Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 12122 876160 473338 2026-08-03T16:38:57Z Amherst99 3381 /* */ 876160 wikitext text/x-wiki '''Окциденталь''', е ''оксиденталь'' (''Occidental'' — «анăç чĕлхи», тепĕр ячĕ: ''Interlingue'') — тĕнчери [[шутласа кăларнă чĕлхе]]. [[1922]] çулта Эдгар де Ваалем ([[Эстони]]) сĕннипе йышăннă. Чĕлхене Анăç Европăн темиçе чĕлхен лексикипе никĕсленĕ. {{Шухăшласа кăларнă чĕлхесем}} [[Категори:Шутласа кăларнă чĕлхесем]] pat8a71dla9fv3wmzr33hk1enhqhjbp 0 13402 876199 844224 2026-08-03T17:39:53Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876199 wikitext text/x-wiki :''Ытти пĕлтерĕшсене '''[[Çĕр (пĕлтерĕшĕсем)]]''' статьяра пăхăр''. {| class="infobox" style="width: 18em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | Çĕр [[Ӳкерчĕк:Earth symbol (black).svg|20px|🜨]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;" bgcolor=000 | [[Ӳкерчĕк:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center|Çĕр чăмăрĕ.]] |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Физика пахалăхĕсем |- ! align="left" | [[Экватор]] [[радиус]]ĕ, çм | 6378,14 |- !align="left" | Поляр радиусĕ, çм | 6356,78 |- !align="left" | Вăтам радиусĕ, çм | 6371,3 |- ! align="left" | Экватор тăршшĕ, çм | 40 075 |- ! align="left" | [[Калăпăш]]ĕ, çм³ | 1,0832×10¹² |- ! align="left" | [[Йывăрăшĕ]], кг | 5,9737×10²⁴ |- ! align="left" | [[Япалан тачăлăхĕ|Тачăлăх]]ĕ, г/см³ | 5,515 |- ! align="left" Çийĕн | [[лаптăкĕ]], çм² | 510 065 700 |- ! align="left" | [[Ирĕклĕ ӳкен хăвăртлăхĕн ӳсĕмĕ]], экватор çинче, м/ç² | 9,766 |- ! align="left" | [[Иккĕмĕш космослăх хăвăртлăхĕ]], м/ç | 11 180 |- ! align="left" | [[Сидер кунĕ|Çаврăнун сидер тапхăрĕ]], сех. | 23,934 |- ! align="left" | [[Планета çаврăнăшĕн тайăмĕ|Орбитăн экватор патĕнчи тайлăмĕ]], [[Кĕтес градусĕ|°]] | 23,45 |- ! align="left" | Çийĕнчи [[температура]], К | {| cellspacing="0" cellpadding="2" align ="center" border="0" width="100%" |- ! мин. ! вăтам ! чи вĕри |- align ="center" | 185 | 287 | 331 |} |- ! align="left" |Çийĕнчи [[атмосфера пусăмĕ]], [[кПа]] | 101,325 |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | [[Орбита]] пахалăхĕсем |- ! align="left" | [[Хĕвел]]тен аяк вăтам хушă, çм | 149 597 890<br /> (1,0 [[астрономи виçи|а. в.]]) |- ! align="left" | [[Перигели]], çм | 147 100 000 |- ! align="left" | [[Афели]], çм | 152 100 000 |- ! align="left" | [[Сидер çулĕ]]н тапхăрĕ, кунсем | 365,256366 |- ! align="left" | Вăтам [[орбита хăвăртлăхĕ]], м/ç | 29 785,9 |- ! align="left" | Орбитăн [[Эксцентриситет|эксцкентритечĕ]] | 0,01671022 |- ! align="left" | Эклиптика тӳремĕнчен [[орбита тайăмĕ]], ° | 0,00005 |- ! align="left" | Орбитăн [[çавракăш]]ĕ, çм | 924 375 700 |- ! align="left" | [[Хайлавлă юлташ|спутник]]ĕсем | 1 ([[Уйăх]]) |- ! align="left" | [[Хайлавлă юлташ|спутник]] шутланать | [[Хĕвел]] |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Атмосфера тытăмĕн шучĕ, % |- | '''[[Азот]]''' || 77 |- | '''[[Йӳçлĕк]]''' || 21 |- | '''[[Аргон]]''' || 1 |- | '''[[Углерод икĕйӳçĕлĕхĕ]]''',<br /> '''[[шыв]] пăсĕ''' | йĕрĕсем |} '''Çĕр''' (астрономи символĕ: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) — [[Хĕвел]]тен виççĕмĕш тăракан [[планета]], хĕвелĕн спутникĕ. Ун патĕнче çаврăнса тăрать. Хăйĕн йĕри тавра 24 сехет (пĕр кун) хушинче, хĕвель йĕри тавра 12 уйăх (пĕр çул) хушинче çаврăнать. Çулла хĕвел патне çывăха пырать те çӳле хăпарать, хĕлле инçете каять те аяла анать. == Çĕрĕн кун-çулĕ == Çĕр тата ытти [[Хĕвел системи]]н планетисем 4,54&nbsp;млрд&nbsp;çул каялла <ref>{{cite book | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | url=https://archive.org/details/ageofearth00unse | publisher=Stanford University Press | location=California | id=ISBN 0-8047-1569-6 }}</ref> пĕрлĕх [[Хĕвел тĕтрелĕхĕ]]нчен, диск евĕр тусанпа газран, [[Хĕвел]] хыççăн пулса тăнă. == Çĕр тытăмĕ == === Хорми === [[File:Terrestrial planet size comparisons.jpg|мини|Çĕр ушкăнĕн планетисен калăпăшĕсене танлаштарни (сулахайран сылтăмалла): [[Меркури (планета)|Меркурий]], [[Венера (планета)|Венера]], Çĕр, [[Марс (планета)|Марс]]]] Çĕр çаврака, тăпраран, хăйăртан, тăмран, шывран, сывлăшран тăрать. === Хими тытăмĕ === {| class="wikitable" style="margin-left: 2em;" |+ Ф. У. Кларкăн Çĕр витĕмĕнчи йӳçĕлĕхсен таблици !Çыхăнăвĕ !Хормули !Процентлă<br />шучĕ |- |[[Вутчул-çĕр]] |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|59,71 % |- |[[Тăм-çĕр]] |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|15,41 % |- |[[Кальци йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|4,90 % |- |[[Магни йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|4,36 % |- |[[Натри йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|3,55 % |- |[[Тимĕр йӳçĕлĕхĕ|Тимĕр йӳçĕлĕхĕ (II)]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3,52 % |- |[[Кали йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|2,80 % |- |[[Тимĕр йӳçĕлĕхĕ|Тимĕр йӳçĕлĕхĕ (III)]] |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|2,63 % |- |[[Шыв молекули|Шыв]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|1,52 % |- |[[Титан икĕйӳçĕлĕкĕ]] |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|0,60 % |- |[[Фосфор пентоксичĕ]] |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|0,22 % |- !colspan="2"|Пурĕпе !style="text-align: right;"|99,22 % |} Çĕрĕн йывăрăшĕ 5,98 яхăн{{e|24}}&nbsp;кг тан. Вăл чылайрах [[тимĕр]]тен (32,1 %), [[йӳçамăш]]рен (30,1 %), [[кремни]]рен (15,1 %), [[магни]]рен (13,9 %), [[кӳкĕрт]]рен (2,9 %), [[никкĕль]]рен (1,8 %), [[кальци]]рен (1,5 %) и [[алюмини]]рен (1,4 %) тытăнса тăрать; ытти элеменчĕсем çине 1,2 % юлать. === Шалти тытăмĕ === [[Ӳкерчĕк:Globe4.jpg|мини|[[Çĕр (планета)|Çĕрĕн]] пĕтĕмĕшлĕ тытăмĕ]] === Çĕр витĕмĕ === === Çĕрĕн мантийĕ === [[Ӳкерчĕк:Jordens inre.svg|мини|Çĕр моделĕ]] Манти — Çĕрĕн [[силикат]]лă çавра капламĕ. Вăл ытларах [[ту тăпри]]ллĕ [[перидотит]]сенчен — [[магни]], [[тимĕр]], [[кальци]] селикачĕсенчен тăрать. Мантийĕн ту тăприсем кăштах шăраннисем [[Çĕр витĕмĕ]]н çӳлти сийне хăпарнă çем базальт е унăн евĕр шăранчăкĕсем пулса тухаççĕ. Манти Çĕр йывăрăшĕн 67 %, 83 % яхăн калăпăшĕн пайĕ пулать. Вăл Çĕр витĕмĕн аялти чиккинчен 5 — 70 километр пуçланса, тĕшĕн чиккине çити, 2900 км пырать. ==== Çĕрĕн тĕшĕ ==== Тĕшши [[тимĕр]]-[[никĕль]] хутăш шăранчăкĕсенчен, ытти сидерофиллă элементсенчен тăрать. === Тектоника платформисем === [[Ӳкерчĕк:Tectonic plates.png|мини|Çĕрĕн тектоникă платхормисен картти.]] {| class="wikitable" !Плита ячĕ !Лаптăкĕ<br /><span style="font-size: smaller;">10⁶&nbsp;км²</span> !Витĕмлех лаптăкĕ |- | [[Африка плитти]] ||style="text-align: center;"| 61,3 ||style="text-align: center;"| [[Африка]] |- | [[Антарктика плитти]] ||style="text-align: center;"| 60,9 ||style="text-align: center;"| [[Антарктика]] |- | [[Австрали плитти]] ||style="text-align: center;"| 47,2 ||style="text-align: center;"| [[Австрали]] |- | [[Еврази плитти]] ||style="text-align: center;"| 67,8 ||style="text-align: center;"| [[Ази]] тата [[Европа]] |- | [[Çурçĕр Америка плитти]] ||style="text-align: center;"| 75,9 ||style="text-align: center;"| [[Çурçĕр Америка]] тата çурçĕр-тухăç [[Çĕпĕр]] |- | [[Кăнтăр Америка плитти]] ||style="text-align: center;"| 43,6 ||style="text-align: center;"| [[Кăнтăр Америка]] |- | [[Лăпкă океан плитти]] ||style="text-align: center;"| 103,3 ||style="text-align: center;"| [[Лăпкă океан]] |} == Уйăх == [[Ӳкерчĕк:AS08-13-2329.jpg|мини|Çĕр Уйăх çинчен курăнни]] {| class="wikitable" !Ячĕ || Диаметр || Йывăрăшĕ || [[Мăн çурма тĕнĕлĕ]] || Çаврăну тапхăрĕ |- ||[[Уйăх (спутник)|Уйăх]] | style="text-align: center" | 3&nbsp;474,8&nbsp;км | style="text-align: center" | 7,349{{e|22}}&nbsp;кг | style="text-align: center" | 384&nbsp;400&nbsp;км |27&nbsp;кун 7&nbsp;сехет 43,7&nbsp;минут |} == Çавăн пекех == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == * [http://www.worldometers.info/ru/ Всемирная статистика в реальном времени]{{ref-ru}} * [https://www.webcitation.org/6GVr8TSgV?url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth Профиль Земли]— [https://solarsystem.nasa.gov/ Исследование Солнечной системы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511235712/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth |date=2013-05-11 }} — [[НАСА|NASA]].{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20140220162927/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html Измерения температуры и осадков] — National Climatic Data Center{{ref-en}} * [https://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html Изменения климата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221115223602/https://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html |date=2022-11-15 }} — [[НАСА|NASA]]{{ref-en}} * [http://geomag.usgs.gov/ Геомагнетизм Земли] — [[Геологическая служба США]]{{ref-en}} * {{cite web |title = Фотографии Земли на сайте NASA |url = http://eol.jsc.nasa.gov/Coll/weekly.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090430041323/http://eol.jsc.nasa.gov/Coll/weekly.htm |archivedate = 2009-04-30 |deadlink = yes |lang = en }} * [https://earthobservatory.nasa.gov/ Земная обсерватория] — [[НАСА|NASA]]{{ref-en}} {{Çĕр}} {{Çĕр тытăмĕ}} {{Хĕвел системи}} {{Çĕр вырнаçăвĕ}} {{Çутçанталăк}} {{Astro-stub}} [[Категори:Хĕвел системинчи планетăсем]] [[Категори:Çĕр ушкăнĕнчи планетăсем]] [[Категори:Çĕр (планета)]] [[Категори:Планетăсем]] 4wkchkbt3vbcuucsiq398izexe1jzq8 0 13835 876202 835384 2026-08-03T17:41:40Z InternetArchiveBot 28304 Add 5 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876202 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Ovejas en Patagonia - Argentina.jpg|right|thumb|320px|Сурăх кĕтĕвĕ]] [[Ӳкерчĕк:Flock of sheep.jpg|left|thumb|180px|Килти сурăхcем]] '''Сурăх''' ({{lang-la|Ovis aries}}) — курăк çиекен, ашпа, çăм, тир паракан малти çӳлти шăлсăр, мăйракалă килти выльăх. [[Путек]] чухне сĕт ĕçекен [[вашмак мăйракаллисем|вашмак мăйракаллисен]] çемйин [[такасем|такасен]] ăратĕнчи килти выльăх. Аçине [[така]] теççĕ, таки пысăк мăйракалă, сурăхĕ çулне пĕр путек путеклесе парать. Сурăхăн çăмне çаратса тăмалла, çуллана çаратса ямалла, хĕллечен калле ӳсеть. == Выльăх ĕрчетни == ''[[Сурăх ĕрчетни]]'' — выльăх ĕрчетнин отраçлĕ, пĕтĕм тĕнчере, темле вăхăтра та чылай çĕршыв экономикинче паллă вырăн йышăннă. Нумай сурăхлă çершывсем: [[Китай]] (144 млн яхăн пус), [[Австрали]] (98 млн), Инди (60 млн), Иран (54 млн), [[Çĕнĕ Зеланди]] (44 млн), [[Аслă Британи]] (36 млн), КАР (29 млн ытла), Турци (27 млн), Пакистан (24 млн) тата Испани (24 млн). Совет Союзне кĕнĕ республикăсенче сурăх ĕрчетни отраçлĕ [[Киргизи]]ре, [[Казахстан]]ра, [[Туркменистан]]ра, [[Молдави]]ре тата [[РФ]] кăнтăр енче паллă шутланать. Сурăхсана çулла çерем, хĕлле утă çитереççĕ. Сурăх çăмĕнчен кăçатă тăваççĕ. Тирне тăварпа сăтăрса, тăварласа хураççĕ те тир пуçтараканнисене параççĕ. == Çав. пекех == *[[Качака]] == Иллюстрацисем == <gallery> 20101020 Sheep shepherd at Vistonida lake Glikoneri Rhodope Prefecture Thrace Greece.jpg|Грецири сурăх кĕтĕвĕ. German ewe grazing closeup.jpg|Сурăх. OVEJAS23.jpg|Испани. Сурăх кĕтĕвĕ канура. </gallery> == Литература == * {{cite book |title=The Covenant of the Wild: Why animals chose domestication |last=Budiansky |first=Stephen |year=1999 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-07993-1}} * {{Cite book|title=Sheep and Goat Science, Fifth Edition|url=https://archive.org/details/sheepgoatscience05edensm|last=Ensminger|first=Dr. M.E.|coauthors= Dr. R.O. Parker|year=1986|publisher=The Interstate Printers and Publishers Inc |location=Danville, Illinois|isbn=0-8134-2464-X}} * {{cite book |title=Sheep & Goat Medicine |last=Pugh |first=David G. |year=2001 |publisher= Elsevier Health Sciences |isbn=0-7216-9052-1}} * {{cite book |title=Storey's Guide to Raising Sheep |url=https://archive.org/details/storeysguidetora0000simm_u9e9 |last=Simmons |first=Paula |coauthors=Carol Ekarius |year=2001 |publisher=Storey Publishing LLC |location=North Adams, MA |isbn=978-1-58017-262-2}} * {{cite book |title= Beginning Shepherd's Manual, Second Edition|url= https://archive.org/details/beginningshepher0000smit|last=Smith M.S. |first=Barbara |coauthors=Mark Aseltine PhD, Gerald Kennedy DVM |year=1997 |publisher=Iowa State University Press |location=Ames, Iowa |isbn=0-8138-2799-X}} * {{cite book |title=Sheep: small-scale sheep keeping for pleasure and profit |url=https://archive.org/details/sheepsmallscales0000weav |last=Weaver |first=Sue |year=2005 |publisher=Hobby Farm Press, an imprint of BowTie Press, a division of BowTie Inc. |location=3 Burroughs Irvine, CA 92618 |isbn=1-931993-49-1 }} * {{cite book |title=Living with Sheep: Everything You Need to Know to Raise Your Own Flock |url=https://archive.org/details/livingwithsheepe0000woos |last=Wooster |first=Chuck |coauthors=Geoff Hansen (Photography) |year=2005 |publisher=The Lyons Press |location=Guilford, Connecticut |isbn= 1-59228-531-7}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * Кошара // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * [http://mirzhivotnih.ru/category/278 Такасем тата сурăхсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221020659/http://mirzhivotnih.ru/category/278 |date=2012-12-21 }} — «Мир животных» порталĕнчи статья. [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Сурăхсем|*]] [[Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем]] 29i85wj2eq4utblcqr6b54tsvtk0wdf 0 23608 876188 839851 2026-08-03T17:31:24Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876188 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем}} {{Парти | парти ячĕ = «Пĕрлехи Раççей» парти | тăван чĕлхери ячĕ = «Единая Россия» партия | логотип = Логотип партии "Единая Россия".svg | логотип анлăшĕ = | лидер = [[Владимир Путин]]<ref>[http://lenta.ru/news/2008/04/15/invite/ Владимир Путина «Пĕрлĕ Раççей» председательне суйланă] // Lenta.Ru, 2008 — ака, 15</ref> | йĕркеленĕ вăхăт = [[2001]] [[раштав, 1]] | салатнă вăхăт = | тăмарсем = [[Раççейри пĕрлехи халăх фрончĕ]] | идеологи = [[центризм]], раççей [[кивĕлĕх]]ĕ<ref>[http://www.edinros.ru/text.shtml?10/9267,110041 Выступление Б.Грызлова на XI съезде партии]</ref><ref>[http://www.rian.ru/politics/20091121/194856090.html Российский консерватизм стал официальной идеологией «Единой России»]</ref><ref>[http://www.rosbalt.ru/2008/11/20/543325.html Грызлов: Идеология «Единой России» — консерватизм]</ref> | пайташ йышĕ = 2 009 937<ref>[http://www.minjust.ru/ru/activity/nko/partii/ER/ Количество членов партии Единая Россия на сайте Минюста РФ (на 09.07.2010)]</ref> | парти пичечĕ = «Единая Россия» х-т ([[2008]] çулта хупнă) | штаб-хваттерĕ = [[Мускав]] | çамрăксен йĕркелĕвĕ = [[Пĕрлехи Раççейĕн çамрăк гвардийĕ|Çамрăк гварди]] | Кĕçĕн палатăри вырăн = 315 | йыхрав = | гимн = | çынсем = «Пĕрлехи Раççейĕн» пайташĕсем | официаллă сайт = [http://er.ru/ http://er.ru/] }} '''«Пĕрлехи Раççей»''' — [[раççей]] сылтăм центрĕн<ref>[http://www.morozov-ov.ru/press.php?id=83 Устойчивая политическая сила // Официальный сайт первого заместителя председателя Госдумы РФ Олега Морозова, 2006 çулхи нарăсăн 13-мĕшĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><!-- {{сумлăхне тĕрĕслемелле|26|08|2010}} --> [[политика партийĕ]]. [[2001]] çулхи [[раштав, 1|раштавăн 1-мĕшĕнче]] [[Пĕрлĕх (фракци)|«Пĕрлĕх»]] (ертӳçи&nbsp;— [[Сергей Шойгу]]), [[Аттелĕх (фракци)|«Аттелĕх»]] ([[Юрий Лужков]]) тата «[[Пĕтĕм Раççей]]» ([[Минтимер Шаймиев]]) политикăри пĕрлĕх пĕрлешĕвĕсен йĕркеленӳ съездĕнче '''Пĕтĕм Раççейри политика партийĕ «Пĕрлĕх тата Аттелĕх&nbsp;— Пĕрлехи Раççей» йĕркеленĕ'''<ref>[http://www.rian.ru/politics/20081120/155535752.html «Единая Россия» поменяла название]</ref>. == Идеологи == === Центризм тата консерватизм === [[File:Путин Владимир Владимирович.jpg|thumb|250px|Парти председателĕ [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] «Пĕрлехи Раççейĕн» XI Съездĕнче калаçни. Чӳкĕн 21-мĕшĕ, 2009 çул.]] Партин официаллă [[идеологи]] платформине унăн лидерĕсем [[Центризм (политика)|центризм]]<ref>[http://er.ru/news/81954/ Путин: «Единая Россия» должна быть центристской и консервативной силой"] // Официальный сайт партии «Единая Россия», 25.04.2012{{Цитата пуçламăшĕ}}Вăл («Пĕрлĕ Раççей»), шутласа хунă пекех, патшалăхра центризм, консерватизм вăйĕ пулмалла, — татса каланă Владимир Путин, партин ертӳçисемпе тĕл пулнă чухне{{Цитата вĕçĕ}}</ref><ref>[http://www.interfax.ru/239801 «Единая Россия» останется центристской партией] // Интерфакс, 06.04.2012</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-15939801 Russia parliament elections: How the parties line up] // BBC, 06.03.2012</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2008/06/10/central/ «Пĕрлĕ Раççей» Центристсемпе демократсен интернационалне кĕме шут тытнă] // Lenta.ru, 10.06.2008</ref> тата [[консерватизм]] тесе палăртнă<ref>[http://ria.ru/politics/20091121/194856090.html «Российский консерватизм» стал официальной идеологией «Единой России»] // РИА Новости, 21.11.2009{{Цитата пуçламăшĕ}}Это будет первый программный документ партии, в котором вместе с задачами повышения качества жизни и проектами экономического развития будет четко обозначена наша идеология — российский консерватизм. Это идеология стабильности и развития, постоянного творческого обновления общества без застоев и революций{{Цитата вĕçĕ}}</ref><ref>{{Cite book |first=Stephen |last=White |title=Understanding Russian Politics |url=https://archive.org/details/understandingrus0000whit |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |page=[https://archive.org/details/understandingrus0000whit/page/362 362]}}{{цитата пуçламăшĕ}}When United Russia held its 11th Congress at St Peterburg in December 2009, with Putin now party leader, its official ideology became a «Russian conservatism», although one that would be based on the «country’s own history, culture and spirituality» and which would also seek to strenghen its «sovereignty»{{цитата вĕçĕ}}</ref><ref>[http://er.ru/history/ ХI Съезд партии «ЕДИНАЯ РОССИЯ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170508144146/http://er.ru/history/ |date=2017-05-08 }} // Официальный сайт партии «Единая Россия»</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc/618396 «Единая Россия» позвала россиян в светлое прошлое] // Коммерсантъ, 17.10.2005</ref><ref>[http://www.vedomosti.ru/library/articles/2005/04/25/gryzlov-nam-medvedyam-krylya-ne-nuzhny Грызлов: «Нам, „медведям“, крылья не нужны»] // Ведомости, 24.05.2005</ref>, патшалăх позицийĕ, пĕлтернĕ [[прагматизм]] пулать. Парти халь ĕçлекен правительствăпа президентăн политикине кăмăллать. [[Патшалăх думин суйлавĕ (2007)|2007 çулхи парламент суйлавне]] «Пĕрлĕ Раççей» Владимир Путин президентăн курсне — [[Путин планĕ]] — тĕрек тытса каять. {{-1|<ref>[http://dwaslova.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2803&Itemid=51 Предвыборная агитация партии в Алтайском крае]</ref>}}. Çаплах, 2015 çулта РФ Президенчĕн администраци пуçлăхĕ [[Вячеслав Володин]] шантарнипе «Пĕрлĕ Раççей» [[Патшалăх думин суйлавĕ (2016)|2016 çулхи парламент суйлавне]] [[Сылтăмрисем (политика)|сылтăмри-либерал программипе]] тухать<ref>''Михаил Рубин''. [http://www.rbc.ru/politics/23/12/2015/567af0bd9a7947294f286206 В Кремле рассказали о правом сдвиге «Единой России»] «[[РБК]]», 23.12.2015</ref> Парти идеологин никĕсĕ, партин XI съездĕнче йышăннă «Россия: сохраним и приумножим» программа докуменчĕпе килĕшӳллĕ, консервациллĕ модернизаци шутланать. === «Путин планĕ» === {{main|Путин планĕ}} Путин планĕ — идеологири [[Политика клиши|клише]], ăна РФ иккĕмĕш президенчĕн — Владимир Путинăн — политикăпа экономикăри программине палăртмашкăн кĕртнĕ, çаплах унпа «Пĕрлехи Раççей» партин [[Патшалăх думин суйлавĕ (2007)|2007 çулхи дума суйлавĕн]] компанинче усă курнă. Суйлав умĕнхи компанире пичетленĕ брошюра хуплашки çине çакнашкал лозунг çырнă: «Путин планĕ — Раççей çĕнтерĕвĕ»<ref>[http://www.kommersant.ru/gallery/827792#id=175334 Предвыборный плакат партии «Единая Россия» «План Путина — победа России!»] [[Коммерсантъ]], 21 ноября 2007.</ref>. == «Пĕрлехи Раççей» тата 2007—2008 суйлав кампанийĕ == {{çырмалла}} == Кăсăклă фактсем == * [[Парти]] ятне [[2ЭС6]]-001 [[электровоз]]а панă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://edinros.er.ru/er/ Официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930103833/http://edinros.er.ru/er/ |date=2010-09-30 }} * [http://единая-россия.рф/ .рф зонинчи официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604103426/http://xn----7sbldqc6akrla7ng.xn--p1ai/ |date=2013-06-04 }} {{Владимир Путин}} {{Раççейри партисем}} [[Категори:Политика партисем, алфавитпа]] [[Категори:Пĕрлехи Раççей]] 5ttbgfxms9zozsy5eyp8s05mk55qj3x 0 23983 876209 874758 2026-08-03T17:46:32Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876209 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă | Ят = Виктор Суворов | Тăван ят = Владимир Богданович Резун | Ӳкерчĕк = Suworow Wiktor.jpg | Анлăшĕ = 200px | Алпусни = | Çуралнă чухнехи ят = Владимир Богданович Резун | Суя ятсем = Виктор Суворов | Çуралнă вăхăт = [[1947]], [[ака, 20]] | Çуралнă вырăн = [[Барабаш]] чиркӳ ялĕ,<br /> [[Тинĕсçум Ен]], [[СССР]] | Гражданлăх = {{USSR}}, {{GBR}} | Ĕçлев тĕсĕ = çыравçă | Хастар çулсем = | Тĕлĕ = Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин кун-çулĕ | Жанр = историлĕ документлă проза, публицистика | Парнесем = | Чыславсем = | Lib = | Сайт = [http://www.suvorov.com www.suvorov.com] }} '''Ви́ктор Суво́ров''' (паспортри ят — '''Влади́мир Богда́нович Резу́н'''; [[ака, 20]] [[1947]], [[Барабаш]], [[Тинĕсçум Ен]], [[СССР]]) — паллă çыравçă. Хăйĕн вăрçă историн кĕнекисенче [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]нчи [[СССР]] ролĕн çĕнĕ концепсисене сĕннĕ. Çак концепцисемпе меслетсем хыççăн нумай тавлашу тапранать. == Кун-çулĕ == [[Тинĕсçум Ен]]ĕн [[Барабаш]] ялĕнче<ref name="bio"/> çуралнă. Ашшĕ — [[украинсем|украин]], амăшĕ — [[вырăссем|вырăс]]<ref name="bio"/>. [[1957]] çулта, 11 çул тултарнăскер [[Воронежри Суворов çар училищи]]не вĕренме кĕрет. [[1963]] çулта училищĕне хупнипе юлнă 3 ротăна (пиллĕккĕмĕшне, улттăмĕшне тата çиччĕмĕшне), [[Калининри Суворов çар училищи]]не куçараççĕ. [[1965]] çулта Суворов Калининри училищĕрен вĕренсе тухать те Кейӳри аслă пĕрлехи çар командин училищин иккĕмĕш курсне вĕренме кĕрет. 19 çулта [[ССКП]] пайташĕ пулса тăрать. [[1968]] çулта вăл — танк взвочĕн командирĕ<ref>«Тепĕр кунне Резун тăрăх штабĕнче тан взвочĕн командирĕ ĕç вырăнне тивĕçсе чаçе полк командире патне каять.» //[http://books.google.com/books?id=sM_WMsZG_B4C&pg=PA127&lpg=PA127&dq=%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80+%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B8%D0%BB&source=bl&ots=GlX6U7af89&sig=DUrr_TgmUUrnnl1QSaHoTi0PSEw&hl=en&ei=KrnBSe2AGNSzjAe_7NSsCw&sa=X&oi=book_result&resnum=8&ct=result#PPA106,M1 А. Кадетов. Как Виктор Суворов предавал «Аквариум»] — M., «Эксмо», 2006. ISBN 5-699-14255-X, стр. 106</ref>. [[«Тăнай» операци|Чехословаки территорине çарсене кĕртнĕ операцине]] хутшăннă. [[1968]]—[[1970]] çç. [[Карпатçум çар тăрăхĕ]]нче разведкăра хĕсметре тăрать. [[1970]]а&nbsp;— [[ССКП ТК]] номенклатуринче. [[1970]]—[[1971]] çç. [[Атăлçи çар тăрăхĕ]]н ([[Куйбышев]]ра) штабĕнче разведуйрăмĕн офицерĕ пулнă. [[1971]]—[[1974]] çç. [[Вăрçă-дипломати академийĕ|Вăрçă-дипломати академинче]] пĕлӳ пухнă. == Ĕçĕсем == Суворов кĕнекисене тĕнчери 23 чĕлхене куçарнă<ref>Дмитрий Хмельницкий «Беседы с Виктором Суворовым»</ref>. Вулакансене автор çулне пĕр кĕнеке хайлама шанăç панă<ref>Суворов В. «Аквариум»</ref>. * '''Освободитель''' (1981) * '''Inside the Soviet Army''' (1982), АПШ-ра уйăх кĕнеки пулса тăрать, вырăсла куçарса кăларман * '''Soviet Military Intelligence''' (1984), вырăсла куçарса кăларман * '''[[Аквариум (кĕнеке)|Аквариум]]''' (1985) * '''[[Ледокол (кĕнеке)|Ледокол]]''' (1968—1981), 1985 çулчен кăларакансем пичетлеме йышăнман, пайпа 1985—1986 çулсенче тухать, пĕтĕмпех — 1989 (нимĕçле), вырăсла Раççейре — 1992 çулта * '''Spetsnaz''' (1987) * '''[[День «М» (кĕнеке)|День «М»]]''' (1968—1993) * '''[[Контроль (кĕнеке)|Контроль]]''' (1981, çырнă 1994) * '''[[Контроль (кĕнеке)|Контроль.]]''' Фильм сценарийĕ. (юлашки тӳрлетӳ - нарăсăн 20-мĕшĕ, 2010) * '''Последняя республика''' (1995) * '''[[Выбор (кĕнеке)|Выбор]]''' (1997) * '''Очищение''' (1998) * '''Золотой эшелон''' (2000, урăх авторпа пĕрле) * '''Самоубийство''' (2000) * '''Тень победы''' (2002) * '''Беру свои слова обратно''' (2005) * '''Святое дело''' (2008), «Последняя республика» кĕнеке тăсăлăвĕ * '''The Chief Culprit: Stalin’s Grand Design to Start World War&nbsp;II''' (2008) Тинĕс вăрçи институчĕ [[АПШ]] ({{Lang-en|USNI}}) пичетленĕ <ref>[http://republic.com.ua/world.php?id_show=8379 «Главный виновник» кĕнекен рецензине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129023331/http://republic.com.ua/world.php?id_show=8379 |date=2010-11-29 }} малтан [https://web.archive.org/web/20080918091049/http://www.voanews.com/russian/index.cfm?sel_tab=2 «Америка сассин» сайтăн «Вырăс страницинче» пичетленĕ]</ref> * '''Разгром''' (2010), «Последняя республика» трилогин вĕçлевĕ === Британири вăрçă-ăслăх журналĕнче пмчетлени === [[Сивлек вăрçă|Сивлек вăрçи]] тапхăрĕнче британ вăрçă тĕпчев центрĕн журналĕ [[:en:Royal United Services Institute|RUSI]] Суворовăн икĕ статьине çутта кăларать: * '''Who was planning to attack whom in June 1941, Hitler or Stalin?''' / by Viktor Suvorov. [[:en:RUSI Journal|Journal of the Royal United Services Institute for Defence Studies]]; v.30, June, 1985, pp.&nbsp;50–55<ref name="rusi30">[http://lib.leeds.ac.uk/record=b2150507~S4 Who was planning to attack whom in June 1941, Hitler or Stalin?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111192214/http://lib.leeds.ac.uk/record=b2150507~S4 |date=2018-01-11 }} / by Viktor Suvorov. [[:en:RUSI Journal|Journal of the Royal United Services Institute for Defence Studies]]; v.30, June, 1985, pp.50-55</ref> * '''Yes, Stalin was planning to attack Hitler in June 1941''' / by Viktor Suvorov. [[:en:RUSI Journal|Journal of the Royal United Services Institute for Defence Studies]]; v.31, June 1986, pp.&nbsp;73–74<ref name="rusi31">[http://lib.leeds.ac.uk/record=b2152370~S4 Yes, Stalin was planning to attack Hitler in June 1941] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111191737/http://lib.leeds.ac.uk/record=b2152370~S4 |date=2018-01-11 }} / by Viktor Suvorov. [[:en:RUSI Journal|Journal of the Royal United Services Institute]]; v.31, June 1986, pp.73-74</ref> Çак статьясем пирки истори профессорĕ Бианка Пиетров-Энкер çапла çырать: «Суворовăн аргуменчĕсем çăв терии сахал пулнипе тиркевçĕсем „унăн историк пултарулăхĕ“ пирки иккĕленме пуçларĕç»<ref>Бианка Пиетров-Энкер, «Германия в июне 1941 г. — жертва советской агрессии? О разногласиях по поводу тезиса о превентивной войне» [https://web.archive.org/web/20010304001649/http://www.tuad.nsk.ru/~history/Author/Engl/P/Pietrow/Articles/bianka.htm]</ref>. <nowiki>*</nowiki> Асăрхав: [[:en:Royal United Services Institute|Royal United Services Institute]] — сумлă<ref>[http://www.rusi.org/about/ хаклă рекомендацисене] [[Елизавета II|Елизавета II патша]], премьер-министр [[Гордон Браун|Гордона Брауна]], премьер-министр пулнă [[Тони Блэр]]а</ref> [[Аслă Британи|британ]], ирĕклĕ<ref>[http://www.esrcsocietytoday.ac.uk/ESRCInfocentre/opportunities/eligibility/ ирĕклĕ тĕпчев йĕркелĕвĕсен ят-йышĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521184902/http://www.esrcsocietytoday.ac.uk/ESRCInfocentre/opportunities/eligibility/ |date=2009-05-21 }} [[:en:ESRC|The Economic and Social Research Council (ESRC)]] хыпарĕпе</ref><ref>[http://www.rusi.org/about/ The Royal United Services Institute (RUSI) is an independent think tank] / RUSI — это независимый исследовательский центр</ref> [[ăслăх-тĕпчев институчĕ]]<ref>[http://www.rusi.org/news/ref:N48EB20ABE09D0/ RUSI получил награду, как «научный центр года»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710015503/http://www.rusi.org/news/ref:N48EB20ABE09D0/ |date=2010-07-10 }}</ref>, специализирующийся на вопросах [[вооружение|вооружения]], [[оборона|обороны]], [[безопасность|безопасности]] и [[Военная история|военной истории]]<ref>[http://www.rusi.org/publication/ RUSI Journal публикует в каждом номере 2—4 научные статьи по [[Военная история|военной истории]] («two to four scholarly studies on military history subjects»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401210026/http://www.rusi.org/publication |date=2009-04-01 }}</ref>. == Çавăн пекех == * [[Германин СССР хирĕç превентивлă вăрçă тезисĕ]] == Çемье == * Ашшĕ — Богдан Васильевич, çар çынни, артиллерист. Инçет Хĕвелтухăç вăрçă тăрăхĕн 5-мĕш çарăн Александр Невский орденĕллĕ 72 гварди полкĕнче хĕсметре тăнă. Çартан 1959 çулта майор çар хисепĕпе хĕсметрен тухнă. * Амăшĕ — Вера Спиридоновна * Шăллĕ — Александр, 1945 ç.çур., вăрçă çынни. 27 çул Ракета çарĕсенче хĕсметре тăнă. 1991 çулта подполковник çар хисепĕпе хĕсметрен тухнă. * Арăмĕ — Татьяна Степановна (Корж), 1952 ç.çур., 1971 çултанпа арăмĕ * Икĕ ача (хĕр тата ывăл), икĕ мăнук. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|height=200}} == Каçăсем == {{wikiquote}} * {{lib.ru|http://lib.ru/WSUWOROW/}} * [http://militera.lib.ru/research/index.html Виктор Суворов ĕçĕсем] «Милитера» («Военная литература») сайтĕнче * Игорь Лосев. [https://web.archive.org/web/20081006213012/http://www.inosmi.ru/print/241363.html Великий украинец Владимир Ризун] («[[День (хаçăт, Украина)|День]]», Украина, [[çу, 15|15.05]].[[2008]]) * [http://solonin.org/full.php?show=content&id=450&type=st2 Открытое письмо В. Суворова руководству издательства «АСТ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525115256/http://solonin.org/full.php?show=content&id=450&type=st2 |date=2009-05-25 }} * [http://community.livejournal.com/ledokol_ru/ Соообщество "Книги Виктора Суворова"] === Интервью === * [http://avn.thelook.ru/_vragi_lib/suvorov/various/interv.zip Выступление в программе «Обличчя Світу» украинского ТВ-канала «Интер», 1999]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.newizv.ru/news/2006-09-01/53116/ «За идеи в России сейчас не убивают»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610125823/http://www.newizv.ru/news/2006-09-01/53116/ |date=2007-06-10 }} («[[Новые известия]]», [[авăн, 1|01.09]].[[2006]]) * [http://www.inosmi.ru/world/20061003/230230.html Агентами ГРУ остаются всю жизнь] («Rzeczpospolita», Польша, [[юпа, 3|03.10]].[[2006]]) * [http://www.rg-rb.de/2008/30/gud.shtml Мы не дураки!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029041646/http://www.rg-rb.de/2008/30/gud.shtml |date=2008-10-29 }} («[[Русская Германия]]», [[1 августа|01.08]].[[2008]]) * [http://echo.msk.ru/guests/555025-echo/ Объяснение в истории ] («[[Радиостанция «Эхо Москвы» Цена победы]]» [[çу, 30|30.08]].[[2010]]) === Суворов кĕнекисем пирки истори литератури === ==== Килĕшӳллĕ литература ==== * {{cite book |ref=CITEREFSokolov |автор=[[Соколов, Борис Вадимович|Соколов Б. В.]] |пуçелĕк=Правда о Великой Отечественной войне (Сборник статей) |издательство=Алетейя |вырăн=СПб. |çул=1998 |isbn=9785893291025 |каçă=http://militera.lib.ru/research/sokolov1/index.html }} * {{cite book |ref=CITEREFПравда2006 |яваплă=Дм. Хмельницкий |пуçелĕк=Правда Виктора Суворова. Переписывая историю Второй Мировой: Антология |издательство=Яуза |çул=2006 |isbn=5-87849-214-8 |каçă=http://tapirr.com/texts/history/suvorov/pravda/ind.htm }} * {{cite book |ref=CITEREFSolonin |автор=[[Солонин, Марк|Марк Солонин]] |пуçелĕк=Когда началась Великая Отечественная война |издательство=[http://www.vidrodzhenia.org.ua/ Возрождение] |вырăн=Дрогобыч |çул=2004 |isbn=966-538-147-4 |каçă=http://www.lib.ru/HISTORY/SOLONIN_M/ }} * {{cite book |ref=CITEREFBunich |автор=[[Бунич Игорь Львович|Игорь Бунич]] |пуçелĕк=Операция 'Гроза', или Кровавые игры диктаторов |издательство=Облик |вырăн=СПб. |çул=1997 |isbn=5-85976-024-8 |каçă=http://lib.aldebaran.ru/author/bunich_igor/bunich_igor_groza_krovavye_igry_diktatorov/ }} ==== В.Суворов кĕнекисене асăнакан литература ==== * [[Невежин Владимир Александрович|Владимир Невежин.]] [http://gkaf.narod.ru/kirillov/ref-liter/nevezhin-95.html Речь Сталина 5 мая 1941 года и апология наступательной войны&nbsp;— Отечественная история, 1995, №&nbsp;2, с.&nbsp;54—69] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726060335/http://gkaf.narod.ru/kirillov/ref-liter/nevezhin-95.html |date=2011-07-26 }} * [[Невежин Владимир Александрович|Владимир Невежин.]] [http://gkaf.narod.ru/kirillov/ref-liter/nevezhin-99.html Стратегические замыслы Сталина накануне 22 июня 1941 года (По итогам «незапланированной дискуссии» российских историков)&nbsp;— Отечественная история, 1999, №&nbsp;5, с.&nbsp;108—124] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726060130/http://gkaf.narod.ru/kirillov/ref-liter/nevezhin-99.html |date=2011-07-26 }} * {{cite book |ref=CITEREFМельтюхов |автор=[[Мельтюхов Михаил Иванович|Михаил Мельтюхов]] |çĕлĕк=Упущенный шанс Сталина. Советский Союз и борьба за Европу: 1939—1941 (Документы, факты, суждения) |издательство=Вече |çул=2000 |вырăн=М. |isbn=5-7838-0590-4 |каçă=http://militera.lib.ru/research/meltyukhov/index.html }} ==== Тиркев литератури ==== * ''Исаев А., [[Свирин Михаил Николаевич|Свирин М.]], Дриг Е., Чобиток В. и др.'' Неправда Виктора Суворова. Военно-исторический сборник. — М.: Яуза, Эксмо, 2007. — 384 с ISBN 978-5-699-24861-2 * [http://deol.ru/manclub/war/suv.htm Полемика Сергея Харламова с Виктором Суворовым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125143432/http://www.deol.ru/manclub/war/suv.htm |date=2010-01-25 }} * [[Исаев Алексей Валерьевич|''Исаев А.&nbsp;В.'']] [http://militera.lib.ru/research/isaev_av1/index.html Антисуворов] * [http://armor.kiev.ua/wiki/index.php?title=«Ледокол»_—_бред_2 ''Чобиток В.'' «Ледокол»&nbsp;— бред 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101110005657/http://armor.kiev.ua/wiki/index.php?title=%C2%AB%D0%9B%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%C2%BB_%E2%80%94_%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B4_2 |date=2010-11-10 }} * [[Городецкий Габриэль|''Городецкий Г.'']] [http://www.scepsis.ru/library/id_440.html Миф «Ледокола»] * Владимир Грызун [http://scepsis.ru/library/id_2398.html «Как Виктор Суворов сочинял историю»] * {{cite book |ref=CITEREFGorodetsky1999 |last=Gorodetsky |first=Gabriel |title=Grand Delusion: Stalin and the German Invasion of Russia |url=https://archive.org/details/granddelusionsta00goro_0 |publisher=Yale University Press |location=New Haven, London |year=1999 |isbn=0-300-07792-0 }} * ''[[Безыменский Лев Александрович|Безыменский Л. А.]]'' [https://web.archive.org/web/20100518201256/http://antisys.narod.ru/fedorov4.html О плане Жукова от 15 мая 1941 г.] * ''Юбершер Г.'' [https://web.archive.org/web/20090624191518/http://antisys.narod.ru/Ueberschar.html 22 июня 1941 г в современной историографии ФРГ] * [http://armor.kiev.ua/army/hist/shuler.shtml ''Веремеев Ю.'' Шулер от истории] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515045521/http://armor.kiev.ua/army/hist/shuler.shtml |date=2007-05-15 }} * {{cite book |ref=CITEREFНеправда2008 |пуçелĕк=Неправда Виктора Суворова-2 |кăларăм=Яуза, Эксмо |вырăн=М. |çул=2008 |isbn=978-5-699-26288-5 }} * {{кĕнеке |автор = В. Веселов |пай = |пуçелĕк = Новый антиСуворов |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = М. |издательство = Яуза; Эксмо |çул = 2009 |том = |страницы = |страниц = 352 |сери = Великая Отечественная: Неизвестная война |isbn = 978-5-699-32204-6 |тираж = 5000 }} * {{статья | автор = А. Колганов | пуçелĕк = «Честная книга», полная лжи. О книгах Владимира Резуна (Суворова) | тăван çĕлĕк = | каçă = http://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/98_4/iv.htm | кăларăм авторĕ = | кăларăм = Журнал «Альтернативы» | тĕс = | вырăн = | издательство = | çул = 1998 | выпуск = | том = | номер = 4 | страницы = | isbn = }} {{DEFAULTSORT:Суворов, Виктор}} [[Категори:Аслă Британи çыравçисем]] [[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:Аслă Британи историкĕсем]] [[Категори:Аслă Британи публицисчĕсем]] [[Категори:ТРУ ĕçтешĕсем]] [[Категори:Истори ревизионисчĕсем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине урăхла ăнлантарни]] [[Категори:Виктор Суворов|*]] [[Категори:СССР разведчикĕсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] rlfhzduur3pg6tuca6jip2olv8cksyo 0 25852 876173 874853 2026-08-03T17:14:24Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876173 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ style="font-size:larger;" | '''Меркури''' [[Ӳкерчĕк:Mercury symbol (black).svg|20px|☿]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Mercury in true color.jpg|frameless|center]] |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита хаклăхĕсем]]''' |- | |[[Афели]] | 69&nbsp;816&nbsp;927 км<br />0,46669733[[Астрономиллĕ виçи|а.&nbsp;е.]] |- | [[Перигели]] | 46&nbsp;001&nbsp;210 км<br />0,30749909 а. е.[[Астрономиллĕ виçи|а.&nbsp;е.]] |- | [[Мăн çурма тĕнĕл]] | 57&nbsp;909&nbsp;068 км<br />0,38709821;[[Астрономиллĕ виçи|а.&nbsp;е.]] |- | [[Орбитăн эксцентриситечĕ]] | 0,20530294 |- | [[Орбитăн тапхăрĕ]] |87,969 |- | [[Синод тапхăрĕ]] | 115,88 кунсем |- | [[Орбиталлă хăвăртлăх]] | 47,87&nbsp;км/ç |- | [[Тайлăм (астрономи)|Тайлăм]] |3,38° (о. с. э.) |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | 48,330541° |- | [[Перицентр аргуменчĕ]] | 29,124279° |- | [[Планетăсен спутникĕсем|Спутниксем]] | çук |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''Физикăллă хаклăхсем'''<ref>[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts Solar System Exploration: Planets: Mercury: Facts & Figures<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408125609/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts |date=2014-04-08 }}</ref> |- | Вăтам [[радиус]] | 2439,7&nbsp;±&nbsp;1,0&nbsp;км |- | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Çийĕн лаптăкĕ]] | 7,48{{e|7}}км²<br />0,147&nbsp;Çĕр |- | [[Чăмăртану]] | < 0,0002 |- | [[Калăпăш]] | 6,08272{{e|10}}&nbsp;км³<br />0,056&nbsp;Çĕр |- | [[Йывăрăш]] | 3,3022{{e|23}}&nbsp;кг<br />0,055&nbsp;Çĕр |- | Вăтам [[тачăлăх]] | 5,427 &nbsp;г/см³ |- | Экватăрти [[йывăрăш вăйĕ]] | 3,7&nbsp;м/с²<br />0,377&nbsp;[[Ирĕклĕ ӳкнин хăвăртлăхĕн ӳсĕмĕ|g]] |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 4,25&nbsp;км/ç |- | Сидериллĕ çаврăну тапхăрĕ | 87,969 дней<ref>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|date=30 ноября 2007|title=Mercury Fact Sheet|lang=en|publisher=[[NASA]]|accessdate=12 февраля 2009|author=David R. Williams.}}</ref>&nbsp;кунсем |- | Экватарти çаврăш хăвăртлăхĕ | 10,892&nbsp;км/ч |- | [[Планетăн çаврăнăш тĕнĕл тайăлăвĕ]] | 10,01° |- | Тӳррĕн хăпарни, çурçĕр полюсĕнче | 18&nbsp;с 44&nbsp;мин 2&nbsp;ç<br />272,76° |- | [[Тайлăмĕ (Астрономи)|Тайлăмĕ]] | 61,45° |- | [[Альбедо]] | 0,119 |- | [[Çăлтăрăн курăнуллă виçи]] | |- | [[Кĕтес пысăкăшĕ]] | 9,7" — 66,0" |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" |'''[[Температура]]''' |- | Чи сивви |90 К<br />(−183&nbsp;°C) |- | Вăтам | 340 К<br />(67&nbsp;°C) |- | Чи вĕри |700 К<ref>{{cite web|url=http://sci.esa.int/science-e/www/category/index.cfm?fcategoryid=4586|title=ESA Science & Technology: Background Science|publisher=Европейское космическое агентство|accessdate=2009-3-20|lang=en}}</ref><br />(427&nbsp;°C) |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''[[Атмосфера]] шучĕсем''' |- | Атмосфера пусăмĕ | |- | Шучĕсем | 31,7 % [[кали]]<br /> 24,9 % [[натри]]<br /> 9,5 %, А. [[кислород]]<br />7,0 % [[аргон]]<br /> 5,9 % [[гели]]<br /> 5,6 %, М. [[кислород]]<br /> 5,2 % [[азот]]<br />3,6 % [[углекислый газ]]<br /> 3,4 % [[шыв]]<br />3,2 % [[водород]] |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''Кĕскетнисен таблици''' |- |о. с. э. |Хĕвел экваторĕнчен шутласан |- | align="center" colspan="1" | |}{{ытти пĕлтерĕшсем|Меркурий (пĕлтерĕшсем)}} '''Меркурий''' — [[Хĕвел системи]]н [[Хĕвел]] патне чи çывăх [[планета]]. [[Хĕвел]] тавра 88 [[талăк|талăкра]] çаврăнать. Плутона планета статусĕнчен кăларсан Меркури Хĕвел системинчи чи пĕчĕкпланета тăрса юлнă. Ретроград Мерурийӗ-астрономи пулӑм, ҫав пулӑма Мерари планетин каялла таврӑннӑ чух сӑнласа парать. Ҫакӑ Мерари орбитин шалти положенийӗнчен Ҫӗр орбити тата Хӗвел тавра вӗсен орбитӑллӑ хусканӑвӗнчен пулса иртет. Ҫак пулӑм питӗ хӑвӑрт хускалнипе ҫыхӑнмасть тата пӗлӗтре пурӑнма Чӗнсе Илмелли Мерари положенийӗн проекцийӗнчи уйрӑмлӑхсемпе кӑна ҫыхӑннӑ. Ретроград Мерурийӗ пулӑм — тепӗр хут пулса иртет. Пӗр ҫул хушшинче вӑтамран ҫӗр ҫинчи виҫӗ положение яхӑн пулать, кашни эрнене яхӑн тӑсӑлать<ref>[https://astromix.net/ru/blog/retrogradnyj-merkurij-chto-eto/ Ретроград Мерурийӗ-мӗн вӑл тата мӗншӗн унран хӑрамалла мар?]</ref>. == Тĕп хыпарĕсем == Курăнакан çăлтăр капашĕ −1,9-рен 5,5 таран ылмашать<ref name="nasa">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html Mercury fact sheet — NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |date=2015-11-06 }}</ref>. Анчах ăна Хĕвелтен кĕтес хутлĕхĕ пĕчĕк пулнипе (максимум 28,3°)<ref>{{cite web||url=http://www.gect.ru/astronomy/mercury.html|title=Сведения о Меркурии.}}</ref> сăнама питĕ йывăр. Çӳллĕ широтасенче Меркуринче каçпа нихăçан та курма пулмасть. Ăна каçхине питĕ пĕчĕк тапхăрта кăна курма пулать. <ref>{{cite web||url=http://znaniya-sila.narod.ru/solarsis/mercury/mercury_01.htm|title=Меркурий - характеристики и наблюдение.}}</ref>. Сăнама Меркурин элонгаци вăхăчĕнче ирхине е каçхине лайăх вăхăт., çулталăка темиçе хут пулать. Халлĕхе планета çинчен нумаях пĕлмеççĕ. [[Маринер-10]] аппарат 1974-1975-мĕш çулсенче планетăн лаптăкĕн 40—45 % кăна сăнама пултарнă. [[2009]]-мĕш çулта кăна ăсчахсем Маринер-10 тата [[MESSENGER]]<ref>{{cite web|date=16 декабря 2009|url=http://lenta.ru/news/2009/12/16/mercury/|title=Впервые составлена полная карта Меркурия|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2010-08-13}}</ref> апаратăн ӳкерчĕкĕсене усă курса Меркурин тулли картине тунă. MESSENGER Меркури тавра 2008-мĕш çулхи кăрлачра çаврăннă, 2011-мĕш çулта тепĕр хут планета тавра çаврăнаса кĕтеççĕ. Нумай вăхăт хушши Меркури Хĕвел енне ялан пĕр енĕпе тăрать тесе шутланă. Анчах Меркури талăкĕ 58,65 çĕр талăкĕпе пĕр тан пулни паллă, ку меркури çулĕн 2/3 меркурианского года<ref name=strom>{{cite book | first=Robert G. | last=Strom | coauthors=Sprague, Ann L. | year=2003 | title=Exploring Mercury: the iron planet | url=https://archive.org/details/exploringmercury00stro | publisher=Springer | isbn=1-85233-731-1 }}</ref> пайĕ. == Физика пахалăхĕсем == [[Ӳкерчĕк:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumb|left|Меркури, Венеры, Çĕр тата Марс танлаштару пысăккăшĕ]] [[Ӳкерчĕк:EN0108821596M Sholem Aleichem crater on Mercury.png|left|thumb|Меркури пичĕ [[Уйăх|уйăхăн]] евĕр(MESSENGER ӳкерчĕкĕ)]] Меркури радиусĕ 2439,7 ± 1,0 км<ref name="nssdcMercury">{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center | date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28}}</ref>. Ку Юпиĕр спутникĕн Ганимедăн тата Сатурн спутникĕн Титанăнинчен пĕчĕкрех. Планета масси 3,3{{e|23}} кг. Вăтам тачăлĕхĕ Çĕртен кăшт кăна сахалрах — 5,43 г/см³. Ирĕклĕ ӳкнин хăвăртланăвĕ - 3,70 м/с²<ref name=nasa2>{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | coauthors=Smith, Harman; Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 }}</ref>. Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ— 4,25 км/с<ref name=nasa2 />. Хĕвеллĕ енчи вăтам температури 623 [[Кельвин|К]] (349,9 [[Цельси градусĕ|°C]]), каçхи — 103 К (−170,2&nbsp;°C) кăна. Чи пĕчĕк температура 90 К (−183,2&nbsp;°C), чи пысăкки — 700 К (426,9&nbsp;°C)<ref name="ESAs&t">{{cite web | title=Background Science | work=BepiColombo | publisher=European Space Agency | date=August 6, 2010 | url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=47055 | accessdate=2010-08-06 }}</ref> кăнтăрла çитет. == Çаван пекех пăхăр == == Вуламалли == * ''Бронштэн В.'' Меркурий — ближайший к Солнцу // Аксёнова М. Д. Энциклопедия для детей. Т. 8. Астрономия — М.: Аванта+, 1997. — С. 512—515. — ISBN 5-89501-008-3 * {{статья |автор = Ксанфомалити Л. В. |заглавие = Неизвестный Меркурий |ссылка = http://sciam.ru/2008/2/astronomy.shtml |издание = В мире науки |год = 2008 |номер = 2 }} * {{кĕнеке |автор = Маров М. Я. |пуçелĕк = Планеты Солнечной системы |издание = 2-е изд |место = М. |издательство = Наука |год = 1986 |страниц = 320 }} * {{кĕнеке |автор = [[Гребеников, Евгений Александрович|Гребеников Е.А.]], Рябов Ю.А. |часть = |пуçелĕк = Поиски и открытия планет |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = М. |издательство = Наука |год = 1975 |страницы = |страниц = 216 |серия = Главная редакция физико-математической литературы |isbn = |тираж = 65000 }} * {{кĕнеке |пуçелĕк = Солнечная система |ответственный = Ред.-сост. В. Г. Сурдин |место = М. |издательство = Физматлит |год = 2008 |страниц = 400 |isbn=978-5-9221-0989-5 }} == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.edengarden.ru/text/tajny-merkuriya.html Тайны и загадки Меркурия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022114315/http://www.edengarden.ru/text/tajny-merkuriya.html |date=2012-10-22 }} * [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/625 Статья в журнале «Вокруг света»] * [http://messenger.jhuapl.edu/index.php Сайт о миссии MESSENGER]{{ref-en}} ** [http://messenger.jhuapl.edu/gallery/sciencePhotos Фотографии Меркурия, сделанные Мессенджером] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201205032/http://messenger.jhuapl.edu/gallery/sciencePhotos |date=2008-12-01 }}{{ref-en}} * [http://www.jaxa.jp/projects/sat/bepi/index_e.html Раздел о миссии BepiColombo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209073143/http://www.jaxa.jp/projects/sat/bepi/index_e.html |date=2011-02-09 }}{{ref-en}} на сайте JAXA * [http://polit.ru/science/2007/05/04/mercury.popup.html О расплавленном ядре Меркурия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303105410/http://polit.ru/science/2007/05/04/mercury.popup.html |date=2009-03-03 }} * А. Левин. [http://elementy.ru/lib/430633 Железная планета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111144313/http://elementy.ru/lib/430633 |date=2012-01-11 }} Популярная механика № 7, 2008 * [http://lenta.ru/photo/2009/10/05/mercury «Самый близкий»] [[Лента.ру]], 5 октября 2009, фотографии Меркурия, сделанные «Мессенджером» * [http://lenta.ru/news/2009/11/04/mercury «Опубликованы новые снимки Меркурия»] Лента.ру, 4 ноября 2009, о сближении в ночь с 29 на 30 сентября 2009 года Мессенджера и Меркурия * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts «Mercury: Facts & Figures»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408125609/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts |date=2014-04-08 }} NASA. Сводные физические характеристики планеты. {{Хĕвел системи}} {{Атмосферăсем}} {{stub}} [[Категори:Меркурий]] [[Категори:Хевел системин планетисем]] gpajva7ytp4n7ss6sbgq69dqt5b7o8i 0 28355 876191 717400 2026-08-03T17:34:17Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876191 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{куçармалла|ru|Ловато, Деми}} {{Кинематографист | Ят = Деми Ловато | Тăван ят = Demi Lovato | Фото = Demi Lovato, Future Now 2016 (Cropped).jpg | Çуралнă чухнехи ят = Деметрия Девонн "Деми" Ловато | Çуралнă вăхăт = {{Çуралнă|20|8|1992|1}} | Çуралнă вырăн = | Професси = [[актриса]] тата юрăç | Гражданлăх = {{АПШ ялавĕ}} [[АПШ]] | Хастар çулсем = | Парнесем = | imdb_id = 1416215 }} '''Деметрия Девонн «Деми» Ловато''' ({{lang-en|Demetria Devonne «Demi» Lovato}}; 1992 çулхи çурлан 20-мĕшĕ, [[Даллас]], [[АПШ]]) — американ [[актриса|актриси]] тата [[юрăç]]ĕ. Вăл «[[Walt Disney Pictures|Дисней]]» компани хайланă «[[Рок в летнем лагере]]» тата «[[Рок в летнем лагере 2]]» фильмĕсенчи ''Митчи Торрес'' рольне пула паллă пулать. Çаплах [[Disney Channel|Дисней каналĕнче]] «[[Дайте Санни шанс]]» сериалĕнче тĕп рольне сăнарлать. 2009 çулта Деми «[[Программа защиты принцесс]]» фильмĕнче тĕп рольне вылять. Çавăн пекех «Барни и друзья» сериалĕнче пысăках мар сăнара кăтартать<ref name="WP"/><ref name=TheStar>{{cite news |url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/852284--just-your-average-teen-except-for-the-fame-part |title=Just your average teen, except for the fame part - thestar.com |publisher=www.thestar.com |accessdate=2010-08-27|date= 2010-08-27|author= Richard Ouzounian | location=Toronto}}</ref>. Юрăç ĕç-пуçне Деми 2008 çулхи авăнăн 23-мĕшĕнче ''[[Don’t Forget]]'' альбомран пуслать<ref>{{cite web |author=Daniel Kreps |date=October 1, 2008 |url=http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/01/on-the-charts-demi-lovato-kings-of-leon-debut-high-metallica-rule/ |title=On the Charts: Demi Lovato & Kings of Leon Debut High, Metallica Rule |work=[[Rolling Stone]]|accessdate=2008-12-22}}</ref>. Он занял второе место в списке Billboard 200<ref name="trust201002">Gary Trust (February 5, 2010). [http://www.billboard.com/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story#/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story Ask Billboard: Miley’s New Movie Music] ''Billboard''. Retrieved 2010-09-02.</ref>. Пĕрремĕш эрнере 89&nbsp;000 копине сутнă. Ун хыççăн тата 473 000 яхăн пластинка сутăнать. Ловато каланипе, альбома 10 кун хушшинче хайланă<ref name="popeater1">[http://www.popeater.com/2009/04/15/demi-lovato-opens-up-about-new-album-past-heartbreak/ Demi Lovato Opens Up About New Album, Past Heartbreak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003123539/http://www.popeater.com/2009/04/15/demi-lovato-opens-up-about-new-album-past-heartbreak/ |date=2010-10-03 }}{{dead link|date=October 2010}}</ref>. 2009 çулхи утăн 21-мĕшĕнче<ref name="HereWeGoAgain">{{cite web |url=http://twitter.com/ddlovato/status/1957085257 |title=Demi Lovato First Single Announcement |publisher=Demi Lovato |accessdate=2009-05-29}}</ref> унăн иккĕмĕш альбомĕ ''[[Here We Go Again (Деми Ловато альбомĕ)|Here We Go Again]]'' тухать. Пĕрремĕш эрнере 108 000 копине сутнă, альбом [[Billboard 200]] тапăлĕнче пĕрремĕш вырăна хăпарать<ref>[http://www.billboard.com/#/news/demi-lovato-debuts-at-no-1-on-billboard-1003998139.story Demi Lovato Debuts At No. 1 On Billboard 200, But Michael Jackson Still Reigns] Billboard.com. Retrieved on 2009-07-29.</ref>. == Çамрăк çулĕсем == Деми Ловато [[Даллас]]ра ([[Техас]] штачĕ) Патрик Ловатопа Дианна Харт Де Ла Гарца çемьинче çуралнă<ref name="ref091"/><ref name="WP">{{cite news|author=Laura Yao|date=June 21, 2008|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/20/AR2008062003077_pf.html | title=Disney Demi-Goddess| work=[[Washington Post]] | accessdate=2008-12-22}}</ref>. Ашшĕ енчен унăн мексикан тăванĕсем, амăшĕ енчен — ирланд тата итал хурăнташĕсем. Аппăшĕ — Даллас Ловато, тата йăмăкĕ Мэдисон Де Ла Гарца<ref name="Biography Today">{{cite book |last=|first=|title=Biography Today|url=https://archive.org/details/biographytodaypr0000unse|year=2009|page=[https://archive.org/details/biographytodaypr0000unse/page/103 103]|publisher=Omnigraphics|location=[[Detroit]] |isbn=978-0-7808-1052-5}}</ref><ref name="ref091">{{cite news|last=Caramanica|first=Jon|coauthors=|title=Tween Princess, Tweaked|pages=|publisher=New York Times|date=2009-07-15|url=http://www.nytimes.com/2009/07/19/arts/music/19cara.html?pagewanted=2|accessdate=2009-11-04}}</ref><ref name="ref092">{{cite news|last=Huff|first=Richard|coauthors=|title='Camp Rock' film could make Demi Lovato a star|pages=|publisher=New York Daily News|date=2008-06-19|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2008/06/20/2008-06-20_camp_rock_film_could_make_demi_lovato_a_.html|accessdate=2009-11-04}}</ref>. Унăн амăшĕ чирлидер ''Dallas Cowboys'' пулнă, [[кантри]] юррисене юрланă. [[1994]] çулта уйрăлсан, ашшĕ [[Çĕнĕ Мексико]]на куçса каять. Деми [[экстерн]] экзаменĕпе шкултан вĕренсе тухать<ref>{{cite web|url=http://www.disneydreaming.com/2009/04/23/demi-lovato-graduates-high-school/|title=Demi Lovato Graduates High School}}</ref>. [[Пианино]]па выляма вăл 7 çулта пуçлать<ref>«Biography Today», p.105</ref>. == Мусăк ĕçĕ-хĕлĕ == == Фильмографи == # [[2004]], [[Барни и друзья]], Barney & Friends # [[2006]], [[Побег (телесериал, АПШ)|Побег]], Prison Break # [[2007]], [[:en:As the Bell Rings (United States)|Звон колокольчиков]] # [[2007]], [[:en:Just Jordan|Просто Джордан]], Just Jordan # [[2008]], [[Рок в летнем лагере]], Camp Rock Митчи Торрес # [[2009]], ''Barney: Top 20 Countdown'', Barney: Top 20 Countdown, Анжела # [[2009]], [[Программа защиты принцесс]], Princess Protection, Program, принцесса Розалинда Рози # [[2008]]-[[2010]], ''Disney 365'', Disney 365 # [[2010]], [[Анатомия страсти]], Grey's Anatomy, Хейли Мэй # [[2010]], [[Рок в летнем лагере 2: Отчётный концерт]], Camp Rock 2: The Final Jam, Митчи Торрес # [[2009]]-[[2011]], [[Дайте Санни шанс]], Sonny with a Chance, Санни Монро # [[2013]], ''Touch A New Day'', Touch A New Day (Элисон Картер) == Дискографи == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; " |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Альбомсем |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Вăхăт ! Альбом ячĕ ! Саса çыракан компани |- |авăн, 23 - 2008 çул | ''[[Don’t Forget]]'' | [[Hollywood Records]] |- |21 июля 2009 | ''[[Here We Go Again (альбом Деми Ловато)|Here We Go Again]]'' | [[Hollywood Records]] |- |авăн, 20 - 2011 çул | '' [[Unbroken (альбом Деми Ловато)|Unbroken]] | [[Hollywood Records]] |- |ака, 28 - 2012 çул | '' [[The Other Side Of Me (альбом Деми Ловато)|The Other Side Of Me]] | [[Hollywood Records]] |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == {{commons|Category:Demi Lovato}} * [http://www.demilovato.com/ Официаллă сайт] * {{twitter|ddlovato|Деми Ловато}} * {{imdb name|id= 1416215|name= Деми Ловато}} * [http://www.kinopoisk.ru/level/4/people/1233387/ Деми Ловато на КиноПоиске.] * [http://www.youtube.com/user/DemiDevoneLovatoVEVO/ Деми Ловато на Youtube.] * [http://www.facebook.com/pages/Demetria-Lovato/249623945098578/ Деми Ловато на Facebook.] * [http://vk.com/id_demetrialovato]Official Page in contact {{Деми Ловато}} nhhh1xll3xovl6yo2s87ml5v3v0q377 0 40021 876179 854872 2026-08-03T17:19:15Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876179 wikitext text/x-wiki {{Клансем |Сăрă1 = #ff0000 |Сăрă2 = |Чăвашла çĕлĕк = МакДональд |Тăван çĕлĕк = Donald |Герб = Clan member crest badge - Clan Macdonald.svg |Тартан = MacDonald of the Isles tartan (Vestiarium Scoticum).png |Пулса тухни = |Çĕрсем = [[Шалти Гебридсем]] [[:en:Ross|Росс]] |Йыхрав = "тинĕспе те, çĕрпе те" |Боевой клич = "the heathery isle" |Символ = Common heath |Пиброх = |Туратсем = [[Клан Макдональд из Слита|Макдональд из Слита]]<br>[[Клан Макдональд из Кланраналда|Макдональд из Кланраналда]]<br>[[Клан Макдоннел из Гленгарри|Макдоннел из Гленгарри]]<br>[[Клан Макдональд из Кеппоха|Макдональд из Кеппоха]]<br>[[Клан Макдоннел из Антрима|Макдоннел из Антрима]]<br>[[Клан Макалистер]]<br>[[Клан Макдональд из Арднамурхан|Макдональд из Арднамурхан]]<br>[[Клан Макдональд из Лохалша|Макдональд из Лохалша]]<br>[[Клан Макдональд из Гленкоэ|Макдональд из Гленкоэ]]<br>[[Клан Макдональд из Дуннивега|Макдональд из Дуннивега]]<br>[[Клан Макдональд из Ларги|Макдональд из Ларги]] |Септсем = Alexander, Beath, Beaton, Bethune, Bowie, Budge, Colson, Conn, Connall, Connell, Cram, Crum, Danalds, [[Clan Darroch|Darroch]], Donald, Donaldson, Donillson, Donnelson, Drain, Galbraith, Galt, Gilbride, Gondek, Gorrie, Gowan, Gowrie, Hawthorn, Hewison, Houstoun, Howison, Hudson, Hughson, Hutcheonson, Hutchinson, Hutchison, Isles, Kellie, Kelly, Kinnell, Leitch, Mac a' Challies, MacBeth, MacBeath, MacBheath, MacBride, MacBride, MacBryde, MacCaishe, MacCall, MacCash, MacCeallaich, MacCodrum, MacColl, MacConnell, MacCook, MacCooish, MacCrain, MacCuag, MacCuish, MacCuitein, MacCurry, MacCutcheon, MacDaniell, Macdrain, MacElfrish, MacElheran, MacGorrie, MacGorry, MacGoun, MacGowan, MacGown, MacHugh, MacHutchen, MacHutcheon, MacIan, Macilreach, Macilriach, Macilleriach, Macilrevie, Macilvride, Macilwraith, MacIsaac, MacKean, MacKellachie, MacKellaig, MacKelloch, MacKiggan, MacKinnell, MacLairish, MacLardie, MacLardy, MacLarty, MacLaverty, MacLeverty, MacMurchie, MacMurdo, MacMurdoch, MacO'Shannaig, MacQuistan, MacQuisten, MacRaith, MacRorie, MacRory, MacRuer, [[Clan Macruari|Macrurie]] (Contester of the Lord of the Isles), [[Clan Macruari|MacRury]], MacShannachan, MacSorley, MacSporran, MacSwan, MacWhannell, Martin, May, McCool, McReyolds, McRuer, Murchie, Murchison, Murdoch, Murdoson, Murphy, O'Drain, O'May, O'Shannachan, O'Shaig, O'Shannaig, Patton, Purcell, Revie, Reoch, Riach, Rorison, Shannon, Sorley, Sporran, Train, Whannel, Wheelans, Wheelens, Whillans, Whillens, Wilkie, Wilkinson, Wilkins, Willans, Willens |Çулпуç = Годфри Джеймс МакДональд }} '''МакДональд''' ({{lang-gd|Mac Domhnall}}) — туçи [[Шотланди]]ри [[Шотланди кланĕсем|клан]]. Шотландире чи пысăкки шутланать. МакДональд кланĕ Скандинавирен тухнă. Пĕрремĕш çулпуçĕ — [[Дональд (Утравсен патши)|Домналл мак Рагналл]], Кинтайр тата Гебрид утравĕсен патши. == Çулпуç == Халĕ МакДональд кланĕн аслă çулпуçĕ [[Годфри Джеймс МакДональд]] шутланать, вăл [[Макдональд, Слит кланĕ|Слит Макдональчĕсен кланĕнчен]], 8-мĕш МакДональд баронĕ. == Çавăн пекех == * [[Утравсен патшалăх тăрăмĕсен ят-йышĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.clandonald.com/ Armadale Castle Gardens & Museum of the Isles, Isle of Skye, Scotland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110403101408/http://www.clandonald.com/ |date=2011-04-03 }} * [http://www.clandonald.info/ Clan Donald - The Highland Connection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721192907/http://www.clandonald.info/ |date=2011-07-21 }} * [http://www.clan-donald-usa.org/ Clan Donald USA] * [http://dna-project.clan-donald-usa.org/ Clan Donald DNA Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329024315/http://dna-project.clan-donald-usa.org/ |date=2012-03-29 }} * [http://www.clandonald-heritage.com Clan Donald Heritage] * [http://www.clandonaldcanada.ca/?ref=wiki Clan Donald Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706172545/http://www.clandonaldcanada.ca/?ref=wiki |date=2011-07-06 }} * [http://www.scotclans.com/scottish_clans/clan_macdonald/history.html Clan Macdonald (Scotclans.com)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528173016/http://www.scotclans.com/scottish_clans/clan_macdonald/history.html |date=2012-05-28 }} * [http://www.scottishclans.ru/scottishclans/35-scottishclans/200-donald Клан Дональд (Scottishclans.ru)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024012619/http://www.scottishclans.ru/scottishclans/35-scottishclans/200-donald |date=2013-10-24 }} == Вуламаалли == *[[Donald Gregory|Gregory, Donald]]. ''History Of The Western Highlands And Isles Of Scotland, From A.D. 1493 To A.D. 1625''. Edinburgh: William Tait, 1836. *MacDonald, Donald J. ''Clan Donald''. 1978. *[[Iain Moncreiffe of that Ilk|Moncreiffe of that Ilk, Sir Ian]]. ''The Highland Clans''. New York: Clarkson N. Potter, Inc., 1982. ISBN 0-517-546580. *[[Bryan Sykes|Sykes, Bryan]]. ''Saxons, Vikings, and Celts : the genetic roots of Britain and Ireland''. New York : [[W. W. Norton & Company]], 2006. ISBN 978-0-393-06268-7. *{{cite book|author=[[George Way of Plean|Way, George]]; Squire, Romilly|title=Clans & Tartans|url=https://archive.org/details/clanstartans0000wayg|year=2000|publisher=HarperCollins |location=Glasgow|isbn=0-00-472501 8|ref=W1}} *[[Thomson, Oliver]], ''The Great Feud. The Campbells and the Macdonalds''. Revisited edition 2005. Sutton Publishing Limited. ISBN 0-7509-4315-7. {{Шотланди туçи кланĕсем}} {{clan-stub}} [[Категори:Шотланди кланĕсем|М]] h77owm72jh919qhxmsyq41fegdrg8cn 0 48428 876176 712915 2026-08-03T17:16:28Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876176 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Старзл Томас |Тăван ят = Thomas Earl Starzl |Ӳкерчĕк = |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1926]] çулхи [[пуш, 11|пушăн 11-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн =[[Ле Марс]], {{ÇуралнăВырăн|Айова|Айовăра}} |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = АПШ |Ăслăлăх сфери = [[Хирурги]], [[трансплантаци]] |Ĕçлев вырăнĕ = [[Питсбург университечĕ ]] |Альма-матер = [[Техас университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = хальхи трансплантологи ашшĕ |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}} {{!}}} |Сайт =http://sti.upmc.edu }} '''Томас Е. Старзл''' – (11.03.1926, [[Ле Марс]], [[Айова]] ) - Америка [[Хирурги|[хирургĕ]], [[трансплантаци|трансплантологĕ]]. Хальхи трансплантологи ашшĕ<ref name="Trib">{{cite news | url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/pittsburgh/s_664527.html | title=Starzl, Tribune-Review reporters claim Carnegie Science Awards | first=Mike | last=Cronin | date=2010-01-29 | newspaper=Pittsburgh Tribune-Review | accessdate=2011-05-21}}</ref>. Чи малтан çын [[пĕвер|пĕверне]] [[трансплантаци]] тунă. == Чыславсем == [[File:ThomasEStarzlWayPittsburgh.jpg|thumb|right|200px|Питсбург университечĕн кампусĕнчи Томас Старзл урамĕ]] * [[Gustav O. Lienhard Award]] (2009, [[National Institute of Medicine]])<ref>{{cite news | url=http://www.post-gazette.com/pg/09285/1004904-100.stm | title=Starzl receives national award | first=Mark | last=Roth | date=2009-10-12 | newspaper=Pittsburgh Post-Gazette | location=Pittsburgh, PA | accessdate=2009-10-12}}</ref> * [[National Medal of Science]] (2004) * Physician of the Year Award for Lifetime Achievement (2009)<ref>[http://postgazette.com/pg/09077/956465-100.stm, Associated Press, Transplant pioneer Starzl to receive award, 2009-03-18, Pittsburgh Post-Gazette, accessdate=2009-03-18]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[John Scott Award]] (2004)<ref>{{cite journal | url=http://garfield.library.upenn.edu/johnscottaward/js2004starzletrost.html | title=2004 John Scott Awards - Thomas Starzl and Barry Trost recognized in awards that aim to reward contributions to mankind | first=Maria W. | last=Anderson | journal=The Scientist | location=Philadelphia, PA | date=2004-11-25 | accessdate=2009-11-16}}</ref> * [[David M. Hume Memorial Award]] ([[National Kidney Foundation]]) * [[Brookdale Award in Medicine]] ([[American Medical Association]]) * [[Bigelow Medal]] ([[Boston Surgical Society]]) * [[City of Medicine Award]] * [[Distinguished Service Award]] (1991, [[American Liver Foundation]]) * [[Америка гастроэнтерологи ассоциацийĕ#Уильям Бомонт чаславĕ|Уильям Бомонт чыславĕ]] (1991, [[Америка гастроэнтерологи ассоциацийĕ]]) * [[Peter Medawar Prize]] ([[The Transplant Society]]) * [[Jacobson Innovation Award]] ([[American College of Surgeons]]) * [[Lannelongue International Medal]] (1998, [[Academie Nationale De Chirurgie]]) * [[King Faisal International Prize for Medicine]] (2001) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{cite book | author=Starzl, Thomas |title=The Puzzle People: Memoirs of a Transplant Surgeon | url=https://archive.org/details/puzzlepeoplememo0000star_d5m1 | location=Pittsburgh | publisher=[[University of Pittsburgh Press]] | year=1992 | isbn=0-8229-3714-X}} * [http://www.post-gazette.com/pg/06045/654994.stm «President gives Starzl highest prize»] by Maeve Reston, ''Pittsburgh Post-Gazette'', February 14, 2006, retrieved March 11, 2006 * [http://www.post-gazette.com/pg/06070/668774.stm «Pitt names tower after transplant pioneer»] by Anita Srikameswaran, ''Pittsburgh Post-Gazette'', March 11, 2006, retrieved March 11, 2006 ==Каçăсем== * [http://sti.upmc.edu Институт трансплантации Томаса Старзла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612083351/http://www.sti.upmc.edu/ |date=2010-06-12 }} * [http://books.google.ru/books?id=vJ0gXePBjxwC&lpg=PA350&ots=tBu37K6nY1&dq=Starzl%20dogs&pg=PP1#v=onepage Автобиографическая книга Т. Е. Старзла «Люди-конструкторы: мемуары хирурга-трансплантолога» на Google Books (англ.)] {{Commons|}} [[Категори:Трансплантологсем]] 262aeyjlbgw00m5d7gtvtd887v8oht9 0 50804 876185 872212 2026-08-03T17:27:38Z InternetArchiveBot 28304 Add 5 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876185 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Ханс Кристиан Андерсен |Тăван ят = Hans Christian Andersen |Ӳкерчĕк = HCA 1870 by Georg E. Hansen, detail.jpg |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = {{small|1870 çулхи çĕртмен 30-мĕшĕнчи фото. ''Holsteinborg'', Дани}} |Суя ятсем = |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Оденсе|Оденсере}}, [[Дан-норвег унийĕ]] |Çуралнă вăхăт = [[1805]], [[ака, 2]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Копенгаген|Копеншагенре}}, [[Дани]] |Вилнĕ вăхăт = [[1875]], [[çурла, 4]] |Гражданлăх = {{Ялавлани|Дани}} |Ĕçлев тĕсĕ = XIX ĕмĕрти дан прозăçи |Хастар çулсем = |Ĕçсен чĕлхи = [[дан чĕлхи]] |Тĕлĕ = |Жанр = [[Юмах]] |Дебют = |Парнесем = |Çырни = Hans Christian Andersen Signature.svg |чыславсем = {{Поляр çăлтăрĕн орденĕ (1748—1975, Швеци)}} }} '''Ханс Кристиан Андерсен''' ({{lang-da|Hans Christian Andersen}}) — дан çыравçи, юмахçă. == Паллă юмахĕсем == * [[Пӳрнепи]], 1835 * Пăрçа пĕрчи çинчи патша хĕрĕ * [[Сӑнсӑр кӑвакал чӗппи]], 1843 * [[Юр майра-патша]] {{юпасем}} * [[:s:ru:Аисты (Андерсен/Ганзен)|Аисты]] ({{langi|da|Storkene}}, 1839) * [[s:Альбом крёстного (Андерсен/Ганзен)|Альбом крёстного]] ({{langi|da|Gudfaders Billedbog}}, 1868) * [[:s:ru:Ангел (Андерсен/Ганзен)|Ангел]] ({{langi|da|Engelen}}, 1843) * [[:s:ru:Анне Лисбет (Андерсен/Ганзен)|Анне Лисбет]] ({{langi|da|Anne Lisbeth}}, 1859) * [[:s:ru:Бабушка (Андерсен/Ганзен)|Бабушка]] ({{langi|da|Bedstemoder}}, 1845) * [[s:Блоха и профессор (Андерсен/Ганзен)|Блоха и профессор]] ({{langi|da|Loppen og Professoren}}, 1872) * [[s:Блуждающие огоньки в городе (Андерсен/Ганзен)|Блуждающие огоньки в городе]] ({{langi|da|Lygtemændene ere i Byen, sagde Mosekonen}}, 1865) * Бог никогда не умрёт ({{langi|da|Den gamle Gud lever endnu}}, 1836) * [[s:Большой морской змей (Андерсен/Ганзен)|Большой морской змей]] ({{langi|da|Den store Søslange}}, 1871) * [[:s:ru:Бронзовый кабан (быль) (Андерсен/Ганзен)|Бронзовый кабан (быль)]] ({{langi|da|Metalsvinet}}, 1842) * [[:s:ru:Бузинная матушка (Андерсен/Ганзен)|Бузинная матушка]] ({{langi|da|Hyldemoer}}, 1844) * [[:s:ru:Бутылочное горлышко (Андерсен/Ганзен)|Бутылочное горлышко]] ({{langi|da|Flaskehalsen}}, 1857) * [[s:В день кончины (Андерсен/Ганзен)|В день кончины]] ({{langi|da|Paa den yderste Dag}}, 1852) * [[s:В детской (Андерсен/Ганзен)|В детской]] ({{langi|da|I Børnestuen}}, 1865) * [[s:Весёлый нрав (Андерсен/Ганзен)|Весёлый нрав]] ({{langi|da|Et godt Humeur}}, 1852) * [[:s:ru:Ветер рассказывает о Вальдемаре До и его дочерях (Андерсен/Ганзен)|Ветер рассказывает о Вальдемаре До и его дочерях]] ({{langi|da|Vinden fortæller om Valdemar Daae og hans Døttre}}, 1859) * [[s:Ветряная мельница (Андерсен/Ганзен)|Ветряная мельница]] ({{langi|da|Veirmøllen}}, 1865) * [[s:Волшебный холм (Андерсен/Ганзен)|Волшебный холм]] ({{langi|da|Elverhøi}}, 1845) * [[s:Воротничок (Андерсен/Ганзен)|Воротничок]] ({{langi|da|Flipperne}}, 1847) * Всяк знай своё место! ([[s:Всему своё место (Андерсен/Ганзен)|Всему своё место]]) ({{langi|da|«Alt paa sin rette Plads»}}, 1852) * [[s:Вэн и Глэн (Андерсен/Ганзен)|Вэн и Глэн]] ({{langi|da|Vænø og Glænø}}, 1867) * [[s:Ганс Чурбан (Андерсен/Ганзен)|Ганс Чурбан]] (Дурень Ганс, [[s:Иванушка-дурачок (Андерсен/Ганзен)|Иванушка-дурачок]]) ({{langi|da|Klods-Hans}}, 1855) * [[s:Два брата (Андерсен/Ганзен)|Два брата]] ({{langi|da|To Brødre}}, 1859) * [[s:Две девицы (Андерсен/Ганзен)|Две девицы]] ({{langi|da|To Jomfruer}}, 1853) * [[s:Двенадцать пассажиров (Андерсен/Ганзен)|Двенадцать пассажиров]] ({{langi|da|Tolv med Posten}}, 1861) * [[s:Дворовый петух и флюгерный (Андерсен/Ганзен)|Дворовый петух и флюгерный]] ({{langi|da|Gaardhanen og Veirhanen}}, 1859) * [[Ледяная дева (сказка)|Дева льдов]] ({{langi|da|Iisjomfruen}}, 1861) * [[Девочка со спичками]] ({{langi|da|Den lille Pige med Svovlstikkerne}}, 1845) * Девочка, которая наступила на хлеб ([[s:Девочка, наступившая на хлеб (Андерсен/Ганзен)|Девочка, наступившая на хлеб]]) ({{langi|da|Pigen, som traadte paa Brødet}}, 1859) * [[s:День переезда (Андерсен/Ганзен)|День переезда]] ({{langi|da|Flyttedagen}}, 1860) * [[:s:ru:Дикие лебеди (Андерсен/Ганзен)|Дикие лебеди]] ({{langi|da|De vilde Svaner}}, 1838) * Директор кукольного театра ({{langi|da|Marionetspilleren}}, 1851) * Дни недели ({{langi|da|Ugedagene}}, 1868) * Домовой и хозяйка ({{langi|da|Nissen og Madamen}}, 1867) * Домовой мелочного торговца (Домовой лавочника) ({{langi|da|Nissen hos Spekhøkeren}}, 1852) * Дорожный товарищ ({{langi|da|Reisekammeraten}}, 1835) * [[:s:ru:Дочь Болотного Царя|Дочь болотного царя]] ({{langi|da|Dynd-Kongens Datter}}, 1858) * Дриада ({{langi|da|Dryaden}}, 1868) * Еврейка ({{langi|da|Jødepigen}}, 1855) * [[s:ru:Ель (Андерсен/Ганзен)|Ель]] ({{langi|da|Grantræet}}, 1844) * Епископ Берглумский и его родичи ({{langi|da|Bispen paa Børglum og hans Frænde}}, 1861) * Есть же разница! ({{langi|da|«»Der er Forskjel!»}}, 1851) * Жаба ({{langi|da|Skrubtudsen}}, 1866) * Жених и невеста ({{langi|da|Kjærestefolkene}} или {{langi|da|Toppen og Bolden}}, 1843) * Зелёные крошки ({{langi|da|De smaa Grønne}}, 1867) * Злой князь. Предание ({{langi|da|Den onde Fyrste}}, 1840) * Золотой мальчик ({{langi|da|Guldskat}}, 1865) * И в щепотке порой скрывается счастье ({{langi|da|Lykken kan ligge i en Pind}}, 1869) * Иб и Христиночка ({{langi|da|Ib og lille Christine}}, 1855) * [[s:Из окна богадельни (Андерсен/Ганзен)|Из окна богадельни]] ({{langi|da|Fra et Vindue i Vartou}}, 1846) * Истинная правда ({{langi|da|Det er ganske vist!}}, 1852) * История года ({{langi|da|Aarets Historie}}, 1852) * История одной матери ({{langi|da|Historien om en Moder}}, 1847) * Как буря перевесила вывески ({{langi|da|Stormen flytter Skilt}}, 1865) * [[s:Как хороша! (Андерсен/Ганзен)|Как хороша!]] ({{langi|da|«»Deilig!»}}, 1859) * [[s:ru:Калоши счастья (Андерсен/Ганзен)|Калоши счастья]] ({{langi|da|Lykkens Kalosker}}, 1838) * [[s:ru:Капля воды(Андерсен/Ганзен)|Капля воды]] ({{langi|da|Vanddraaben}}, 1847) * Ключ от ворот ({{langi|da|Portnøglen}}, 1872) * Кое-что ({{langi|da|«Noget»}}, 1858) * Колокол ({{langi|da|Klokken}}, 1845) * Колокольный омут ({{langi|da|Klokkedybet}}, 1856) * Колокольный сторож Оле ({{langi|da|Taarnvægteren Ole}}, 1859) * Комета ({{langi|da|Kometen}}, 1869) * Красные башмаки ({{langi|da|De røde Skoe}}, 1845) * Кто же счастливейшая? ({{langi|da|Hvem var den Lykkeligste?}}, 1868) * Лебединое гнездо ({{langi|da|Svanereden}}, 1852) * [[s:ru:Лён (Андерсен/Ганзен)|Лён]] ({{langi|da|Hørren}}, 1848) * Маленький Клаус и Большой Клаус ({{langi|da|Lille Claus og store Claus}}, 1835) * Маленький Тук ({{langi|da|Lille Tuk}}, 1847) * Мотылёк ({{langi|da|Sommerfuglen}}, 1860) * Муза нового века ({{langi|da|Det nye Aarhundredes Musa}}, 1861) * На дюнах ({{langi|da|En Historie fra Klitterne}}, 1859) * На краю моря ({{langi|da|Ved det yderste Hav}}, 1854) * На могиле ребёнка ({{langi|da|Barnet i Graven}}, 1859) * На птичьем дворе ({{langi|da|I Andegaarden}}, 1861) * Навозный жук ({{langi|da|Skarnbassen}}, 1861) * Немая книга ({{langi|da|Den stumme Bog}}, 1851) * Плохой мальчик ({{langi|da|Den uartige Dreng}}, 1835) * [[Новое платье короля]] ({{langi|da|Keiserens nye Klæder}}, 1837) * Ночной колпак старого холостяка ({{langi|da|Pebersvendens Nathue}}, 1858) * О чём рассказывала старуха Иоханна ({{langi|da|Hvad gamle Johanne fortalte}}, 1872) * Обрывок жемчужной нити ({{langi|da|Et stykke Perlesnor}}, 1856) * [[Огниво (сказка)|Огниво]] ({{langi|da|Fyrtøiet}}, 1835) * [[s:ru:Оле-Лукойе (Андерсен/Ганзен)|Оле-Лукойе]] ({{langi|da|Ole Lukøie}}, 1841) * Отпрыск райского растения ({{langi|da|Et Blad fra Himlen}}, 1853) * Парочка ({{langi|da|Kærestefolkene}}, 1843) * Пастушка и трубочист ({{langi|da|Hyrdinden og Skorsteensfeieren}}, 1845) * Пейтер, Петер и Пер ({{langi|da|Peiter, Peter og Peer}}, 1868) * Перо и чернильница ({{langi|da|Pen og Blækhuus}}, 1859) * Пляши, куколка, пляши! ({{langi|da|Dandse, dandse Dukke min!}}, 1871) * Побратимы ({{langi|da|Venskabs-Pagten}},1842) * Под ивой ({{langi|da|Under Piletræet}}, 1852) * Подснежник ({{langi|da|Sommergjækken}}, 1862) * Последний сон старого дуба ({{langi|da|Det gamle Egetræes sidste Drøm}}, 1858) * Последняя жемчужина ({{langi|da|Den sidste Perle}}, 1853) * Прадедушка ({{langi|da|Oldefa'er}}, 1870) * Предки птичницы Греты ({{langi|da|Hønse-Grethes Familie}}, 1869) * Прекраснейшая роза мира ({{langi|da|Verdens deiligste Rose}}, 1851) * [[s:ru:Принцесса на горошине (Андерсен/Ганзен)|Принцесса на горошине]] ({{langi|da|Prindsessen paa Ærten}}, 1835) * Пропащая ({{langi|da|«Hun duede ikke»}}, 1852) * Прыгуны ({{langi|da|Springfyrene}}, 1845) * Психея ({{langi|da|Psychen}}, 1861) * Птица народной песни ({{langi|da|Folkesangens Fugl}}, 1864) * Птица феникс ({{langi|da|Fugl Phønix}}, 1850) * Пятеро из одного стручка ({{langi|da|Fem fra en Ærtebælg}}, 1852) * Райский сад ({{langi|da|Paradisets Have}}, 1839) * Рассказы солнечного луча ({{langi|da|Solskins-Historier}}, 1869) * Ребячья болтовня ({{langi|da|Børnesnak}}, 1859) * Роза с могилы Гомера ({{langi|da|En Rose fra Homers Grav}}, 1842) * [[s:ru:Ромашка (Андерсен/Ганзен)|Ромашка]] ({{langi|da|Gaaseurten}}, 1838) * [[s:ru:Русалочка (Андерсен/Ганзен)|Русалочка]] ({{langi|da|Den lille Havfrue}}, 1837) * С крепостного вала ({{langi|da|Et Billede fra Castelsvolden}}, 1846) * Садовник и господа ({{langi|da|Gartneren og Herskabet}}, 1872) * [[Сальная свеча]] ({{langi|da|Tællelyset}}, 1820-е гг.) * Самое невероятное ({{langi|da|Det Utroligste}}, 1870) * Свечи ({{langi|da|Lysene}}, 1870) * [[Свинопас (сказка)|Свинопас]] ({{langi|da|Svinedrengen}}, [[1841]]) * Свинья-копилка ({{langi|da|Pengegrisen}}, 1854) * Сердечное горе ({{langi|da|Hjertesorg}}, 1852) * Серебряная монетка ({{langi|da|Sølvskillingen}}, 1861) * Сидень ({{langi|da|Krøblingen}}, 1872) * Скороходы ({{langi|da|Hurtigløberne}}, 1858) * Снеговик ({{langi|da|Sneemanden}}, 1861) * [[Снежная королева (сказка Андерсена)|Снежная королева]] ({{langi|da|Sneedronningen}}, 1844) <!--. Сравнение переводов Ганзен и «советского» --> * Сокрыто — не забыто ({{langi|da|Gjemt er ikke glemt}}, 1866) * [[Соловей (сказка)|Соловей]] ({{langi|da|Nattergalen}}, 1843) * Сон ({{langi|da|En Historie}}, 1851) * Соседи ({{langi|da|Nabofamilierne}}, 1847) * Старая могильная плита ({{langi|da|Den gamle Gravsteen}}, 1852) * Старый дом ({{langi|da|Det gamle Huus}}, 1847) * [[s:ru:Старый уличный фонарь (Андерсен/Ганзен)|Старый уличный фонарь]] ({{langi|da|Den gamle Gadeløgte}}, 1847) * Старый церковный колокол ({{langi|da|Den gamle Kirkeklokke}}, 1861) * [[Стойкий оловянный солдатик (сказка)|Стойкий оловянный солдатик]] ({{langi|da|Den standhaftige Tinsoldat}}, 1838) * Судьба репейника ({{langi|da|Hvad Tidselen oplevede}}, 1869) * [[s:Сундук-самолёт (Андерсен/Ганзен)|Сундук-самолёт]] ({{langi|da|Den flyvende Kuffert}}, 1839) * Суп из колбасной палочки ({{langi|da|Suppe paa en Pølsepind}}, 1858) * Счастливое семейство ({{langi|da|Den lykkelige Familie}}, 1847) * Сын привратника ({{langi|da|Portnerens Søn}}, 1866) * Талисман ({{langi|da|Talismanen}}, 1836) * Тень ({{langi|da|Skyggen}}, 1847) * [[s:Тернистый путь славы (Андерсен/Ганзен)|Тернистый путь славы]] ({{langi|da|«Ærens Tornevei»}}, 1855) * [[s:Тётушка (Андерсен/Ганзен)|Тётушка]] ({{langi|da|Moster}}, 1866) * [[s:Тётушка Зубная боль (Андерсен/Ганзен)|Тётушка Зубная Боль]] ({{langi|da|Tante Tandpine}}, 1872) * Тряпьё ({{langi|da|Laserne}}, 1868) * Уж что муженёк сделает, то и ладно (Что муженёк ни сделает, всё хорошо) ({{langi|da|Hvad Fatter gjør, det er altid det Rigtige}}, 1861) * Улитка и розы (Улитка и розовый куст) ({{langi|da|Sneglen og Rosenhækken}}, 1861) * Философский камень ({{langi|da|De Vises Steen}}, 1858) * Хольгер Датчанин ({{langi|da|Holger Danske}}, 1845) * Цветы маленькой Иды ({{langi|da|Den lille Idas Blomster}}, 1835) * Чайник ({{langi|da|Theepotten}}, 1863) * Чего только не придумают… (Что можно придумать) ({{langi|da|Hvad man kan hitte paa}}, 1869) * [[s:Через тысячу лет (Андерсен/Ганзен)|Через тысячу лет]] ({{langi|da|Om Aartusinder}}, 1852) * [[s:Что сказала вся семья (Андерсен/Ганзен)|Что сказала вся семья]] ({{langi|da|Hvad hele Familien sagde}}, 1870) * [[s:Штопальная игла (Андерсен/Ганзен)|Штопальная игла]] ({{langi|da|Stoppenaalen}}, 1845) * [[:s:ru:Гречиха (Андерсен/Ганзен)|Гречиха]] ({{langi|da|Boghveden}}, 1841) * [[s:Эльф розового куста (Андерсен/Ганзен)|Эльф розового куста]] ({{langi|da|Rosen-Alfen}}, 1839) {{вĕçĕ}} == Чăвашла куçарни == [[2009]] çулта «[[Пӳрнепи (кĕнеке, 2009)|Пӳрнепи]]» ятлă икĕ чĕлхеллĕ (вырăсла-чăвашла) кĕнеке пичетленнĕ. Куçараканĕ Димитриева И.П. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == ;вырăсла * {{кĕнеке |автор=[[Грёнбек Бо|Грёнбек Б.]] |пуçелĕк=Ганс Христиан Андерсен. Жизнь. Творчество. Личность|вырăн=М. |издательство=Прогресс|çул=1979|страниц=240|ref=Грёнбек}}, [http://www.sem44.narod.ru/andersen/andersen_grenbek.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716173903/http://sem44.narod.ru/andersen/andersen_grenbek.htm |date=2009-07-16 }} * Кудрявцева Л. С., Звонарёва Л. Ханс Кристиан Андерсен и его русские иллюстраторы за полтора века. М.: ОАО «Московские учебники и Картолитография»,2012.- 352 с.:ил. ISBN 978-5-7853-1505-1 * «По небесной радуге за пределы мира» (к 200-летнему юбилею Х. К. Андерсена). Коллективная монография. Отв. ред. Н. А. Вишневская, А. В. Коровин, Е. Ю. Сапрыкина. М., Наука, 2008. — 170 с. * Архив журналов — № 12 (24)'04 — 200 лет Х. К. Андерсену, [https://web.archive.org/web/20160313043512/http://bibliograf.ru/issues/2004/12/37/0/504 Сказочник на всю жизнь] ;Урăх чĕлхелле * {{Cite book |title=Hans Christian Andersen: A New Life |url=https://archive.org/details/hanschristianand0000ande_u4l3 |last=Andersen |first=J. |year=2005 |origyear=2003 |publisher=Overlook Duckworth |location=New York, Woodstock, and London |isbn=978-1-58567-737-5 |others=Tiina Nunnally}} * {{кĕнеке |автор=[[Бредсдорф, Элиас|Bredsdorff E.]] |пуçелĕк=Hans Christian Andersen: the story of his life and work 1805-75 |каçă=https://books.google.com/books?id=HZg9AAAAIAAJ |издательство=Phaidon |çул=1975 |страниц= |isbn=0-7148-1636-1 }} * {{cite book |title=Hans Christian Andersen: Danish Writer and Citizen of the World |url=https://archive.org/details/hanschristianand0000sven_p2b0 |last=Rossel |first=Sven Hakon |publisher=Rodopi |year=1996 |isbn=9-051-83944-8}} * {{Cite book |title=The Wild Swan: The Life and Times of Hans Christian Andersen |url=https://archive.org/details/wildswan0000unse |last=Stirling |first=Monica |publisher=Harcourt, Brace & World, Inc |location=New York |year=1965}} * {{Cite book |title=The King's Ballet Master |url=https://archive.org/details/kingsballetmaste0000unse |last=Terry |first=Walter |publisher=Dodd, Mead & Company |location=New York |year=1979 |isbn=0-396-07722-6}} * {{Cite book |title=Hans Christian Andersen: The Life of a Storyteller |last=Wullschläger |first=Jackie |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=2002 |origyear=2000 |isbn=0-226-91747-9}} * {{Cite book |title=Hans Christian Andersen: The Misunderstood Storyteller |url=https://archive.org/details/hanschristianand0000zipe |last=Zipes |first=Jack |year=2005 |publisher=Routledge |location=New York and London |isbn=0-415-97433-X}} == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Андерсен, Ганс-Христиан}} * [http://operaghost.ru/lind.html История взаимоотношений Ханса Кристиана Андерсена и Дженни Линд] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240722045852/http://operaghost.ru/lind.html |date=2024-07-22 }} * [http://findagrave.ru/obj.php?i=31 Могила Х. К. Андерсена на кладбище Асистанс в Норебро, Копенгаген]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.dali-genius.ru/The-Tales-of-Hans-Christian-Andersen.html Иллюстрации Сальвадора Дали к сказкам Ханса Кристиана Андерсена] * [http://www.gardener.ru/gap/garden_guide/page3424.php?cat=847 Сад Ханса Кристиана Андерсена в Оденсе] * [http://goo.gl/maps/1DMq География сказок Ханса Кристиана Андерсена на Google Maps] {{writer-stub}} [[Категори:Ханс Кристиан Андерсен| ]] [[Категори:Юмахçăсем]] [[Категори:Дан сăвăçисем]] [[Категори:Дан çыравçисем]] [[Категори:Ача-пăча çыравçисем, алфавитпа]] 2h5oki74jrrhfhni5it7y1581cyl69s 0 50817 876184 642852 2026-08-03T17:26:04Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876184 wikitext text/x-wiki '''Технеци изотопĕсем''' — тĕшĕнче тĕрлĕ шутлă [[нейтрон]]лă [[технеци]] [[хими элеменчĕ]]н атомĕсемпе атом тĕшшин варианчĕсем. Технеци çăмăл элементсен хушшинче тăнăç изотопсем çук икĕ элементран пĕрри<ref>''LANL Periodic Table'', «Technetium» paragraph 2</ref>. Тепри - [[промети]]. Чи тăнăç изотопĕсем: ⁹⁸Tc ([[çурма аркану тапхăрĕ]] 4,2 млн çул), ⁹⁷Tc (çурма аркану тапхăрĕ: 2,6 млн çул) тата ⁹⁹Tc (çурма аркану тапхăрĕ 211,1 пин çул)<ref name="environmentalchemistry">EnvironmentalChemistry.com, «Technetium», Nuclides / Isotopes</ref>. Чи сарăлнă изотопĕ - [[Технеци-99]]. Вăл актиноидсем ([[Уран (элемент)|уран]], [[плутони]]) аркансан 6 % е нумайрах тухать. Çурма аркану тапхăрĕ пысăк пулнипе чи пĕлтерĕшлĕ радионуклид пулса тарать. == Технеци изотопсен тапăлĕ== {| class="wikitable" style="font-size:95%; white-space:nowrap" ! rowspan="2" | Нуклид <br/>символĕ ! Z([[протон|p]]) ! N([[нейтрон|n]]) ! &nbsp;Изотоп масси (u) <ref> {{cite journal |author=G. Audi, A. H. Wapstra, C. Thibault, J. Blachot and O. Bersillon |year=2003 |title=The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties |url=http://www.nndc.bnl.gov/amdc/nubase/Nubase2003.pdf |journal=[[Nuclear Physics A]] |volume=729 |issue= |pages=3–128 |doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}</ref>, <ref>{{cite journal |author=J. R. de Laeter, J. K. Böhlke, P. De Bièvre, H. Hidaka, H. S. Peiser, K. J. R. Rosman and P. D. P. Taylor |year=2003 |title=Atomic weights of the elements. Review 2000 (IUPAC Technical Report) |url=http://www.iupac.org/publications/pac/75/6/0683/pdf/ |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=75 |issue=6 |pages=683–800 |doi=10.1351/pac200375060683}}</ref> , <ref>{{cite journal |author=M. E. Wieser |year=2006 |пуçĕлĕк=Atomic weights of the elements 2005 (IUPAC Technical Report) |url=http://iupac.org/publications/pac/78/11/2051/pdf/ |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=78 |issue=11 |pages=2051–2066 |doi=10.1351/pac200678112051 |laysummary=http://old.iupac.org/news/archives/2005/atomic-weights_revised05.html}}</ref> ! rowspan="2" | [[çурма аркану тапхăрĕ]] <br /> ({{math|''T''}}_1/2) ! rowspan="2" | Тĕшĕн <br/>[[çаврăну|çаврăнăвĕ]] тата мăшарлăхĕ ({{math|''J''^π}}) <ref name="Nubase2003"/> |- ! colspan="3" | хăват |- | ⁸⁵Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 42 | 84.94883(43)# | <110 нç | 1/2-# |- | ⁸⁶Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 43 | 85.94288(32)# | 55(6) мç | (0+) |- | style="text-indent:1em" | ^86mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 1500(150) кэВ | 1.11(21) мкç | (5+,5-) |- | ⁸⁷Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 44 | 86.93653(32)# | 2.18(16) ç | 1/2-# |- | style="text-indent:1em" | ^87mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 20(60)# кэВ | 2# ç | 9/2+# |- | ⁸⁸Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 45 | 87.93268(22)# | 5.8(2) ç | (2,3) |- | style="text-indent:1em" | ^88mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 0(300)# кэВ | 6.4(8) ç | (6,7,8) |- | ⁸⁹Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 46 | 88.92717(22)# | 12.8(9) ç | (9/2+) |- | style="text-indent:1em" | ^89mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 62.6(5) кэВ | 12.9(8) ç | (1/2-) |- | ⁹⁰Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 47 | 89.92356(26) | 8.7(2) ç | 1+ |- | style="text-indent:1em" | ^90mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 310(390) кэВ | 49.2(4) ç | (8+) |- | ⁹¹Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 48 | 90.91843(22) | 3.14(2) мин | (9/2)+ |- | style="text-indent:1em" | ^91mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 139.3(3) кэВ | 3.3(1) мин | (1/2)- |- | ⁹²Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 49 | 91.915260(28) | 4.25(15) мин | (8)+ |- | style="text-indent:1em" | ^92mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 270.15(11) кэВ | 1.03(7) мкç | (4+) |- | ⁹³Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 50 | 92.910249(4) | 2.75(5) с | 9/2+ |- | style="text-indent:1em" | ^93m1Tc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 391.84(8) кэВ | 43.5(10) мин | 1/2- |- | style="text-indent:1em" | ^93m2Tc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 2185.16(15) кэВ | 10.2(3) мкç | (17/2)- |- | ⁹⁴Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 51 | 93.909657(5) | 293(1) мин | 7+ |- | style="text-indent:1em" | ^94mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 75.5(19) кэВ | 52.0(10) мин | (2)+ |- | ⁹⁵Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 52 | 94.907657(6) | 20.0(1) с | 9/2+ |- | style="text-indent:1em" | ^95mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 38.89(5) кэВ | 61(2) кун | 1/2- |- | ⁹⁶Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 53 | 95.907871(6) | 4.28(7) кун | 7+ |- | style="text-indent:1em" | ^96mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 34.28(7) кэВ | 51.5(10) мин | 4+ |- | ⁹⁷Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 54 | 96.906365(5) | 2.6E+6 çул | 9/2+ |- | style="text-indent:1em" | ^97mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 96.56(6) кэВ | 91.4(8) кун | 1/2- |- | ⁹⁸Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 55 | 97.907216(4) | 4.2(3)E+6 çул | (6)+ |- | style="text-indent:1em" | ^98mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 90.76(16) кэВ | 14.7(3) мкç | (2)- |- | [[Технеций-99|⁹⁹Tc]] | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 56 | 98.9062547(21) | 2.111(12)E+5 çул | 9/2+ |- | style="text-indent:1em" | [[Технеций-99m|^99mTc]] | colspan="3" style="text-indent:2em" | 142.6832(11) кэВ | 6.0058(12) с | 1/2- |- | ¹⁰⁰Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 57 | 99.9076578(24) | 15.8(1) ç | 1+ |- | style="text-indent:1em" | ^100m1Tc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 200.67(4) кэВ | 8.32(14) мкç | (4)+ |- | style="text-indent:1em" | ^100m2Tc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 243.96(4) кэВ | 3.2(2) мкç | (6)+ |- | ¹⁰¹Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 58 | 100.907315(26) | 14.22(1) мин | 9/2+ |- | style="text-indent:1em" | ^101mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 207.53(4) кэВ | 636(8) мкç | 1/2- |- | ¹⁰²Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 59 | 101.909215(10) | 5.28(15) ç | 1+ |- | style="text-indent:1em" | ^102mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 20(10) кэВ | 4.35(7) мин | (4,5) |- | ¹⁰³Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 60 | 102.909181(11) | 54.2(8) ç | 5/2+ |- | ¹⁰⁴Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 61 | 103.91145(5) | 18.3(3) мин | (3+)# |- | style="text-indent:1em" | ^104m1Tc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 69.7(2) кэВ | 3.5(3) мкç | 2(+) |- | style="text-indent:1em" | ^104m2Tc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 106.1(3) кэВ | 0.40(2) мкç | (+) |- | ¹⁰⁵Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 62 | 104.91166(6) | 7.6(1) мин | (3/2-) |- | ¹⁰⁶Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 63 | 105.914358(14) | 35.6(6) ç | (1,2) |- | ¹⁰⁷Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 64 | 106.91508(16) | 21.2(2) ç | (3/2-) |- | style="text-indent:1em" | ^107mTc | colspan="3" style="text-indent:2em" | 65.7(10) кэВ | 184(3) нç | (5/2-) |- | ¹⁰⁸Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 65 | 107.91846(14) | 5.17(7) ç | (2)+ |- | ¹⁰⁹Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 66 | 108.91998(10) | 860(40) мç | 3/2-# |- | ¹¹⁰Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 67 | 109.92382(8) | 0.92(3) ç | (2+) |- | ¹¹¹Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 68 | 110.92569(12) | 290(20) мç | 3/2-# |- | ¹¹²Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 69 | 111.92915(13) | 290(20) мç | 2+# |- | ¹¹³Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 70 | 112.93159(32)# | 170(20) мç | 3/2-# |- | ¹¹⁴Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 71 | 113.93588(64)# | 150(30) мç | 2+# |- | ¹¹⁵Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 72 | 114.93869(75)# | 100# мç [>300 нç] | 3/2-# |- | ¹¹⁶Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 73 | 115.94337(75)# | 90# мç [>300 нç] | 2+# |- | ¹¹⁷Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 74 | 116.94648(75)# | 40# мç [>300 нç] | 3/2-# |- | ¹¹⁸Tc | style="text-align:right" | 43 | style="text-align:right" | 75 | 117.95148(97)# | 30# мç [>300 нç] | 2+# |} === Тапăла ăнлантарни === * Изотоп сарăлни çутçанталăкри объекчĕсече кăтартнă. Ытти çăлкуçсенче урăхла пулма пултараççĕ. * Символпа юнашар вырнаçтарнă 'm', 'n', 'p' индексĕсемпе нуклидăн изомерĕсене кăтартнă. * Чĕнтĕрпе (#) палăртнă пĕлтерĕшсене экспериментсенчен кăна мар, юнашар вырнаçнă нукличĕсен системăллă тренчĕсенчен кăштах та пулин илнĕ. Çаврăну пĕлтерĕшĕсем шанчăклă пулмасан вĕсене хытаркăчсене хупнă. ==Вуламалли== çурма аркану тапхăрĕ тата тата изомерсем çинчен: ** {{cite journal |author=G. Audi, A. H. Wapstra, C. Thibault, J. Blachot and O. Bersillon |year=2003 |title=The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties |url=http://www.nndc.bnl.gov/amdc/nubase/Nubase2003.pdf |journal=[[Nuclear Physics A]] |volume=729 |issue= |pages=3–128 |doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}} ** {{cite web|author=[[National Nuclear Data Center]]|year=|title=NuDat 2.1 database|url=http://www.nndc.bnl.gov/nudat2/|publisher=[[Brookhaven National Laboratory]]|accessdate=September 2005|archiveurl=http://www.webcitation.org/67ZRj3R8R|archivedate=2012-05-11}} ** {{cite book |author=N. E. Holden |year=2004 |editor=D. R. Lide |chapter=Table of the Isotopes |title={{куçармалла 3|CRC Handbook of Chemistry and Physics|CRC Handbook of Chemistry and Physics|en|CRC Handbook of Chemistry and Physics}} |url=https://archive.org/details/crchandbookofche81lide |page=Section 11 |nopp=yes |edition=85th |publisher=[[CRC Press]] |isbn=978-0849304859}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== [[Категори:Технеци изотопĕсем]] 3qtu2uoebfllmn7bo1b1q1zdats70f6 0 55177 876208 846351 2026-08-03T17:46:21Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876208 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Лейбниц Готфрид Вильгельм |Тăван ят = ''Gottfried Wilhelm Leibniz'' | Ӳкерчĕк = Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = 1.7.1646 |Çуралнă вырăн ={{ÇуралнăВырăн|Лейпциг|Лейпцигра}}, [[Саксония (курфюршество)|Саксония]], [[Германи]], [[Сăваплă Рим империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = 14.11.1716 |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Ганновер|Ганноверта}}, [[Брауншвейг-Люнебург]], [[Германи]], [[Сăваплă Рим империйĕ]] |Гражданлăх = Сăваплă Рим империйĕ |Ăслăх сфери = [[философи]], [[логика]], [[математика]], [[физика]], [[истори]], [[лингвистика]] | Ĕçлев вырăнĕ = | Ăсчах степенĕ= | Ăсчах хисепĕ ={{Ăсчах хисепĕ|}} |Альма-матер = [[Лейпциг университечĕ]], [[Фридрих Шилле яч. Йена университечĕ]], [[Альтдорф университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = Якоб Томасиус тата [[Гюйгенс Христиан]] |Паллă вĕренекенсем =[[Бернулли Якоб|Якоб Бернулли]], [[Бернулли Иоганн|Иоганн Бернулли]], [[Вольф Христиан фон|Христиан фон Вольф]] |Паллă = | Чыславсемпе парнесем = {{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Готфрид Вильгельм Лейбниц ''''<ref name="энциклопедия" />{{sfn |Большой Энциклопедический словарь|2000|с= }}{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}{{sfn |В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|2004|с= }} ({{lang-de|Gottfried Wilhelm Leibniz}} или {{lang-de|Gottfried Wilhelm von Leibniz}}, <small>МФА{{ref-de}}:</small> {{IPA|[ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts]}}<ref>{{cite book |editor=Max Mangold (ed.)|title=Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) |url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1|edition=7th |year=2005 |publisher=Bibliographisches Institut GmbH |location=Mannheim |language=German |isbn=978-3-411-04066-7 }}</ref> <small>или</small> {{IPA|[ˈlaɪpnɪts]}}<ref>{{cite book |editor=Eva-Maria Krech et al. (ed.)|title=Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary) |edition=1st |year=2010 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co. KG |location=Berlin |language=German |isbn=978-3-11-018203-3 }}</ref> – (1.7.1646, Лейпциг, [[Саксони (курфюршество)|Саксони]], [[Германи]], [[Сăваплăхлă Рим империйĕ]]- 14.11.1716, Ганновер, [[Брауншвейг-Люнебург]], [[Германи]], [[Сăваплăхлă Рим империйĕ]]) - [[философи]], [[логика]], [[математика]], [[физика]], [[истори]], [[лингвистика]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах, дипломат. Берлин Ăслах академине никĕслекен<ref name="Кондаков">{{книга |автор=И. М. Кондаков. |заглавие=Психологический словарь|год=2000|страниц=}}</ref>, Франци ăслăх академин ют çĕршыв пайташĕ. '''Чи пĕлтерĕшлĕ ăслах çитĕнĕвĕсем:''' * Лейбниц [[Ньютон, Исаак|Ньютонран]] уйрăм [[математикăлла анализ]]а никĕсленĕ— [[Вĕçсĕр пĕчĕк тата вĕçсĕр пысăк|вĕçсĕр пĕчĕк капсем]] çинче никĕсленекен дифференциаллла тата интегралла шутлавсене<ref name="Математический" />. * Лейбниц [[Комбинаторика|комбинаторикăна]] ăслах евĕр никĕсленĕ; *Вăл [[Математикăлла логика|математиăлла логикăн]] пÿçламăшĕсене уçнă<ref name="энциклопедия" />{{sfn |В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|2004|с= }}. * 1 тата 0 хисепсем çинче никĕсленнĕ хальхи компьютерсем ĕçлекен [[Иккĕлле шут тытăмĕ|иккĕлле шутламали системăна]] çырса катартнă<ref name=leibniz-translations />. * [[механика|механикăра]] «чĕре вăй» анлава кĕртнĕ (хальхи [[кинетикăлла энерги]] ăнлава тÿр килет) тата [[энерги сыхланнин саккунĕ|энерги сыхланнин саккунне]]а çырса катартнă<ref name="энциклопедия" />. * [[психологи|психологире]] ăнланусар «вĕтĕ перцепцсем» ăнлава кĕртнĕ тата анланусар психика пурнăçĕн вĕрентӳне аталантарнă [[Бессознательное|бессознательной]] психической жизни<ref name="энциклопедия" />. [[Ӳкерчĕк:Gottfried Wilhelm Leibniz.jpg|left|thumb|200px|Готфрид Вильгельм Лейбниц (1646—1716)]] ==Ĕçĕсем== == Философири тĕп ĕçĕсем == * ''«Рассуждение о метафизике»'' (''Discours de métaphysique'')<ref>[http://viaf.org/viaf/9849392/ Virtual International Authority File: Gottfried Wilhelm Leibniz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121200132/http://viaf.org/viaf/9849392/ |date=2012-01-21 }}{{ref-en}}</ref>, [[1685]]<ref name="энциклопедия" /> или [[1686]]{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}{{sfn |В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|2004|с= }}, издание [[1846]]<ref name="энциклопедия" />{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}. * ''«Новая система природы и общения между субстанциями, а также о связи, существующей между душою и телом»'' (''Système nouveau de la nature et de la communication des substances, aussi bien que de l’union qu’il y a entre l' âme et le corps''), [[1695]]{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}. * ''«Новые опыты о человеческом разуме»'' (''Nouveaux essais sur l’entendement humain par l’auteur du système de l’harmonie préetablie''), [[1704]], издание [[1765]]{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}. * ''«Опыты теодицеи о благости Божией, свободе человека и начале зла»'' (''Essais de théodicée sur la bonté de Dieu, la liberté de l’homme et l’origine du mal''), [[1710]]{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}. * ''«Монадология»'' (''La Monadologie''), [[1714]]{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}, издание [[1720]]<ref name="энциклопедия" />. === Математикăри тĕп ĕçĕсем === * ''«Об истинном отношении круга к квадрату»'' ([[1682]])<ref name="энциклопедия" />. * ''«Новый метод максимумов и минимумов»'' ([[1684]])<ref name="энциклопедия" />. * ''«О скрытой геометрии и анализе неделимых…»'' ([[1686]])<ref name="энциклопедия" />. === Физикăри тĕп ĕçĕсем === * ''«Новая физическая гипотеза»'' ([[1671]]){{sfn |В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|2004|с= }}. * ''«Доказательство памятной ошибки Декарта»'' ([[1686]])<ref name="энциклопедия" />. * ''«Очерк динамики»'' ([[1695]])<ref name="энциклопедия" />. === Политикăри тата тӳрелехри ĕçĕсем === * ''«Трактат о праве…»'' ([[1667]])<ref name="энциклопедия" />. * ''«Христианнейший Марс…»'' ([[1680]])<ref name="энциклопедия" />. * ''«Кодекс международного дипломатического права»'' ([[1693]])<ref name="энциклопедия" />. === Ытти хайлавĕсем === * ''«Об искусстве комбинаторики»'' ([[1666]])<ref name="энциклопедия" />. * ''«Протогея»'' (''Protogaea''), ок. [[1693]], издание [[1748]]{{sfn |Философская Энциклопедия. В 5-х т. Под редакцией Ф. В. Константинова|1960—1970|с= }}. === Вырăсла куçарнисем === * ''Лейбниц Г. В.'' [http://www.i-text.narod.ru/lib-f.html Сочинения], в четырёх томах. Серия: Философское наследие. М.: Мысль. ** Том 1. Метафизика. «Монадология». [[1982]]. — 636 стр. ** Том 2. «Новые опыты о человеческом разумении». [[1983]]. — 686 стр. ** Том 3. Теория познания, методология, логика и общая теория науки. [[1984]]. — 734 стр. ** Том 4. «Опыты теодицеи о благости Божией, свободе человека и начале зла». [[1989]]. — 560 стр. ** Лейбниц Г. В. О свободе от необходимости в выборе. Перевод и примечания О. М. Башкиной под редакцией В. Л. Иванова [http://einai.ru/2013-01-02-Leibniz.html // EINAI: Проблемы философии и теологии" № 1-2 (3-4) 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215100758/http://einai.ru/2013-01-02-Leibniz.html |date=2015-02-15 }} ** ''Лейбниц, Г. В. ''Исповедание природы против атеистов, 1668. Перевод с нем. под ред Василия Преображенского, 1892 ''/'' См.: ''Лютер, Мартин.'' О свободе христианина. [Сборник]. Уфа: ARC, 2013. С. 193—203. ISBN 978-5-905551-05-5 * ''Лейбниц Г. В.'' Математические работы в переводе А. П. Юшкевича // Успехи Мат. Наук, т. 3, в. 1 (23). * [http://vpn.int.ru/files-view-607.html О приумножении наук (архив)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007235859/http://vpn.int.ru/files-view-607.html |date=2009-10-07 }} * ''Лейбниц Г. В.'' Письма и эссе о китайской философии и двоичной системе исчисления. Предисловие, переводы и примечания В. М. Яковлева. М., [[2005]]. — 404 с. ISBN 5-201-02133-6. * {{кĕнеке |автор=Лейбниц Г. В. |пуçелĕк=Труды по философии науки вырăн=М. |издательство=Либроком |çул=2010 |страниц=178 |серия=Из наследия мировой философской мысли. Философия науки |isbn=978-5-397-01388-8 }} * [http://filosof.historic.ru/books/a0000_4.shtml Цифровая библиотека по философии.] ==Чысĕсем== [[Ӳкерчĕк :Leibniz-Denkmal.jpeg|thumb|230px|[[Хенель Эрнст|Хенель Эрнст]] калăпланă Лейпцигри Лейбниц палăкĕ ([[2005-мĕш çул]]хи фотографи )]] Лейбниц асăнса Германинче пĕрремĕш граждан çыннине палăк лартнă<ref name="Независимая" /><ref name="Computerworld" />. '''Готфрид Вильгельм Лейбниц палăкĕсем:''' <gallery perrow=5> Ӳкерчĕк:Göttingen-Auditorium-Leibniz.01.jpg|<div class="center"> [[Гёттинген]]ра</div> Ӳкерчĕк:6 Burlington Gardens facade Leibniz.jpg|<div class="center">[[Лондон]]ра</div> Ӳкерчĕк:Gottfried Leibniz statue.jpg|<div class="center"> [[Оксфорд университечĕ|Оксфорд университетĕнче]]</div> </gallery> '''Готфрида Вильгельма Лейбниц сăнарлă тимĕр укçасем:''' <gallery perrow=5> </gallery> '''Нимĕç почта маркисем:''' <gallery perrow=5> Ӳкерчĕк:DDR-Briefmarke Akademie 1950 24 Pf.JPG|<div class="center">(выпущена [[2 марта]] [[1950 год]]а)</div> </gallery> '''Лейбница чысласа ятсем панă:''' === Теоремăсем === * [[Лейбниц теореми (геометри)]] — медианăсем çинчен; * [[Лейбниц теореми ретсем çинчен]]. === Формулăсем === * [[Ньютон—Лейбниц формули]] математика анализĕн тĕп формули; * [[Лейбниц формули ]] улшанакан чикллĕ интреграл дифферциале; * [[Лейбниц формули (хутланин производныйĕ)|Лейбниц формули]]; * [[Лейбниц теореми (геометри)|Лейбниц формули]]тетраэдр медиани валли; * {{нп3|Лейбниц формули определительсем валли|Лейбниц формули определительсем валли|en|Leibniz formula for determinants}}. [[Ӳкерчĕк:Universität Hannover - Hauptgebäude - B.jpg|thumb|300px|Ганноверти Вильгельм Лейбниц университечĕ( [[2007-мĕщ çул]]хи фото)]] === Объектсем === * [[Лейбниц (уйăх кратерĕ)|Кратер]] [[Уйăх]] çинче; * [[Пĕчĕк планета]] {{нп3|(5149) Leibniz|(5149) Leibniz|en|5149 Leibniz}}; * [[Вильгельм Лейбница университечĕ (Ганновер)|Вильгельм Лейбниц университечĕ]] [[Ганновер]]та. === Ыттисем === * Печенье [[Leibniz]]; * [[Лейбниц алгебри|Лейбниц алгебри||en|Leibniz algebra]]; * [[Лейбниц нотацийĕ|Лейбниц нотацийĕ|en|Leibniz's notation]]; * [[Лейбниц операторĕ |Лейбниц операторĕ|en|Leibniz operator]]; * [[Лейбниц парни|Лейбниц парни|en|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]; * [[Пи (число)|пи]] шутламалли [[Лейбниц речĕ]] <math>\pi</math><ref name="Котова" />: : <math>\frac{\pi} {4} = 1 - \frac {1} {3} + \frac {1} {5} - \frac {1} {7} + \frac {1} {9} -</math> …; * [[Хутламалли йĕрке|Лейбниц тождестви]] для дифференциальных операторов; * [[Лейбниц|пĕрлĕхĕ|en|Leibniz-Gemeinschaft]]; * [[Астра йышшисем]] йышĕнчи ӳсентрансен [[Лейбници]] йăхĕ ({{lang-la|Leibnitzia}}) <ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=117867 Flora of North America: ''Leibnitzia'']{{ref-en}}</ref>. ==Каçăсем== {{Commons|}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Германи математикĕсем]] [[Категори:Германи механикĕсем]] [[Категори:Германи физикĕсем]] [[Категори:Готфрид Вильгельм Лейбниц]] [[Категори:Христиан философĕсем]] [[Категори:Германи философĕсем]] 9l6vbmwa00rlsjig7fdtcwos77fnxjd 0 55189 876182 548488 2026-08-03T17:24:22Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876182 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв|Ячĕ =Махавели-Ганга |Нацилле ячĕ = {{lang-si|''මහවැලි ගඟ''}} {{lang-ta|மகாவலி ஆறு}} |Ӳкерчĕк =Mahaweli Ganga by Gampola.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карттă = |Карттăн алпусни = |Карттăн анлăшĕ = |Тăршшĕ = 335 |Бассейн лаптăкĕ = |Бассейн = Инди океанĕ |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = Хаттон |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = |s_lat_dir =N |s_lat_deg =7 |s_lat_min = 01|s_lat_sec =53 |s_lon_dir = E |s_lon_deg =80 |s_lon_min =28 |s_lon_sec =48 |Шыв вăрри = [[Бенгали кӳлмекĕ]] |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = 0 |m_lat_dir = N |m_lat_deg =8 |m_lat_min = 27|m_lat_sec =40 |m_lon_dir = E |m_lon_deg =81 |m_lon_min =13 |m_lon_sec =50 |Юханшыв тайлăмĕ = Махавели-Ганга |Патшалăх = Шри-Ланка |Регион= |Бассейн категорийĕ = |Commmons = }} '''Махавели-Ганга '''({{lang-si|''මහවැලි ගඟ''}}, literally "Great Sandy River"; {{lang-ta|மகாவலி ஆறு}} [''mahawali gangai'']),<ref name=Room>{{cite book | last = Room | first = Adrian | title = Placenames of the World | url = https://archive.org/details/placenamesofworl0000room_q0o4 | publisher = [[McFarland & Company]] | date = 2001-05-01 | isbn = 0-7864-1814-1 }}</ref>, <ref name=map>Карта Шри-Ланки, ГУГК, масштаб 1:750 000, 1980 год.</ref>  — Шри-Ланка территоринчи чи вăрăм юханшыв. [[Хаттон]] хули патĕнче пуçланса [[Бенгали кӳлмекĕ|Бенгали кӳлмекне]] юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 335 км. Юханшыв çинче 6 [[ГЭС]] вырнаçтарнă. Тĕп юпписем<ref name=map/> (вăрринчен): [[Каудулла]], [[Амбан]], [[Хунгамала]], [[Улхития]], [[Хассалака]], [[Хепола]], [[Бадулу]], [[Ума (юханшыва)|Ума]], [[Курунду]], [[Белихул]], [[Махаоя]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://mikael655.livejournal.com/11422.html Виктори ГЭСĕ ] {{Sri Lanka-geo-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} [[Категори:Шри-Ланка юханшывĕсем]] 34lt0kwfl002v5guxcfathh84p0a51h 0 55246 876168 548638 2026-08-03T17:09:36Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876168 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = çурçĕр американ |ят = Салин чĕлхи |тăван ят = |патшалăхсем =[[АПШ]] |регионсем = [[Калифорни]] |рейтинг = |статус = çухалнă |çухалнă = 1958 çул |категори = [[Çурçĕр Америка чĕлхисем]] |классификаци = :[[Хока чĕлхсем]] (гипотеза) ::'''Салин чĕлхи''' |çыру = çук |ГОСТ 7.75-97 = |ISO2 = |ISO3 = sln }} '''Салин чĕлхи''', {{lang-en|Salinan}} — Калифорни штачĕн варринче çыран хĕрринче пурăннă [[салинсем|салин]] йăхĕ калаçнă çухалнă чĕлхе. Чĕлхепе пуплекен юлашки çын 1958 çулта вилнĕ. == Пĕрлехи хыпарсем == Чĕлхе иккĕ диалекта пайланнă, ''антониано'' тата ''мигеленьо''. Виççĕмĕш диалект та (''плаяно'') пулнă, пулас. [[Эдвард Сепир|Э. Сепир]] (1925) салин чĕлхине, [[чумаш чĕлхисем|чумаш]] тата [[сери (чĕлхе)|сери]] чĕлхепе пĕрле, [[хока чĕлхисем|хока кĕçĕн çемьен]] (гипотеза) кĕртнĕ. == Вуламалли == * {{cite book |last=Campbell |first=Lyle |year=1997 |title=American Indian languages: the historical linguistics of Native America |url=https://archive.org/details/americanindianla0000camp |publisher=Oxford University Press |location=Oxford}} * Mason, J. Alden (1918) ''The language of the Salinan Indians''. University of California Publications in American Archaeology and Ethnology 14.1-154. * Sapir, Edward. (1925) The Hokan affinity of Subtiaba in Nicaragua. ''American Anthropologist'' 27: (3).402-34, (4).491-527. * Sitjar, Fr. Buenaventura (1861) ''Vocabulario de la lengua de los naturales de la mission de San Antonio, Alta California.'' Shea’s Library of American Linguistics, 7. Reprinted 1970 at New York by AMS Press. * Turner, Katherine (1987) ''Aspects of Salinan Grammar''. Unpublished Ph.D. dissertation, University of California at Berkeley. == Каçăсем == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sln Ethnologue entry] {{Çурçĕр Америкăри чĕлхе çемьисем}} [[Категори:АПШ челхисем]] [[Категори:Çурçĕр Америка чĕлхисем]] [[hr:Salinan]] rx5hwosp0ufwj5ko50nbs4l7ngkqkr1 0 55587 876200 718529 2026-08-03T17:40:03Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876200 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Сери}} {{Чĕлхе |тĕс = çурçĕр американ |ят = Сери |тăван ят = ''Cmiique Iitom'' [kw̃ĩkˈiːtom] |патшалăхсем =[[Мексика]] |регионсем = [[Сонора]] |калаçакансен йышĕ = 1000 (2006) |рейтинг = |статус = çухалса пырать |çухалнă = |категори = [[Çурçĕр Америка чĕлхисем]] |классификаци = Уйăрăлнă чĕлхе |çыру = çырусăр |ГОСТ 7.75-97 = |ISO2 = nai |ISO3 = sei }} '''Сери''' (Seri, cmiique iitom) – Мексикăри авалхи чĕлхесенчен пĕрри. Чĕлхе-изолят, Сонора штачĕн çыранĕнче, 2 ялта усă кураççĕ. == Вуламалли == * {{cite book |last=Campbell |first=Lyle |year=1997 |title=American Indian languages: the historical linguistics of Native America |url=https://archive.org/details/americanindianla0000camp |publisher=Oxford University Press |location=Oxford}} * {{cite book |last=Marlett |first=Stephen A. |year=1981 |title=The Structure of Seri |others=Unpublished Ph.D. thesis. University of California, San Diego}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=1988 |month=July |title=The Syllable Structure of Seri |journal=International Journal of American Linguistics |volume=54 |issue=3 |pages=245–278 |doi=10.1086/466086}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=1994 |title=One Less Crazy Rule |journal=Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session |volume=38 |pages=57–58}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2002 |title=Reanalysis of Passive and Negative Prefixes in Seri |journal=Linguistic Discovery |volume=1 |issue=1 |url=http://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/2/xmlpage/1/article/1 |doi=10.1349/PS1.1537-0852.A.1}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2005 |title=A Typological Overview of the Seri Language |journal=Linguistic Discovery |volume=3 |issue=1 |url=http://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/2/xmlpage/1/article/282 |doi=10.1349/PS1.1537-0852.A.282}} * {{cite conference |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2006 |title=El acento, la extrametricalidad y la palabra mínima en seri |booktitle=Encuentro de Lenguas Indígenas Americanas, Santa Rosa, La Pampa, Argentina}} * {{cite book |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2006 |chapter=La situación sociolingüística de la lengua seri en 2006 |title=Situaciones sociolingüísticas de lenguas amerindias |editor=Stephen A. Marlett, ed. |publisher=SIL International y Universidad Ricardo Palma |location=Lima }} [http://lengamer.org/publicaciones/trabajos/seri_socio.pdf] * {{cite book |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2007 |chapter=Las relaciones entre las lenguas hokanas en México: ¿cuál es la evidencia? |title=Memorias del III Coloquio Internacional de Lingüística Mauricio Swadesh, |editor=Cristina Buenrostro et al, eds., |pages=165-192 |publisher=Universidad Nacional Autónoma de México and Instituto Nacional de Lenguas Indígenas.|location=Mexico City}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2008 |title=The Seri and Salinan connection revisited. |journal=International Journal of American Linguistics |volume=74 |issue=3 |pages=393–99. |doi=10.1086/590087}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |coauthors=F. Xavier Moreno Herrera, Genaro G. Herrera Astorga |year=2005 |title=Illustrations of the IPA: Seri |journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=35 |issue=1 |pages=117–121 |doi=10.1017/S0025100305001933 |url=http://www.und.nodak.edu/instruct/smarlett/Documents/Seri-IPA-2005.pdf}} * {{cite journal |last=Moser |first=Mary B. |year=1978 |title=Articles in Seri |journal=Occasional papers on linguistics |volume=2 |pages=67–89}} * {{cite book |last=Moser |first=Mary B. |coauthors=Stephen A. Marlett |title=Comcáac quih yaza quih hant ihíip hac: Diccionario seri-español-inglés |url=http://lengamer.org/admin/language_folders/seri/user_uploaded_files/links/File/DiccionarioSeri2005.pdf |year=2005 |publisher=Universidad de Sonora and Plaza y Valdés Editores |location=Hermosillo, Sonora |language=Spanish and English}} == Каçăсем == {{инкубатор|sei|||сери}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sei Ethnologue] * [http://lengamer.org/admin/language_folders/seri/user_uploaded_files/links/File/BibliografiaElectronicaSeri.htm Seri bibliography] * [http://lengamer.org/asoc/language.php?language=seri Seri page at Lengamer.org] * [http://www.und.nodak.edu/instruct/smarlett/ Stephen Marlett’s home page] * [http://www.sil.org/mexico/seri/00i-seri.htm SIL Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231142211/http://www.sil.org/mexico/seri/00i-seri.htm |date=2012-12-31 }} * [http://lengamer.org/admin/language_folders/seri/user_uploaded_files/links/File/Textos/SeriTexts.htm Seri texts and recordings] {{Çурçĕр Америкăри чĕлхе çемьисем}} [[Категори:Мексика чĕлхисем]] [[Категори:Çухалакан чĕлхесем]] 7u040o6h3s1dnziyqshyy0sy23pwz2a 0 56518 876183 554357 2026-08-03T17:25:40Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876183 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв |Ячĕ = Флай |Нацилле ячĕ = {{lang-en|Fly River}} |Ӳкерчĕк = Flyriver.png |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карта = New guinea fly river.PNG |Карта ăнлантарни = |Карта Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Тăршшĕ = 1120 |Бассейн лаптăкĕ = 76000 |Бассейн = |юханшыв бассейнĕ = |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ =[[Анды]] ([[:en:Cordillera Oriental (Peru)|Кордильеры Ориенталь]]) |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = |s_lat_dir = S |s_lat_deg =5.30278 |s_lat_min =|s_lat_sec = |s_lon_dir = E |s_lon_deg =141.51917 |s_lon_min = |s_lon_sec = |Шыв вăрри = Папуа (кӳлмек)|кӳлмек Папуа |Шыв вăррин вырнаçăвĕ =[[Бразили]], [[Рондони]] тата [[Акри]] штатсен чикки |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir =S |m_lat_deg =8 |m_lat_min =30 |m_lat_sec = |m_lon_dir =E |m_lon_deg =143 |m_lon_min =40 |m_lon_sec = |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Папуа — Çĕнĕ Гвиней |Регион = |Commons = Fly River }} [[Ӳкерчĕк :Fly River Delta-txu-oclc-6552576-sc54-4.jpg|thumb|left|Юханшыв дельтин картти]] [[Ӳкерчĕк :Fly River Map 1876 NLA.jpg|thumb|left|д’Альбертис 1876-мĕш çулта хатерлене картă.]] '''Флай''' (({{lang-en|Fly River}}) — Папуа — Çĕнĕ Гвиней территоринчи юханшыв. Юханшыв [[Папуа (кӳлмек)|Папуа кӳлмекне]] юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1120 км, бассейн лаптăкĕ 76000 км²<ref name="IUCN7">{{кĕнеке|автор=Papua New Guinea. Dept. of Environment and Conservation, International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN Environmental Assessment Service. |пуçелĕк=The Fly River catchment, Papua New Guinea: a regional enviromental assessment|издательство=IUCN|год=1995|pages=7|allpages=86|isbn=2831702364}}</ref>. Вăринчен 800 км вырнаçнă хулаччен [[Киунга]] карапсем çӳреççĕ<ref>{{кĕнеке|автор=Papua New Guinea. Dept. of Environment and Conservation, International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN Environmental Assessment Service. |пуçелĕк=The Fly River catchment, Papua New Guinea: a regional enviromental assessment|издательство=IUCN|год=1995|pages=1|allpages=86|isbn=2831702364}}</ref>. Вăриинче 56 км сарлакăш [[эстуарий]] пулса тăнă. Дельта лаптăкĕ 7100 км², вăтам шыв тарăнăшĕ 8 м<ref>{{кĕнеке|автор=Papua New Guinea. Dept. of Environment and Conservation, International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN Environmental Assessment Service. |пуçелĕк=The Fly River catchment, Papua New Guinea: a regional enviromental assessment|издательство=IUCN|год=1995|pages=10|allpages=86|isbn=2831702364}}</ref>. Шывпа пĕрле нумай тăпра, юшкăн юхнă май эстуаринче нумай утрав вырнаçнă, вĕсенчен чи пысăккисем [[Киваи]], [[Пуруту]], [[Вабуда]], [[Аибинио]], [[Мибу (остров)|Мибу]] тата [[Домори]]. Европа çыннисенчен чи малтан юханшыва Британи империн ''«Флай»'' карапĕн капитанĕ [[Блэквуд Фрэнсис Прайс]] 1842-меш çулта Папуа кӳлмекĕн анăç çыранне тĕпченĕ чухне тупнă Е<ref>{{cite web|url=http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A010105b.htm|title=Blackwood, Francis Price (1809 - 1854)|last=Mozley|first=Ann.|publisher=Australian Dictionary of Biography|lang=en|accessdate=2010-01-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/670r8QXd4|archivedate=2012-04-18}}</ref>. Карап ятне хальхи юханшыв ятне панă<ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/211613/Fly-River|title=Fly River|publisher=Encyclopædia Britannica|lang=en|accessdate=2010-04-02|archiveurl=http://www.webcitation.org/670rAUTr8|archivedate=2012-04-18}}</ref>. [[1876]]-меш çулта юханшыв итали çулçуревçи [[Д'Альбертис Луиджи Мария|Луиджи Мария д’Альбертис]] тĕпченĕ, вăл «Нева» параходпа Çĕнĕ Гвиней утравне 900 км кĕнĕ{{Cite book |title= Papua New Guinea: a travel survival guide |url= https://archive.org/details/papuanewguineatr0000ligh |publisher=Lonely Planet |first=Mark |last=Lightbody |coauthors=Wheeler, Tony |isbn=0-908086-59-8 |year=1985 |edition=3-е издание |pages=[https://archive.org/details/papuanewguineatr0000ligh/page/174 172]}}</ref>. ==Юпписем== [[Стрикленд (юханшыв)|Стрикленд]] татп [[Ок-Теди (юханшыв)|Ок-Теди]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} [[Категори:Папуа — Çĕнĕ Гвиней юханшывĕсем]] isd386r1u2w6ornavnu7cdjsrg9w7i1 0 56776 876197 833262 2026-08-03T17:37:52Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876197 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Леннокс}} {{Мусăкçă |Ят = Энни Леннокс |Тăван_ят = Annie Lennox |Фото = Annie Lennox SING campaign, Vienna 2010 b.jpg |Фото_ăнлантарни = Энни Леннокс. [[2010]] çул. |Тулли_ят = Ann Lennox |Çуралнă_вăхăт = [[1954]], [[раштав, 25]] |Çуралнă_вырăн = [[Абердин]], [[Шотланди]] |Вилнĕ_вăхăт = |Вилнĕ_вырăн = |Хастар_çулсем = [[1977]] — хал. вăх. |Патшалăх = {{GBR}} |Профессисем = [[Автор-исполнитель]] |Инструментсем = [[вокал]], [[клавишлисем]] |Юрăç_сасси = [[контральто]] |Жанрсем = [[Рок]], [[поп-мусăк|поп]], {{s|[[Çĕнĕ хум (мусăк)|Çĕнĕ хум]]}} |Ушкăнсем = [[The Tourists]], [[Eurythmics]] |Лейблсем = [[RCA Records|RCA]], [[BMG]], [[Arista]] |Чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Британи империни орденĕ|CBE}} {{!}}} |Сайт = [http://www.annielennox.com/ Официаллă сайт] |Викиампар = }} '''Энни Леннокс''' ({{lang-en|Annie Lennox}}; [[раштав, 25]], [[1954]], [[Абердин]], [[Шотланди]]) — шотланд юрăçи. Хăйĕн карьеринче вăл «[[Оскар (парне)|Оскар]]», «[[Ылтăн глобус]]», тăваттă «[[Грэмми]]» тата саккăр «[[BRIT Awards]]» парнене тивĕçнĕ. == Биографи == Энни патшалăхăн мусăк академине вĕренме кĕнĕ, анчах та диплома алла иличчен темиçе эрне юлсан пăрахнă. Автомойкăна ĕçлеме вырнаçнă, пĕр юлташ ăна [[Стюарт Дэвид Аллан|Дэвид Стюартпа]] паллаштарнă - вĕсем çывăх туслашса кайнă. Пĕр хушă юратупа пурăннă та тепĕртакран уйрăлнă. Çапах та Леннокс тата Стюарт [[The Tourists]] группăна йĕркеленĕ. Ытлах тупăшлă проект пулмасан та, мусăк критикĕсем çамрăк мусăкçăсен пĕрремĕш ĕçне лайăх хакланă. == Дискографи == === Альбомсем === {|class="wikitable" style="text-align:center;" !rowspan="2"| Çул !rowspan="2" width="230"| Альбом !colspan="10"| Чартсенчи ч çӳллĕ позицисем !rowspan="2"| Сертификацисем |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name=uk>{{cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/artist/_/annie%20lennox/|title=UK Charts > Annie Lennox|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/68693PqD5|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name=aus>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=annie+lennox|title=Australian Charts > Annie Lennox|publisher=australian-charts.com Hung Medien|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/68694E6A7|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br /><ref name=aut>{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=annie+lennox|title=Austrian Charts > Annie Lennox|language=German|publisher=austriancharts.at Hung Medien|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/68695JOBQ|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name=fra>{{cite web|url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=annie+lennox|title=French Charts > Annie Lennox|language=French|publisher=lescharts.com Hung Medien|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/68696Ca8p|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name=geralb>{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/LENNOX%2CANNIE?sort=entry&type=longplay|title=Charverfolgung / Lennox, Annie / Longplay|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/686972oXw|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Album Chart|IRE]]<br /><ref name=ire>{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=annie+lennox|title=Irish Charts > Annie Lennox|publisher=irish-charts.com Hung Medien|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/68698DSZe|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[MegaCharts#Albums|NL]]<br /><ref name=nlalb>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/search.asp?search=annie+lennox&cat=a|title=Dutch Album Charts > Annie Lennox|language=Dutch|publisher=dutchcharts.nl Hung Medien|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/686993VXV|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Sverigetopplistan|SWE]]<br /><ref name=swe>{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=annie+lennox|title=Swedish Charts > Annie Lennox|publisher=swedishcharts.com Hung Medien|accessdate=30-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/68699mfMP|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Swiss Music Charts|SWI]]<br /><ref name=swi>{{cite web|url=http://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=annie+lennox|title=Swiss Charts > Annie Lennox|language=German|publisher=hitparade.ch Hung Medien|accessdate=30-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/6869AcW5w|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name=usbook>{{cite book|first=Joel|last=Whitburn|year=2009|title=Top Pop Singles & Albums|url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop0000unse|edition=12th|publisher=Record Research Inc|isbn=0-89820-180-2|accessdate=2010-08-09}}</ref> |- |1992 |align="left"| '''''[[Diva (альбом)|Diva]]''''' * Дата выхода: 1 апреля 1992 * Label: [[RCA Records|RCA]] <small>(#75326)</small> * Formats: [[Compact Disc|CD]], [[Compact Cassette|cassette]] | 1 | 7 | 3 | 48 | 6 | — | — | 5 | 5 | 23 |align="left"| * [[British Phonographic Industry|UK]]: 4× Platinum<ref name=bpi>{{cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI > Certified Awards|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=11-12-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmdedGq|archivedate=2011-08-26}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|GER]]: Gold<ref name=ifpiger>{{cite gold platin|accessdate=24-05-2010}}</ref> * [[Recording Industry Association of America|US]]: 2× Platinum<ref name=riaa>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|title=RIAA Gold & Platinum|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=24-05-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66Bq59G9a|archivedate=2012-03-15}}</ref> |- |1995 |align="left"| '''''[[Medusa (альбом Энни Леннокс)|Medusa]]''''' * Дата выхода: 6 марта 1995 * Label: RCA <small>(#74321257172)</small> * Formats: CD, cassette | 1 | 5 | 2 | 5 | 4 | — | 7 | 4 | 6 | 11 |align="left"| * UK: 2× Platinum<ref name=bpi/> * GER: Gold<ref name=ifpiger/> * US: 2× Platinum<ref name=riaa/> |- |2003 |align="left"| '''''[[Bare]]''''' * Дата выхода: 9 июня 2003 * Label: RCA <small>(#82876524052)</small> * Formats: CD, [[Music download|digital download]] | 3 | 10 | 17 | 34 | 5 | 23 | 18 | 29 | 7 | 4 |align="left"| * UK: Gold<ref name=bpi/> * US: Gold<ref name=riaa/> |- |2007 |align="left"| '''''[[Songs of Mass Destruction]]''''' * Дата выхода: 1 октября 2007 * Label: RCA <small>(#88697152582)</small> * Formats: CD, digital download | 7 | 41 | 25 | 28 | 15 | 21 | 26 | 26 | 7 | 9 |align="left"| |- |2010 |align="left"| '''''[[A Christmas Cornucopia]]''''' * Дата выхода: 15 ноября 2010 * Label: [[Island Records|Island]] * Formats: CD, [[LP record|LP]], digital download | 16 | 86 | 42 | 115 | 37 | — | — | 24 | 38 | 35 |align="left"| * UK: Gold<ref>[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/Search.aspx Certified Awards Search]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2014 |align="left"| '''''[[Nostalgia]]''''' * Дата выхода: 21 октября 2014 * Label: Blue Note (BLU) * Formats: CD, [[LP record|LP]], digital download | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |align="left"| |- |colspan="20" style="font-size:8pt"| «—» denotes album that did not chart or was not released |- |} === Синглсем === {|class="wikitable" style="text-align:center;" !rowspan="2"| Çул !rowspan="2" width="230"| Сингл !colspan="10"| Чартсенчи чи çӳллĕ позицисем !rowspan="2"| Альбом |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref name=uk/> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name=aus/> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br /><ref name=aut/> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name=fra/> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Media Control Charts|GER]]<br /><ref>{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/LENNOX%2CANNIE/single?sort=entry|title=Charverfolgung / Lennox, Annie / Single|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=2010-05-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/6869C1yOV|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Singles Chart|IRE]]<br /><ref>{{cite web|url=http://irishcharts.ie/search/placement?page=2|title=Irish Singles Charts > Annie Lennox|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|accessdate=2010-05-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/6869D64Jy|archivedate=2012-06-01}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Dutch Top 40|NL]]<br /><ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/search.aspx?keyword=annie%20lennox|title=Dutch Top 40 > Annie Lennox|language=Dutch|publisher=Stichting Nederlandse Top 40|accessdate=2010-08-09|deadlink=404}}</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Sverigetopplistan|SWE]]<br /><ref name=swe/> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Swiss Music Charts|SWI]]<br /><ref name=swi/> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref name=usbook/> |- |1988 |align="left"| «[[Put a Little Love in Your Heart]]»<br /><small>(with [[Al Green]])</small> | 28 | 6 | 4 | — | 20 | 30 | 13 | — | 11 | 9 |align="left"| ''[[Scrooged]]'' soundtrack |- |rowspan="4"| 1992 |align="left"| «[[Why (песня Энни Леннокс|Why]]» | 5 | 17 | 11 | — | 12 | 5 | 6 | 10 | 6 | 34 |align="left" rowspan="5"| ''Diva'' |- |align="left"| «[[Precious (песня Энни Леннокс)|Precious]]» | 23 | 83 | — | — | 49 | — | 30 | 28 | 37 | — |- |align="left"| «[[Walking on Broken Glass]]» | 8 | 58 | — | — | 51 | 8 | — | 31 | — | 14 |- |align="left"| «[[Cold (песня Энни Леннокс)|Cold]]» | 26 | 80 | — | — | — | — | — | — | — | — |- |rowspan="2"|1993 |align="left"| «[[Little Bird (песня Энни Леннокс)|Little Bird]]» |rowspan="2"| 3 | 38 | — | — | 29 |rowspan="2"| 3 | — | — |rowspan="2"| 34 | 49 |- |align="left"|«[[Love Song for a Vampire]]» | — | — | 10 | — | — | — | — |align="left"| ''[[Bram Stoker's Dracula]]'' soundtrack |- |rowspan="4"| 1995 |align="left"| «[[No More I Love You's]]» | 2 | 16 | 11 | 13 | 27 | 2 | 23 | 15 | 14 | 23 |align="left" rowspan="4"| ''Medusa'' |- |align="left"| «[[A Whiter Shade of Pale]]» | 16 | 56 | — | 17 | 77 | 25 | — | — | 26 | 101 |- |align="left"| «[[Waiting in Vain]]» | 31 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |align="left"| «[[Something So Right]]» <small>(with [[Paul Simon]])</small> | 44 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |2003 |align="left"| «[[Pavement Cracks]]» | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |align="left" rowspan="3"| ''Bare'' |- |rowspan="2"| 2004 |align="left"| «[[A Thousand Beautiful Things]]» | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |align="left"| «[[Wonderful (песня Энни Леннокс)|Wonderful]]» | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |rowspan="2"| 2007 |align="left"| «[[Dark Road]]» | 58 | — | — | — | — | — | — | — | 45 | — |align=left rowspan=2| ''Songs of Mass Destruction'' |- |align=left|«[[Sing (песня Энни Леннокс)|Sing]]» | 161 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |2008 |align=left|«[[Many Rivers to Cross]]» | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 80 |align=left rowspan=3|''The Annie Lennox Collection'' |- |rowspan="3"| 2009 |align=left|«[[:en:Shining Light#Annie Lennox version|Shining Light]]» | 39 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |align=left|«[[Pattern of My Life]]» | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |align="left"| «[[Full Steam]]» <small>(with [[David Gray (певец)|David Gray]])</small> | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |align="left"| ''[[Draw the Line (альбом Дэвида Грея)|Draw the Line]]'' |- |rowspan="2"| 2010 |align="left"| «[[Universal Child]]» | 88 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |align="left" rowspan=2| ''A Christmas Cornucopia'' |- |align=left| «[[God rest you merry, gentlemen|God Rest Ye Merry Gentlemen]]» | 126 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- |align="center" colspan="14" style="font-size: 8pt"| «—» означает, что сингл не был в чарте или выпущен. |- |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{Harvard reference | surname1= Sutherland | given1=Bryony | surname2= Ellis | given2=Lucy | surname3= | given3= | authorlink1= | authorlink2= | authorlink3= | year= 2002 | title=Annie Lennox: The Biography | place= | edition= | publisher=Omnibus Press | url=http://books.google.com/books?id=AIvGU3nuZL0C | isbn= 0711991928 }} == Каçăсем == * [http://www.annielennox.com/ Официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206180756/http://www.annielennox.com/ |date=2010-12-06 }} * [http://eurythmics.com/ Сайт Eurythmics] * {{Facebook|annielennox|Энни Леннокс}} * {{twitter|AnnieLennox|Энни Леннокс}} * [http://ru.lennox.bewithmusic.com/ фото, видео и песни Энни Леннокс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309155730/http://ru.lennox.bewithmusic.com/ |date=2016-03-09 }} [[Категори:Аслă Британи юрăçисем]] [[Категори:Ivor Novello Awards парне лауреачĕсем]] [[Категори:BRIT Awards парне лауреачĕсем]] [[Категори:«Ылтăн глобус» парне лауреачĕсем]] [[Категори:«Оскар» парне лауреачĕсем]] [[Категори:MTV Video Music Awards çĕнтерӳçисем]] [[Категори:«Грэмми» парне лауреачĕсем]] mfgegd1n3icfxu5usz62qylnugmm5z1 0 56947 876178 746117 2026-08-03T17:19:01Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876178 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Розенбаум}} {{Çыравçă |Ят = Айн Рэнд |Тăван ят = Ayn Rand |Ӳкерчĕк = |Çуралнă чухнехи ят = Алиса Зиновьевна Розенбаум |Çуралнă вăхăт = [[1905]], [[нарăс, 2]] (кăрлач, 20) |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Петербург|Петербургра}}, [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1982]], [[пуш, 6]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Нью-Йорк|Нью-Йоркра}}, [[АПШ]] |Гражданлăх = {{Раççей империйĕ}}<br />{{USSR}} (1922-па)<br />{{US}} (1931-па) |Ĕçлев тĕсĕ = XX ĕмĕрти АПШ прозăçи, философĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = политика романĕ |Жанр = [[антиутопи]] |Ĕçсен чĕлхи = [[Акăлчан чĕлхи|акăлчан]] |Дебют = «[[Эпир — чĕррисем]]» (1936) |Çырни = Sign Ayn Rand.png |Сайт = http://www.aynrand.org Ayn Rand Institute<!-- {{cite web|url=http://www.aynrand.org|title=Ayn Rand Institute|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CY1dBbmW|archivedate=2012-11-30}}--> |Викивулавăш = }} [[File:Ayn Rand (1943 Talbot portrait).jpg|right|thumb|225px|Ayn Rand (1943)]] [[File:Ayn Rand.png|thumb|250px|]] '''Айн Рэнд''' ({{lang-en|Ayn Rand}} [aɪn ɹænd]; çуралнă чухне '''Али́са Зино́вьевна Розенба́ум'''; 02.02.1905, Санкт-Петербург, [[Раççей империйĕ]] — 06.03.1982, Нью-Йорк, [[АПШ]]) — раççей кăкĕн американ çыравçи тата философĕ, [[Объективизм (Айн Рэнд)|объективизм]] философи тĕлĕшне тăваканĕ. == Биографи == == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор= Anne C. Heller. |пуçелĕк= Ayn Rand and the World She Made |каçă = |вырăн = |сери = |тираж = |издательство = Nan A. Talese |çул= 2009 |allpages = 592 |isbn= 978-0385513999 }} {{OCLC|863096063}} {{LCC|PS3535.A547|Z68|2009}} {{LCCN|2008|0|27638}} * {{кĕнеке |автор=Джин Ландрам. |пай=Эйн Рэнд: макроориентированный интуитивист |пуçелĕк=Тринадцать женщин, которые изменили мир |вырăн=М. |издательство=Феникс |çул=1997 |isbn=5-222-00073-7 |каçă = http://www.fb2book.com/?kniga=14861&strn=35&cht=1 }} * {{кĕнеке |ref=Барбара Брэнден |автор=Branden Barbara. |пуçелĕк=The Passion of Ayn Rand |authorlink=Barbara Branden |вырăн=Garden City, New York |издательство=Doubleday & Company |çул=1986 |isbn=0-385-19171-5 |oclc=12614728 }} * {{cite book | last = Branden | first = Nathaniel | title = Who Is Ayn Rand? | url = https://archive.org/details/whoisaynrandanal00unse | publisher = Random House | location = New York | year = 1962 | isbn = 0394451791 }} * {{кĕнеке |автор=Антон Вильгоцкий |пуçелĕк=Кто такая Айн Рэнд? |вырăн=М. |издательство=АСТ |çул=2015 |isbn= 978-5-17-088264-9 |каçă = http://www.labirint.ru/books/469592/ }} * {{статья |автор= Никифорова Л., Кизилов М. |пуçелĕк= Крымский период в жизни американской писательницы Айн Рэнд (Алисы Розенбаум) |каçă= http://judaicaukrainica.ukma.edu.ua/ckfinder/userfiles/pdf/JU_287-313.pdf |издание= Judaica Ukrainica |тĕс= Пухмач |вырăн= Кейӳ |издательство= Laurus |çул= 2012 |том= 1 |страницы= 287—313 |isbn= |issn= 2305-4034 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= }} * {{кĕнеке|автор= [[:en:Allan Gotthelf|Allan Gotthelf]], [[:en:James G. Lennox|James G. Lennox]] (editors).|пуçелĕк= Metaethics, Egoism, and Virtue: Studies in Ayn Rand's Normative Theory |вырăн = |издательство = University of Pittsburgh Press |çул= 2010 |allpages = |серия = |isbn= 0-8229-4400-6 |тираж = }} * {{кĕнеке|автор= [[:en:Allan Gotthelf|Allan Gotthelf]].|пуçелĕк= [[:en:On Ayn Rand|On Ayn Rand]]|вырăн = |издательство = Wadsworth Publishing |çул= 2000 |allpages = 104|серия = Wadsworth Philosophers|isbn= 978-0-534-57625-7 |тираж = }} == Çавăн пекех == * [[Джон Голт]] == Видео == * {{YouTube|FzGFytGBDN8|Интервью Айн Рэнд Филу Донахью}}{{ref-en}} * {{YouTube|6niWzomA_So|Документальный фильм Park Avenue, в котором критикуются взгляды Айн Рэнд}}{{ref-en}} == Каçăсем == * [http://www.bogdanovich.eu/4241 Айн Рэнд: Любовь стоит расценивать как деловую сделку. Тот кто слаб — недостоин любви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923193230/http://www.bogdanovich.eu/4241 |date=2015-09-23 }} — расшифровка видео первой части интервью Айн Рэнд Майку Уоллесу * [http://www.bogdanovich.eu/4286 Айн Рэнд: Политика США ужасна, всё вокруг нас разрушено, в будущем нас ждём катастрофа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923193235/http://www.bogdanovich.eu/4286 |date=2015-09-23 }} — расшифровка видео второй части интервью Айн Рэнд Майку Уоллесу * [http://www.bogdanovich.eu/4298 Кто такой Джон Галт? Кто такая Айн Рэнд?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923193242/http://www.bogdanovich.eu/4298 |date=2015-09-23 }} — расшифровка видео третьей части интервью Айн Рэнд Майку Уоллесу * {{cite web|url=http://www.aynrand.org|title=Ayn Rand Institute|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CY1dBbmW|archivedate=2012-11-30}} {{ref-en}} * {{cite web|url=http://offline.business-magazine.ru/2004/52/111381/page/all/|title=Сергей Голубицкий. Who is John Galt?|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CY1q9P91|archivedate=2012-11-30}}//«[[Бизнес-журнал]]» № 16, 17 августа 2004. * {{cite web|url=http://www.alekstarn.com/rand.html|title=Алекс Тарн. Треугольник рационализма (Чернышевский – Набоков – Рэнд)|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CaZQYI7q|archivedate=2012-12-01}} * {{cite web|url=http://web.archive.org/web/20080215002705/http://members.aol.com/TGoldberg/randbib.txt|title=Chronology & Bibliography of Ayn Rand’s Life & Works}} {{ref-en}} * Удивительная Айн Рэнд {{cite web|url=http://evreimir.com/article.php?id=8069&res=1|title=Часть 1|deadlink=404}} и {{cite web|url=http://evreimir.com/article.php?id=8141|title=часть 2|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20060221060723/evreimir.com/article.php?id=8141|archivedate=2006-02-21}} * ''[[Романчук, Ярослав Чеславович|Романчук Я. Ч.]]'' {{cite web|url=http://slovari.yandex.ru/dict/sociology/article/soc/soc-0974.htm|title=Айн Рэнд|deadlink=404}} в «Энциклопедии социологии» * ''Пауэлл Д.'' {{cite web|url=http://www.inliberty.ru/library/study/35/|title=Роуз Уайлдер Лэйн, Изабель Патерсон и Айн Рэнд|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CaZRKUQm|archivedate=2012-12-01}}. * {{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/08/23/rand/|title=Книги Айн Рэнд прорекламировали надписью размером с США|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CaZRu13B|archivedate=2012-12-01}} * {{cite web|url=http://russlife.ru/allworld/read/alisa-v-strane-chudes/index.php|title=Алиса в стране чудес|author=[[Владимир Паперный]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DuPkeWgI|archivedate=2013-01-24}} * {{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://libertynews.ru/node/1144 | title = ИНТЕРВЬЮ ЖУРНАЛА " ПЛЭЙБОЙ" С ФИЛОСОФОМ АЙН РЭНД | format = | work = | publisher = libertynews.ru | accessdate = 2013-08-24 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/6J7ZiWS4A | archivedate = 2013-08-25 }} {{Айн Рэнд}} {{DEFAULTSORT:Рэнд, Айн}} [[Категори:Айн Рэнд| ]] [[Категори:Либерализм ĕçченĕсем]] [[Категори:Хĕрарăм-философсем]] [[Категори:Либертарианлăх]] [[Категори:Санкт-Петербург патшалăх университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Евпатория]] [[Категори:Либертариансем]] [[Категори:Ӳпке ракĕпе вилнисем]] [[Категори:Нью-Йоркра пытарнисем]] [[Категори:Кенсико çăвине пытарнисем]] [[Категори:Политика философĕсем]] i274h2mj3blp82cn0ojceoba1c3iq1v 0 57524 876211 837316 2026-08-03T17:47:29Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876211 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Боуи}} {{Мусăкçă |Ят = Дэвид Боуи |Тăван_ят = David Bowie |Фото = David-Bowie Chicago 2002-08-08 photoby Adam-Bielawski-cropped.jpg |Анлăшĕ = 220px |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = Дэвид Боуи, ''[[Heathen (альбом)|Heathen]]'' альбома кăтартса çӳрени ([[2002]]). |Тулли_ят = Дэвид Роберт Джонс |Çуралнă_вăхăт = [[1947]] [[кăрлач, 8]] |Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Брикстон|Брикстонра}}, [[Ламбет]], [[Лондон]], [[Англи]] |Вилнĕ_вăхăт = [[2016]] [[кăрлач, 10]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Манхэттен|Манхэттенре}}, [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АПШ]] |Хастар_çулсем = [[1964]] — [[2016]] |Патшалăх = {{GBR}} |Юрăç_сасси = [[Баритон]]<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE6DD163EF933A05752C1A967958260|title=Review/Rock; For Bowie, One More Change of Pace|last=Pareles|first=John|date=30 November 1991|publisher=The New York Times|accessdate=2 November 2008}}</ref> |Инструментсем = [[гитара]]<br />[[саксофон]]<br />[[клавишлисем]] |Профессисем = [[вокалист]]<br />XX-XI ĕмĕрсенчи британ мусăкçи<br />ӳкерçĕ<br />актёр<br />[[продюсер]] |Жанрсем = [[арт-рок]]<br />[[глэм-рок]]<br />[[экспериментлă рок]]<br/>[[поп-рок]]<br />[[психодели-поп]]<br />[[альтер-рок]]<br />[[соул]]<br />[[çĕнĕ хум (мусăк)|çĕнĕ хум]]<br />[[эмбиент]]<br />[[электронлă мусăк]] |Суя ятсем = Дэвид Боуи |Ушкăнсем = [[Tin Machine]]<br />[[The Spiders from Mars]] |Пĕрĕçлĕх = [[Висконти Тони|Тони Висконти]]<br />[[Джаггер Мик|Мик Джаггер]]<br />[[Ронсон Мик|Мик Ронсон]]<br />[[Игги Поп]]<br />[[Рид Лу|Лу Рид]]<br />[[Леннон Джон|Джон Леннон]]<br />[[Аломар Карлос|Карлос Аломар]]<br />[[Пресли Элвис|Элвис Пресли]]<br />[[Ино Брайан|Брайан Ино]]<br />[[Queen]]<br />[[Тина Тёрнер]]<br />[[Гэбрелс Ривз|Ривз Гэбрелс]]<br />[[Pet Shop Boys]]<br />[[Резнор Трент|Трент Резнор]]<br />[[Placebo]] |Лейблсем = [[RCA]] ([[1972]]—[[1985]])<br />[[EMI]]<br />[[Virgin Records]]<br />[[Iso (сасă çырнин лейблĕ)|ISO]]<br />[[Columbia Records]] |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Британ империн орденĕ|граждан|CBE}} {{!}}{{!}} {{Ӳнерпе литература орденĕн командорĕ}} {{!}}} }} '''Дэ́вид Бо́уи''' ({{lang-en|David Bowie}}) {{IPA|[ˈboʊ.i]}}<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/magazinemonitor/2007/01/how_to_say_bowie.shtml|title=How to say: Bowie|accessdate=22 November 2008|work=Magazine Monitor|publisher=BBC News|date=8 January 2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmISOS5|archivedate=2011-08-26}}</ref> (сăн ячĕ '''Дэ́вид Ро́берт Джонс''' ({{lang-en|David Robert Jones}}); [[кăрлач, 8]] [[1947]], Брикстон, [[Ламбет]], [[Лондон]], [[Англи]]<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/court_and_social/article5484753.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629132544/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/court_and_social/article5484753.ece |date=2011-06-29 }} 8 January 2010. Retrieved 9 January 2010.</ref> — [[кăрлач, 10]] [[2016]], Манхэттен, [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[АПШ]]<ref>https://www.facebook.com/davidbowie/</ref>) — [[Аслă Британи|британ]] [[рок-мусăк|рок]]-юрăç тата хăйĕн юррисене шăрантараканĕ, çаплах [[продюсер]], [[сасă режиссёрĕ]], ӳкерçĕ тата [[актёр]]. == Биографи == {{Çырмалла}} == Дискографи == {{main|Дэвид Боуи дискографийĕ}} * ''[[David Bowie (альбом)|David Bowie]]'' ({{ym|1967}}) * ''[[Space Oddity (альбом)|Space Oddity]]'' ({{ym|1969}}) * ''[[The Man Who Sold the World (альбом)|The Man Who Sold the World]]'' ({{ym|1970}}) * ''[[Hunky Dory]]'' ({{ym|1971}}) * ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]'' ({{ym|1972}}) * ''[[Aladdin Sane]]'' ({{ym|1973}}) * ''[[Pin Ups]]'' (1973) * ''[[Diamond Dogs]]'' ({{ym|1974}}) * ''[[Young Americans]]'' ({{ym|1975}}) * ''[[Station to Station]]'' ({{ym|1976}}) * ''[[Low (альбом Дэвида Боуи)|Low]]'' ({{ym|1977}}) * ''[[“Heroes” (альбом)|Heroes]]'' ({{ym|1977}}) * ''[[Lodger (альбом)|Lodger]]'' ({{ym|1979}}) * ''[[Scary Monsters (and Super Creeps)]]'' ({{ym|1980}}) * ''[[Let’s Dance]]'' ({{ym|1983}}) * ''[[Tonight]]'' ({{ym|1984}}) * ''[[Never Let Me Down]]'' ({{ym|1987}}) * ''[[Tin Machine (альбом)|Tin Machine]]'' ({{ym|1989}}) (<small>совместно с Tin Machine</small>) * ''[[Tin Machine II]]'' ({{ym|1991}}) (<small>совместно с Tin Machine</small>) * ''[[Black Tie White Noise]]'' ({{ym|1993}}) * ''[[1.Outside]]'' ({{ym|1995}}) * ''[[Earthling]]'' ({{ym|1997}}) * ''[[‘hours…’]]'' ({{ym|1999}}) * ''[[Heathen (альбом)|Heathen]]'' ({{ym|2002}}) * ''[[Reality]]'' ({{ym|2003}}) * ''[[The Next Day]]'' ({{ym|2013}}) * ''[[Blackstar]]'' ({{ym|2016}})<ref>{{cite web |url=http://pitchfork.com/news/61774-david-bowie-reportedly-releasing-new-album-blackstar-in-january/ |title=David Bowie Reportedly Releasing New Album Blackstar in January |publisher=Pitchfork |date=24 октября |accessdate=October 25, 2015 |author=Monroe, Jazz}}</ref> == Асăрхавсем == {{reflist+|colwidth=30em|small=1}} == Вуламалли == * {{Cite book|last=Buckley,| first=David|year=2000| origyear=First published 1999 |title=Strange Fascination&nbsp;— David Bowie: The Definitive Story |url=https://archive.org/details/strangefascinati0000davi|location=London |publisher=Virgin |isbn=075350457X | ref = CITEREFBuckley2000 }} * ''Buckley, David.'' David Bowie: Complete Guide to His Music. — Omnibus, 2004. * {{Cite book|last=Charles Shaar Murray, |first=Roy Carr, |authorlink=Roy Carr; Charles Shaar Murray | year=1981| title=Bowie: An Illustrated Record |location=New York| publisher=Avon|isbn=0380779668}} * {{Cite book|last=Pegg, |first=Nicholas |authorlink=Nicholas Pegg |year=2004| origyear=First published 2000 |title=The Complete David Bowie |url=https://archive.org/details/completedavidbow0000pegg_h5l4 |location=London |publisher= Reynolds & Hearn |isbn=1903111730}} * ''Picaud, Loïc.'' David Bowie et le rock dandy. — Hors-Collection, 2007. * ''Robin, Pierre.'' David Bowie: Du provocateur au séducteur ultramoderne. — Paris: B. Giovanangeli, 2005. — 252 p. — ISBN 2-909034-76-3. * ''Sanford, Christopher.'' Bowie: Loving the Alien. — Da Capo Press, 1998. * ''Seabrook, Thomas Jerome.'' Bowie in Berlin: A New Career in a New Town. — Jawbone Press, 2008. * ''Soligny, Jerome.'' — David Bowie. * ''Spitz, Marc.'' Bowie: A Biography. — Crown Publishers, 2009. * ''Thompson, Dave.'' — Hallo Spaceboy: The Rebirth of David Bowie. — Ecw Press, 2006. * ''Tremlett, George.'' — David Bowie: Living on the Brink. — Carroll and Graf, 1997. * ''Ungemuth, Nicolas.'' — David Bowie. — Librio, 1999. * ''Waldrep, Shelton.'' Phenomenology of Performance // The Aesthetics of Self-Invention: Oscar Wilde to David Bowie. — University of Minnesota Press, 2004. * ''Welch, Chris.'' David Bowie: We Could Be Heroes: The Stories Behind Every David Bowie Song. — Da Capo Press, 1999. * ''Wilcken, Hugo.'' 33⅓: David Bowie’s. — Low, Continuum, 2005. * Moonage Daydream: the life and times of Ziggy Stardust; photos by Mick Rock — textes by David Bowie. — Genesis Publications, 2002. == Каçăсем == * [https://www.davidbowie.com/ Официальный сайт Дэвида Боуи] * {{facebook|davidbowie|Дэвида Боуи}} * {{myspace|davidbowie|Дэвида Боуи}} * {{twitter|DavidBowieReal|David Bowie Official}} * {{imdb name|name=David Bowie|id=0000309}} * {{allmusic|name=David Bowie|id=11:jq6jtr49kl6x}} * {{Last.fm|David Bowie|Дэвида Боуи}} * [http://www.charlierose.com/view/interview/5019 ''Charlie Rose'' interview (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131070925/http://www.charlierose.com/view/interview/5019 |date=2010-01-31 }} * [https://chewbakka.com/brains/bowieburroughs Интервью Дэвида Боуи и Уилльяма Берроуза] * [http://www.gq.ru/people/article/10106/ Статья о Дэвиде Боуи в журнале ''GQ'']{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bowie-singles.co.uk/ Сайт посвящённый синглам Дэвида Боуи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612151829/http://www.bowie-singles.co.uk/ |date=2011-06-12 }} * [http://fla-master.ru/exchange/outside/outside_title.htm «Дневники Натана Адлера» (перевод Дмитрия Борца)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212045118/http://fla-master.ru/exchange/outside/outside_title.htm |date=2008-02-12 }} * [http://colodez.spb.ru/kladovaya/rings/bowie.html «12 жизней Дэвида Боуи»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120529171420/http://colodez.spb.ru/kladovaya/rings/bowie.html |date=2012-05-29 }} — краткий путеводитель по творчеству * [http://esquire.ru/wil/david-bowie Правила жизни.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019001937/https://esquire.ru/wil/david-bowie |date=2016-10-19 }} Цитаты разных лет, из интервью журналу ''[[Esquire]]'' [[Категори:Дэвид Боуи| ]] [[Категори:Аслă Британин рок-мусăкçисем]] [[Категори:Аслă Британин юрăçисем]] [[Категори:«Сатурн» парне лауреачĕсем]] [[Категори:«Эмми» парне лауреачĕсем]] [[Категори:Ivor Novello Awards парне лауреачĕсем]] [[Категори:BRIT Awards парне лауреачĕсем]] [[Категори:MTV Video Music Awards çĕнтерӳçисем]] [[Категори:Глэм-рок мусăкçисем]] [[Категори:Арт-рок мусăкçисем]] [[Категори:Пĕвер ракĕпе вилнисем]] ahx12kwi2v5khmffma3yud9oxjcwp91 0 57528 876216 559932 2026-08-03T17:51:44Z InternetArchiveBot 28304 Add 9 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876216 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Боуи}} [[File:Jimbowie.jpg|thumb|Джим Боуи]] '''Джим Боуи'''<ref>Сăмахсарсенче [http://www.merriam-webster.com/dictionary/bowie Merriam-Webster] тата [http://dictionary.reference.com/browse/bowie Dictionary.com] иккĕлле пуплев ĕлкине кăтартнă — /Боуи/ тата /Буи/, çапах та [http://www.google.com/search?sclient=psy&hl=en&safe=off&tbo=1&tbs=bks:1&q=%22%D0%BD%D0%BE%D0%B6+%D0%B1o%D1%83%D0%B8%22&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=&pbx=1&cad=h#sclient=psy&hl=en&safe=off&tbo=1&tbs=bks:1&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B6+%D0%B1o%D1%83%D0%B8&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=&pbx=1&fp=1d86ab04d875bf45 вырăсла çăлкуçсенче] '''Боуи'''</ref> е '''Буи''' кăна тĕл пулать.<ref>Manns, William (May-Jun 2004). «The Bowie Knife». American Cowboy 11 (1): 40-43.</ref><ref>Janin, Hunt (2007). [http://books.google.com/books?id=oheX5lNumIYC&printsec=frontcover&dq=isbn+9780786429127&source=bl&ots=dO600_PF3J&sig=LaFfMru3qTsz9DxGNdO_JfxT2rE&hl=ru&ei=pX_STIDgK8rCswa75fWBDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwAA#v=onepage&q=boowie&f=false Fort Bridger, Wyoming]. Jefferson: McFarland & Company. p. 138. ISBN 9780786429127.</ref> ({{lang-en|James Bowie}}; [[1796]], [[ака, 10]] — [[1836]], [[пуш, 6]]) — американ авантюрисче, [[техас революцийе|Техас революцин]] паттăрĕ. Унăн хушаматнеохăйне валли [[Дэвид Боуи]] мусăкçă илнĕ<ref>Тĕрĕссипе, Дэвид Боуи суя ят вырăнне Джеймс Боуи çĕççине усă курнă.</ref>. Уроженец штата [[Кентукки]], Боуи большую часть жизни провёл в [[Луизиана|Луизиане]], зарабатывая на жизнь перепродажей земли и рабов, которых приобретал у [[Лафит, Жан|Жана Лафита]] в [[Гальвестон]]е. В 1827 году он получил огнестрельное и ножевое ранения в драке с [[шериф]]ом местечка [[Рэпидс-Пэриш]], которого прикончил большим ножом со срезанным клинком (т. н. «[[нож Боуи]]»). В 1830 году перебрался в [[Техас]], женился на дочери тамошнего вице-губернатора и принял [[мексика]]нское гражданство. Во время вылазки на поиски затерянной шахты Сан-Сабо Боуи и несколько его товарищей отбили нападение большого отряда индейцев, чем снискали славу по всему Техасу. С началом [[Война за независимость Техаса|техасской борьбы за независимость]] Боуи возглавил местное ополчение в [[Битва при Консепсьон|боях за Консепсьон]] и т. н. «[[Битва за сено|битве за сено]]» в 1835 году. В 1836 году Боуи руководил [[Защита миссии Аламо|защитой миссии Аламо]] в [[Сан-Антонио]]. Все защитники осаждённой крепости погибли в бою. Боуи был прикован к постели болезнью, однако перед смертью, как гласит предание, успел разрядить свои пистолеты в ворвавшихся в его комнату мексиканцев. == Çавăн пекех == * [[Нож Боуи]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{Citation | last =Bowie | first =James | coauthors = John Henry Brown | title = James Bowie's 1831 report of Indian fight from Brown's History of Texas | publisher = L. E. Daniell | year =1831 [1892] | url =http://books.google.com/books?id=LCkaAQAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:BBSrjhvnXWgC&hl=en&sa=X&ei=AAdWUfGaOZTs8gSj6YH4BA&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false}} * {{Citation | last =Bowie | first =Rezin P. | coauthors = Samuel C. Atkinson | title = Rezin Bowie's 1833 account of 1831 Indian fight in Texas from Atkinson's Casket. | publisher = Samuel C. Atkinson | year = 1833 | url = http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A1833_Rezin_Bowie_-_An_Indian_battle_-_The_casket.pdf&page=3 }} * {{cite book |last=Buckley|first=David|year=2000|origyear=1999 |title=Strange Fascination – David Bowie: The Definitive Story |url=https://archive.org/details/strangefascinati0000davi|location=[[London]] |publisher=Virgin |isbn=0-7535-0457-X}} * {{cite book |last=Chariton|first=Wallace O.|title=Exploring the Alamo Legends|publisher=Republic of Texas Press|place=Plano, TX|year=1992|isbn=1-55622-255-6}} * {{cite book | last = Davis | first = William C. | authorlink= William C. Davis (historian)| title = Three Roads to the Alamo: The Lives and Fortunes of David Crockett, James Bowie, and William Barret Travis | url = https://archive.org/details/threeroadstoalam0000davi | publisher = HarperCollins | location = New York | year = 1998 | isbn = 0-06-017334-3}} * {{cite book |last=Edmondson|first=J.R.|title=The Alamo Story-From History to Current Conflicts|url=https://archive.org/details/alamostoryfromea0000edmo|publisher=Republic of Texas Press|place=Plano, TX|isbn=1-55622-678-0|year=2000}} * {{cite book |last=Groneman|first=Bill|title=Alamo Defenders, A Genealogy: The People and Their Words|url=https://archive.org/details/alamodefendersge0000gron|publisher=Eakin Press|place=Austin, TX|isbn=0-89015-757-X|year=1990}} * {{cite book |last=Groneman|first=Bill|title=Eyewitness to the Alamo|url=https://archive.org/details/eyewitnesstoalam0000gron|publisher=Republic of Texas Press|isbn=1-55622-502-4|location=Plano, TX|year=1996}} * {{cite book |last=Hopewell|first=Clifford|title=James Bowie Texas Fighting Man: A Biography|url=https://archive.org/details/jamesbowietexasf0000hope|publisher=Eakin Press|location=Austin, TX|isbn=0-89015-881-9|year=1994}} * {{cite book |last=Jennings|first=Frank W.|title=San Antonio:The Story of an Enchanted City|url=https://archive.org/details/sanantoniostoryo0000jenn|publisher=San Antonio Express-News|isbn=1-890346-02-0|place=[[San Antonio, TX]]|year=1998}} * {{cite book |last=Kennedy |first=William |coauthors= |title=Texas: The Rise, Progress, and Prospects of the Republic of Texas |publisher=R. Hastings |year=1841 |url=http://books.google.com/?id=s3cFAAAAQAAJ&dq=%22the+grass+fight%22}} * {{cite book |last=Kirchner|first=Paul|title=Bowie Knife Fights, Fighters, and Fighting Techniques |publisher=Paladin Press|place=[[Boulder, CO]]|isbn=1-58160-742-3|year=2010}} * {{cite book |last=Lindley|first=Thomas Ricks|title=Alamo Traces: New Evidence and New Conclusions|url=https://archive.org/details/alamotracesnewev0000lind|publisher=Republic of Texas Press|location=Lanham, MD|year=2003|isbn=1-55622-983-6}} * {{cite book |last=Nofi|first=Albert A.|title=The Alamo and the Texas War of Independence, September 30, 1835 to April 21, 1836: Heroes, Myths, and History|url=https://archive.org/details/alamotexaswarofi0000nofi_t4e3|publisher=Combined Books, Inc.|place=[[Conshohocken, PA]]|isbn=0-938289-10-1|year=1992}} * {{cite book |last=Peatfield |first=Joseph Joshua |coauthors=Hubert Howe Bancroft, Henry Lebbeus Oak, William Nemos |title=History of the North Mexican States |publisher=A.L. Bancroft and Company |year=1889 |url=http://books.google.com/?id=IdENAAAAIAAJ&dq=%22the+grass+fight%22}} * {{citation|title=From Hell to Breakfast|series=Publications of the Texas Folklore Society Number XIX|publisher=[[University of North Texas Press]]|location=Denton, TX|isbn=1-57441-099-7|last=Sears|first=Edward S.|contribution=The Low Down on Jim Bowie|editor-last=Boatright|editor-first=Mody C.|editor2-last=Day|editor2-first=Donald|year=2000}} * {{citation|title=Myths, Misdeeds, and Misunderstandings: The Roots of Conflict in U.S.–Mexican Relations|editor-last=Rodriguez O.|editor-first=Jaime E.|editor2-last=Vincent|editor2-first=Kathryn|location=[[Wilmington, DE]]|publisher=Scholarly Resources Inc.|isbn=0-8420-2662-2|contribution=The Colonization and Loss of Texas: A Mexican Perspective|last=Vazquez|first=Josefina Zoraida|year=1997 }} [[Категори:Пайăр çынсем:Техас]] [[Категори:XIX ĕмĕрти авантюристсем]] [[Категори:АПШ революционерĕсем]] [[Категори:Техас революцине хутшăннисем]] ehz9iu3eh7c9o7s4yon3uqqtrz4odxf 0 58475 876215 862161 2026-08-03T17:49:59Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876215 wikitext text/x-wiki [[File:Toilet 370x580.jpg|thumb|Туалетри унитаз]] [[File:B747 toilet.jpg|thumb|right|[[Boeing 747|747-мĕш Боингри]] туалет]] {{урăх пĕлтерĕшсем|Туалет (пĕлтерĕшсем)}} '''Туалет''' (чăваш йăли-йĕркинчи традицисемпе çавăн пекех '''тул''', '''шунтă''', '''нушник''' теççĕ, {{lang-fr|toilettes}}) — [[этем шăрăвĕ|шăк кăларнă]], [[Дефекаци|дефекаци]]ленĕ тата [[Хăсăк|антиперистальтика]] чухне усă куракан пӳлĕм, хуралтă, çурт-йĕр. Туалет пӳлĕмĕнче [[унитаз]] тата урăх [[сантехника|санитари-техника хатĕрĕсене]], сăмахран [[раковина (сантехника)|раковина]] тата [[биде]], вырнаçтараççĕ. Хальхи туалетсене [[канализаци]]пе çыхăнтарнă. Çаплах куçармалла [[туалет кабинисем]] тата [[биотуалет]]сем пур. == Истори == == Туалет элеменчĕсем == * [[Унитаз]] * [[Писсуар]] * [[Биде]] * [[Туалетри хут]] * [[Çăвăнкăч]], кранпа, супăньпе тата хут алă шăллипе. * [[Тĕкĕр]] * [[Сывлаш уçăлтаравăш]] * Туалет хӳмисемпе урайне [[кафель]] хураççĕ. == Çавăн пекех == {{wiktionary|туалет}} * [[Туалет кабини]] * [[Биотуалет]] * [[Пусă туалечĕ]] * [[Тӳлевлĕ туалет]] * [[Химилле туалет]] * [[Исламри туалет этикечĕ]] * [[Ылтăн унитаз]] * [[Канализаци]] * [[Септик]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * ''Куманецкий К.'' История культуры Древней Греции и Рима. М., 1990. С. 167. * Сосуды тайн Туалеты и урны в культурах народов мира Спб.: Азбука-Классика, 2002 * {{статья|пуçелĕк=Уборная|кăларăм=Краткая энциклопедия домашнего хозяйства|вырăн=М.|издательство=Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия»|çул=1959}} * Unitas, или Краткая история туалета М.: [[Новое литературное обозрение]], 2007. — 192 с. * http://findarticles.com/p/articles/mi_m1594/is_n2_v9/ai_20492815 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830060550/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1594/is_n2_v9/ai_20492815 |date=2008-08-30 }} «Flushed with success: new waste-reducing design in modern toiletry» by Jim Motavalli. ''E: The Environmental Magazine'', March-April, 1998 * http://www.outhousemuseum.com/wall_harrison.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407085042/http://www.outhousemuseum.com/wall_harrison.html |date=2016-04-07 }} ''Garden Houses and Privies, Authentic Details for Design and Restoration'' by Peter Joel Harrison. John Wiley & Sons, 2002. ISBN 0-471-20332-7 Member of the Outhouse Wall of Fame * ''Slanguage — a Dictionary of Irish slang'' by Bernard Share. (Dublin,1997) ISBN 0-7171-2683-8 * ''Temples of Convenience — And Chambers of Delight'' by Lucinda Lambton (NPI Media Group, 2006) ISBN 0-7524-3893-X * ''Thunder, Flush and Thomas Crapper'' by Adam Hart-Davis (Michael O’Mara Books, 1997), ISBN 1-57076-081-0. * ''Clean and Decent — The Fascinating History of the Bathroom and the Water Closet'' by Lawrence Wright (Routledge and Kegan Paul, London, 1960). * {{cite book | last = Teresi| first = Dick | coauthors = et al. | title = Lost Discoveries: The Ancient Roots of Modern Science--from the Babylonians to the Maya | url = https://archive.org/details/lostdiscoveriesa0000tere_f4q7| publisher = Simon & Schuster| year =2002 | location = New York| pages = [https://archive.org/details/lostdiscoveriesa0000tere_f4q7/page/351 351]–352 | isbn = 0-684-83718-8 }} * [http://www.eawag.ch/organisation/abteilungen/sandec/publikationen/publications_sesp/downloads_sesp/compendium_high.pdf Compendium of Sanitation Systems and Technologies] — freely available PDF. * [http://www.redoakleaves.com/downloads/The_hidden_room.pdf The hidden room] A Short History of the ‘Privy’ by Johnny Ragland * [http://chestofbooks.com/architecture/House-Construction/Chapter-VIII-Interception-Or-Dry-Systems.html ''The Principles And Practice Of Modern House-Construction'': Chapter VIII. Interception Or Dry Systems] G. Lister Sutcliffe. 1900 == Каçăсем == * [http://tualet.by.ru Все о туалетах от М до Ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200210134105/http://tualet.by.ru/ |date=2020-02-10 }} // tualet.by.ru * [http://www.myrestroom.eu Фотографии туалетов на карте мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517203527/http://myrestroom.eu/ |date=2014-05-17 }} * [http://www.gdetualet.ru/ Интерактивная карта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820131402/http://gdetualet.ru/ |date=2010-08-20 }}, отображающая ближайшие туалеты <!-- не вижу ничего стрёмного в этом ресурсе -->// gdetualet.ru * [http://losmandarinas.livejournal.com/5826.html Посещение туалета у дороги у нас и в Германии] * [http://sortirs.ru Галерея туалетов] // sortirs.ru * [http://prokal.org/?q=node/22 Эволюция туалета: С древнейших пор по наши дни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330165847/http://prokal.org/?q=node%2F22 |date=2016-03-30 }} // prokal.org * [http://lj.rossia.org/users/marinni/14574.html?thread=38126 История современного унитаза, часть первая] * [http://www.novate.ru/blogs/191113/24587/ Нужда заставит: обзор современных туалетов - концептуальных и реальных] //novate.ru * [http://molochik.ru/?p=1846{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Инцидент связанный с туалетом] * [http://infmir.ru/articles/taiwan_restaurant_toilet/ Ресторан-туалет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408023911/http://infmir.ru/articles/taiwan_restaurant_toilet/ |date=2016-04-08 }} * [https://archive.is/20130417014123/www.inosmi.ru/panorama/20080529/241651.html Сломанный туалет в космосе] * [http://collectionerus.ru/collections/temazlo/ Туалетные таблички в разных странах] * [http://www.tomovl.ru/komi/tualet_na_dache.html Дачный туалет] * [http://www.time.com/time/printout/0,8816,826260,00.html Books: Gardy-Loo!] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130205155747/http://www.time.com/time/printout/0,8816,826260,00.html |date=2013-02-05 }} {{ref-en}} {{Туалет}} [[Категори:Туалет|*]] [[Категори:Канализаци|*]] 2eh8i70apvgm4ncvahce7wsqiwe5bcl 10 61701 876235 635789 2026-08-04T06:39:09Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876235 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Золотурн тăрăхĕсем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Золотурн (кантон)|Золотурн]] кантонăн тăрăхĕсем <small> — [[:de:Kanton Solothurn|Solothurn]]</small> |state = collapsed |ăшлăхĕ = [[Бухегберг (тăрăх)|Бухегберг]]&nbsp;&#124; [[Дорнек (тăрăх)|Дорнек]]&nbsp;&#124; [[Гой (тăрăх)|Гой]]&nbsp;&#124; [[Гёсген (тăрăх)|Гёсген]]&nbsp;&#124; [[Леберн (тăрăх)|Леберн]]&nbsp;&#124; [[Ольтен (тăрăх)|Ольтен]]&nbsp;&#124; [[Золотурн (тăрăх)|Золотурн]]&nbsp;&#124; [[Таль (тăрăх)|Таль]]&nbsp;&#124; [[Тирштайн (тăрăх)|Тирштайн]]&nbsp;&#124; [[Вассерамт (тăрăх)|Вассерамт]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> c691fk0ecbmycyrtrnq3rnc504aehy0 10 61703 876227 635790 2026-08-04T06:37:29Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876227 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Бухегберг тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Герб округа]] |çĕлĕк = [[Бухегберг (тăрăх)|Бухегберг тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Bucheggberg (Bezirk)|Bucheggberg (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Этигофен]]&nbsp;&#124; [[Этинген (Золотурн)|Этинген]]&nbsp;&#124; [[Бальм-Мессен]]&nbsp;&#124; [[Биберн (Золотурн)|Биберн]]&nbsp;&#124; [[Бицвиль]]&nbsp;&#124; [[Брюглен]]&nbsp;&#124; [[Брунненталь (Золотурн)|Брунненталь]]&nbsp;&#124; [[Госливиль]]&nbsp;&#124; [[Хессигофен]]&nbsp;&#124; [[Кюттигофен]]&nbsp;&#124; [[Кибург-Бухег]]&nbsp;&#124; [[Люслинген]]&nbsp;&#124; [[Лютеркофен-Ихертсвиль]]&nbsp;&#124; [[Лютерсвиль-Гехливиль]]&nbsp;&#124; [[Мессен (Золотурн)|Мессен]]&nbsp;&#124; [[Мюледорф (Золотурн)|Мюледорф]]&nbsp;&#124; [[Неннигофен]]&nbsp;&#124; [[Оберрамзерн]]&nbsp;&#124; [[Шнотвиль]]&nbsp;&#124; [[Чеппах]]&nbsp;&#124; [[Унтеррамзерн]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> mpi7gg4itx5qkvltpc6lv7x74p36p0t 10 61740 876228 635791 2026-08-04T06:37:49Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876228 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Золотурн тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Золотурн (тăрăх)|Золотурн тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Solothurn (Bezirk)|Solothurn (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Золотурн]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> 1qwc4g14szowpaawmrac8gr0qesa2bt 10 61748 876234 635792 2026-08-04T06:38:55Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876234 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Дорнек тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Дорнек (тăрăх)|Дорнек тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Dorneck (Bezirk)|Dorneck (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Бетвиль]]&nbsp;&#124; [[Бюрен (Золотурн)|Бюрен]]&nbsp;&#124; [[Дорнах (Золотурн)|Дорнах]]&nbsp;&#124; [[Гемпен (Золотурн)|Гемпен]]&nbsp;&#124; [[Хохвальд (Золотурн)|Хохвальд]]&nbsp;&#124; [[Хофштеттен-Флю]]&nbsp;&#124; [[Метцерлен-Мариаштайн]]&nbsp;&#124; [[Нуглар-Санкт-Панталеон]]&nbsp;&#124; [[Родерсдорф (Золотурн)|Родерсдорф]]&nbsp;&#124; [[Зеевен (Золотурн)|Зеевен]]&nbsp;&#124; [[Виттерсвиль]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> n1c3ubtu5qi7wvunxwg2799t1qxczi0 10 61795 876229 635800 2026-08-04T06:38:01Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876229 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Таль тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Таль (тăрăх)|Таль тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Thal (Bezirk)|Thal (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Эдермансдорф]]&nbsp;&#124; [[Бальсталь]]&nbsp;&#124; [[Генсбруннен]]&nbsp;&#124; [[Хербетсвиль]]&nbsp;&#124; [[Хольдербанк (Золотурн)|Хольдербанк]]&nbsp;&#124; [[Лауперсдорф]]&nbsp;&#124; [[Матцендорф (Золотурн)|Матцендорф]]&nbsp;&#124; [[Мюмлисвиль-Рамисвиль]]&nbsp;&#124; [[Вельшенрор]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> 85auckxjkz2471b1opiknvqdrxjw3i4 10 61869 876230 635812 2026-08-04T06:38:13Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876230 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Гой тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Гой (тăрăх)|Гой тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Gäu (Bezirk)|Gäu (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Эгеркинген]]&nbsp;&#124; [[Херкинген]]&nbsp;&#124; [[Кестенхольц]]&nbsp;&#124; [[Нойендорф (Золотурн)|Нойендорф]]&nbsp;&#124; [[Нидербукситен]]&nbsp;&#124; [[Обербукситен]]&nbsp;&#124; [[Энзинген]]&nbsp;&#124; [[Вольфвиль]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> 4vvucq8jxp6cy6ssga25h16wvetbw1m 10 61888 876231 635815 2026-08-04T06:38:24Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876231 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Гёсген тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Гёсген (тăрăх)|Гёсген тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Gösgen (Bezirk)|Gösgen (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Эрлинсбах (Золотурн)|Эрлинсбах]]&nbsp;&#124; [[Хауэнштайн-Ифенталь]]&nbsp;&#124; [[Кинберг (Золотурн)|Кинберг]]&nbsp;&#124; [[Лосторф]]&nbsp;&#124; [[Нидергёсген]]&nbsp;&#124; [[Обергёсген]]&nbsp;&#124; [[Рор (Золотурн)|Рор]]&nbsp;&#124; [[Штюслинген]]&nbsp;&#124; [[Тримбах (Золотурн)|Тримбах]]&nbsp;&#124; [[Винцнау]]&nbsp;&#124; [[Визен (Золотурн)|Визен]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> rm20ttmv8nbmmj5hb5h0cdzzso8p7hh 10 61951 876232 635816 2026-08-04T06:38:35Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876232 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят =Швейцари:Леберн тăрăхĕ:Хуласем |тĕс={{тĕс|Швейцари}} |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |çĕлĕк = [[Леберн (тăрăх)|Леберн тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн]]) хуласемпе коммунăсем <small> — [[:de:Lebern (Bezirk)|Lebern (Bezirk)]]</small> |ăшлăхĕ = [[Бальм-Гюнсберг]]&nbsp;&#124; [[Беллах]]&nbsp;&#124; [[Бетлах (Золотурн)|Бетлах]]&nbsp;&#124; [[Фельдбруннен-Санкт-Никлаус]]&nbsp;&#124; [[Флументаль]]&nbsp;&#124; [[Гренхен]]&nbsp;&#124; [[Гюнсберг]]&nbsp;&#124; [[Хуберсдорф]]&nbsp;&#124; [[Каммерсрор]]&nbsp;&#124; [[Лангендорф (Золотурн)|Лангендорф]]&nbsp;&#124; [[Ломмисвиль]]&nbsp;&#124; [[Нидервиль (Золотурн)|Нидервиль]]&nbsp;&#124; [[Обердорф (Золотурн)|Обердорф]]&nbsp;&#124; [[Ридхольц (Золотурн)|Ридхольц]]&nbsp;&#124; [[Рюттенен]]&nbsp;&#124; [[Зельцах]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> s9qwzwl6a921cx9ioid46kujts7t256 0 63808 876180 834854 2026-08-03T17:21:37Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876180 wikitext text/x-wiki {{Куçармалла|ca|Mar de Koro}}{{Тинĕс |Ячĕ =Коро тинĕсĕ |Ӳкерчĕк = FijiOMCmap.png |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 300 |Алпусни = |lat_dir =S |lat_deg =17.795833333333334 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =W |lon_deg =179.98361111111109 |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = 2500000 |Вырнаçăвĕ = |Вăрăммăшĕ = |Анлăшĕ = |Лаптăк = |Калăпăш = |Çыран хĕррин вăрăммăшĕ = |Чи тарăнăшĕ = 2900 |Вăтам тарăнăш = |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ = |Юхса кĕрекен шывсем = |Категори Викиампарта = }} '''Коро тинĕсĕ ''' — [[Фиджи (архипелаг)|Фиджи]] архипелагĕн: [[Вити-Леву]], [[Вануа-Леву]], [[Тавеуни]] тата [[Лау (утравсем)|Лау]] утравĕсем хушшинче вырнаçна Лăпкă океан тинĕсĕ<ref>{{cite book | title = The New Oxford School Atlas | url = https://archive.org/details/newoxfordschoola00wieg | author = Patrick Weigand | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | year = 1993 | page = [https://archive.org/details/newoxfordschoola00wieg/page/118 118] }}</ref>. Лаптăкĕ км². Ячĕ [[Фиджи (архипелаг)|Фиджи]] архипелагĕнчи [[Коро (утрав)|Коро]] вулкан утавĕнчен тухнă<ref>{{cite book | url = http://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&pg=PA572&dq=Kara+Strait+56+km&hl=en&ei=YGnTTcKhH86p8AP-1r3oCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=Koro%20Open%20sea&f=false | title = Merriam-Webster's geographical dictionary | publisher = Merriam-Webster| year = 1997}}</ref> == Вуламалли == ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Sea-stub}} {{Лăпкă океан}} [[Категори:Фиджи географийĕ]] [[Категори:Лăпкă океан тинĕсĕсем]] nk5b2adsuoikf08g84jhxb5jjs97adv 0 72276 876212 766545 2026-08-03T17:48:15Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876212 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Скорпионсем (пĕлтерĕшсем)}} {{Мусăк ушкăнĕ | Ячĕ = Scorpions | Лого = Scorpions_Logo.jpg | Уçкăч = Scorpions | Лого_анлăшĕ = 250px | Фото = Scorpions_-_01.jpg | Фото_ăнлантарни = [[Клаус Майне]], [[Маттиас Ябс]], <br> [[Рудольф Шенкер]] тата [[Павел Мончивода]] <br> 2014 çулта | Фото_анлăшĕ = 250px | Çулсем = [[1965]] — хальхи вăхăт | Патшалах = Германи | Хула = [[File:Flag of Lower Saxony.svg|30px]] [[Ганновер]], [[Анат Саксони]] | Чĕлхи = [[акăлчан чĕлхи|акăлчан]] | Жанр = | Жанрсем = [[хард-рок]]<ref>{{cite book | author=M. C. Strong | title=The great rock discography | publisher=Giunti | year=1998 | isbn=88-09-21522-2|page=722 }}</ref><ref>{{cite book | author=Philip Dodd | title=The Book of Rock: from the 1950s to today | url=https://archive.org/details/bookofrock0000dodd | publisher=Thunder's Mouth Press | year=2005 | isbn=1-56025-729-6}}</ref><ref>{{cite web |accessdate=2008-04-12 |title=Scorpions Biography |date=|url=http://www.bighairmetal.com/Scorpions.htm |work=www.bighairmetal.com}}</ref><br />[[хеви-метал]]<ref>{{cite book |last=Ingham |first=Chris |title=The Book of Metal |year=2002 |url=https://archive.org/details/bookofmetalmostc0000ingh |publisher=Thunder's Mouth Press |isbn=978-1-56025-419-5 |page=[https://archive.org/details/bookofmetalmostc0000ingh/page/104 104]}}</ref><ref>Weinstein, Deena. ''Heavy Metal: The Music and its Culture''. DaCapo, 2000. ISBN 0-306-80970-2, pp. 29, 36.</ref><ref>{{cite book |last=Christe |first=Ian |title=Sound of the Beast |publisher=Allison & Busby |isbn=0-7490-8351-4 |page=2}}</ref><ref>{{cite book |last=Walser |first=Robert |title=Running with The Devil |publisher=Wesleyan University Press |isbn=0-8195-6260-2 |page=2}}</ref> | Лейблсем = [[Rhino Entertainment|Rhino]]<br />[[RCA Records|RCA]]<br />[[Mercury Records|Mercury]]<br />[[EMI]]<br />[[Atlantic Records|Atlantic]]<br />[[Warner Music Group|WMG]]<br />[[BMG]] | Йыш = [[Майне, Клаус|Клаус Майне]]<br />[[Шенкер Рудольф|Рудольф Шенкер]]<br />[[Ябс, Маттиас|Маттиас Ябс]]<br />[[Микки Ди]]<br />[[Мончивода Павел|Павел Мончивода]] | Унченхи_хутшăнакансем = | Урăх проектсем = | Сайт = http://www.the-scorpions.com/ }} '''Scorpions''' ({{lang-ru|«Скорпионсем»}}) — [[1965]] çулта [[Ганновер]] хулинче туса хунă [[Германи|нимĕçсен]] [[акăлчан чĕлхи]]ллĕ [[рок-группи]],<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/spravka/20120425/633736745.html|title=Scorpions: история легендарной рок-группы|publisher=''[[РИА Новости]]''|date=2012-04-25|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HHeA1mP9|archivedate=2013-06-11}}</ref>. Группа классика [[хард-рок]]не, çаплах [[Рок-баллада|лирикăлла гитара балладисене]] шăрантарать. Scorpions [[Германи|Германире]] халăхшăн чи кăмăллă, тĕнчере чи паллисенчен пĕрри шутланать, хăйсен [[Мусăк альбомĕ|альбомĕсен]] 20 мильонран ытла копине (2010 çулхи кăрлачăн 29-мĕшĕ тĕлне) сутнă<ref>[http://www.billboard.com/news/scorpions-forsee-fantastic-future-following-1004063623.story#/news/scorpions-forsee-fantastic-future-following-1004063623.story «Billboard.com — Scorpions Forsee Fantastic Future Following Farewell»]</ref>. Коллектив [[VH1]] версипе «Чи аслă хард-рок артисчĕсем» ят-йышĕнче 46-мĕш вырăна йышăнать <ref>[http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/62186/episode_wildcard.jhtml?wildcard=/shows/dynamic/includes/wildcards/the_greatest/hardrock_list_full.jhtml&event_id=862767&start=41 The Greatest: 100 Greatest Artists of Hard Rock (40-21)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821030428/http://www.vh1.com/shows/the_greatest/series.jhtml |date=2011-08-21 }} at [[VH1.com]]</ref>. 2015 çултанпа группа ''[[50th Anniversary — World Tour 2015/2016]]'' ятлă турпа çӳрет. == Истори == == Литература == * Р.Шенкер, Л.Аменд. Rock Your Life. «Scorpions». М.: Эксмо, 2011. 344 с., 7 000 экз., ISBN 978-5-699-48274-0 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.metal-archives.com/band.php?id=15424 Scorpions на Encyclopaedia Metallum] {{Scorpions}} [[Категори:Германин рок-групписем]] [[Категори:Германин хард-рок-групписем]] [[Категори:Scorpions| ]] [[Категори:Германин хеви-метал-групписем]] [[Категори:Германин мусăк коллективĕсем]] [[Категори:1965 çулта çуралнă мусăк коллективĕсем]] [[Категори:Квинтетсем]] jhyq2m6idu5k47dmj05cuj61kc9t1ah 0 73703 876186 866553 2026-08-03T17:28:55Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876186 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''Ио ''' [[file:Io symbol (bold).svg|24px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Io highest resolution true color.jpg|frameless|center|[[Галилео (космос аппарат)|Галилео]]» 1999-мĕш çулта тунă ӳкерчĕк. Сарă тĕсĕ кӳкĕрт нумай пулнипе çыхăннă]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | спутник |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] |- | уçнă вырăн | Падуа университечĕ |- | уçнă вăхăт | 1610, [[кăрлач, 8]]<ref>Силкин Б. И. В мире множества лун. — М.: Наука, 1982, с. 208. — Стр. 38.</ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | |- | [[Перигели]] | |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,0041 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | {{nobr|1,769 137 786 д}} |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 17,334 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 2,21° (эклиптикăна) 0,05° (Юпитер экваторне) |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | 3 660,0 × 3 637,4 × 3 630,6 км |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | {{nobr|41 910 000 км2}} |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | 2,53{{e|10}} км³ |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 8,9319{{e|22}} кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 3,528 г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 1,796 м/ç² (0,183 '' |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 2,558 км/ç |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | [[Синхронлă çаврăну|синхронлă]] (Юпитер патне пер енĕпеçавăрăннă) |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | 271 км/ç |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | паллă мар |- | [[Альбедо]] | 0,63 ± 0,02<ref name=jplfact>{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=July 13, 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|accessdate=2007-11-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|archivedate=2010-01-18}}</ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | 90 [[Кельвин|K]] |- | Вăтам | 110 [[Кельвин|K]] |- | Чи вĕри | 130 K<ref name=Rathbun2004>{{cite journal |last=Rathbun |first=J. A. |last2=Spencer |year=2004 |first2=J.R. |last3=Tamppari |first3=L.K. |last4=Martin |first4=T.Z. |last5=Barnard |first5=L. |last6=Travis |first6=L.D. |title=Mapping of Io's thermal radiation by the Galileo photopolarimeter-radiometer (PPR) instrument |journal=Icarus |volume=169 |issue=1 |pages=127–139 |url= |doi=10.1016/j.icarus.2003.12.021 |bibcode=2004Icar..169..127R}} </ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | питĕ сахал |} '''Ио''' ({{lang-grc|Ἰώ}})  — [[Хĕвел системи]]нчи спутник Галигей уçнă 4 Юпитер спутникĕнчен Юпитера чи çывăххи. [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 5,02 ([[Планетăсем хирĕç тăни|хирĕç тăни]])<ref name="magnitude">{{cite web|title=Classic Satellites of the Solar System|url=http://www.oarval.org/ClasSaten.htm|publisher=Observatorio ARVAL|accessdate=2007-09-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Cvx6xRx?url=http://www.oarval.org/ClasSaten.htm|archivedate=2011-08-25}}</ref>. Ятне мифологири [[Гера (мифологи)|Герăн]] [[Ио]] ятлă апăсне тата [[Зевс]]ăн савнине асăнса панă. Ку спутник Хĕвел системинче геологи енчен чи хастарри, ун çинче 400 ытла ĕçлекен вулкан <ref name="book">{{cite book|title=Encyclopedia of the Solar System|url=https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739|chapter=Io: The Volcanic Moon|author=Rosaly MC Lopes|publisher=Academic Press |year=2006|editor=Lucy-Ann McFadden, Paul R. Weissman, Torrence V. Johnson|pages=[https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739/page/419 419]–431 |isbn=978-0-12-088589-3}}</ref><ref name="Lopes2004">{{cite journal |title=Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys |journal=Icarus |last=Lopes |first=R. M. C. |coauthors=''et al.'' |pages=140–174 |volume=169 |issue= 1|year=2004 |doi=10.1016/j.icarus.2003.11.013 |bibcode=2004Icar..169..140L}}</ref>. Хăшпĕр вулканĕсем [[кӳкĕрт|кӳкĕртпе]] кӳкĕрт оксидне 500 км ытла çӳлелле ывăтаççĕ. Ио çинче 100 ытла ту, вĕсем спутникăн силикатлă хуппи хĕсĕннипе пулнă. Хăшпĕр ту вĕçлексем çĕр çинчи [[Джомолунгма|Джомолунгмăран]] çӳллĕрех <ref name="Schenk2001">{{cite journal |last=Schenk |first=P. |coauthors=''et al.'' |year=2001 |title=The Mountains of Io: Global and Geological Perspectives from ''Voyager'' and ''Galileo'' |journal=Journal of Geophysical Research |volume=106 |issue=E12 |pages=33201–33222 |doi=10.1029/2000JE001408 |bibcode=2001JGR...10633201S}}</ref> — например, гора [[Южная Боосавла]] выше Джомолунгмы в два раза. ==Космос аппарачĕсемпе сăнани== === «Пионер» === Ио патне чи малтан йĕкĕреш аппратсем «[[Пионер-10]]» тата «[[Пионер-11]]» пулнă, вĕсем спутник патĕнче 1973-мĕш çулхи раштавăн 3-мĕшĕнче тата 1974-мĕш çулхи раштавăн 4-мĕшĕнче вĕçсе иртнĕ<ref name="PioneerChap5">{{cite web|url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch5.htm|title=First into the Outer Solar System|accessdate=2007-06-05|last=Fimmel|first=R. O.|coauthors=et al.|year=1977|month=|work=Pioneer Odyssey|publisher=NASA|pages=|language=|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Cw4mwfm?url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch5.htm|archivedate=2011-08-25|quote=}}</ref>. Аппаратсем вĕçнине радиопа сăнаса Ион массине тата тачăлăхне тĕрĕслетме сай пулнă. Ио пăртан мар, силикат породисенчен тăнине палăртнă<ref name="Anderson1974">{{cite journal | last=Anderson |first=J. D. |coauthors=''et al.'' |title=Gravitational parameters of the Jupiter system from the Doppler tracking of Pioneer&nbsp;10 |journal=Science |volume=183 |issue= 4122|pages=322–323 |year=1974 |url= |doi =10.1126/science.183.4122.322 | pmid=17821098 |bibcode = 1974Sci...183..322A}}</ref>. Ку аппаратсем Ио çинче атмосферăн çӳхе сийне тата орбити патĕнче интенсивлă радиаци пиçихине курма май пулнă. «Пионер-11» çинчи камера çурçĕр поляр облаçне лайăх пахалахпа ӳкерме пултарнă<ref name="Pioneer11image">{{cite web|url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/io/pioio.html|title=''Pioneer&nbsp;11'' Images of Io|work=Galileo Home Page|accessdate=2007-04-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Cw5W70D?url=http://solarsystem.nasa.gov/galileo/|archivedate=2011-08-25}}</ref>. «Пионер-10» та ӳкермелле пулнă, анчах радиаци шайĕ пысăк пулнипе сăнавсем ăнăçла пулманн<ref name="PioneerChap5" />. === «Вояджер» === [[Ӳкерчĕк:Loki Patera Color Voyager.jpg|thumb|«[[Вояджер-1]]» тунă ӳкерчĕксенчен тунă спутникăн мозаики]] «Вояджер-1» тата «Вояджер-2» космос аппарачĕсем Ио патĕнче 1979 -мĕш çулта ĕçсе кайнă, вĕсен фотоаппаратури спутника лайăхрах пахалăхпа ӳкерме май панă. «Вояджер-1» Ио патенчен {{nobr|20 600 километрта}} 1979-мĕш çулхи пушăн 5-мешĕнче иртсе кайнă <ref name="VoyagerDesc">{{cite web |url = http://pds-rings.seti.org/voyager/mission/ |title = Voyager Mission Description |date = 1997-02-19 |work = The Planetary Rings Node — Planetary Data System ([[НАСА]]) |publisher = [[Институт SETI]] |accessdate = 2014-04-19 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/61Cw69Glf?url=http://pds-rings.seti.org/voyager/mission/ |archivedate = 2011-08-25 }}</ref>. Спутник çинчен тунă ӳкерчĕсем спутник çинче темĕскерле тĕрлĕ тĕслĕ кратерсем çук пейзаж кăтартнă<ref name="Smith1979">{{cite journal |title=The Jupiter system through the eyes of Voyager 1 |journal=Science |last=Smith |first=B. A. |coauthors=''et al.'' |pages=951–972 |volume=204 |issue= 4396|year=1979 |doi=10.1126/science.204.4396.951 |pmid=17800430 |bibcode=1979Sci...204..951S}}</ref>. Пысăх пахалăхпа тунă фото çинче нумай тĕлĕнселле формăлла шăтăклă, Джомолунгмăран çӳлĕрех тулă çăмрăк си курăннă. === «Галилео» === «Галилео» космос аппарачĕ Ио патне 1995-мĕш çулта вĕçсе çитнĕ [[Ӳкерчĕк:Iosurface.jpg|thumb|Ио çийĕн «Галилео» тата «Çĕнĕ горизонтсем» КА тĕпченĕ вăхатри улшăнусем]] === Атмосфера === {{Main|Ио атмосфери}}[[Ӳкерчĕк:Io Aurorae color.jpg|thumb|left|Ио атмосферин çӳлти сийĕсенчи [[Çурçĕр шевли]]. Тĕрлĕ тĕççĕме атмосферăн тĕрлĕ компоненчĕсем çутатаççĕ. Натри - симĕс тĕс, кислород - хĕрлĕ, вулкан газĕсем- кăвак, сăмахран кӳкĕрт диоксчĕ{{Нет АИ|16|2|2016}}. Ио тĕттĕмленнĕ вăхăтра ӳкернĕ]] Ио питĕ çӳхе тĕпрен илсен кӳкĕрт диоксчĕнчен (SO₂) тăракан [[Атмосфера]] пур, унта тата кăштах кӳкĕрт моноиоксчĕ (SO), [[натри хлоричĕ]] (NaCl) тата [[кӳкĕрт]] [[кислород]] атомĕсем<ref name="IobookChap10">{{cite book |last=Lellouch |first=E.; et al. |editor=Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R. |title=Io after Galileo |url=https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope |year=2007 |publisher=Springer-Praxis |isbn=3-540-34681-3 |pages=[https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope/page/231 231]–264 |chapter=Io's atmosphere}}</ref>. == Çавăн пекех пăхăр == {{See also|Ио облаçĕсен ят-йшĕ|Ио вулканĕсен ят-йшĕ|Ио тăвĕсен ят-йшĕ}} == Литература == * {{кĕнеке |автор =[[Бурба, Георгий Александрович|Бурба Г. А.]] |ответственный =Отв. ред. [[Флоренский, Кирилл Павлович|К. П. Флоренский]] и Ю. И. Ефремов |пуçелĕк =Номенклатура деталей рельефа галилеевых спутников Юпитера |ссылка =https://books.google.com.ua/books?hl=ru&id=N3Y4AAAAIAAJ |место =Москва |издательство =Наука |год =1984 |страниц =84 |ref = }} * {{кĕнеке|автор=Силкин Б. И.|пуçелĕк=В мире множества лун|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1982|страниц=208|тираж=150000|ref=Силкин}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Io Профиль спутника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328070837/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Io |date=2014-03-28 }} на [http://solarsystem.nasa.gov/ сайте НАСА об исследовании Солнечной системы] {{ref-en}} * [http://www.nineplanets.org/io.html Профиль спутника] на [http://www.nineplanets.org/ веб-сайте Билла Арнетта «Девять планет»]{{ref-en}} * [http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/jupiter/moons/io.html&edu=high Описание Ио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413105049/http://www.windows.ucar.edu/ |date=2010-04-13 }} в проекте [[Мичиганский университет|Мичиганского университета]] «[http://www.windows.ucar.edu/ ́Окна во Вселенную] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413105049/http://www.windows.ucar.edu/ |date=2010-04-13 }}»{{ref-en}} * [http://www.solarviews.com/eng/io.htm Страница Ио] на [http://www.solarviews.com/eng/ сайте Кальвина Хамильтона «Виды Солнечной системы»] {{ref-en}} Видео о [https://web.archive.org/web/20120301025914/http://sos.noaa.gov/videos/Io.mov вращении Ио] от Национального управления океанических и атмосферных исследований {{ref-en}} * [http://stereomoons.blogspot.com/2009/10/galileo-4-moons-at-400-years.html 3D-изображения и видео со спутников Солнечной системы, включая и Ио] {{ref-en}} === Ӳкерчĕксем === * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/target/Io Каталог НАСА изображений Ио] {{ref-en}} * [http://pirlwww.lpl.arizona.edu/missions/Galileo/releases/ Изображения со спутника «Галилео»] {{ref-en}} {{col-2}} === Карттăсем === * [https://astrogeology.usgs.gov/maps/io-voyager-galileo-global-mosaics Глобальная карта Ио] на сайте [https://astrogeology.usgs.gov/ планетной геологии USGS], основанная на снимках с «Вояджеров» и «Галилео» {{ref-en}} * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/IO/target Список наименованных деталей поверхности Ио] и [http://planetarynames.wr.usgs.gov/images/io_comp_color.pdf карта с их названиями] на [http://planetarynames.wr.usgs.gov/ сайте планетной номенклатуры USGS] {{ref-en}} * [http://www.cosis.net/abstracts/EAE03/07912/EAE03-J-07912.pdf The Conundrum Posed by Io’s Minimum Surface Temperatures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515081120/http://www.cosis.net/abstracts/EAE03/07912/EAE03-J-07912.pdf |date=2012-05-15 }} {{ref-en}} * [http://planetologia.elte.hu/io/ Список гор Ио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320073258/http://planetologia.elte.hu/io/ |date=2012-03-20 }} {{ref-en}} * [https://astrogeology.usgs.gov/geology/io-cassini-visible-aurorae Снимки полярных сияний на Ио, сделанные «Кассини»] {{ref-en}} * [http://www.freescience.ru/io/main.html Сайт об Ио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407012057/http://www.freescience.ru/io/main.html |date=2010-04-07 }} {{ref-ru}} * [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2667 Популярная статья о вулканизме планет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227050229/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2667 |date=2008-02-27 }} {{ref-ru}} {{Атмосферăсем}} {{Хĕвел системи}} {{Юпитер спутникĕсем}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:1610-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] [[Категори:Юпитер спутникĕсем]] oulbo0b6jp6zqx08n3rdkwla5p62sgm 0 74477 876213 626822 2026-08-03T17:48:52Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876213 wikitext text/x-wiki [[File:Chiang Kai-shek（蔣中正）.jpg|thumb|200px|right]] '''Чан Кайши''' ({{lang-en|Chiang Kai-shek}}, {{Китайла|蔣介石|蒋介石|Jiǎng Jièshí|'''Цзян Цзеши'''}}; [[юпа, 31]] [[1887]] — [[ака, 5]] [[1975]]) — [[Китай Халăх Республики|Китайăн]] вăрçă тата политика ĕçченĕ, [[Сунь Ятсен]] вилнĕ хыççăн [[1925]] çултанпа [[Гоминьдан]] партин ертӳçи; [[Китай Республики]]н президенчĕ, [[маршал]] тата [[генералиссимус]].<ref>[https://en.m.wikisource.org/wiki/Translation:Will_of_Chiang_Kai-shek]</ref><ref name="a">{{Cite book |last = Zarrow |first = Peter Gue |year = 2005 |title = China in War and Revolution, 1895–1949 |url = https://archive.org/details/chinainwarrevolu0000zarr |pages = [https://archive.org/details/chinainwarrevolu0000zarr/page/230 230]–231}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=4ZpVntUTZfkC&pg=PA246&dq=chiang+was+then+known+as+the+red+general+movies#v=onepage&q=chiang%20was%20then%20known%20as%20the%20red%20general%20movies&f=false]</ref> ==Кунçулĕ== ==Вуламалли== * Воронцов В. Б. Судьба китайского Бонапарта. М.: Политиздат, 1989. — 336 с.: ил. (ISBN 5-250-00446-6) * Ю. М. Галенович «Цзян Чжунчжэн, или Неизвестный Чан Кайши» — Издательский дом «Муравей»: Москва, 2000 (ISBN 5-89737-082-6) * Цзян Чжунчжэн (Чан Кайши). Советская Россия в Китае. Воспоминания и размышления в 70 лет. 2-е изд., испр. и доп. М.: Посев, 2009. — 440 с.: ил. * {{кĕнеке | автор = Ларин М.Ю., Хватов А.В. | пуçелĕк = Неизвестные войны России | вырăн = М. | издательство = ООО «Дом Славянской книги» | çул = 2012 | том = | страницы = | страниц = 480 | isbn = }} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://www.dinfor.ru/?p=istoriya21&news=1029 Чан Кайши. Впечатления Свена Гедина] [[Категори:Гуандун]] [[Категори:Гоминьдан пайташĕсем]] [[Категори:Китай революционерĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Протестантизм]] [[Категори:Генералиссимуссем]] [[Категори:Пĕвер ракĕпе вилнисем]] tdtbnw4qx644zigre1lxfoqy5lqzug9 0 76556 876174 722033 2026-08-03T17:15:36Z InternetArchiveBot 28304 Add 3 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876174 wikitext text/x-wiki [[File:Common molecules and atoms.svg|thumb|400px|Молекулăсемпе атомсем]] [[File:Covalent bond hydrogen.svg|thumb|Сылтăмра: икĕ ковалентла çыхăннă [[шывамăш]] атомĕсем пĕр молекулăна пĕрлешни]] [[File:Acqua Lewis.png|thumb|Шыв молекули]] [[File:Structure ADN.png|thumb|ДНК молекулин тытăмĕ]] [[File:Brownian motion large.gif|thumb|Броун куçăмĕ]] '''Моле́кула''' ({{lang-newla|molecula}}, {{lang-la|moles}} пĕчĕклетнĕскер — масса<ref>{{Из БСЭ|пуçелĕк=Молекула}}</ref>) — икĕ е ытларах [[ковалентлĕ çыхăну|ковалентле çыхăннă]] [[атом]]сенчен тытăнса тăракан [[Электроавăр|электронейтраллă]] пĕрчĕк <ref name="iupac">{{GoldBookRef|title=molecule|url=http://goldbook.iupac.org/M04002.html|year=1994}}</ref><ref>{{cite book|author=Pauling, Linus |title=General Chemistry|url=https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0 |location=New York|publisher=Dover Publications, Inc.|year=1970|isbn=0-486-65622-5}}</ref><ref>{{cite book| author=Ebbin, Darrell, D. |title=General Chemistry, 3rd Ed.|location=Boston|publisher=Houghton Mifflin Co.|year=1990|isbn=0-395-43302-9}}</ref><ref>{{cite book|author=Brown, T.L. |title=Chemistry – the Central Science, 9th Ed.|location=New Jersey|publisher=Prentice Hall|year=2003|isbn=0-13-066997-0}}</ref><ref>{{cite book|author=Chang, Raymond |title=Chemistry, 6th Ed.|url=https://archive.org/details/chemistry0006chan |location=New York|publisher=McGraw Hill|year=1998|isbn=0-07-115221-0}}</ref><ref>{{cite book|author=Zumdahl, Steven S. |title= Chemistry, 4th ed.|url=https://archive.org/details/chemistry0004zumd |location= Boston |publisher= Houghton Mifflin|year= 1997|isbn=0-669-41794-7}}</ref>. [[Физика|Физикăра]] молекулăсем йышне çаплах [[пĕр атомлă молекула|пĕр атомлă молекулăсене]] те, тепĕр сăмахпа, ирĕклĕ (хими енчен çыхăнман) атомсене (тĕслĕхрен, [[сӳрĕк газсем|сӳрĕк газсене]], [[Ртуть|ртуте]] т. ыт.) кĕртеççĕ. Пĕр атомлă молекулăсем шутне ирĕклĕ [[атом]]сене кĕртни, тĕслĕхрен [[пĕр атомлă газ]]сене, «молекула» тата «атом» ăнлавсене пĕрлештерни пулса тухать<ref>{{кĕнеке |автор = Войшвалло Е.К. |пуçелĕк = Понятие как форма мышления: логико-гносеологический анализ. |вырăн = М.|издательство = МГУ |çул = 1989 |страниц = 238 |страницы = 181 }}</ref>. == Истори == == Молекулăсем химире, физикăра тата биологире == == Çав. пекех == * [[Хими элеменчĕ]] * [[Молекула япалалăхĕсем]] * [[Супрамолекулярлă хими|Супрамолекула]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * ''[[Татевский Владимир Михайлович| Татевский В. М.]]'' Квантовая механика и теория строения молекул. — М.: Изд-во [[МГУ]], [[1965]]. — 162 с. * ''[[Бейдер, Ричард|Бейдер Р.]]'' Атомы в молекулах. Квантовая теория. — М.: Мир, [[2001]]. — 532 c. [[ISBN]] 5-03-003363-7 * ''[[Минкин Владимир Исаакович|Минкин В. И.]], Симкин Б. Я., Миняев Р. М.'' [http://www.odessamore.com/physics-of-molecules/library/books/minkin.djvu Теория строения молекул.] — М.: Высшая школа, [[1979]]. — 408 с. * Кук Д., Квантовая теория молекулярных систем. Единый подход. Пер с англ. М.: Интеллект, 2012. — 256с. ISBN 978-5-91559-096-9 == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Молекула}} * [http://interneturok.ru/video/fizika/7_klass/pervonachalnye_svedeniya_o_stroenii_vewestva/molekuly/ Молекулы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125204912/http://interneturok.ru/video/fizika/7_klass/pervonachalnye_svedeniya_o_stroenii_vewestva/molekuly/ |date=2010-11-25 }} (видеурок, программа 7 класса) * [http://goldbook.iupac.org/M04002.html Molecule // IUPAC Gold Book] * [http://goldbook.iupac.org/M03986.html Molecular entity // IUPAC Gold Book] * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2650.html Молекула: Сайт о Химии] * [http://ufn.ru/ru/articles/1927/3/c/ Шредингер Э. Волновая теория механики атомов и молекул. УФН 1927] * [http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2328.html Статья ''«Молекула»'' в Физической энциклопедии] {{Пĕрчĕсем}} {{Структурăллă хими}} {{Particle-stub}} [[Категори:Молекулăсем| ]] [[Категори:Химири тĕп пуçланием тата палăртнисем]] s7voar5tque53drx6lnyj79di6qkpp1 0 79965 876177 718492 2026-08-03T17:18:42Z InternetArchiveBot 28304 Add 7 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876177 wikitext text/x-wiki {{Мусăкçă |Ят = Рой Орбисон |Тăван ят = Roy Orbison |Ӳқерчĕк = Roy Orbison 1965.jpg |Анлăшĕ = 220px |Ӳқерчĕке ăнлантарни = |Фон = solo_singer |Хастар çулсем = [[1954]]—[[1988]] |Патшалăх = {{USA}} |Профессисем = [[вокалист]]<br>{{композитор|Аслă Британи}}<br> {{гитарист|АПШ}} <br>{{актёр|АПШ}}<br>{{юрăç|АПШ}}<br>[[юрă авторĕ]] |Жанрсем = [[рок-н-ролл]]<br>[[рокабилли]]<br>[[кантри]] |Псевдонимсем = The Caruso of Rock <br> The Big O |Ушкăнсем = [[The Traveling Wilburys]] <br>The Wink Westerners <br> The Teen Kings |Лейблсем = [[Sun Records|Sun]], [[Monument Records|Monument]], [[MGM Records|MGM]], [[London Records|London]], [[Mercury Records|Mercury]], [[Asylum Records|Asylum]], [[PolyGram]], [[Virgin Records|Virgin]] |Сайт = [http://www.royorbison.com/ Официаллă сайт] |Викиампар = }} '''Рой Ке́лтон О́рбисон''' ({{lang-en|Roy Kelton Orbison}}; [[ака, 23]], [[1936]], [[Вернон (Техас)|Вернон]] — [[раштав, 6]], [[1988]], [[Нашвилл]]) — [[АПШ|американ]] мусăкçи, [[рок-н-ролл]] пионерĕ, хăйĕн уйрăмла сасă тембрне пула, кăткăс мусăк композицине тата [[эмоциллĕх|эмоцицилле]] карăнтăрса [[баллада|балладăсене]] шăрантарнипе палла тухнăскер. Рой Орбисонăн ачалăхĕ [[Техас]]ра иртнĕ, шкулта чухнех [[рокабилли]] тата [[Кантри|кантри-энд-вестерн]] стилĕсемпе ĕçе пикеннĕ. Хăйĕн пĕрремĕш — сасă çыракан «[[Sun Records]]» фирмăпа — контракчĕ çине Рой [[1956]] çулта [[Мемфис (Теннесси)|Мемфисре]] алă пуснă. Çапах та [[1959]] çулта Орбисон çак лейбла пăрахса «[[Monument Records]]» çине куçать. [[1960-мĕшсем|1960-мĕшсенче]] «Billboard Top Forty» мусăк хит-парадне муçакçăн çирĕм икĕ юрри кĕнĕ, вĕсен хушшинче çак хитсем: ''«[[Only the Lonely]]»'', ''«[[Crying (песня Роя Орбисона)|Crying]]»'', ''«[[In Dreams]]»'' тата ''«[[Oh, Pretty Woman]]»''. [[1960]]—[[1964]] çулсенче вăл американ «Топ-10» кĕрекен тăхăр [[сингл]] сингл тухнă, вĕсен хушшинче «Running Scared» ([[çертме, 5]], [[1961]]) тата «Oh Pretty Woman» ([[авăн, 26]], [[1964]]) чарт-топперсем. [[Аслă Британи|Англире]] твюрăçа хапăллăн кĕтсе илнĕ, унăн виçĕ композицийĕ — («Only The Lonely», «[[It's Over]]» и «Oh, Pretty Woman») — британ чартĕсенче пĕрремĕш вырăнсене йышăннă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == ;Вырăсла * {{Кĕнеке |автор = Рапацкая Л. А. |пай = 1 |пуçелĕк = Мировая художественная культура: 11 класс. В 2-х частях |вырăн = М. |издательство = Владос |çул = 2009 |страниц = 384 |isbn = }} * {{Кĕнеке |автор = Олег Усманов |пуçелĕк = Герои рок-н-ролла |оригинал = |вырăн = М. |издательство = Олма-Пресс |çул = 2004 |страниц = 288 |isbn = }} ;Акăлчанла * {{cite book |author= Amburn, Ellis |title= Dark Star: The Roy Orbison Story|url= https://archive.org/details/darkstarroyorbis00ambu |publisher=Carol Publishing Group |location= |year=1990 |pages= |isbn=081840518X}} * {{cite book |author=Brown, Tony; Kutner, Jon; Warwick, Neil |title=Complete Book of the British Charts: Singles & Albums |url=https://archive.org/details/completebookofbr0000tony |publisher=Omnibus |location= |year=2000 |pages= |isbn=0711976708}} * {{cite book |author=Clayson, Alan |title=Only the Lonely: Roy Orbison's Life and Legacy |url=https://archive.org/details/onlylonelyroyorb00clay |publisher=St. Martin's Press |location= |year=1989 |pages= |isbn=0312039611}} * {{cite book |author= Clayton, Lawrence and Sprecht, Joe|title=The Roots of Texas Music |url= https://archive.org/details/rootsoftexasmusi0000unse|publisher= Texas A&M University Press |location= |year=2003 |pages= |isbn=1585449970}} * {{cite book |author= Creswell, Toby|title=1001 Songs: The Greatest Songs of All Time and the Artists, Stories, and Secrets Behind Them |url= https://archive.org/details/1001songsgreatso0000cres|publisher= Thunder's Mouth Press |location= |year=2006 |pages= |isbn=1560259159}} * {{cite book |author= Lehman, Peter|title= Roy Orbison: The Invention of An Alternative Rock Masculinity|url= https://archive.org/details/royorbisoninvent0000lehm|publisher= Temple University Press |location= |year=2003 |pages= |isbn=1592130372}} * {{cite book |author=Whitburn, Joel |title= The Billboard Book of Top 40 Hits|url=https://archive.org/details/billboardbookoft0000whit_8edi |publisher= Billboard Books |location= |year=2004 |pages= |isbn=0823074994}} == Каçăсем == * [http://www.royorbison.com/ Официальный сайт Роя Орбисона]{{ref-en}} * [http://www.roy-orbison.ru/ Неофициальный сайт Роя Орбисона в России]{{ref-ru}} * [http://www.royorbison.favos.nl/ Неофициальный сайт Роя Орбисона в Нидерландах]{{ref-en}} * [http://rockhall.com/inductees/roy-orbison/ Биография Роя Орбисона] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101171610/https://www.rockhall.com/inductees/roy-orbison |date=2019-11-01 }} на сайте [[Зал славы рок-н-ролла|Зала славы рок-н-ролла]]{{ref-en}} * [https://www.rollingstone.com/music/news/14639/80199 Рой Орбисон] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130201150144/http://www.rollingstone.com/music/news/14639/80199 |date=2013-02-01 }} на сайте «[[Rolling Stone]]»{{ref-en}} * [http://au.lifestyle.yahoo.com/marie-claire/features/life-stories/article/-/5869871/roy-orbison-the-big-o/ Рой Орбисон: Большой О] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217030901/http://au.lifestyle.yahoo.com/marie-claire/features/life-stories/article/-/5869871/roy-orbison-the-big-o/ |date=2010-02-17 }} история жизни в журнале ''«[[Marie Claire]]»''{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090419141255/http://roy.orbison.dk/index.asp Рой Орбисон в Дании] Путеводитель по музыке Орбисона{{ref-en}} * [http://www.jerseygirlssing.com/RonnieRadioPage.html Частное телефонное интервью Роя Орбисона с Ронни Алленом (1975)]{{ref-en}} * [http://www.50connect.co.uk/features_and_regulars/celebrity_interviews/roy_orbison_-_an_interview_with_barbara_orbison?SQ_DESIGN_NAME=printer_friendly Интервью с Барбарой Орбисон]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} {{Рой Орбисон}} {{Traveling Wilburys}} [[Категори:Рой Орбисон]] [[Категори:Рокабилли вылякансем]] [[Категори:Рок-н-ролл вылякансем]] [[Категори:АПШ рок-мусăкçисем]] [[Категори:Шлягерсене вылякансем]] [[Категори:Миокард инфаркчĕпе вилнисем]] [[Категори:«Грэмми» преми лауреачĕсем]] [[Категори:Traveling Wilburys мусăкçисем]] [[Категори:Холливудри «Мухтав аллейи»]] [[Категори:Вествуд çăвинче пытарнисем]] [[Категори:АПШ рок-вокалисчĕсем]] [[Категори:АПШ рок-гитарисчĕсем]] [[Категори:Grammy Lifetime Achievement Award лауреачĕсем]] ic1m7hhycbi3uqt9q4yerx7onmzs80h 0 80806 876204 667435 2026-08-03T17:42:57Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876204 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ыт-тĕкел (пĕлтерĕшсем)}} '''Ыт-тĕкел''' ( е '''ыт-тĕкеллĕх''') — физикăлла капăн пĕр-пĕр дискретлă трансформацисем вăхăтĕнче хăйĕн плюслăх-минуслăхне сыхлаяс (е хирĕçле паллăллă пулаяс) палăрăмĕ. Ку япала +1 е −1 хисепсемпе палăрăнать. : {{math|''A′ {{=}} P·A''}}, кунта * {{math|''A, A′''}} — инверси умĕнхи тата хыççанхи физикăлла кап; * {{math|''P''}} — {{math|''A''}} капăн ыт-тĕкеллĕхĕ. Ыт-тĕкеллĕх уйрăмах [[Квантла физика|квантла физикăра]] пысăк пĕлтерĕшлĕ, мĕншĕн тесен [[хум функцийĕ]]н палăрăмĕ çавнашкал. Хум функцийĕ пĕрче ([[атом]]а, [[нуклонсар]]а) палăртать те, çавăнпа ун енĕсем пĕрче хăйне те пырса тивеççĕ. Плюслă ыт-тĕкеллĕхлĕ капсене '''ытă (ыт)''' капсем теççĕ, минуслисене — '''тĕкел'''. Кап ыт е тĕкел пуласси унăн математикăлла енĕсенчен килет; тĕрĕсрех: çак физикăлла капа кăтартакан математикăлла объектăн инверсиленекен параметр тĕлĕшĕнчи трансформацилле енĕсенчен. Капсен палăртнă трансформацисем тĕлĕшĕнчен ыт-тĕкеллĕх тавраш пулмасса та пултарать. Ыт-тĕкеллĕх мультипликативлă кап: темиçе хускалми пайран тăракан тытăмăн ыт-тĕкеллĕхĕ хайхи пайсен ыт-тĕкеллĕхĕсен хутланăвĕпе тан. == Каçăсем == * {{cite book |title=Introduction to High Energy Physics |last=Perkins |first= Donald H. |year= 2000 |isbn= 9780521621960 }} *Sozzi, M. S. (2008). Discrete symmetries and CP violation.{{cite book |last1=Sozzi |first=M. S. |year=2008 |title=Discrete symmetries and CP violation |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-929666-8 }} *Bigi, I. I.; Sanda, A. I. (2000). CP Violation. Cambridge Monographs on Particle Physics, Nuclear Physics and Cosmology{{cite book |last1=Bigi |first=I. I. |last2=Sanda |first2=A. I. |year=2000 |title=CP Violation |url=https://archive.org/details/cpviolation0000bigi |series=Cambridge Monographs on Particle Physics, Nuclear Physics and Cosmology |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-44349-0 }} *Weinberg, S. (1995). The Quantum Theory of Fields. {{cite book |last1=Weinberg |first1=S. |year=1995 |title=The Quantum Theory of Fields |url=https://archive.org/details/quantumtheoryoff0003wein |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-67053-5 }} [[Категори:Сыхланнăлăх саккунăсем]] [[Категори:Квантла хисепсем]] [[Категори:Физика]] {{phys-stub}} ciwoivg3thl970iccpg5y9sc39r1ud8 0 84974 876206 683145 2026-08-03T17:45:10Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876206 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Газ (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Diossido di azoto.jpg|thumb|NO₂ газ]] [[File:Teilchenmodell Gas.svg|thumb|Газ тытăмĕн моделĕ]] '''Газ''' ({{lang-nl|gas}}, тĕслĕх вырăнне {{lang-grc|χάος}} (''háos'') пулнă) — [[Япалалăх (йăмлăх тĕсĕ)|япаларăш]]ăн тăватă агрегатла тăрăмĕсенчен пĕри. ==Вуламалли== *Philip Hill and Carl Peterson. ''Mechanics and Thermodynamics of Propulsion: Second Edition'' Addison-Wesley, 1992. ISBN 0-201-14659-2 *National Aeronautics and Space Administration (NASA). [https://web.archive.org/web/20101122124752/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/Animation/frglab.html Animated Gas Lab]. Accessed February 2008. *Georgia State University. [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/hframe.html HyperPhysics]. Accessed February 2008. *Antony Lewis [http://www.wordwebonline.com/en/GASEOUSSTATE WordWeb]. Accessed February 2008. *Northwestern Michigan College [https://web.archive.org/web/20081217160852/http://www.nmc.edu/~bberthelsen/c9n03.htm The Gaseous State]. Accessed February 2008. ==Каçăсем== {{commonscat|Gases}} * [https://web.archive.org/web/20150924015512/http://www.franko.lviv.ua/faculty/geology/phis_geo/fourman/E-books-FVV/Arxiv%20books%20of%20FVV/Short%20Physics%20dictionary-html/Moleculas%20physics%20and%20Thermodynamics.htm Довідник з фізики. Молекулярна фізика. Властивості газів і рідин] *{{cite book |author=Anderson, John D. |authorlink=John D. Anderson |title=Fundamentals of Aerodynamics |url=https://archive.org/details/fundamentalsofae0000ande_c8j9 |date=1984 |isbn=978-0-07-001656-9 |publisher=McGraw-Hill Higher Education}} *{{cite book |author=John, James |title=Gas Dynamics |url=https://archive.org/details/gasdynamics0000john |date=1984 |publisher=Allyn and Bacon |isbn=978-0-205-08014-4}} *{{cite book |author1=McPherson, William |author2=Henderson, William |title=An Elementary study of chemistry |url=https://archive.org/details/anelementarystu00hendgoog |date=1917}} [[Категори:Газсем]] [[Категори:Газ]] [[Категори:Физика]] ha1ze5kq4f50t9geu7xgpwsoj54g9o2 0 84996 876194 696269 2026-08-03T17:36:38Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876194 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тавралăх (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Neighborhood illust1.svg|thumb|Neighborhood illust1]] '''Тавралăх''' — математикăра: уйрăм пăнчăпа ун çывăхĕнчи ытти пăнчăсенчен тăракан [[йыш]]. == Вуламалли == * Математическая Энциклопедия. — М.: Советская Энциклопедия, 1984. — Т. 4. * У.Рудин. Функциональный анализ. — М.: Мир, 1975 ==Каçăсем== {{Reflist}} *{{cite book | last = Kelley | first = John L. | year = 1975 | title = General topology | publisher = New York: Springer-Verlag | isbn = 0-387-90125-6 | pages = }} *{{cite book | last = Bredon | first = Glen E. | authorlink = Glen Bredon | year = 1993 | title = Topology and geometry | url = https://archive.org/details/topologygeometry0000bred | publisher = New York: Springer-Verlag | isbn = 0-387-97926-3 | pages = }} *{{cite book | last = Kaplansky | first = Irving | authorlink = Irving Kaplansky | year = 2001 | title = Set Theory and Metric Spaces | publisher = American Mathematical Society | isbn = 0-8218-2694-8 | pages = }} [[Категори:Пĕтĕмĕшле топологи]] [[Категори:Топологи]] [[Категори:Математикăлла анализ]] [[Категори:Йышсен теорийĕ]] [[Категори:Йыш]] [[Категори:Йышсем]] 7br4m3qgmpc91twhmbinwbwox5ts9oz 0 85854 876195 686049 2026-08-03T17:37:28Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876195 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |ят = Маурицио Микели |тăван ят = {{lang-it|Maurizio Micheli}} |ӳкерчĕк = Maurizio Micheli.jpg |анлăшĕ = 240px |ӳкерчĕке ăнлантарни = |çуралнă чухнехи ят = |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Ливорно|Ливорнăра}}, [[Тоскана]] |çуралнă вăхăт = [[1947]], [[нарăс, 3]] |професси = Итали актёрĕ, кинорежиссёрĕ, сценарисчĕ |гражданлăх = {{ITA}} |хастар çулсем = |киностуди = |чыславсем = }} '''Маурицио Микели''' ({{lang-it|Maurizio Micheli}}; 3-нарăс-1947, [[Ливорно]], [[Тоскана]] облаçĕ, [[Итали]]) — XX, XXI ĕмĕрсенчи Итали театрпа кино актёрĕ, сценарисчĕ, камитçĕ, режиссёрĕ. == Биографи == Микели родился [[Ливорно|Ливорнăра]] (Тоскана облаçĕ, Итали) 1947 çулта, нарăсăн 3-мĕшенче çуралнă. 11 çул тултарсан ашшĕ-амăшĕпе пĕрле [[Бари]] хулана куçса кайнă<ref>{{cite web | url=https://www.lagazzettadelmezzogiorno.it/news/gossip-e-dintorni/1231253/io-il-miglior-barese-di-livorno-parla-maurizio-micheli.html | title=«Io, il miglior barese di Livorno»: parla Maurizio Micheli | author=Alberto Selvaggi | date=July 6, 2020 | publisher=lagazzettadelmezzogiorno.it | accessdate=September 16, 2020 | language=Italian}}</ref>. 20 çула çитсен [[Милан]]а кайнă та [[Пикколо-театро]] çумĕнчи Драма ӳнерĕн шкулĕнче вĕреннĕ. 70-мĕш çулсен вĕçĕнче — 80-мĕш çулсен пуçламăшĕнче Микели варьетере ĕçленĕ<ref name=eff>{{cite book|author1=Enrico Lancia |author2=Roberto Poppi |title=Dizionario del cinema italiano: Gli artisti. Gli attori dal 1930 ai giorni nostri|year=1993 |url=https://archive.org/details/dizionariodelcin0000popp_q4b1 |publisher=Gremese Editore, 2003|isbn=8884402697}}</ref>. Çаплах Микели театр сцени çине те тухнă, кинематографра çеç ĕçсем ытлах ăнман<ref name=eff>{{cite book|author1=Enrico Lancia |author2=Roberto Poppi |title=Dizionario del cinema italiano: Gli artisti. Gli attori dal 1930 ai giorni nostri|year=1993 |url=https://archive.org/details/dizionariodelcin0000popp_q4b1 |publisher=Gremese Editore, 2003|isbn=8884402697}}</ref>. 1999 çулта ăна [["Итали Республики умĕнче тава тивĕçлĕх" орденĕ]]пе хисепленĕ. == Пайăр пурнăçĕ == Микели Даниэла Нобили актрисăпа уйрăлнă, вĕсен Гвидо ывăл çуралнă. 1996 çултанпа [[Бенедикта Бокколи]] актрисăпа варлă пурăнать. == Фильмографи == * [[Allegro Non Troppo]] (1976) * [[Café Express (film)|Café Express]] (1980) * [[Mani di fata]] (1982) * [[Heads I Win, Tails You Lose]] (1982) * [[I Am an ESP]] (1985) * [[Il commissario Lo Gatto]] (1987) * [[Roba da ricchi]] (1987) * [[Rimini Rimini]] (1987) * [[Rimini Rimini - Un anno dopo]] (1988) * [[Cucciolo (film)|Cucciolo]] (1998) * [[Commediasexi]] (2006) * [[Вальс (фильм, 2007)|Вальс]] (2007) * [[The Cézanne Affair]] (2009) * [[Pinocchio (2012 film)|Pinocchio]] (2012) * [[Women Drive Me Crazy]] (2013) * [[К чёрту на рога (фильм)| К чёрту на рога]] (2016) == Чыслани == * [[Image:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|left|50px]] [["Итали Республики умĕнче тава тивĕçлĕх" орденĕ]] (1999)<ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=76744 |title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Micheli sig. Maurizio |publisher=quirinale.it |date=27 December 1999|accessdate=2 September 2020}}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == *{{official website|http://www.mauriziomicheli.it/}} *{{IMDb name|0584983}} * {{discogs artist|Maurizio Micheli}} {{Вольпи кубокĕ, лайăх арçын ролĕшĕн}} {{«Давид ди Донателло» премийĕ, лайăх арçын ролĕшĕн}} {{Actor-stub}} [[Категори:Нарăсăн 3-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1947 çулта çуралнисем]] [[Категори:Италин театрпа кино актёрĕсем]] b32uyrpptscpxfm6segsvplb6p9i9l3 0 87913 876207 770965 2026-08-03T17:46:12Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876207 wikitext text/x-wiki '''Сигналсене тирпейлени''' — [[радиотехника|радиотехникăн]] информаци юхăмĕсене чĕртсе тăратакан, пайлакан, [[шав]]сене пусаракан, [[Панăлахсене хĕсни|панăлăхсене хĕсекен]], [[сигнал]]сене фильтрацилекен е вăйлатакан уйрăмĕ. ==Вуламалли== * {{cite book|last=P Stoica|first=R Moses|title=Spectral Analysis of Signals|year=2005|publisher=Prentice Hall|location=NJ|url=http://user.it.uu.se/%7Eps/SAS-new.pdf}} * {{cite book |first=Steven M. |last=Kay |title=Fundamentals of Statistical Signal Processing |url=https://archive.org/details/fundamentalsofst0000kays |publisher=[[Prentice Hall]] |location=[[Upper Saddle River, New Jersey]] |year=1993 |isbn=0-13-345711-7 |oclc=26504848}} * {{cite book |first=Athanasios |last=Papoulis |title=Probability, Random Variables, and Stochastic Processes |url=https://archive.org/details/probabilityrando0000atha |year=1991 |edition=third |publisher=McGraw-Hill |isbn=0-07-100870-5}} * Kainam Thomas Wong [http://www.eie.polyu.edu.hk/~enktwong/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927231024/http://www.eie.polyu.edu.hk/~enktwong/ |date=2011-09-27 }}: Statistical Signal Processing lecture notes at the University of Waterloo, Canada. ==Каçăсем== * [http://www.sp4comm.org/ Signal Processing for Communications] – free online textbook by Paolo Prandoni and Martin Vetterli (2008) * [http://www.dspguide.com Scientists and Engineers Guide to Digital Signal Processing] – free online textbook by Stephen Smi [[Категори:Сигналсене тирпейлени| ]] [[Категори:Масс-медиа теорийĕ]] [[Категори:Телекоммуникаци теорийĕ]] [[Категори:Сигналсем]] t0e3h7hjm1zft9j1ptpg18euagi0gic 0 89335 876198 698270 2026-08-03T17:39:15Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876198 wikitext text/x-wiki [[File:Spherical with grid.svg|thumb|285px|Сферăлла тата Декартла координатсем]] '''Координатсен сферăлла тытăмĕ''' ('''сферăлла координатсем''') — координатсен [[Виçĕ виçеллĕ уçлăх|виçĕ виçеллĕ]] тытăмĕ, унта кашни пăнчă виçĕ хисеппе палăрса тăрать: <math>(r,\;\theta,\;\varphi)</math>, кунта <math>r</math> — [[координатсен пуçлавĕ]] патне çитмелли талккăш (радиаллĕ инçĕш), <math>\theta</math> тата <math>\varphi</math> — çÿлелли (зенитла) тата азимутла [[кĕтессем]]. == Bibliography == * {{cite book |last1=Iyanaga |first1=Shōkichi |last2=Kawada |first2=Yukiyosi |title=[[Encyclopedic Dictionary of Mathematics]] |date=1977 |publisher=MIT Press |isbn=978-0262090162}} * {{cite book | author = [[Philip M. Morse|Morse PM]], [[Herman Feshbach|Feshbach H]] | year = 1953 | title = Methods of Theoretical Physics, Part I | url = https://archive.org/details/methodsoftheoret0000phil_w6e3 | publisher = McGraw-Hill | location = New York | isbn = 0-07-043316-X | pages = [https://archive.org/details/methodsoftheoret0000phil_w6e3/page/658 658] | lccn = 52011515}} * {{cite book | author = [[Henry Margenau|Margenau H]], Murphy GM | year = 1956 | title = The Mathematics of Physics and Chemistry | url = https://archive.org/details/mathematicsofphy0002marg| url-access = registration| publisher = D. van Nostrand | location = New York | pages = [https://archive.org/details/mathematicsofphy0002marg/page/177 177–178] | lccn = 55010911 }} * {{cite book | author = Korn GA, Korn TM |year = 1961 | title = Mathematical Handbook for Scientists and Engineers | publisher = McGraw-Hill | location = New York | id = ASIN B0000CKZX7 | pages = 174–175 | lccn = 59014456}} * {{cite book | author = Sauer R, Szabó I | year = 1967 | title = Mathematische Hilfsmittel des Ingenieurs | url = https://archive.org/details/mathematischehil0001rsau | publisher = Springer Verlag | location = New York | pages = [https://archive.org/details/mathematischehil0001rsau/page/95 95]–96 | lccn = 67025285}} * {{cite book | author = Moon P, Spencer DE | year = 1988 | chapter = Spherical Coordinates (r, θ, ψ) | title = Field Theory Handbook, Including Coordinate Systems, Differential Equations, and Their Solutions | edition = corrected 2nd ed., 3rd print | publisher = Springer-Verlag | location = New York | pages = 24–27 (Table 1.05) | isbn = 978-0-387-18430-2}} * {{cite book | author = Duffett-Smith P, Zwart J | year = 2011 | title = Practical Astronomy with your Calculator or Spreadsheet, 4th Edition | publisher = Cambridge University Press | location = New York | pages = 34 | isbn = 978-0521146548}} == Каçăсем == * [http://mathworld.wolfram.com/SphericalCoordinates.html MathWorld description of spherical coordinates] * [http://www.random-science-tools.com/maths/coordinate-converter.htm Coordinate Converter &mdash; converts between polar, Cartesian and spherical coordinates] [[Категори:Координатсен тытăмĕсем]] [[Категори:Сферăлла геометри]] pg2qfdsvcpal9jjrlv8vre19iuzbgwg 0 89408 876187 713942 2026-08-03T17:30:00Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876187 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Чукун (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Chugun2.jpg|thumb|]] [[File:Aluminium-thugun.JPG|thumb|]] '''Чукун'''  — шултра савăт-сапа, [[чӳлмек]] евĕрлĕ, анчах [[металл|метал]]ран тунăскер. [[Чукун]]ран е дюралюминирен. Кăмака плитти çинче е кăмакара хăйĕнче усă курма вырăнлă<ref>[http://skotovozik.users.photofile.ru/photo/skotovozik/96533587/97381058.jpg Сущёвская дровяная плита] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173037/http://skotovozik.users.photofile.ru/photo/skotovozik/96533587/97381058.jpg |date=2016-03-05 }}.</ref> . == Çавăн пекех == * [[Чукун çул]] . == Вуламалли == *Чугун // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. *{{cite book |first=John |last=Ragsdale |year=2006 |title=Dutch Oven Cooking (4th edition) (paperback) |url=https://archive.org/details/dutchovencooking0000rags |publisher=Taylor Trade Publishing |isbn=978-1-58979-352-1}} *{{cite book |first=Dick |last=Stucki |year=2006 |title=Dutch Oven Cookin' |publisher=Bonnevile Publishing Co |isbn=978-0-925838-00-1}} *{{cite book |first=Sheila |last=Mills |year=2008 |title=The Outdoor Dutch Oven Cookbook |url=https://archive.org/details/outdoordutchoven0000mill_r3t4 |publisher=McGraw-Hill Professional |isbn=978-0-07-154660-7}} *Joan S. Larsen, ''Lovin' Dutch Ovens''. 1991, LFS Publications. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Kitchen-stub}} {{Савăт-сапа}} [[Категори:Шăнăçтарăшсем]] [[Категори:Савăт-сапа]] [[Категори:Кăмака]] [[Категори:Чукун]] 9xzi0usmorzh5pq1rs4qu4sy58ggdhj 0 91011 876203 770939 2026-08-03T17:42:17Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876203 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} [[File:Three-body Problem Animation with COM.gif|thumb|320px|]] '''Виçĕ ĕскер тĕллевчĕке''' ('''виçĕ ĕскер проблеми''')  — пĕр-пĕринпе пĕр-пĕр вăйăмра тăракан виçĕ ĕскер еплерех куçнине тĕпчесе палăртни. Кунашкал [[тĕллевчĕк]], сăмахран, [[тӳпери механика|тӳпери механикăра]] пысăк вырăн йышăнать, унта час-часах [[Ньютонăн туртăм теорийĕ|Ньютонăн туртăну саккунĕпе]] палăракан виçĕ ĕскер (сăмахран, [[Хĕвел]], [[Çĕр]] тата [[Уйăх]]) куçăмне кăтартма тивет. [[Икĕ ĕскер тĕллевчĕкĕ]]пе танлаштарсан, ку пăхса тухакан енĕн, пĕтĕмĕшле илсен, тĕллĕхле тупсăмне аналитикăлла формулăпа палăртма çук. Унашкаллине уйрăм малсăлтавсенче çеç кăтартма пулать. ==Вуламалли== {{refbegin}} * {{cite book |last=Poincaré |first=H. |title=New Methods of Celestial Mechanics, 3 vols. (English trans.) |date=1967 |publisher=American Institute of Physics |isbn=978-1-56396-117-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newmethodsofcele0000poin }} * {{cite book |last=Aarseth |first=S. J. |title=Gravitational n-Body Simulations |url=https://archive.org/details/gravitationalnbo0000aars |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-43272-6 }} ==Каçăсем== {{refbegin}} * {{cite journal |first=Alain |last=Chenciner |date=2007 |title=Three body problem |journal=[[Scholarpedia]] |volume=2 |number=10 |page=2111 |doi=10.4249/scholarpedia.2111 |bibcode=2007SchpJ...2.2111C |doi-access=free }} {{refend}} * [http://www.sciencemag.org/news/2013/03/physicists-discover-whopping-13-new-solutions-three-body-problem Physicists Discover a Whopping 13 New Solutions to Three-Body Problem] (''Science'') [[Категори:Хаос]] [[Категори:Классикăлла механика]] [[Категори:Динамикăлла тытăмсем]] [[Категори:Математикăлла физика]] [[Категори:Орбитăсем]] g6anv0ykg6m6gesc6mvnjp6ixww766j 0 91106 876162 704709 2026-08-03T17:04:24Z InternetArchiveBot 28304 Add 5 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876162 wikitext text/x-wiki '''Ĕçе илекен''' — [[ĕçлев тивĕç-ирĕкĕ]]н субъекчĕсенчен пĕри^{[[Ыйтусем|[''çăлкуç кирлĕ'']]]}. == Вуламалли == * {{cite book|last=Acocella, Nicola|author-link=Nicola Acocella|title=Social pacts, employment and growth: a reappraisal of Ezio Tarantelli's thought|url=https://archive.org/details/socialpactsemplo0000unse|publisher=Springer Verlag|location=Heidelberg|year=2007|isbn=978-3-7908-1915-1}} * {{cite book |last= Anderson | first=Elizabeth | date= 2017 |title= Private Government: How Employers Rule Our Lives (and Why We Don't Talk about It) |url= https://archive.org/details/privategovernmen0000ande | publisher= [[Princeton University Press]] | location = Princeton, NJ | isbn= 978-0-691-17651-2|author-link=Elizabeth S. Anderson }} * {{cite book|last=Dubin|first=Robert|title=The World of Work: Industrial Society and Human Relations|url=https://archive.org/details/worldofworkindus0000dubi|url-access=registration|year=1958|publisher=Prentice-Hall|location=Englewood Cliffs, N.J|oclc=964691|page=[https://archive.org/details/worldofworkindus0000dubi/page/213 213]}} * {{Cite book|last1=Freeman |first1= Richard B. |author-link1= Richard B. Freeman|last2=Goroff|first2=Daniel L.|title=Science and Engineering Careers in the United States: An Analysis of Markets and Employment|url=https://archive.org/details/scienceengineeri0000unse_j3k4 |publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2009|isbn=978-0-226-26189-8}} * {{cite journal|last=Lee|first=Eddy|title=Globalization and Employment: Is Anxiety Justified?|journal=International Labour Review|date=January 1996|volume=135|issue=5|url=https://www.questia.com/read/1P3-11173991/globalization-and-employment-is-anxiety-justified|pages=485–98|via=[[Questia]]|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516223906/http://www.questia.com/read/1P3-11173991/globalization-and-employment-is-anxiety-justified|archive-date=2013-05-16|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Markey|first1= Raymond|last2=Hodgkinson|first2=Ann|last3=Kowalczyk |first3= Jo|year= 2002|title=Gender, part-time employment and employee participation in Australian workplaces|journal= Employee Relations|volume=24|issue=2|pages=129–50|doi=10.1108/01425450210420884}} * {{cite book|last=Stone|first=Raymond J.|title=Human Resource Management|url=https://archive.org/details/humanresourceman0000ston_j8e3|year=2005|publisher=John Wiley|location=Milton, Qld|isbn=978-0-470-80403-2|pages=[https://archive.org/details/humanresourceman0000ston_j8e3/page/412 412]–14|edition=5th}} * {{cite book|last=Wood|first=Jack M.|title=Organisational Behaviour: A Global Perspective|url=https://archive.org/details/organisationalbe0000jack_d0p3|year=2004|publisher=Wiley|location=Milton, Qld|isbn=978-0-470-80262-5|pages=[https://archive.org/details/organisationalbe0000jack_d0p3/page/355 355]–57|edition=3rd}} ==Каçăсем== {{Commons category}} {{Wiktionary|ĕçе илекен}} <!-- Please do not link to any employment services, free or otherwise. Link to informative sites *about* employment, instead. --> *{{cite web|title=Business Link |url=http://www.businesslink.gov.uk/bdotg/action/home |publisher=Businesslink.gov.uk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929152904/http://www.businesslink.gov.uk/bdotg/action/home |archive-date=29 September 2012 }} *{{cite web |title=Labor and Employment |url=http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/labor.htm |work=Government Information Library |publisher=University of Colorado at Boulder |access-date=2009-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612060749/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/labor.htm |archive-date=2009-06-12 |url-status=dead }} *{{cite web|title=Overview and topics of labour statistics|work=Statistics and databases |url=http://www.ilo.org/global/statistics-and-databases/statistics-overview-and-topics/lang--en/index.htm |publisher=International Labour Organization}} {{Ĕçлев тивĕç-ирĕкĕ}} [[Категори:Ĕçлев тивĕç-ирĕкĕ]] 0jzwp0hcwflgeioje4mwlro2hdzz442 0 94193 876196 720970 2026-08-03T17:37:38Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876196 wikitext text/x-wiki [[File:Helium atom QM.svg|thumb|Хальхи [[атом теорийĕ]]пе килĕшÿллĕн, унăн, [[атом]]ăн, варринче тачă [[нуклонсар]] вырнаçнă. Йĕри-тавра вара [[пулаяслăх]]па палăрса тăракан [[электрон]]ла йăлхах («пĕлĕт»)]] '''Атом теорийĕ''' — пĕтĕмĕшле илсен, [[йăмлăх (физика)|йăмлăх]] атом тесе ят панă [[пĕрчĕ]]сенчен тăнине çирĕплетекен ăслав [[теори]]йĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Библиографи == * {{cite book | last = Heilbron | first = J. L. | title = Ernest Rutherford: and the explosion of atoms | url = https://archive.org/details/ernestrutherford0000heil | publisher = Oxford University Press | location = Oxford New York | year = 2003 | isbn = 0195123786|ref=Heilbron}} * Bernard Pullman (1998) ''The Atom in the History of Human Thought'', trans. by Axel Reisinger. Oxford Univ. Press. * Eric Scerri (2007) ''The Periodic Table, Its Story and Its Significance'', Oxford University Press, New York. * Charles Adolphe Wurtz (1881) ''The Atomic Theory'', D. Appleton and Company, New York. * Alan J. Rocke (1984) ''Chemical Atomism in the Nineteenth Century: From Dalton to Cannizzaro'', Ohio State University Press, Columbus (open access full text at http://digital.case.edu/islandora/object/ksl%3Ax633gj985). == Каçăсем == * [http://faculty.washington.edu/smcohen/320/atomism.htm Атомизм] С. Марка Коэна. * [http://www.robotplatform.com/knowledge/Atomic%20Theory/atomic_theory.html Теория атома] — подробная информация по теории атома в отношении электронов и электричества. [[Категори:Атом физики]] [[Категори:Атом]] pdpmgwjzxa2mkpxuponh363c8nbjzw8 0 94530 876189 722347 2026-08-03T17:32:55Z InternetArchiveBot 28304 Add 3 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876189 wikitext text/x-wiki {{Мусăк ушкăнĕ | Ячĕ = The Carpenters | Уçкăч = Carpenters | Лого = | Фото = Carpenters - Nixon - Office.png | Фото_анлăшĕ = 250px | Фото_ăнлантарни = The Carpenters (1972) | Çулсем = [[1968]] — [[1983]] | Патшалăх = АПШ | Хула = [[Дауни]] | Чĕлхи = [[акăлчан чĕлхи|акăлчан]] | Жанр = [[Поп-ушкăн|поп]], [[easy listening]] | Лейбл = [[A&M Records]] | Йыш = | Малтан хутшăннисем = [[Карпентер Ричард|Ричард Карпентер]]<br />[[Карпентер Карен|Карен Карпентер]] | Сайт = http://www.carpentersofficial.com }} '''The Carpenters''' ― 1968 çулта [[Дауни|Даунира]] йĕркеленнĕ американ [[Поп-ушкăн|поп-ушкăнĕ]]. == Дискографи == {{main|The Carpenters дискографийĕ}} == The Carpenters пирки кĕнекесем, вырăсла == * {{cite book|last=Coleman|first=Ray|title=The Carpenters: The Untold Story|publisher=Harpercollins|year=1994|isbn=978-0-06-018345-5|url=https://archive.org/details/carpentersuntold00cole}} * {{cite book|last=Costin|first=Carolyn|title=The Eating Disorder Sourcebook|url=https://archive.org/details/eatingdisorderso00cost|url-access=registration|publisher=McGraw-Hill Professional|year=2007|isbn=978-0-0718-1999-2}} * {{cite web|last=Levitin |first=Daniel|title=Arranging Master Class: Richard Carpenter|year=1995|work=Electronic Musician|url=http://ccrma.stanford.edu/CCRMA/Courses/192d:1997/rc_arranging.htm|access-date=October 7, 2017}} * {{cite journal|last=Lott|first=Eric|title=Perfect is Dead: Karen Carpenter, Theodor Adorno, and the Radio; or, If Hooks Could Kill|publisher=Criticism|year=2008|volume=50|issue=2|via=[[Project MUSE]]}} * {{cite book|last=Petrucelli|first=Alan W.|year=2009|title=Morbid Curiosity: The Disturbing Demises of the Famous and Infamous|url=https://archive.org/details/morbidcuriosityd0000petr|publisher=Penguin|isbn=978-1-1011-4049-9}}<!-- Comment This is an eBook so there are no page numbers. url is: https://books.google.com/books?id=r7csXXH7S9UC&pg=PT72&dq=karen+carpenter+petula+clark&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjOzPjA78HYAhUChuAKHT__B-YQ6AEIODAD#v=onepage&q=karen%20carpenter%20petula%20clark&f=false--> * {{cite book|last=Schmidt|first=Randy|title=Little Girl Blue: The Life Of Karen Carpenter|year=2010|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-556-52976-4|url=https://archive.org/details/littlegirlblueli00schm|ref={{harv|Schmidt|2010}}}} * {{cite book|title=Yesterday Once More: The Carpenters Reader|editor-last=Schmidt |editor-first=Randy|publisher=Chicago Review Press|year=2012 | orig-year=2002|pages=47–49|isbn=978-1-613-74417-8|ref={{harv|Schmidt|2012}}}} * {{cite book|first=Kim|last=Simpson|title=Early 70s Radio: The American Format Revolution|url=https://archive.org/details/early70sradioame0000simp|year= 2011|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn= 978-1-44112-9-680}} * {{cite book|last=Stanton|first=Scott|title=The Tombstone Tourist: Musicians|year=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-743-46330-0|url=https://archive.org/details/tombstonetourist00stan_0}} * {{cite book|first=Nick|last=Talevski|title=Rock Obituaries – Knocking On Heaven's Door|year=2006|publisher= Omnibus Press|isbn= 978-1-8460-9091-2 }} * {{cite book|last=Terrace|first=Vincent|title=Television Specials: 5,336 Entertainment Programs, 1936–2012|url=https://archive.org/details/televisionspecia0000terr_h3f6|edition=2nd|publisher=McFarland|year=2013|isbn=978-1-476-61240-9}} * {{cite book|last=Tobler|first=John|author-link=John Tobler|title=The Complete Guide to the Music of the Carpenters|year=1998|publisher=Omnibus Press|isbn= 978-0-711-96312-2}} * {{cite book|last=Zerbe|first=Kathryn J.|title=The Body Betrayed: A Deeper Understanding of Women, Eating Disorders, and Treatment|publisher=Gürze Books, LLC.|isbn=0-936077-23-9|year=1995|url=https://archive.org/details/bodybetrayed00mdka}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.carpentersofficial.com/ Официаллă сайт] {{ref-en}} * {{Discogs artist|Carpenters, The}} {{DEFAULTSORT:Carpenters}} [[Категори:АПШ рок-ушкăнĕсем]] [[Категори:Billboard Hot 100]] [[Категори:Мусăк ушкăнĕсем 1970-х]] 927xpyd8mc11grs0vww2txo99gycih9 0 96038 876214 727009 2026-08-03T17:49:19Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876214 wikitext text/x-wiki {{Электродинамика}} [[File:Lorentz_force_on_charged_particles_in_bubble_chamber_-_HD.6D.635_(12000265314).svg|мини|left|[[хăмпăлла камера|Хăмпăлла камерăра]] куçакан пĕрчĕсен [[траектори]]йĕсем, лешсен электро капламĕ плюслă е минуслă пулнине кура, [[Лоренц вăйĕ]]н витĕмĕпе, тĕрлĕ еннелле кукăрăлаççĕ]] '''Лоренц вăйĕ''' — классикăлла (квантла мар) [[Электродинамика|электродинамикăпа]] килĕшÿллĕн, [[электромагнитла уй]] енчен <math>\mathbf{v}</math> хăвăртлăхлă тата <math>q\ </math> капламлă [[йăмлăхла пăнчă]] тĕлне тивекен [[вăй]]. Электромагнитла уй — электро тата магнитла уйсен пĕрлĕхĕ. Хăш чухне Лоренц вăйĕ тесе <math>\mathbf{v}</math> хăвăртлăхлă тата <math>q\ </math> капламлă пĕрчĕ тĕлне [[магнитла уй]]ран тивекен вăй пирки çеç калаççĕ, тепĕр чухне вара — электромагнитла уйран килекен мĕнпур вăй пирки<ref>Историлле сăлтавсемпе çыхăннă: электро уйран тивекен вăй Лоренцран чылай малтан паллă пулнă. Лоренц вара суммăлла вăй пирки пĕтĕмĕшле формула тупнă.</ref>, урăхла каласан, [[Электро уй|электро]] <math>\mathbf{E}</math> уйран тата [[магнитла уй|магнитла]] <math>\mathbf{B}</math> уйран. [[СИ|Пĕрчĕсен тĕнчери тытăмĕнче (СИ)]] танлăх çакăн пек<ref name="units2">{{Math|'''H'''}}-уй ампера метр çине пайланакан (А/м) пĕрчĕпе виçĕнет SI-ре, тата [[Эрстед|эрстедпа]] (Эр) СГС-ра. {{Cite web|url=http://physics.nist.gov/cuu/Units/units.html|title=International system of units (SI)|website=NIST reference on constants, units, and uncertainty|publisher=National Institute of Standards and Technology|access-date=9 May 2012}}</ref>: <center> <math>\mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}+[\mathbf{v}\times\mathbf{B}]\right).</math> </center> == Литература == * {{Cite book|first1=Richard Phillips|last1=Feynman|first2=Robert B.|last2=Leighton|first3=Matthew L.|last3=Sands|title=The Feynman lectures on physics (3 vol.)|publisher=Pearson / Addison-Wesley|year=2006|isbn=0-8053-9047-2}}: volume 2. * {{Cite book|first1=David J.|last1=Griffiths|title=Introduction to electrodynamics|url=https://archive.org/details/introductiontoel0ed3grif|publisher=Prentice-Hall|year=1999|isbn=0-13-805326-X}} * {{Cite book|first1=John David|last1=Jackson|title=Classical electrodynamics|url=https://archive.org/details/classicalelectro0000jack_e8g9|publisher=Wiley|year=1999|isbn=0-471-30932-X}} * {{Cite book|first1=Raymond A.|last1=Serway|first2=John W., Jr.|last2=Jewett|title=Physics for scientists and engineers, with modern physics|url=https://archive.org/details/physicsforscient0002serw_w4o5|publisher=Thomson Brooks/Cole|year=2004|isbn=0-534-40846-X}} * {{Cite book|first1=Mark A.|last1=Srednicki|title=Quantum field theory|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-86449-7}} == Çавăн пекех == * {{YouTube|D5IEhekhREQ|Определение направления силы Лоренца. Правило правого винта}} * [[Радиационное трение]] * [[Закон электромагнитной индукции Фарадея]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Электромагнетизм]] [[Категори:Вăйсем]] [[Категори:Гироскопла вăйсем]] [[Категори:Вăй]] 0dze0x83aybnrq7yrkka6frp87frzvg 0 97039 876205 729971 2026-08-03T17:44:05Z InternetArchiveBot 28304 Add 3 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876205 wikitext text/x-wiki {{Космологи}} '''Нуклеоси́нтез''' ({{lang-la|nucleus}} «тĕш» тата {{lang-grc|σύνθεσις}} «пĕрлештерни, тытăмлани») — [[шывамăш]]ĕнчен йывăртарах [[химилле элемент|хими элеменчĕсен]] [[нуклонсар]]ĕсем [[çутçанталăк]]ра пулса кайнин процесĕ. Нуклеосинтез химилле элементсен тата вĕсен [[изотоп]]ĕсен çутçанталăкри сăнанакан [[химилле элементсен сарăлăвĕ|сарăлăвĕн]] сăлтавĕ пулса тăрать. Нуклеосинтезăн тапхăрĕсем: * ''пĕрремĕшле нуклеосинтез'', *''çăлтăрла нуклеосинтез'', [[çăлтăр]]сем çинчи «лăпкăлăхра» тата сирпĕнÿсем вăхăтĕнче, * [[Космос пайăркисем лучи|космос пайăркисен]] витĕмĕпе пулакан нуклеосинтез. ==Вуламалли== * {{cite journal |last1=Hoyle |first1=F. |year=1946 |title=The Synthesis of the Elements from Hydrogen |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=106 |issue=5 |pages=343–383 |bibcode=1946MNRAS.106..343H |doi=10.1093/mnras/106.5.343 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Hoyle |first1=F. |year=1954 |title=On Nuclear Reactions Occurring in Very Hot STARS. I. The Synthesis of Elements from Carbon to Nickel |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=1 |pages=121 |bibcode=1954ApJS....1..121H |doi=10.1086/190005 }} * {{cite journal |last1=Burbidge |first1=E. M. |last2=Burbidge |first2=G. R. |last3=Fowler |first3=W. A. |last4=Hoyle |first4=F. |year=1957 |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=[[Reviews of Modern Physics]] |volume=29 |issue=4 |pages=547–650 |bibcode=1957RvMP...29..547B |doi=10.1103/RevModPhys.29.547 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Meneguzzi |first1=M. |last2=Audouze |first2=J. |last3=Reeves |first3=H. |year=1971 |title=The Production of the Elements Li, Be, B by Galactic Cosmic Rays in Space and Its Relation with Stellar Observations |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=15 |pages=337–359 |bibcode=1971A&A....15..337M }} == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=UTOp_2ZVZmM&t=425 The Valley of Stability (video)] – nucleosynthesis explained in terms of the nuclide chart, by [[French Alternative Energies and Atomic Energy Commission|CEA]] (France) *{{cite book |last1=Clayton |first1=D. D. |year=1983 |title=Principles of Stellar Evolution and Nucleosynthesis |url=https://archive.org/details/principlesofstel0000clay |url-access=registration |edition=Reprint |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, IL |isbn=978-0-226-10952-7 }} *{{cite book |last1=Clayton |first1=D. D. |year=2003 |title=Handbook of Isotopes in the Cosmos |url=https://archive.org/details/handbookofisotop0000clay |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge, UK |isbn=978-0-521-82381-4 }} * {{cite book |last1=Rolfs |first1=C. E. |last2=Rodney |first2=W. S. |year=2005 |title=Cauldrons in the Cosmos: Nuclear Astrophysics |url=https://archive.org/details/cauldronsincosmo0000rolf_o1t2 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, IL |isbn=978-0-226-72457-7 }} *{{cite book |last1=Iliadis |first1=C. |year=2007 |title=Nuclear Physics of Stars |url=https://archive.org/details/nuclearphysicsof0000ilia |publisher=[[Wiley-VCH]] |location=Weinheim, Germany |isbn=978-3-527-40602-9 }} [[Категори:Астрофизика]] [[Категори:Термо нуклонсар реакцийĕсем]] [[Категори:Нуклонсар физики]] [[Категори:Нуклеосинтез| ]] [[Категори:Нуклонсар]] [[Категори:Нуклонсарсем]] 0qn4znrgg8b89wt1h9aglyq5r0x8214 0 101793 876210 745114 2026-08-03T17:46:59Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876210 wikitext text/x-wiki {{ПРТ}} '''Эйнштейн танлăхĕсене шутласси''' (тупсăмĕсене тупассси) тени  [[уçлăх-вăхăт]]ăн [[метрикăлла тензор|метрикăлла]] <math>g_{\mu\nu}</math> тензорĕн курăмне тупмаллине пĕлтерет. Шутлама мĕнле панăлăхсем кирлĕ-ха? Кирлĕ [[чикĕлле малсăлтавсем]], координатла малсăлтавсем тата уйрăм пăнчăлла объекта та, пĕтĕм Çут тенчене те çырса кăтартма пултаракан <math>T_{\mu\nu}</math> [[энерги-импульс тензорĕ]]. == Çавăн пекех == * [[Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорине математикăлла кăтартни]] * [[Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]] * [[Проект:Физика/Ят-йышсем/Паллă ăславçă-релятивистсен ят-йышĕ]] * [[Эйнштейн танлăхĕсем]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Точные решения уравнений Эйнштейна. Под ред. Э. Шмутцера М.: Энергоиздат, 1982. — 416 с. * ''Хокинг'', ''Эллис'' Крупномасштабная структура пространства-времени. * {{cite book |author1=J.A. Wheeler |author2=C. Misner |author3=K.S. Thorne | title=[[Gravitation (book)|Gravitation]]| publisher=W.H. Freeman & Co| year=1973 | isbn=0-7167-0344-0}} * {{cite book |author1=J.A. Wheeler |author2=I. Ciufolini | title=Gravitation and Inertia|url=https://archive.org/details/gravitationinert0000ciuf | publisher=[[Princeton University Press]]| year=1995| isbn=978-0-691-03323-5}} * {{cite book | author=R.J.A. Lambourne| title=Relativity, Gravitation and Cosmology| publisher=The Open University, Cambridge University Press| year=2010| isbn=978-0-521-13138-4}} [[Категори:Танлаштарулăх теорийĕ]] [[Категори:Альберт Эйнштейн]] [[Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]] sdxy5g4bt6kt3vzy64mxbry1m4rs9gl 0 103496 876166 770961 2026-08-03T17:08:44Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876166 wikitext text/x-wiki {{Main|Нумай ĕскер хире-хирĕç вăйăмĕ}} {{Пĕлтерĕшсем|Виçĕ ĕскер тĕллевчĕкĕ (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Three-body Problem Animation with COM.gif|thumb|320px|Малтан тан аяклă мар виçкĕтеслĕхĕн тăррисенче вырнаçнă виçĕ пĕр пек тата нуллĕ хăвăртлăхлă ĕскерсен çывхартуллă траеторрийĕсем. Массăсен центрĕ, [[импульс сыхланнин саккунĕ]]пе килĕшÿллĕн, çав вырăнтах юлать, улшăнмасть]] '''Виçĕ ĕскер тĕллевчĕкĕ''' (''виçĕ ĕскер проблеми''', сăмахран, [[астрономи|астрономире]] вăл [[тӳпери механика]] ыйтăвĕсенчен пĕри), — пĕр-пĕринпе пĕр-пĕр вăйăмра тăракан виçĕ ĕскер еплерех куçнине тĕпчесе палăртни. Кунашкал [[тĕллевчĕк]], сăмахран, [[тӳпери механика|тӳпери механикăра]] пысăк вырăн йышăнать, унта час-часах [[Ньютонăн туртăм теорийĕ|Ньютонăн туртăну саккунĕпе]] палăракан виçĕ ĕскер (сăмахран, [[Хĕвел]], [[Çĕр]] тата [[Уйăх]]) куçăмне кăтартма тивет. [[Икĕ ĕскер тĕллевчĕкĕ]]пе танлаштарсан, ку пăхса тухакан енĕн, пĕтĕмĕшле илсен, тĕллĕхле тупсăмне аналитикăлла формулăпа палăртма çук. Унашкаллине уйрăм малсăлтавсенче çеç кăтартма пулать. ==Вуламалли== {{refbegin}} * {{cite book |last=Poincaré |first=H. |title=New Methods of Celestial Mechanics, 3 vols. (English trans.) |date=1967 |publisher=American Institute of Physics |isbn=978-1-56396-117-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newmethodsofcele0000poin }} * {{cite book |last=Aarseth |first=S. J. |title=Gravitational n-Body Simulations |url=https://archive.org/details/gravitationalnbo0000aars |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-43272-6 }} ==Каçăсем== {{refbegin}} * {{cite journal |first=Alain |last=Chenciner |date=2007 |title=Three body problem |journal=[[Scholarpedia]] |volume=2 |number=10 |page=2111 |doi=10.4249/scholarpedia.2111 |bibcode=2007SchpJ...2.2111C |doi-access=free }} {{refend}} * [http://www.sciencemag.org/news/2013/03/physicists-discover-whopping-13-new-solutions-three-body-problem Physicists Discover a Whopping 13 New Solutions to Three-Body Problem] (''Science'') == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Хаос]] [[Категори:Классикăлла механика]] [[Категори:Динамикăлла тытăмсем]] [[Категори:Математикăлла физика]] [[Категори:Орбитăсем]] [[Категори:Математикăлла физика]] [[Категори:Теорилле физика]] [[Категори:Хумла физика]] [[Категори:Математикăлла моделлев]] [[Категори:Астрофизика]] 3mqlwv5mzlkk6k779h68knnpgituryi 0 105345 876165 797440 2026-08-03T17:08:24Z InternetArchiveBot 28304 Add 7 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876165 wikitext text/x-wiki [[File:Psi uc lc.svg|thumb|]] '''Хумла функци''', е '''пси-фу́нкци''' <math>\psi</math> — [[квантла механика|квантла механикăра]] тытăмăн [[квантла тăрăм|таса тăрăмне]] çырса кăтартма усă куракан [[комплекслă пĕлтерĕшлĕ функци]]. Ăна кăтартма ытларах чухне хута яракан символсем — '''{{Math|Ψ}}''' тата '''{{Math|''ψ''}}''' (грек алфавитĕнчи пысăкла тата пĕчĕкле [[Пси (буква грек алфавитĕнчи саспалли)|пси]]). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == {{refbegin|30em}} * {{cite journal | title = Einstein's proposal of the photon concept: A translation of the ''Annalen der Physik'' paper of 1905 | last1 = Arons | first1 = A. B. | last2 = Peppard | first2 = M. B. | journal = [[American Journal of Physics]] | year = 1965 | volume = 33 | issue = 5 | page = 367 | url = http://astro1.panet.utoledo.edu/~ljc/PE_eng.pdf | bibcode = 1965AmJPh..33..367A | doi = 10.1119/1.1971542 | ref=AronsPeppard }} * {{cite book| title = Quanta: A Handbook of Concepts | url = https://archive.org/details/quantahandbookof0000atki | last = Atkins | first = P. W. | year = 1974 | isbn = 978-0-19-855494-3 }} * {{cite book| title = Niels Bohr - Collected Works: Foundations of Quantum Physics I (1926 - 1932) | last = Bohr | first = N. | year = 1985 | author-link = Niels Bohr | editor1-last = Kalckar | editor1-first = J. | publisher = North Holland | location = Amsterdam | volume = Volume 6 | isbn = 978-044453289-3 }} * {{cite journal | title = Zur Quantenmechanik der Stoßvorgange | last = Born | first = M. | journal = Z. Phys. | year = 1926 | volume = 37 | issue = 12 | pages = 863–867 | bibcode = 1926ZPhy...37..863B | doi = 10.1007/bf01397477 | ref=Born1926a }} * {{cite journal | title = Quantenmechanik der Stoßvorgange | last = Born | first = M. | journal = Z. Phys. | year = 1926 | volume = 38 | issue = 11–12 | pages = 803–827 | bibcode = 1926ZPhy...38..803B | doi = 10.1007/bf01397184 | ref=Born1926b }} * {{cite journal | title = Physical aspects of quantum mechanics | last = Born | first = M. | author-link = Max Born | journal = Nature | year = 1927 | volume = 119 | issue = 2992 | pages = 354–357 | bibcode = 1927Natur.119..354B | doi = 10.1038/119354a0 | doi-access = free | ref=Born1927 }} * {{cite journal| title = The statistical interpretation of quantum mechanics | last = Born | first = M. | work = Nobel Lecture | publisher = [[Nobel Foundation]] | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1954/born/lecture/ | date = 11 December 1954 | volume = 122 | issue = 3172 | pages = 675–9 | doi = 10.1126/science.122.3172.675 | pmid = 17798674 }} * {{cite journal | title = Radiations—Ondes et quanta | trans-title = Radiation—Waves and quanta | last = de Broglie | first = L. | journal = Comptes Rendus | year = 1923 | volume = 177 | pages = 507–510, 548, 630 | language = fr | ref=de Broglie1923 }} [http://www.academie-sciences.fr/pdf/dossiers/Broglie/Broglie_pdf/CR1923_p507.pdf Online copy (French)] [http://www.davis-inc.com/physics/broglie/broglie.shtml Online copy (English)] * {{cite book| title = Non-linear Wave Mechanics: a Causal Interpretation | last = de Broglie | first = L. | year = 1960 | author-link = Louis de Broglie | publisher = Elsevier | location = Amsterdam | url = https://archive.org/details/nonlinearwavemec0000brog | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] }} * {{cite book| title = Mathematics of Classical and Quantum Physics | edition = revised | last1 = Byron | first1 = F. W. | last2 = Fuller | first2 = R. W. | author2-link = Robert W. Fuller | year = 1992 | orig-year = First published 1969 | publisher = [[Dover Publications]] | series = Dover Books on Physics | url = https://archive.org/details/mathematicsofcla00byro | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-486-67164-2 }} * {{cite book| title = Heisenberg and the Interpretation of Quantum Mechanics: the Physicist as Philosopher | last = Camilleri | first = K. | year = 2009 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge UK | isbn = 978-0-521-88484-6 }} * {{cite book| title = A Course in Functional Analysis | last = Conway | first = J. B. | year = 1990 | author-link = John B. Conway | publisher = [[Springer Verlag]] | volume = Volume 96 | series = Graduate Texts in Mathematics | isbn = 978-0-387-97245-9 }} * {{cite journal | title = A new notation for quantum mechanics | last = Dirac | first = P. A. M. | journal = Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society | year = 1939 | volume = 35 | issue = 3 | pages = 416–418 | bibcode = 1939PCPS...35..416D | doi = 10.1017/S0305004100021162 }} * {{cite book| title = The principles of quantum mechanics | url = https://archive.org/details/principlesofquan0000unse_i1n0 | edition = 4th | last = Dirac | first = P. A. M. | year = 1982 | author-link = Paul Dirac | publisher = Oxford University Press | series = The international series on monographs on physics | isbn = 0-19-852011-5 }} * {{cite journal | title = Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt | last = Einstein | first = A. | author-link = Albert Einstein | journal = [[Annalen der Physik]] | year = 1905 | volume = 17 | issue = 6 | pages = 132–148 | language = de | bibcode = 1905AnP...322..132E | doi = 10.1002/andp.19053220607 | doi-access = free | ref=Einstein1905 }} * {{cite journal | title = Zur Quantentheorie der Strahlung | last = Einstein | first = A. | journal = Mitteilungen der Physikalischen Gesellschaft Zürich | year = 1916 | volume = 18 | pages = 47–62 | ref=Einstein1916 }} * {{cite journal | title = Zur Quantentheorie der Strahlung | last = Einstein | first = A. | journal = [[Physikalische Zeitschrift]] | year = 1917 | volume = 18 | pages = 121–128 | language = de | bibcode = 1917PhyZ...18..121E | ref=Einstein1917 }} * {{cite book| title = Albert Einstein: Philosopher-Scientist | edition = 3rd | last = Einstein | first = A. | year = 1998 | editor1-last = Schlipp | editor1-first = P. A. | publisher = Open Court | location = La Salle Publishing Company, Illinois | volume = VII | series = The Library of Living Philosophers | isbn = 978-0-87548-133-3 }} * {{cite book| title = Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei and Particles | edition = 2nd | last1 = Eisberg | first1 = R. | last2 = Resnick | first2 = R. | year = 1985 | publisher = John Wiley & Sons | url = https://archive.org/details/quantumphysicsof00eisb | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-471-87373-0 }} * {{cite book| title = Quantum Electrodynamics | edition = 4th | last1 = Greiner | first1 = W. | last2 = Reinhardt | first2 = J. | author1-link = Walter Greiner | year = 2008 | publisher = springer | url = https://books.google.com/books?id=5Kd3dBL8a64C&q=walter+greiner+Quantum+electrodynamics | isbn = 978-354087560-4 | ref=GreinerReinhardt }} * {{cite book| title = Introduction to Quantum Mechanics | edition = 2nd | last = Griffiths | first = D. J. | year = 2004 | publisher = Pearson Education | location = Essex England | isbn = 978-013111892-8 }} * {{cite book| title = Introduction to elementary particles | last = Griffiths | first = David | year = 2008 | publisher = Wiley-VCH | url = https://books.google.com/books?id=w9Dz56myXm8C&pg=PA162 | pages = 162ff | isbn = 978-3-527-40601-2 }} * {{cite book| title = The Old Quantum Theory | last = ter Haar | first = D. | year = 1967 | author-link = Dirk ter Haar | publisher = [[Pergamon Press]] | url = https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] | pages = [https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar/page/167 167–183] | lccn = 66029628 }} * {{Citation| title = Erwin Schrodinger's Reaction to Louis de Broglie's Thesis on the Quantum Theory | last = Hanle | first = P.A. | year = 1977 | journal = Isis | volume = 68 | issue = 4 | pages = 606–609 | doi = 10.1086/351880 }} * {{cite book| title = Physics and Philosophy: the Revolution in Modern Science | last = Heisenberg | first = W. | year = 1958 | author-link = Werner Heisenberg | publisher = Harper & Row | location = New York | url = https://archive.org/details/physicsphilosoph0000heis | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] }} * {{cite book| title = Probability Theory: The Logic of Science | url = https://archive.org/details/probabilitytheor0000jayn | last = Jaynes | first = E. T. | year = 2003 | editor1-last = Larry | editor1-first = G. | publisher = [[Cambridge University Press]] | isbn = 978-0-521 59271-0 }} * {{cite book| title = Quantum Mechanics: Non-Relativistic Theory | edition = 3rd | last1 = Landau | first1 = L.D. | last2 = Lifshitz | first2 = E. M. | author1-link = Lev Landau | author2-link = Evgeny Lifshitz | year = 1977 | publisher = [[Pergamon Press]] | volume = Vol. 3 | isbn = 978-0-08-020940-1 | ref=LandauLifshitz }} [https://archive.org/details/QuantumMechanics_104 Online copy] * {{cite book| title = Encyclopaedia of Physics | edition = 2nd | last1 = Lerner | first1 = R.G. | author1-link = Rita G. Lerner | last2 = Trigg | first2 = G.L. | year = 1991 | publisher = VHC Publishers | url = https://archive.org/details/encyclopediaofph00lern | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-89573-752-6 }} * {{cite book| title = Wave Mechanics | last = Ludwig | first = G. | year = 1968 | publisher = Pergamon Press | location = Oxford UK | url = https://archive.org/details/wavemechanics0000ludw | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-08-203204-5 | lccn = 66-30631 }} * {{cite book| title = Particle Physics | edition = 3rd | last1 = Martin | first1 = B.R. | last2 = Shaw | first2 = G. | year = 2008 | publisher = John Wiley & Sons | series = Manchester Physics Series | isbn = 978-0-470-03294-7 | ref=MartinShaw }} * {{cite book| title = Niels Bohr's Philosophy of Physics | last = Murdoch | first = D. | year = 1987 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge UK | url = https://archive.org/details/nielsbohrsphilos0000murd | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-521-33320-7 }} * {{cite book| title = Quantum Physics: a Text for Graduate Student | url = https://archive.org/details/quantumphysicste0000newt | last = Newton | first = R.G. | year = 2002 | publisher = Springer | location = New York | isbn = 978-0-387-95473-8 }} * {{cite journal | title = Zur Quantenmechanik des magnetischen Elektrons | last = Pauli | first = Wolfgang | author-link = Wolfgang Pauli | journal = Zeitschrift für Physik | year = 1927 | volume = 43 | issue = 9–10 | pages = 601–623 | language = de | bibcode = 1927ZPhy...43..601P | doi = 10.1007/bf01397326 | ref=Pauli1927 }} * {{cite book| title = Quantum mechanics | edition = 2nd | last1 = Peleg | first1 = Y. | last2 = Pnini | first2 = R. | last3 = Zaarur | first3 = E. | last4 = Hecht | first4 = E. | year = 2010 | publisher = McGraw Hill | series = Schaum's outlines | isbn = 978-0-07-162358-2 }} * {{cite book| title = Quantum Mechanics | edition = 5th | last = Rae | first = A.I.M. | year = 2008 | publisher = Taylor & Francis Group | volume = Volume 2 | url = https://books.google.com/books?id=YDhHAQAAIAAJ&q=quantum+mechanics+Alastair+Rae+5th+edition | isbn = 978-1-5848-89700 }} * {{cite journal | title = An Undulatory Theory of the Mechanics of Atoms and Molecules | last = Schrödinger | first = E. | author-link = Erwin Schrödinger | journal = [[Physical Review]] | year = 1926 | volume = 28 | issue = 6 | pages = 1049–1070 | url = http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20081217040121/http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf | archive-date = 17 December 2008 | bibcode = 1926PhRv...28.1049S | doi = 10.1103/PhysRev.28.1049 | ref=Schrödinger1926 }} * {{cite book| title = Principles of Quantum Mechanics | url = https://archive.org/details/principlesofquan0000shan_x3c9 | edition = 2nd | last = Shankar | first = R. | year = 1994 | isbn = 978-030644790-7 }} * {{cite book| title = Physics for Scientists and Engineers – with Modern Physics | url = https://archive.org/details/physicsforscient0000tipl | edition = 6th | last1 = Tipler | first1 = P. A. | last2 = Mosca | first2 = G. | last3 = Freeman | year = 2008 | isbn = 978-0-7167-8964-2 | ref=TiplerMoscaFreeman }} * {{citation| title = The Quantum Theory of Fields | last = Weinberg | first = S. | year = 2002 | publisher = Cambridge University Press | volume = 1 | url = https://archive.org/details/quantumtheoryoff00stev | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-521-55001-7 }} * {{citation| title = Lectures in Quantum Mechanics | last = Weinberg | first = S. | year = 2013 | author-link = Steven Weinberg | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-02872-2 }} * {{cite book| title = Quantum Theory and Measurement | url = https://archive.org/details/quantumtheorymea0000unse_b1n9 | last1 = Wheeler | first1 = J.A. | last2 = Zurek | first2 = W.H. | author1-link = John Archibald Wheeler | author2-link = Wojciech H. Zurek | year = 1983 | publisher = Princeton University Press | location = Princeton NJ | ref=WheelerZurek }} * {{cite book| title = Sears' and Zemansky's University Physics | edition = 12th | last1 = Young | first1 = H. D. | last2 = Freedman | first2 = R. A. | year = 2008 | editor = Pearson | publisher = Addison-Wesley | isbn = 978-0-321-50130-1 | ref=YoungFreedman }} * {{cite book| title = Quantum Mechanics: Concepts and Applications | edition = 2nd | last = Zettili | first = N. | year = 2009 | isbn = 978-0-470-02679-3 }} * {{cite book| title = A First Course in String Theory | url = https://archive.org/details/firstcourseinstr0002edzwie | last = Zwiebach | first = Barton | publisher = Cambridge University Press | year = 2009 | isbn = 978-0-521-88032-9 }} * Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик-Романов и др. — М.: Сов. Энциклопедия, 1984. — 944 с. * {{статья |пуçелĕк=Practical Atomic Physics |кăларăм=National Institute of Standards and Technology |страницы=1 (55 pages) |каçă=http://amods.kaeri.re.kr/mcdf/lectnote.pdf |accessdate=2010-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722141558/http://amods.kaeri.re.kr/mcdf/lectnote.pdf |archivedate=2011-07-22 |чĕлхе=und |автор=Yong-Ki Kim |кун=2 |уйăх=9 |çул=2000}} == Каçăсем == * {{Из БСЭ|заглавие=Квантовая механика}} * [http://theorphys.mipt.ru/biblio/qu-mech/QM_Gershtein.pdf Физический энциклопедический словарь: Квантовая механика"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080229044747/http://theorphys.mipt.ru/biblio/qu-mech/QM_Gershtein.pdf |date=2008-02-29 }} {{Механика уйрăмĕсем}} [[Категори:Квантла механика]] [[Категори:Квантла хими]] bhwgiydjadn6ra7479sd5aktgzj4akw 0 106054 876163 836768 2026-08-03T17:05:04Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876163 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Йăлхах}} [[File:Doppelgekrümmte Schale.jpg|thumb|]] [[File:Tokyo dome.JPG|thumb|Tokyo dome]] [[File:St. Stephen's Lutheran Church.JPG|thumb|St. Stephen's Lutheran Church]] '''Йăлхах''' — [[материалсен чăтăмлăхĕ]]нчи ăнлав. == Çавăн пекех == * [[Гиперболоидла конструкци]]; * [[Хуплавçăлла йăлхах]] — хăтлав конструкцийĕ. * [[Тетелле йăлхах (архитектура)]] — хăтлав конструкцийĕ. * [[Йăтавçăлла йăлхах]] == Литература == * Феодосьев В.И. Сопротивление материалов: Учебник для вузов. — 10-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана, 1999. — Т. 2. — 592 с. — (Механика в техническом университете). — ISBN 5-7038-1340-9; УДК 539.3/6(075.8); ББК 30.121 Ф42. *Пикуль В.В. Механика оболочек. — Владивосток: Дальнаука, 2009. — 535 с. — ISBN ISBN 978-5-8044-0997-6. *{{Cite book|title=Innovative Surface Structures: Technologies and Applications|url=https://archive.org/details/innovativesurfac0000bech|last=Bechthold|first=Martin|date=2008-03-20|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780415419673|edition=1|location=Abingdon|language=English}} *{{Cite book|title=VLADIMIR G. SUCHOV 1853-1939; Die Kunst Der Sparsamen Konstruktion|last=Suchov|first=Vladimir G. |editor=Rainer Gaefe |date=1990|publisher=Deutsche Verlags-Anstalt |isbn=9783421029843|edition=1st|location=Stuttgart}} ==Каçăсем== {{wikiquote}} {{commons category|Thin-shell structures}} * [http://en.structurae.de/structures/stype/index.cfm?ID=1009 Thin-shell structures] * [http://en.structurae.de/structures/stype/index.cfm?ID=1013 Double thin-shells structures] * [http://www.recentpast.org/types/hyperpara/ Hypar & Concrete Shells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050827165441/http://www.recentpast.org/types/hyperpara/ |date=2005-08-27 }} * [http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/39277/170977058.pdf;jsessionid=14135EBAD5607E7D0B3EFA0D27842C0D?sequence=1 Past and Future of Grid Shell Structures] * [http://lib.engg.nagoya-u.ac.jp/doc/kiyou/pdf/50_1L.pdf Shape optimization of Shell and Spatial structure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227132939/http://lib.engg.nagoya-u.ac.jp/doc/kiyou/pdf/50_1L.pdf |date=2009-02-27 }} * [http://www.mscsoftware.com/events/vpd2007/emea/presentations/EMEA_VPD2007_Khrunichev-eng_R_2007_12_14.pdf Lattice Shell for Space Vehicles] * [http://www.cedex.es/iass/ International Association for Shell and Spatial Structures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115030149/http://www.cedex.es/iass/ |date=2008-01-15 }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{stub}} [[Категори:Материалсен чăтăмлăхĕ]] [[Категори:Хăтлав механики]] 22ybcrne1lsm1ah1psisg5orpmp482y 0 107289 876169 837530 2026-08-03T17:10:10Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876169 wikitext text/x-wiki [[File:WWI-re.png|thumb|450px|WWI (Пĕрремĕш тĕнче вăрçи). Карттă. Союзташсем (симĕс тĕс), Варринчи патшалăхсем (сарă тĕс)), Нейтраллисем (сăрă тĕс)]] {{Пĕлтерĕшсем|Тамăр}} '''Союзташсем''', е '''Пĕрлевтешсем''' — Пĕрремĕш тĕнче вăрçинче [[Варринчи çĕршывсем|Варринчи çĕршывсен]] коалицине, пĕрлĕхне, альянсне хирĕç тăнă [[çĕршыв]]сен пĕрлештерÿллĕ ячĕ. Вăрçă пуçланичченех Аслă Британи, Франци, Раççей [[Виççĕллĕ Антанта|«Антанта»]] текен союзра тăнă. Вăрçă пуçлансан ку союз арканман. Анчах та вĕсен çумне тата ытти хăшпĕр çĕршывсем те хутшăннă. Çапла вара «Тамăрсем» тени «Антанта» тенинчен анлăрах. ==Вуламалли == * Ellis, John and Mike Cox. ''The World War I Databook: The Essential Facts and Figures for All the Combatants'' (2002) * Esposito, Vincent J. ''The West Point Atlas of American Wars: 1900–1918'' (1997); despite the title covers entire war; [https://web.archive.org/web/20070102173709/http://www.dean.usma.edu/HISTORY/web03/atlases/great%20war/great%20war%20index.htm online maps from this atlas] * Falls, Cyril. ''The Great War'' (1960), general military history * {{cite book | last=Gilbert | first=Martin | title=First World War | publisher=HarperCollins | year=1995 | isbn=9780006376668 | oclc=1244719073 | url=https://archive.org/details/firstworldwar0000gilb_a3d4 }} * Gooch, G. P. ''Recent Revelations Of European Diplomacy'' (1940), 475pp; summarises memoirs of major participants * Higham, Robin and Dennis E. Showalter, eds. ''Researching World War I: A Handbook'' (2003); historiography, stressing military themes * Pope, Stephen and Wheal, Elizabeth-Anne, eds. ''The Macmillan Dictionary of the First World War'' (1995) * Strachan, Hew. ''The First World War: Volume I: To Arms'' (2004) * Trask, David F. ''The United States in the Supreme War Council: American War Aims and Inter-Allied Strategy, 1917–1918'' (1961) *{{cite book |author=Tucker Spencer C |title=The European Powers in the First World War: An Encyclopedia |publisher=Garland |place=New York |year=1999 |isbn=978-0-8153-3351-7 }} * Tucker, Spencer, ed. ''The Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History'' (5 volumes) (2005); online at eBook.com * United States. War Dept. General Staff. ''Strength and organisation of the armies of France, Germany, Austria, Russia, England, Italy, Mexico and Japan (showing conditions in July, 1914)'' (1916) [https://archive.org/details/strengthorganiza00unit online] *{{cite book |title=Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920 |author=The War Office |place=Uckfield, East Sussex |orig-year=1922 |year=2006 |publisher=Military and Naval Press |isbn=978-1-84734-681-0 |oclc=137236769 |ref={{sfnref|War Office Statistics|2006}}}} *{{citation |author-link=Commonwealth War Graves Commission |author=CWGC |date=2006 |title=Annual Report 2005–2006 |url=http://www.cwgc.org/admin/files/6%20Statistics.pdf |access-date=28 January 2007 |archive-date=16 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616100700/http://www.cwgc.org/admin/files/6%20Statistics.pdf |url-status=dead }} *{{citation |author-link=Commonwealth War Graves Commission |author=CWGC|title=Debt of Honour Register |url=http://www.cwgc.org/debt_of_honour.asp?menuid=14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118052753/http://www.cwgc.org/debt_of_honour.asp?menuid=14 |archive-date=18 January 2012 |date=2012 }} *{{cite book |last=Urlanis |first=Boris |title=Wars and Population |orig-year=1971, Moscow |oclc=123124938 |year=2003 |place=Honolulu |publisher=University Press of the Pacific }} *{{cite book|last=Huber |first=Michel |title=La population de la France pendant la guerre, avec un appendice sur Les revenus avant et après la guerre |place=Paris |year=1931 |language=fr |oclc=4226464 }} *{{cite book |last=Bujac |first=Jean Léopold Emile |title=Les campagnes de l'armèe Hellènique 1918–1922 |place=Paris |publisher=Charles-Lavauzelle |year=1930 |language=fr |oclc=10808602 }} *{{cite book |last=Mortara |first=Giorgio |title=La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra |place=New Haven, Connecticut |publisher=Yale University Press |year=1925 |language=it |oclc=2099099 }} == Каçăсем == *{{cite book |last1=Harries |first1=Merion |last2= Harries |first2= Susie |title=Soldiers of the Sun: The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army |url=https://archive.org/details/soldiersofsunris0000harr |publisher=Random House |year=1991 |isbn=978-0-679-75303-2 |oclc=32615324 }} *{{cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |edition=2nd |year=2002 |location=London |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-1204-4 |oclc=48066096 }} *{{cite book |first=Hernâni |last=Donato |title=Dicionário das Batalhas Brasileiras |year=1987 |location=Rio de Janeiro |publisher=IBRASA |isbn=978-85-348-0034-1 }} {{DEFAULTSORT:Allies Of World War I}} [[Category:Пĕрлевтешсем]] [[Категори:Союзташсем]] [[Category:Пĕрлешӳсем]] [[Category:Вăрçăсем]] [[Category:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] lea8nd3dvssripki2jt9mc2zg04zuu9 0 107918 876171 871368 2026-08-03T17:12:46Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876171 wikitext text/x-wiki [[File:Plodozmian.jpg|thumb|300px|Plodozmian]] '''Пусăçаврăнăш''' — ял хуçалăх культурисен пуссисене пĕр-пĕр территорире темиçе çул хушшинче пĕр-пĕринпе улăштарса пыни. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == {{refbegin}} * {{cite journal|doi=10.2134/agronj2005.0007a|doi-broken-date=28 February 2022|title=Are Some Crops Synergistic to Following Crops?|last=Anderson|first=Randy L.|date=1 January 2005|journal=Agronomy Journal|volume=97|issue=1|pages=7–10|url=https://naldc.nal.usda.gov/download/3769/PDF|format=PDF}} * {{cite journal|doi=10.1080/07352689209382349|title=Crop rotation|year=1992|last1=Bullock|first1=D. G.|journal=Critical Reviews in Plant Sciences|volume=11|issue=4|pages=309–326}} * {{cite journal|doi=10.1300/j144v08n01_02|title=Advances in the Design of Resource-Efficient Cropping Systems|year=2003|last1=Francis|first1=Charles A.|journal=Journal of Crop Production|volume=8|issue=1–2|pages=15–32}} * {{citation|last=Needham|first=Joseph|year=1984|title=Science and Civilization in China 6-2}} * {{cite journal|doi=10.2134/agronj1997.00021962008900030012x|title=Environment Affects the Corn and Soybean Rotation Effect|year=1997|last1=Porter|first1=Paul M.|last2=Lauer|first2=Joseph G.|last3=Lueschen|first3=William E.|last4=Ford|first4=J. Harlan|last5=Hoverstad|first5=Tom R.|last6=Oplinger|first6=Edward S.|last7=Crookston|first7=R. Kent|journal=Agronomy Journal|volume=89|issue=3|pages=442–448}} * {{cite book|last=White|first=L.T.|date=1962|title=Medieval Technology and Social Change|url=https://archive.org/details/medievaltechnolo0000unse|publisher=Oxford University Press}} {{refend}} * Piotr Kuc, Ewa Tendziagolska, Wiesław Wojciechowski, Janina Zawieja. 2020. ''Płodozmiany''. W: Uprawa roślin. Red. A. Kotecki. Wyd. UP Wroc., Wrocław, t. 1, 453—528. {{ISBN|978-837717-340-4}} * Bolesław Świętochowski, Bronisław Jabłoński, Roman Krężel, Maria Radomska. ''Ogólna uprawa roli i roślin''. Wyd. 4, popraw. PWRiL, Warszawa 1996, 405 stron. * Roman Krężel, Danuta Parylak, Lesław Zimny. ''Zagadnienia uprawy roli i roślin''. AR Wrocław. 1999, 257 stron. * ''Eksperymenty wieloletnie w badaniach rolniczych w Polsce''. Red. M. Marks, M. Jastrzębska, M. K. Kostrzewska. Wyd. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. 2018, ss. 280. {{ISBN|978-83-8100-132-8}} * Гудзь В. П. Землеробство. Підручник. — К.: ЦУЛ, 2010 * Сівозмінна система // {{ЕУ}} == Каçăсем == {{Викисловарь}} * [https://web.archive.org/web/20150304180952/http://www.engr.sjsu.edu/pabacker/history/middle.htm Technology in the middle ages]{{ref-en}} * {{Cite NIE|wstitle=Rotation of Crops|year=1905 |short=x}}{{ref-en}} * [http://slovopedia.org.ua/29/53409/20609.html Сівозміна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218183615/http://slovopedia.org.ua/29/53409/20609.html |date=2023-02-18 }}{{ref-uk}} // Універсальний словник-енциклопедія. — 4-те вид. — К. : Тека, 2006. * [http://babushkinsad.kiev.ua/2015/05/26/1511.html Сівозміна культур на дачній ділянці] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218183638/http://babushkinsad.kiev.ua/2015/05/26/1511.html |date=2023-02-18 }}{{ref-uk}} [[Категори:Çĕрĕç]] [[Категори:Ял хуçалăхĕ]] [[Категори:Тĕреклă ял хуçалăхĕ]] [[Категори:Агрономи]] [[Категори:Ял хуçалăх культурисем]] b3cu84ijq2pipbz9uvw8kl52encrhwf 0 108935 876164 787801 2026-08-03T17:05:40Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876164 wikitext text/x-wiki [[File:Gonzo.svg|right|thumb|upright=0.6|«Гонзо чăмăркки»]] '''Го́нзо-журнали́стика''' ({{en|gonzo}}<ref>''The Universal English-Russian Dictionary''. [[ABBYY]], 2008</ref>) — [[Журналистика|журналистикăри]] ен,<!-- для которого характерен глубоко [[Субъективизм|субъективный]] стиль повествования от первого лица, при этом [[репортёр]] выступает не как беспристрастный наблюдатель, а в качестве непосредственного участника описываемых событий, используя свой личный опыт и открыто выражая эмоции, благодаря чему подчёркивает основной смысл этих событий. Для «гонзо-журналистики» также характерны активное использование цитат, сарказма, юмора, преувеличений и даже ненормативной лексики, что является неотъемлемой чертой этого стиля.--> == Тĕп çăлкуçсем == {{Refbegin}} * {{Cite web |last=Bowe |first=Brian J. |date=Spring 2012 |title=A Brain Full of Contraband: The Islamic Gonzo Writing of Michael Muhammad Knight |url=http://www.ialjs.org/wp-content/uploads/2013/10/A-Brain-Full-of-Contraband-_-Brian-Bowe.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108152741/http://www.ialjs.org/wp-content/uploads/2013/10/A-Brain-Full-of-Contraband-_-Brian-Bowe.pdf |archive-date=2014-01-08 |publisher=Literary Journalism Studies |volume=4}} * {{Cite web |title=Gonzo |url=https://www.lexico.com/en/definition/gonzo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025034917/https://www.lexico.com/en/definition/gonzo |archive-date=October 25, 2019 |website=Lexico Dictionaries |language=en}} * {{Cite web |last=Hirst |first=Martin |date=January 19, 2004 |title=What is Gonzo? The Etymology of an Urban Legend |url=http://eprint.uq.edu.au/archive/00000776/01/mhirst_gonzo.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080414084730/http://eprint.uq.edu.au/archive/00000776/01/mhirst_gonzo.pdf |archive-date=April 14, 2008 |publisher=University of Queensland}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/rollingstoneseve00kahn |title=The Seventies: A Tumultuous Decade Reconsidered |publisher=Little, Brown and Company |year=1998 |isbn=0-316-75914-7 |editor-last=Kahn |editor-first=Ashley |editor-last2=George-Warren |editor-first2=Holly |editor-last3=Dahl |editor-first3=Shawn}} * {{Cite book |author-link=Hunter S. Thompson |last=Thompson |first=Hunter S. |title=Fear and Loathing in Las Vegas: A Savage Journey to the Heart of the American Dream |url=https://archive.org/details/fearloathinginla00thom |publisher=Random House |year=1971 |isbn=0-679-78589-2}} * {{Cite book |last=Thompson |first=Hunter S. |url=https://archive.org/details/isbn_9780679406952 |title=The Proud Highway: Saga of a Desperate Southern Gentleman |publisher=Villard |year=1997 |isbn=0-679-40695-6 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Thompson |first=Hunter S. |url=https://archive.org/details/fearloathinginam00thom |title=Fear and Loathing in America: The Brutal Odyssey of an Outlaw Journalist |publisher=Simon & Schuster |year=2000 |isbn=0-684-87315-X}} * {{Cite book |last1=Wenner |first1=Jann S. |url=https://archive.org/details/gonzolifeofhunte00wenn |title=Gonzo: The Life of Hunter S. Thompson, An Oral Biography |last2=Seymour |first2=Corey |publisher=Little, Brown and Company |year=2007 |isbn=978-0316005272}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * ''[[Gonzo Today]]'' – Independent gonzo journalism website with some contributions from Thompson illustrator [[Ralph Steadman]] {{Журналистика}} [[Категори:Журналистика жанрĕсем]] [[Категори:Хантер Томпсон]] [[Категори:Журналистикăри этика]] mwtt8texu773gvykeniuj7a8hkp9akc 0 110288 876201 795445 2026-08-03T17:40:09Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876201 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Эйлер хисепĕ (пĕлтерĕшсем)}} '''Эйлер хисепĕ''', (<math>\mathrm{Eu}</math>) — [[Навье — Стокс танлăхĕ]]нчи, шĕвекĕн (е газăн) пĕрчĕллĕ калăпăшĕ çине тивекен пусăм вăйĕсен тата инерцилле вăйсен шайлашулăхне çырса кăтартакан, [[Хапасăр кап|хапасăр коэффициент]]. : <math>\mathrm{Eu}=\frac{\Delta p}{\rho w^2},</math> кунта <math>\rho</math> — йăвăлăх, <math>\Delta p</math> — пусăмсен гидравликăлла хирĕçтăрăва çĕнтерекен расналăхĕ, <math>w</math> — хăвăртлăх. == Çавăн пекех == * [[Навье — Стокс танлăхĕ]] ==Çăлкуçсем== *{{cite book |author-link=George Keith Batchelor |last=Batchelor |first=G. K. |year=1967 |title=An Introduction to Fluid Dynamics |url=https://archive.org/details/introductiontofl0000gkba |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-09817-3 }} * Bruce R. Munson et al.: Fundamentals of Fluid Mechanics. Wiley, 2012, S. 363. {{Евĕрлĕх критерисем}} [[Категори:Гидродинамикăри хапасăр капсем]] [[Категори:Леонард Эйлер]] [[Категори:Гидродинамика]] 85taetmpc3uuk2t384nnsk7691ng67j 10 111401 876233 838229 2026-08-04T06:38:44Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 876233 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят = Швейцари:Ольтен тăрăхĕ:Хуласем |ӳкерчĕк = [[File:CHE Solothurn SO COA.svg|40px|Тăрăх гербĕ]] |пуçелĕк = [[Ольтен (тăрăх)|Ольтен тăрăхĕнчи]] ([[Золотурн (кантон)|Золотурн]]) коммунăсем |ят-йыш = [[Бонинген]] {{*}} [[Вальтерсвиль (Золотурн)|Вальтерсвиль]] {{*}} [[Ванген-бай-Ольтен]] {{*}} [[Гретценбах]] {{*}} [[Гунцген]] {{*}} [[Деникен (Золотурн)|Деникен]] {{*}} [[Дулликен]] {{*}} [[Каппель (Золотурн)|Каппель]] {{*}} [[Ольтен]] {{*}} [[Риккенбах (Золотурн)|Риккенбах]] {{*}} [[Фуленбах]] {{*}} [[Хегендорф]] {{*}} [[Шёненверд]] {{*}} [[Штарркирх-Виль]] {{*}} [[Эппенберг-Вёшнау]] }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Категори:Золотурн кантонĕнчи пурăнан халăх]] [[Категори:Золотурн кантонĕнчи коммунăсем]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Швейцари географийĕ]] </noinclude> izsw8v7u0hytf5rri3z260fcu0ywxeg 0 114831 876222 876152 2026-08-03T18:28:37Z Max Tenche 25572 /* Ҫурла */ хушни 876222 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ<ref>{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ<ref>{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 12]]: ** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ. ** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 13]]: ** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ<ref>{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}</ref>. ** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ<ref>{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}</ref><ref>{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. * [[Утӑ, 15]]: ** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ<ref>{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}</ref>. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]<ref>{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}</ref><ref>{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref>. ** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}</ref>. * [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}</ref><ref name="MIL approved">{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}</ref>. * [[Утӑ, 19]]: ** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]<ref>{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}</ref>. ** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ<ref>{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}</ref>. * [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ<ref>{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ<ref>{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}</ref>. [[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]] * [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ<ref name="Picheta">{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}</ref><ref name="Bulos" >{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}</ref><ref name="muddi" >{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...] Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}</ref>: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш патшалӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ<ref>{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}</ref>. * [[Утӑ, 29]]: ** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ<ref>{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}</ref>. ** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}</ref>. ** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 30]]: ** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}</ref>. ** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ<ref>{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}</ref>. ** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ<ref>{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. ** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}</ref>. * [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}</ref>. === Ҫурла === [[Ӳкерчĕк:Exchange of prisoners between Russia and the West (2024) Russia.jpg|мини|[[Ҫурла, 1|Ҫурлан 1-мӗшӗнче]] [[Мускав]]ра [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|ылмашу]] хыҫҫӑн ирӗкленӗ Раҫҫей ҫыннисне тӗл пулать.]] * [[Ҫурла, 1]]: ** [[АПШ]]—[[Раҫҫей]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ]]: [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӑхӑтӗнчен [[Пӗрлешнӗ Штатсем]] тата [[Раҫҫей Федерацийӗ]] хушшинче пӗтӗмпе 26 ҫынсен ылмашӑвӗ чи пысӑк айӑпланнисен ылмашӑвӗ пулса тӑнӑ. Айӑпланнисен ирӗкленӗвӗ [[Турци]]н [[Анкара]] [[Анкара Эсенбога аэропорчӗ|Эсенбога аэропортӗнче]] пулнӑ<ref>{{cite news|title=Обмен заключёнными между Россией и Западом|url=https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|publisher=Meduza|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01|archive-date=2024-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801135403/https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |title=Russia Releases Evan Gershkovich in Sweeping Prisoner Swap, Turkish Officials Say |date=August 1, 2024 |last1=Troianovski |first1=Anton |last2=Mazzetti |first2=Mark |last3=Hubbard |first3=Ben |author-link1=Anton Troianovski |author-link2=Mark Mazzetti |work=[[The New York Times]] |access-date=August 1, 2024 |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007203240/https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |url-status=live }}</ref>. ** [[РФ]]-н [[Свердловск облаҫӗ]]нчи [[Анатри Тагил]] хулинче пурӑнакан ҫуртра [[Анатри Тагилти ҫуртра сирпӗнӳ|газ-сывлӑшлӑ сирпӗнӗве]] пула 11 ҫын вилнӗ, 26 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6921602|title=Число погибших из-за обрушения многоэтажки в Нижнем Тагиле возросло до 11|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-08-30|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910125020/https://www.kommersant.ru/doc/6921602|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 3]] — [[Нгуен Фу Чонг]] (вӑл [[Утӑ, 19|утӑн 19-мӗшӗнче]] вилнӗ) вырӑнне [[Вьетнам коммунизм партийӗн Вӑтам коммитечӗ]] [[Вьетнам коммунизм партийӗ]]н [[Вьетнам коммунизм партийӗн Тӗп Секретарӗ|Тӗп Секретарӗ]] [[То Лам]] суйланӑ<ref>{{Cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|title=Vietnam President To Lam takes top job as Communist Party chief|publisher=[[CNA (TV network)|CNA]]|date=2024-08-03|archive-date=May 12, 2025|access-date=May 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250512073943/https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|url-status=dead}}</ref>. * [[Ҫурла, 4]] — [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|ертсе пырӑва хирӗҫхи протестсем]]: протестлекенсем полици хушшинче хирӗҫӗве пула виҫҫӗр ҫын вилнӗ, иҫмасса<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/21530287|title=Число погибших в антиправительственных протестах в Бангладеш достигло 300|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805072225/https://tass.ru/proisshestviya/21530287|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 5]] — [[Бангладеш]] [[Бангладеш премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Хасина Шейх|Шейх Хасина]] ӗҫрен тухнӑ тата [[Инди]]е чупса кайнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/news/za-rubezhom/05082024/714293|title=Reuters: в армии Бангладеш подтвердили отставку и выезд из страны премьера|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2024-08-05}}</ref>. Ҫар командӑлавҫи [[Вакер-Уз-Заман]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|title=Командующий армией Бангладеш встретится с президентом для формирования правительства|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805102729/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 6]]: ** [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[РФ]]-н [[Курск облаҫӗ|Курск облаҫне]] [[Украина хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Украина ХВ]] тапӑннӑ, унта [[Курск облаҫӗнчи ҫапӑҫусем (2024 — 2025)|ҫапӑҫусем]] пуҫланнӑ, вӗсен географийӗ [[Суджа районӗ|Суджа]], [[Коренево районӗ|Коренево]], [[Мӑн Солдатское районӗ|Мӑн Солдатское]], [[Глушково районӗ|Глушково]], [[Белая районӗ|Белая]], [[Льгов районӗ]]сем<ref>{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/03/17/a-costly-gamble |title=A costly gamble |date=17 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/08/08/kyiv-s-kursk-miscalculation |title=Kyiv’s Kursk miscalculation |date=8 August 2025}}</ref>. ** [[Синвар Яхья|Яхья Синвар]] [[Газа секторӗ|Газӑри]] [[ХАМАС]] лидерӗ ХАМАС-ӑн политикӑллӑ бюровӗн ертӳҫин ӗҫне ларнӑ<ref>{{Cite web |title=Hamas names Yahya Sinwar as new leader after Ismail Haniyeh's killing |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |access-date=2024-10-22 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806181830/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 8]] — [[Нобель парни|Нобель лауреачӗ]] [[Юнус Мухаммад|Мухаммад Юнус]] [[Бангладеш]]ӗн [[Юнус министрлӗхӗ|министрсен кабинетне вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн]] [[Тӗп канашҫӑ (Бангладеш)|тӗп канашҫӑ]] пек пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ<ref>{{cite web|title=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh's interim government|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|date=8 August 2024|access-date=14 August 2024|publisher=Al Jazeera|archive-date=September 23, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923210026/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 9]] — [[Брализи]]н [[Сан-Паулу]] [[Сан-Паулу патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканӑвӗ|патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканнӑ]]: экипажӑн пур 62 пайташӗ вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|title=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes|lang=pt-br|website=G1|date=2024-08-09|access-date=2024-08-10|archive-date=2024-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809170752/https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 13]] — Кӑҫалхи [[ҫурла, 9|ҫурлан 9-мӗшӗнче]] [[Инди]]н [[Калькутта]] хулинче [[Калькуттӑри вӗлерӳ (2024)|31 ҫуллӑ тухтӑр-ординатора мӑшкӑлланӑ тата вӗлернӗ]] хыҫҫӑн тӗнчери тӗрлӗрен вырӑнсенче тухтӑрсен пинӗсем килти ирӗксӗрлӗве хирӗҫ протестсене тата митингсене пӗрлешнӗ. * [[Ҫурла, 14]] — [[Таиланд]]ри конституциллӗ суд премьер-министре [[Тхависин Сеттха|Сеттха Тхависин]] ӗҫрен кӑларнӑ. * [[Ҫурла, 14]]-[[Ҫурла, 19|19]] — [[Кирибати]]ри [[Кирибатири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. * [[Ҫурла, 19]]-[[Ҫурла, 22|22]] — [[АПШ]]-н [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] штатӗнчи [[Чикаго]] хулинче [[Демократи партийӗ (АПШ)|Демократи партийӗн]] [[Демократи партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ. * [[Ҫурла, 23]]: ** [[РФ]]-н [[Волгоград облаҫӗ]]н [[Суровикино]] хулинче 19 нумерлӗ юсантару колонинче [[Суровикинӑри ЮК 19-та тыткӑна илни|тыткӑна илни]]: 4 исламист айӑпланнисем колони ӗҫченӗсене тыткӑна илнӗ. 8 ҫын вилнӗ, 4 террорист, 4 колони ӗҫченӗ. ** Германин Золинген хулинче Сири иммигранчӗ виҫӗ ҫынна чиксе вӗлернӗрен ГФР-ти иммиграци ыйтӑвӗ ҫивӗчленнӗ. * [[Ҫурла, 24]]: ** [[Буркина-Фасо]]ри [[Барсалого]] хулинче терроризм организацийӗпе [[Аль-Каида|Аль-Каидӑпа]] [[Джамаат Нусрат аль-Ислам валь-Муслимин|ҫыхӑннӑ пӑлхавҫӑсем]] [[Барсологори чикӗшӳ (2024)|чикӗшӳ]] тунӑ: 200-300 ҫын вилнӗ, 300 аманнӑ. ** [[Франци]]н тӗп хулинче [[Париж]]ре [[Контактра|ВК]] тата [[Телеграм]] [[Социаллӑ тетел|соцтетел]]сен хайлавҫи [[Павел Дуров]]а [[Павел Дурова уголовлӑ йӗрлени|арестленӗ]]. * [[Ҫурла, 28]]-[[Авӑн, 8]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Паралимпи вӑййисем (2024)|ҫуллахи Паралимпи вӑййисем]] иртнӗ. * [[Ҫурла, 31]] — [[Раҫҫей]]ӗн [[Камчатка крайӗ]]нче [[Вертолёт|вертолёт]] [[Камчаткӑри Ми-8 арканӑвӗ (2024)|арканнине]] пула 22 экипаж пайташӗ вилнӗ. === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] tpuyl1wgdwpsk9zv36rp43t5h0n9qfz 876226 876222 2026-08-04T02:44:55Z Max Tenche 25572 /* Ҫурла */ ҫӑлкуҫсем 876226 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ<ref>{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗн парламент ассамблейи|ПА-ран]] тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ<ref>{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 12]]: ** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ. ** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 13]]: ** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ<ref>{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Trump says he is 'fine' in statement after being escorted off stage during rally |url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |access-date=2024-07-13 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024 |url-status=live }}</ref>. ** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ пулнӑ<ref>{{Cite news |last1=Bisset |first1=Victoria |last2=Chamaa |first2=Mohamad El |last3=Harb |first3=Hajar |last4=Baran |first4=Jonathan |last5=Loveluck |first5=Louisa |last6=Fahim |first6=Kareem |date=2024-07-13 |title=Israel targets Hamas military leader; 71 killed in Mawasi strike, officials say |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240803052518/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/13/israel-hamas-war-news-gaza-deif-mawasi/ |archive-date=3 August 2024 |access-date=2024-07-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lieber |first=Dov |date=2024-07-14 |title=Israel Seeks Proof of Whether Strike Killed Hamas Military Chief |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240714122626/https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-seeks-proof-of-whether-strike-killed-hamas-military-chief-0f33965d |archive-date=2024-07-14 |work=The Wall Street Journal}}</ref><ref>{{cite news |date=3 November 2024 |title=Hamas denies martyrdom of its military leader Mohammed Deif |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/11/03/hamas-denies-martyrdom-of-its-military-leader-mohammed-deif |work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-30 |title=Hamas confirms death of military chief Mohammed Deif |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9p33xd2go |access-date=2025-01-30 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. * [[Утӑ, 15]]: ** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ<ref>{{cite web |last=Oweis |first=Khaled Yacoub |date=12 May 2024 |title=Syria to elect parliament in July after Assad makes changes in ruling Baath party |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |website=MENA |language=en |access-date=13 May 2024 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513041610/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2024/05/12/assad-syria-elections/ |url-status=live }}</ref>. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]<ref>{{cite news |first1=Eyad |last1=Kourdi |first2= Mostafa |last2=Salem |first3=Christian |last3=Edwards |first4= Allegra |last4=Goodwin|first5= Christian |last5=Edwards |first6=Annoa |last6=Abekah-Mensah| first7=Lauren |last7=Kent |first8=Avery |last8=Schmitz |title=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive |url= https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html |access-date=29 November 2024 |work=CNN |date=29 November 2024 |language=en }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|title=Syrian troops withdraw from Aleppo as rebels advance|website=BBC News|date=December 2024 |quote=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|title=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad|quote=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.|website=Reuters|date=December 2024 |last1=Al-Khalidi |first1=Suleiman }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|title=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city|quote=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.|website=Sky}}</ref><ref>{{cite web | last1=Kourdi | first1=Eyad | last2=Edwards | first2=Christian | title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province | website=AOL.com | date=27 November 2024 | url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html | access-date=3 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes |url=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest |work=[[The New Arab]] }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Kourdi |first1=Eyad |last2=Edwards |first2=Christian |date=27 November 2024 |title=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |url=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html |access-date=27 November 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref>. ** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}</ref>. * [[Утӑ, 15]]-[[Утӑ, 18|18]] — [[АПШ]]-н [[Висконсин]] штатӗнчи [[Милуоки]] хулинче [[Республикан партийӗ (АПШ)|Республикан партийӗ]]н [[Республикан партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/https://thehill.com/homenews/campaign/4771940-rnc-trump-2024-live-updates/|title=Live updates: Trump picks JD Vance for VP as he clinches nomination |website=The Hill|date=July 15, 2024}}</ref><ref name="MIL approved">{{cite web |last=Hooper |first=Kelly |title=RNC approves Milwaukee as 2024 convention host |url=https://www.politico.com/news/2022/08/05/rnc-milwaukee-2024-convention-host-00050108 |website=Politico |date=August 5, 2022 |access-date=September 18, 2022}}</ref>. * [[Утӑ, 19]]: ** [[Windows]] ӗҫӗнчи [[CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ (2024)|CrowdStrike-н глобаллӑ йӑнӑшӗ]]<ref>{{Cite web|title=Mass IT outage affects airlines, media and banks|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|access-date=2024-07-19|work=BBC News|date=July 19, 2024 |language=en|archive-date=July 19, 2024|archive-url=https://archive.today/20240719073211/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g5lvwkl2o|url-status=live}}</ref>. ** [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|квотӑсене пӑрахӑҫлас тесе протестсен]] вӑхӑтӗнчи 75 ҫын вӗлернӗ<ref>{{Cite web |last1=Mahmud |first1=Faisal |last2=Khaliq |first2=Riyaz ul |date=19 July 2024 |title=Curfew imposed, military deployed as death toll in student protests climbs to 75 in Bangladesh |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |access-date=2024-07-25 |publisher=[[Anadolu Agency]] |archive-date=26 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726091217/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-military-deployed-as-death-toll-in-student-protests-climbs-to-75-in-bangladesh/3280318 |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 21]] — [[АПШ президенчӗ]] [[Джо Байден]] [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗллӗ ӑмӑртуран]] тухни ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clly80dr23po|title=Радость, благодарность и тревога: реакция на решение Джо Байдена выйти из президентской гонки|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-21|access-date=2025-01-13}}</ref>. * [[Утӑ, 21]]-[[Утӑ, 27|27]] — [[Испани]]н [[Мадрид]] хулинче XX [[Тӗнчери ботаника конгресӗ]] иртнӗ<ref>{{cite web|url=https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|title=International Botanical Congress Moving to Madrid in 2024|website=IAPT|date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107091012/https://www.iaptglobal.org/single-post/international-botanical-congress-moving-to-madrid-in-2024|archive-date=2022-11-07|access-date=2022-11-07|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 22]] — [[Эфиопи]]ри [[Гофа зони|Гофа зонинче]] [[Гофа ҫӗр шуса анни (2024)|ҫӗр шуса аннинчен]] 257 ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Death toll from Ethiopia landslide hits 257, could reach 500: UN|url=https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|website=[[news.com.au]]|date=25 July 2024|access-date=31 July 2024|archive-date=August 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805223942/https://www.news.com.au/breaking-news/death-toll-from-ethiopia-landslide-hits-257-could-reach-500-un/news-story/7da28aedab9a820da409b94eda3746ae|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 23]] — [[Китай]] евчӗ пулнипе [[Пекин]]те 14 палестинӑсен политикӑллӑ ушкӑнӗсем пӗрлешес тесе [[Пекин декларацийӗ (2024)|килӗшӳ]] ҫырнӑ. Вӑл [[ФАТХ]]—[[ХАМАС]] [[ФАТХ—ХАМАС тӑнӑҫлӑнну процесӗ|тӑнӑҫлӑнну процесӗн]] пайӗ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups? |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |access-date=2024-07-25 |agency=Associated Press |language=en |archive-date=July 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725202526/https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5 |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 26]] - [[Ҫурла, 11]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Олимп вӑййисем (2024)|ҫуллахи Олимп вӑййисем]] иртнӗ<ref>{{cite news|last1=Wharton|first1=David|title=Los Angeles makes deal to host 2028 Summer Olympics|url=http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 31, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922160657/http://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|title=Открытая не для всех: как пройдет летняя Олимпиада — 2024|lang=ru|first=Мария|last=Шаипова|website=Известия|date=2023-12-08|access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225094706/https://iz.ru/1464739/mariia-shaipova/otkrytaia-ne-dlia-vsekh-kak-proidet-letniaia-olimpiada-2024|url-status=live}}</ref>. [[File:Majdal_Shams_attack,_July_2024,_II.jpeg|200px|right|thumb|{{тулли дата|2026|07|29}}[[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]]ри [[футбол уйӗ|футбол уйне]] ӳкнӗ [[Ливан]]тан янӑ [[иран]] ракетинчен юлнӑ шӑтӑк.]] * [[Утӑ, 27]] — [[Ливан]]ти [[Хезболла]] лидерӗн [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] хушӑвӗпе ку террорист йӗркелӗвӗ [[Израиль|Израилӗн]] [[Мадждаль-Шамс]] хулине «[[Фатак-1]]» ятлӑ [[иран]] ракетипе сывлӑш ҫапӑвӗ тунӑ<ref name="Picheta">{{cite news |first1=Rob |last1=Picheta |first2=Michael |last2=Schwartz |first3=Catherine |last3=Nicholls |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |first5=Benjamin |last5=Brown |first6=Jeremy |last6=Diamond |first7=Abeer |last7=Salman |url=https://edition.cnn.com/2024/07/28/middleeast/israel-hezbollah-golan-heights-soccer-strikes-intl/index.html |title=Israel says Hezbollah will 'pay the price' after blaming it for attack on soccer field that killed 12 children |work=[[CNN News]] |date=29 July 2024 |quote=Most Druze there identify as Syrian and have rejected offers of Israeli citizenship. The Regional Council of Majdal Shams said Sunday that none of the 12 children killed had Israeli citizenship.}}</ref><ref name="Bulos" >{{cite news |first=Nabih |last=Bulos |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-30/israel-says-it-killed-hezbollah-commander-in-beirut-strike |title=Israel says it killed Hezbollah commander in Beirut strike |work=[[Los Angeles Times]] |date=30 July 2024 |quote=a rocket attack over the weekend . . that killed a dozen Syrian children and young adults in the Israeli-occupied Golan Heights.}}</ref><ref name="muddi" >{{cite news |last=Muaddi |first=Qassam |title=Who are the Syrian Druze of Majdal Shams? |url=https://mondoweiss.net/2024/07/who-are-the-syrian-druze-of-majdal-shams/ |access-date=4 August 2024 |work=[[Mondoweiss]] |date=30 July 2024 |quote=Netanyahu spoke to the media, condemning the attack that killed 'Israeli citizens,' referring to the deceased as 'our children.' But contrary to Netanyahu's attempt to portray the attack as an attack on Israel, he and Smotrich were met with indignation by hundreds of angry mourners who kicked the politicians out, calling them 'murderers' and other expletives on their way out. Across international mainstream media, the people of Majdal Shams have been referred to as everything from 'Druze Arabs,' to 'Druze Israelis,' and their town has been referenced both by the media and by Israeli politicians as just another 'Israeli' town. Similar to Netanyahu's reference to 'our children,' these titles and designations obscure the national identity of the Druze people who live in the occupied Golan Heights and their political reality. Saturday’s killing of the 12 Syrian children in the Golan . . .}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yavorsky |first=Erik |date=8 October 2025 |title=The Israeli, Lebanese, and Syrian Druze since October 7: An Analytical Framework |url=https://newlinesinstitute.org/global-security-mil-priorities/the-israeli-lebanese-and-syrian-druze-since-october-7-an-analytical-framework/ |access-date=6 April 2026 |website=newlinesinstitute.org |quote=a 2020 poll from the Jewish People Policy Institute found that 61 percent of Israeli Druze surveyed identified “very much” as “real Israelis” – and continue to serve in the IDF in high numbers. [...] Eighty percent of Druze residents feel part of the Israeli state and its problems, per a December 2023 Israel Democracy Institute poll.}}</ref>: 12 ача вилнӗ, 42 ҫын аманнӑ пулнӑ<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |date=27 July 2024 |title=12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field |url=https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams |access-date=27 July 2024 |work=[[The Times of Israel]] |archive-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728012314/https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |last2= |last3= |date=27 July 2024 |title=Missile hit in Majdal Shams kills nine, injures at least 34 including children |url=https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |access-date=27 July 2024 |work=[[Ynetnews]] |language=en |archive-date=27 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727171807/https://www.ynetnews.com/article/syo004cfya |url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 28]] — [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑн]] оппозици лидерне [[Гонсалес Эдмундо|Эдмундо Гонсалесе]] ҫӗнтерӗвне [[Кӑнтӑр Америка|Кӑнтӑр Америкӑри]] нумайрахӑш патшалӑхсем йышӑнмантан вӗсем [[Каракас]]па дипломатиллӗ ҫыхӑнусем чарнӑ<ref>{{Cite web |title=International Leaders React to Venezuela's Election Results |work=Reuters |date=July 29, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/americas/latin-american-leaders-react-venezuela-election-results-2024-07-29/ }}</ref>. * [[Утӑ, 29]]: ** [[Пакистан]]ти ӑрусем хушшинчи хирӗҫӗве пула 35 ҫын вилнӗ, 100 ҫын яхӑн аманнӑ<ref>{{Cite web |date=29 July 2024 |title=Pakistan army says protesters kill soldier, injure 16 |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-army-says-protesters-kill-soldier-injure-16-2024-07-29/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan arrests top leader of radical party on charge of ordering the killing of the chief justice |url=https://apnews.com/article/pakistan-arrest-chief-justice-threat-qazi-faez-esa-2d3e82a0b97a9bc104c3ceec326d7205 |access-date=2024-07-29 |website=Associated Press |date=29 July 2024}}</ref>. ** [[Венесуэла|Венесуэлӑри]] [[Венесуэлӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ [[Мадуро Николас|Николас Мадурӑна]] хирӗҫ [[Венесуэлӑри протестсем (2024)|пӗтӗм нациллӗ протестсем]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|title=Массовые протесты начались в Каракасе после переизбрания Мадуро|lang=ru|website=Известия|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30|archive-date=2024-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730014914/https://iz.ru/1734981/2024-07-30/massovye-protesty-nachalis-v-karakase-posle-pereizbraniia-maduro|url-status=live}}</ref>. ** [[Аслӑ Британи]]н [[Саутпорт]] хулинче [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|массӑллӑ вӗлерӳ]] пулнӑ: 3 хӗрача вилнӗ, 10 яхӑн ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://hronika.info/?p=799411|title=Трагедия в Саутпорте: нападение на детскую танцевальную мастерскую|lang=ru|website=hronika.info|date=2024-07-30|access-date=2024-08-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|title=Как резня привела к погромам. Что происходит в Британии|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-08-06|access-date=2024-08-07|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806233657/https://www.bbc.com/russian/articles/ce3884x4l85o|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 30]]: ** [[Аслӑ Британи]]ри [[Саутпортри массӑллӑ вӗлерӳ (2024)|Саутпорт вӗлерӗвӗсене]] пула мигрантсене хирӗҫхи [[Асла Британири пӑлхавӑрсем (2024)|пӑлхавӑрсем]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=2024-08-05 |title=Violent, far-right riots overran some UK cities this weekend. What happened, and what comes next? |url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |access-date=2024-08-05 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806000942/https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-04 |title=Far-right riots erupt in U.K. in the wake of child murders |url=https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |access-date=2024-08-05 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805231616/https://www.nbcnews.com/news/world/far-right-riots-erupt-uk-wake-child-murders-rcna165046 |url-status=live }}</ref>. ** [[Инди]]н [[Керала]] штатӗнчи [[Ваянад ҫӗр шуса анни (2024)|пысӑк ҫӗр шуса аннинчен]] 334 ҫын вилнӗ, 200 ытла аманнӑ тата 281 пӗтнӗ<ref>{{Cite web |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |access-date=2024-07-30 |website=Onmanorama |quote=Death toll climbs to 334; reports say 281 people missing |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Wayanad landslides: 240 still missing as rescue op enters third day, death tolll rises to 276 |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |access-date=2024-08-01 |website=Onmanorama |archive-date=August 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804083621/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html |url-status=live }}</ref>. ** [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ|Израиль ҫарӗсен]] [[Ливан]]ӑн [[Бейрут]] хулин патӗнчи [[Дахия]] хулаҫумӗнче сывлӑш ҫапӑвне пула [[Хезболла]] лидерӗ [[Шукр Фуад|Фуад Шукр]] [[Фуад Шукра вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ<ref>{{cite web |title=Israel confirms it has carried out a 'targeted' strike |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpv3107lv5et |access-date=30 July 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Blast reported in Lebanon's capital Beirut |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/30/israels-war-on-gaza-live-ceasefire-needed-to-stop-polio-who?update=3081955 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. ** [[Иран]]та [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|суйланӑ президентӗн]] [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/973077|title=В Иране во вторник состоится инаугурация президента Пезешкиана|website=Interfax|date=2024-07-30|access-date=2024-07-30}}</ref>. * [[Утӑ, 31]] — [[Израиль|Израилӗн]] сывлӑш ҫапӑвне пула [[Иран]]ӑн [[Тегеран]] хулинче хӑйӗн хваттерӗнче [[ХАМАС]] лидерӗ [[Хания Исмаил|Исмаил Хания]] [[Исмаил Ханийӑна вӗлерӳ|вӗлернӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |title=Iran Says Haniyeh, a Top Hamas Leader, Was Killed |date=31 July 2024 |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Bergman |first2=Ronen |work=[[The New York Times]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=July 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730115237/https://www.nytimes.com/live/2024/07/30/world/israel-gaza-war-lebanon-hezbollah |url-status=live }}</ref>. === Ҫурла === [[Ӳкерчĕк:Exchange of prisoners between Russia and the West (2024) Russia.jpg|мини|[[Ҫурла, 1|Ҫурлан 1-мӗшӗнче]] [[Мускав]]ра [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|ылмашу]] хыҫҫӑн ирӗкленӗ Раҫҫей ҫыннисне тӗл пулать.]] * [[Ҫурла, 1]]: ** [[АПШ]]—[[Раҫҫей]] [[АПШ—Раҫҫей хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ (2024)|хушшинче айӑпланнисен ылмашӑвӗ]]: [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӑхӑтӗнчен [[Пӗрлешнӗ Штатсем]] тата [[Раҫҫей Федерацийӗ]] хушшинче пӗтӗмпе 26 ҫынсен ылмашӑвӗ чи пысӑк айӑпланнисен ылмашӑвӗ пулса тӑнӑ. Айӑпланнисен ирӗкленӗвӗ [[Турци]]н [[Анкара]] [[Анкара Эсенбога аэропорчӗ|Эсенбога аэропортӗнче]] пулнӑ<ref>{{cite news|title=Обмен заключёнными между Россией и Западом|url=https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|publisher=Meduza|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01|archive-date=2024-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801135403/https://meduza.io/live/2024/08/01/obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |title=Russia Releases Evan Gershkovich in Sweeping Prisoner Swap, Turkish Officials Say |date=August 1, 2024 |last1=Troianovski |first1=Anton |last2=Mazzetti |first2=Mark |last3=Hubbard |first3=Ben |author-link1=Anton Troianovski |author-link2=Mark Mazzetti |work=[[The New York Times]] |access-date=August 1, 2024 |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007203240/https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us |url-status=live }}</ref>. ** [[РФ]]-н [[Свердловск облаҫӗ]]нчи [[Анатри Тагил]] хулинче пурӑнакан ҫуртра [[Анатри Тагилти ҫуртра сирпӗнӳ|газ-сывлӑшлӑ сирпӗнӗве]] пула 11 ҫын вилнӗ, 26 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6921602|title=Число погибших из-за обрушения многоэтажки в Нижнем Тагиле возросло до 11|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-08-30|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910125020/https://www.kommersant.ru/doc/6921602|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 3]] — [[Нгуен Фу Чонг]] (вӑл [[Утӑ, 19|утӑн 19-мӗшӗнче]] вилнӗ) вырӑнне [[Вьетнам коммунизм партийӗн Вӑтам коммитечӗ]] [[Вьетнам коммунизм партийӗ]]н [[Вьетнам коммунизм партийӗн Тӗп Секретарӗ|Тӗп Секретарӗ]] [[То Лам]] суйланӑ<ref>{{Cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|title=Vietnam President To Lam takes top job as Communist Party chief|publisher=[[CNA (TV network)|CNA]]|date=2024-08-03|archive-date=May 12, 2025|access-date=May 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250512073943/https://www.channelnewsasia.com/asia/vietnam-president-lam-communist-party-chief-nguyen-phu-trong-4524261|url-status=dead}}</ref>. * [[Ҫурла, 4]] — [[Бангладеш]]ри [[Бангладешри квотӑсене реформӑлама юхӑм (2024)|ертсе пырӑва хирӗҫхи протестсем]]: протестлекенсем полици хушшинче хирӗҫӗве пула виҫҫӗр ҫын вилнӗ, иҫмасса<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/21530287|title=Число погибших в антиправительственных протестах в Бангладеш достигло 300|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805072225/https://tass.ru/proisshestviya/21530287|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 5]] — [[Бангладеш]] [[Бангладеш премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Хасина Шейх|Шейх Хасина]] ӗҫрен тухнӑ тата [[Инди]]е чупса кайнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/news/za-rubezhom/05082024/714293|title=Reuters: в армии Бангладеш подтвердили отставку и выезд из страны премьера|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2024-08-05}}</ref>. Ҫар командӑлавҫи [[Вакер-Уз-Заман]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|title=Командующий армией Бангладеш встретится с президентом для формирования правительства|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805102729/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21532217|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 6]]: ** [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[РФ]]-н [[Курск облаҫӗ|Курск облаҫне]] [[Украина хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Украина ХВ]] тапӑннӑ, унта [[Курск облаҫӗнчи ҫапӑҫусем (2024 — 2025)|ҫапӑҫусем]] пуҫланнӑ, вӗсен географийӗ [[Суджа районӗ|Суджа]], [[Коренево районӗ|Коренево]], [[Мӑн Солдатское районӗ|Мӑн Солдатское]], [[Глушково районӗ|Глушково]], [[Белая районӗ|Белая]], [[Льгов районӗ]]сем таран сарӑлнӑ<ref>{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/03/17/a-costly-gamble |title=A costly gamble |date=17 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://meduza.io/en/feature/2025/08/08/kyiv-s-kursk-miscalculation |title=Kyiv’s Kursk miscalculation |date=8 August 2025}}</ref>. ** [[Синвар Яхья|Яхья Синвар]] [[Газа секторӗ|Газӑри]] [[ХАМАС]] лидерӗ ХАМАС-ӑн политикӑллӑ бюровӗн ертӳҫин ӗҫне ларнӑ<ref>{{Cite web |title=Hamas names Yahya Sinwar as new leader after Ismail Haniyeh's killing |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |access-date=2024-10-22 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806181830/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/hamas-names-yahya-sinwar-as-new-leader-after-ismail-haniyehs-killing |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 8]] — [[Нобель парни|Нобель лауреачӗ]] [[Юнус Мухаммад|Мухаммад Юнус]] [[Бангладеш]]ӗн [[Юнус министрлӗхӗ|министрсен кабинетне вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн]] [[Тӗп канашҫӑ (Бангладеш)|тӗп канашҫӑ]] пек пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ<ref>{{cite web|title=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh's interim government|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|date=8 August 2024|access-date=14 August 2024|publisher=Al Jazeera|archive-date=September 23, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923210026/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 9]] — [[Брализи]]н [[Сан-Паулу]] [[Сан-Паулу патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканӑвӗ|патӗнче ATR 72 вӗҫетмӗш арканнӑ]]: экипажӑн пур 62 пайташӗ вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|title=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes|lang=pt-br|website=G1|date=2024-08-09|access-date=2024-08-10|archive-date=2024-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809170752/https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 13]] — Кӑҫалхи [[ҫурла, 9|ҫурлан 9-мӗшӗнче]] [[Инди]]н [[Калькутта]] хулинче [[Калькуттӑри вӗлерӳ (2024)|31 ҫуллӑ тухтӑр-ординатора мӑшкӑлланӑ тата вӗлернӗ]] хыҫҫӑн тӗнчери тӗрлӗрен вырӑнсенче тухтӑрсен пинӗсем килти ирӗксӗрлӗве хирӗҫ протестсене тата митингсене пӗрлешнӗ<ref>{{Cite news |date=13 August 2024 |title=India: Doctors protest after medic raped and murdered. |url=https://www.dw.com/en/india-doctors-protest-after-medic-raped-and-murdered/a-69928932 |access-date=13 August 2024 |work=DW}}</ref>. * [[Ҫурла, 14]] — [[Таиланд]]ри конституциллӗ суд премьер-министре [[Тхависин Сеттха|Сеттха Тхависин]] ӗҫрен кӑларнӑ<ref>{{cite news |title=Paetongtarn Shinawatra becomes Thailand's youngest prime minister |url=https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html |publisher=CNBC |date=16 August 2024 |language=en |access-date=16 August 2024 |archive-date=16 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816071413/https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 14]]-[[Ҫурла, 19|19]] — [[Кирибати]]ри [[Кирибатири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/525031/kiribati-elections-2024-what-we-know|title=Kiribati elections 2024 - what we know|lang=en|website=RNZ|date=2024-08-13|access-date=2024-08-17|archive-date=2024-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813125606/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/525031/kiribati-elections-2024-what-we-know|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 19]]-[[Ҫурла, 22|22]] — [[АПШ]]-н [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] штатӗнчи [[Чикаго]] хулинче [[Демократи партийӗ (АПШ)|Демократи партийӗн]] [[Демократи партийӗн нациллӗ конвенцийӗ (2024)|конвенцийӗ]] иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240722/kharris-1961172378.html|title=Более 500 делегатов съезда демократов поддержали Харрис, сообщил CNN|lang=ru|website=РИА Новости|date=2024-07-22|access-date=2024-07-28|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728165935/https://ria.ru/20240722/kharris-1961172378.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 23]]: ** [[РФ]]-н [[Волгоград облаҫӗ]]н [[Суровикино]] хулинче 19 нумерлӗ юсантару колонинче [[Суровикинӑри ЮК 19-та тыткӑна илни|тыткӑна илни]]: 4 исламист айӑпланнисем колони ӗҫченӗсене тыткӑна илнӗ. 8 ҫын вилнӗ, 4 айӑпланни, 4 колони ӗҫченӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/articles/2024/08/23/1057698-chem-zakonchilsya-zahvat-zalozhnikov|title="Неизвестные захватили ИК 19 в Волгограде, 4 сотрудников ФСИН убили"|lang=ru|date=2024-08-23|access-date=2024-08-23|archive-date=2024-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823174649/https://www.vedomosti.ru/society/articles/2024/08/23/1057698-chem-zakonchilsya-zahvat-zalozhnikov|url-status=live}}</ref>. ** [[Германи]]н [[Золинген]] хулинче [[Сири]] иммигранчӗ виҫӗ ҫынна чиксе вӗлернӗрен ГФР-ти иммиграци ыйтӑвӗ ҫивӗчленнӗ<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4 |title=The suspect in the Germany attack was motivated by Islamic State group ideology, prosecutors say |agency=[[Associated Press]] |date=25 August 2024 |first1=Daniel |last1=Niemann |first2=David |last2=McHugh |access-date=October 15, 2024 |archive-date=August 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826003954/https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫурла, 24]]: ** [[Буркина-Фасо]]ри [[Барсалого]] хулинче терроризм организацийӗпе [[Аль-Каида|Аль-Каидӑпа]] [[Джамаат Нусрат аль-Ислам валь-Муслимин|ҫыхӑннӑ пӑлхавҫӑсем]] [[Барсологори чикӗшӳ (2024)|чикӗшӳ]] тунӑ: 200-300 ҫын вилнӗ, 300 аманнӑ<ref>{{Cite web |title=Massacre in Burkina Faso left 600 dead, double previous estimates, according to French security assessment |url=https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html |publisher=[[CNN]] |date=4 October 2024 |first1=Saskya |last1=Vandoorne |first2=Nick Paton |last2=Walsh |first3=Gianluca |last3=Mezzofiore |access-date=October 15, 2024 |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008181336/https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. ** [[Франци]]н тӗп хулинче [[Париж]]ре [[Контактра|ВК]] тата [[Телеграм]] [[Социаллӑ тетел|соцтетел]]сен хайлавҫи [[Павел Дуров]]а [[Павел Дурова уголовлӑ йӗрлени|арестленӗ]]<ref>{{Cite news|title=Павла Дурова задержали во Франции|url=https://www.interfax.ru/world/977998|website=Интерфакс|access-date=2024-08-25|archive-date=2024-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825001759/https://www.interfax.ru/world/977998|url-status=live |lang=ru}}</ref>. * [[Ҫурла, 28]]-[[Авӑн, 8]] — [[Франци]]н [[Париж]] хулинче [[Ҫуллахи Паралимпи вӑййисем (2024)|ҫуллахи Паралимпи вӑййисем]] иртнӗ<ref>{{cite web|url=https://www.paralympic.org/paris-2024|title=Paris 2024 Paralympic Games|publisher=[[International Paralympic Committee]]|access-date=2021-12-31|archive-date=April 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426092304/https://www.paralympic.org/paris-2024|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫурла, 31]] — [[Раҫҫей]]ӗн [[Камчатка крайӗ]]нче [[Вертолёт|вертолёт]] [[Камчаткӑри Ми-8 арканӑвӗ (2024)|арканнине]] пула 22 экипаж пайташӗ вилнӗ<ref>{{Cite web |title=CFIT Accident Mil Mi-8T RA-25656, Saturday 31 August 2024 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142 |access-date=2024-10-21 |website=asn.flightsafety.org |archive-date=September 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920135916/https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142 |url-status=live }}</ref>. === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] r18spdst305ixx306xy19ushzgea41n 0 116128 876175 818131 2026-08-03T17:15:50Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876175 wikitext text/x-wiki '''Квантла хисеп''' [[квантла механика|квантла механикăра]] — субатомла пĕр-пĕр объектăн ([[элементарлă пĕрчĕ]]н, [[нуклонсар]]ăн, [[атом]]ăн тата ытти те) мĕнле те пулсан квантланă улшăнакан капĕн хайхи объекта палăрăмлахлакан хисепле пĕлтерĕшĕ. Мĕнпур квантла хисепсене кăтартни пĕрчĕн тăрăмне пĕр тĕрлĕн тата туллин палăрăмлăхлать. == Çавăн пекех == * [[Атомла орбиталь]] * [[Çурма тулли хисеп]] * [[Çавахлăх принципĕ|Пĕр пек пĕрчĕсен çавахлăхĕн принципĕ]] * [[Коммутациленекен сăнанакансен тулли тытăмĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{cite book | author=Dirac, Paul A. M. | title=Principles of quantum mechanics | url=https://archive.org/details/principlesofquan0000unse_i1n0 | publisher=Oxford University Press |year=1982 |isbn=0-19-852011-5}} * {{cite book | author=Griffiths, David J. | title=Introduction to Quantum Mechanics (2nd ed.) | publisher=Prentice Hall | year=2004 | isbn=0-13-805326-X | url-access=registration | url=https://archive.org/details/introductiontoel00grif_0 }} * {{cite book |author1=Halzen, Francis |author2=Martin, Alan D.|lastauthoramp=yes | title=QUARKS AND LEPTONS: An Introductory Course in Modern Particle Physics |url=https://archive.org/details/quarksleptonsint0000halz |url-access=registration | publisher=John Wiley & Sons |year=1984 |isbn=0-471-88741-2}} [[Категори:Квантла хисепсем|*]] [[Категори:Хапасăр параметрсем]] [[Категори:Химири ххапасăр капсем]] [[Категори:Квантла хими]] awal3oje2lkubr85c9q5f8dfar6vuj2 0 128699 876190 868928 2026-08-03T17:33:35Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876190 wikitext text/x-wiki [[File:Trillium Poncho cat dog.jpg|thumb|An 11-year old tabby cat and a mixed Molosser breed dog on a couch]] '''Чĕрчун-компаньон''', сăмахран, йытăсемпе кушаксем. ==Вуламалли== * {{cite book |author=David Grimm |title=Citizen Canine: Our Evolving Relationship with Cats and Dogs |url=https://archive.org/details/citizencanineour0000grim_k0p6 |isbn=978-1-61039-550-2 |year=2015 |publisher=PublicAffairs }} ==Каçăсем== *[https://web.archive.org/web/20080706101658/http://www.hsus.org/web-files/PDF/hsp/soa_ii_chap02.pdf Companion Animal Demographics in the United States: A Historical Perspective] from [https://web.archive.org/web/20101114111046/http://www.hsus.org/press_and_publications/humane_bookshelf/the_state_of_the_animals_ii_2003.html The State of the Animals II: 2003] {{Commons category|Pets}} {{Wiktionary}} [[Category:Йытă| ]] [[Category:Кушак]] 43iu3nr8qfpk61pra7e9j7yrku1xzdw 0 128891 876193 870372 2026-08-03T17:35:49Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876193 wikitext text/x-wiki [[File:EOE YBQYM 1887.jpg|thumb|EOE YBQYM 1887]] '''Киревсĕрлĕх''', е ''' ирсĕрлĕх''', е '''путсĕрлĕх''' — харкамлăхан начар енĕсенчен пĕри. == Çавăн пекех == {{Викисловарь|ирсĕрлĕх}}{{Викисловарь|путсĕрлĕх}}{{Викисловарь|киревсĕрлĕх}} {{columns-list|2| * [[Сутăнчăклăх,]] * [[Ултав]] * [[Ирсĕр çынсем]] (термин, ăнлав) * [[Йăпăлтату]] * [[Психопати]] * [[Пӳт|Ĕренкелĕх]] (Ĕренкĕлĕх) * [[Ыхлаç]] * [[Шанчăклăх]] * [[Шахвăртусăрлăх]] }} == Асăрхавсем == {{Викицитатник|ирсĕрлĕх}} {{Асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{cite book|chapter=Meanness|title=The Science of Beauty: An Analytical Inquiry Into the Laws of Æsthetics|url=https://archive.org/details/sciencebeauty00magoog|first=Avary William Holmes|last=Forbes|authorlink=Avary William Holmes Forbes|publisher=Trübner & Company|year=1881|location=London|pages=190ff}} * {{cite encyclopaedia|page=427&ndash;429|article=meanness|encyclopaedia=Girl Culture: An Encyclopedia|author1-first=Claudia A.|author1-last=Mitchell|author2-first=Jacqueline|author2-last=Reid-Walsh|publisher=Greenwood|year=2007|isbn=9780313339080}} * {{cite book|pages=[https://archive.org/details/spectaculargirls0000sara/page/113 113]&ndash;114|title=Spectacular Girls: Media Fascination and Celebrity Culture|url=https://archive.org/details/spectaculargirls0000sara|author1-first=Sarah|author1-last=Projansky|publisher=NYU Press|year=2014|isbn=9780814770443|chapter=What is There to Talk About? Twenty-First Century Girl Films}} * {{cite book|title=Bullies and Mean Girls in Popular Culture|url=https://archive.org/details/bulliesmeangirls0000oppl|author1-first=Patrice A.|author1-last=Oppliger|publisher=McFarland|year=2013|isbn=9780786468652}} * {{cite encyclopaedia|article=meanness|encyclopaedia=Encyclopedia of Adolescence|author1-first=Roger J.R.|author1-last=Levesque|publisher=Springer Science & Business Media|year=2014|isbn=9781441916952}} * {{cite book|chapter=Meanness|title=Essays on Social Subjects from the Saturday Review|url=https://archive.org/details/bub_gb_V7hpLqRuPp0C|series=2nd|publisher=W. Blackwood|year=1865|location=London|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_V7hpLqRuPp0C/page/n90 82]&ndash;91|author1-link=Anne Mozley|author1-first=Anne|author1-last=Mozley}} {{Внешние ссылки}} [[Категори:Харкамлăх енĕсем]] [[Категори:Асап]] ph00wmmp2awdi6fmqainf05t3gz58c6 0 129144 876172 871049 2026-08-03T17:13:47Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876172 wikitext text/x-wiki [[File:Havelock Island, Canopy of tropical moist evergreen forest, Andaman Islands.jpg|thumb|Tropical beach, Andaman Islands]] {{Пĕлтерĕшсем|Чатăр (пĕлтерĕшсем)}} '''Вăрман чатăрĕ''', [[йывăç лапсакĕ]]сем. Темиçе ярус пулма пултарать. ==Çăлкуçсем== * {{Cite book|title=Forest Canopies|url=https://archive.org/details/forestcanopies0000unse|publisher=Academic Press|year=1995|isbn=978-0124576506|editor-last=Lowman|editor-first=Margaret D.|editor-link=Margaret D. Lowman|edition=First|lccn=94041251|editor-last2=Nadkarni|editor-first2=Nalini M.|editor-link2=Nalini Nadkarni}} * {{Cite book|last=Moffett|first=Mark W.|title=The High Frontier: Exploring the Tropical Rainforest Canopy|url=https://archive.org/details/highfrontierexpl00moff|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|year=1994|isbn=978-0674390386|lccn=93016935|author-link=Mark W. Moffett}} * {{Cite book|title=Plant Canopies: Their Growth, Form and Function|url=https://archive.org/details/plantcanopiesthe0000unse_c3g0|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-39563-2|editor-last=Russell|editor-first=Graham|doi=10.1017/CBO9780511752308.002|lccn=87032902|editor-last2=Marshall|editor-first2=Bruce|editor-last3=Jarvis|editor-first3=PaulG.|editor-link3=Paul Gordon Jarvis}} * == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== {{Commons category|Tree canopies}} * [https://web.archive.org/web/20150930004420/http://internationalcanopynetwork.org/ International Canopy Access Network] {{Внешние ссылки}} [[Категори:Вăрман çитĕнтересси]] [[Категори:Вăрман]] tlwdxc79v5y0o0pufbopryda8plwm8s 0 129278 876167 871524 2026-08-03T17:09:24Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876167 wikitext text/x-wiki [[File:Curious kitten.jpg|thumb|Curious kitten]] '''Кăсăклану''' == Çавăн пекех == * [[Кăсăк (туйăм)]] * [[Эмоци]] * [[Пĕлеесси]] * [[Кăсăклану вĕлерет]] (1990, фильм) * [[Раббернекинг]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{cite book |title=Why?: What Makes Us Curious |url=https://archive.org/details/whywhatmakesuscu0000livi_b4p7 |year=2017 |first=Mario |last=Livio |name-list-style=vanc|publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1476792095}} * {{Cite book | last = Manguel | first = Alberto | name-list-style=vanc | author-link = Alberto Manguel | year = 2015 | title = Curiosity | location = New Haven, Conn. | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0300184785 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/curiosity0000mang }} == Каçăсем == {{викицитатник|пĕлеесси}} * [[Фома Аквинский]]. [[Сумма теологии]]. Ч3. [Вопрос 167. О ЛЮБОПЫТСТВЕ] (de curiositate) {{psy-stub}} {{Эмоциллĕ процессем}} [[Категори:Психикăлла процессем]] b79zlp4m7xt7fb4bk0q0u3yb4rzwpo3 0 129604 876181 872569 2026-08-03T17:22:14Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876181 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тавралăх (пĕлтерĕшсем)}} [[Йыш]]ăн '''<math>\varepsilon</math>-тавралăхĕ''' тесе матемтикăра ([[Функцисен анализĕ|функцисен анализĕнче]] тата унпа юнашарла дисциплинăсенче) çавнашкал йыша калаççĕ, хăшĕн кашни пăнчин (элеменчĕн) вырнаçăвĕ кăтартнă йышран <math>\varepsilon</math> чухлĕ инçĕшĕнчен ытла мар. == [[Палăртав]]сем == * Енчен <math>(X,\varrho)</math> [[метрикăлла уçлăх]], <math>x_0 \in X,</math> тата <math>\varepsilon > 0.</math> вара <math>x_0</math> пăнчăн <math>\varepsilon</math>-тавралăхĕ тесе çак [[йыш]]а калаççĕ: : <math>U_{\varepsilon}(x_0) = \{ x\in X \mid \varrho(x,x_0) < \varepsilon \}.</math> * Хайхи <math>x_0</math> пăнчăн <math>\varepsilon</math>-тавралăхĕ '''шăтăклă (шăтарăннă)''' пулать, енчен унта çав пăнчи хăй пулмасан: :<math>\dot{U}_{\varepsilon}(x_0) = U_{\varepsilon}(x_0) \backslash x_0</math> * Калăпăр, <math>A \subset X</math> (малтанхийĕ иккĕмĕшĕн аййышĕ). Вара <math>A</math> йышăн <math>\varepsilon</math>-тавралăхĕ тесе ак çак йыша калаççĕ: : <math>U_{\varepsilon}(A) = \bigcup\limits_{x \in A} U_{\varepsilon}(x).</math> == Асăрхавсем == * Çапла вара, <math>x_0</math> пăнчăн <math>\varepsilon</math>-тавралăхĕ пек <math>x_0</math> центрлă тата <math>\varepsilon</math> радиуслă [[уçă чăмăр]] пулать * Палăртав тÿрех кăтартнă тăрăх, : <math>U_{\varepsilon}(A) = \{ x\in X \mid \exists y\in A\; \varrho(x,y) < \varepsilon\}.</math> * <math>\varepsilon</math>-тавралăх вăл [[тавралăх (математика)|тавралăхах]] тата, уйрăммăн илсен, [[уçă йыш]]. == Тĕслĕхсем == Калăпăр, стандартлă [[Метрикăлла уçлăх|метрикăллă]] (<math>\varrho(x,y) = |x-y|,\; x,y \in \mathbb{R}.</math>) <math>\mathbb{R}</math> [[чăн тӳрĕ йĕр]] пур. Вара * <math>U_2(1) = (-1,3);</math> * <math>U_1([5,7]) = (4,8).</math> ==Çăлкуçсем== * {{cite book | last = Bredon | first = Glen E. | author-link = Glen Bredon | year = 1993 | title = Topology and geometry | url = https://archive.org/details/topologygeometry0000bred | publisher = New York: Springer-Verlag | isbn = 0-387-97926-3 }} * {{cite book|last=Engelking|first=Ryszard| author-link=Ryszard Engelking|title=General Topology|publisher=Heldermann Verlag, Berlin|year=1989| isbn=3-88538-006-4}} * {{cite book | last = Kaplansky | first = Irving | author-link = Irving Kaplansky | year = 2001 | title = Set Theory and Metric Spaces | publisher = American Mathematical Society | isbn = 0-8218-2694-8 }} * {{cite book | last = Kelley | first = John L. | year = 1975 | title = General topology | publisher = New York: Springer-Verlag | isbn = 0-387-90125-6 }} * Willard General Topology <!--{{sfn|Willard|2004|p=}}--> [[Категори:Метрикăлла геометри]] [[Категори:Математикăлла анализ]] q16mquuxrmol1ck7a7j7i14gqebl4pv 0 130218 876170 874876 2026-08-03T17:12:13Z InternetArchiveBot 28304 Add 3 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260803)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876170 wikitext text/x-wiki {{Комплекслă ăслăх}} [[File:Illustrazione studiosi.jpg|thumb|300px|Illustrazione studiosi]] {{main|Математика историйĕ}} '''Тригонометри историйĕ''' == Çăлкуçсем == *{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=1991 |isbn=978-0-471-54397-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye }} *{{cite book |first=George G. |last=Joseph |location=London |edition=2nd |title=The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics |publisher=[[Penguin Books]] |year=2000 |isbn=978-0-691-00659-8 |url=https://archive.org/details/crestofpeacockno00jose }} *{{cite book |last=Katz|first=Victor J.|author-link=Victor J. Katz|title=A History of Mathematics / An Introduction |year=1998 |edition=2nd |publisher=Addison Wesley |isbn=978-0-321-01618-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00katz}} *{{cite book |last=Katz|first=Victor J.|year=2007|title=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook|url=https://archive.org/details/mathematicsofegy0000unse|place= Princeton|publisher= Princeton University Press|isbn= 978-0-691-11485-9}} *{{cite book |last=Needham |first=Joseph |year=1986 |title=Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth |location=Taipei |publisher=Caves Books, Ltd.}} *{{cite book |last=Restivo |first=Sal |year=1992 |title=Mathematics in Society and History: Sociological Inquiries |location=Dordrecht |publisher=Kluwer Academic Publishers |isbn=1-4020-0039-1}} == Урăх çăлкуçсем == {{wikiquote}} * {{cite book |last=Braunmühl |first=Anton von |author-link=Anton von Braunmühl |year=1900–1903 |title=Vorlesungen über Geschichte der Trigonometrie |trans-title=Lectures on the History of Trigonometry |language=de |publisher=B. G. Teubner |url=https://archive.org/details/vorlesungenber00brauuoft/ }} * {{cite book |last=Kennedy |first=Edward S. | authorlink= Edward Stewart Kennedy |year=1969 |chapter=The History of Trigonometry |title=Historical Topics for the Mathematics Classroom |publisher=[[National Council of Teachers of Mathematics]] |chapter-url=https://archive.org/details/historicaltopics0000unse_x0v6/page/333 |series=NCTM Yearbooks |volume=31 |pages=333–375 |chapter-url-access=limited }} * {{cite book |last=Maor |first=Eli |author-link=Eli Maor |year= 1998 |title=Trigonometric Delights |publisher=Princeton University Press |doi=10.1515/9780691202204 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030711040044/http://www.pupress.princeton.edu/books/maor/ |url-status=dead |url=http://www.pupress.princeton.edu/books/maor/ |archive-date=2003-07-11 |isbn=0691057540 }} * {{cite book |last1=Ostermann |first1=Alexander |last2=Wanner |first2=Gerhard |year=2012 |title=Geometry by Its History |url=https://archive.org/details/geometrybyitshis0000oste |chapter=Trigonometry |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publisher=Springer |doi=10.1007/978-3-642-29163-0 |pages=[https://archive.org/details/geometrybyitshis0000oste/page/113 113]–155 |isbn=978-3-642-29162-3 }} * {{cite book |last=Van Brummelen |first=Glen |author-link=Glen Van Brummelen |year=2009 |title=The Mathematics of the Heavens and the Earth: The Early History of Trigonometry |url=https://archive.org/details/mathematicsofhea0000vanb |publisher=Princeton University Press }} * {{cite book |last=Van Brummelen |first=Glen |author-link=Glen Van Brummelen |year=2021 |title=The Doctrine of Triangles: A History of Modern Trigonometry |publisher=Princeton University Press }} {{History of science}} {{History of mathematics}}{{Тригонометри}} {{Islamic mathematics}} [[Category:History of mathematics|Trigonometry]] [[Category:History of geometry|Trigonometry]] [[Category:Trigonometry]] 8rg6tmo1pyf9bbcp43kgxd67at0z56i 0 130457 876158 2026-08-03T12:32:33Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Illustration of Triangular Number T 4 Leading to a Rectangle.png|thumb|Illustration of Triangular Number T 4 Leading to a Rectangle]] '''Тӳркĕтеслĕхле хисеп''' — умлăн-хыçлăн пыракан икĕ тулли хисепĕн хутлавлăхĕ пулса тăракан хисеп<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/oblong-number |title=Britannica (онлайн) |access-date=2021-11-12 |archive-date=202...» 876158 wikitext text/x-wiki [[File:Illustration of Triangular Number T 4 Leading to a Rectangle.png|thumb|Illustration of Triangular Number T 4 Leading to a Rectangle]] '''Тӳркĕтеслĕхле хисеп''' — умлăн-хыçлăн пыракан икĕ тулли хисепĕн хутлавлăхĕ пулса тăракан хисеп<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/oblong-number |title=Britannica (онлайн) |access-date=2021-11-12 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112163305/https://www.britannica.com/science/oblong-number |url-status=live }}</ref>, урăхла каласан, унăн курăмĕ вид <math>R_n = n(n+1),</math> кунта <math>n\geqslant 1..</math> Хăшпĕр çăлкуçсенче палăртава <math>R_0 = 0</math> тенине те кĕртеççĕ; ку статьяра 1-рен пуçланать, енчен урăхла каламан пулсан. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{citation|first1=J. H.|last1=Conway|author1-link=Конвей, Джон Хортон|first2=R. K.|last2=Guy|author2-link=Гай, Ричард Кеннет|title=The Book of Numbers|location=New York|publisher=Copernicus|pages=33—34|year=1996}}. * {{citation|last=Dickson|first=L. E.|author-link=Диксон, Леонард Юджин|title=[[History of the Theory of Numbers]]|volume=1|contribution=Divisibility and Primality|location=New York|publisher=Dover|page=357|year=2005}}. == Каçăсем == * * [https://benvitalenum3ers.wordpress.com/tag/oblong-numbers/ Oblong numbers] на сайте ''Fun With Num3ers'' {{ref|en}}. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Фигурăлла хисепсем]] i7ex122ze31nszws5t6xsa3wbq3i2hr 0 130458 876159 2026-08-03T16:34:37Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Rectangular function.svg|thumb|right|Тӳркĕтеслĕхле функци]] '''Тӳркĕтеслĕхле функци''', '''пĕрчĕлле и́мпульс''', '''тӳркĕтеслĕхле импульс''', е нормăланă '''[[чӳрече (йыврăшла функци)|тӳркĕтеслĕхле чӳрече]]''' — ак çакăн пек [[татăкăн-кĕсĕкĕн панă функци]] функци: : <math>\mathr...» 876159 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Rectangular function.svg|thumb|right|Тӳркĕтеслĕхле функци]] '''Тӳркĕтеслĕхле функци''', '''пĕрчĕлле и́мпульс''', '''тӳркĕтеслĕхле импульс''', е нормăланă '''[[чӳрече (йыврăшла функци)|тӳркĕтеслĕхле чӳрече]]''' — ак çакăн пек [[татăкăн-кĕсĕкĕн панă функци]] функци: : <math>\mathrm{rect}(t) = \sqcap(t) = \begin{cases} 0, & |t| > \frac{1}{2} \\[3pt] \frac{1}{2}, & |t| = \frac{1}{2} \\[3pt] 1, & |t| < \frac{1}{2} \end{cases} </math> Ку палăртавра татăлу пăнчисенче функци пĕлтерĕшне 1/2 пек кăтартнă, анчах çавна урăхларах та палăртма пулать, сăмахран, 0 тесе е тепĕр вариантсемпе (ÿкерчĕке пăхăр). == Çавăн пекех == * [[Фурье улшăвĕ]] * [[Виçкĕтеслĕхле функци]] * [[Хевисайд функцийĕ]] * [[Атомла функци]] {{math-stub}} [[Категори:Импульсла сигналсем]] [[Категори:Линилле татăк-кĕсĕк функцисем]] [[Категори:Татăкăн-кĕсĕкĕн панă функцисем]] 2rhk6wh9iwzsyvuiafc3v1pdrvp09bn 876161 876159 2026-08-03T16:42:25Z Ellodanis5 17302 876161 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Rectangular function.svg|thumb|right|Тӳркĕтеслĕхле функци]] '''Тӳркĕтеслĕхле функци''', '''пĕрчĕлле и́мпульс''', '''тӳркĕтеслĕхле импульс''', е нормăланă '''[[чӳрече (йыврăшла функци)|тӳркĕтеслĕхле чӳрече]]''' — ак çакăн пек [[татăкăн-кĕсĕкĕн панă функци]]: : <math>\mathrm{rect}(t) = \sqcap(t) = \begin{cases} 0, & |t| > \frac{1}{2} \\[3pt] \frac{1}{2}, & |t| = \frac{1}{2} \\[3pt] 1, & |t| < \frac{1}{2} \end{cases} </math> Ку палăртавра татăлу пăнчисенче функци пĕлтерĕшне 1/2 пек кăтартнă, анчах çавна урăхларах та палăртма пулать, сăмахран, 0 тесе е тепĕр вариантсемпе (ÿкерчĕке пăхăр). == Çавăн пекех == * [[Фурье улшăвĕ]] * [[Виçкĕтеслĕхле функци]] * [[Хевисайд функцийĕ]] * [[Атомла функци]] {{math-stub}} [[Категори:Импульсла сигналсем]] [[Категори:Линилле татăк-кĕсĕк функцисем]] [[Категори:Татăкăн-кĕсĕкĕн панă функцисем]] 42tcemcvci72uoniy7yru3r2vf4u7dt 0 130459 876192 2026-08-03T17:35:09Z Max Tenche 25572 [[АПШ Демократи партийĕ]] ҫине куҫарни 876192 wikitext text/x-wiki #redirect [[АПШ Демократи партийĕ]] o6qo9d48mqtsvsrmyoltembiczhpn2c 0 130460 876217 2026-08-03T18:03:20Z Max Tenche 25572 [[Çурла, 23]] ҫине куҫарни 876217 wikitext text/x-wiki #redirect [[Çурла, 23]] qggml534fgpbkcxpbwjkqevcevp5yaq 0 130461 876218 2026-08-03T18:03:31Z Max Tenche 25572 [[Çурла, 24]] ҫине куҫарни 876218 wikitext text/x-wiki #redirect [[Çурла, 24]] dhqbmrewywaupzp4bh9rzecxctvqvo4 0 130462 876219 2026-08-03T18:09:16Z Max Tenche 25572 [[Telegram (мессенджер)]] ҫине куҫарни 876219 wikitext text/x-wiki #redirect [[Telegram (мессенджер)]] jriqj1i4723q4orelivkwv6bw3zfs35 0 130463 876220 2026-08-03T18:13:37Z Max Tenche 25572 [[Дуров Павел Валерьевич]] ҫине куҫарни 876220 wikitext text/x-wiki #redirect [[Дуров Павел Валерьевич]] 70uoet0c6ku78exj37secl5n4kxkwlt 0 130464 876221 2026-08-03T18:28:27Z Max Tenche 25572 [[Çурла, 31]] ҫине куҫарни 876221 wikitext text/x-wiki #redirect [[Çурла, 31]] nstbfay1zgzsxfwg8h3k9lmi5gdudu9 0 130465 876223 2026-08-03T18:29:57Z Max Tenche 25572 [[Камчатка Ен]] ҫине куҫарни 876223 wikitext text/x-wiki #redirect [[Камчатка Ен]] gfmff1n3127ysufqr30y2bbgpf2ah8b 10 130466 876224 2026-08-03T18:38:11Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Водохранилище Паниксерзе, Граубюнден, Швейцария» 876224 wikitext text/x-wiki Водохранилище Паниксерзе, Граубюнден, Швейцария rvsae0thgfh0uc40uk699zxfc3bmy40 10 130467 876225 2026-08-03T18:38:37Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Panixersee (Lag da Pigniu) boven Andiast. 26-09-2025. (d.j.b.) 14.jpg» 876225 wikitext text/x-wiki Panixersee (Lag da Pigniu) boven Andiast. 26-09-2025. (d.j.b.) 14.jpg 2chm6cneogx3yvdhpry8w6vimavgpk1 0 130468 876236 2026-08-04T07:49:25Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « '''Z-матрица''' (Z-matrix), [[хими]]ре — [[молекула]] тытăмĕнчи [[атом]]сен координчĕсене кăтартмалли меслет. Ку меслете çавăн пекех '''шалти координатсем''' те (internal coordinates) теççĕ. == Каçăсем == * [http://www.shodor.org/chemviz/zmatrices/index.html Z-Matrices Lab Activity] * [http://www.shodor.org/chemviz/zmatrices/babel.html Он...» 876236 wikitext text/x-wiki '''Z-матрица''' (Z-matrix), [[хими]]ре — [[молекула]] тытăмĕнчи [[атом]]сен координчĕсене кăтартмалли меслет. Ку меслете çавăн пекех '''шалти координатсем''' те (internal coordinates) теççĕ. == Каçăсем == * [http://www.shodor.org/chemviz/zmatrices/index.html Z-Matrices Lab Activity] * [http://www.shodor.org/chemviz/zmatrices/babel.html Онлайн конвертер z-матрицы в декартовы координаты] * [https://metacpan.org/pod/Chemistry::InternalCoords::Builder Модуль Perl, строящий z-матрицу по декартовым координатам] * [https://metacpan.org/pod/Chemistry::InternalCoords Модуль Perl, позволяющий преобразовывать z-матрицу в декартовы координаты] * [https://web.archive.org/web/20120315121757/http://www.perlmol.org/ Набор модулей Perl, предназначенных для работы с атомами и молекулами] * [http://www.cmbi.ru.nl/molden/molden.html Molden, домашняя страница] {{Wayback|url=http://www.cmbi.ru.nl/molden/molden.html |date=20070705013713 }} *[https://www.webqc.org/molecularformatsconverter.php Онлайн конвертер декартовых координат в z-матрицу] [[Категори:Молекулăсен моделлевĕ]] [[Категори:Компьютерла хими]] cbxs7btrgjlj5b8q6etbgl6s5xcvvmp 0 130469 876237 2026-08-04T08:43:32Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « '''Z-матрица''', математикăра: унăн диагональти мар элеменчĕсем нульпе тан е нульрен пĕчĕкрех, — çапла вара, Z-матрица элеменчĕсем тĕлĕшпе çакă тĕрĕс: :<math>Z=(z_{ij});\quad z_{ij}\leq 0, \quad i\neq j.</math> ==Тĕслĕх== <math display=block> \begin{align} \begin{pmatrix} 1 & -2 & 0 \\ 0 & 5 & -1 \\ -1 & -3 & -4 \\...» 876237 wikitext text/x-wiki '''Z-матрица''', математикăра: унăн диагональти мар элеменчĕсем нульпе тан е нульрен пĕчĕкрех, — çапла вара, Z-матрица элеменчĕсем тĕлĕшпе çакă тĕрĕс: :<math>Z=(z_{ij});\quad z_{ij}\leq 0, \quad i\neq j.</math> ==Тĕслĕх== <math display=block> \begin{align} \begin{pmatrix} 1 & -2 & 0 \\ 0 & 5 & -1 \\ -1 & -3 & -4 \\ \end{pmatrix} \end{align}</math> == Литература == * Miroslav Fiedler, Vlastimil Pták: ''On matrices with non-positive off-diagonal elements and positive principal minors.'' In: ''Czechoslovak Mathematical Journal'' Nr. 12/1962, S. 382–400. * Miroslav Fiedler, Vlastimil Pták: ''Some generalizations of positive definiteness and monotonicity.'' In: ''Numerische Mathematik'' Nr. 9/1966, S. 163–172. * Abraham Berman, Robert J. Plemmons: ''Nonnegative Matrices in the Mathematical Sciences.'' Academic Press, New York 1979. [[Категори:Матрицăсен тĕлĕшĕсем]] [[Категори:Матрицăсем]] [[Категори:Линилле алгебра]] rvn4ob6ifcz5ube2cchyk0sghnbge5c 0 130470 876238 2026-08-04T10:48:00Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « '''Компа́ктлă уçлăх''' — [[топологилле уçлăх]]сен уйрăм тĕлĕшĕ, вăл [[Евклид уçлăхĕ]]сен [[чикĕленекен йыш|чикĕленнĕлĕх]] тата [[хупă йыш|хупăлăх]] текен палăрăмĕсене топологилле хуть те мĕнле уçлăхсем енĕпе анлăлатать. {{Тулаш каçăсем}} Категори:Пĕтĕмĕшле...» 876238 wikitext text/x-wiki '''Компа́ктлă уçлăх''' — [[топологилле уçлăх]]сен уйрăм тĕлĕшĕ, вăл [[Евклид уçлăхĕ]]сен [[чикĕленекен йыш|чикĕленнĕлĕх]] тата [[хупă йыш|хупăлăх]] текен палăрăмĕсене топологилле хуть те мĕнле уçлăхсем енĕпе анлăлатать. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Пĕтĕмĕшле топологи]] [[Категори:Топологи]] o4rfbsl4onc517jxie4ezy6dqek4qj3 0 130471 876239 2026-08-04T10:55:16Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Bounded unbounded.svg|thumb|Bounded unbounded]] '''Чикĕленекен йыш''' == Литература == * Ограниченное множество — статья из Математической энциклопедии. М. И. Войцеховский [[Категори:Математикăлла анализ]] [[Категори:Метрикăлла геометри]] [[Категори:Йĕркесен теорийĕ]]» 876239 wikitext text/x-wiki [[File:Bounded unbounded.svg|thumb|Bounded unbounded]] '''Чикĕленекен йыш''' == Литература == * Ограниченное множество — статья из Математической энциклопедии. М. И. Войцеховский [[Категори:Математикăлла анализ]] [[Категори:Метрикăлла геометри]] [[Категори:Йĕркесен теорийĕ]] cgghl7i6t5mak9ogspjmdyckgcg2098 0 130472 876240 2026-08-04T11:03:43Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Unit disc 2-norm qtl1.svg|thumb|Unit disc 2-norm qtl1]] '''Хупă йыш''' == Çавăн пекех == * [[Уçă-хупă йыш]] * [[Уçă йыш]] * [[Тавралăх (математика)]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Пĕтĕмĕшле топологи]]» 876240 wikitext text/x-wiki [[File:Unit disc 2-norm qtl1.svg|thumb|Unit disc 2-norm qtl1]] '''Хупă йыш''' == Çавăн пекех == * [[Уçă-хупă йыш]] * [[Уçă йыш]] * [[Тавралăх (математика)]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Пĕтĕмĕшле топологи]] qfo0l5678nwmgk2ba80skqzdqt3fbyw