Чăваш чĕлхи

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Чăваш чĕлхи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5</id>
    <revision>
      <id>876126</id>
      <parentid>873658</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23507" sha1="a703qqfkjr1e4texe61p1jisc0bewi1" xml:space="preserve">{{Чĕлхе
|тĕс = алтай
|ят = Чăваш чĕлхи
|тăван ят = {{unicode|Чăваш чĕлхи}}
|патшалăхсем = [[Раççей]]
|регионсем = [[Чăваш Республики]], [[Тутарстан]], [[Пушкăрт Республики]], [[Самар облаçĕ]], [[Чĕмпĕр облаçĕ]], [[Сарăту облаçĕ]]
|официаллă чĕлхе = [[Чăваш Республики]]
|йĕркелесе пыраканĕ =
|калаçакансен йышĕ = ~1,3 млн.
|рейтинг =
|статус = хăрушлăхра
|çухалнă =
|категори = [[Еврази чĕлхисем]]
|классификаци =
[[Алтай чĕлхисем|Алтай çемьйи]]
:[[Терĕк чĕлхисем|Тĕрĕк турачĕ]]
::[[Пăлхар чĕлхисем|Пăлхар ушкăнĕ]]
|çыру = [[кириллица]] ([[чӑваш алфавичӗ]]) 
|ГОСТ 7.75–97 = чув 795
|ISO1 = cv
|ISO2 = chv
|ISO3 = chv
}}

'''Чăваш чĕлхи''' — [[Чăваш]] халăхĕн чĕлхи. Çавăн пекех, тĕрĕк чĕлхисен йышĕнчи  пăлхар ушкăнне кĕрекен пĕртен-пĕр чĕрĕ чĕлхе. Ку ушкăна тата [[Атăлçи Пăлхар]]ăн чĕлхипе [[хасар чĕлхи]] те кĕнĕ. Чăваш чĕлхи [[Чăваш Республики|Чăваш республикинче]] [[патшалăх чĕлхи]] шутланать. Чăваш чĕлхине пĕлекен йышĕ — 1,3 млн. çын яхăн (2002 çулхи кăтарту). Йăлана кĕнĕ тăрăх чăваш чĕлхине виçĕ диалект çине уйăраççĕ: тури (вирьял), анатри тата мал (е анат) енчи. Чӑваш чӗлхине халаллас тӗллевпе [[Ака, 25|ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ре [[Чăваш чĕлхи кунĕ|Чӑваш чӗлхи кунне]] палăртаççĕ.

== Чăваш чĕлхин паллăрах енĕсем ==

Чăваш чĕлхи - сăмах тытăмĕ енĕпе [[агглютинациллĕ чĕлхесем|агглютинациллĕ]], фонетика  енĕпе [[сингармонизм]]лă чĕлхе. Ку енсемпе вăл ытти тĕрĕк чĕлхисенчен ытлашши нимпех те уйралса тăмасть темелле.

== Чăваш чĕлхин диалекчĕсем ==
Хуть те мĕнле чĕлхе те талккăшпех пĕр тĕрлĕ тăрăмра тăмасть. Чăваш чĕлхи те ку тĕлĕшпе ыттисенчен уйрăм мар. Вăл та тĕрлĕрен [[идиом]]сем çине пайланать. Çавăн пек идиомсенчен чи паллăраххисем —  [[Диалект|диалектсем.]] Калас пулать, паянхи наука чĕлхе тата диалект хушшинчи чикĕсене яр уççăн палăртма пĕлмест. Çавна пула кунта тĕрлĕрен туртăмсем пулма пултараççĕ. Хуть те мĕнле пулсан та, чăваш диалекчĕсене виçĕ тĕрлĕ туса кăтартни вырăнлăрах.&lt;ref&gt;http://enc.cap.ru/?t=publ&amp;lnk=1466&lt;/ref&gt;
*Тури диалект, е вирьял диалекчĕ.
*Анат енчи диалект.
*Анатри диалект.

Палăртас пулать, чăваш [[этнос]]ĕ [[этнографи ушкăнĕ]]сем çине те çакнашкалах пайланать.&lt;ref&gt;http://enc.cap.ru/?t=publ&amp;lnk=3907&lt;/ref&gt; Ун пек пайланусем пĕр-пĕринпе мая килни тĕпчевçĕсемшĕн те, ыттисемшĕн те питĕ меллĕ. 
Диалектсем тата вакрах идиомсем çине — [[калаçусем]] çине — пайланаççĕ. Хăш чухне вĕсене пуплевсем тени те пулать. 

=== Вырăнти калаçусем ===
* Сĕнтĕр калаçăвĕ 
** Сĕнтĕр вак калаçăвĕ
** Пушкăрт вак калаçăвĕ
* Муркаш-Етĕрне калаçăвĕ
** Муркаш вак калаçăвĕ
** Етĕрне вак калаçăвĕ
** Ишлей вак калаçăвĕ
* Шупашкар калаçăвĕ
* Хĕрлĕ Чутай калаçăвĕ
* Нурăс-Элĕк калаçăвĕ
* Патăрьел калаçăвĕ
** Патăрьел вак калаçăвĕ
** Елчĕк вак калаçăвĕ
* Первомайски калаçăвĕ
* Йĕпреç-Тăвай калаçăвĕ
** Йĕпреç вак калаçăвĕ
** Тăвай вак калаçăвĕ
* Çĕрпӳ-Сĕнтĕрвăрри калаçăвĕ
* Кĕçĕн Çавал калаçăвĕ
* Вăрмар калаçăвĕ
* [[Пушкарт пуплевĕ]]

== Чăвашла тухакан массăллă информаци хатĕрĕсем ==
[[Чăвашла тухакан хаçат-журнал]], радиокăларăмсемпе телепередачăсем Чăваш Енре те, ун тулăшĕнче те тухаççĕ.
* [[Сăвар телеканал|&quot;Сăвар&quot; телеканал]]&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/news/1262.html «Сăвар» TV канал уçăлнă]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://suvars.livejournal.com/8249.html «Suvar» TV kanal uşălnă]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/user/suvartv&lt;/ref&gt;{{ref-cv}}

== Усă куракан кодлăхĕсем ==
Вырăс кодлăхĕсене хушса тунă 4 ятарлă саспаллисем çакăн пек вырнаçтарнă:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
 |-
 ! width=&quot;10%&quot; | &lt;code&gt;Символ&lt;/code&gt; || width=&quot;20%&quot; | &lt;code&gt;HTML&lt;/code&gt; || width=&quot;20%&quot; | &lt;code&gt;Latin 1+A&lt;/code&gt; || width=&quot;15%&quot; | &lt;code&gt;[[Unicode]]&lt;/code&gt; || width=&quot;15%&quot; | &lt;code&gt;[[UTF-8]]&lt;/code&gt; || width=&quot;10%&quot; | &lt;code&gt;[[CP1251]](чув.)&lt;/code&gt; || width=&quot;10%&quot; | &lt;code&gt;[[CP866]](чув.)&lt;/code&gt;
 |-
 ! &lt;code&gt;Ӑӑ&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#1232; &amp;amp;#1233;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#258; &amp;amp;#259;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;4D0 4D1&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;D3.90 D3.91 &lt;/code&gt; || &lt;code&gt;8C 9C&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;F2 F3&lt;/code&gt;
 |-
 ! &lt;code&gt;Ӗӗ&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#1238; &amp;amp;#1239;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#276; &amp;amp;#277;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;4D6 4D7&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;D3.96 D3.97&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;8D 9D&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;F4 F5&lt;/code&gt;
 |-
 ! &lt;code&gt;Ҫҫ&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#1194; &amp;amp;#1195;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#199; &amp;amp;#231;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;4AA 4AB&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;D2.AA D2.AB&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;8E 9E&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;F6 F7&lt;/code&gt;
 |-
 ! &lt;code&gt;Ӳӳ&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#1266; &amp;amp;#1267;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;&amp;amp;#376; &amp;amp;#255;&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;4F2 4F3&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;D3.B2 D3.B3&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;8F 9F&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;F8 F9&lt;/code&gt;
 |}
Ăнлантаркăч: Latin 1+A кириллица кодлăхĕ пулмасассăн та, ăна пĕтĕм саспалли курăнасси валли тăтăшах усă кураççĕ.

== Чӑваш ҫырулӑхӗ ==
Халӗ [[Чӑваш алфавичӗ]]
{| style=&quot;font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF&quot;
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | А а
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | [[Ӑ]] ӑ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Б б
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | В в
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Г г
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Д д
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Е е
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ё ё
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | [[Ӗ]] ӗ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ж ж
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | З з
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | И и
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Й й
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | К к
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Л л
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | М м
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Н н
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | О о
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | П п
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Р р
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | С с
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | [[Ҫ]] ҫ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Т т
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | У у
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | [[Ӳ]] ӳ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ф ф
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Х х
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ц ц
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ч ч
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ш ш
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Щ щ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ъ ъ
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ы ы
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ь ь
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Э э
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ю ю
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Я я
|
|
|
|}

== Чăваш чĕлхине тĕпченин историйĕ ==
'''Тĕп статья: [[Чăваш чĕлхине тĕпченин кун-çулĕ]].'''

== Чĕлхен хальхи тăрăмĕ ==
[[XX ĕмĕр|XX]] вĕçĕнче — [[XXI ĕмĕр]] пуçламăшĕнче чăваш чĕлхин аталану хăвачĕ чакать. Пурнăçра усă кураслăхĕ йăшса пырать. Калаçакансен йышĕ пĕчĕкленсе пырать. Çакăн сăлтавĕсене уçăмлăн тата тĕплĕн палăртасси тата унашкал лару-тăруран тухас çулсене уçăмлатасси хăйне майлă кăткăс ыйту шутланать. Анчах та тÿрех паллă, ку ĕçре  патшалăхăн вăйăмĕ пысăк пулма тивĕçлĕ. Влаç ресурсĕне вăя кĕртмесĕр çитĕнÿсем тума майсем çукраххи витĕр курăнса тăрать.   

ЮНЕСКО евичĕпе, чăваш чĕлхи тĕнчери чĕрĕ халăхсен çухалса пыракан чĕлхесен ушкăнне лекнĕ.

Чăваш чĕлхине Чăваш Енĕн патшалăх чĕлхисенчен пĕри тесе саккун йĕркипе çирĕплетнĕ пулсан та, республика пуçлăхĕсемпе ытти официаллă çынсем  ытларах вырăс чĕлхипе çеç  пуплеççĕ, хут ĕçĕсене майлаштараççĕ. ([[Вырăс чĕлхи]] [[Чăваш Республики|Чăваш республикинче]] чăваш чĕлхипе пĕр тан [[патшалăх чĕлхи]] шутланать тенипе пуль.) Кулленхи хутшăнусенче те чăваш çыннине, — хальхи саманари пулăмсене ăнлантарма чăваш терминĕсене пурнăçа кĕртменнипе тата ытти сăлтавсене пула, — чăвашлăхра калаçма кансĕртерех. Çак вара каллех хальхи тапхăрти чĕлхен лару-тăрăвне хăрушлатать&lt;ref&gt;[http://www.cv-haval.org/ru/node/54 Эктор Алос-и-Фонт. Чăваш Республикинчи чĕлхе политикин хаклавĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731161614/https://www.cv-haval.org/ru/node/54 |date=2020-07-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/news/7684.html Чăваш чĕлхи комиссийĕ чĕлхе хӳтĕлевçин ĕç вырăнне туса хума сĕннĕ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/news/7633.html Чарăну ячĕсенче чăваш чĕлхи таврăна пуçланă]&lt;/ref&gt;.
Паянкун чăвашсем хушшинче чăвашла-вырăсла тута-масана шута илмесĕр &quot;хутăш&quot; пупленине тăтăшах илтме пулать, сăмахран: &quot;Эп ĕнер сан патна  шăнкăравлаймарăм, уçăлса  çуреме чĕнесшĕнччĕ. Халь вара акка патне хулана каяп &quot; вырăнне {{Цитата пуçламăшĕ}}Эпĕ  ĕнер сан патне свонит тăвамарăм, кулят тума пригласит тăвасшăнччĕ. Халь вара тётя патне хулана каяп.{{Цитата вĕçĕ}}.

ЧНК пĕлтернипе, чăвашла пĕлекенсен йышĕ çулсерен чакать&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/news/7731.html Чăвашла халăхăн миçе проценчĕ калаçать?]&lt;/ref&gt;.

Юлашки тапхăрта Мускаври ертӳçĕсем, уйрăмах вĕрентӳ шаралăхĕ, шкулта чĕлхесене вĕрентессине юри пăтраштарса тăнине, халăхсене хирĕçтермелли сăлтавсем шыранине палăртатпăр.

Чăваш Республикин ертӳлĕхĕ Тăван чĕлхе пуянлăхне, халăх йăли-йĕркисен пархатарне тĕнче умне кăларма тата вĕрентӳ ĕçĕнче усă курма çителĕклĕ тăрăшмасть&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/content%2F3038-Чӑваш%20ваттисен%20тӗп%20канашӗн%20йышӑнӑвӗ.html ЧĂВАШ ВАТТИСЕН ТĔП КАНАШĔН ЙЫШĂНĂВĔ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/content%2F3037-На%20чувашском%20конь%20еще%20не%20валялся....html Виталий Станьял: На чувашском конь еще не валялся...]&lt;/ref&gt;

2017 çулта «Ирĕклĕх» хастарĕсем ЧР Элтеперĕ Михаил Игнатьев, Иван Моторин, Владимир Филимонов ячĕпе сĕнӳсем янă. Вĕсем чĕлхе тытăмĕнчи ыйтусене уçăмлатма сĕннĕ&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/news/15547.html «Ирӗклӗх» тӳре-шарана чӑвашла диктант ҫыртарма сӗннӗ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://moygorod-online.ru/society/society_29944.html «Ирӗклӗх» предложили Игнатьеву и его подчиненным написать диктант на чувашском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421053135/https://moygorod-online.ru/society/society_29944.html |date=2021-04-21 }}&lt;/ref&gt;.

== Чăваш чĕлхипе ытти чĕлхесем хушшинчи çыхăнусем ==

Чăваш чĕлхипе япон чĕлхи хушшинчи çыхăнусем çинчен [[япон чĕлхи]] ятлă статьяра вулама пултаратăр.

Герман чĕлхисен хальхи чăваш чĕлхипе чылай пĕрлехи лексика никĕсĕ&lt;ref&gt;[http://www.v-stetsyuk.name/ru/Alterling/Germanic/ChuvGer.html Общая лексика чувашского и германских языков]&lt;/ref&gt;.

== Çав. пекех ==
* [[Чăваш чĕлхи кунĕ]]
* [[Чăваш алфавичĕ]]
* [[Ламбдаизм]]
* [[Ротацизм]]
* [[Чăваш литератури]]
* [[Чăваш чĕлхи çинчен кĕнекесемпе публикацисем]]
* [[Тĕнчери Чĕлхе Фестивалĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* Сергеев Л. П., Чăваш чĕлхи, [[Шупашкар]], 1994.
* Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем, библиографи указателĕ, Шупашкар, 2006, ISBN 5-7670-1445-0.
* Эктор Алос-и-Фонт, «Преподавание чувашского языка и проблема языкового поведения родителей», Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2015, Шупашкар.

== Каçăсем ==
* [http://samah.chv.su Чăвашла-вырăсла тетел сăмахсарӗ, ку сайтра этимологи пайĕ те пур]
* ''Александр Савельев.'' [https://www.youtube.com/watch?v=DvuCOCAlg5U Чӑваш чӗлхин историйӗ]
* [http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi Чăваш Халăх Канашлавĕ, ыйту пулсан, кунта çӳтсе явма пултаратпăр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919041144/http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi |date=2017-09-19 }}
* [http://genhis.philol.msu.ru/article_132.shtml#chapter_17 М.В.Ломоносов ячĕллĕ МПУ,  Филологи факультечĕ]
* [http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=7-16 Language Family Trees]
* [http://cvlat.blogspot.com/2010/11/blog-post.html Эктор Алос-и-Фонт. Оценка языковой политики в Чувашии]
* [http://anticor-21.livejournal.com/209000.html Çĕртмен 15-мĕшĕнче Шупашкарта чăваш чĕлхин патшалăхри шайне хăпартас пикет иртнĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160726060910/http://anticor-21.livejournal.com/209000.html |date=2016-07-26 }}
* [http://cv-lingvafest.blogspot.com/ Пĕтĕм Тĕнчери 17-мĕш Чĕлхе Фестивалĕ]
* [http://www.irekle.org/articles/i9.html О ценности языка титульной нации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120911022425/http://www.irekle.org/articles/i9.html |date=2012-09-11 }}
* [http://www.irekle.org/articles/i36.html Эктор Алос-и-Фонт, &quot;Чебоксарские школьники лучше относятся к чувашскому языку, чем их родители&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224060333/http://www.irekle.org/articles/i36.html |date=2013-02-24 }}
* [http://chuvash.org/news/7782.html ЧНК ертӳçи чăваш чĕлхине пурне те вĕрентмесен те хирĕç мар]
* [http://chuvash.org/news/7802.html Чăвашсем тăван чĕлхене упрасшăн ăнтăлнине Варнава ырланă]
* [http://chuvash.org/news/7837.html Чăваш чĕлхи: «Эпир, чăвашсем, чăваш пуласшăн...»]
* [http://chuvash.org/blogs/comments/2524.html Чăваш чĕлхине нумай пурăнма хушса хăварнă саккун]
* [http://chuvash.org/news/12763.html Конгресӑн Мӑн Канашӗ чӑваш чӗлхи пирки калаҫрӗ]
* [http://chuvash.org/blogs/comments/2783.html Скоро чувашский язык останется «какой-то культурной традицией»]
* [http://chuvash.org/blogs/comments/2872.html Патӑрьел: чӑвашлӑх тата чӑвашмарлӑх]
* [http://chuvash.org/news/13858.html Чӑваш чӗлхи вӗрентекенӗ Раҫҫей шайӗнче ҫӗнтернӗ]
* [http://chuvash.org/news/14224.html Аэропортра пассажирсем валли чăвашла та калаççĕ]
* [http://suvargazeta.ru/ru/component/k2/item/15363-chăvashsem-hăysen-chӗlhine-hirӗç-pulma-pultaraççӗ-i?.html Чăвашсем хăйсен чӗлхине хирĕç пулма пултараççӗ-и?]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://chuvash.org/news/15489.html Пĕтĕм чăваш диктантне Геннадий Волков çинчен çыртарĕç]
* [https://chuvash.org/news/16117.html Олимпиада ҫӗнтерӳҫисене чысланӑ]
* [http://gov.cap.ru/Info.aspx?type=news&amp;id=3604565&amp;gov_id=49 В День республики чествовали победителей и призеров первой Международной олимпиады по чувашскому языку]
* [https://chuvash.org/content/3139-Заявление%20«Ирӗклӗх»%20в%20связи%20с%20высказыванием%20В.В.%20Путина%20о%20добровольности%20изучения%20национальных%20языков.html Заявление «Ирӗклӗх» в связи с высказыванием В.В. Путина о добровольности изучения национальных языков]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://chuvash.org/news/16243.html Элтепере чӑваш чӗлхин латинла саспаллийӗсене ҫирӗплетме ыйтнӑ]
* [https://chuvash.org/news/16812.html Алексей Венедиктов наци чӗлхисене хӑйсен ирӗкӗпе ҫеҫ вӗрентессине комментариленӗ]
* [https://chuvash.org/content/3156-Прощай%2C%20исчезающий%20чувашский%20язык%3F.html Прощай, исчезающий чувашский язык?]
* [https://chuvash.org/news/17079.html Раҫҫей Федерацийӗн вӗренӳ министерстви чӑваш халӑхӗ хӑйӗн чӗлхишӗн пӑшӑрханнине пӗлмест]
* [https://chuvash.org/news/17092.html Чăваш чĕлхине Страсбургра хӳтĕлĕç]
* [https://chuvash.org/news/17162.html Тутарстанра чӗлхе пирки сӑмахларӗҫ]
* [https://chuvash.org/content/3176-Языковое%20унижение%20чревато%20последствиями.html Елена Ухсай: Языковое унижение чревато последствиями]
* [https://chuvash.org/content/3180-Об%20угрозе%20развала%20страны%20в%20будущем%2C%20о%20съезде%20ЧНК%2C%20и%20об%20обращении%20к%20президенту.html Владимир Болгарский. Об угрозе развала страны в будущем, о съезде ЧНК, и об обращении к президенту]
* [https://chuvash.org/news/17766.html Путинӑн хитре сӑмахӗсем]
* [https://chuvash.org/news/17786.html Владимир Болгарский чӑваш чӗлхине хӳтӗлесе Патшалӑх думи умне тухнӑ]
* [https://www.idelreal.org/a/27902182.html Почему чуваши не говорят по-чувашски?]
* [https://www.idelreal.org/a/29546401.html &quot;Как это в Чувашии не нужен чувашский?!&quot;]
* [https://chuvash.org/content/5556-Виҫ%20ҫаврӑм%20тивлетлӗ%20сӑмах.html Л.Пӑртас: Виҫ ҫаврӑм тивлетлӗ сӑмах]

{{Чăваш чĕлхи}}
{{Раççей патшалăхĕн чĕлхисем}}
{{Тĕрĕк чĕлхисем}}

[[Категори:Тĕрĕк чĕлхисем]]
[[Категори:Чăваш чĕлхи]]</text>
      <sha1>a703qqfkjr1e4texe61p1jisc0bewi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Челомей Владимир Николаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8758</id>
    <revision>
      <id>876129</id>
      <parentid>834957</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12225" sha1="46gcsp8q2xzji99d0ud8hajkr7zhfgu" xml:space="preserve">{{Ăсчах 
| Ят                   = Владимир Николаевич Челомей
| Ӳкерчĕк              =
| Анлашĕ               = 
| Ӳқерчĕке ăнлантарни  = 
| Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Седльце|Седльцĕре}} хула, &lt;br /&gt; {{ÇВ|Люблин кĕперни|Люблин кĕпернинче}}, &lt;br /&gt; [[Поляк патшалăхĕ|Привислин Ен]], [[Раççей империйĕ]]
| Çуралнă вăхăт        = [[1914]], [[çĕртме, 30]]
| Вилнĕ вырăн          = {{ВВ|Мускав|Мускавра}} хула, &lt;br /&gt;, [[СССР]]
| Вилнĕ вăхăт          = [[1984]], [[раштав, 8]]
| Ăслăх сфери          = [[механика]], [[тытăмлану теорийĕ|тытăмлану]] процесĕсем
| Ăсчах степенĕ = техника ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1951]])
| Ăсчах хисепĕ = [[профессор]],&lt;br /&gt;СССР ĂА академикĕ ([[1962]])
| Ĕç вырăнĕ =
| Альма-матер = [[Киев граждан авиаци инженерĕсен институчĕ|Киев авиаци институчĕ]]
| Ăсчах ертӳçи =
| Паллă вĕренекенсем =
| Паллă =
| Чыславсемпе парнесем =
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Çурла тата Мăлатук медалĕ|1959}}{{!!}}{{Çурла тата Мăлатук медалĕ|1963}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ленин орденĕ|1945}}{{!!}}{{Ленин орденĕ|1959}}{{!!}}{{Ленин орденĕ|1964}}{{!!}}{{Ленин орденĕ|1974}}
{{!}}-
{{!}}{{Ленин орденĕ|1984}}{{!!}}{{Октябрь Революци орденĕ|1971}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ленин парни|1959}}{{!!}}{{СССР патшалăх парни|1967}}{{!!}}{{СССР патшалăх парни|1974}}{{!!}}{{СССР патшалăх парни|1982}}{{!!}}{{Н. Е. Жуковский ячĕллĕ преми |1964}}
{{!}}}
}}
'''Челомей Владимир Николаевич''' — механикăпа управлени енĕсен совет вăхăтĕнчи [[ăсчах]], «[[НПО Машиностроени]]е» [[никĕслекенĕ]], талантлă ертӳç, [[профессор]]. 

== Пурнăçĕ ==
[[1914|1914 çулхи]] [[çĕртме, 30|çĕртме уйăхĕн 30-мĕшĕнче]] [[Седлец]] ([[Польша]]) хулинче çуралнă.

Ачалăхпе çамрăклăхĕ [[Полтава|Полтавăра]] иртнĕ. [[1937|1937 çулта]] [[Киев авиаци институчĕ|Киев авиаци институтĕнчен]] чи лайăх паллăсемпе вĕренсе тухнă. [[1939|1939 çулта]] Владимир Николаевич ăслăх кандидачĕн дисертацине хӳтĕленĕ. [[1940|1940 çулта]] ăна [[ССРП Ăслăх Академийĕ]] çумĕнчи докторантурăна илнĕ. Унтан вĕренсе тухсан ПуВРД (Пульсурующий Воздушно-Реактивный Двигатель) тăвас ыйтусемпе тăрмашать. ПуВРД — çунатлă ракетăсен тĕп никĕсĕ. Вăрçă вăхатĕнче Владимир Николаевич П.И. Баранов ячĕллĕ Авиаци моторĕсене тăвакан тĕп институтра вăй хунă. [[1944|1944 çулхи]] [[авăн]] уйăхĕнче 51-мĕш завод çумĕнче çĕршывра пĕрремĕш ертсе пымасăр вĕçекен аппаратсем шутласа кăларакан ОКБ никĕсленĕ. 1944 çултанпа Владимир Николаевич ертсе пынипе 10Х, 14, 16Х ПуВР двигательпе вĕçекен çунатлă ракетăсем шутласа тĕпчесе тунă. 

[[1952|1952 çулта]] профессор ятне тивĕçет. [[1961|1961 çулта]] [[Н.Е. Бауман ячĕллĕ МПТУ]]-ра тухтăр дисертацине хӳтĕлет.

[[1984|1984 çулхи]] [[раштав, 8|раштав уйăхĕн 8-мĕшĕнче]] [[Мускав]]ра çĕре кĕнĕ.

== Ӗçĕсем ==
* Космос аппарачĕ МП-1 ([[1961]], [[раштав, 27]])
* Баллистика ракети УР-100;
* Баллистика ракети УР-200;
* Баллистика ракети УР-500 (хăпартакан ракета &quot;Протон&quot;);
* Маневрлă космос аппарачĕ &quot;Полет-1&quot; (ИС системи) ([[1963]], [[юпа, 1]]);
* Тĕпчев космос аппарачĕ (УС системи) ([[1965]], [[раштав, 28]]);
* &quot;Протон&quot; тĕпчев космос аппарачĕсем (1965-1968: 4 станци);
* &quot;[[Алмаз — космос станцийĕ|Алмаз]]&quot; космос станцийĕ (каярахпа &quot;Алмаз&quot; никĕсĕсемпе &quot;[[&quot;Салют&quot; — космос станцийĕ|Салют]]&quot;, &quot;[[Мир — космос станцийĕ|Мир]]&quot; космос станцийĕсем тунă).

== Чыслани ==
* ССРП ĂА Академикĕ ([[1962]]);
* ССРП Аслă Канашăн 9-11 чĕнĕвĕсен депутачĕ;
* Иккĕ хутчен Социализм Ӗçĕн Паттăрĕ;
* Ленин преми лауреачĕ ([[1959]]);
* ССРП Патшалăх преми лауреачĕ ([[1967]], [[1974]], [[1982]]);
* Пилĕк Ленин орденĕ;
* Октябрь Революци орденĕ.

== Фильмсем ==
* [[Млечин Леонид Михайлович|Л. Млечин]]. Советский космос: Четыре короля (2012).
* Звёздные войны Владимира Челомея. ВГТРК, 2014 г.

== Асăнмалăх ==
=== Объектсене панă хисепсем ===
* Челомей урамĕ (Мускав)
* Челомей лапамĕ (Реутов)
* Челомей урамĕ ([[Реутов]])
* Астероид 8608, [[Крым астрофизика обсерваторийĕ|Крым обсерваторийĕ]].

=== Асăнмалăăх ===
* Палăк, Академик Челомей лапамĕ, Реутов&lt;ref&gt;[http://reutov.net/news/index.php?id_4=12680 В Реутове открыли памятник академику В. Н. Челомею]&lt;/ref&gt;.
* Палăк, Лефортово çыран хĕрри, Мускав.
* Бюст, [[Байконур]]

; Галерея
&lt;gallery&gt;
В. М. Челомей - меморіальна дошка - Київ, Саксаганського вул., 2-34.jpg|Мемориал хăми, Киев, пурăннă çурт (1926–1941)
Табличка В.М.Челомею.jpg|Мемориал хăми, Полтава, вĕреннĕ çурт (1922–1926)
Stamp of Ukraine s507.jpg|Украина почтă маркки (2003)
RUSMARKA-1835.jpg|РФ почтă маркки (2014)
RR5110-0133R.jpg|РФ Тĕп банкĕн асăну вак укçи (2014)
&lt;/gallery&gt;

== Çав. пекех ==
* {{ref-ru}} [http://www.npomash.ru Веб-сайт ФГУП «НПО Машиностроения»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125135201/http://www.npomash.ru/ |date=2009-11-25 }}

== Вуламалли ==
* ''[[Бодрихин Николай Георгиевич|Бодрихин Н. Г.]]'' [http://gvardiya.ru/shop/books/zh_z_l/812 Челомей]  — М.: [[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]], 2014. — 490[6] с: ил. (Серия  «[[Жизнь замечательных_людей|Жизнь замечательных людей]]», вып. 1476) — ISBN 978-5-235-03718-2
* {{кĕнеке
 |автор         = 
 |пай           = Челомей, Владимир Николаевич
 |пуçелĕк        = [[Биографический словарь деятелей естествознания и техники]]: В 2-х томах
 |каçă          = 
 |яваплă        = Яв. ред. [[Зворыкин Анатолий Алексеевич|А. А. Зворыкин]]; Ред. кол.: [[Аничков, Николай Николаевич|Н. Н. Аничков]], [[Бардин, Иван Павлович|И. П. Бардин]], [[Благонравов, Анатолий Аркадьевич|А. А. Благонравов]] и др.; [[Институт истории естествознания и техники]] [[АН СССР|Академии наук СССР]]
 |вырăн         = М.
 |издательство  = Гос. науч. изд-во «Большая Советская Энциклопедия»
 |çул           = 1959
 |том           = 2 (М—Я); Дополнения и изменения 
 |страницы      = 441
 |страниц       = 468
 |серия         = 
 |тираж         = 30&amp;nbsp;000
}} (куç.)
* {{статья|автор=Афанасьев И.|пуçелĕк=Леонардо ХХ века. К столетию со дня рождения Владимира Челомея|чĕлхе=ru|кăларăм=Новости космонавтики|место=М.|çул=2014|том=24|выпуск=377|номер=06|страницы=1-5|issn=1561-1078}}
* Берег Вселенной. // Под ред. [[Болтенко Александр Сергеевич|Болтенко А. С.]] — Киев: Феникс, 2014. — ISBN 978-966-136-169-9

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{Commons|Category:Vladimir Chelomey|Владимир Николаевич Челомей}}
{{warheroes|id=12733|star=Labor}}
* [http://www.npomash.ru Веб-сайт ФГУП «НПО Машиностроения»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125135201/http://www.npomash.ru/ |date=2009-11-25 }}
* [http://www.testpilot.ru/russia/chelomei/chelomei.htm История ОКБ В. Н. Челомея]
* [http://www.peoples.ru/technics/aviadesigner/vladimir_chelomey/ Выдержка из Энциклопедии «КОСМОНАВТИКА»]
* [http://www.zarplata.ru/book/articles/articlesworkman/success/10841.aspx Владимир Челомей — гений под номером…]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ''М. Згуровский.'' [http://zn.ua/SOCIETY/zasekrechennyy_konstruktor__k_95-letiyu_so_dnya_rozhdeniya_vladimira_chelomeya-57493.html Засекреченный конструктор]
* ''Окара О. И.'' [http://gazeta.zn.ua/SCIENCE/dogonyat__znachit_otstavat.html Догонять — значит отставать!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507045707/http://gazeta.zn.ua/SCIENCE/dogonyat__znachit_otstavat.html |date=2016-05-07 }}
* [http://rutube.ru/tracks/380896.html?v=51625ed0ca5cc50519acbfdabfd28825 Видео: Биография конструктора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113031704/http://rutube.ru/tracks/380896.html?v=51625ed0ca5cc50519acbfdabfd28825 |date=2008-01-13 }}
* [http://www.stoletie.ru/territoriya_istorii/tovarishh_stalin_schitajet_vas_fantazerom_2009-07-03.htm О знаменитом конструкторе авиационной и ракетной техники В. Н. Челомее]

{{Совет ракета-космос системисен конструкторĕсем}}

&lt;!--Categories--&gt;
{{DEFAULTSORT:Челомей, Владимир Николаевич}}

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:1914 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Çĕртмен 30-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1984 çулта вилнисем]]
[[Категори:Раштавăн 8-мĕшĕнче вилнисем]]
[[Категори:Мускавра вилнисем]]
[[Категори:ССРП ĂА академикĕсем]]
[[Категори:ССРП конструкторĕсем]]</text>
      <sha1>46gcsp8q2xzji99d0ud8hajkr7zhfgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ефремов Герберт Александрович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10495</id>
    <revision>
      <id>876137</id>
      <parentid>855074</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T01:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="a6gysxryytx2lixo9lwzvyamwqknmhu" xml:space="preserve">{{Ăсчах 
 |Ят                   = Герберт Александрович Ефремов
 |Ӳкерчĕк              = Ефремов ГА.JPG
 |Çуралнă вăхăт        = [[1933]] [[пуш, 15]]
 |Çуралнă вырăн        = [[Малое Заречье (Вологда облаçĕ)|Малое Заречье]], &lt;br /&gt; [[Белозерский район (Вологда облаçĕ)|Белозерский район]], &lt;br /&gt; [[Вологда облаçĕ]]
 |Гражданлăх           = {{URS}}&lt;br /&gt;{{RUS}}
 |Ăслăх сфери          = 
 |Ĕç вырăнĕ            = 
 |Ăсчах степенĕ        = техника ăслăхĕсен кандидачĕ
 |Ăсчах хисепĕ         = академик
 |Альма-матер          = [[Ленинградри вăрçă-механика институчĕ]]
 |Ăслăх ертӳçи         = 
 |Паллă вĕренекенсем   = 
 |Паллă                = 
 |Чыславсемпе парнесем = 
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Çурла тата Мăлатук медалĕ|1963}} 
{{!}}-
{{!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» II степеньлĕ орденĕ|2013}}{{!!}} {{«Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕхĕн» III степеньлĕ орденĕ|2003}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ленин орденĕ|1963}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1971}} {{!!}} {{Хисеп Палли орденĕ|1959}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Падма Бхушан|2003}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ленин парни|1982}} {{!!}} {{СССР патшалăх парни|1974}} {{!!}} {{РФ Правительствин парни|2002}}
{{!}}}
 |Сайт                 = 
}}
{{Пĕр хушаматлисем|Ефремов}}
'''Ефремов Герберт Александрович''' — ракета тата космос ракети техникин конструкторĕ, УАО «ВПК ĂПП Машиностроени» пĕрлĕхĕн хисеплĕ тĕп констукторĕ, хисеплĕ тĕп ертӳçи. Герберт Александрович [[1933]] çулхи [[пуш, 15]] кунĕнче [[Вологда облаçĕ]]нчи Белозерски районĕнчи Кĕçĕн Çырмаен (Малое Заречье) ялĕнче çуралнă. Халĕ [[Мускав]]ра пурăнать, [[Реутов]]ра ĕçлет.

Н. Э. Бауман ячĕллĕ МПТУ профессорĕ.

== Пурнăçĕ ==
[[1950]] çулта 10 класс пĕтернĕ хыççăн Ленинградри вăрçă-механика институтне пĕлу пухма вĕренме кĕрет. [[1956]] çулта, ака уйăхĕнче вĕренсе тухсан, çамрăк пултаруллă инженер [[Реутов]] хулинчи [[Челомей Владимир Николаевич|В. Н. Челомей]] ертсе пынă Конструкторсен Бюрăвне (КБ) ĕçе килет.

== Ĕçĕсем ==
* тинĕсçи çунатлă ракета «Яхонт»;
* тинĕсçи çунатлă ракета «Брамос» (Инди тинĕс çарĕсем валли);
* автоматлă космос станцийĕ «Алмаз» («Космос-1870») (1987);
* автоматлă космос станцийĕ «Алмаз-1» (1991);
* хăпартакан ракета (ракета-носитель) «Стрела»;
* пĕчĕк космос аппарачĕ «Кондор-Э»;
* пĕчĕк космос аппарачĕ «Руслан».

== Чысланисем ==
* [[Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ]];
* Ленин парнин лауреачĕ;
* СССР патшалăх парнĕн лауреачĕ;
* Реутов хулин чыслă гражданинĕ (1995);
* РФ Ертӳлĕх парнин лауреачĕ (2002);
* «Тăван Çĕршывшăн тава тивĕçлĕ ĕçсем тунăшăн» орден (2003);
* [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]] маршал ячĕллĕ патшалăх парни (2003);
* «Падма Пхушан» (Инди) орденĕ (2003);

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
Сергеев Е.К., &quot;Реутов. Летопись в лицах, документах и фотографиях. 1573-2005&quot;, Мускав, 2005, ISBN 5-98179-029-6.

== Каçăсем ==
{{Warheroes|star=Labor|id=14621}}
* [http://www.npomash.ru/history/ru/efremov.htm Ефремов Герберт Александрович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201080520/http://www.npomash.ru/history/ru/efremov.htm |date=2020-12-01 }}
* [http://nvo.ng.ru/notes/2008-03-14/8_efremov.html Герберту Ефремову — 75!]
* [http://www.arms-expo.ru/049051124049053057054.html Герберт Александрович Ефремов отмечает юбилей]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.npomash.ru ВПК «НПО машиностроения» {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125135201/http://www.npomash.ru/ |date=2009-11-25 }}

{{Совет ракета-космос системисен конструкторĕсем}}

[[Категори:СССР ĂА ăсчахĕсем]]
[[Категори:СССР конструкторĕсем]]</text>
      <sha1>a6gysxryytx2lixo9lwzvyamwqknmhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фтор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12706</id>
    <revision>
      <id>876110</id>
      <parentid>809752</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4667" sha1="jgubtausob2fhr1bbjjerocp8pz3qjq" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Фтор/Fluorum (F)|9|[[Ӳкерчĕк:F,9.jpg|thumb|120px|Фтор савăтра]] Шутсăр химилле хастар шупкам-сарă газ&lt;br /&gt; Питĕ наркăмăшлă.|18,998403|71|1680,0 (17,41)|[He] 2s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;|72|(-1e)133 |3,98|0|−1|(при −189&amp;nbsp;°C)1,108 |31,34&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т.
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Большая Российская энциклопедия
|год            = 1999
|том            = 5
|страницы       = 198
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
&lt;/ref&gt;|0,028|53,53|(F-F) 0,51|85,01|6,54 (F-F)|17,1|моноклинлă||22=5,50 b=3,28 c=7,28 β=90.0||23=—|24=n/a}}

&lt;!--
Название|Атомный номер| Внешний вид|Атомный вес|Радиус атома|Энергия ионизации|Электронная конфигурация|Ковалентный радиус|Радиус иона|Электроотрицательность|Электродный потенциал|Степени окисления|Плотность|Удельная теплоёмкость|Теплопроводность|Температура плавления|Теплота плавления|Температура кипения|Теплота испарения|Молярный объём|Структура решётки|Период решётки|Отношение c/a|Температура Дебая
--&gt;

--&gt;
'''Фтор''' (F) —  Менделеев системин VII ушкăнĕн химии элеменчĕ, [[галогенсем]] шутне кĕрет, [[атăмлă нумерĕ]] — 9, пĕрпек чухне — шупкам-сарă тĕслĕ, вичкĕн [[шăршă]]ллă [[газ]], [[озон]]а е [[хлор]]а асилтерет.

{|  style=&quot;text-align: left; background-color: #FFCC00; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
|  style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;F&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|  style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;9&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-  style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; | '''18,9984'''
|-  style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; | '''2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;'''
|-  style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Фтор'''&lt;/big&gt;
|}

== Истори ==
[[1771]] çулта [[Карл Шееле]] [[плавик йӳçлĕкĕ|плавик йӳçлĕкне]] туса хатĕрленĕ. Ирĕк фтора [[Анри Муассан]] [[1886]] çулта [[электролиз]] меслечĕпе йӳçĕк [[фторид]]лă калийĕпе (KHF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) хутăшлă  шывсăр [[фторăллă йӳçлĕк]] шĕвекрен тупса кăларнă.

== Физикăллă пахалăхĕсем ==
Сӳрĕк çутă-симĕс [[газ]], сахал концентрацийĕпе [[хлор]] шăршиллĕ, питĕ çыртуллă тата [[наркăмăш]]лă.
==Изотопӗсем==
{{main|Фтор изотопĕсем}}

== Асăрхатарусем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/F/key.html Фтор, Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509150317/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/F/key.html |date=2008-05-09 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb009.htm Фтор в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930170905/http://n-t.ru/ri/ps/pb009.htm |date=2007-09-30 }}
* [http://www.medline.ru/public/art/tom5/art8-perf1.phtml Перфторан çинчен информаци]
* [http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/VRAN/PF/PERFTOR.HTM Перфторан юн улăштаракан], ВЕСТНИК РАН, 1997, том 67, N 11, с. 998-1013
{{Галогенсем}}

[[Категори:Галогенсем]]
[[Категори:Металмаррисем]]
[[Категори:Газсем]]
[[Категори:Хытă хăрушăллă япаласем]]</text>
      <sha1>jgubtausob2fhr1bbjjerocp8pz3qjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш Республикин конституцийĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12934</id>
    <revision>
      <id>876123</id>
      <parentid>817787</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T17:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7336" sha1="b44r88ec23mh5rtgu3n2zfh3wbb57pg" xml:space="preserve">'''Чăваш Республикин [[конституци]]йĕ''' - [[Чăваш Республики]]н тĕп [[саккун]]ĕ. [[2000]] çулхи [[Чӳк, 30|чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче]] йышăннă&lt;ref name ='ЧӑвашРеспубликинКонституцийӗ'/&gt;. 

Чăваш Республикин Патшалăх Канашăвĕ, чăваш халăхĕн авалхи аталану вăхăтне хисеплесе кăтартса, халăхсен хăйне евĕрлĕхне упраса, Чăваш республикин территорийĕнче пурăнакансене, Чăваш Республикине Раççей Федерацийĕн субъектне йышăнса, Раççей Федерацийĕн халăхсен истори пĕрлĕхне ăнланса, ăнăçлă пулăшăва ыткăнса тата тăван çĕршыва чечеклентерсе, правасене çирĕплетсе тата çынăн ирĕклĕхне, граждан килĕшӳ, пурте йышăннă пĕртан принципсенчен тата халăх хăйĕн кун-çулне хăй татса панине илсе, халăх умĕнче пысăк яваплăха шута илсе, Чăваш Республикин Конституцине йышăнать.

Преамбулăпа 10 пайран тăрать. 10 пай 105 статья çине пайланаççĕ.

[[Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ]], чăваш халăхĕн [[аваллăх|авалхи]] аталану вăхăтне хисеплесе кăтартса, халăхсен хăйне евĕрлĕхне упраса, Чăваш республикин территоринче пурăнакансене, Чăваш Республикине [[Раççей Федерацийĕ]]н субъектне йышăнса, Раççей Федерацийĕн халăхсен истори пĕрлĕхне ăнланса, ăнăçлă пулăшăва ыткăнса тата тăван çĕршыва чечеклентерсе, правасене çирĕплетсе тата çынăн ирĕклĕхне, граждан килĕшӳ, пурте йышăннă пĕртан принципсенчен тата халăх хăйĕн кун-çулне хăй татса панине илсе, халăх умĕнче пысăк яваплăха шута илсе, Чăваш Республикин Конституцине йышăнать.

== Кун-çулĕ ==
Паянхи Конституцине Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ [[2000]] çулхи [[чӳк, 30|чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче]] йышăннă&lt;ref name ='ЧӑвашРеспубликинКонституцийӗ'/&gt;.

== Тытăм ==
Чăваш Республикин Конституцийĕ 9 сыпăкран, 105 статьяран тăрать.

Конституци тытăмĕ:
* 1 сыпăк. Чăваш Республикин Конституци йĕркин никĕсĕсем
* 2 сыпăк. Этемĕн тата гражданинăн прависемпе ирĕклĕхĕсене хӳтĕлесси
* 3 сыпăк. Чăваш Республикин Раççей Федерацийĕн йышĕнчи статусĕ
* 4 сыпăк. [[Чăваш Республикин Президенчĕ]]
* 5 сыпăк. [[Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ]]
* 6 сыпăк. [[Чăваш Республикин Министрсен Кабинечĕ]]
* 7 сыпăк. [[Чăваш Республикинчи суд влаçĕ]]
* 8 сыпăк. [[Вырăнти хăй тытăмлăх]]
* 9 сыпăк. Конституцие улшăнусем тата хушăмсем кĕртесси

== Улшăнусем ==
Чӑваш Республикин [[2003]] ҫулхи [[Пуш, 27|пуш уйӑхӗн 27-мӗшӗнчи]] 5 №-лӗ, [[2004]] ҫулхи [[Утă, 19|утӑ уйӑхӗн 19-мӗшӗнчи]] 16 №-лӗ, [[2005]] ҫулхи [[Ака, 18|ака уйӑхӗн 18-мӗшӗнчи]] 19 №-лӗ, [[2006]] ҫулхи [[Юпа, 5|юпа уйӑхӗн 5-мӗшӗнчи]] 47 №-лӗ, [[2010]] ҫулхи [[Çу, 28|ҫу уйӑхӗн 28-мӗшӗнчи]] 27 №-лӗ, [[2011]] ҫулхи [[Авăн, 13|авӑн уйӑхӗн 13-мӗшӗнчи]] 46 №-лӗ, [[2012]] ҫулхи [[Çу, 24|ҫу уйӑхӗн 24-мӗшӗнчи]] 37 №-лӗ, [[2012]] ҫулхи [[Юпа, 2|юпа уйӑхӗн 2-мӗшӗнчи]] 53 №-лӗ, [[2013]] ҫулхи [[Пуш, 6|пуш уйӑхӗн 6-мӗшӗнчи]] 3 №-лӗ, [[2013]] ҫулхи [[Утă, 30|утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗнчи]] 47 №-лӗ, [[2014]] ҫулхи [[Çĕртме, 26|ҫӗртме уйӑхӗн 26-мӗшӗнчи]] 34 №-лӗ, [[2016]] ҫулхи [[Ака, 19|ака уйӑхӗн 19-мӗшӗнчи]] 25 №-лӗ, [[2018]] ҫулхи [[Пуш, 30|пуш уйӑхӗн 30-мӗшӗнчи]] 11 №-лӗ, [[2021]] ҫулхи [[Çĕртме, 21|ҫӗртме уйӑхӗн 21-мӗшӗнчи]] 42 №-лӗ, [[2022]] ҫулхи [[Раштав, 21|раштав уйӑхӗн 21-мӗшӗнчи]] 115 №-лӗ, [[2023]] ҫулхи [[Çу, 25|ҫу уйӑхӗн 25-мӗшӗнчи]] 31 №-лӗ саккунӗсемпе улшӑнусем кӗртнӗ&lt;ref name ='ЧӑвашРеспубликинКонституцийӗ'&gt;[https://www.cap.ru/chuvashia/o-chuvashii/konstituciya-chuvashskoj-respubliki/chavash-respublikin-konstitucije ЧӐВАШ РЕСПУБЛИКИН КОНСТИТУЦИЙӖ. ЧӐВАШЛА. юлашки улшӑнусемпе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002215816/https://www.cap.ru/chuvashia/o-chuvashii/konstituciya-chuvashskoj-respubliki/chavash-respublikin-konstitucije |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt;

== Шалти каçăсем ==
* [[Конституци]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

==Каçăсем==
*[https://www.cap.ru/chuvashia/o-chuvashii/konstituciya-chuvashskoj-respubliki/chavash-respublikin-konstitucije ЧӐВАШ РЕСПУБЛИКИН КОНСТИТУЦИЙӖ. ЧӐВАШЛА. юлашки улшӑнусемпе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002215816/https://www.cap.ru/chuvashia/o-chuvashii/konstituciya-chuvashskoj-respubliki/chavash-respublikin-konstitucije |date=2022-10-02 }}
*[http://constitution.garant.ru/DOC_17440440.htm/ Чăваш Республикин конституцийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120092929/http://constitution.garant.ru/DOC_17440440.htm/ |date=2008-01-20 }} (вырăсла)
* [http://gov.cap.ru/home/83/zakon4soziv/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20(%D1%87%D1%83%D0%B2.).doc Чăваш Республикин Конституцийĕ].
* http://www.cv-haval.org/ru/node/54 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731161614/https://www.cv-haval.org/ru/node/54 |date=2020-07-31 }} Эктор Алос-и-Фонт. Чăваш Республикинчи чĕлхе политикин  хаклавĕ

[[Категори:Чăваш Ен]]
[[Категори:Конституци]]
[[Категори:Саккунсем]]</text>
      <sha1>b44r88ec23mh5rtgu3n2zfh3wbb57pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тантал (элемент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13304</id>
    <revision>
      <id>876091</id>
      <parentid>809369</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T12:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="eoz31vqltukyvzsxb7urb1uyzru99pg" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Тантал / Tantalum (Ta)&lt;!--Название--&gt;|73&lt;!--Атомный номер--&gt;|[[Ӳкерчĕк:Tantalum_single_crystal_and_1cm3_cube.jpg|150px]] &lt;br /&gt;Сăрă тĕслĕ йывăр хытă металл&lt;!-- Внешний вид--&gt;|180,9479&lt;!--Атомный вес--&gt;|149&lt;!--Радиус атома--&gt;|760,1 (7,88)&lt;!--Энергия ионизации--&gt;|[Xe] 4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 5d&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; 6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;!--Электронная конфигурация--&gt;|134&lt;!--Ковалентный радиус--&gt;|(+5e) 68&lt;!--Радиус иона--&gt;|1,5&lt;!--Электроотрицательность--&gt;|0&lt;!--Электродный потенциал--&gt;|5&lt;!--Степени окисления--&gt;|16,654&lt;!--Плотность--&gt;|25,39&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т.
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Советская энциклопедия
|год            = 1995
|том            = 4
|страницы       = 494
|страниц        = 639
|серия          = 
|isbn           = 5—85270—039—8
|тираж          = 20 000
}}
&lt;/ref&gt;&lt;!--молярная теплоёмкость--&gt;|57,5&lt;!--Теплопроводность--&gt;|3269&lt;!--Температура плавления--&gt;|24,7&lt;!--Теплота плавления--&gt;|5 698&lt;!--Температура кипения--&gt;|758&lt;!--Теплота испарения--&gt;|10,9&lt;!--Молярный объём--&gt;|кубла калăпăшĕпе центăрланă&lt;!--Структура решётки--&gt;|3,310&lt;!--Период решётки--&gt;|n/a&lt;!--Отношение c/a--&gt;|225,00&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Ta&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;73&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''180,9479'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Тантал'''&lt;/big&gt;
|}
'''Тантал'''  — [[Кăвак тĕс|кăвак тĕслĕ]] [[металл]], кăштах тăхлан тĕс сĕмлĕ.
== Истори ==
Тантала [[1802]] çулта швеци химикĕ [[Экеберг|А. Г. Экеберг]] уçнă.

Тăсăлăвлă тантал металлне пĕрремĕш хут нимĕç тĕпчевçи [[Больтен|В. Больтен]] [[1903]] çулта туса кăларнă.
==Изотопĕсем==
{{main|Тантал изотопĕсем}}

== Асăрхатарусем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==

* [http://specmetal.ru/tantal Тантал Спецметал.ру çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208202429/http://specmetal.ru/tantal |date=2007-02-08 }}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ta/key.html Тантал Webelements çинче]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb073.htm Тантал в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424032446/http://n-t.ru/ri/ps/pb073.htm |date=2012-04-24 }}

[[Категори:Металсем]]
[[Категори:Хими элеменчĕсем]]</text>
      <sha1>eoz31vqltukyvzsxb7urb1uyzru99pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш Республикин Президенчĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17737</id>
    <revision>
      <id>876122</id>
      <parentid>751076</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T17:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="cqaqa6u6d6a67bnb9nfuwuu6r9wb8w6" xml:space="preserve">'''Чăваш Республикин Президенчĕ''' — пысăк вырăнти çын тата ĕçтăвакан влаçĕн пуçлăхĕ. Вăл [[Чăваш Республики]]н  патшалăх влаçне [[Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ|Патшалăх Канашĕпе]], [[Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ|Министрсен кабинечĕпе]], [[Чăваш Республикин сучĕсем|сучĕсемпе]] пĕрле ертсе пырать. Чăваш Республикин Конституцийĕн шантарăвĕ пулса тăрать.

Пĕтĕм Чăваш Республикин çĕр-шывĕ валли хушу тата хутай парса тăрать.

Раççей Федерацин гражданинĕ Чăваш Республикин Президент тивĕç ĕç вырăнне пиллĕк çуллăха йышăнма пултарать.

== Кунçул ==
[[1993]]-мĕш çулта  Чăваш Республикин Президент тивĕç ĕç вырăнне туса хунă.

[[1994]] çулта [[раштав]] уйăхĕнче [[Чăваш Республики]]н Президент тивĕç ĕç вырăнне [[Фёдоров Николай Васильевич|Николай Васильевич Фёдорова]] республикăра пурăнакан халăх ирĕкĕпе суйланă. 

[[1997]] çулта ăна иккĕмĕш хут Президента суйланă.

[[2001]] çулта  - Н.В.Фёдорова виççĕмĕш хут Президент пулма суйланă.

[[2005]] çулхи [[çĕртме, 29|çĕртмен 29-мĕшĕнче]] ăна Президент тивĕç ĕçе сĕннĕ. Чăваш Республикин [[Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ|Патшалăх Канашĕ]] çакăнпа килĕшнĕ, Н.В.Фёдорова Чăваш Республикин Президенчĕ пулма сесси ларăвĕнче сасăласа çирĕплетнĕ.

[[2010]] çулхи [[утă]] уйăхĕнче Чăваш Республикин Патшалăх канашĕ РФ Президенчĕ сĕннипе [[Игнатьев Михаил Васильевич|Михаил Игнатьева]] ЧР президенчĕ пулма çирĕплетнĕ.

== Чăваш Республикин Президенчĕсен ят-йышĕ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! № !! colspan=2|Президент !! colspan=2|Президент ĕç вырăн тапхăрĕ !! Политика партийĕ
|-
! 1
| [[Фёдоров Николай Васильевич|Николай Васильевич Фёдоров]]
| width=&quot;100px&quot;|[[Ӳкерчĕк:President.jpg|100px]]
| [[1994]], [[раштав]] 
| [[2010]], [[утă]]
| [[Пĕрлĕ Раççей]]
|-
! 2
| [[Игнатьев Михаил Васильевич|Михаил Васильевич Игнатьев]]
| width=&quot;100px&quot;|[[Ӳкерчĕк:Игнатьев президент.jpg|100px]]
| [[2010]], [[утă]]
| [[2012]]&lt;ref&gt;Чăваш республикин президенчĕ ята Конституцире пăрахăçланипе пулма пăрахнă, малалла Чăваш республикин пуçлăхĕ (2020-мĕш çулччен) пулса тăнă&lt;/ref&gt;
| [[Пĕрлĕ Раççей]]
|}

==Çавăн пекех пăхăр==
* [[Чăваш Республики Президенчĕн штандарчĕ]]

== Каçăсем ==
* [http://gov.cap.ru/home/000/konstituz/konstituz.doc Чăваш Республикин Конституцийĕ];
* [http://www.rg.ru/2004/12/15/gubernatory-dok.html Раççей Федерацийĕн Федераллă законĕ];
* [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=9 Чăваш Республикин Президенчĕн сайчĕ].
* [http://www.cv-haval.org/ru/node/54 Эктор Алос-и-Фонт. Чăваш Республикинчи чĕлхе политикин хаклавĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731161614/https://www.cv-haval.org/ru/node/54 |date=2020-07-31 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Чăваш Енĕн президенчĕсем}}
{{Регионсен çӳлти ĕç вырăнĕсем}}

[[Категори:Чăваш Республики]]
[[Категори:Политика институчĕсем]]
[[Категори:Президентсем]]</text>
      <sha1>cqaqa6u6d6a67bnb9nfuwuu6r9wb8w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш Тетелĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21012</id>
    <revision>
      <id>876124</id>
      <parentid>870501</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T17:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28982" sha1="rtul51brs3wdtu2ocmsv5wd76rc4tg0" xml:space="preserve">{{cleanup}}
'''Чăваш интернечĕ''' е '''Чăваш тетелĕ''' (Чăвашнет) — интернетри чăваш чĕлхеллĕ сайтсем.

Чăваш тетелне Чăваш Патшалăх чĕлхипе йĕркелесе янă. Унта чăвашсем тата чăваш этносĕ çинчен кĕртсе панă.

Енчен те Чăвашла çырнă интернет сайтсем пур пулсан, вĕсене вара тĕрлĕ йышши çĕр-шывран та тупма пулать. Чăваш интернетне пĕтĕм тĕнче шайĕн сайтне кăна мар, паллах тĕрлĕ тĕслĕ интернетăн сервиссем, чăваш чĕлхипе калаçма тата усă курма, чĕваш чĕлхиллĕ мультимедийлă хатĕрсене кама та пулсан куçарса е сыхласа хăварма пулать. Тĕрлĕрен чăваш чĕлхиллĕ интернетпа пĕтĕм тĕнче шайĕнчи чăвашла калаçакан çынсем усă кураççĕ.

Сайт уçасшăн пулсан хостингпа домен кирлĕ, тӳлемесĕр хостинг рекламапа кăна пулать, сайчĕ килти хостинг çинче пулсан та интернетпа çутăшăн тӳлемелле.

Сайтне хостинг çинче ftp клиентпа я Подключение к удаленному рабочему столу-па вырăнаçтараççĕ.

Cайчĕ html файлпа php скриптран тăма пултарать.

Докуменчĕ, тексчĕ UTF-8 пулмалла:

HTML 4.01

&lt;meta http-equiv=&quot;Content-Type&quot; content=&quot;text/html; charset=utf-8&quot;&gt;

HTML 5

&lt;meta charset=&quot;utf-8&quot;&gt;

XHTML

&lt;?xml version=&quot;1.0&quot; encoding=&quot;UTF-8&quot;?&gt;

&lt;meta charset=&quot;utf-8&quot;/&gt;

== Ячĕ ==
[[Ӳкерчĕк:Adv chavashtet.png|thumb|«Чăваштет» ят сайтăн офлайн [[янрав]]ĕнче ([[2006]] çул, çуркунне)]]

== Кун-çулĕ ==
* 1990 çулхи [[авăн, 19]] — «[[Релком]]па» «[[Демос (провайдер)|Демос]]» Soviet Unix Users Group ([[SUUG]]) ячĕпе '''[[.su]]''' домена регистрацилеççĕ&lt;ref&gt;[http://netoscope.narod.ru/news/2000/09/19/312.html Рунет каçалăкĕ: 10 çул каялла финн Петри Ойала .su домена регистрациленĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102191207/http://netoscope.narod.ru/news/2000/09/19/312.html |date=2014-01-02 }}&lt;/ref&gt; (SU, {{lang-en|Soviet Union}} — Совет Союзĕ).
* 1996 çулхи чӳк уйăхĕ — Чăваш Республики Президенчĕн Администрацин тетел-порталĕ CAP.ru;
* — пĕрремĕш чăвашла тĕн ӳкĕтĕллĕ веб-страницăсем: Иегова Свидетелӗсен официаллӑ сайчӗ&lt;ref&gt;[http://jw.org/cv Иегова Свидетелӗсен официаллӑ сайчӗ]&lt;/ref&gt;.
* 2002 — [[Юникод]] символĕсен таблицин 3.2 версине чăваш кириллици сасă паллисене Ӑ ӑ, Ӗ ӗ, Ҫ ҫ , Ӳ ӳ компьютер символĕсене куçарнĕ&lt;ref&gt;[http://www.belti.ru/peoples/unicode.html Кириллические буквы стандарта Unicode]&lt;/ref&gt;.
* 2004 çулхи пуш уйăхĕ — «Аналитический сайт о чувашском» уçăлать, ун çумĕнче чăваш чĕлхипе калаçмалли канашлу ĕçлет&lt;ref&gt;[http://www.chuvash.ru/ Аналитический сайт о чувашском]&lt;/ref&gt;.
* 2005 çулхи кăрлач, 7 —  «НА-СВЯЗИ.ru» сайтра «Чăваш чĕлхи» канашлу уçăлать&lt;ref&gt;[http://forum.na-svyazi.ru/ Форумы «НА-СВЯЗИ.ru»]&lt;/ref&gt;.
* 2005 çулхи çурла, 25 — тетелре «[[Ethnicradio.net]]» чăвашла пĕрремĕш тетел-радиостанцине ĕçе кĕртнĕ&lt;ref name=&quot;Чувашская радиостанция&quot;&gt;[http://www.ethnicradio.net/radio.php?p=8200&amp;t=%D0%A7%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F Чувашская радиостанция]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* 2005 çулхи авăн, 7 — «Чăваш халăх сайчĕ» хутлăхĕнче канашлу уйрăмне уçнă&lt;ref name=&quot;Чăваш халăх канашлăвĕ&quot;&gt;[http://forum.chuvash.org/ Чăваш халăх канашлăвĕ]&lt;/ref&gt;.
* 2006 çулхи кăрлач, 27 — Чăваш Тетелĕ пирки чăвашла статья тухать. [[Сувар (хаçат)|«Сувар»]] хаçатра «Чăваш Интернечĕ: малашлăха пĕрле утар» ({{lang-cv|Чувашский Интернет: шаг в будущее}}) Ikăruk-па куçа-куçăн калаçăва вырнаçтарнă&lt;ref&gt;Чăваш Интернечĕ: малашлăха пĕрле утар  // Сувар, 2006 ç. кăрлач 27-мĕшĕ&lt;/ref&gt;.

Пĕрремĕш чăваш тетел-пĕрлĕхĕ 2005 çулта «Чăваш халăх сайчĕн»&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/e/d09fc495d180d0bbc495d185 пĕрлĕхĕ]&lt;/ref&gt; канашĕнче чăмăртанать.

Вырăс чĕлхиллĕ [[Одноклассники.ru]], [[В Контакте]] [[Социаллă эреш (тетел)|социаллă эрешĕсем]] йĕркеленнĕ хыççăн çĕнĕ чăваш [[тетелри пĕрлĕх]]сем çуралаççĕ. Сăмахран, [[Одноклассники.ru]] порталĕнче «Чăваш Ен – пирĕн тăван ен», «Аякри чăвашсем», «Тутарстан чăвашĕсем», «Елчек Ен», mail.ru — «Элĕк районĕ», ушкăнсем чăмăртаннă.

=== Хронологи ===
* 2009 çулхи пуш, 12 — Ведомствăсен чăваш чĕлхи комиссин ларăвĕнче, Н. А. Плотников, В. Ю. Андреев тата И. В. Алексеев доклачĕсене итлесе, электронлă [[кириллица]] çинчи [[Чăваш алфавичĕ|чăваш çырулăхĕнче]] [[Юникод]] кодĕсене: ă (U+0103), Ă (U+0102), ĕ (U+0115), Ĕ (U+0114), ç (U+00E7), Ç (U+00E7), ÿ (U+00FF), Ϋ (U+0178)&lt;ref&gt;[http://comissi.chv.su/ru/node/22 Протокол заседания Межведомственной комиссии по чувашскому языку] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415043837/http://comissi.chv.su/ru/node/22 |date=2011-04-15 }}&lt;/ref&gt;, т. с. [[Ă (латиница)|Ă ă]], [[Ĕ (латиница)|Ĕ ĕ]], [[Ç (латиница)|Ç ç]], [[Ÿ (латиница)|Ÿ ÿ]] [[латиница]] сасă паллисене усă курма сĕннĕ.

== Аудитори ==
Чăваш Тетелĕн пĕтĕмĕшле пулма пултаракан аудиторийĕ 2 млн. çынна яхăн шутланать.

== Йĕркелӳсем ==

=== Раççей Федерацин субъекчĕсен патшалăх влаçĕн органĕсем===

==== Чăваш Республикин патшалăх влаçĕн органĕсем ====

===Архивсем===
Чăваш чĕлхипе çырнă публикацисене «[[Чăваш Ен архивĕсем]]»&lt;ref&gt;[http://www.archives21.ru/publication.aspx Публикации на сайте «Архивы Чувашии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926144755/http://www.archives21.ru/publication.aspx |date=2009-09-26 }}&lt;/ref&gt; сайтра тупма пулать.

=== Массăллă хыпар хатĕрĕсем ===
Чăваш офлайн хаçачĕсен чылайрахăшĕн онлайн-версисем&lt;ref&gt;[http://hypar.ru/ Чăваш республикин «Хыпар» хаçачĕ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://suvar.su/ Сувар — Тутарстан Республикинчи чăвашсен  обществăпа политика хаçачĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308140635/http://suvar.su/ |date=2009-03-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sites.google.com/site/peterchuvash/ Питĕр чăвашĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224214723/http://sites.google.com/site/peterchuvash/ |date=2011-12-24 }}&lt;/ref&gt; пур.

Чăваш Республикин муниципаллă ял-хуçалăх районĕсен официаллă сайчĕсенче &lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/default.asp?gbranch_id=2 Каталог сайтов Муниципальных районов Чувашской Республики]&lt;/ref&gt; çĕнĕ хыпарсене [[HTML]] форматпа, çаплах район хаçачĕсен хыпарĕсене [[PDF]] форматпа&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/list2/view/02SV_PUBLICATION_OV/main.aspx?gov_id=93 PDF версии газет «Тăван ен» и «Кугеси плюс»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227052235/http://gov.cap.ru/list2/view/02SV_PUBLICATION_OV/main.aspx?gov_id=93 |date=2007-12-27 }}&lt;/ref&gt; вырнаçтараççĕ. Хăшпĕр районсен хаçачĕсен харпăр сайчĕсем&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/main.asp?govid=591 РГУ «Редакция Чебоксарской районной газеты «Тăван Ен»]&lt;/ref&gt; пур.

Мĕнпур тĕнчери Викимедиа уçлăхĕнче [[Викихыпар]] чăваш уйрăмне  &lt;ref name=&quot;Викихыпар&quot;&gt;[http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/cv Викихыпар]&lt;/ref&gt; уçас ĕç пырать.

== Тетел пурлăхĕсем ==
Çак уйрăмра Чăваш Тетелĕн пысăк информаци ресурсĕсем пирки каласа кăтартнă.

=== «[[Фонд Викимедиа]]»===

====[[Чăваш Википедийĕ]]====
[[File:Page19 from Presentation State of the Wiki.png|right|300px|thumb|Джимми Уэйлс презентацинчи слайд]]
[[Чăваш тетелĕ|Тетелри чăваш уçлăхĕн]] чи пысăк сайчĕ [[Википеди]]н чăваш уйрăмĕ шутланать.  Википедие никĕслекен [[Джимми Уэйлс]] «[[Фонд Викимедиа|Викимедиа фончĕн]]» çулсерен иртекен [[Викимани]] тĕнчери конференцинче (2009 çулта) [[Чăваш Википедийĕ]] тĕслĕхĕпе епле  Википеди çухалма пуçланă чĕлхесене пулăшма пултарнине кăтартнă&lt;ref&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/strategy/e/eb/State_of_the_Wiki.pdf State of the Wiki. Презентация Джимми Уэйлса на «Викимания 2009»]&lt;/ref&gt;.

Чăваш Википедин [[Википеди:Администраторсем|администраторĕ]] статусне виçĕ хутшăнакана тивĕçтернĕ&lt;ref&gt;[http://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%C4%83:ListUsers&amp;group=sysop Хутшăнакансен ят-йышĕ. Ушкăн: Администраторсем]&lt;/ref&gt;:
* [[Хутшăнакан:Chavash|Chavash (Мирон Толи)]] 
* [[Хутшăнакан:PCode|PCode (Николай Плотников)]] 

Чăваш Википедине чылай статья çырса кĕртнĕскерсем:
* [[Хутшăнакан:Viktor|Viktor]] — [https://gdb.rferl.org/60B0B91D-9534-41CD-A131-37FDF845459B_w1023_r1_s.jpg Чăваш Википединче администратор]
* [[Хутшăнакан:PCode|PCode]] — (Николай Плотников)

====Чăваш Викикĕнеки ====
[[Викикĕнеке]]ре» &lt;ref&gt;[http://cv.wikibooks.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%C4%83 Викикĕнеке]&lt;/ref&gt; чăваш чĕлхипе вĕрентӳ кĕнекисене çыраççĕ. Сайтăн халлĕхе администратор çук.

Хальхи саманта Чăваш Викикĕнеке сайтĕнче çак ĕçсене хайлаççĕ:
* Шупашкар;
* Чăваш чĕлхинче миçе падеж?
* Тĕрĕсем;
* Тутлă апат-çимĕç;
* Интернетра информаци шыравĕ;
* Joomla! вĕрентекен кĕнеке;
* MediaWiki вĕрентекен кĕнеке;
* Интернета валли текст: тĕрĕс çырасси;
* Массăллă информаци хатĕрĕсен техника тата технологийĕ;
* Чăвашсен авалхи уявĕсем тата ӳнерĕ;
* Чăваш чĕлхи: аваллăхран малашлăха.

==== Чăваш Викихыпарĕ ====
[[Викихыпар]] чăваш уйрăмĕ ({{lang-cv|Викихыпар}}) халлĕхе [[Викиинкубатор]]та&lt;ref name=&quot;Викихыпар&quot;/&gt;.

====Чăваш Вулавăшĕ====
[[Вулавăш]]ăн чăваш уйрăмĕн тĕп страницисене тума пуçланă&lt;ref&gt;[http://wikisource.org/wiki/Тĕп_страница:Чăваш Викивулавăш]&lt;/ref&gt;.

===«[[ChuvashOrg|Chuvash.org]]» домен зони сайчĕсем===
[[Ӳкерчĕк:Chuvash-org-jalave.gif|thumb|350px|Chuvash.org пĕрлĕхĕн ялавĕ]]
«Chuvash.org» домен зонин пуçламăш сайтне 2005 çулхи çурла уйăхĕнче Николай Плотников хута янă.

* Чăваш халăх сайчĕ»&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/ Чувашский народный сайт]&lt;/ref&gt;
* «Чăваш халăх сайчĕн» Паллашу кĕтесĕ&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/pallashu/ Chuvash.org çинчи паллашусем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324091619/http://chuvash.org/pallashu |date=2010-03-24 }}&lt;/ref&gt;.
* Электронлă сăмахсар&lt;ref&gt;[http://samahsar.chuvash.org/ Электронлă сăмахсар]&lt;/ref&gt;
* Электронлă вулавăш&lt;ref&gt;[http://chuvash.org/lib/ «Чăваш халăх сайчĕн» электронлă вулавăш]&lt;/ref&gt;
* Галерейă «Чăваш тĕнчи — Чувашский мир»&lt;ref&gt;[http://gallery.chuvash.org/main.php Фотогалерея «Чăваш тĕнчи — Чувашский мир»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091112132030/http://gallery.chuvash.org/main.php |date=2009-11-12 }}&lt;/ref&gt;.
* Чăваш халăх канашлăвĕ&lt;ref name=&quot;Чăваш халăх канашлăвĕ&quot;/&gt;
* Педканаш &lt;ref&gt;[http://pedkanash.chuvash.org/ Педканаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003111346/http://pedkanash.chuvash.org/ |date=2017-10-03 }}&lt;/ref&gt;

=== «CAP.ru» домен зонин сайчĕсем ===
«CAP.ru» домен зони йышне Чăваш Республикин патшалăх тата муниципаллă влаç органĕсен, [[Чăваш Республикин наци радиовĕ]]н, çаплах Чăваш Республики влаçĕн органĕсен «CAP.ru» официаллă порталĕнче вырнаçтарнă республикăри патшалăх, муниципаллă тата этем пĕрлĕхĕн ытти органĕсен&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/main.asp?govid=122 Официальный сайт МОО «Чувашский национальный конгресс»]&lt;/ref&gt; сайчĕсем кĕреççĕ.

Чăваш Республики «CAP.ru» официаллă порталĕн сайчĕсен прогамма никĕсĕ — «Информационная система «Портал органов исполнительной власти» Чувашской Республики»&lt;ref&gt;[http://www.it-serv.ru/page.asp?page=./9946/9953/9989/11029/11045 ИС «Портал органов исполнительной власти» Чувашской Республики (сентябрь 2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928145937/http://www.it-serv.ru/page.asp?page=.%2F9946%2F9953%2F9989%2F11029%2F11045 |date=2013-09-28 }}&lt;/ref&gt;, ăна «Интернет-Сервис» ООО хайланă IntraTools® пакечĕпе çирĕплетнĕ&lt;ref&gt;[http://www.it-serv.ru/page.asp?page=./9946/9950/9985/10083 Программная платформа – IntraTools®] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818133217/http://www.it-serv.ru/page.asp?page=.%2F9946%2F9950%2F9985%2F10083 |date=2014-08-18 }}&lt;/ref&gt;.

«CAP.ru» домен зонине кĕрекен хăшпĕр сайтсем урăх [[ăшлăхăн тытăмлăх системи]]семпе ĕçлеççĕ. Сăмахран, [[Чăваш Республикин наци библиотеки]]н сайчĕ&lt;ref&gt;[http://lib.cap.ru/ Национальная библиотека Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207215009/http://www.lib.cap.ru/ |date=2009-02-07 }}&lt;/ref&gt;.

Юлашки вăхăтра Чăваш Республикин муниципаллă влаçĕн органĕсен сайчĕсенче чăваш чĕлхипе те усă курма тытăнчĕç&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/main.asp?govid=534 Официальный сайт Большетаябинского сельского поселения — Аслă Таяпа ял тăрăхĕн официаллă сайчĕ]&lt;/ref&gt;.

CAP аббревиатурин этимологийĕ пирки тĕп-тĕрĕс чăнлăх çук. Çакна пула Чăваш Тетелне хутшăнакансем аббревиатура генезисĕн виçĕ версине сĕннĕ:
* ''Čăvaš administracĭn portalĕ'' (Чăваш Республики администрацин порталĕ);
* ''Čăvaš atalanu portalĕ'' (Чăваш Республикин порталĕ);
* ''Сервер администрации prezidenta''.

===Тетел-инçекурав===
Чăвашла онлайн-инçекурав кăларăмĕсене [[ГТРК «Чувашия»]]&lt;ref&gt;[http://www.chuvashia-tv.ru/playtv.php Онлайн ТВ-вещание передач ГТРК «Чувашия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408042710/http://chuvashia-tv.ru/playtv.php |date=2010-04-08 }}&lt;/ref&gt; эфира ярать.

===Тетел-радио===
Чăваш Тетелĕнчи чăвашла онлайн-радикалаçу:
* тетел-радио «[[Ethnicradio.net]]»&lt;ref name=&quot;Чувашская радиостанция&quot;/&gt;, автор [[Чăваш Ен]]ĕн [[Етĕрне районĕ]]нче çуралса ӳснĕ , халĕ Мускавра пурăнакан  Влад Михайловăн проекчĕ;
* [[Чăваш Енĕн наци радиовĕ]]&lt;ref&gt;mms://media.cap.ru/ChuvRadio {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005005958/mms://media.cap.ru/ChuvRadio |date=2013-10-05 }} Интернет-трансляция Национального радио Чувашии&lt;/ref&gt;;
* [[Чăваш Ен радиовĕ]] &lt;ref&gt;[http://www.chuvashia-tv.ru/playradio.php Онлайн радиовещание передач Радио Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119170800/http://www.chuvashia-tv.ru/playradio.php |date=2012-01-19 }}&lt;/ref&gt;.

==Тиркев==
Чăваш Республикин влаç органĕсен «CAP.ru» официаллă порталне Раççей Федераци Конституцине пăснăшăн (19-мĕш статьян 2-мĕш пайĕ, пункта 2 статьи 26-мĕш статьян 2-мĕш пайĕ, 68-мĕш статьян 2-мĕшпе 3-мĕш пайĕсем)&lt;ref&gt;[http://www.constitution.ru/ Конституция Российской Федерации]&lt;/ref&gt;, Чăваш Республикин Конституцин 8-мĕш статьине&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/home/000/konstituz/konstituz.doc Конституция Чувашской Республики]&lt;/ref&gt;, Чăваш Республикин  «Чăваш Республикин чĕлхисем пирки» саккунне пăснăшăн хытă тиркеççĕ&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./126383/136895/549503/549535 Закон Чувашской Республики  «О языках в Чувашской Республике»]&lt;/ref&gt;.

Тиркевĕн тупсăмĕ Чăваш Республикинче влаç органĕсен ĕç-хĕлĕ пирки информацие чăваш чĕлхипе тивĕçтерменни граждан правине хĕстерни шутланать, мĕншĕн тесен патшалăх тата муниципаллă влаç органĕсем хыпара вырăсла кăна пĕлтереççĕ. Сăмахран, Чăваш Республикин  «Чăваш Республикинчи чĕлхесем пирки» Саккунăн 9-мĕш статьипе килĕшӳллĕ Чăваш Республикин саккунĕсене официаллă чăвашла тата вырăсла пичетлеме тивĕç, анчах та влаç органĕсен сайчĕсенче саккунсен вырăсла тексчĕсене кăна кăтартнă.

Чăвашла çырнă текстсем çуккин пĕр сăлтавĕ — Чăваш Республики влаçĕн органĕсен официаллă порталĕпе «CAP.ru» домен зонин программа хатĕрлĕхĕ ([[Ăшлăхăн тытăмлăх системи]]) çителĕксĕрри — вăл [[Юникод]]а тытса пыраймасть. Çакна пула:
* сайтсен странициченче [[Ӑ (кириллица)|Ӑ ӑ]], [[Ӗ (кириллица)|Ӗ ӗ]], [[Ҫ (кириллица)|Ҫ ҫ]] , [[Ӳ (кириллица)|Ӳ ӳ]] кириллица сасă паллисем курăнмаççĕ; ([[PT Sans]])
* сайтсен хăна кĕнекмнче [[Ӑ (кириллица)|Ӑ ӑ]], [[Ӗ (кириллица)|Ӗ ӗ]], [[Ҫ (кириллица)|Ҫ ҫ]] , [[Ӳ (кириллица)|Ӳ ӳ]] кириллица сасă паллисем тата çавсем евĕрлĕ [[Ă (латиница)|Ă ă]], [[Ĕ (латиница)|Ĕ ĕ]], [[Ç (латиница)|Ç ç]], [[Ÿ (латиница)|Ÿ ÿ]] латиница сасă паллисем курăнмаççĕ. 

Чăваш Республикин «ĕçтăвком влаçĕн органĕсен парталĕн» информаци системинче усă куракан сайтăн интерфейсне суйласа илме пултараймасть.

==Локализаци==
Чăваш Тетелĕн онлайн этем пĕрлĕхĕн ĕçченĕсем çине тăнипе програма хатĕрĕсене акăлчан чĕлхирен чăвашла куçараççĕ. 2007 çулхи утă уйăхĕнче И. В. Алексеев, Г. А. Дегтярёв çырнă «К вопросу о создании компьютерной терминологии на чувашском языке»&lt;ref&gt;[http://isuvar.blogspot.com/2008/10/blog-post.html Алексеев, И.В, Дегтярёв Г.А. К вопросу о создании компьютерной терминологии на чувашском языке // Чăваш чĕлхи: аваллăхран малашлăха. Статьясен пуххи / Г.А. Дегтярёв пухса йĕркеленĕ / Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ. – Шупашкар, 2007. – С. 100-103.]&lt;/ref&gt; статья пичетрен тухрĕ.

==Алфавитсемпе клавиатура раскладкисем==
{{main|Чăваш алфавичĕ|Клавиатурăн чăваш раскладкисем}}

==Шрифтсем==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* Алексеев И. В. Выбор символов для букв чувашского алфавита при размещении информации на веб-сайтах // Аспекты филологических, педагогических, журналистских исследований: Межвузовский сборник научных трудов. — Чебоксары: Новое время, 2009. — С. 244–250.
* [http://isuvar.blogspot.com/2008/10/blog-post.html Алексеев И. В., Дегтярёв Г. А. К вопросу о создании компьютерной терминологии на чувашском языке // Чувашский язык из глубины веков в будущее / Науч. ред. и сост. Г. А. Дегтярёв. — Чебоксары: Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук, 2007. – С. 100–103.]
* Андреев В. Ю. О поисковых системах Интернета // Чувашский язык и современные проблемы алтаистики: Сборник материалов Международной научной конференции «Чувашский язык и современные проблемы алтаистики». В 2-х ч. — Ч. I. – Чебоксары: Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук, 2009. — С. 77–80.
* Дегтярёв Г. А. Компьютерти чăваш чĕлхи: терминологие йĕркелес ыйтусем // Вестник Чебоксарского филиала Московского государственного гуманитарного университета имени М. А. Шолохова. № 6. — Москва - Чебоксары, 2009. — С. 258–267.
* [http://chuvash.org/e/d098d0bdd182d0b5d180d0bdd0b5d18220d187c483d0b2d0b0d188d0bbd0b020d0b2c495d180d0b5d0bdd182d0b5d182 Дегтярёва И. В. Интернет чăвашла вĕрентет // Халăх шкулĕ. — Вып. 4 (97), 2008. С. 30-31.]
* Дегтярёва И. В. Чĕлхĕ урокĕсенче Интернет пурлăхĕпе усă курасси // Ашмаринские чтения — 6: Материалы Всероссийской научной конференции. — Чебоксары: Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук, 2008. — С. 375–380.
* [http://chuvash.org/e/d0a7c483d0b2d0b0d18820d0b8d0bdd182d0b5d180d0bdd0b5d187c4953a20d09cd0b0d0bbd0b0d188d0bbc483d185d0b020d0bfc495d180d0bbd0b520d183d182d0b0d180 Матвеев И. Чăваш интернечĕ: малашлăха пĕрле утар // Сувар, 2006, кăрлач, 27.]
* [http://chuvash.org/e/d098d0bdd182d0b5d180d0bdd0b5d182d180d0b820c2abd0a7c483d0b2d0b0d188d182d0b5d182c2bb20e2809420d187c483d0b2d0b0d18820d18dd182d0bdd0bed181d184d0b5d180d0b8 Яковлев В. Интернетри «Чăваштет» — чăваш этносфери // Хыпар, 2006, çĕртме, 28.]

==Каçăсем==
* [http://mosentesh2.ucoz.ru/ Чăваш сайчĕ]
* [http://www.chuvash.ru/node/35 Chuvash.ru сайчĕнче Чăваш тетел сайчĕсен ят-йышĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113122809/http://www.chuvash.ru/node/35 |date=2016-11-13 }}
* [http://chuvash.net/ Chuvash.net сайчĕнче Чăваш тетел сайчĕсен ят-йышĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728022237/http://chuvash.net/ |date=2012-07-28 }}
* [http://chuvash.org Чăваш халăх сайчĕ];
* [http://cap.ru Чăваш Республикин официаллă порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923172022/http://www.cap.ru/ |date=2011-09-23 }}.
* [http://subscribe.ru/archive/culture.people.sakhawikipedia/thread/902953 Саха Википедийĕ Чăваш тетелĕ пирки]
* [http://www.cv-haval.org/ru/node/54 Эктор Алос-и-Фонт. Чăваш Республикинчи чĕлхе политикин хаклавĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731161614/https://www.cv-haval.org/ru/node/54 |date=2020-07-31 }}
* [http://www.azatliq.org/content/article/24607960.html &quot;Киләчәген кайгырткан халык үз телен һәм мәдәниятен үстерүгә акча табарга тиеш&quot;]{{ref-tt}}
* [https://my.mail.ru/inbox/euro2004/ Царь зверей]

{{Чăвашсем}}
{{Рунет}}

[[Категори:Чăваш Ен]]
[[Категори:Тетел]]
[[Категори:Чăвашсем]]</text>
      <sha1>rtul51brs3wdtu2ocmsv5wd76rc4tg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тулий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23305</id>
    <revision>
      <id>876097</id>
      <parentid>771400</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="opr0lfe0vla1c37h9fwojmpmzyzupoz" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|prev=[[Эрби|Er]]|next=[[Иттерби|Yb]]|Тули / Thulium (Tm)&lt;!--Название--&gt;|69&lt;!--Атомный номер--&gt;|[[Ӳкерчĕк:Tm,69.jpg|150px|Тули]]çемçе кĕмĕл тĕслĕ металл&lt;!-- Внешний вид--&gt;|168,93421&lt;!--Атомный вес--&gt;|177&lt;!--Радиус атома--&gt;|589,0 (6,10)&lt;!--Энергия ионизации--&gt;|[Xe] 4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; 6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;!--Электронная конфигурация--&gt;|156&lt;!--Ковалентный радиус--&gt;|(+3e) 87&lt;!--Радиус иона--&gt;|1,25&lt;!--Электроотрицательность--&gt;|Tm←Tm&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; -2,32 В&lt;br /&gt;Tm←Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; -2,3 В&lt;!--Электродный потенциал--&gt;|3, 2&lt;!--Степени окисления--&gt;|9,321&lt;!--Плотность--&gt;|27,0&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = 
|часть          = 
|пуçелĕк       = Химическая энциклопедия: в 5-ти тт.
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Большая Российская энциклопедия
|год            = 1999
|том            = 5
|страницы       = 16
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
&lt;/ref&gt;&lt;!--молярная теплоёмкость--&gt;|(16,9)&lt;!--Теплопроводность--&gt;|1 818&lt;!--Температура плавления--&gt;|n/a&lt;!--Теплота плавления--&gt;|2 220&lt;!--Температура кипения--&gt;|232&lt;!--Теплота испарения--&gt;|18,1&lt;!--Молярный объём--&gt;|гексагоналлă&lt;!--Структура решётки--&gt;||22=a=3,540 c=5.56&lt;!--Период решётки--&gt;|1,570&lt;!--Отношение c/a--&gt;|n/a&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Tm&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;69&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''168,93421'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Тули'''&lt;/big&gt;
|}

'''Тули''' —  [[Элементсен периодикăллă системи]]н 69-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.
==Изотопĕсем==
{{main|Тули изотопĕсем}}

== Вуламалли ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{commons||Thulium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Tm/key.html Тули Webelements сайт çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509135708/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Tm/key.html |date=2008-05-09 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb069.htm Тули Диспрози хими элеменчĕсен вулавăшĕнче]
{{stub}}
{{Лантаноидсем}}

[[Категори:Лантаноидсем]]
[[Категори:Хими элеменчĕсем]]</text>
      <sha1>opr0lfe0vla1c37h9fwojmpmzyzupoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Технеций</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24457</id>
    <revision>
      <id>876092</id>
      <parentid>809749</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T12:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="dbw2k9z8cprntxypwe6bq69bg4x689m" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Технеци (Tc)&lt;!--Назва--&gt;|43&lt;!--Атомний номер--&gt;|сăрă кĕмĕл тĕслĕ радиохастар металл &lt;!-- Зовнішній вигляд--&gt;|97.9072&lt;!--Атомна маса--&gt;|136&lt;!--Радіус атома--&gt;|702.2(7.28)&lt;!--Енергія іонізації--&gt;|[Kr] 4d&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 5s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;!--Електронна конфігурація--&gt;|127&lt;!--Ковалентний радіус--&gt;|(+7e)56 &lt;!--Радіус іона--&gt;|1.9&lt;!--Електровід'ємність--&gt;|0&lt;!--Електродний потенціал--&gt;|7&lt;!--Степені окислення--&gt;|11.5&lt;!--Густина--&gt;|0.243&lt;!-- Питома теплоємність--&gt;&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть          = 
|пуçелĕк        = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Советская энциклопедия
|год            = 1995
|том            = 4
|страницы       = 560
|страниц        = 639
|серия          = 
|isbn           = 5—85270—039—8
|тираж          = 20 000
}}
&lt;/ref&gt;|50.6&lt;!--Теплопровідність--&gt;|2445&lt;!--Температура плавлення--&gt;|23.8&lt;!--Теплота плавлення --&gt;|5150&lt;!--Температура кипіння--&gt;|585&lt;!--Теплота випаровування--&gt;|8.5&lt;!--Молярний об'єм--&gt;|гексагоналлă&lt;!--Структура решітки--&gt;|2.740&lt;!--Період решітки--&gt;|1.604&lt;!--Відношення c/a--&gt;|n/a&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
{| style=&quot;text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Tc&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;25&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''97.9072'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Kr]4d&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;5s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;1&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;Технеци'''&lt;/big&gt;
|}


'''Технеци''' (Tc),  — [[Элементсен периодикăллă системи|элементсен периодикăллă системин]] 43-мĕш [[хими элеменчĕ]].
== Истори ==
{{sect-stub}}
[[Менделеев Дмитрий Иванович|Менделеев Д.И.]] ăна периодикалла законпа килĕшӳллĕн эка-марганец тесе пулассине каланă. 1937 çулта уçнă.

== Ячĕ пулни ==

{{lang-grc|τεχνητός}} — искусствелла.

== Çутçанталăкра тĕл пулни ==
Уран рудинче питĕ сахал шайра, 5{{e|−10}} г  1 кг уран çине тĕл пулать.
==Изотопĕсем==
{{main|Технеци изотопĕсем}}

== Каçăсем ==
{{commons|Technetium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Tc/key.html  Технеци Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422025545/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Tc/key.html |date=2024-04-22 }} {{ref-ru}}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb043.htm Технеци хими элеменчĕсен халах валли вулашăвĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303145759/http://n-t.ru/ri/ps/pb043.htm |date=2009-03-03 }} {{ref-ru}}
== Асăрхавсем ==
 {{асăрхавсем}}
  
{{sect-stub}}

[[Категори:Металсем]]
[[Категори:Радиохастар элементсем]]</text>
      <sha1>dbw2k9z8cprntxypwe6bq69bg4x689m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хĕрлĕ çăлтăр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25502</id>
    <revision>
      <id>876132</id>
      <parentid>858145</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>31694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of Canton of Valais.svg]] → [[File:CHE Valais Flag.svg]]</comment>
      <origin>876132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12811" sha1="ricgkni19yni8fr8qefst70ls53cuf3" xml:space="preserve">{{пĕлтерĕшсем|Хĕрлĕ çăлтăр (пĕлтерĕшсем)}}
[[File:Red star.svg|135px|right|Хĕрлĕ çăлтăр]] 
'''Хĕрлĕ çăлтăр́''' — [[Хĕрлĕ Çар]]ăн символĕ пулнă  геральд палли,&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://mechcorps.rkka.ru/vik-vistrel/Libros/Polit/kz.htm Красная Звезда — символ Красной Армии&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt; СССР [[СССР ялавĕ|ялавĕпе]] [[СССР гербĕ|гербĕ]], [[Варшава килĕшĕвĕ]]н патшалăхĕсен ялавĕсемпе гербĕсем çинче те пулнă. Вăл [[Раççей Федерацин Хĕçпăшаллă вăйĕсен ялавĕ]]н, эмблем Беларуç Ркспубликин Хĕçпăшаллă вăйĕсен ялавĕн &lt;ref&gt;[http://www.deti.mil.by/paradeground_6_10/armedforces/ Детям об армии › Плац › Геральдические символы Вооруженных Сил Республики Беларусь&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113160049/http://deti.mil.by/paradeground_6_10/armedforces/ |date=2016-11-13 }}&lt;/ref&gt;, [[Казахстанăн Хĕçпăшаллă вăйĕсем|Казахстанăн Хĕçпăшаллă вăйĕсен]] тата Китай [[ХИКÇ]] элеменчĕсен пĕри  шутланать, урăх хăшпĕр патшалăхсемпе администраци виçисен официаллă символĕсенче пур. Вăл çаплах спорт клубĕсен, сăмахран, [[ЦСКА]], хăш компанисен, тĕслĕхрен [[Heineken]] (XIX ĕмĕртенпе) тĕл пулать. 

== Пĕрлехи хыпарсем ==
СССР-та вăл тĕнчери Çĕр çинчи пĕтĕм пиллĕк [[континент]]ри [[пролетариат]]ăн пĕрлĕхне пĕлтернĕ&lt;ref&gt;Александр Дерябин. [http://lib.aldebaran.ru/author/deryabin_aleksandr/deryabin_aleksandr_grazhdanskaya_voina_v_rossii_19171922_krasnaya_armiya/2/ Гражданская война в России 1917—1922. Красная Армия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518073025/http://lib.aldebaran.ru/author/deryabin_aleksandr/deryabin_aleksandr_grazhdanskaya_voina_v_rossii_19171922_krasnaya_armiya/2/ |date=2008-05-18 }}&lt;/ref&gt;: çăлтăрăн пиллĕк тăрри — планетăн пиллĕк [[материк]]ĕ. Хĕрлĕ тĕсĕ — пролетари революцин тĕсĕ, унăн пĕтĕм пиллĕк континента пĕрлĕ тĕллеве тата пĕрлĕ пуçа пĕрлештермелле. 
Пиллĕк тăррăллă хĕрлĕ çăлтăр [[Хĕрлĕ Çар]]ăн символĕ пулнă.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
Хĕрлĕ çăлтăра авалхи римсен Марс [[Вăрçă турри|вăрçă турри]] «марс çăлтăрĕ» тенĕ. Советсен йăлипе Марс лăпкă ĕçе хӳтĕленине кăтартнă. Çавăнпа та ĕнтĕ, хĕрлĕ çăлтăра [[СССР гербĕ]] çинче планета çийĕнче ӳкернĕ. Хĕрлĕ çăлтăр ĕçлекенсене выçлăхран, вăрçăран, чухăнлăхран, чуралăхран хăтараканнине пĕлтернĕ. Хĕрлĕ çăлтăра, [[Хĕрлĕ Çар]]ăн символĕ пулма Хĕрлĕ Çара йĕркелекен вăрçă коллегийĕ сĕннĕ, эмблемăна тăваканĕ [[Петроградри вăрçă тăрăхĕ]]н çарпуçĕ [[Еремеев Константин Степанович|Константин Еремеев]] пулнă.&lt;ref&gt;Похлебкин В. В. Словарь международной символики и эмблематики. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2006&lt;/ref&gt;

=== Историлле ялавсем, гербсем, эмблемăсем === 
&lt;gallery&gt;
File:SovRussiaVseNaOboronu.jpg|[[Дмитрий Моор|Д. Моорăн]] 1919 ç. плакачĕ ''«Советская Россия — осаждённый лагерь. Все на оборону!»'' [[РÇХÇ|Рабочи-Çĕр ĕçтеш Хĕрлĕ Çарĕ]]н малтанхи символĕсенчен пĕри. 
File:Вступайте в красную конницу, 1920.jpg|Хĕрлĕ çăлтăрлă [[буденовка|буденовка]] тăхăннă кавалерист «Вступайте в красную конницу!» плакат çинче (1920). 
File:Redarmy.gif|[[РÇХÇ|Рабочи-Çĕр ĕçтеш Хĕрлĕ Çарĕ]]н эмблеми (1918)
File:Red Army Badge.svg|[[СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсем|СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсен]] эмблеми. 
File:Naval Ensign of the Soviet Union.svg|[[СССР тинĕс-çар флочĕ]]н ялавĕ.
File:Naval Jack of the Soviet Union.svg|СССР тинĕс-çар флочĕн [[гюйс]]ĕ (1964—1992). 
File:Red Army flag (Fictitious).svg|[[СССР Типçĕр çарĕсем|СССР Типçĕр çарĕсен]] ялавĕ.
File:Flag of the Soviet Air Force.svg|[[СССР Сывлăш-çар вăйĕсем|СССР Сывлăш-çар вăйĕсен]] ялавĕ. 
File:Flag of the Soviet Union.svg|[[СССР ялавĕ]] (1924–1991).
File:State Emblem of the Soviet Union.svg |[[СССР гербĕ]] (1956–1991).
File:Flag of SFR Yugoslavia.svg|[[Социаллă Федерациллĕ Югослави Республики]]н ялавĕ (1945–1992).
File:Emblem_of_SFR_Yugoslavia.svg|[[Югослави гербĕ|Социаллă Федерациллĕ Югослави Республики]]н гербĕ (1946–1992).
File:Flag of Albania 1946.svg|[[Албани Халăх Социаллă Республики]]н ялавĕ (1946–1992). 
File:Flag of Benin (1975-1990).svg|[[Бенин]] Халăх Республикин ялавĕ (1975–1990). 
File:Coat_of_arms_of_Tajik_SSR.png|[[Таджик Совет Социаллă Республики]]н гербĕ. 
File:Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg|[[Румыни гербĕ|Социаллă Румын республики]] (1966–1989).
File:RAF-Logo.svg|[[Хĕрлĕ Çар фракцийĕ|Хĕрлĕ Çар фракцин]] эмблеми. 	
&lt;/gallery&gt;

=== Хальхи ялавсемпе гербсем === 
&lt;gallery&gt;
File:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg| [[Раççей Федерацин Хĕçпăшаллă вăйĕсен ялавĕ]] (2003–халиччен)
File:Official coat of arms of the Republic of Belarus (v).svg|[[Беларуç Республики]]н гербĕ (1995–халиччен) 
File:California Lone Star Flag 1836.svg|Калифорни ялавĕ, 1836 çулта йышăннă
File:Flag of Birmingham, Alabama.svg|Бирмингем ялавĕ, Алабама
File:Flag of Hong Kong.svg|[[Гонконг ялавĕ]] (1990–халиччен)
File:Flag of Djibouti.svg|[[Джибути ялавĕ]] (1977–халиччен)
File:Flag of Zimbabwe.svg|[[Зимбабве ялавĕ]] (1980–халиччен)
File:Coat of Arms of Zimbabwe.svg| [[Зимбабве]] гербĕ (1981–халиччен)
File:Emblem of Mozambique.svg|[[Мозамбик гербĕ]] (1990–халиччен)
File:Flag of New Zealand.svg|[[Çĕнĕ Зеланди]]н ялавĕ (1902–халиччен) 
File:Naval Ensign of New Zealand.svg|[[Çĕнĕ Зеланди]]н тинĕс-çар ялавĕ (1902–халиччен)
File:Coat of arms of New Zealand.svg|[[Çĕнĕ Зеланди]]н гербĕ (1956–халиччен)
File:Transnistria State Flag.svg|[[Днестрçум Молдави Республики]]н ялавĕ (1991–халиччен)
File:Transnistria-coa.svg|[[Днестрçум Молдави Республики]]н гербĕ (1991–халиччен)
:Flag of Algeria.svg|[[Алжир ялавĕ]] (1962–халиччен)
File:Coat of arms of Algeria.svg|[[Алжир гербĕ]] (1976–халиччен)
File:Flag of Western Sahara.svg|[[Сахара Араб Демократиллĕ Республики]]н ялавĕ (1976–халиччен)
File:Flag of Tunisia.svg|[[Тунис ялавĕ]] (1999–халиччен)
File:Coat of arms of Tunisia.svg|[[Тунис гербĕ]] (1999–халиччен) 
File:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|[[Çурçĕр Кипр Турккă Республики]]н ялавĕ
File:TurkishEmblem.svg|[[Турци]]н наци эмблеми (официаллă мар) 
File:CHE Valais Flag.svg|[[Вале]] кантонăн ялавĕ, [[Швейцари]] 
File:Flag redstarpacketline.jpg|[[АПШ]] пăрахутлăхĕ &lt;br /&gt; Red Star Line

File:Flag of Washington, D.C.svg|[[Вашингтон]] ялавĕ, [[АПШ]]
File:Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg|[[Нагасаки]] ялавĕ, [[Япони]]
File:Flag of North Korea.svg|[[КХДР ялавĕ|Корей Халăх-Демократи Республикин]] ялавĕ (1948–халиччен)
File:Coat of Arms of North Korea.svg|[[КХДР гербĕ|Корей Халăх-Демократи Республикин]] гербĕ (1948–халиччен)
File:Flag of the EZLN.svg|[[Наци ирĕклĕхĕн сапат çарĕ]]н ялавĕ
File:US-AssistantSecretaryOfTheNavyAeronautics-Flag.svg|[[АПШ]] ТÇФ Çарпуç çумĕн ялавĕ 
File:Flag of Algeria.svg|[[Алжир ялавĕ]]  &lt;br /&gt;([[1962]] — халиччен)
File:Flag of Hokkaido Development Commission vector.svg|[[Хоккайдо]] [[префектура|префектурин]] &lt;br /&gt; [[ялав]]ĕ, [[Япони]]
File:Flag of Panama.svg|[[Панама ялавĕ]] ([[1903]] çултанпа)
&lt;/gallery&gt;

=== Спорт клубĕсем ===
&lt;gallery&gt; 
File:Red Star Paris logo.PNG|[[Ред Стар]] [[франци]] [[футбол]] клубĕн эмблеми, [[Парис]] 
File:Logo czvezda.png|[[Белград]]ри профессиллĕ [[Црвена Звезда БК|Црвена Звезда]] [[баскетбол]] клубĕн эмблеми (Серби)
File:FK Roter Stern Belgrad.svg|[[Белград]]ри профессиллĕ [[Црвена Звезда ФК|Црвена Звезда]] [[футбол]] клубĕн эмблеми (Серби)
File:PFK CSKA 2008.svg|[[ЦСКА ФК Мускав|ЦСКА футбол клубĕн]] эмблеми
&lt;/gallery&gt;

=== Компанисемпе фирмăсен логотипĕсем, брендсем ===
&lt;gallery&gt;
Файл:Macys.svg|[[Macy's]] [[америка]]н универмагĕсен логотипĕ 
File:White Red Pentastar Chrysler.jpg|[[Крайслер]] автомобилĕсен [[Эмблема|эмблеми]]&lt;br /&gt;White Red Pentastar
File:Heineken logo.png|[[Heineken]] [[Нидерландсем|нидерланд]] [[сăра вĕретекен компани]]н логотипĕ 
File:Jetstar_logo.svg|Jetstar авиакомпании [[логотип]]ĕ, [[Австрали]]
File:Biertje2.png|«[[Heineken]]» сăра [[янрав]]ĕ 
&lt;/gallery&gt;

=== Хĕрлĕ çăлтăр ют патшалăхсен парнисем çинче ===
&lt;gallery&gt;
File:Gallipoli-star-unadorned.jpg|[[Галлиополи çăлтăрĕ]], [[Турци]], [[1915]] çул
File:L'insigne des blessés militaires (France).jpg|«Çăлтăр» [[Медаль|медалĕ]], (аманнăшăн), &lt;br /&gt;[[Франци]], [[1915]] çул
File:De Orde van Liefdadigheid Osmaanse Rijk.jpg|[[Осман Империйĕ|Осман Империн]] [[орден]]ĕ, [[1878]] çул, Шейхад Нисани
File:Patriotic Women's Association merit badge.jpg|«Хĕрарăм патриотсен пĕрлĕхĕн» [[Медаль|медалĕ]], [[Япони]]
&lt;/gallery&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Çавăн пекех пăхăр == 
{{col-begin}}
{{col-2}}
* [[Пиллĕк кĕтеслĕ çăлтăр]]
* [[Пентаграмма]]
* [[Кремль çăлтăрĕсем]]
* [[Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ]]
{{col-2}}
* [[Хĕрлĕ çăлтăр (роман)]]
* [[Хĕрлĕ çăлтăр (хаçат)]]
* [[Кокарда]]
{{col-end}}

== Вуламалли ==

== Каçăсем ==
{{USSR-stub}}
[[Категори:Коммунизм]]
[[Категори:Геральд фигурисем]]
[[Категори:СССР патшалăх символĕсем]]
[[Категори:СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсем]]
[[Категори:Çăлтăр евĕр символсем]]</text>
      <sha1>ricgkni19yni8fr8qefst70ls53cuf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнакан:Revi C.</title>
    <ns>2</ns>
    <id>39069</id>
    <revision>
      <id>876134</id>
      <parentid>839731</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>288</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>876134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="a8wk5cv6jdkj9anuwy2f97u7karueuk" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{#babel:ko|en-3|cv-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]]
Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff&lt;!--(I am a Wikidata Admin! &lt;small&gt;([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;)--&gt;, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! &lt;small&gt;([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>a8wk5cv6jdkj9anuwy2f97u7karueuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнаканăн канашлу страници:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>39070</id>
    <revision>
      <id>876133</id>
      <parentid>839732</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>288</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>876133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

''' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнакан:Hym411</title>
    <ns>2</ns>
    <id>51373</id>
    <redirect title="Хутшăнакан:Revi C." />
    <revision>
      <id>876135</id>
      <parentid>839994</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>288</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>876135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнаканăн канашлу страници:Hym411</title>
    <ns>3</ns>
    <id>51374</id>
    <redirect title="Хутшăнаканăн канашлу страници:Revi C." />
    <revision>
      <id>876136</id>
      <parentid>839995</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>288</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>876136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Япон тинĕсĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64529</id>
    <revision>
      <id>876131</id>
      <parentid>814494</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="4veu493zwd5ffod8uami3808qqizt48" xml:space="preserve">{{Тинĕс
 |Ячĕ                = Япон тинĕсĕ
 |Ӳкерчĕк            = 日本海.JPG 
 |Ӳкерчĕк анлăшĕ     = 300
 |Алпусни            = 
 |lat_dir =N |lat_deg =39.581944444444446  |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir =E |lon_deg =134.56972222222223 |lon_min = |lon_sec = 
 |region             = 
 |CoordScale         = 5000000
 |Вырнаçăвĕ          = Çурçĕр-хĕвелтухăç Ази
 |Вăрăммăшĕ          = 2254
 |Анлăшĕ             = 1072
 |Лаптăк             =  1062 пин
 |Калăпăш            = 1630 пин
 |Çыран хĕррин вăрăммăшĕ = 
 |Чи тарăнăшĕ        = 3742
 |Вăтам тарăнăш      =  1753
 |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ = 
  |Юхса кĕрекен шывсем = 
 |Категори Викиампарта = 
}}
'''Япон тинĕсĕ ''' ({{lang-ja|日本海}} ''нихонкай'', {{lang-ko|동해}} ''тонхэ'' — «тухăç тинĕсĕ», КНДР {{lang-ko-kp2|조선동해, 朝鮮東海}} ''чосон-тонхэ'' — «Тухăç-Корей тинĕсĕ») — тинĕс. Лаптăкĕ 1062 пин км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

Лăпкă океанран Япон утравĕсемпе тата[[Сахалин]] утравĕпе уйрăлса тăрать. Ытти тинĕссемпе тата океанпа 4 тинĕс пырĕпе çыхăннă: [[Корей пырĕ|Корей]] (Цусима), [[Сангара тинĕс пырĕ|Сангара]] (Цугару), [[Лаперуз тинĕс пырĕ|Лаперуз]] (Соя), [[Невельский тинĕс пырĕ|Невельский]] (Мамия). Çыранĕсем [[Раççей]], [[Япони]], [[Корей Республики]] тата [[КХДР]]. Кăнтăрта [[Куросио]] ăшă тинĕс юхăмĕн пайĕ кĕрет.
[[File:Залив Антипенко.jpg‎|мини|слева|200px|Япон тинĕсĕ, [[Антипенко утравĕ]]]]
[[File:Toyama Bay002.jpg|thumb|250px|Хонсю утравĕни Тояма кӳлмекĕ- Японири пысăк кӳлмексенчен пĕрри.]]

==Портсем==
[[Владивосток]], [[Находка (хула)|Находка]], [[Восточный (порт)|Восточный]], [[Советская Гавань]], [[Ванино]], [[Александровск-Сахалинский]], [[Холмск]], [[Ниигата (хула)|Ниигата]], [[Цуруга]], [[Майдзуру]], [[Вонсан]], [[Хыннам]], [[Чхонджин]], [[Пусан]].
[[File:Vladivostok and Zolotoy Rog panorama.jpg|thumb|250px|Владивосток, Ылтăн Мăйрака тинĕс хӳтти]]

== Вуламалли ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Японское море|[[Советов, Сергей Александрович|Советов С. А.]],}}
* {{кĕнеке
 | автор        = [[Истошин, Юрий Владимирович|Истошин Ю. В.]]
 | пуçелĕк      = Японское море
 | каçă         = 
 | яваплă       = 
 | кăларăм      = 
 | вырăн        = М.
 | издательство = [[Географгиз]]
 | çул          = 1959
 | страниц       = 80
 | сери          = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 25000
 | ref           = 
}} (хупл.)
* {{кĕнеке
 | автор        = [[Шамраев Юрий Иванович|Шамраев Ю. И.]], Шишкина Л. А.
 | пуçелĕк      =  Океанология: Учебник для гидрометеорологических техникумов
 | каçă         = 
 | яваплă       = А. В. Некрасов, И. П. Карпова ред.
 | кăларăм      = 
 | вырăн        = Л.
 | издательство = [[Гидрометеоиздат]]
 | çул          = 1980
 | страницы     = 
 | страниц      = 382
 | doi          = 
 | тираж        = 
 | ref          = 
}}
* {{кĕнеке|пай = Японское море (физическая карта, масштаб 1:5&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000)|пуçелĕк=[[Национальный атлас России]]|каçă пайĕ = http://национальныйатлас.рф/cd1/283.html|вырăн = М. |издательство=Роскартография|çул=2004|том=1|страницы=283|страниц=496|тираж=3000|isbn=5-85120-217-3}}

==Асăрхавсем==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://tapemark.narod.ru/more/20.html Японское море] в книге: ''А. Д. Добровольский, Б. С. Залогин.'' Моря СССР. Изд-во Моск. ун-та, 1982.
* [http://geographyofrussia.com/morya-rossii-yaponskoe-more/ Описание Японского моря] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623222219/https://geographyofrussia.com/morya-rossii-yaponskoe-more/ |date=2018-06-23 }}.

{{Sea-stub}}
{{Лăпкă океан}}

[[Категори:Япони тинĕсĕсем]]
[[Категори:Корея тинĕсĕсем]]
[[Категори:Раççей тинĕсĕсем]]
[[Категори:Лăпкă океан тинĕсĕсем]]</text>
      <sha1>4veu493zwd5ffod8uami3808qqizt48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ираклий I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85290</id>
    <revision>
      <id>876138</id>
      <parentid>683916</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="91s6ftin7jg03qwq8p20fyaf7xxpc2s" xml:space="preserve">{{Пайăр çын
|ят                    = Ираклий I
|тăван ят              = 
|портрет               = Heraclius 610-641.jpg  
|портрета ăнлантарни   = Солид, Ираклий императорӑн 
|ĕçлев тĕсĕ            =  
|çуралнă вăхăт         =  
|çуралнă вырăн         =  
|гражданлăх            = 
|пăхăнулăх             =  
|вилнĕ вăхăт           = 
|вилнĕ вырăн           = 
|амăшĕ                 =  
|ашшĕ                  =  
|упăшка                = 
|арăм                  =  
|ачасем                = 
|парнесемпе чыславсем  = 
|сайт                  = 
|викиампар             = Category: 
}}

'''Ираклий I''' (575 — 11 нарӑс 641) — Византи императорӗ (5 юпа 610 — 11 нарӑс 641), [[Ираклий династийӗ]]н никӗслевҫи, Фока императора вӗлерсе астулне тытса илнӗ.

== Пурнӑҫӗ ==
== Ӗҫӗ-хӗлӗ ==

== Вуламалли ==
*Гераклий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*Нашёл совершенный упадок в ромейском государстве // Дашков С. Б. Императоры Византии. — М., 1997. — С. 96—104.
*Ираклий I // Византийский словарь: в 2 т. / Сост. и общ. ред. К. А. Филатова. — СПб.: Амфора. ТИД Амфора: РХГА: Издательство Олега Абышко, 2011. — Т. 1. — С. 419—420.
*Ираклий I // Рыжов К. Все монархи мира. Древняя Греция. Древний Рим. Византия. — М., 2001.
*Каплан М. Византия. — М.: Вече, 2011. — С. 396—397.
*Кулаковский Ю. А. История Византии. — Алетейя, 1996. — Т. 3. 602—717 годы. — (Византийская библиотека). — ISBN 5-89329-005-4.
*Погосян /Хахбакян/ Г. Г. К изучению роли армян в управлении византийскими экзархатами. Стр. 27—33. // Научно-аналитический журнал «Регион и Мир». № 1—2. — Ер. 2015.
*Успенский Ф. И. История Византийской империи. — М.: Астрель, 2005. — Т. 2. — ISBN 5-271-03363-5.
*Drapeyron. L’empereur Héraclius et l’empire byzantinau VII siècle. — P., 1869.

== Каҫӑсем == 
* [http://persona.rin.ru/view/f/0/33396/iraklij-i Ираклий I (Византийский император)]
* [http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm Ираклий I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131141432/http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm |date=2022-01-31 }} на ''roman-emperors.org''{{ref-en}}


[[Категори:Ираклий династийӗ]]
[[Категори:Истори]]</text>
      <sha1>91s6ftin7jg03qwq8p20fyaf7xxpc2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хул шăмми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89451</id>
    <revision>
      <id>876113</id>
      <parentid>699384</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="3r5y9369qt8r6ux8ubb9zivm5rnh8vx" xml:space="preserve">[[File:Humerus - anterior view.png|thumb|[[Хул шăмми]]сене хĕрлĕ тĕспе палăртнă]]
'''Хул шăмми''' ({{lang-la|humerus}}) —  [[этем]]ĕн хулпуççинчен аяларах, чавсаран çÿлерех вырнаçнă мăшăрлă шăмми.

== Вуламалли ==
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Алă шăммисем]]
[[Категори:Остеологи]]</text>
      <sha1>3r5y9369qt8r6ux8ubb9zivm5rnh8vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тунан пысăк шăмми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89456</id>
    <revision>
      <id>876099</id>
      <parentid>698782</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="inrh45n6oib70crrv4eo6ig50604q3l" xml:space="preserve">[[File:Tibia - frontal view.png|thumb|[[Тунан пысăк шăмми]]сене хĕрлĕ тĕспе кăтартнă]]
'''Тунан пысăк шăмми'''  ({{lang-la|os tibia}})  —  [[этем]]ĕн чĕркуççинчен аяларах, ура лаппинчен çÿлерех вырнаçнă мăшăрлă шăмми.

Унпа юнашар [[тунан пĕчĕк шăмми]] вырнаçнă. 
== Вуламалли ==
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Ура}}

[[Категори:Ура туни]]
[[Категори:Алă-ура]]
[[Категори:Ал-ура]]
[[Категори:Ура]]</text>
      <sha1>inrh45n6oib70crrv4eo6ig50604q3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тунан пĕчĕк шăмми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89462</id>
    <revision>
      <id>876098</id>
      <parentid>698799</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1661" sha1="5irnvb7z4ijm7c5ic7g7uqu2fa78ju4" xml:space="preserve">[[File:Fibula - anterior view.png|thumb|[[Тунан пĕчĕк шăмми]]не кунта хĕрлĕ тĕспе палăртнă]]
'''Тунан пĕчĕк шăмми'''  ({{lang-la|os fibula}})  —  [[этем]]ĕн чĕркуççинчен аяларах, ура лаппинчен çÿлерех вырнаçнă мăшăрлă шăмми.

Унпа юнашар [[тунан пысăк шăмми]] вырнаçнă. 
== Вуламалли ==
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Ура}}

[[Категори:Ура туни]]
[[Категори:Алă-ура]]
[[Категори:Ал-ура]]
[[Категори:Ура]]</text>
      <sha1>5irnvb7z4ijm7c5ic7g7uqu2fa78ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чĕркуççи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89464</id>
    <revision>
      <id>876128</id>
      <parentid>698804</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1728" sha1="0t549tv0p0iy3jlepw0ykpevnto6qf7" xml:space="preserve">[[File:Patella (PSF).png|thumb|Чĕркуççи шăмми]]
'''Чĕркуççи''' ('''чĕркуççи шăмми''')  ({{lang-la|patella}}) —  [[пĕçĕ]] тата [[туна|ура туни]] сыпăннă тĕлте вырнаçнă мăшăрлă  шăмă.

== Вуламалли ==
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Ура}}

[[Категори:Чĕркуççи]]
[[Категори:Алă-ура]]
[[Категори:Ал-ура]]
[[Категори:Ура]]</text>
      <sha1>0t549tv0p0iy3jlepw0ykpevnto6qf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фаланга (анатоми)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89494</id>
    <revision>
      <id>876107</id>
      <parentid>698885</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="nmgzb1ddrxv068ihdqxw81etchlpwsn" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Фаланга (пĕлтерĕшсем)}}
[[File:Scheme human hand bones Ro falang.JPG|285px|thumb|Алă пÿрнисен фаланги]]
[[File:Phalanges human foot RO.png|thumb|285px|Ура пÿрнисен фаланги]]
'''Фалангăсем''' ('''пÿрне фалангисем''', {{lang-el|φάλαγξ}}) —  этемĕн [[алă лаппи]]нчи тата [[ура лаппи]]нчи  шăмăсем. Вĕсене алăри  ывăç шăммисемпе тата урари плюсна шăммисемпе пăтарштармалла мар, мĕншĕн тесен лешсем фаланга шутне кĕмеççĕ.

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем.

Фалангăсем ытти чĕрчунсен те пур.
== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}
{{Ура}}


[[Категори:Алă]]
[[Категори:Алă лаппи]]
[[Категори:Шăмшак]]
[[Категори:Анатоми]]
[[Категори:Ура]]
[[Категори:Ура лаппи]]</text>
      <sha1>nmgzb1ddrxv068ihdqxw81etchlpwsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трапеци евĕрлĕ шăмă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89611</id>
    <revision>
      <id>876096</id>
      <parentid>699803</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="hbesa2sn7x35yz7jeb24qaj3bwvq14l" xml:space="preserve">:''Ку ăнлава '''[[Трапеци-шăмă]]''' тенипе пăтраштармалла мар''
[[File:Carpus.png|thumb|'''Этемĕн ал лаппи шăммисем.''' Сулахай енче ал лаппин тÿнтерĕ, сылтăм енче — унăн тупанĕ енчен. [[Алă пумакĕ]]н шăммисене ятарлă тĕспе тата саспаллисемпе палăртнă. ''Проксималлĕ рет'': A — [[Карапла шăмă (алă лаппи)|карапла шăмă]], B — [[çур уйăхла шăмă]], C — [[виç хысаклă шăмă]], D — [[пăрçалла шăмă]]. ''Дисталлĕ рет'': E — [[трапеци-шăмă]], F — [[трапеци евĕрлĕ шăмă]], G — [[пуç евĕрлĕ шăмă]], H — [[çекĕлле шăмă]].]]
[[File:Gray225.png|thumb|Сулахайри трапеци евĕрлĕ шăмă]]
'''Трапеци евĕрлĕ шăмă'''  ({{lang-la|Os trapezoideum}}) —  этемĕн [[алă лаппи]]нчи   шăмă. Вăл [[чике|ал тунинчи]] шăмăсене [[ывăç шăммисем]]пе çыхăнтараканнисенчен пĕри.

Сăмахсартан&lt;ref&gt;Тезаврус Лингве Чувашорум&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
(п̚умагэ̆, п̚умак’), prima pars palmae, te poignet, запястье, верхн. часть ручной кисти, соединяющая пясть (ладонь) с локтевыми костями; перехват на руке в том месте, где кисть руки соединяется с „алă туни“. Череп. Алă пумакĕ пăвăнса тăрат. Запястье как будто чем-то перехвачено, стянуто (точно ниткою, у полного ребенка). || Brachiale quoddam? Род запястья (украшение)? Тоганаш., Шибач. V. пăвăнчăк.
{{Цитата вĕçĕ}}

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем.

== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Алă пумакĕ]]</text>
      <sha1>hbesa2sn7x35yz7jeb24qaj3bwvq14l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трапеци-шăмă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89612</id>
    <revision>
      <id>876095</id>
      <parentid>699353</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4119" sha1="6ox7khgb0ie1c1ibitrs6nsm68oo9uv" xml:space="preserve">:''Ку ăнлава '''[[Трапеци евĕрлĕ шăмă]]''' тенипе пăтраштармалла мар''
[[File:Carpus.png|thumb|'''Этемĕн ал лаппи шăммисем.''' Сулахай енче ал лаппин тÿнтерĕ, сылтăм енче — унăн тупанĕ енчен. [[Алă пумакĕ]]н шăммисене ятарлă тĕспе тата саспаллисемпе палăртнă. ''Проксималлĕ рет'': A — [[Карапла шăмă (алă лаппи)|карапла шăмă]], B — [[çур уйăхла шăмă]], C — [[виç хысаклă шăмă]], D — [[пăрçалла шăмă]]. ''Дисталлĕ рет'': E — [[трапеци-шăмă]], F — [[трапеци евĕрлĕ шăмă]], G — [[пуç евĕрлĕ шăмă]], H — [[çекĕлле шăмă]].]]
[[File:Gray226.png|thumb|Сулахайри трапеци-шăмă]]
'''Трапеци евĕрлĕ шăмă'''  ({{lang-la|os trapezium}}) —  этемĕн [[алă лаппи]]нчи   шăмă. Вăл [[чике|ал тунинчи]] шăмăсене [[ывăç шăммисем]]пе çыхăнтараканнисенчен пĕри.

Сăмахсартан&lt;ref&gt;Тезаврус Лингве Чувашорум&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
(п̚умагэ̆, п̚умак’), prima pars palmae, te poignet, запястье, верхн. часть ручной кисти, соединяющая пясть (ладонь) с локтевыми костями; перехват на руке в том месте, где кисть руки соединяется с „алă туни“. Череп. Алă пумакĕ пăвăнса тăрат. Запястье как будто чем-то перехвачено, стянуто (точно ниткою, у полного ребенка). || Brachiale quoddam? Род запястья (украшение)? Тоганаш., Шибач. V. пăвăнчăк.
{{Цитата вĕçĕ}}

Этемĕн чи пĕчĕк тата чи çăмăл шăммисенчен пĕрисем.

== Вуламалли ==
*Шимкевич В. М. Шейные позвонки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*надколінок // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
*Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е изд., испр. и доп.. — Спб.: Издательство «Гиппократ», 2001. — С. 704 с: ил.. — ISBN 5-8232-0192-3.
*Синельников Р.Д., Синельников Я.Р. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие в 4-х томах. Т.I.. — М.: Издательство «Медицина», 1989. — С. 344с: ил.. — ISBN 5-225-01497-6.
* Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
* «Анатомія людини», О.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.
== Каçăсем ==
{{Commons category|Thoracic vertebrae}}
* [https://web.archive.org/web/20170713223605/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/vert/thorc3.htm Interactive tool to identify parts]
* [https://web.archive.org/web/20070313223853/http://library.med.utah.edu/kw/osteo/osteology/spine/bonethor.html Photos at University of Utah]
* [http://www.spineuniverse.com/displayarticle.php/article1286.html SpineUniverse anatomical diagram]
*  F. Hefti: Kinderorthopädie in der Praxis. Springer 1998, S. 649, ISBN 3-540-61480-X.
* [http://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html Анатомія людини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422004102/https://www.refine.com.ru/pageid-1527-3.html |date=2021-04-22 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{Çын шăммисем}}
{{Алă}}

[[Категори:Алă пумакĕ]]</text>
      <sha1>6ox7khgb0ie1c1ibitrs6nsm68oo9uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шлефли символĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112894</id>
    <revision>
      <id>876130</id>
      <parentid>875944</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T19:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="gqar16blicgzla16olvvwj9yme493yv" xml:space="preserve">[[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron&lt;/br&gt;Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]]
'''Шлефли символĕ''' —  [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур  [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă.

== Çавăн пекех==
* [[Шлефли формули]]
* [[Эйлерла палăрăмлăх]]
* [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]]
== Литература ==
* ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 }

{{Нумайхысаклăхсем}}</text>
      <sha1>gqar16blicgzla16olvvwj9yme493yv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876142</id>
      <parentid>876130</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>876142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="rpckv5ojo2xh1rrxlb4dy1rc4b68axu" xml:space="preserve">[[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron&lt;/br&gt;Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]]
'''Шлефли символĕ''' —  [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур  [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă.

== Çавăн пекех==
* [[Шлефли формули]]
* [[Эйлерла палăрăмлăх]]
* [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]]
== Литература ==
* ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 }

{{Нумайхысаклăхсем}}</text>
      <sha1>rpckv5ojo2xh1rrxlb4dy1rc4b68axu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114831</id>
    <revision>
      <id>876103</id>
      <parentid>875974</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Утӑ */</comment>
      <origin>876103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111297" sha1="af8z48zxbxs19tle9y8wj218lvvz28h" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]]

* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш паташлӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>af8z48zxbxs19tle9y8wj218lvvz28h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876104</id>
      <parentid>876103</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Утӑ */</comment>
      <origin>876104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111295" sha1="9bnc1d09pbyszy1x5frzz1vo0zg4lhm" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]]

* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш паташлӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>9bnc1d09pbyszy1x5frzz1vo0zg4lhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876109</id>
      <parentid>876104</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Утӑ */</comment>
      <origin>876109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111295" sha1="ovuw96lza1jkzzyiczghkyk9397qv72" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]]

* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш патшалӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>ovuw96lza1jkzzyiczghkyk9397qv72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876127</id>
      <parentid>876109</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҫурла */ хушни</comment>
      <origin>876127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115415" sha1="6y6q49lpqb7c4v4bh2aml58vzb7xab1" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]]

* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш патшалӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===
[[Ӳкерчĕк:Exchange of prisoners between Russia and the West (2024) Russia.jpg|мини|[[Ҫурла, 1|Ҫурлан 1-мӗшӗнче]] [[Мускав]]ра [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|ылмашу]] хыҫҫӑн ирӗкленӗ Раҫҫей ҫыннисне тӗл пулать.]]

* [[Ҫурла, 1]]:
** [[АПШ]]—[[Раҫҫей]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ]]: [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӑхӑтӗнчен [[Пӗрлешнӗ Штатсем]] тата [[Раҫҫей Федерацийӗ]] хушшинче пӗтӗмпе 26 ҫынсен ылмашӑвӗ чи пысӑк айӑпланнисен ылмашӑвӗ пулса тӑнӑ. Айӑпланнисен ирӗкленӗвӗ [[Турци]]н [[Анкара]] [[Анкара Эсенбога аэропорчӗ|Эсенбога аэропортӗнче]] пулнӑ.
** [[РФ]]-н [[Свердловск облаҫӗ]]нчи [[Анатри Тагил]] хулинче пурӑнакан ҫуртра [[Анатри Тагилти ҫуртра сирпӗнӳ|газ-сывлӑшлӑ сирпӗнӗве]] пула 11 ҫын вилнӗ, 26 аманнӑ.
* [[Ҫурла, 3]] — [[Нгуен Фу Чонг]] (вӑл [[Утӑ, 19|утӑн 19-мӗшӗнче]] вилнӗ) вырӑнне [[Вьетнам коммунизм партийӗн Вӑтам коммитечӗ]] [[Вьетнам коммунизм партийӗ]]н [[Вьетнам коммунизм партийӗн Тӗп Секретарӗ|Тӗп Секретарӗ]] [[То Лам]] суйланӑ.
* [[Ҫурла, 4]] — [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|ертсе пырӑва хирӗҫхи протестсем]]: протестлекенсем полици хушшинче хирӗҫӗве пула виҫҫӗр ҫын вилнӗ, иҫмасса.
* [[Ҫурла, 5]] — [[Бангладеш]] [[Бангладеш премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Хасина Шейх|Шейх Хасина]] ӗҫрен тухнӑ тата [[Инди]]е чупса кайнӑ. Ҫар командӑлавҫи [[Вакер-Уз-Заман]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ.
* [[Ҫурла, 6]]:
** [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[РФ]]-н [[Курск облаҫӗ|Курск облаҫне]] [[Украина хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Украина ХВ]] тапӑннӑ, унта [[Курск облаҫӗнчи ҫапӑҫусем (2024 — 2025)|ҫапӑҫусем]] пуҫланнӑ, вӗсен географийӗ [[Суджа районӗ|Суджа]], [[Коренево районӗ|Коренево]], [[Мӑн Солдатское районӗ|Мӑн Солдатское]], [[Глушково районӗ|Глушково]], [[Белая районӗ|Белая]], [[Льгов районӗ]]сем.
** [[Синвар Яхья|Яхья Синвар]] [[Газа секторӗ|Газӑри]] [[ХАМАС]] лидерӗ ХАМАС-ӑн политикӑллӑ бюровӗн ертӳҫин ӗҫне ларнӑ.
* [[Ҫурла, 8]] — [[Нобель парни|Нобель лауреачӗ]] [[Юнус Мухаммад|Мухаммад Юнус]] [[Бангладеш]]ӗн [[Юнус министрлӗхӗ|министрсен кабинетне вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн]] [[Тӗп канашҫӑ (Бангладеш)|тӗп канашҫӑ]] пек пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ.
* [[Ҫурла, 9]] — [[Брализи]]н [[Сан-Паулу]] [[Сан-Паулу патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканӑвӗ|патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканнӑ]]: экипажӑн пур 62 пайташӗ вилнӗ.

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>6y6q49lpqb7c4v4bh2aml58vzb7xab1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876139</id>
      <parentid>876127</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҫурла */ ҫӑлкуҫсем</comment>
      <origin>876139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120099" sha1="nad06u497nhkncgirstlce1l25iaxsy" xml:space="preserve">{{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}}

'''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ.

[[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''&lt;ref&gt;[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;.

[[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;.

[[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;.

== Пулса иртнӗ ==

=== Кӑрлач ===
* [[Кӑрлач, 1]]:
** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.
** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}&lt;/ref&gt;.
** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}&lt;/ref&gt;.
** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 2]]:
** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]].
* [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 28]]
** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ&lt;ref&gt;[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]&lt;/ref&gt;.
** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Нарӑс ===
* [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}&lt;/ref&gt;. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 8]] 
** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — &quot;Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм&quot; чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]].
* [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ.
* [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Пуш ===
* [[Пуш, 1]]:
** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]].
** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ&lt;ref&gt;[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]&lt;/ref&gt;.
** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ  [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри &quot;Крокус Сити Холл&quot;а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче &quot;пени чарма&quot; тата &quot;тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме&quot; хутне йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Пуш, 30]]:
** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ака ===
* [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ&lt;ref name=&quot;cghs2&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ&lt;ref name=&quot;ajresult&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |title=Where &amp; When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 17]]
** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ&lt;ref name=&quot;sworn in&quot;&gt;{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 29]]
** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫу ===
* [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] &quot;[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]&quot; юрӑпа ҫӗнтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;apwoman&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 15]]
** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;.
** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 19]]
** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 24]]
** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 29]]
** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫӗртме ===
* [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 5]] – &quot;Тинькофф Банк&quot; хӑйӗн ятне &quot;Т-Банк&quot; ҫине улӑштарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 23]]:
** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 28]]:
** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]&lt;/ref&gt;.
** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫертме, 29]]:
** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Утӑ ===
* [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 12]]:
** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ.
** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 13]]:
** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]:
** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.
** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIL approved&quot;&gt;{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 19]]:
** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]]

* [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ&lt;ref name=&quot;Picheta&quot;&gt;{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bulos&quot; &gt;{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;muddi&quot; &gt;{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...]  Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}&lt;/ref&gt;: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш патшалӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 29]]:
** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;.
** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 30]]:
** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;.
** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;.
* [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ҫурла ===
[[Ӳкерчĕк:Exchange of prisoners between Russia and the West (2024) Russia.jpg|мини|[[Ҫурла, 1|Ҫурлан 1-мӗшӗнче]] [[Мускав]]ра [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|ылмашу]] хыҫҫӑн ирӗкленӗ Раҫҫей ҫыннисне тӗл пулать.]]

* [[Ҫурла, 1]]:
** [[АПШ]]—[[Раҫҫей]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ]]: [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӑхӑтӗнчен [[Пӗрлешнӗ Штатсем]] тата [[Раҫҫей Федерацийӗ]] хушшинче пӗтӗмпе 26 ҫынсен ылмашӑвӗ чи пысӑк айӑпланнисен ылмашӑвӗ пулса тӑнӑ. Айӑпланнисен ирӗкленӗвӗ [[Турци]]н [[Анкара]] [[Анкара Эсенбога аэропорчӗ|Эсенбога аэропортӗнче]] пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Обмен заключёнными между Россией и Западом|url=https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|publisher=Meduza|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01|archive-date=2024-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801135403/https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |title=Russia Releases Evan Gershkovich in Sweeping Prisoner Swap, Turkish Officials Say |date=August 1, 2024 |last1=Troianovski |first1=Anton |last2=Mazzetti |first2=Mark |last3=Hubbard |first3=Ben |author-link1=Anton Troianovski |author-link2=Mark Mazzetti |work=[[The New York Times]] |access-date=August 1, 2024 |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007203240/https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
** [[РФ]]-н [[Свердловск облаҫӗ]]нчи [[Анатри Тагил]] хулинче пурӑнакан ҫуртра [[Анатри Тагилти ҫуртра сирпӗнӳ|газ-сывлӑшлӑ сирпӗнӗве]] пула 11 ҫын вилнӗ, 26 аманнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6921602|title=Число погибших из-за обрушения многоэтажки в Нижнем Тагиле возросло до 11|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-08-30|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910125020/https://www.kommersant.ru/doc/6921602|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫурла, 3]] — [[Нгуен Фу Чонг]] (вӑл [[Утӑ, 19|утӑн 19-мӗшӗнче]] вилнӗ) вырӑнне [[Вьетнам коммунизм партийӗн Вӑтам коммитечӗ]] [[Вьетнам коммунизм партийӗ]]н [[Вьетнам коммунизм партийӗн Тӗп Секретарӗ|Тӗп Секретарӗ]] [[То Лам]] суйланӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|title=Vietnam President To Lam takes top job as Communist Party chief|publisher=[[CNA (TV network)|CNA]]|date=2024-08-03|archive-date=May 12, 2025|access-date=May 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250512073943/https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫурла, 4]] — [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|ертсе пырӑва хирӗҫхи протестсем]]: протестлекенсем полици хушшинче хирӗҫӗве пула виҫҫӗр ҫын вилнӗ, иҫмасса&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/21530287|title=Число погибших в антиправительственных протестах в Бангладеш достигло 300|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805072225/https://tass.ru/proisshestviya/21530287|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫурла, 5]] — [[Бангладеш]] [[Бангладеш премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Хасина Шейх|Шейх Хасина]] ӗҫрен тухнӑ тата [[Инди]]е чупса кайнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.m24.ru/news/za-rubezhom/05082024/714293|title=Reuters: в армии Бангладеш подтвердили отставку и выезд из страны премьера|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2024-08-05}}&lt;/ref&gt;. Ҫар командӑлавҫи [[Вакер-Уз-Заман]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|title=Командующий армией Бангладеш встретится с президентом для формирования правительства|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805102729/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫурла, 6]]:
** [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[РФ]]-н [[Курск облаҫӗ|Курск облаҫне]] [[Украина хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Украина ХВ]] тапӑннӑ, унта [[Курск облаҫӗнчи ҫапӑҫусем (2024 — 2025)|ҫапӑҫусем]] пуҫланнӑ, вӗсен географийӗ [[Суджа районӗ|Суджа]], [[Коренево районӗ|Коренево]], [[Мӑн Солдатское районӗ|Мӑн Солдатское]], [[Глушково районӗ|Глушково]], [[Белая районӗ|Белая]], [[Льгов районӗ]]сем&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/03/17/a-costly-gamble |title=A costly gamble |date=17 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/08/08/kyiv-s-kursk-miscalculation |title=Kyiv’s Kursk miscalculation |date=8 August 2025}}&lt;/ref&gt;.
** [[Синвар Яхья|Яхья Синвар]] [[Газа секторӗ|Газӑри]] [[ХАМАС]] лидерӗ ХАМАС-ӑн политикӑллӑ бюровӗн ертӳҫин ӗҫне ларнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hamas names Yahya Sinwar as new leader after Ismail Haniyeh's killing |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |access-date=2024-10-22 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806181830/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫурла, 8]] — [[Нобель парни|Нобель лауреачӗ]] [[Юнус Мухаммад|Мухаммад Юнус]] [[Бангладеш]]ӗн [[Юнус министрлӗхӗ|министрсен кабинетне вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн]] [[Тӗп канашҫӑ (Бангладеш)|тӗп канашҫӑ]] пек пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh's interim government|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|date=8 August 2024|access-date=14 August 2024|publisher=Al Jazeera|archive-date=September 23, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923210026/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ҫурла, 9]] — [[Брализи]]н [[Сан-Паулу]] [[Сан-Паулу патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканӑвӗ|патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканнӑ]]: экипажӑн пур 62 пайташӗ вилнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|title=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes|lang=pt-br|website=G1|date=2024-08-09|access-date=2024-08-10|archive-date=2024-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809170752/https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Авӑн ===

=== Юпа ===

=== Чӳк ===

=== Раштав ===

== Ҫавӑн пекех ==
{{Çӳрев
|Тема         = 2024 çул
|Портал       =
|Викисăмахсар  =
|Викикĕнеке  =
|Викикаларăш =
|Викивулавăш     =
|Викитĕссем     =
|Викихыпар  = Категори:2024
|Викиампар    = Category:2024
|Метавики     =
|Проект       =
|Родовод      =
}}

* [[2024 çул мусăкра]]
* [[2024 çул литературăра]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем|2}}
{{year-stub}}

[[Категори:2024 çул| ]]
[[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]]
[[Категори:Викиампар каçă статьисем]] 
[[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] 
[[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] 
[[Категори:2024 çул]]</text>
      <sha1>nad06u497nhkncgirstlce1l25iaxsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кĕтӳҫ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130429</id>
    <revision>
      <id>876090</id>
      <timestamp>2026-08-01T12:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Ivan Kulikov Shepherd. 1909.jpg|thumb|Ivan Kulikov Shepherd. 1909]] '''Кĕтӳҫ''', е '''Кĕтӳҫĕ''', çавăн пекех, черетпе кĕтекен çынна, '''Касуçă''' теме пултараççĕ.   == Каçăсем == {{Навигаци}} * [http://www.big-fermer.ru/pastuh Пастух] (big-fermer.ru). * [http://www.culture.ru/objects/431 Пастушеская обрядность в Муромском районе Вла...»</comment>
      <origin>876090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="659" sha1="573ih0ykvm6wijfilm4kxtfi61k9y1c" xml:space="preserve">[[File:Ivan Kulikov Shepherd. 1909.jpg|thumb|Ivan Kulikov Shepherd. 1909]]
'''Кĕтӳҫ''', е '''Кĕтӳҫĕ''', çавăн пекех, черетпе кĕтекен çынна, '''Касуçă''' теме пултараççĕ. 

== Каçăсем ==
{{Навигаци}}
* [http://www.big-fermer.ru/pastuh Пастух] (big-fermer.ru).
* [http://www.culture.ru/objects/431 Пастушеская обрядность в Муромском районе Владимирской области] (culture.ru).

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Профессисем]]
[[Категори:Выльăх-чĕрлĕх çитĕнтересси]]</text>
      <sha1>573ih0ykvm6wijfilm4kxtfi61k9y1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дирак курăмлатăвĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130430</id>
    <revision>
      <id>876093</id>
      <timestamp>2026-08-01T12:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Paul Dirac, 1933.jpg|thumb|Paul Dirac, 1933]] '''Дирак курăмлатăвĕ''', е '''Хире-хирĕç вăйăм курăмлатăвĕ''' (''Хире-хирĕç вăйăмла курăмлату'') — квантла механикăлла пулăмсене çырса кăтартмалли меслетсенчен пĕри, Пол Дирак 1927-мĕш çулта сĕннĕскер.   == Çавăн пекех ==  *Шрёдингер к...»</comment>
      <origin>876093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1046" sha1="qk2gbxjjfvlkyfbfqwf4r9p76lhmkj3" xml:space="preserve">[[File:Paul Dirac, 1933.jpg|thumb|Paul Dirac, 1933]]
'''Дирак курăмлатăвĕ''', е '''Хире-хирĕç вăйăм курăмлатăвĕ''' (''Хире-хирĕç вăйăмла курăмлату'') — квантла механикăлла пулăмсене çырса кăтартмалли меслетсенчен пĕри, Пол Дирак 1927-мĕш çулта сĕннĕскер. 

== Çавăн пекех == 
*[[Шрёдингер курăмлатăвĕ]]
*[[Гейзенберг курăмлатăвĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Примечания}}

== Литература ==
* Герштейн С. С. Взаимодействия представление // Физическая энциклопедия : [в 5 т.] / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1: Ааронова — Бома эффект — Длинные линии. — С. 267. — 707 с. — 100 000 экз.

[[Категори:Квантла механика]]</text>
      <sha1>qk2gbxjjfvlkyfbfqwf4r9p76lhmkj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876094</id>
      <parentid>876093</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>876094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="gs7zwot1aj08u9msr5ls9gdzx6tfy7m" xml:space="preserve">[[File:Paul Dirac, 1933.jpg|thumb|Paul Dirac, 1933]]
'''Дирак курăмлатăвĕ''', е '''Хире-хирĕç вăйăм курăмлатăвĕ''' (''Хире-хирĕç вăйăмла курăмлату'') — квантла механикăлла пулăмсене çырса кăтартмалли меслетсенчен пĕри, Пол Дирак 1927-мĕш çулта сĕннĕскер. 

Ĕнтĕ Дирак курăмлатăвĕнче Шрёдингер танлашăвĕ çапла çырăнать:

:&lt;math&gt;i\hbar\frac{\partial \psi_I(t)}{\partial t}=\hat{H}_{int,I}\psi_I(t)&lt;/math&gt;

кунта
*&lt;math&gt;\hat{H}_0&lt;/math&gt; — хире-хирĕç вăйăмра тăман уйсен (пĕрчĕсен) [[Гамильтониан_(квантла_механика)|гамильтонианĕ]];
*&lt;math&gt;\hat{H}_{int,S}&lt;/math&gt; — Шрёдингер курăмлатăвĕнчи хире-хирĕç вăйăм [[Гамильтониан_(квантла_механика)|гамильтонианĕ]].
*&lt;math&gt;\psi_I(t)=e^\frac{i\hat{H}_0 t}{\hbar}\psi_S(t).&lt;/math&gt;
== Çавăн пекех == 
*[[Шрёдингер курăмлатăвĕ]]
*[[Гейзенберг курăмлатăвĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* Герштейн С. С. Взаимодействия представление // Физическая энциклопедия : [в 5 т.] / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1: Ааронова — Бома эффект — Длинные линии. — С. 267. — 707 с. — 100 000 экз.

[[Категори:Квантла механика]]</text>
      <sha1>gs7zwot1aj08u9msr5ls9gdzx6tfy7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шрёдингер курăмлатăвĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130431</id>
    <revision>
      <id>876100</id>
      <timestamp>2026-08-01T14:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Erwin Schrödinger (1933).jpg|thumb|Эрвин Шрёдингер, 1933]] '''Шрёдингер курăмлатăвĕ''',  — квантла механикăлла пулăмсене çырса кăтартмалли меслетсенчен пĕри, Эрвин Шрёдингер, 1926-мĕш çулта сĕннĕскер.  == Çавăн пекех ==  *[[Дирак курăмлатăвĕ]] *[[Гейзенберг курăмлатăвĕ]]  == Асă...»</comment>
      <origin>876100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="ilwbzwrjpa5ega5ltjyvw7njql50l3q" xml:space="preserve">[[File:Erwin Schrödinger (1933).jpg|thumb|Эрвин Шрёдингер, 1933]]
'''Шрёдингер курăмлатăвĕ''',  — квантла механикăлла пулăмсене çырса кăтартмалли меслетсенчен пĕри, Эрвин Шрёдингер, 1926-мĕш çулта сĕннĕскер.

== Çавăн пекех == 
*[[Дирак курăмлатăвĕ]]
*[[Гейзенберг курăмлатăвĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* Герштейн С. С. Взаимодействия представление // Физическая энциклопедия : [в 5 т.] / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1: Ааронова — Бома эффект — Длинные линии. — С. 267. — 707 с. — 100 000 экз.
== Каçăсем ==
*[http://femto.com.ua/articles/part_2/4577.html Шрёдингера представление]

[[Категори:Квантла механика]]</text>
      <sha1>ilwbzwrjpa5ega5ltjyvw7njql50l3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӳтсе явасси:Кĕтӳҫ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>130432</id>
    <revision>
      <id>876101</id>
      <timestamp>2026-08-01T14:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акӑ кунта... */ ҫӗнӗ тема</comment>
      <origin>876101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1046" sha1="mgc1549vggimp8wkwn8lokuc3whp3dk" xml:space="preserve">== Акӑ кунта... ==

Акӑ кунта эсир питӗ тӗрӗс &quot;ҫ&quot; сас паллине усӑ курнӑ! маттур! Анчах мӗншӗн вара эсир латиницӑран &quot;ĕ&quot; сас паллине илнӗ? Паллах вӑл йӑнӑшӑр, унта кириллицӑран &quot;ӗ&quot; пулмаллах. Хальхи устройствӑсенче чӑваш клавиатури часах пуртан чӑвашла информаци шыракансем &quot;Кĕтӳҫ&quot; статьяна шыраймарӗҫ, мӗншӗн тесен вӗсем кириллицӑран тунӑ, официаллӑ клавиатурӑпа шырӗҫ, вӗсем &quot;Кӗтӳҫ&quot; шырӗҫ. Ҫавӑнпа, палах, статьяна ят пама та, статьяри пур контенте ҫырма та кириллицӑпа тумалла! [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 14:56, 1 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mgc1549vggimp8wkwn8lokuc3whp3dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӳтсе явасси:Дирак курăмлатăвĕ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>130433</id>
    <revision>
      <id>876102</id>
      <timestamp>2026-08-01T15:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ахаль */ ҫӗнӗ тема</comment>
      <origin>876102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="p2es5xjit03vn53ip6xrulg70g0r70q" xml:space="preserve">== Ахаль ==

Эсир ҫавӑн пек ахаль мар темӑсем ҫинчен ҫыратӑр, анчах кириллица алфавичӗпе ҫырасшӑн мар. [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 15:01, 1 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p2es5xjit03vn53ip6xrulg70g0r70q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-08-7 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130434</id>
    <revision>
      <id>876105</id>
      <timestamp>2026-08-01T15:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «екламный плакат американского вестерна &quot;Три друга&quot; (1913)»</comment>
      <origin>876105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="9n02wscmcgwcm109irmax520rxucykl" xml:space="preserve">екламный плакат американского вестерна &quot;Три друга&quot; (1913)</text>
      <sha1>9n02wscmcgwcm109irmax520rxucykl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-08-7</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130435</id>
    <revision>
      <id>876106</id>
      <timestamp>2026-08-01T15:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Biograph poster2.jpg»</comment>
      <origin>876106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="49oz27ffo7ass0jbk8t0arfswi511bh" xml:space="preserve">Biograph poster2.jpg</text>
      <sha1>49oz27ffo7ass0jbk8t0arfswi511bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Республикан партийӗ (АПШ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130436</id>
    <redirect title="АПШ Республика партийĕ" />
    <revision>
      <id>876108</id>
      <timestamp>2026-08-01T15:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[АПШ Республика партийĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="o5o43jq2lmrbw351iyjbquvi0e7mdw3" xml:space="preserve">#redirect [[АПШ Республика партийĕ]]</text>
      <sha1>o5o43jq2lmrbw351iyjbquvi0e7mdw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сивӗ вӑрҫӑ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130437</id>
    <redirect title="Сивĕ вăрçă" />
    <revision>
      <id>876111</id>
      <timestamp>2026-08-01T16:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Сивĕ вăрçă]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="gx45uaf7z8zld6ffrmr8m3b2rfcnzuq" xml:space="preserve">#redirect [[Сивĕ вăрçă]]</text>
      <sha1>gx45uaf7z8zld6ffrmr8m3b2rfcnzuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҫурла, 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130438</id>
    <redirect title="Çурла, 3" />
    <revision>
      <id>876112</id>
      <timestamp>2026-08-01T16:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Çурла, 3]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="mact91pjd1q5gvpcav0ekvc0yzfznc2" xml:space="preserve">#redirect [[Çурла, 3]]</text>
      <sha1>mact91pjd1q5gvpcav0ekvc0yzfznc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҫурла, 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130439</id>
    <redirect title="Çурла, 4" />
    <revision>
      <id>876114</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Çурла, 4]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="tnmjwewedf4z3wkqn5dfui02ksj0f4m" xml:space="preserve">#redirect [[Çурла, 4]]</text>
      <sha1>tnmjwewedf4z3wkqn5dfui02ksj0f4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҫурла, 6</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130440</id>
    <redirect title="Çурла, 6" />
    <revision>
      <id>876115</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Çурла, 6]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="01xp1abhuayj8xs612ygda8gveqr00y" xml:space="preserve">#redirect [[Çурла, 6]]</text>
      <sha1>01xp1abhuayj8xs612ygda8gveqr00y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суджа районӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130441</id>
    <redirect title="Курск облаçĕн Суджа районĕ" />
    <revision>
      <id>876116</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Курск облаçĕн Суджа районĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="9ya3sr62fxlyolwi9x1n56wbauvmgnq" xml:space="preserve">#redirect [[Курск облаçĕн Суджа районĕ]]</text>
      <sha1>9ya3sr62fxlyolwi9x1n56wbauvmgnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коренево районӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130442</id>
    <redirect title="Курск облаçĕн Коренево районĕ" />
    <revision>
      <id>876117</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Курск облаçĕн Коренево районĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="lj2np1imjzsd53dvhypwpotvfsta87f" xml:space="preserve">#redirect [[Курск облаçĕн Коренево районĕ]]</text>
      <sha1>lj2np1imjzsd53dvhypwpotvfsta87f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мӑн Солдатское районӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130443</id>
    <redirect title="Курск облаçĕн Мăн Солдатски районĕ" />
    <revision>
      <id>876118</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Курск облаçĕн Мăн Солдатски районĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="qnuqkrkxaptlrwt1si5lrxjam62ldbf" xml:space="preserve">#redirect [[Курск облаçĕн Мăн Солдатски районĕ]]</text>
      <sha1>qnuqkrkxaptlrwt1si5lrxjam62ldbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глушково районӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130444</id>
    <redirect title="Курск облаçĕн Глушково районĕ" />
    <revision>
      <id>876119</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Курск облаçĕн Глушково районĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="66xzcrkys90cbcuu0kig4q8z5603ieu" xml:space="preserve">#redirect [[Курск облаçĕн Глушково районĕ]]</text>
      <sha1>66xzcrkys90cbcuu0kig4q8z5603ieu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белая районӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130445</id>
    <redirect title="Курск облаçĕн Белăй районĕ" />
    <revision>
      <id>876120</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Курск облаçĕн Белăй районĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="8oxw20vgf3oo8rqvoxeloqo14mbmdpw" xml:space="preserve">#redirect [[Курск облаçĕн Белăй районĕ]]</text>
      <sha1>8oxw20vgf3oo8rqvoxeloqo14mbmdpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Льгов районӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130446</id>
    <redirect title="Курск облаçĕн Льгов районĕ" />
    <revision>
      <id>876121</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Курск облаçĕн Льгов районĕ]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="hwdviy8ue5mkllmtw76idyjwe5jrmx3" xml:space="preserve">#redirect [[Курск облаçĕн Льгов районĕ]]</text>
      <sha1>hwdviy8ue5mkllmtw76idyjwe5jrmx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҫурла, 9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130447</id>
    <redirect title="Çурла, 9" />
    <revision>
      <id>876125</id>
      <timestamp>2026-08-01T17:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Çурла, 9]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>876125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ouelg18uce0dy1uv2wywivic3nt651u" xml:space="preserve">#redirect [[Çурла, 9]]</text>
      <sha1>ouelg18uce0dy1uv2wywivic3nt651u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сфера çинчи çавракăш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130448</id>
    <revision>
      <id>876140</id>
      <timestamp>2026-08-02T07:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Main|Сферăлла геометри}} [[Ӳкерчĕк:Great circle hemispheres.png|thumb|200px|right|Большая окружность ([[большой круг]])]] [[Ӳкерчĕк:Small circle.svg|right|thumb|200px|Малая окружность ([[малый круг]])]]  '''Сфера çинчи [[çавракăш]] (Сфера çинчи [[çаврашка]]{{sfn|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1...»</comment>
      <origin>876140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5396" sha1="pnr1kxuxu4ljsjszyl78w2ib5ccaesv" xml:space="preserve">{{Main|Сферăлла геометри}}
[[Ӳкерчĕк:Great circle hemispheres.png|thumb|200px|right|Большая окружность ([[большой круг]])]]
[[Ӳкерчĕк:Small circle.svg|right|thumb|200px|Малая окружность ([[малый круг]])]]

'''Сфера çинчи [[çавракăш]] (Сфера çинчи [[çаврашка]]{{sfn|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1948|loc=§ 1. Круги на шаре, с. 7}})''' — [[сфера|сферăна]] [[лаптак]]па [[Касăлу (геометри)|кассан]] пулакан кĕлетке{{sfn|''Розенфельд Б. А.'' Основные понятия сферической геометрии и тригонометрии, 1963|loc=1.2. Точки, большие окружности, малые окружности, с. 519}}{{sfn|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1948|loc=§ 1. Круги на шаре, с. 7}}{{sfn|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1985|loc=стб. 290}}{{sfn|''Сферическая геометрия'', 1976|loc=с. 116}}{{sfn|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1988}}.

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Çăлкуçсем ==
* {{h|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1985|3=
''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия // ''[[Математическая энциклопедия]]'': Гл. ред. [[Виноградов, Иван Матвеевич|И. М. Виноградов]], т. 5 Слу—Я. М.: «Советская Энциклопедия», 1985. 1248 стб., ил. Стб. 290—291.
}}
* {{h|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1988|3=
''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия // ''[[Математический энциклопедический словарь]]'' / Гл. ред. [[Прохоров, Юрий Васильевич|Ю. В. Прохоров]]; Ред. Кол.: [[Адян, Сергей Иванович|С. И. Адян]], [[Бахвалов, Николай Сергеевич|Н. С. Бахвалов]], В. И. Битюцков, [[Ершов, Андрей Петрович|А. П. Ершов]], [[Кудрявцев, Лев Дмитриевич|Л. Д. Кудрявцев]], [[Онищик, Аркадий Львович|А. Л. Онищик]], [[Юшкевич, Адольф Павлович|А. П. Юшкевич]]. М.: «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]]», 1988. 847 с., ил. С. 571.
}}
* {{h|''Розенфельд Б. А.'' Основные понятия сферической геометрии и тригонометрии, 1963|3=
''[[Розенфельд, Борис Абрамович|Розенфельд Б. А.]]'' Основные понятия [[Сферическая геометрия|сферической геометрии]] и [[Сферическая тригонометрия|тригонометрии]] // ''Энциклопедия элементарной математики, книга четвёртая — геометрия'' / Гл. ред. [[Александров, Павел Сергеевич|П. С. Александров]], [[Маркушевич, Алексей Иванович|А. И. Маркушевич]], [[Хинчин, Александр Яковлевич|А. Я. Хинчин]]. Ред. книги 4: [[Болтянский, Владимир Григорьевич|В. Г. Болтянский]], И. М. Яглом. М.: Физматгиз, 1963. 568 с., ил. С. 518—557.
}}
* {{h|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1948|3=
''Степанов Н. Н.'' [[Сферическая тригонометрия]]. 2-е изд. М.—Л.: [[ОГИЗ]]. [[Государственное издательство технико-теоретической литературы]], 1948. 154 с., ил.
}}
* {{h|''Сферическая геометрия'', 1976|3=
[[Сферическая геометрия]] // ''[[Большая советская энциклопедия]].'' (В 30 томах) Гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]. Изд. 3-е. М.: «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]]», 1976. Т. 25. Струнино — Тихорецк. 1976. 600 с. с илл., 27 л. илл., 3 л. карт. С. 116—117.
}}
* {{h|''Файн Г. И.'' Навигация, лоция и мореходная астрономия, 1977|3=
''Файн Г. И.'' [[Навигация]], [[лоция]] и [[мореходная астрономия]]. Учебник для учащихся средних проф.-техн. училищ. Специальность — судоводитель морских маломерных судов. М.: [[Транспорт (издательство)|«Транспорт»]], 1977. 288 с., ил. и табл.
}}

[[Категори:Сферăлла геометри]]</text>
      <sha1>pnr1kxuxu4ljsjszyl78w2ib5ccaesv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>876141</id>
      <parentid>876140</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>876141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5548" sha1="3egv3m9ej8qr222gtg6xnldhf6szh8p" xml:space="preserve">{{Main|Сферăлла геометри}}
[[Ӳкерчĕк:Great circle hemispheres.png|thumb|200px|right|Пысăк çавракăш ([[пысăк çаврашка]])]]
[[Ӳкерчĕк:Small circle.svg|right|thumb|200px|Пĕчĕк çавракăш ([[пĕчĕк çаврашка]])]]

'''Сфера çинчи [[çавракăш]] (Сфера çинчи [[çаврашка]]{{sfn|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1948|loc=§ 1. Круги на шаре, с. 7}})''' — [[сфера|сферăна]] [[лаптак]]па [[Касăлу (геометри)|кассан]] пулакан кĕлетке{{sfn|''Розенфельд Б. А.'' Основные понятия сферической геометрии и тригонометрии, 1963|loc=1.2. Точки, большие окружности, малые окружности, с. 519}}{{sfn|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1948|loc=§ 1. Круги на шаре, с. 7}}{{sfn|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1985|loc=стб. 290}}{{sfn|''Сферическая геометрия'', 1976|loc=с. 116}}{{sfn|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1988}}.

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Çăлкуçсем ==
* {{h|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1985|3=
''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия // ''[[Математическая энциклопедия]]'': Гл. ред. [[Виноградов, Иван Матвеевич|И. М. Виноградов]], т. 5 Слу—Я. М.: «Советская Энциклопедия», 1985. 1248 стб., ил. Стб. 290—291.
}}
* {{h|''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия, 1988|3=
''Битюцков В. И.'' Сферическая геометрия // ''[[Математический энциклопедический словарь]]'' / Гл. ред. [[Прохоров, Юрий Васильевич|Ю. В. Прохоров]]; Ред. Кол.: [[Адян, Сергей Иванович|С. И. Адян]], [[Бахвалов, Николай Сергеевич|Н. С. Бахвалов]], В. И. Битюцков, [[Ершов, Андрей Петрович|А. П. Ершов]], [[Кудрявцев, Лев Дмитриевич|Л. Д. Кудрявцев]], [[Онищик, Аркадий Львович|А. Л. Онищик]], [[Юшкевич, Адольф Павлович|А. П. Юшкевич]]. М.: «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]]», 1988. 847 с., ил. С. 571.
}}
* {{h|''Розенфельд Б. А.'' Основные понятия сферической геометрии и тригонометрии, 1963|3=
''[[Розенфельд, Борис Абрамович|Розенфельд Б. А.]]'' Основные понятия [[Сферическая геометрия|сферической геометрии]] и [[Сферическая тригонометрия|тригонометрии]] // ''Энциклопедия элементарной математики, книга четвёртая — геометрия'' / Гл. ред. [[Александров, Павел Сергеевич|П. С. Александров]], [[Маркушевич, Алексей Иванович|А. И. Маркушевич]], [[Хинчин, Александр Яковлевич|А. Я. Хинчин]]. Ред. книги 4: [[Болтянский, Владимир Григорьевич|В. Г. Болтянский]], И. М. Яглом. М.: Физматгиз, 1963. 568 с., ил. С. 518—557.
}}
* {{h|''Степанов Н. Н.'' Сферическая тригонометрия, 1948|3=
''Степанов Н. Н.'' [[Сферическая тригонометрия]]. 2-е изд. М.—Л.: [[ОГИЗ]]. [[Государственное издательство технико-теоретической литературы]], 1948. 154 с., ил.
}}
* {{h|''Сферическая геометрия'', 1976|3=
[[Сферическая геометрия]] // ''[[Большая советская энциклопедия]].'' (В 30 томах) Гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]. Изд. 3-е. М.: «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]]», 1976. Т. 25. Струнино — Тихорецк. 1976. 600 с. с илл., 27 л. илл., 3 л. карт. С. 116—117.
}}
* {{h|''Файн Г. И.'' Навигация, лоция и мореходная астрономия, 1977|3=
''Файн Г. И.'' [[Навигация]], [[лоция]] и [[мореходная астрономия]]. Учебник для учащихся средних проф.-техн. училищ. Специальность — судоводитель морских маломерных судов. М.: [[Транспорт (издательство)|«Транспорт»]], 1977. 288 с., ил. и табл.
}}

[[Категори:Сферăлла геометри]]
[[Категори:Сфера]]
[[Категори:Çаврашка]]
[[Категори:Çавракăш]]
[[Категори:Çавракăшсем]]</text>
      <sha1>3egv3m9ej8qr222gtg6xnldhf6szh8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пысăк çаврашка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130449</id>
    <revision>
      <id>876143</id>
      <timestamp>2026-08-02T07:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Урăх пĕлтерĕшсем|Юн çаврăнăшĕн пысăк çаврашки}} [[Ӳкерчĕк:Great circle hemispheres.png|thumb|right|Пысăк çаврашка (хĕрлĕ йĕрпе чикĕленĕ)]] '''Пысăк çаврашка''' — [[сфера|сферăна]] унăн центрĕ витĕр иртекен [[лаптак]]па [[Касăлу (геометри)|кассан]] пулакан кĕлетке.  Пысăк çаврашк...»</comment>
      <origin>876143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="p7f92tuyj1l25dr0mtyok2tbmum8gqd" xml:space="preserve">{{Урăх пĕлтерĕшсем|Юн çаврăнăшĕн пысăк çаврашки}}
[[Ӳкерчĕк:Great circle hemispheres.png|thumb|right|Пысăк çаврашка (хĕрлĕ йĕрпе чикĕленĕ)]]
'''Пысăк çаврашка''' — [[сфера|сферăна]] унăн центрĕ витĕр иртекен [[лаптак]]па [[Касăлу (геометри)|кассан]] пулакан кĕлетке.

Пысăк çаврашка — чи пĕчĕк тата улшăнми [[кукăрлăх]]лă çул, лешĕ вара, кукăрлăх текенни, кунта &lt;math&gt; \kappa = \frac{1}{R}&lt;/math&gt; танлăхпа сферăн &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; радиусĕ урлă палăрăнать.
== Çавăн пекех ==
* [[Локсодрома]]
* [[Сфера çинчи çавракăш]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* {{cite web|url=http://mathworld.wolfram.com/GreatCircle.html|title=Great Circle|last=Weisstein|first= Eric W|publisher=MathWorld — A Wolfram Web Resource|lang=en|accessdate=2014-02-03}}
* 
{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Сферăлла геометри]]
[[Категори:Сфера]]
[[Категори:Çаврашка]]
[[Категори:Çавракăш]]
[[Категори:Çавракăшсем]]</text>
      <sha1>p7f92tuyj1l25dr0mtyok2tbmum8gqd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>