'''Çекĕлле шăмă'''   ({{lang-la|os hamatum}}) —  этемĕн [[алă лаппи]]нчи   шăмă. Вăл [[чике|ал тунинчи]] шăмăсене [[ывăç шăммисем]]пе çыхăнтараканнисенчен пĕри.

Сăмахсартан&lt;ref&gt;Тезаврус Лингве Чувашорум&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
(п̚умагэ̆, п̚умак’), prima pars palmae, te poignet, запястье, верхн. часть ручной кисти, соединяющая пясть (ладонь) с локтевыми костями; перехват на руке в том месте, где кисть руки соединяется с „алă туни“. Череп. Алă пумакĕ пăвăнса тăрат. Запястье как будто чем-то перехвачено, стянуто (точно ниткою, у полного ребенка). || Brachiale quoddam? Род запястья (украшение)? Тоганаш., Шибач. V. пăвăнчăк.
{{Цитата вĕçĕ}}

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем.

== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.

== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{anatomy-stub}}
{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Алă пумакĕ]]
[[Категори:Алă лаппи]]
[[Категори:Алă]]</text>
      <sha1>hty20tmdzr16x4xpvos87pskpen4cy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Электронегативлăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104836</id>
    <revision>
      <id>875953</id>
      <parentid>771087</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="mnwin5t1r5ygkaaan9mz9qju6qz1b0a" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Эле́ктронегативлăх (χ)''' (танлаштаруллă электронегативлăх) — атомăн химилле никĕсле [[палăрăм]]ĕсенчен пĕри &lt;!--фундаментальное химическое свойство атома, количественная характеристика способности [[атом]]а в [[молекула|молекуле]] смещать к себе общие [[электронная пара|электронные пары]], то есть способность атомов притягивать к себе [[Валентные электроны|электроны]] других атомов. Самая высокая степень электроотрицательности у [[Галогены|галогенов]] и сильных [[Окислитель|окислителей]] ([[p-элементы|p-элементов]], [[Фтор|F]], [[Кислород|O]], [[Азот|N]], [[Хлор|Cl]]), а низкая — у активных [[Металлы|металлов]] ([[s-элементы|s-элементов]] [[1 группа элементов|I группы]], [[Натрий|Na]], [[калий|K]], [[цезий|Cs]]).{{Нет АИ|31|8|2021}}--&gt;

== Çавăн пекех ==
* [[Электрон тĕлĕшĕнчи хурăнташлăх]]
== Вуламалли ==
*Jolly, William L. (1991). Modern Inorganic Chemistry (2nd ed.). New York: McGraw-Hill. pp. 71–76. ISBN 978-0-07-112651-9.
*Mullay, J. (1987). &quot;Estimation of atomic and group electronegativities&quot;. Electronegativity. Structure and Bonding. Vol. 66. pp. 1–25. doi:10.1007/BFb0029834. ISBN 978-3-540-17740-1.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
==Каçăсем==
*[http://www.webelements.com/ WebElements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ |date=2014-01-04 }}, lists values of electronegativities by a number of different methods of calculation
*[https://web.archive.org/web/20120516075254/http://sciencehack.com/videos/view/6952235798166539784 Video explaining electronegativity]
*[http://electronegativitychart.com Electronegativity Chart], a summary listing of the electronegativity of each element along with an interactive periodic table

{{Структурăллă хими}}

[[Категори:Химири хапасăр капсем]]
[[Категори:Структурăлла хими]]
[[Категори:Электро]]</text>
      <sha1>mnwin5t1r5ygkaaan9mz9qju6qz1b0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килĕшев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105896</id>
    <revision>
      <id>875992</id>
      <parentid>873448</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>875992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="dgs4q8s1wvyq1vq60cabqnoiy3f5acy" xml:space="preserve">[[File:Contract for the participation in a television programme, 1975.jpg|thumb|Contract for the participation in a television programme, 1975]]
:{{ан арпаштарăр|Килĕшӳ|Килĕшӳпе}}
{{Пĕлтерĕшсем|Мешӳрет}}
'''Килĕшев''' (нум. х. — ''килĕшевсем''), е '''Мешӳрет''' — икĕ е темиçе ен (субъект) пĕр-пĕринпе мĕнле те пулин ыйтупа  тивĕç-ирĕкле хутшăнусене палăртас, улăштарас е чарса лартас тĕллевпе калаçса татăлса çирĕплетни (фиксацилени)&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt; Договор / Чуковская Е. Э. // Динамика атмосферы — Железнодорожный узел. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 175—176. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 9). — ISBN 978-5-85270-339-2.&lt;/ref&gt;.
== Çавăн пекех ==
* [[Килĕшнĕлĕх]]
* [[Килĕшӳ]]
* [[Килĕшевкке]]
* [[Кавар]]
* [[Каварлашу]]
* [[Контракт]]
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* ''Брагинский М. И., Витрянский В. В.'' Договорное право. М., 2001. Кн. 1: Общие положения.
* Гражданское право: В 4 т. / Под ред. Е. А. Суханова. 3-е изд. М., 2006.

[[Категори:Килĕшӳсем| ]]
[[Категори:Килĕшевсем| ]]
[[Категори:Мешӳрет]]</text>
      <sha1>dgs4q8s1wvyq1vq60cabqnoiy3f5acy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ӗнентерӳллĕ медицина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110072</id>
    <revision>
      <id>875977</id>
      <parentid>864199</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13645" sha1="d9g78m5gcljs95s52ntzmzvaolww4o4" xml:space="preserve">:{{Çак статья|сиплев эффективлăхне палăртакан меслетсем çинчен; |Медицина|медицина çинчен пĕтĕмĕшле}}
'''Ӗнентерӳллĕ медицина''' (ĕнентерÿсем çинче никĕсленнĕ медицина, {{lang-en|evidence-based medicine}})&lt;ref&gt;Evidence-based medicine : A new approach to teaching the practice of medicine : [англ.] / Evidence Based Medicine Working Group // JAMA. — 1992. — Vol. 268, no. 17 (4 November). — P. 2420–2425. — doi:10.1001/jama.1992.03490170092032. — PMID 1404801&lt;/ref&gt;&lt;!-- — подход к медицинской практике, при котором решения о применении [[Профилактика|профилактических]], [[Диагностика (медицина)|диагностических]] и [[Терапия (лечение)|лечебных вмешательств]] принимаются, исходя из имеющихся доказательств их эффективности и безопасности, а такие доказательства подвергаются оценке, сравнению, обобщению и широкому распространению для использования в интересах [[пациент]]ов&lt;ref name=&quot;EBMWG 1992&quot;&gt;{{публикация|статья|язык=en
|заглавие=Evidence-based medicine
|подзаголовок=A new approach to teaching the practice of medicine
|ответственный=Evidence Based Medicine Working Group
|издание=JAMA
|год=1992 |месяц=11 |день=4
|volume=268 |issue=17
|pages= 2420–2425
|doi=10.1001/jama.1992.03490170092032
|pmid=1404801
|ref=Evidence Based Medicine Working Group
}}&lt;/ref&gt;.--&gt;

== Çавăн пекех ==
* [[Теорилле хирурги]]
* [[Хăвăртлануллă реабилитациллĕ хирурги]]
* [[Ăславпа никĕсленĕ тĕпчевсем]]
* [[Ӗнентерӳллĕ вĕрентӳ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==

=== Вырăсла ===
{{refbegin|2}}
* Власов, В. В. Введение в доказательную медицину или Как использовать биомедицинскую литературу для усовершенствования своей практики и исследований. — М. : Медиа Сфера, 2001. — 392 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89084-012-6.
* Талантов, П. В. 0,05 : Доказательная медицина от магии до поисков бессмертия. — М. : АСТ : CORPUS, 2019. — 560 с. — (Библиотека фонда «Эволюция»). — ББК 54.1. — УДК 616(G). — ISBN 978-5-17-114111-0.
* Клюшин, Д. А. Доказательная медицина : Применение статистических методов / Дмитрий Анатольевич Клюшин, Юрий Иванович Петунин. — М. : Диалектика, 2007. — С. 320. — ISBN 978-5-8459-1321-0.
* Основы доказательной медицины : Учебное пособие для системы послевузовского и дополнительного профессионального образования врачей / Под общей редакцией ак. РАМН, проф. Р. Г. Оганова. — М. : Силицея-Полиграф, 2010. — 136 с. — ISBN 978-5-9901-860-2-6.
* По, Алан Ли Ван. Введение. — В: Фармакотерапия, основанная на доказательствах = Alan Li Wan Po. Evidence-Based Pharmacotherapy. Wiley-Blackwell. 224 p. ISBN 140515179X. ISBN 978-1405151795 / Пер. с англ. в Московском центре доказательной медицины при факультете фундаментальной медицины МГУ. Редакторы перевода: проф. О. С. Медведев и проф. В. А. Горьков // nedug.ru : [сайт].
* {{cite web
 |url         = https://postnauka.ru/longreads/6705
 |title       = Доказательная медицина и принципы разработки лекарств
 |subtitle    = Как сегодня исследуются эффективность и безопасность новых лекарственных средств
 |author      = Ярослав Ашихмин (к. м. н.)
 |date        = 2012-11-22
 |website     = [[Постнаука]]
 |accessdate  = 2019-01-06
 |deadlink    = 
 |archiveurl  = 
 |archivedate = 
 |ref=Ашихмин
}}
{{refend}}

=== Акăлчанла ===
{{refbegin|2}}
* The {{нп3|Institute of Medicine|IOM||}} Roundtable on Evidence-Based Medicine brings together key stakeholders from multiple sectors—patients, health providers, payers, employers, manufacturers, policy makers, and researchers—for cooperative consideration of the ways that evidence can be better developed and applied to drive improvements in the effectiveness and efficiency of medical care in the United States.
* [http://www.cochrane.org/ Cochrane.org] — 'The Cochrane Collaboration: The reliable source for evidence in healthcare' ({{нп3|systematic review|systematic reviews||}} of the effects of health care interventions), [[Cochrane Library]] Major source of rigorous EBM evaluations.
* [http://www.ahrq.gov/clinic/uspstfix.htm AHRQ.gov] — 'U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF)', Agency for Health Care Research and Quality. Major source of EBM evaluations
* '[https://web.archive.org/web/20100329111526/http://www.acc.org/qualityandscience/quality/evidence.htm What Is Evidence-Based Medicine?]' — {{нп3|American College of Cardiology|||}}
* [http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/163/7/837 CMAJ.ca] — 'Evidence-based medicine: a commentary on common criticisms', Dr. Sharon E. Straus, Dr. Finlay A. McAlister, ''{{нп3|Canadian Medical Association Journal|||}}'', Vol 163, No 7, pp 837—841 (October 3, [[2000]])
* [http://www.mja.com.au/public/issues/174_05_050301/craig/craig.html MJA.com.au] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301151635/http://www.mja.com.au/public/issues/174_05_050301/craig/craig.html |date=2012-03-01 }} — 'Evidence-based medicine: useful tools for decision making', Jonathan C. Craig, Les M. Irwig, Martin R. Stockler, ''{{нп3|Medical Journal of Australia|||}}'', vol 174, p 248—253 (2001)
* [https://web.archive.org/web/20131029021303/http://ispub.com/ostia/index.php?xmlFilePath=journals%2Fije%2Fvol4n1%2Fevidence.xml ISPUB.com] — 'Evidence-biased medicine: Intention-to-treat analysis less conservative?'. ''The Internet Journal of Epidemiology''. 4(1). 2007
* [http://www.gpnotebook.co.uk/simplepage.cfm?ID=-1596981199 GPNoteBook.co.uk] — 'Evidence-based medicine (EBM)', General Practice Notebook Free content
* [https://web.archive.org/web/20090831053802/http://www.jr2.ox.ac.uk/Bandolier/ JR2.ox.ac.uk] — 'Bandolier: Evidence-based thinking about health care', ''{{нп3|Bandolier (journal)|||}}'' Free reviews online
* [https://web.archive.org/web/20040202094430/http://www.shef.ac.uk/~scharr/ir/netting/ SHEF.ac.uk] — 'Netting the Evidence: A ScHARR Introduction to Evidence Based Practice on the Internet' (resource directory), [[University of Sheffield]] Extensive bibliographies and links to online articles
* [http://www.tripdatabase.com TRIP Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208224700/http://www.tripdatabase.com/ |date=2018-02-08 }} — 'TRIP Database — EBM search engine' (resource directory), TRIP Knowledge Service. Free
* [http://bmj.com/cgi/content/full/312/7023/71 BMJ.com] — 'Evidence based medicine: what it is and what it isn’t: It’s about integrating individual clinical expertise and the best external evidence', (editorial) ''[[British Medical Journal]]'', vol 312, p 71-72 (January 13, [[1996]])
* [http://www.bmj.com/cgi/content/full/310/6987/1126 BMJ.com] — 'Evidence based medicine: Socratic dissent', (Education and debate) ''[[British Medical Journal]]'', vol 310, p 1126—1127 (April 29, [[1995]])
* [https://web.archive.org/web/20080704072810/http://www.cebm.net/index.asp CEBM.net] — [[Oxford]] Centre for Evidence-Based Medicine (UK) Some free content
* [http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/327/7429/1459 BMJ.BMJjournals.com] — 'Parachute use to prevent death and major trauma related to gravitational challenge: systematic review of randomised controlled trials', Gordon C S Smith, Jill P Pell, ''[[British Medical Journal]]'', Vol 327, pp 1459—1461 (20 December [[2003]]) (Classic argument that situations still exist where RCTs are unnecessary.)
* [http://www.eboncall.org/ EBOnCall.org] — 'Evidence compendia' (evidence-based summaries of 38 on-call medical conditions), Evidence-Based On-Call (EBOC) Free
* {{Dmoz|Health/Medicine/Evidence_Based_Medicine/|Evidence-based medicine}}
* [http://www.dbskeptic.com/2008/08/17/the-limits-of-evidence-based-medicine/ DBSkeptic.com] The limits of evidence-based medicine
* [http://www.professorebm.com/ Professor EBM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230603113134/https://professorebm.com/ |date=2023-06-03 }}. Evidence-based teaching guides for over 80 common internal medicine conditions
* [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6WN2-4VH3386-2&amp;_user=10&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;view=c&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=d03aa802e306bac2fa9bcfc96c0d6e6a Pursuing treatments]{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} that are not evidence based: How DSM IV clarifies, how it blinds psychiatrists to issues in need of investigation
* The {{нп3|Users’ Guides to the Medical Literature|||}} are a series of journal articles and more recently a comprehensive textbook, that provide invaluable tips for clinicians wishing to incorporate evidence-based medicine into their practices.
{{refend}}

== Каçăсем ==
{{refbegin|2}}
&lt;!--* [http://www.carebms.net Сайт виртуальной сети специалистов Доказательной Медицины Центрально-азиатских республик]--&gt;
* Межрегиональная общественная организация «[https://osdm.org Общество специалистов доказательной медицины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531002236/http://osdm.org/ |date=2023-05-31 }}» (ОСДМ) (Россия)
* {{cite web|lang=ru |url=http://www.cochrane.org/ru/evidence/ |title=Наши доказательства |website=Cochrain |publisher=Кокрейн }}
* ''Василий Власов''. {{YouTube|id=C900ZNgfCTE|title=Что такое «доказательная медицина»}} : видео.
* ''Василий Власов''. {{YouTube|id=VyXrFVN6r-4|title=Мифы о доказательной медицине.}} : видео. — Скептикон, 2016.
* ''Василий Власов''. {{YouTube|id=SAMCU_CRqsk|title=Плохие лекарства. Как и почему.}} : видео.
* ''Екатерина Бороздина''. {{YouTube|axvf5G_DG1Y|Доказательная медицина как социальный феномен}} — Европейский университет в Санкт-Петербурге. — 2020. — 15 июля.
* 
* ''Фоминцев И''. {{youtube|FiBZKFHPKwA|Принципы доказательной медицины : ортогональный семинар в Европейском университете}} : видео. — Фонд профилактики рака, 2020.
* ''Барон Е.'' {{youtube|RVItTfjnems|Доказательная медицина: мода или необходимость}} : видео. // Екатерина Барон (резидент Высшей школы онкологии). — Медач, 2021. — (Лекторий Медача.)
* ''Шило П.'' {{youtube|utqGNJAgiTg|Основы доказательной медицины}} : видео. // Полина Шило (онколог-химиотерапевт). — Медач, 2021. — (Лекторий Медача.)
* ''Арсланов Г. М.'' {{youtube|KqpIO4QW08k|Основы и принципы доказательной медицины}} : видео. // Глеб Маратович Арсланов (российский филиал Cochrane). — Медач, 2021. — (Лекторий Медача.) — [Лекция прочитана на мероприятии «Токсикология и доказательная медицина» 10 февраля 2018 года.]
* ''Родионов А.'' {{youtube|Sf2zdpOjSyc|Доказательная медицина}} : видео. // Антон Родионов (каф. факультетской терапии № 1 Инст-та клинич. медицины Сеченовского универс-та). — Медач, 2021. — (Лекторий Медача.) — [Лекция прочитана в рамках мероприятия Biomedfest 2.0 21 февраля 2021 года.]
{{refend}}

[[Категори:Ӗнентерӳллĕ медицина| ]]
[[Категори:Методологи]]
[[Категори:Ӗнентерӳ çинче никĕсленнĕ ĕçлевлĕхсем]]
[[Категори:Мета-анализ]]</text>
      <sha1>d9g78m5gcljs95s52ntzmzvaolww4o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шлефли символĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112894</id>
    <revision>
      <id>875944</id>
      <parentid>875667</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4102" sha1="1zv38mno83xl8orq3wwhx46uhaw23en" xml:space="preserve">[[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron&lt;/br&gt;Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]]
'''Шлефли символĕ''' —  [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур  [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă.

== Çавăн пекех==
* [[Шлефли формули]]
* [[Эйлерла палăрăмлăх]]
* [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]]
== Литература ==
* ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 }

{{Нумайхысаклăхсем}}</text>
      <sha1>1zv38mno83xl8orq3wwhx46uhaw23en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114831</id>
    <revision>
      <id>875969</id>
      <parentid>875772</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Утӑ */ хушни</comment>
      <origin>875969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91842" sha1="guwzuxwx2148hgbaqjc08ixlw1nvbc0" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев армийӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]].
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] пулнӑ.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]].
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — Испанин Мадрид хулинче XX Тӗнчери ботаника конгресӗ иртнӗ.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ.
* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне Кӑнтӑр Америкӑри нумайрахӑш паташлӑхсем йышӑнмантан вӗсем Каракаспа дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ тата пӗр куран .
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>guwzuxwx2148hgbaqjc08ixlw1nvbc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>875971</id>
      <parentid>875969</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Утӑ */ хушни</comment>
      <origin>875971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110977" sha1="mucw9z7ov88g94v7q3gu7gow8nmnjwq" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш паташлӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>mucw9z7ov88g94v7q3gu7gow8nmnjwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>875972</id>
      <parentid>875971</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Утӑ */ йӑнӑшсем</comment>
      <origin>875972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110979" sha1="hiff93tneiz55i3kezjgs9qv6w5t96q" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш паташлӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>hiff93tneiz55i3kezjgs9qv6w5t96q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>875974</id>
      <parentid>875972</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Утӑ */</comment>
      <origin>875974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111290" sha1="jausd4q105zfiao3s1vqgkd6b2zo5os" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]]

* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш паташлӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>jausd4q105zfiao3s1vqgkd6b2zo5os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Электро тата ăшă аналогийĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130405</id>
    <revision>
      <id>875949</id>
      <timestamp>2026-07-29T15:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: « '''Электро тата ăшă аналогийĕ''', е '''Электроăшă аналогийĕ''', ăшăпа çыхăннă тытăмсене шутламалли меслет.   == Каçăсем == * Коган И. Ш. [http://www.physicalsystems.narod.ru/index02.06.html Электротепловые аналогии А.Эйнштейна и Л.Инфельда] * [http://engineeringsystems.ru/m/metod-elektroteplovoy-analogii.php Метод эл...»</comment>
      <origin>875949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="fg1xua13gs13em2pdu4ua8n860zeakf" xml:space="preserve">
'''Электро тата ăшă аналогийĕ''', е '''Электроăшă аналогийĕ''', ăшăпа çыхăннă тытăмсене шутламалли меслет. 

== Каçăсем ==
* Коган И. Ш. [http://www.physicalsystems.narod.ru/index02.06.html Электротепловые аналогии А.Эйнштейна и Л.Инфельда]
* [http://engineeringsystems.ru/m/metod-elektroteplovoy-analogii.php Метод электротепловой аналогии] в Инженерной энциклопедии

[[Категори:Ăшă техники]]</text>
      <sha1>fg1xua13gs13em2pdu4ua8n860zeakf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>875950</id>
      <parentid>875949</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>875950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="shyabguxsp6e6q3bgr53scpbfzv0297" xml:space="preserve">
'''Электро тата ăшă аналогийĕ''', е '''Электроăшă аналогийĕ''', ăшăпа çыхăннă тытăмсене шутламалли меслет. 

== Каçăсем ==
* Коган И. Ш. [http://www.physicalsystems.narod.ru/index02.06.html Электротепловые аналогии А.Эйнштейна и Л.Инфельда]
* [http://engineeringsystems.ru/m/metod-elektroteplovoy-analogii.php Метод электротепловой аналогии] в Инженерной энциклопедии

[[Категори:Ăшă техники]]
[[Категори:Электро]]
[[Категори:Ăшă]]</text>
      <sha1>shyabguxsp6e6q3bgr53scpbfzv0297</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 18</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130406</id>
    <redirect title="Утă, 18" />
    <revision>
      <id>875952</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 18]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="nm53uqy2qflawjanekugb8a9236fna2" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 18]]</text>
      <sha1>nm53uqy2qflawjanekugb8a9236fna2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джо Байден</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130407</id>
    <redirect title="Байден Джо" />
    <revision>
      <id>875955</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Max Tenche [[Джо Байден]] страницӑн ятне [[Байден, Джо]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>875955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="jo1kdlq7ogsj6p7a2cgottd3mhxsvlv" xml:space="preserve">#перенаправление [[Байден, Джо]]</text>
      <sha1>jo1kdlq7ogsj6p7a2cgottd3mhxsvlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байден, Джо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130408</id>
    <redirect title="Байден Джо" />
    <revision>
      <id>875957</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Max Tenche [[Байден, Джо]] страницӑн ятне [[Байден Джо]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>875957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="k7ivoziyeeibi4lti1gj901w2750z7b" xml:space="preserve">#перенаправление [[Байден Джо]]</text>
      <sha1>k7ivoziyeeibi4lti1gj901w2750z7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 19</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130409</id>
    <redirect title="Утă, 19" />
    <revision>
      <id>875958</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 19]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="qi1xf8shquepa5cr5panoelkckwis85" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 19]]</text>
      <sha1>qi1xf8shquepa5cr5panoelkckwis85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 21</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130410</id>
    <redirect title="Утă, 21" />
    <revision>
      <id>875959</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 21]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="av6goibkp0ag1wi6cm2tmnnilha90uh" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 21]]</text>
      <sha1>av6goibkp0ag1wi6cm2tmnnilha90uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 22</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130411</id>
    <redirect title="Утă, 22" />
    <revision>
      <id>875960</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 22]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="torhr0qpqdk047xbe652we79rqz6auo" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 22]]</text>
      <sha1>torhr0qpqdk047xbe652we79rqz6auo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 26</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130412</id>
    <redirect title="Утă, 26" />
    <revision>
      <id>875961</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 26]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="sar107680oxywl3u4s0mgdexo880w4b" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 26]]</text>
      <sha1>sar107680oxywl3u4s0mgdexo880w4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҫурла, 11</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130413</id>
    <redirect title="Çурла, 11" />
    <revision>
      <id>875962</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Çурла, 11]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="1tg3hi2jtjnaptklyy732frw57omlhk" xml:space="preserve">#redirect [[Çурла, 11]]</text>
      <sha1>1tg3hi2jtjnaptklyy732frw57omlhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 28</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130414</id>
    <redirect title="Утă, 28" />
    <revision>
      <id>875965</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 28]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="71737l69dmtxqiincl8vniqqbbz9kqa" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 28]]</text>
      <sha1>71737l69dmtxqiincl8vniqqbbz9kqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 30</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130415</id>
    <redirect title="Утă, 30" />
    <revision>
      <id>875966</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 30]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="0yubggotxes9d05qjqmcqt26ni8b799" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 30]]</text>
      <sha1>0yubggotxes9d05qjqmcqt26ni8b799</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мешченлĕх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130416</id>
    <revision>
      <id>875967</id>
      <timestamp>2026-07-29T18:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Витебская мещанка 1844.jpg|thumb|left|215px|[[Витебск]]ри  мешчен хĕрарăмĕ, иллюстраци, [[Солнцев Фёдор Григорьевич|Фёдор Солнцев]], «Одежды Русского государства» альбом (1844)]] {{Пĕлтерĕшсем}} :{{redirect|Мешченсем}} :{{redirect|Мешчен}}  '''Мешченлĕх''' ({{lang-pl|mieszczanin}} — '''ху...»</comment>
      <origin>875967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1404" sha1="jcqxrm4tblvrjp761u5fhuhzvort0t6" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Витебская мещанка 1844.jpg|thumb|left|215px|[[Витебск]]ри  мешчен хĕрарăмĕ, иллюстраци, [[Солнцев Фёдор Григорьевич|Фёдор Солнцев]], «Одежды Русского государства» альбом (1844)]]
{{Пĕлтерĕшсем}}
:{{redirect|Мешченсем}}
:{{redirect|Мешчен}}

'''Мешченлĕх''' ({{lang-pl|mieszczanin}} — '''хула çынни,'''  {{lang-pl|miasto}}, [[Хĕвеланăç вырăс чĕлхи|кивĕ]] {{lang-be|място}} — [[хула]]) —  [[Литва аслă кнеçлĕхĕ]]нчи, [[Речь-Посполитая|Речь-Посполитаяри]] тата [[Раççей империйĕ]]нчи [[сослови]], хула çыннисенчен тăнă: [[тăрăн]]сем мар, [[купса]]сем мар.

== Литература ==
* 
* {{ВТ-ЭСБЕ|Мещане}}
* 

== Каçăсем ==
* ''[[Максим Горький]]'' [http://gorkiy.lit-info.ru/gorkiy/articles/article-354.htm Заметки о мещанстве]
{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:Сословисем]]
[[Категори:Социальная структура Великого княжества Литовского]]
[[Категори:Мешченлĕх|*]]
[[Категори:Городские обыватели]]</text>
      <sha1>jcqxrm4tblvrjp761u5fhuhzvort0t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утӑ, 31</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130417</id>
    <redirect title="Утă, 31" />
    <revision>
      <id>875968</id>
      <timestamp>2026-07-29T18:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Утă, 31]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="5j788ae85p0850sllesi60pwexc4swe" xml:space="preserve">#redirect [[Утă, 31]]</text>
      <sha1>5j788ae85p0850sllesi60pwexc4swe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кӑнтӑр Америка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130418</id>
    <redirect title="Кăнтăр Америка" />
    <revision>
      <id>875970</id>
      <timestamp>2026-07-29T18:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Кăнтăр Америка]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="nok7t89he8okfuavygalw179nlyeo2k" xml:space="preserve">#redirect [[Кăнтăр Америка]]</text>
      <sha1>nok7t89he8okfuavygalw179nlyeo2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футбол уйӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130419</id>
    <redirect title="Футбол уйĕ" />
    <revision>
      <id>875973</id>
      <timestamp>2026-07-29T19:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Футбол уйĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>875973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="jmr0tojfbckwwqxc4tskwkxr2w7pwgf" xml:space="preserve">#redirect [[Футбол уйĕ]]</text>
      <sha1>jmr0tojfbckwwqxc4tskwkxr2w7pwgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мешченлĕх (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130420</id>
    <revision>
      <id>875975</id>
      <timestamp>2026-07-29T20:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Тăван проектсем |Викицитатник=Мешченлĕх (пĕлтерĕшсем) |Викисловарь=мешченлĕх |Тема=Мешченлĕх}} '''Мешченлĕх''' ({{lang-pl|mieszczanin}} — [[хула çынни]]) çаксене пĕлтерме пултарать: * '''[[Мешченлĕх]]''' — сослови. * [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ)]].  == Çавăн пекех == * М...»</comment>
      <origin>875975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="s9rgzflmbjwppxp8ggxdcyqh7vm5kit" xml:space="preserve">{{Тăван проектсем
|Викицитатник=Мешченлĕх (пĕлтерĕшсем)
|Викисловарь=мешченлĕх
|Тема=Мешченлĕх}}
'''Мешченлĕх''' ({{lang-pl|mieszczanin}} — [[хула çынни]]) çаксене пĕлтерме пултарать:
* '''[[Мешченлĕх]]''' — сослови.
* [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ)]].

== Çавăн пекех ==
* [[Мешченсем (пĕлтерĕшсем)]]
* [[Мешчен (пĕлтерĕшсем)]]
* [[Конформизм]]

{{disambig}}
[[Категори:Мешченлĕх]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>s9rgzflmbjwppxp8ggxdcyqh7vm5kit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тĕрмĕшевçĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130421</id>
    <revision>
      <id>875987</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: « {{Викисловарь|тĕрмĕшевçĕ}}  '''Тĕрмĕшевçĕ''' тени çаксене пĕлтерме пултарать&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{ВТ-ТСД2|Обывать}}&lt;/ref&gt;: * Пĕр-пĕр çĕрте тымарланса пурнакан çын&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;; * [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ|Мешчен]]&lt;ref&gt;Этимологический словарь Крылова&lt;...»</comment>
      <origin>875987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1879" sha1="otdrnad6o27uokr5mfln8n9l965jl0u" xml:space="preserve">
{{Викисловарь|тĕрмĕшевçĕ}}

'''Тĕрмĕшевçĕ''' тени çаксене пĕлтерме пултарать&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{ВТ-ТСД2|Обывать}}&lt;/ref&gt;:
* Пĕр-пĕр çĕрте тымарланса пурнакан çын&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;;
* [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ|Мешчен]]&lt;ref&gt;Этимологический словарь Крылова&lt;/ref&gt;;

* Тĕрмĕшевçĕ — лăпкă çын, пассионарлăхсăрскер;
* [[Раççей империйĕ]]нчи сословисем:
** [[Хулари тĕрмĕшевçĕ]]&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Городские обыватели}}&lt;/ref&gt;;
** [[Ялти тĕрмĕшевçĕ]]&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Сельские обыватели}}&lt;/ref&gt;.

== Çавăн пекех ==
* [[Бюргер]]
* [[Буржуази]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Сельские обыватели}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Городские обыватели}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Войсковые обыватели}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Городское состояние}}
* {{книга|часть=Обыватель|заглавие=[[Словарь Ушакова|Толковый словарь русского языка]]|ответственный=Под ред. [[Ушаков, Дмитрий Николаевич|Д. Н. Ушакова]]|место=М.|издательство=Государственное издательство иностранных и национальных словарей|год=1938|том=2}}

{{disambig}}
[[Категори:Тĕрмĕшевçĕ]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]
[[Категори:Раççей империйĕн социаллă структури]]</text>
      <sha1>otdrnad6o27uokr5mfln8n9l965jl0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>875988</id>
      <parentid>875987</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>875988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="gfa01o42ocr9f5coy2rt78p39odgfm4" xml:space="preserve">
{{Викисловарь|тĕрмĕшевçĕ}}

'''Тĕрмĕшевçĕ''' тени çаксене пĕлтерме пултарать&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;Обывать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.&lt;/ref&gt;:
* Пĕр-пĕр çĕрте тымарланса пурнакан çын&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;;
* [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ|Мешчен]]&lt;ref&gt;Этимологический словарь Крылова&lt;/ref&gt;;

* Тĕрмĕшевçĕ — лăпкă çын, пассионарлăхсăрскер;
* [[Раççей империйĕ]]нчи сословисем:
** [[Хулари тĕрмĕшевçĕ]]&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Городские обыватели}}&lt;/ref&gt;;
** [[Ялти тĕрмĕшевçĕ]]&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Сельские обыватели}}&lt;/ref&gt;.

== Çавăн пекех ==
* [[Бюргер]]
* [[Буржуази]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Сельские обыватели}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Городские обыватели}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Войсковые обыватели}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Городское состояние}}
* {{книга|часть=Обыватель|заглавие=[[Словарь Ушакова|Толковый словарь русского языка]]|ответственный=Под ред. [[Ушаков, Дмитрий Николаевич|Д. Н. Ушакова]]|место=М.|издательство=Государственное издательство иностранных и национальных словарей|год=1938|том=2}}

{{disambig}}
[[Категори:Тĕрмĕшевçĕ]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]
[[Категори:Раççей империйĕн социаллă структури]]</text>
      <sha1>gfa01o42ocr9f5coy2rt78p39odgfm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мешчен (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130422</id>
    <revision>
      <id>875989</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Викисловарь|мешчен}} '''Мешчен''' ({{lang-pl|miasto}} — «[[хула]]»): * [[Мешченлĕх|Мешчен]]. Уйрăм сослови çынни. * [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ)|Мешчен]], уйрăм палăрăмлăхлă харкамлăх.  {{disambig}} [[Категори:Мешчен]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]»</comment>
      <origin>875989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="425" sha1="q7qmtlj8y7dtmbfori9r702f66ufric" xml:space="preserve">{{Викисловарь|мешчен}}
'''Мешчен''' ({{lang-pl|miasto}} — «[[хула]]»):
* [[Мешченлĕх|Мешчен]]. Уйрăм сослови çынни.
* [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ)|Мешчен]], уйрăм палăрăмлăхлă харкамлăх.

{{disambig}}
[[Категори:Мешчен]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>q7qmtlj8y7dtmbfori9r702f66ufric</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мешченсем (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130423</id>
    <revision>
      <id>875990</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Викисловарь|мешчен}} '''Мешченсем''' ({{lang-pl|miasto}} — «[[хула]]»): * [[Мешченлĕх|Мешченсем]]. Уйрăм сослови çыннисем. * [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ)|Мешченсем]], уйрăм палăрăмлăхлă харкамлăхсем. * Мешченсем (М. Горький пьеси)  {{disambig}} [[Категори:Мешчен]] Катего...»</comment>
      <origin>875990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="epy08fw2io47815714b2b1wfewwpm50" xml:space="preserve">{{Викисловарь|мешчен}}
'''Мешченсем''' ({{lang-pl|miasto}} — «[[хула]]»):
* [[Мешченлĕх|Мешченсем]]. Уйрăм сослови çыннисем.
* [[Мешченлĕх (харкамлăх палăрăмлăхĕ)|Мешченсем]], уйрăм палăрăмлăхлă харкамлăхсем.
* Мешченсем (М. Горький пьеси)

{{disambig}}
[[Категори:Мешчен]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>epy08fw2io47815714b2b1wfewwpm50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-08-5 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130424</id>
    <revision>
      <id>875998</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Лёгкий крейсер HMS Belfast, Лондон, Великобритания»</comment>
      <origin>875998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="szh5c75td6cizp25g4t22b3683dkkbb" xml:space="preserve">Лёгкий крейсер HMS Belfast, Лондон, Великобритания</text>
      <sha1>szh5c75td6cizp25g4t22b3683dkkbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-08-5</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130425</id>
    <revision>
      <id>875999</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «HMS Belfast with rainbow.jpg»</comment>
      <origin>875999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="b3fygkesx1flopax5wq0gjdxze355mg" xml:space="preserve">HMS Belfast with rainbow.jpg</text>
      <sha1>b3fygkesx1flopax5wq0gjdxze355mg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>