Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 22044 876813 876051 2026-08-21T19:23:09Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876813 wikitext text/x-wiki {{Хими элеменчĕ| Коперници (Cn) / Copernicium<!-- Symbol--> |112<!-- Atomic Number--> |кĕмĕл евĕрлĕ шĕвек пулас <!-- Appearance--> |285 <!-- Atomic Weight (u.m)-->| n/a <!-- Atomic Radius (pm)-->| n/a <!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)-->|тен <nowiki>[</nowiki>[[радон|Rn]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;5[[f-орбиталь|f]]&nbsp;¹⁴&nbsp;6[[d-орбиталь|d]]¹⁰&nbsp;7[[s-орбиталь|s]]^{<nowiki>2</nowiki>}<!-- Electronic Configuration-->|<!-- --> |<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- -->|<!-- --> }} {| style="text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Cn</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>112</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''285''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Rn]5f¹⁴6d¹⁰7s^{<nowiki>2</nowiki>}''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Коперници'''</big> |} '''Коперници''' ({{lang-la|Copernicium}}, '''Cn''', маларах '''Унунби''' ятпа палăртнă {{lang-la|Ununbium}}, '''Uub''' е ''эка-ртуть'') — 112-мĕш [[хими элеменчĕ]]. Чи стабиллă ²⁸⁵Cn [[изотоп]]ĕн тĕшĕнче 112 [[протон]]па, 173 [[нейтрон]]. [[Çурма аркану тапхăрĕ]] 34 секунд яхăн. Коперници [[ртуть|чĕркĕмĕл]] евĕр кĕмĕл тĕслĕ шĕвек пулас. 112-мĕш элемент уçнине [[ИЮПАК]]ра çирĕплетнĕ <ref name="iupac09">{{статья |автор = Robert C. Barber et al. |пуçелĕк = Discovery of the element with atomic number 112 (IUPAC Technical Report) |оригинал = |ссылка = http://dx.doi.org/10.1351/PAC-REP-08-03-05 |издание = [http://www.iupac.org/publications/pac/index.html Pure and Applied Chemistry] |тип = |место = |год = 2009 |том = |номер = |страницы = }} — ASAP Articles</ref> , ун ятне çирĕплетме палăртнă<ref name="iupac09b">{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = 20 июля 2009 | url = http://iupac.org/web/nt/2009-07-21_Naming_Element_112 | title = Start of the Name Approval Process for the Element of Atomic Number 112 | format = | work = | publisher = [[IUPAC]] | accessdate = 2009-08-03 | lang = en | description = Пресс-релиз }}</ref>. == Истори == Коперницие чи малтан [[1996]]-мĕш çулăн нарăсăн 9-мĕшĕнче [[Германи]]ри [[Дармштадт]]ри йывăр ионсен институтĕнче С. Хоффманн (S. Hofmann), В. Нинов (V. Ninov), Ф. П. Хессбергер (F. P. Hessberger), П. Армбрустер (P. Armbruster), Х. Фолгер (H. Folger), Г. Мюнценберг (G. Münzenberg) тата ыттисем синтезланă (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI). ²⁷⁷Cn изотопăн икĕ тĕшне йывăр ионсене хăвăрлаканта [[цинк]] йĕтрисемпе [[хура тăхлан]] мишенĕсене персе туса илнĕ.<ref name="uub1996">{{статья |автор = S. Hofmann et al. |пуçелĕк = The new element 112 |тăван ят = |каçă = http://www.springerlink.com/content/1eel484c5chmfdfq/ |кăларăм = Zeitschrift für Physik A |тĕс = |вырăн = |çул = 1996 |том = 354 |номер = 3 |страницăсем = 229-230}}</ref>. Йывăртарах изотопĕсене каярах Дубнари ОИЯИ [[унунквади]] арканнă хыççăн тупнă ([[2000]] тата [[2004]] çулсенче)<ref>{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. |пуçелĕк = Synthesis of Superheavy Nuclei in the ⁴⁸Ca + ²⁴⁴Pu Reaction |тăван ят = |каçă = http://prola.aps.org/abstract/PRL/v83/i16/p3154_1 |кăларăм = [[Physical Review Letters]] |тĕс = |вырăн = |çул = 1999 |том = 83 |номер = 16 |страницăсем = 3154 - 3157}}</ref><ref name="og2004">{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. |пуçелĕк = Measurements of cross sections and decay properties of the isotopes of elements 112, 114, and 116 produced in the fusion reactions ²³³,²³⁸U, ²⁴²Pu, and ²⁴⁸Cm+⁴⁸Ca |тăван ят = |каçă = http://link.aps.org/abstract/PRC/v70/e064609 |кăларăм = Physical Review C |тĕс = |вырăн = |çул = 2004 |том = 70 |номер = |страницăсем = 064609}}</ref><ref name="og2006">{{статья |автор = Yu. Ts. Oganessian et al. |пуçелĕк = Synthesis of the isotopes of elements 118 and 116 in the ²⁴⁹Cf and ²⁴⁵Cm+⁴⁸Ca fusion reactions |оригинал = |ссылка = http://link.aps.org/abstract/PRC/v74/e044602 |издание = Physical Review C |тип = |место = |год = 2006 |том = 74 |номер = |страницы = 044602}}</ref>. [[2006]]-мĕш çулта ОИЯИ аркану продукчĕсене химилле палласа изотопсен синтезне çирĕпленĕ. [[Плутони-242]]-рен тунă мишене [[кальций-48]] изотпопĕпе пенĕ. Реакцинче 114-мĕш элемент синтезленнĕ хыççăн вăл атмосфера пусăмлă гелипе аргон хутăшлă камерăна лекнĕ. Çур секкунтран ²⁸⁷Uuq [[альфа-аркану]] хыççăн ²⁸³Cn изотоп пулнă. Ăна газ юхăмĕ [[ылтăн]] [[детектор]]лă криоген камерине илсе кайнă. Детекторсем çинче 112-мăш элемен арканнине сиснĕ.<ref name="chem2007">{{статья |автор = R. Eichler et al. |пуçелĕк = Confirmation of the Decay of ²⁸³112 and First Indication for Hg-like Behavior of Element 112 |оригинал = |ссылка = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6TVB-4MNYYVV-1&_user=10&_coverDate=05%2F01%2F2007&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=9e7b707a1ebf01b88e328e605d9fbd29 |издание = Nuclear Physics A |тип = |место = |год = 2007 |том = 787 |номер = 1-4 |страницы = 373-380}}</ref><ref>{{статья|автор=Михаил Молчанов|пуçелĕк=Открытие подтверждено|ссылка=http://www.sciam.ru/2006/7/lab.shtml|издание=В мире науки|год=2006|номер=7 (июль)}}</ref>. == Изотопĕсем == {{main|Коперници изотопĕсем}} {| class="standard" |- ! Изотоп ! Масса ! Çурма аркану тапхăрĕ<ref name="nudat">[http://www.nndc.bnl.gov/nudat2/ Nudat 2.5]</ref> ! Аркану майĕ |- | ²⁷⁷Cn | 277 | 0,69+0,69−0,24 мс | α-аркану ²⁷³Ds |- | ²⁸²Cn | 282 | 0,50+0,33−0,14 мс | хăйне-хăй пайланни |- | ²⁸³Cn | 283 | 4,0+1,3−0,7 с | α-аркану ²⁷⁹Ds (99 % сахалрах мар), хăйне-хăй пайланни |- | ²⁸⁴Cn | 284 | 79+31−19 мс | хăйне-хăй пайланни |- | ²⁸⁵Cn | 285 | 29+13−7 с | α-аркану ²⁸¹Ds |} == Ячĕ == [[GSI]] тĕпчевçисем в честь [[Коперник Николай|Н.Коперника]] халаласа 112-мĕш элемент валли «'''коперници'''» (Copernicium, '''Cn''') сĕннĕ <ref name="gsiname">{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = 2009-07-14 | url = http://www.gsi.de/portrait/Pressemeldungen/14072009_e.html | title = Element 112 shall be named “copernicium” | format = | work = | publisher = GSI | accessdate = 2009-07-16 | lang = en | description = Пресс-релиз }}</ref>. [[ИЮПАК]] [[2010]]-мĕш çулхи [[нарăс, 19|нарăсăн 19-мĕшĕнче]] официаллă элемент ятне çирĕплетнĕ [[19 февраля]] а<ref>[http://rian.ru/science/20100219/209952543.html Тяжелый 112-й элемент, синтезированный учеными, назван "коперникий"]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2010/02/19/element/ У 112-го элемента появилось официальное название]</ref>. Элемнтăн символĕ пирки тавлашусем пынă<ref>{{cite journal|title=The need for a fresh symbol to designate copernicium|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-09-17_461_7262/page/341|author=Juris Meija|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|year=2009|volume=461|pages=341|doi=10.1038/461341c|pmid=19759598|last1=Meija|first1=J|issue=7262}}</ref>. Уçакансем сĕннĕ Cp символ икĕ сăлтавпа тивĕçтермен: * органика химинче ку символпа [[циклопентадиенил]] радикалне палăртаççĕ; * Германинче [[лютеци]]е нумай вăхăт хушши '''кассиопи''' тенĕ тата Cp символпа палăртнă. == Асăрхатарусем == {{Асăрхамалли}} == Каçăсем == {{commons|Ununbium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uub/index.html Коперници WebElements.com сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213153008/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uub/index.html |date=2007-12-13 }} * [http://www.apsidium.com/elements/112.htm Apsidium — Ununbium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404045121/http://www.apsidium.com/elements/112.htm |date=2007-04-04 }} * [https://web.archive.org/web/20050518050905/http://mgo-rksmb.narod.ru/Science/Lr/index.html Коперници «Виртуальная таблица Менделеева» сайтра] * [http://element114.narod.ru/Projects/112-114-116.html Коперници «Атомная и космическая отрасли России» сайт çинче ], [http://www.inauka.ru/discovery/article30695], [http://www.vz.ru/news/2006/5/30/35533.html] * [http://159.93.28.88/flnr/elm112p.html О синтезе элемента на сайте ОИЯИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026160824/http://159.93.28.88/flnr/elm112p.html |date=2007-10-26 }} * [http://www.rian.ru/science/20100219/209952543.html Коперници ят панă] {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{stub}} [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Куçăмлă металсем]] [[Категори:Радиохастар элементсем]] [[Категори:Синтезланă хими элеменчĕсем]] [[Категори:Трансактиноидсем]] tai4r9qmomyrxsju9uj9t9hxeoxxwpb 0 39005 876816 510354 2026-08-21T19:44:46Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876816 wikitext text/x-wiki {{Космологи}} '''Хура хăвăл космологийĕ''' ({{lang-en|Black-hole cosmology}}, урăх ятсем — «Шварцшильд космологийĕ», «космологи моделĕ „хура хăвăл“») — [[Космологи моделĕсем|космологи моделĕ]], унпа килĕшӳлллĕ [[сăнавлă Çут тĕнче]] [[Хура хăвăл]] ăшĕнче вырнаçнă. Çакăн пек модельсене [[1972]] çулта ĕнчĕ физик-теоретикĕ [[Патриа Радж]] ({{lang-en|Raj Pathria}})<ref name=pathria>{{cite journal |author=Pathria, R. K. |authorlink=Raj Pathria |year=1972 |title=The Universe as a Black Hole |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1972-12-01_240_5379/page/n83 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=240 |pages=298–299 |doi=10.1038/240298a0 |issue=5379|bibcode = 1972Natur.240..298P }}</ref> тата çав вăхăтрах — британ математикĕ [[Ирвин Гуд]] ({{lang-en|I. J. Good}})<ref>{{cite journal |author=Good, I. J. |authorlink=I. J. Good |title=Chinese universes |url=https://archive.org/details/physics-today_1972-07_25_7/page/15 |journal=[[Physics Today]] |volume=25 |issue=7 |page=15 |date=July 1972 |doi=10.1063/1.3070923}}</ref> сĕннĕ. Çăкăн евĕр кирек епле модель тăрăх, сăнавлă Çут тĕнчен [[Хаббл калăпăшĕ|Хаббл радиусĕ]] хăйĕн [[Гравитаци радиусĕ|Шварцшильд радиусĕпе]] танлашать. Хальхи пĕлĕвсемпе, çак капашсем чăнахах çывăх пулаççĕ, çапах та чылайрахăш космолог шухăшĕпе ăнсăрт япала çеç<ref>{{cite journal |author=Landsberg, P. T. |title=Mass Scales and the Cosmological Coincidences |journal=[[Annalen der Physik]] |volume=496 |issue=2 |pages=88–92 |year=1984 |doi=10.1002/andp.19844960203|bibcode = 1984AnP...496...88L }}</ref>. Патриа тата Гуд малтан сĕннĕ,каярах, сăмахран, [[Никодим Поплавски]] ({{lang-en|en|Nikodem Popławski}}) аталантарнă<ref>{{cite journal |author=Popławski, N. J. |authorlink=Nikodem Popławski |year=2010 |title=Radial motion into an Einstein-Rosen bridge |journal=[[Physics Letters B]] |volume=687 |issue=2–3 |pages=110–113 |doi=10.1016/j.physletb.2010.03.029 |bibcode=2010PhLB..687..110P|arxiv = 0902.1994 }}</ref> теорипе, [[сăнавлă Çут тĕнче]] пысăк Çут тĕнче, е [[мульти Çут тĕнче]]ре вырнаçнă хура хăвăлăн ăшлăхĕ шутланать. [[Пĕрлехи релятевизм теорийĕ]]пе татăçуллă, Шварцшильдăн хура хăвăлĕ çителĕклĕ йывăрăшлă кĕлеткен гравитаци коллапсĕ пулнипе пуçтарăнать. Çапах та [[Эйнштейн — Картан теорийĕ|Эйнштейн — Карта гравитаци теорипе]] гравитаци коллапсĕ — [[уçлăх-вăхăт]]ăн вăхăтăн кашни самантĕнче уçлăхри «туннель» пулакан уйрăмлăхне — Эйнштейн — Розен кĕперне, е «[[каюра йăви]]не» — тăвать. «Каюра йăвисем» тата Шварцшильдăн хура хăвăлĕсем пĕрлехи релятивизм теорипе Эйнштейн — Карта теорин математикăри тĕрлĕ тупсăмсем пулаççĕ. Анчах та инçетрен сăнасан та пĕр йывăрăшлă объекчĕшĕн иккĕ тупсăмĕ уйăрмалла мар. Эйнштейн — Картан теорийĕ [[аффина çыхăнулăхĕ]]н вĕçĕмлĕ симметрине пăрахăçласа пĕрлехи релятевизм теорине анлăлатать, [[çаврăнав тензорĕ]]н симметрисĕр пайне [[улшăнуллă пысăкăшĕ (физика)|улшăнуллă пысăкăшĕ]] евĕр усă курать. Çаврăнăва [[Квант механик|квант-механика]] эффекчĕ евĕр, материн куçăм шучĕн ([[спин]]) харпăр моменчĕ, шутлаççĕ. Çаврăнупа [[Дирак спинорĕ]]сем ({{lang-en|Dirac spinors}}) хушшинчи пĕчĕк çеç çыхăнăва пула алылмаш спин-спин тĕкĕвĕ сиксе тухать, вăл [[фермион]] материнче çав тери пысăк тачăлăхсенчи пысăк роль вылять. Çакăн пек пĕр-пĕринлĕ ĕç-пуç гравитаци сингулярлахĕ пуласран хăтарать. Çакăн вырăнне коллапсăлакан матери питĕ пысăк, вĕçĕмлĕ, тачăлăха çитет те çĕнĕ Çут тĕнче пулса ӳсекен Эйнштейн — Розен кĕперĕн тепĕр енне туса «каялла сикет» <ref>{{cite journal |author=Popławski, N. J. |authorlink=Nikodem Popławski |year=2010 |title=Cosmology with torsion: An alternative to cosmic inflation |journal=[[Physics Letters B]] |volume=694 |issue=3 |pages=181–185 |doi=10.1016/j.physletb.2010.09.056|arxiv = 1007.0587 |bibcode = 2010PhLB..694..181P }}</ref>. Çавăнпа, [[Пысăк Сирпĕнӳ]] сингулярлă мар [[Пысăк рикошет]] ({{lang-en|Big Bounce}}) пулнă теççĕ, ун чухне Çут тĕнчен вĕçемлĕ пысăкăш пур<ref>{{cite journal |author=Popławski, N. |authorlink=Nikodem Popławski |year=2012 |title=Nonsingular, big-bounce cosmology from spinor-torsion coupling |journal=[[Physical Review D]] |volume=85 |issue=10 |pages=107502 |doi=10.1103/PhysRevD.85.107502|arxiv = 1111.4595 |bibcode = 2012PhRvD..85j7502P }}</ref>. == Çавăн пекех == * [[Пысăк сирпĕнӳ]] * [[Мульти Çут тĕнче]] * [[Хура хăвăл]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Хура хăвăлсем]] [[Категори:Физика космологийĕ]] qr67bo8p8ou7dk3a30cqzliwp1rf4z3 0 39104 876820 817336 2026-08-21T20:06:16Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876820 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ style="font-size:larger;" | '''Нептун''' [[Ӳкерчĕк:Neptune symbol (black).svg|20px|♆]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Neptune Voyager2 color calibrated, brightened.png|frameless|center]] |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита хаклăхĕсем]]''' |- | |[[Афели]] | {{formatnum:4553946490}}&nbsp;[[Километр|км]]<br />30,44125206&nbsp;[[Астрономиллĕ виçи|а.&nbsp;е.]] |- | [[Перигели]] | {{formatnum:4452940833}}&nbsp;км<br />29,76607095&nbsp;а.&nbsp;е.[[Астрономиллĕ виçи|а.&nbsp;е.]] |- | [[Мăн çурма тĕнĕл]] | {{formatnum:4503443661}}&nbsp;км<br />30,10366151&nbsp;а.&nbsp;е[[Астрономиллĕ виçи|а.&nbsp;е.]] |- | [[Орбитăн эксцентриситечĕ]] | 0,011214269 |- | [[Орбитăн тапхăрĕ]] |164,79 çул |- | [[Синод тапхăрĕ]] |367,49 кун<ref name="fact">{{cite web | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html | title = Neptune Fact Sheet | date = September 1, 2004 | publisher = NASA | accessdate = 2007-08-14 | last = Williams | first = David R. | archiveurl = http://www.webcitation.org/610c2BTlB | archivedate = 2011-08-17 }}</ref> |- | [[Орбиталлă хăвăртлăх]] | 5,4349&nbsp;<ref name="fact"/>&nbsp;км/ç |- | [[Тайлăм (астрономи)|Тайлăм]] |1,767975°(о. с. э.)<br />6,43° |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | 131,794310° |- | [[Перицентр аргуменчĕ]] | 265,646853° |- | [[Планетăсен спутникĕсем|Спутниксем]] | 14 |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''Физикăллă хаклăхсем'''<ref>[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts Solar System Exploration: Planets: Mercury: Facts & Figures<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408125609/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts |date=2014-04-08 }}</ref> |- | Вăтам [[радиус]] | {{nobr|{{formatnum:24341}} ± 30 км}}&nbsp;<ref name="Seidelmann2007">{{cite journal | first=Seidelmann | last=P. Kenneth | coauthors=Archinal, B. A.; A’Hearn, M. F. et al. | title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 | journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume=90 | pages=155—180 | year=2007 | doi=10.1007/s10569-007-9072-y | issn=0923-2958 (Print) | url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y | publisher=Springer Netherlands | accessdate=2008-03-07 }}</ref> |- | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Çийĕн лаптăкĕ]] | 7,6408{{e|9}}&nbsp;км²<ref name="fact2"/><ref name="1bar"/>&nbsp; |- | [[Чăмăртану]] | |- | [[Калăпăш]] | 6,08272{{e|10}}&nbsp;км³<br />0,056&nbsp;Çĕр |- | [[Йывăрăш]] |1,0243{{e|26}}&nbsp;кг<ref name="fact"/><ref name="1bar"/> |- | Вăтам [[тачăлăх]] |1,638&nbsp;г/см³ &nbsp;г/см³ |- | Экватăрти [[йывăрăш вăйĕ]] | 11,15&nbsp;м/с²<ref name="fact"/><ref name="1bar"/> (1,14&nbsp;''g'');[[Ирĕклĕ ӳкнин хăвăртлăхĕн ӳсĕмĕ|g]] |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] |23,5&nbsp;км/ç |- | Сидериллĕ çаврăну тапхăрĕ | 0,6653&nbsp;<<ref>{{статья|автор=Erich Karkoschka.|заглавие=Neptune’s Rotational Period Suggested by the Extraordinary Stability of Two Features |ссылка=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103511001783|язык=en|издательство=Icarus|год=20 May 2011}}</ref>&nbsp;кун |- | Экватарти çаврăш хăвăртлăхĕ | 2,68&nbsp;км/ç |- | [[Планетăн çаврăнăш тĕнĕл тайăлăвĕ]] | 28,32°<ref name="fact"/> |- | Тӳррĕн хăпарни, çурçĕр полюсĕнче | {{RA|19|57|20}}<ref name="Seidelmann2007"/> |- | [[Тайлăмĕ (Астрономи)|Тайлăмĕ]] |42,950°<ref name="Seidelmann2007"/> |- | [[Альбедо]] | 0,29 ([[Альбедо Бонда|Бонд]])<br />0,41 ([[Геометрическое альбедо|геом.]])<ref name="fact"/> |- | [[Çăлтăрăн курăнуллă виçи]] 8,0—7,78^m<ref name="fact"/><ref name="ephemeris">{{cite web | last = Espenak | first = Fred | date = July 20, 2005 | url = http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html | title = Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995—2006 | publisher = NASA | accessdate = 2008-03-01 | archiveurl = http://www.webcitation.org/610c2uk4K | archivedate = 2011-08-17 }}</ref> | |- | [[Кĕтес пысăкăшĕ]] | 2,2"—2,4"<ref name="fact"/><ref name="ephemeris"/> |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" |'''[[Температура]]''' |- | Чи сивви |72&nbsp;[[Кельвин|К]]<ref name="fact"/>(-200*С яхăн) |- | Вăтам | |- | Чи вĕри | |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''[[Атмосфера]] шучĕсем''' |- | Атмосфера пусăмĕ | |- | Шучĕсем | 80±3,2 % [[водород]] (H₂)<br /> 19±3,2 % [[гели]]<br /> 1,5±0,5%, А. [[метан]]<br />~0,019 % [[водород дейтеричĕ]](HD)<br /> ~0,00015  [[этан]]<br />'''Пăрсем''' [[аммиак]]<br /> [[шыв]]<br />[[аммони гидросульфичĕ]] (NH₄SH)<br /> 3,4 % [[метан]] |- ! bgcolor="#D8BBA6" colspan="2" | '''Кĕскетнисен таблици''' |- |о. с. э. |Хĕвел экваторĕнчен шутласан |- | align="center" colspan="1" | |}{{ытти пĕлтерĕшсем|Нептун}} '''Непту́н''' — [[Хĕвел системи|Хĕвел системин]] чи аякри саккăрмĕш планети. Системăра диаметăрпа тваттăмĕш тата массăпа виççĕмĕш. Нептун масси Çĕрĕннинчен 17,2 хут, экватор диаметрĕ 3.9 хут пысăкрах. <ref name="OXFORD">{{кĕнеке|автор = Саймон Миттон, Жалкин Миттон.|часть = |пуçелĕк = Астрономия|оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = М. |издательство = Росмэн |год = 1998 |том = |страницы = 78—79 |страниц = 160 |серия = OXFORD|isbn = 5-257-00345-7 |тираж = }}</ref>. Планета ятне римăн тинĕс туррине асăнса панă. [[File:Neptune, Earth size comparison true color.jpg|left|thumb|Çĕрпе Нептун виçисене танлаштарни]] [[File:Neptune Orbit.gif|left|thumb|[[Хĕвел]] тавра çаврăннă май Нептун хăйĕн тĕнĕлĕ тавра 164,79хут çаврăнать.]] [[File:Neptune diagram.svg|thumb|left|Нептун структури:<br />1. Çӳлти атмосфера, çӳлти пĕлĕтсем<br />2. Водородран, [[гели|гелирен]] тата метанран тăракан [[атмосфера]]<ref>{{cite journal | last=Hubbard | first=W. B. | title=Neptune’s Deep Chemistry | journal=Science | year=1997 | volume=275 | issue=5304 | pages=1279—1280 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/275/5304/1279 | accessdate=2008-02-19 | doi=10.1126/science.275.5304.1279 | pmid=9064785 }}</ref>.<br /> 3. [[Шыв|Шывран]], [[аммиак|аммиакран]] тата [[метан]] пăрĕнчен тăракан [[манти]]<br /> 4. Чуллă-пăрлă тĕшши<ref name="pass43">{{cite journal | last=Podolak | first=M. | coauthors=Weizman, A.; Marley, M. | title=Comparative models of Uranus and Neptune | url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/n36 | journal=Planetary and Space Science | year=1995 | volume=43 | issue=12 | pages=1517—1522 | doi=10.1016/0032-0633(95)00061-5 }}</ref>.]] [[File:Neptune storms.jpg|thumb|left|Мăн тĕттĕм пăнчă]] <ref name="scooter">{{cite web | first = Sue | last = Lavoie | date = January 8, 1998 | title = PIA01142: Neptune Scooter | url = http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA01142 | publisher = NASA | accessdate = 2006-03-26 | archiveurl = http://www.webcitation.org/610eyY0eu | archivedate = 2011-08-17 }}</ref>. Нептуна [[1846]] çулхи авăн уйăхĕн 23-мĕшĕнче<ref name="Hamilton">{{cite web | first = Calvin J. | last = Hamilton | date = August 4, 2001 | url = http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm | title = Neptune | publisher = Views of the Solar System | accessdate = 2007-08-13 | archiveurl = http://www.webcitation.org/610c0mQft | archivedate = 2011-08-17 }}</ref> [[Леверье Урбен Жан Жозеф|Урбен Леверье]], [[Галле Иоганн Готтфрид|Иоганн Галле]] тата [[д’Арре Генрих Луи|Гейнрих д’Арре]] ӳçнă. Нептунăн тĕшши, [[Уран (планета)|Уранăнни]] пекех, пăрпа ту породисенчен калăпланнă <ref name="Podolak1995">{{cite journal | last=Podolak | first=M. | coauthors=Weizman, A.; Marley, M. | title=Comparative models of Uranus and Neptune | journal=Planetary and Space Science | volume=43 | issue=12 | pages=1517—1522 | year=1995 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995P%26SS...43.1517P | doi=10.1016/0032-0633(95)00061-5}}</ref>. Атмосферăн тулаш сийĕнче метан йĕрĕсем пулнипе планета кăвак тĕс парать<ref name="bluecolour">{{cite web | first = Kirk | last = Munsell | coauthors = Smith, Harman; Harvey, Samantha. | date = November 13, 2007 | url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong | title = Neptune overview | work = Solar System Exploration | publisher = NASA | accessdate = 2008-02-20 | archiveurl = http://www.webcitation.org/610c3vAlO | archivedate = 2011-08-17 }}</ref>? <ref>{{cite web | last = Crisp | first = D. | coauthors = Hammel, H. B. | date = June 14, 1995 | url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/09/image/a/ | title = Hubble Space Telescope Observations of Neptune | publisher = Hubble News Center | accessdate = 2007-04-22 | archiveurl = http://www.webcitation.org/610cJK0UZ | archivedate = 2011-08-17 }}</ref>. Нептун атмосферинче Хĕвел системинчи планетăсен хушшинче чи вăйлă çилсем вĕреççĕ. Вĕсен хăвăртлăхе 2100 км/сех тарантесе шутлаççĕ хăшпĕрисем <ref name="Suomi1991">{{cite journal | last=Suomi | first=V. E. | coauthors=Limaye, S. S.; Johnson, D. R. | year=1991 | title=High Winds of Neptune: A possible mechanism | url=https://archive.org/details/sim_science_1991-02-22_251_4996/page/929 | journal=Science | volume=251 | issue=4996 | pages=929—932 | publisher=AAAS (USA) | doi=10.1126/science.251.4996.929 | pmid=17847386 }}</ref>. 1989-мĕш çулта планета патĕнче [[Вояджер-2|Вояджер-2]] иртсе кайнă майНептунăн кăнтăр çурма чăмăрĕнче Юпитер çинчи [[Мăн хĕрлĕ пăнчă]] евĕрлĕ "[[Мăн тĕттĕм пăнчă]]" курнă. == Кăсăклă фактсем == * [[Ухсай Яков Гаврилович]] çапла çырнă: Калаçасса калаçăп эпĕ Нептун синче те чăвашлах. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Навигаци |Портал = Астрономи |Викисклад = Category:Neptune (planet) |Тема = Нептун }} * [http://www.allplanets.ru/solar_sistem/neptune/neptune_v.htm «Вояджер-2» исследует Нептун] * ''Г. Бурба.'' [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=1014 Сердце морского гиганта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021110510/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=1014 |date=2007-10-21 }} // Научно-популярная статья в журнале «Вокруг света» * [http://news.cosmoport.com/2007/09/20/1.htm Южный полюс Нептуна оказался тёплым] ([http://www.space.com/4360-source-neptune-hot-spots.html статья на Space.com] {{ref-en}}) * ''А. Левин.'' [http://elementy.ru/lib/430835 Охота на планету: Нептун.] // [[Популярная механика]], № 5, 2009. * [http://galaxy.gcmsite.ru/pg.php?pg=pln&p=011 Нептун на galaxy.gcmsite.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627091822/http://galaxy.gcmsite.ru/pg.php?pg=pln&p=011 |date=2007-06-27 }} * [http://www.astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=8 Нептун на astrolab.ru] * [http://edu.nstu.ru/frc/konkurs/solar_system/neptun.htm Нептун на edu.nstu.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131018104609/http://edu.nstu.ru/frc/konkurs/solar_system/neptun.htm |date=2013-10-18 }} * [http://galspace.spb.ru/index54-nep.html Нептун на galspace.spb.ru] {{apod|100808|8 августа 2010}} {{Нептун системи}} {{Нептун спутникĕсем}} {{Хĕвел системи}} {{ТНО}} {{stub}} [[Категори:Нептун|*]] [[Категори:Хевел системин планетисем]] [[Категори:1846-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] a0z6wmcewb8uafuev0fi933vmy2wyh6 0 39966 876826 795562 2026-08-21T21:12:13Z ~2026-45748-16 40811 876826 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Хуралту |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Караульная Гора}} |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Якуркел ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Якуркел ял хутлăхĕ{{!}} Якуркел |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVIII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Клевлино |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 624 |халăх çыравĕн çулĕ = 2002 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Хуралту''', — [[Тутарстан]]ăн [[Нурлат районĕ|Нурлат районĕнчи]] чăваш [[ял]]ĕ. [[Кĕçĕн Уксăмлă]] хĕрринче вырнаçнă. == Тавралăхĕ == Чулма енчи чăвашсен вырнăçлăхне кĕрет. == Ячĕ == Первоначально поселение было основано на дарованных землях - "мобилизованными крестьянами" (в документах именуемыми "деловцами"), которых привлекали для работы и обустройства "<nowiki/>[[:ru:Закамская_засечная_черта|Закамской засечной черты]]<nowiki/>" - как защиту границ [[:ru:Московское_государство|Московского государства]] от набегов степных кочевников: [[:ru:Башкиры|башкир]] и [[:ru:Ногайцы|ногайцев]]. Для строительства Засеченой черты в Закамье и [[:ru:Симбирская_засечная_черта|Симбирске]] в основном привлекались [[:ru:Чуваши|чуваши]] и [[:ru:Мишари|мишари]] (из [[:ru:Касимовское_ханство|Касимова]] которые ранее подчинялись [[:ru:Шигалей|Шигалею]]). По царскому указу 1652 года брали "подымовых людей" (тяглое население платившее налог с дымоходной трубы) примерно одного работника из 6 дворов и отправляли на работу в степи, копать рвы и делать насыпные валы с частоколами, рубить лес и заготовки. Наиболее отличившимся выделяли наделы земли для заселения пустоши в диком поле, одним из них был некий чувашенин ''Клявлин,'' но исторически [[:ru:Топоним|топоним]] называли ''Караульная Гора (Сторожевая гора)'' что на чувашском ''ХуралТу'', на мишарском ''КараулТау'', на башкирском и ногайском называли [[:ru:Курултай|КурулТай]]. На этом холме, пригорке - местное население при виде набегов кочевников , зажигали сигнальные костры, при виде его дыма из военных гарнизонов и острогов выдвигались ратники (солдаты) на защиту русских границ. Таким же образом возникло соседнее поселение [[:ru:Салдакаево|Салдакаево]] которое было даровано наиболее отличившемуся солдату, после службы. Позднее уже когда тут стало безопасно, в эти поселения переселялись новые семьи из Симбирской земли, Заказанской, Чебоксарской. По этому Нурлатский район заселен в основном [[:ru:Чуваши|чувашами]] и [[:ru:Мишари|мишарями]]. == Население == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кун-çулĕ== ==Паллă çынсем== ==Çав. пекех == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 == Тата Пăхăр == [[Хурал (ял)|Хурал ялĕ]] ==Каçăсем== * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=744 Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] av7mat41k3xs64u3441ft89ufbbdvw9 876828 876826 2026-08-21T21:17:14Z ~2026-45784-26 40812 876828 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Хуралту |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Караульная Гора}} |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Якуркел ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Якуркел ял хутлăхĕ{{!}} Якуркел |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVIII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = Клевлино |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 624 |халăх çыравĕн çулĕ = 2002 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Хуралту''' — [[Тутарстан]]ăн [[Нурлат районĕ|Нурлат районĕнчи]] чăваш [[ял]]ĕ. [[Кĕçĕн Уксăмлă]] хĕрринче вырнаçнă. == Тавралăхĕ == Чулма енчи чăвашсен вырнăçлăхне кĕрет. == Ячĕ == Первоначально поселение было основано на дарованных землях - "мобилизованными крестьянами" (в документах именуемыми "деловцами"), которых привлекали для работы и обустройства "<nowiki/>[[:ru:Закамская_засечная_черта|Закамской засечной черты]]<nowiki/>" - как защиту границ [[:ru:Московское_государство|Московского государства]] от набегов степных кочевников: [[:ru:Башкиры|башкир]] и [[:ru:Ногайцы|ногайцев]]. Для строительства Засеченой черты в Закамье и [[:ru:Симбирская_засечная_черта|Симбирске]] в основном привлекались [[:ru:Чуваши|чуваши]] и [[:ru:Мишари|мишари]] (из [[:ru:Касимовское_ханство|Касимова]] которые ранее подчинялись [[:ru:Шигалей|Шигалею]]). По царскому указу 1652 года брали "подымовых людей" (тяглое население платившее налог с дымоходной трубы) примерно одного работника из 6 дворов и отправляли на работу в степи, копать рвы и делать насыпные валы с частоколами, рубить лес и заготовки. Наиболее отличившимся выделяли наделы земли для заселения пустоши в диком поле, одним из них был некий чувашенин ''Клявлин,'' но исторически [[:ru:Топоним|топоним]] называли ''Караульная Гора (Сторожевая гора)'' что на чувашском ''ХуралТу'', на мишарском ''КараулТау'', на башкирском и ногайском называли [[:ru:Курултай|КурулТай]]. На этом холме, пригорке - местное население при виде набегов кочевников , зажигали сигнальные костры, при виде его дыма из военных гарнизонов и острогов выдвигались ратники (солдаты) на защиту русских границ. Таким же образом возникло соседнее поселение [[:ru:Салдакаево|Салдакаево]] которое было даровано наиболее отличившемуся солдату, после службы. Позднее уже когда тут стало безопасно, в эти поселения переселялись новые семьи из Симбирской земли, Заказанской, Чебоксарской. По этому Нурлатский район заселен в основном [[:ru:Чуваши|чувашами]] и [[:ru:Мишари|мишарями]]. == Население == Чăвашсем == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кун-çулĕ== ==Паллă çынсем== ==Çав. пекех == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 == Тата Пăхăр == [[Хурал (ял)|Хурал ялĕ]] ==Каçăсем== * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=744 Чăваш энциклопедийĕ] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 7eccs8vtejoaug7582yu73sqk380pm0 0 55587 876821 876200 2026-08-21T20:29:42Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876821 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Сери}} {{Чĕлхе |тĕс = çурçĕр американ |ят = Сери |тăван ят = ''Cmiique Iitom'' [kw̃ĩkˈiːtom] |патшалăхсем =[[Мексика]] |регионсем = [[Сонора]] |калаçакансен йышĕ = 1000 (2006) |рейтинг = |статус = çухалса пырать |çухалнă = |категори = [[Çурçĕр Америка чĕлхисем]] |классификаци = Уйăрăлнă чĕлхе |çыру = çырусăр |ГОСТ 7.75-97 = |ISO2 = nai |ISO3 = sei }} '''Сери''' (Seri, cmiique iitom) – Мексикăри авалхи чĕлхесенчен пĕрри. Чĕлхе-изолят, Сонора штачĕн çыранĕнче, 2 ялта усă кураççĕ. == Вуламалли == * {{cite book |last=Campbell |first=Lyle |year=1997 |title=American Indian languages: the historical linguistics of Native America |url=https://archive.org/details/americanindianla0000camp |publisher=Oxford University Press |location=Oxford}} * {{cite book |last=Marlett |first=Stephen A. |year=1981 |title=The Structure of Seri |others=Unpublished Ph.D. thesis. University of California, San Diego}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=1988 |month=July |title=The Syllable Structure of Seri |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1988-07_54_3/page/245 |journal=International Journal of American Linguistics |volume=54 |issue=3 |pages=245–278 |doi=10.1086/466086}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=1994 |title=One Less Crazy Rule |journal=Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session |volume=38 |pages=57–58}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2002 |title=Reanalysis of Passive and Negative Prefixes in Seri |journal=Linguistic Discovery |volume=1 |issue=1 |url=http://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/2/xmlpage/1/article/1 |doi=10.1349/PS1.1537-0852.A.1}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2005 |title=A Typological Overview of the Seri Language |journal=Linguistic Discovery |volume=3 |issue=1 |url=http://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/2/xmlpage/1/article/282 |doi=10.1349/PS1.1537-0852.A.282}} * {{cite conference |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2006 |title=El acento, la extrametricalidad y la palabra mínima en seri |booktitle=Encuentro de Lenguas Indígenas Americanas, Santa Rosa, La Pampa, Argentina}} * {{cite book |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2006 |chapter=La situación sociolingüística de la lengua seri en 2006 |title=Situaciones sociolingüísticas de lenguas amerindias |editor=Stephen A. Marlett, ed. |publisher=SIL International y Universidad Ricardo Palma |location=Lima }} [http://lengamer.org/publicaciones/trabajos/seri_socio.pdf] * {{cite book |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2007 |chapter=Las relaciones entre las lenguas hokanas en México: ¿cuál es la evidencia? |title=Memorias del III Coloquio Internacional de Lingüística Mauricio Swadesh, |editor=Cristina Buenrostro et al, eds., |pages=165-192 |publisher=Universidad Nacional Autónoma de México and Instituto Nacional de Lenguas Indígenas.|location=Mexico City}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2008 |title=The Seri and Salinan connection revisited. |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_2008-07_74_3/page/393 |journal=International Journal of American Linguistics |volume=74 |issue=3 |pages=393–99. |doi=10.1086/590087}} * {{cite journal |last=Marlett |first=Stephen A. |coauthors=F. Xavier Moreno Herrera, Genaro G. Herrera Astorga |year=2005 |title=Illustrations of the IPA: Seri |journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=35 |issue=1 |pages=117–121 |doi=10.1017/S0025100305001933 |url=http://www.und.nodak.edu/instruct/smarlett/Documents/Seri-IPA-2005.pdf}} * {{cite journal |last=Moser |first=Mary B. |year=1978 |title=Articles in Seri |journal=Occasional papers on linguistics |volume=2 |pages=67–89}} * {{cite book |last=Moser |first=Mary B. |coauthors=Stephen A. Marlett |title=Comcáac quih yaza quih hant ihíip hac: Diccionario seri-español-inglés |url=http://lengamer.org/admin/language_folders/seri/user_uploaded_files/links/File/DiccionarioSeri2005.pdf |year=2005 |publisher=Universidad de Sonora and Plaza y Valdés Editores |location=Hermosillo, Sonora |language=Spanish and English}} == Каçăсем == {{инкубатор|sei|||сери}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sei Ethnologue] * [http://lengamer.org/admin/language_folders/seri/user_uploaded_files/links/File/BibliografiaElectronicaSeri.htm Seri bibliography] * [http://lengamer.org/asoc/language.php?language=seri Seri page at Lengamer.org] * [http://www.und.nodak.edu/instruct/smarlett/ Stephen Marlett’s home page] * [http://www.sil.org/mexico/seri/00i-seri.htm SIL Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231142211/http://www.sil.org/mexico/seri/00i-seri.htm |date=2012-12-31 }} * [http://lengamer.org/admin/language_folders/seri/user_uploaded_files/links/File/Textos/SeriTexts.htm Seri texts and recordings] {{Çурçĕр Америкăри чĕлхе çемьисем}} [[Категори:Мексика чĕлхисем]] [[Категори:Çухалакан чĕлхесем]] 97kzau7ksds2hjujjgsn6832ctj18qp 0 59352 876807 835600 2026-08-21T18:11:34Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876807 wikitext text/x-wiki '''Кăшлавçăсем''' ({{lang-la|Rodentia}}) — [[Сĕтпе ӳсекенсем|сĕт ĕçекенсен]] чи йышлă ушкăнĕ. ''[[Тĕнчери сĕт ĕçекенсен тĕсĕсем|Mammal Species of the World]]'' (2005) хыпар кĕнекинче 2277 кăшлакан чĕрчуна асăннă<ref>{{Кĕнеке:Wozencraft, W. C.: Mammal Species of the World}}</ref>. Çак ушкăна кĕрекенсем [[диастема|диастемăпа]] тата [[Çӳлти янах|çӳлти]] тата [[Аялти янах|аялти янахсенче]] пĕрер мăшăр шултра [[касакан шăлсем|касав шăлсемпе]] уйрăлса тăраççĕ. Пур çĕрте те сарăлнă, хăшпĕр утрав çинче, çаплах [[Антарктида|Антарктидăра]] çеç çук. == Сăнĕ-тĕсĕ == Кăшлакан чĕрчунсен кĕлеткисем пысăках мар, 5 см хăшпĕр шăшин, 130 см [[Капибара|капибарăн]]<ref name="Соколов">{{кĕнеке|автор=Соколов В. Е.|пуçелĕк=Систематика млекопитающих. Отряды: зайцеобразных, грызунов|вырăн=М.|издательство=Высшая школа|çул=1977|том=|страницы=29—39|страниц=494|серия=|isbn=|тираж=20000}}</ref>. Вăтамран, 50 см ытла мар<ref name="Громов">{{кĕнеке|автор=Громов И. М., Ербаева М. А.|пуçелĕк=Млекопитающие фауны России и сопредельных территорий. Зайцеобразные и грызуны|вырăн=СПб.|издательство=|çул=1995|том=|страницы=58—61|страниц=522|серия=|isbn=|тираж=1000}}</ref>. Хӳри қелеткинчен чылаях вăрăмрах (пĕчĕк шăшисен тата [[Тушканчик евĕррисем|тушканчиксен]]), çаплах пачах та çук пулать<ref name="Соколов" />. === Пысăкăш === [[File:bristol.zoo.capybara.arp.jpg|thumb|right|[[Капибара]], халĕ пурăнакан мăнтай кăшлавçă, 91 кг çити таять.]] == Çынпа хутшăнни == === Чир-чĕр ертекенсем === Этемпе юнашар пурăнакан кăшлавçăсем, килте-и е тискер чĕрчунсем-и - чире саракансем шутланаççĕ<ref name="Lopatin" />. Сăмахран, кăшлакан чĕрчунсем яланах [[листери]] инфекцине ертеççĕ<ref>[http://microbiology.ru/cmac/2000_2_2/020_text.htm Листерии: роль в инфекционной патологии человека и лабораторная диагностика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055452/http://microbiology.ru/cmac/2000_2_2/020_text.htm |date=2016-03-04 }}</ref>. Унсăр пуçне вĕсен шăкĕнчи шурри е юн шывĕ аллерги тăваççĕ<ref name="Lopatin" />. [[Пăрăнтăксем]] çутçанталăкра сахалтан та 8 хăрушла чире чĕртекене, вĕсен хушшинче [[сăвăс энцефаличĕ]], [[риккетсиоз]], [[токсоплазмоз]] тата ур., ертеççĕ<ref name="Burunduk">[http://www.zoovet.ru/animals.php?vid=441#part344 Бурундук на сайте zoovet.ru]</ref> [[Сăвăр|Сăвăрсем]] çутçанталăкри [[бубон чуми]]не куçараççĕ.<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1122956&cid=520 Бубонная чума в Киргизии грозит России]</ref> === Ял хуçалăхĕнче сиен кӳрекенсем === == Кăшлавçăсем культурăра == === Миниатюрăсем çинче === Тĕрлĕрен кăшлавçăна марккă, вак укçа тата паллăх медалĕсем çинче чылай патшалăхра ӳкернĕ. Çапла, сăмахран [[Раççей банкĕ]] 2008 çулхи утăн 1-мĕшĕнче «Сохраним наш мир» вак укçа серинче хаклă металран çапнă 8 [[Раççейĕн 2008 çулăн паллă вак укçа ят-йышĕ|паллă вак укçа]] хушшинче [[Хăнтăр|ахаль хăнтăр]]а кăтартнă. Мăйăр катакан [[пакша]]на 1992 çулта пичетленĕ 50 пуслă беларус купюрин [[аверс]]ĕ çинче пур<ref>[http://www.zoovet.ru/animals.php?vid=432 Белка на сайте zoovet.ru]</ref>. === Геральдикăра === * [[Коми Республики]]нчи [[Кулом вăрри районĕ]]н гербĕ çинче пакша урисемпе мăйăра тытса тăрать, çак ĕнтĕ кунти вăрман пуянлăхне палăртать<ref>[http://geraldika.ru/symbols/25578 Герб Усть-Куломского района].</ref>. * Сарăлнă геральдика чĕрчунĕ — [[хăнтăр]]. Унăн сăнарне Европăри темиçе хулан гербĕ çине вырнаçтарнă: [[Омли]], Норвеги; [[Беверн (Гольштейн)|Беверн]], Германи; [[Биберштайн]], Швейцари; [[Ломжа (гмина)|Ломжа]], Польша; [[Тĕмен]], РФ; [[Веброн]], Франци. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{cite journal|last1=Adkins|first1=RM|last2=Gelke|first2=R. M. E. L.|last3=Rowe|first3=D.|last4=Honeycutt|first4=R. L.|author-separator=,|author-name-separator=|year=2001|title=Molecular phylogeny and divergence time estimates for major rodent groups: Evidence from multiple genes|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2001-05_18_5/page/777|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=18|issue=5|pages=777–791|pmid=11319262}} * Carleton, M. D. and G. G. Musser. 2005. «Order Rodentia», pp. 745—752 in ''Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference''. Johns Hopkins University Press, Baltimore. * {{cite journal|last1=Leung|first1=LKP|last2=Cox|first2=Peter G.|last3=Jahn|first3=Gary C.|last4=Nugent|first4= Robert|year=2002|title=Evaluating rodent management with Cambodian rice farmers|url=|journal=Cambodian Journal of Agriculture|volume=5|issue=|pages=21–26}} * McKenna, Malcolm C., and Bell, Susan K. 1997. ''Classification of Mammals Above the Species Level.'' Columbia University Press, New York, 631 pp. ISBN 0-231-11013-8 * Nowak, R. M. 1999. ''Walker’s Mammals of the World'', Vol. 2. Johns Hopkins University Press, London. * {{cite journal|doi=10.1080/10635150490468701|last1=Steppan|first1=S. J.|last2=Adkins|first2=R. A.|last3=Anderson|first3=J.|year=2004|title=Phylogeny and divergence date estimates of rapid radiations in muroid rodents based on multiple nuclear genes|url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2004-08_53_4/page/533|journal=[[Systematic Biology]]|volume=53|issue=4|pages=533–553|pmid=15371245}} * University of California Museum of Paleontology (UCMP). 2007 «Rodentia». [http://www.ucmp.berkeley.edu/mammal/rodentia/rodentia.html] * Wilson, D. E. and D. M. Reeder, eds. 2005. ''Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference''. Johns Hopkins University Press, Baltimore. * Wolfgang Maier: '' Rodentia, Nagetiere''. In: Wilfried Westheide, Reinhard Rieger (Hrsg.): ''Spezielle Zoologie. Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere''. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg — Berlin 2004, 712 Seiten, ISBN 3-8274-0307-3. * Grant Singleton, Christopher R. Dickman, D. Michael Stoddart: ''Nager.'' In: David W. Macdonald (Hrsg.): ''Die große Enzyklopädie der Säugetiere.'' Könemann Verlag, Königswinter 2004, S. 578—587, ISBN 3-8331-1006-6 (deutsche Übersetzung der Originalausgabe von 2001). * Hans-Albrecht Freye: ''Die Nagetiere.'' In: Bernhard Grzimek et al. (Hrsg.): ''[[Grzimeks Tierleben]].'' Bd. 11. ''Säugetiere 2.'' Kindler Verlag, Zürich 1969, S. 204—211. * Richard Lydekker: ''Rodentia.'' In: ''The [[Encyclopædia Britannica]].'' 11. Ausgabe. Bd. 13. University of Cambridge, New York 1911, S. 437—446. [[Категори:Кăшлавçăсем| ]] [[Категори:Сĕт ĕçекенсен ушкăнĕсем]] ly1o1r6kwrqekygv8sgwt7840uy2yt5 0 73010 876811 750494 2026-08-21T19:11:39Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876811 wikitext text/x-wiki '''Математика константи''' е '''математикăлла константа''' — улшăнман кап, ăна хирĕçле ăнлав — [[улшăнавçă]]. [[Физикăлла константа|Физикăлла константăпа]] танлаштарсан, математикăлла константăн капĕ виçни-виçменнинчен килекен япала мар. == Хăшпĕр суйласа илнĕ константăсем == Усă курнă кĕскетÿсем: ''И'' — [[иррационаллă хисеп]], ''А'' — [[алгебрăлла хисеп]], ''Т'' — [[трансцендентлă хисеп]], ? — паллă мар; ''мат'' — [[Математика|хăнăхнă математика]], ''ТЧ'' — [[хисепсен теорийĕ]], ''ТХ'' — [[хаос теорийĕ]], ''комб'' — [[комбинаторика]], ''АИТ'' — [[информацин алгоритмла теорийĕ]]. {| class="standard" |- ! Символ ! Çывхартуллă капсем ! Ят ! Талккăш ! Кап ! Малтанхи хут кăтартнă ! Палăртнă паллăсен шучĕ |- | align="center" | <math>\pi</math> | {{nobr|≈ 3,141 592 653 589 793 238 462 643 383 279 502 88}} | [[пи хисеп|пи]], [[Архимед]] константи | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[трансцендентлă хисеп|Т]] | align="center" | ? | align="right" | {{nobr|12 100 000 000 000}}<ref>[http://www.numberworld.org/misc_runs/pi-12t/ 12.1 Trillion Digits of Pi]</ref> |- | align="center" | <math>\tau</math> | {{nobr|≈ 6,283185}} | [[тау (2π)]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[трансцендентлă хисеп|Т]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''e''''' | {{nobr|≈ 2,718 281 828 459 045 235 360 287 471 352 662 50}} | [[e (хисеп)|Непер константи]], [[Эйлер, Леонард|Эйлер]] хисепĕ, [[логарифм|натураллă логарифм]] кăкĕ | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[трансцендентлă хисеп|Т]] | align="center" | | align="right" | {{nobr|12 884 901 000}} |- | align="center" | <math>\sqrt{2}</math> | {{nobr|≈ 1,414 213 562 373 095 048 801 688 724 209 698 08}} | [[Пифагор]] константи, 2-рен [[ик капашлă кăк]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[алгебрăлла хисеп|А]], [[иррационаллă хисеп|И]] | align="center" | | align="right" | {{nobr|137 438 953 444}} |- | align="center" | <math>\sqrt{3}</math> | {{nobr|≈ 1,732 050 807 568 877 293 527 446 341 505 872 37}} | [[Феодор Киренский|Феодор]] константи, 3-рен [[ик капашлă кăк]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[алгебрăлла хисеп|А]], [[иррационаллă хисеп|И]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''γ''''' | {{nobr|≈ 0,577 215 664 901 532 860 606 512 090 082 402 43}} | [[Эйлер — Маскерони константи]] | align="center" | [[математика|мат]], [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | ? | align="center" | | align="right" | {{nobr|108 000 000}} |- | align="center" | '''''φ''''' | {{nobr|≈ 1,618 033 988 749 894 848 204 586 834 365 638 12}} | [[ылттăн касăлу]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[алгебрăлла хисеп|А]], [[иррационаллă хисеп|И]] | align="center" | | align="right" | {{nobr|3 141 000 000}} |- | align="center" | '''''β^*''''' | {{nobr|≈ 0,702 58}} | [[Эмбри — Трефтен константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''δ''''' | {{nobr|≈ 4,669 201 609 102 990 671 853 203 820 466 201 61}} | [[Фейгенбаум константисем|Фейгенбаум константи]] | align="center" | [[хаос теорийĕ|ТХ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''α''''' | {{nobr|≈ 2,502 907 875 095 892 822 283 902 873 218 215 78}} | [[Фейгенбаум константи]] | align="center" | [[хаос теорийĕ|ТХ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''C₂''''' | {{nobr|≈ 0,643 410 546 29}} | [[Каэн константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | [[трансцендентлă хисеп|Т]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''C₂''''' | {{nobr|≈ 0,660 161 815 846 869 573 927 812 110 014 555 77}} | [[ансат йĕкĕреш хисепсем|ансат йĕкĕрешсен константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | {{nobr|5 020}} |- | align="center" | '''''M₁''''' | {{nobr|≈ 0,261 497 212 847 642 783 755 426 838 608 695 85}} | [[Мейссель — Мертенс константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1866]]; [[1874]] | align="right" | 8010 |- | align="center" | '''''B₂''''' | {{nobr|≈ 1,902 160 583 104}}<ref>{{OEIS|A065421}}</ref> | [[Брун константи]] [[ансат йĕкĕреш хисепсем|ансат йĕкĕрешсем]] валли | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1919]] | align="right" | 10 |- | align="center" | '''''B₄''''' | {{nobr|≈ 0,870 588 380 0}} | [[Брун константи]] [[ансат тăваттăшсем]] валли | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | | {{nobr|≈ 0,662 743 419 349 181 580 974 742 097 109 252 90}} | [[Лаплас чикки]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''G''''' | {{nobr|≈ 0,915 965 594 177 219 015 054 603 514 932 384 11}} | [[Каталан константи]] | align="center" | [[комбинаторика|комб]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | {{nobr|31 026 000 000}} |- | align="center" | '''''Λ''''' | -1,1 · 10⁻¹¹ < ''Λ'' < 0.5<ref>{{cite journal | last1 = Saouter | first1 = Yannick | last2 = Gourdon | first2 = Xavier | last3 = Demichel | first3 = Patrick | doi = 10.1090/S0025-5718-2011-02472-5 | issue = 276 | journal = Mathematics of Computation | mr = 2813360 | pages = 2281–2287 | title = An improved lower bound for the de Bruijn-Newman constant | url = https://archive.org/details/mathematics-of-computation_2011-10_80_276/page/2281 | volume = 80 | year = 2011}}</ref> | {{translation|:en:De Bruijn–Newman constant|де Брюйн — Ньюман константи}} | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1950]], [[1976]] | align="right" | 0 |- | align="center" | '''''K''''' | {{nobr|≈ 0,764 223 653 589 220 66}} | [[Ландау—Рамануджан константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | [[иррационаллă хисеп|И]] (?) | align="center" | | align="right" | {{nobr|30 010}} |- | align="center" | '''''K''''' | {{nobr|≈ 1,131 988 24}} | [[Висванат константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | 8 |- | align="center" | '''''K₀''''' | {{nobr|≈ 2,685 452 001 065}} | [[Хинчин константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1934]] | align="right" | |- | align="center" | '''''J''''' | {{nobr|≈ 3,058 198 247 456 354 132 564 564 787 888 767...}} | [[Поль — Гаусс константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | 10343 |- | align="center" | '''''B´_L''''' | {{nobr| 1 (малтанхи гипотезăпа 1,08366<ref>{{MathWorld|LegendresConstant|Legendre's Constant}}</ref>}}) | {{translation|:en:Legendre's constant|Лежандр константи}} | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | [[тулли хисеп|Ц]] | align="center" | [[1808]] | align="right" | чат тĕрĕс кап |- | align="center" | '''''λ''''' | {{nobr|≈ 0,624 329 988 543 550 870 992 936}} | [[Голомб — Дикман константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''μ''''' | {{nobr|≈ 1,451 369 234 883 381 050 283 968 485 892 027}} | [[Рамануджан — Солднер константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | {{nobr|75 500}} |- | align="center" | '''''E'_B''''' | {{nobr|≈ 1,606 695 152 415 291 763}} | [[Эрдёш — Борвейн константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | [[иррационаллă хисеп|И]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''Ω''''' | {{nobr|≈ 0,007 874 996 997 812 384 4}} | [[Хайтин константи]] | align="center" | [[информацин алгоритмла теорийĕ|АИТ]] | align="center" | [[трансцендентлă хисеп|Т]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''ζ(3)''''' | {{nobr|≈ 1,202 056 903 159 594 285 399 738 161 511 449 99}} | [[Апери константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | [[иррационаллă хисеп|И]] | align="center" | [[1735]] | align="right" | {{nobr|100 000 001 000}} |- | align="center" | '''''ɯ''''' | {{nobr|≈ 0,739 085 133 215 160 641 655 312 087 673 873 40}} | Дотти хисепĕ<ref>{{OEIS|A003957}}</ref>, cos(''x'') функцин туртакан [[куçман пăнчă|куçман пăнчи]] | align="center" | [[хаос теорийĕ|ТХ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''A''''' | {{nobr|≈ 1,282 427 129 100 622 636 875 342 568 869 791 73}} | [[Глейшер — Кинкелин константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1860]] | align="right" | |- | align="center" | '''''θ, A''''' | {{nobr|≈ 1,306 377 883 863 080 690 468 614 492 6}} | [[Миллс константи]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1947]] | align="right" | 6850 |- | align="center" | '''''θ, A''''' | {{nobr|≈ 1,324 717 957 244 746 025 960 908 854 478}} | [[Пластикăлла хисеп]] | align="center" | [[хисепсен теорийĕ|ТЧ]] | align="center" | [[алгебрăлла хисеп|А]] | align="center" | [[1928]] | align="right" | |} == Вуламалли == * Steven R. Finch, Mathematical Constants. Cambridge, 2003 (ISBN 0-521-81805-2) == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * * [https://web.archive.org/web/20031204213209/http://pauillac.inria.fr/algo/bsolve/constant/constant.html Mathematical Constants] — Стивен Финча страници. {{Math-stub}} [[Категори:Математика константисем|*]] [[Категори:Ят-йышсем:Математика|Константăсем]] tfpgww5l5x88asaj9o60zn6s9yrh276 0 73323 876818 871504 2026-08-21T19:54:54Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876818 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:(55636) {{mp|2002 TX|300}}}} {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''(55636) {{mp|2002 TX|300}}''' |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #999;" | [[Ӳкерчĕк:TX300-2009Nov16-04UT.jpg|frameless|center]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | астероид |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | |- | уçнă вырăн | Паломар обсерваторийĕ |- | уçнă вăхăт |[[2002]] [[юпа, 15]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | 7.252.615.000 км (48,481 а.е.) |- | [[Перигели]] | 5.654.528.000 км (37,798 а.е.) |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 6.453.572.000 км (43,139 а.е.) |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0.124 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | 283,35 çул |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 4,52 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 17,2° |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | 97,303° |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер |286 км<ref name=Elliot2010>{{Cite journal|last=Elliot |first=J. L.|coauthors=Person, M. J.; Zuluaga, C. A. ''et al.''|title=Size and albedo of Kuiper belt object 55636 from a stellar occultation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-06-17_465_7300/page/897 |year=2010 |journal=Nature |volume=465 |pages=897–900 |doi=10.1038/nature09109|pmid=20559381|issue=7300}}</ref> |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | ~1,2×10¹⁹ |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 1,0 (предположительно) |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | ~0,04 м/с2 |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | ~0,11 км/ç |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | 12,101 ч |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | Тайăнни | |- | [[Альбедо]] | 0,88 {{±|0.15|0.06}} |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | |- | Вăтам | <41 (-232°С) |- | Чи вĕри | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | |} '''{{mp|2002 TX|300}}''' — [[Хĕвел системи]]нчи Койпер таврашĕнчи çутă астероид. [[2002]]-мĕш çулхи [[юпа, 15]] Паломар обсерваторийĕ уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 19,4, абсолютлă çăлтăр виçи 3,2. Хĕвел тавра çăврăнать. [[Ӳкерчĕк:TX300-year2010.jpg|thumb|left|[[(50000) Квавар]] тата {{mp|2002 TX|300}} танлаштарни]] == Орбита == [[Ӳкерчĕк:TheKuiperBelt Orbits 2002TX300 2003EL61-ru.svg|left|thumb|{{mp|2002 TX|300}} (кăвак), Хаумеа (симĕс), и Нептун (сăрă) орбитисем]] [[Ӳкерчĕк:TheKuiperBelt Orbits 2002TX300 2003EL61 PolarView-ru.svg|left|thumb|{{mp|2002 TX|300}} (кăвак), Хаумеа (симĕс), и Нептун (сăрă) орбитисем]] Ӳкерчĕксен архивенче 1954-мĕш çултан 303 хут тупнă<ref name="jpldata"/>. [[Ӳкерчĕк:Iau dozen.jpg|thumb|left|Объект размерĕ Кваварăнни пекех пулма пултарать]] 2004-мĕш çулта, ИК ăшă кăларнине курмасăр [[диаметр]]ăн çӳлти чиккине 709 км, [[альбедо]]альбедо аялти чиккине 0,19 тесе шутланă<ref name="Grundy2005">{{Cite journal |author=Grundy, W. M |title=Diverse albedos of small trans-neptunian objects |journal=Icarus |volume=176 |issue=1 |pages=184–191 |year=2005 |doi=10.1016/j.icarus.2005.01.007 |accessdate=2006-10-22 |last2=Noll |first2=K |last3=Stephens |first3=D}} ([http://arxiv.org/abs/astro-ph/0502229 Preprint on arXiv.])</ref>. [[2006 çул]]та диаграмăна тĕпчени TX₃₀₀ [[(50000) Квавар]] пысăккăшах пулма пултарнă тенĕ<ref name=IAU-draft2006>{{Cite web | title = The Path to Defining Planets | author = O. Gingerich | work = Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics and IAU EC Planet Definition Committee chair | year = 2006 | url = http://astro.cas.cz/nuncius/nsiii_03.pdf | accessdate = 2007-03-13 | format = PDF | archiveurl = https://www.webcitation.org/615U8Fq8P?url=http://astro.cas.cz/nuncius/nsiii_03.pdf | archivedate = 2011-08-20 | deadurl = yes }}</ref>. == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.0&n=2002TX300 AstDys] элементы орбиты * [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2002TX300;orb=1;view=Far Orbital simulation] from JPL (Java) / [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2002TX300 Ephemeris] {{TNO-stub}} {{ТНО}} {{Хĕвел системи}} {{DEFAULTSORT:55636}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:Кьюбивано]] [[Категори:Хаумеа йышĕ|2002 TX300]] 4grjpzz700yyzad2c6cved0nq4ex199 0 73326 876802 817338 2026-08-21T17:29:57Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876802 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''(90482) Орк''' [[file:Orcus symbol (black).svg|20px|🝿]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Orcus-Vanth orbit.gif|frameless|center]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | карлик планета кандидачĕ |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Браун Майкл (астроном)|Майкл Браун]], [[Трухильо Чедвик|Чедвик Трухильо]], [[Рабиновиц Дэвид|Дэвид Рабиновиц]] |- | уçнă вырăн | |- | уçнă вăхăт | [[2004]] [[нарăс, 17]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | {{num|7.19117|млрд км}} ({{num|48.07|а. е.}}) |- | [[Перигели]] | {{num|4.52833|млрд км}} ({{num|30.27|[[Астрономи виçи|а. е.]]}}) |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | {{num|5.86018|млрд км}} ({{num|39.173|а. е.}}) |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | {{num|0.22718}} |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | {{num|89552|кун}} ({{num|245.18|çул}}) |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | |- | [[Вăтам аномали]] | 166,38° |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 20,573° |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | 268,606° |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | 73,031° |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | [[Вант (спутник)|Вант]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер |{{val|917|25|u=км}}<ref name=Fornasier>Fornasier ''et al.'' (2013)</ref><br>{{val|807|100|u=км}}<ref name="Carry2011">{{cite doi|10.1051/0004-6361/201117486}}</ref> (Орка тата [[Вант (спутник)|Ванта]] альбеди)<br>{{val|761|100|u=км}} (Вант альбеди — {{num|0.12}})<ref name="Carry2011"/> |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | {{val|6.32|0.05|e=20|u=[[килограмм|кг]]}} (системы)<ref name="Brown2010"/> |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | {{val|1.5|0.3|u=г/см³}} ([[Харон (спутник)|Харон]] тачăлăхĕпе çывăх))<ref name="Brown2010">{{cite journal |last=Brown |first=M.&nbsp;E. |coauthors=Ragozzine,&nbsp;D.; Stansberry,&nbsp;J.; Fraser,&nbsp;W.&nbsp;C. |title=The size, density, and formation of the Orcus-Vanth system in the Kuiper belt |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2010-06_139_1854/page/2700 |journal=The Astronomical Journal |volume=139 |pages=2700—2705 |year=2010 |doi=10.1088/0004-6256/139/6/2700 |id={{arxiv|0910.4784}} |bibcode=2010AJ....139.2700B}}</ref> |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | ≈ {{num|0.23|м/ç²}} |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] {{num|0.44|км/c}} |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | {{num|13.188|ч}}<ref name=Barucci2008>{{Cite journal |last=Barucci |first=M.&nbsp;A. |coauthors=Merlin; Guilbert; Bergh; Doressoundiram; ''et al.'' |title=Surface composition and temperature of the TNO Orcus |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=479 |issue=1 |pages=L13—L16 |year=2008 |doi=10.1051/0004-6361:20079079 |bibcode=2008A&A...479L..13B}}</ref> |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | Тайăнни | |- | [[Альбедо]] | {{val|0.28|0.04}}<ref name="Brown2010"/><br />{{val|19.75|3.40|2.76}}&nbsp;%<ref name="Stansberry 2007"> {{cite conference | title = Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from the Spitzer Space Telescope | first = J. | last = Stansberry | coauthors = Grundy,&nbsp;W., Brown,&nbsp;M., Cruikshank,&nbsp;D., Spencer,&nbsp;J.,Trilling,&nbsp;D., Margot,&nbsp;J.-L. | year = 2008 | booktitle = The Solar System Beyond Neptune | editor = M.&nbsp;A.&nbsp;Barucci, H.&nbsp;Boehnhardt, D.&nbsp;P.&nbsp;Cruikshank, and A.&nbsp;Morbidelli (eds.) | publisher = University of Arizona Press | location = Tucson | pages = 161—179 | bibcode = 2008ssbn.book..161S}}</ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | |- | Вăтам | <&nbsp;{{num|44|[[Кельвин|К]]}}<ref name=Barucci2008/> (−229 °C) |- | Чи вĕри | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | |} '''(90482) Орк''' (символĕ: [[file:Orcus symbol (fixed width).svg|16px|🝿]], {{lang-en|Orcus}}, маларах '''{{mp|2004 DW}}''') — [[Хĕвел системи]]нчи Койпер таврашĕнчи пысăк транснептун объект, [[плутино]]<ref name=Buie>{{cite web | author = [[Буйе Марк Виллиам|Марк Буйе]] | date = 2007-12-22 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 90482 | publisher = SwRI (Space Science Department) | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90482.html | accessdate = 2008-09-19 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65IF26P0R?url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90482.html | archivedate = 2012-02-08 | deadurl = yes }}</ref>. [[2004]]-мĕш çулхи [[нарăс, 17]] [[Браун Майкл (астроном)|Майкл Браун]], [[Трухильо Чедвик|Чедвик Трухильо]], [[Рабиновиц Дэвид|Дэвид Рабиновиц]] уçнă<ref name=jpldata>{{cite web | date = 2010-02-09 посл. obs | title = JPL Small-Body Database Browser: 90482 Orcus ({{mp|2004 DW}}) | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Orcus | accessdate = 2011-01-03 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65IEzxEJN?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Orcus | archivedate = 2012-02-08 | deadurl = yes }}</ref>. Курăнакан çăлтăр виçи -{{num|19.1}} (в [[Противостояние планеты|противостоянии]])<ref name=AstDys>{{cite web | title = AstDys (90482) Orcus Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Orcus | accessdate = 2009-03-19 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65IExzU5I?url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0 | archivedate = 2012-02-08 | deadurl = yes }}</ref>, <ref name=Horizons>{{cite web | title = HORIZONS Web-Interface | publisher = [http://ssd.jpl.nasa.gov JPL Solar System Dynamics] | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Orcus | accessdate = 2008-07-02 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65IEzVrtJ?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1 | archivedate = 2012-02-08 | deadurl = yes}}</ref>, абсолютлă çăлтăр виçи оценки: {{num|2.3}}; {{val|2.27|0.05}} ([[Вант (спутник)|Вант]]: {{val|4.88|0.05}}). Хĕвел тавра çăврăнать. [[Ӳкерчĕк:TheKuiperBelt Orbits Orcus2-ru.svg|thumb|center|upright=1.5|Орк (кăвак), [[Плутон]] (хĕрлĕ) тата [[Нептун]] (сăрă) орбитисем. Оркпа Плутон вырнаçăвне 2006-мĕш çулхи ака уйăхĕнчине кăтартнă. Тата объектсем [[перигели]] (q) тата [[афели]] (Q) иртес вăхатсене катартнă.]] == Спутник == {{main|Вант (спутник)}} [[Ӳкерчĕк:Orcus-moon.jpg|thumb|upright|Спутник диметрĕ Орк диаметрĕн 1/4-рен 1/3 таран çитме пултарать]] [[Браун Майкл (астроном)|Майкл Браун]] тата Т. А. Цур [[Хаббл (телескоп)|«Хаббл»]] телескоппа 2005-мĕш çулхи чӳкĕн 13-мĕшенче Орк спутникне уçнă<ref name=IAUC8812>{{Cite web | date = 2007-02-22 | title = IAUC 8812: Sats OF 2003 AZ_84, (50000), (55637),, (90482) | publisher = International Astronomical Union Circular | author = Daniel W. E. Green | url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html | accessdate = 2012-06-15 | archiveurl = http://www.webcitation.org/68g1pGrEd?url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html | archivedate = 2012-06-25 | deadurl = yes }}</ref>. Ун çинчен 22.02.2007 года пĕлтернĕ<ref name=johnston90482>{{Cite web | date = 2007-03-04 | title = (90482) Orcus | publisher = Johnston's Archive | author = Wm. Robert Johnston | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-90482.html | accessdate = 2009-03-26 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65IF3ZmvN?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-90482.html | archivedate = 2012-02-08 | deadurl = yes }}</ref>. Спутника ''{{num|S/2005 (90482) 1}}'' тесе палăртнă, 2009-мĕш çулта ''Вант'' ят панă (этриуск мифологичи [[Вант (мифологи)|Вант]] вилнисен тĕнчинчи турри)<ref name=brown16/>. == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{TNO-stub}} {{ТНО}} {{Хĕвел системи}} {{DEFAULTSORT:Орк}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:Карлик планета кандидачĕсем]] [[Категори:Плутино]] [[Категори:2004-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] 6rgqh5ewo70o9uh13egwh3tz7gv63mk 0 73683 876801 874792 2026-08-21T17:21:08Z InternetArchiveBot 28304 Add 4 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876801 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''Европа (спутник)''' [[file:Europa moon symbol (bold).svg|24px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Europa-moon.jpg|frameless|center]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] |- | уçнă вырăн | [[Падуа университече]], [[Итали]] |- | уçнă вăхăт | 1610 |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | |- | [[Перигели]] | |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 671 100 [[километр|км]] |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,0094 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | 3,551 кун |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 49 476,1 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 0,466° Юпитер экваторне; 1,79° [[эклиптика|эклиптикăна]] |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | {{s|30,61 млн км²}} |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | {{s|15,93 млрд км³}} |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 4,8017{{e|22}} кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 3,014±0,05 г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 1,315 м/ç² |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 2,026 км/ç |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | синхронлă (Юпитер патне пер енĕпе çаврăннă) |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | 0,1° патнелле |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | Тайăнни | |- | [[Альбедо]] | 0,67±0,03 ([[геометри альбеди|геометри]]) |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | | 50 [[Кельвин|K]] (полюссенче) —<br />110 K (экваторта)<ref name=Encyclopedia_2007/> Чи сивĕ |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | 0,1 мкПа, е 10−12 атм |- | align="center" colspan="2" | |} '''Европа''' ({{lang-grc|Ἐυρώπη}}), е '''Юпитер II'''  — [[Хĕвел системи]]нчи Юпитерăн улттăмĕш спутникĕ. [[Галилей Галилео]] 1610-мĕш çулхи кăрлач уйăхенче спутника тата 3 пысăк спутникĕсемпе пĕрле уçнă([[Каллисто (спутник)|Каллисто]], [[Европа (спутник)|Европа]] тата [[Ганимед (спутник)|Ганимед]])<ref name=Galilei>Galilei, G.; [https://web.archive.org/web/20090823094340/http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html ''Sidereus Nuncius''] (March 13, 1610)</ref>. Курăнакан çăлтăр виçи - 5,29±0,02m ([[Планетăсем хирĕç тăни]]нче). [[Юпитер (планета)|Юпитер]] тавра çăврăнать. [[Ӳкерчĕк:001221 Cassini Jupiter & Europa & Callisto.jpg|left|thumb|Каллисто (аялта тата сулахай), Юпитер (çӳлте тата сылтăм) тата Европа ([[Пысăк хĕрлĕ пăнчă]]ран аяларах тата сулахайрах ). «[[Кассини-Гюйгенс|Кассини]]» аппарат туна фото]] == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} <ref name=IAUMoonDiscoveries>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets |title = Planet and Satellite Names and Discoverers |publisher = USGS |lang = en |accessdate = 2011-08-26 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64vZNw3k6?url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> <ref name=NASA_SSE>{{cite web |url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Europa&Display=Facts&System=Metric |title = Europa: Facts & Figures |publisher = NASA SSE |lang = en |accessdate = 2013-11-28 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64vZMxghF?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Europa |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> <ref name=ssd_jpl_nasa>{{cite web |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |title = Planetary Satellite Physical Parameters |publisher = JPL's Solar System Dynamics group |lang = en |date = 2013-09-03 |accessdate = 2013-11-28 |archiveurl = https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |archivedate = 2010-01-18 }}</ref> <ref name=Bills_2005>{{cite journal |title=Free and forced obliquities of the Galilean satellites of Jupiter |author=Bills B. G. |year=2005 |journal=Icarus |volume=175 |issue=2 |pages=233–247 |doi=10.1016/j.icarus.2004.10.028 |bibcode=2005Icar..175..233B }}</ref> <ref name=McGrath_2009>{{публикация|книга |автор=McGrath M. A., Hansen C. J., Hendrix A. R. |ответственный=R. T. Pappalardo, W. B. McKinnon, K. K. Khurana |заглавие=Europa |часть=Observations of Europa's Tenuous Atmosphere |pages=485–506 |год=2009 |издательство=University of Arizona Press |isbn=9780816528448 |ссылка=https://books.google.com/books?id=Jpcz2UoXejgC&pg=PA485 |ссылка часть=http://www.igpp.ucla.edu/public/mkivelso/refs/PUBLICATIONS/McGrath%20et%20al%20submitted.pdf |bibcode=2009euro.book..485M }}</ref> <ref name=Marazzini_2005>{{cite journal |last=Marazzini |first=Claudio |year=2005 |title=I nomi dei satelliti di Giove: da Galileo a Simon Marius (The names of the satellites of Jupiter: from Galileo to Simon Marius) |journal=Lettere Italiane |volume=57 |issue=3 |pages=391–407 }}</ref> <ref name=Showman_1997>{{cite journal |last=Showman|first=Adam P.|coauthors=Malhotra, Renu |title=Tidal Evolution into the Laplace Resonance and the Resurfacing of Ganymede |journal=Icarus |volume=127 |year=1997 |issue=1 |pages=93–111 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1997.pdf |doi=10.1006/icar.1996.5669 |bibcode=1997Icar..127...93S }}</ref> <ref name=Gailitis_1982>{{cite journal |author=Gailitis A. |title=Tidal heating of Io and orbital evolution of the Jovian satellites |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=201 |pages=415–420 |year=1982 |bibcode=1982MNRAS.201..415G }}</ref> <ref name=Kivelson_2000>{{cite journal |last=Kivelson |first=Margaret G. |coauthors=Khurana, Krishan K.; Russell, Christopher T.; Volwerk, Martin; Walker, Raymond J.; and Zimmer, Christophe |year=2000 |title=Galileo Magnetometer Measurements: A Stronger Case for a Subsurface Ocean at Europa |url=https://archive.org/details/sim_science_2000-08-25_289_5483/page/n97 |journal=[[Science (журнал)|Science]] |volume=289 |issue=5483 |pages=1340–1343 |doi=10.1126/science.289.5483.1340 |pmid=10958778 |bibcode=2000Sci...289.1340K }}</ref> <ref name=Cowen_2008>{{cite web |author = Ron Cowen |title = A Shifty Moon |url = http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |work = Science News |lang = en |date = 2008-05-14 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66NzvaYA5?url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |archivedate = 2012-03-23 }}</ref> <ref name=waterworld>{{cite web |url = http://teachspacescience.org/cgi-bin/search.plex?catid=10000304&mode=full |title = Europa: Another Water World? |work = Project Galileo: Moons and Rings of Jupiter |publisher = NASA, Jet Propulsion Laboratory |year = 2001 |lang = en |accessdate = 2007-08-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64vZX0Uc1?url=http://teachspacescience.org/cgi-bin/search.plex?catid=10000304 |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> <ref name=gazetteer_Europa_craters>{{cite web |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/SearchResults?target=EUROPA&featureType=Crater,%20craters |title=Nomenclature Search Results. Europa. Crater, craters |publisher=International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) |work=Gazetteer of Planetary Nomenclature |accessdate=2013-11-28 |lang=en }}</ref> <ref name=Arnett_1996>{{cite web |author=Arnett, Bill |title=Europa |url=http://www.astro.auth.gr/ANTIKATOPTRISMOI/nineplanets/nineplanets/europa.html |lang=en |date=1996-11-07 }}</ref> <ref name=Kattenhorn_2002>{{cite journal |author=Kattenhorn S. A. |title=Nonsynchronous Rotation Evidence and Fracture History in the Bright Plains Region, Europa |journal=Icarus |volume=157 |issue=2 |pages=490–506 |year=2002 |doi=10.1006/icar.2002.6825 |bibcode=2002Icar..157..490K }}</ref> <ref name=Head_1998>{{cite journal |author=Head J. W., Pappalardo R. T., Greeley R., Sullivan R., Galileo Imaging Team |title=Origin of Ridges and Bands on Europa: Morphologic Characteristics and Evidence for Linear Diapirism from Galileo Data |year=1998 |journal=29th Annual Lunar and Planetary Science Conference, March 16-20, 1998, Houston, TX, abstract no. 1414 |bibcode=1998LPI....29.1414H |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/LPSC98/pdf/1414.pdf }}</ref> <ref name=Brien_2000>{{cite journal |title=Tidal Heat in Europa: Ice Thickness and the Plausibility of Melt-Through |author=O'Brien, David P.; Geissler, Paul; and Greenberg, Richard |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |year=2000 |month=October |volume=30 |pages=1066 |bibcode=2000DPS....32.3802O }}</ref> <ref name=photojournal_PIA00586>{{cite web |url = http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA00586 |title = PIA00586: Pwyll Crater on Europa |accessdate = 2011-08-26 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64vZmtImI?url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA00586 |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> <ref name=Billings_2005>{{cite journal |title=The great thickness debate: Ice shell thickness models for Europa and comparisons with estimates based on flexure at ridges |author=Billings S. E., Kattenhorn S. A. |journal=Icarus |volume=177 |issue=2 |pages=397–412 |year=2005 |doi=10.1016/j.icarus.2005.03.013 |bibcode=2005Icar..177..397B }}</ref> <ref name=Tyler_2008>{{cite journal |last=Tyler |first=Robert H. |title=Strong ocean tidal flow and heating on moons of the outer planets |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-12-11_456_7223/page/770 |journal=Nature |date=2008-12-11 |volume=456 |issue=7223 |pages=770–772 |doi=10.1038/nature07571 |pmid=19079055 |bibcode=2008Natur.456..770T }}</ref> <ref name=Zimmer_2000>{{cite journal |author=Zimmer C., Khurana K. K. |title=Subsurface Oceans on Europa and Callisto: Constraints from Galileo Magnetometer Observations |journal=Icarus |year=2000 |volume=147 |issue=2 |pages=329–347 |doi=10.1006/icar.2000.6456 |bibcode=2000Icar..147..329Z |url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS147329.pdf }}</ref> <ref name=Brown_2013>{{cite journal |author=Brown M. E., Hand K. P. |year=2013 |title=Salts and Radiation Products on the Surface of Europa |journal=The Astronomical Journal |volume=145 |issue=4 |pages=1–7 |bibcode=2013AJ....145..110B |doi=10.1088/0004-6256/145/4/110 |arxiv=1303.0894 |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/europa-osiris.pdf }}</ref> <ref name=Keck_Observatory_2013>{{cite web |title=Astronomers Open Window Into Europa’s Ocean |url=http://www.keckobservatory.org/recent/entry/astronomers_open_window_into_europas_ocean |publisher=W. M. Keck Observatory |lang=en |date=2013-03-05 }}</ref> <ref name=EuropaOxygen_1995>{{cite web |author=Villard R., Hall D. |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/12/text |title=Hubble Finds Oxygen Atmosphere on Jupiter's Moon, Europa |publisher=hubblesite.org |lang=en |date=1995-02-23 |accessdate=2013-11-28 }}</ref> <ref name=Kliore_1997>{{cite journal |last=Kliore |first=Arvydas J. |coauthors=Hinson, D. P.; Flasar, F. Michael; Nagy, Andrew F.; Cravens, Thomas E. |year=1997 |month=July |title=The Ionosphere of Europa from Galileo Radio Occultations |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-07-18_277_5324/page/n88 |journal=[[Science (журнал)|Science]] |volume=277 |issue=5324 |pages=355–358 |doi=10.1126/science.277.5324.355 |pmid=9219689 |bibcode=1997Sci...277..355K }}</ref> <ref name=Liang_2005>{{cite journal |last=Liang |first=Mao-Chang |coauthors=Lane, Benjamin F.; Pappalardo, Robert T.; Allen, Mark; and Yung, Yuk L. |title=Atmosphere of Callisto |journal=Journal of Geophysical Research |year=2005 |volume=110 |issue=E2 |pages=E02003 |doi=10.1029/2004JE002322 |bibcode=2005JGRE..110.2003L |url=http://yly-mac.gps.caltech.edu/ReprintsYLY/N164Liang_Callisto%2005%20copy/Paper%20Callisto/Liang_callisto_05.pdf }}</ref> <ref name=Hand_2007>{{cite journal |title=Energy, Chemical Disequilibrium, and Geological Constraints on Europa |author=Hand, Kevin P.; Carlson, Robert W.; Chyba, Christopher F. |journal=Astrobiology |year=2007 |month=December |volume=7 |issue=6 |pages=1006–1022 |url=http://yly-mac.gps.caltech.edu/Reprintsyly/A_RecentPapers/yung_mars_2010/zjunk/yung_mars_2010/russell_mars_ch4_c/handAB07energy.pdf |doi=10.1089/ast.2007.0156 |pmid=18163875 |bibcode=2007AsBio...7.1006H }}</ref> <ref name=Smyth_2006>{{cite journal |last=Smyth |first=William H. |coauthors=Marconi, Max L. |year=2006 |title=Europa's atmosphere, gas tori, and magnetospheric implications |journal=Icarus |volume=181 |issue=2 |pages=510–526 |bibcode=2006Icar..181..510S |doi=10.1016/j.icarus.2005.10.019 }}</ref> <ref name=Brown_2001>{{cite journal |author=Brown M. E. |year=2001 |title=Potassium in Europa's Atmosphere |journal=Icarus |volume=151 |issue=2 |pages=190–195 |bibcode=2001Icar..151..190B |doi=10.1006/icar.2001.6612 |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/k.pdf }}</ref> <ref name=Chamberlin_1999>{{cite web |title = Creatures Of The Abyss: Black Smokers and Giant Worms |author = Chamberlin, Sean |year = 1999 |publisher = Fullerton College |url = http://earthscape.org/t2/chs01/chs01i/chs01ib.html |lang = en |accessdate = 2007-12-21 |deadlink = 404 }}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2017 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> <ref name=EuropaLife>{{cite web |title = Thin ice opens lead for life on Europa |author = Chandler, David L. |date = 2002-10-20 |url = https://www.newscientist.com/article/dn2929 |publisher = New Scientist |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/66Nzwn9bU?url=http://www.newscientist.com/article/dn2929 |archivedate = 2012-03-23 }}</ref> <ref name=Jones_2001>{{cite web |url = https://www.newscientist.com/article/dn1647 |title = Bacterial explanation for Europa's rosy glow |author = Jones, Nicola |publisher = New Scientist |lang = en |date = 2001-12-11 |accessdate = 2011-08-26 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66NzxmNgX?url=http://www.newscientist.com/article/dn1647 |archivedate = 2012-03-23 }}</ref> <ref name=Phillips_2006>{{cite web |url = http://www.space.com/2954-time-europa.html |title = Time for Europa |author = Phillips, Cynthia |date = 2006-09-28 |publisher = Space.com |lang = en |accessdate = 2011-08-26 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64va6r0GX?url=http://www.space.com/2954-time-europa.html |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> <ref name=Pioneer_Odyssey_1977>{{книга |автор=Fimmel R. O., Swindell W., Burgess E. |часть=Results at the New Frontiers |заглавие=Pioneer Odyssey |ссылка=http://history.nasa.gov/SP-349/sp349.htm |ссылка часть=http://history.nasa.gov/SP-349/ch6.htm |год=1977 |pages=101–102 }}</ref> <ref name=Bhardwaj_2007>{{статья |автор=Bhardwaj A., Elsner R. F., Randall Gladstone G. et al. |заглавие=X-rays from solar system objects |издание=Planetary and Space Science |год=2007 |volume=55 |номер=9 |pages=1135–1189 |doi=10.1016/j.pss.2006.11.009 |bibcode=2007P&SS...55.1135B |arxiv=1012.1088 }}</ref> <ref name=Powell_2005>{{cite journal |title=NEMO: A mission to search for and return to Earth possible life forms on Europa |author=Powell, Jesse |coauthors=Powell, James; Maise, George; and Paniagua, John |journal=Acta Astronautica |volume=57 |issue=2—8 |pages=579—593 |year=2005 |month=July |doi=10.1016/j.actaastro.2005.04.003 |bibcode=2005AcAau..57..579P }}</ref> <ref name=Goodman_1998>{{cite web |url = http://www.madsci.org/posts/archives/oct98/905357947.As.r.html |title = Re: Galileo at Europa |author = Goodman, Jason C. |date = 1998-09-09 |publisher = MadSci Network forums |lang = en |accessdate = 2011-08-26 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64vf9Q8cf?url=http://www.madsci.org/posts/archives/oct98/905357947.As.r.html |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> <ref name=McKay_2002>{{cite journal |title=Planetary protection for a Europa surface sample return: The Ice Clipper mission |url=https://archive.org/details/sim_advances-in-space-research_2002_30_6/page/1601 |author=McKay, Christopher P. |journal=Advances in Space Research |volume=30 |issue=6 |pages=1601–1605 |year=2002 |doi=10.1016/S0273-1177(02)00480-5 |bibcode=2002AdSpR..30.1601M }}</ref> <ref name=Thermal>{{cite web |title = Dual Drill Designed for Europa’s Ice |author = Jeremy Hsu. |url = http://www.astrobio.net/exclusive/3463/dual-drill-designed-for-europa’s-ice |publisher = Astrobiology Magazine |lang = en |date = 2010-04-15 |archiveurl = https://www.webcitation.org/64vfAXYyt?url=http://www.astrobio.net/exclusive/3463/dual-drill-designed-for-europa%E2%80%99s-ice |archivedate = 2012-01-24 }}</ref> == Литература == * {{кĕнеке |автор =[[Бурба, Георгий Александрович|Бурба Г. А.]] |ответственный =Отв. ред. [[Флоренский Кирилл Павлович|К. П. Флоренский]] и Ю. И. Ефремов |пуçелĕк =Номенклатура деталей рельефа галилеевых спутников Юпитера |ссылка = |место =Москва |издательство =Наука |год =1984 |страниц =84 |ref = }} * {{кĕнеке|автор=Ротери Д.|пуçелĕк=Планеты|место=М.|издательство=Фаир-пресс|год=2005|isbn=5-8183-0866-9}} * Спутники Юпитера. Под ред. Д. Моррисона. — М.: Мир, 1986. В 3-х томах, 792 с. * {{кĕнеке|автор=Robert T. Pappalardo, William B. McKinnon, Krishan K. Khurana, Lunar and Planetary Institute|заглавие=Europa|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Jpcz2UoXejgC|издательство=University of Arizona Press|год=2009|серия=Space Science Series|allpages=727|isbn=0816528446|ref=Pappalardo, McKinnon, Khurana}} == Каçăсем == * [http://www.allplanets.ru/solar_sistem/jupiter/Europa.htm Статья «Скрытый океан Европы», Планетные системы] // на сайте allplanets.ru * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Europa Europa: Overview]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107083728/https://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Europa |date=2015-11-07 }} // NASA{{ref-en}} * [http://klx.com/europa/links.html Список веб-страниц, посвящённых Европе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060127005625/http://www.klx.com/europa/links.html |date=2006-01-27 }}{{ref-en}} * [http://tvroscosmos.ru/frm/vestidata/2011/vesti03_12_11_2.php Европа — индекс обитаемости] // Сюжет [[Телестудия Роскосмоса|телестудии Роскосмоса]] * [http://lenta.ru/news/2014/03/14/ice/ Лед Европы воссоздали на Земле] {{Хĕвел системи}} {{Юпитер спутникĕсем}} [[Категори:Юпитер спутникĕсем]] [[Категори:1610-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] rytfxcckbw88sfpm2kwt1kfwe9pd6je 0 73703 876827 876186 2026-08-21T21:14:22Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876827 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''Ио ''' [[file:Io symbol (bold).svg|24px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Io highest resolution true color.jpg|frameless|center|[[Галилео (космос аппарат)|Галилео]]» 1999-мĕш çулта тунă ӳкерчĕк. Сарă тĕсĕ кӳкĕрт нумай пулнипе çыхăннă]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | спутник |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] |- | уçнă вырăн | Падуа университечĕ |- | уçнă вăхăт | 1610, [[кăрлач, 8]]<ref>Силкин Б. И. В мире множества лун. — М.: Наука, 1982, с. 208. — Стр. 38.</ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | |- | [[Перигели]] | |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,0041 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | {{nobr|1,769 137 786 д}} |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 17,334 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 2,21° (эклиптикăна) 0,05° (Юпитер экваторне) |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | 3 660,0 × 3 637,4 × 3 630,6 км |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | {{nobr|41 910 000 км2}} |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | 2,53{{e|10}} км³ |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 8,9319{{e|22}} кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 3,528 г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 1,796 м/ç² (0,183 '' |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 2,558 км/ç |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | [[Синхронлă çаврăну|синхронлă]] (Юпитер патне пер енĕпеçавăрăннă) |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | 271 км/ç |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | паллă мар |- | [[Альбедо]] | 0,63 ± 0,02<ref name=jplfact>{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=July 13, 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|accessdate=2007-11-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|archivedate=2010-01-18}}</ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | 90 [[Кельвин|K]] |- | Вăтам | 110 [[Кельвин|K]] |- | Чи вĕри | 130 K<ref name=Rathbun2004>{{cite journal |last=Rathbun |first=J. A. |last2=Spencer |year=2004 |first2=J.R. |last3=Tamppari |first3=L.K. |last4=Martin |first4=T.Z. |last5=Barnard |first5=L. |last6=Travis |first6=L.D. |title=Mapping of Io's thermal radiation by the Galileo photopolarimeter-radiometer (PPR) instrument |journal=Icarus |volume=169 |issue=1 |pages=127–139 |url= |doi=10.1016/j.icarus.2003.12.021 |bibcode=2004Icar..169..127R}} </ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | питĕ сахал |} '''Ио''' ({{lang-grc|Ἰώ}})  — [[Хĕвел системи]]нчи спутник Галигей уçнă 4 Юпитер спутникĕнчен Юпитера чи çывăххи. [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 5,02 ([[Планетăсем хирĕç тăни|хирĕç тăни]])<ref name="magnitude">{{cite web|title=Classic Satellites of the Solar System|url=http://www.oarval.org/ClasSaten.htm|publisher=Observatorio ARVAL|accessdate=2007-09-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Cvx6xRx?url=http://www.oarval.org/ClasSaten.htm|archivedate=2011-08-25}}</ref>. Ятне мифологири [[Гера (мифологи)|Герăн]] [[Ио]] ятлă апăсне тата [[Зевс]]ăн савнине асăнса панă. Ку спутник Хĕвел системинче геологи енчен чи хастарри, ун çинче 400 ытла ĕçлекен вулкан <ref name="book">{{cite book|title=Encyclopedia of the Solar System|url=https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739|chapter=Io: The Volcanic Moon|author=Rosaly MC Lopes|publisher=Academic Press |year=2006|editor=Lucy-Ann McFadden, Paul R. Weissman, Torrence V. Johnson|pages=[https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739/page/419 419]–431 |isbn=978-0-12-088589-3}}</ref><ref name="Lopes2004">{{cite journal |title=Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys |journal=Icarus |last=Lopes |first=R. M. C. |coauthors=''et al.'' |pages=140–174 |volume=169 |issue= 1|year=2004 |doi=10.1016/j.icarus.2003.11.013 |bibcode=2004Icar..169..140L}}</ref>. Хăшпĕр вулканĕсем [[кӳкĕрт|кӳкĕртпе]] кӳкĕрт оксидне 500 км ытла çӳлелле ывăтаççĕ. Ио çинче 100 ытла ту, вĕсем спутникăн силикатлă хуппи хĕсĕннипе пулнă. Хăшпĕр ту вĕçлексем çĕр çинчи [[Джомолунгма|Джомолунгмăран]] çӳллĕрех <ref name="Schenk2001">{{cite journal |last=Schenk |first=P. |coauthors=''et al.'' |year=2001 |title=The Mountains of Io: Global and Geological Perspectives from ''Voyager'' and ''Galileo'' |journal=Journal of Geophysical Research |volume=106 |issue=E12 |pages=33201–33222 |doi=10.1029/2000JE001408 |bibcode=2001JGR...10633201S}}</ref> — например, гора [[Южная Боосавла]] выше Джомолунгмы в два раза. ==Космос аппарачĕсемпе сăнани== === «Пионер» === Ио патне чи малтан йĕкĕреш аппратсем «[[Пионер-10]]» тата «[[Пионер-11]]» пулнă, вĕсем спутник патĕнче 1973-мĕш çулхи раштавăн 3-мĕшĕнче тата 1974-мĕш çулхи раштавăн 4-мĕшĕнче вĕçсе иртнĕ<ref name="PioneerChap5">{{cite web|url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch5.htm|title=First into the Outer Solar System|accessdate=2007-06-05|last=Fimmel|first=R. O.|coauthors=et al.|year=1977|month=|work=Pioneer Odyssey|publisher=NASA|pages=|language=|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Cw4mwfm?url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch5.htm|archivedate=2011-08-25|quote=}}</ref>. Аппаратсем вĕçнине радиопа сăнаса Ион массине тата тачăлăхне тĕрĕслетме сай пулнă. Ио пăртан мар, силикат породисенчен тăнине палăртнă<ref name="Anderson1974">{{cite journal | last=Anderson |first=J. D. |coauthors=''et al.'' |title=Gravitational parameters of the Jupiter system from the Doppler tracking of Pioneer&nbsp;10 |journal=Science |volume=183 |issue= 4122|pages=322–323 |year=1974 |url=https://archive.org/details/sim_science_1974-01-25_183_4122/page/322|doi =10.1126/science.183.4122.322 | pmid=17821098 |bibcode = 1974Sci...183..322A}}</ref>. Ку аппаратсем Ио çинче атмосферăн çӳхе сийне тата орбити патĕнче интенсивлă радиаци пиçихине курма май пулнă. «Пионер-11» çинчи камера çурçĕр поляр облаçне лайăх пахалахпа ӳкерме пултарнă<ref name="Pioneer11image">{{cite web|url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/io/pioio.html|title=''Pioneer&nbsp;11'' Images of Io|work=Galileo Home Page|accessdate=2007-04-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61Cw5W70D?url=http://solarsystem.nasa.gov/galileo/|archivedate=2011-08-25}}</ref>. «Пионер-10» та ӳкермелле пулнă, анчах радиаци шайĕ пысăк пулнипе сăнавсем ăнăçла пулманн<ref name="PioneerChap5" />. === «Вояджер» === [[Ӳкерчĕк:Loki Patera Color Voyager.jpg|thumb|«[[Вояджер-1]]» тунă ӳкерчĕксенчен тунă спутникăн мозаики]] «Вояджер-1» тата «Вояджер-2» космос аппарачĕсем Ио патĕнче 1979 -мĕш çулта ĕçсе кайнă, вĕсен фотоаппаратури спутника лайăхрах пахалăхпа ӳкерме май панă. «Вояджер-1» Ио патенчен {{nobr|20 600 километрта}} 1979-мĕш çулхи пушăн 5-мешĕнче иртсе кайнă <ref name="VoyagerDesc">{{cite web |url = http://pds-rings.seti.org/voyager/mission/ |title = Voyager Mission Description |date = 1997-02-19 |work = The Planetary Rings Node — Planetary Data System ([[НАСА]]) |publisher = [[Институт SETI]] |accessdate = 2014-04-19 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/61Cw69Glf?url=http://pds-rings.seti.org/voyager/mission/ |archivedate = 2011-08-25 }}</ref>. Спутник çинчен тунă ӳкерчĕсем спутник çинче темĕскерле тĕрлĕ тĕслĕ кратерсем çук пейзаж кăтартнă<ref name="Smith1979">{{cite journal |title=The Jupiter system through the eyes of Voyager 1 |url=https://archive.org/details/sim_science_1979-06-01_204_4396/page/n56 |journal=Science |last=Smith |first=B. A. |coauthors=''et al.'' |pages=951–972 |volume=204 |issue= 4396|year=1979 |doi=10.1126/science.204.4396.951 |pmid=17800430 |bibcode=1979Sci...204..951S}}</ref>. Пысăх пахалăхпа тунă фото çинче нумай тĕлĕнселле формăлла шăтăклă, Джомолунгмăран çӳлĕрех тулă çăмрăк си курăннă. === «Галилео» === «Галилео» космос аппарачĕ Ио патне 1995-мĕш çулта вĕçсе çитнĕ [[Ӳкерчĕк:Iosurface.jpg|thumb|Ио çийĕн «Галилео» тата «Çĕнĕ горизонтсем» КА тĕпченĕ вăхатри улшăнусем]] === Атмосфера === {{Main|Ио атмосфери}}[[Ӳкерчĕк:Io Aurorae color.jpg|thumb|left|Ио атмосферин çӳлти сийĕсенчи [[Çурçĕр шевли]]. Тĕрлĕ тĕççĕме атмосферăн тĕрлĕ компоненчĕсем çутатаççĕ. Натри - симĕс тĕс, кислород - хĕрлĕ, вулкан газĕсем- кăвак, сăмахран кӳкĕрт диоксчĕ{{Нет АИ|16|2|2016}}. Ио тĕттĕмленнĕ вăхăтра ӳкернĕ]] Ио питĕ çӳхе тĕпрен илсен кӳкĕрт диоксчĕнчен (SO₂) тăракан [[Атмосфера]] пур, унта тата кăштах кӳкĕрт моноиоксчĕ (SO), [[натри хлоричĕ]] (NaCl) тата [[кӳкĕрт]] [[кислород]] атомĕсем<ref name="IobookChap10">{{cite book |last=Lellouch |first=E.; et al. |editor=Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R. |title=Io after Galileo |url=https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope |year=2007 |publisher=Springer-Praxis |isbn=3-540-34681-3 |pages=[https://archive.org/details/ioaftergalileone0000lope/page/231 231]–264 |chapter=Io's atmosphere}}</ref>. == Çавăн пекех пăхăр == {{See also|Ио облаçĕсен ят-йшĕ|Ио вулканĕсен ят-йшĕ|Ио тăвĕсен ят-йшĕ}} == Литература == * {{кĕнеке |автор =[[Бурба, Георгий Александрович|Бурба Г. А.]] |ответственный =Отв. ред. [[Флоренский, Кирилл Павлович|К. П. Флоренский]] и Ю. И. Ефремов |пуçелĕк =Номенклатура деталей рельефа галилеевых спутников Юпитера |ссылка =https://books.google.com.ua/books?hl=ru&id=N3Y4AAAAIAAJ |место =Москва |издательство =Наука |год =1984 |страниц =84 |ref = }} * {{кĕнеке|автор=Силкин Б. И.|пуçелĕк=В мире множества лун|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1982|страниц=208|тираж=150000|ref=Силкин}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Io Профиль спутника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328070837/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Io |date=2014-03-28 }} на [http://solarsystem.nasa.gov/ сайте НАСА об исследовании Солнечной системы] {{ref-en}} * [http://www.nineplanets.org/io.html Профиль спутника] на [http://www.nineplanets.org/ веб-сайте Билла Арнетта «Девять планет»]{{ref-en}} * [http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/jupiter/moons/io.html&edu=high Описание Ио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413105049/http://www.windows.ucar.edu/ |date=2010-04-13 }} в проекте [[Мичиганский университет|Мичиганского университета]] «[http://www.windows.ucar.edu/ ́Окна во Вселенную] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413105049/http://www.windows.ucar.edu/ |date=2010-04-13 }}»{{ref-en}} * [http://www.solarviews.com/eng/io.htm Страница Ио] на [http://www.solarviews.com/eng/ сайте Кальвина Хамильтона «Виды Солнечной системы»] {{ref-en}} Видео о [https://web.archive.org/web/20120301025914/http://sos.noaa.gov/videos/Io.mov вращении Ио] от Национального управления океанических и атмосферных исследований {{ref-en}} * [http://stereomoons.blogspot.com/2009/10/galileo-4-moons-at-400-years.html 3D-изображения и видео со спутников Солнечной системы, включая и Ио] {{ref-en}} === Ӳкерчĕксем === * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/target/Io Каталог НАСА изображений Ио] {{ref-en}} * [http://pirlwww.lpl.arizona.edu/missions/Galileo/releases/ Изображения со спутника «Галилео»] {{ref-en}} {{col-2}} === Карттăсем === * [https://astrogeology.usgs.gov/maps/io-voyager-galileo-global-mosaics Глобальная карта Ио] на сайте [https://astrogeology.usgs.gov/ планетной геологии USGS], основанная на снимках с «Вояджеров» и «Галилео» {{ref-en}} * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/IO/target Список наименованных деталей поверхности Ио] и [http://planetarynames.wr.usgs.gov/images/io_comp_color.pdf карта с их названиями] на [http://planetarynames.wr.usgs.gov/ сайте планетной номенклатуры USGS] {{ref-en}} * [http://www.cosis.net/abstracts/EAE03/07912/EAE03-J-07912.pdf The Conundrum Posed by Io’s Minimum Surface Temperatures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515081120/http://www.cosis.net/abstracts/EAE03/07912/EAE03-J-07912.pdf |date=2012-05-15 }} {{ref-en}} * [http://planetologia.elte.hu/io/ Список гор Ио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320073258/http://planetologia.elte.hu/io/ |date=2012-03-20 }} {{ref-en}} * [https://astrogeology.usgs.gov/geology/io-cassini-visible-aurorae Снимки полярных сияний на Ио, сделанные «Кассини»] {{ref-en}} * [http://www.freescience.ru/io/main.html Сайт об Ио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407012057/http://www.freescience.ru/io/main.html |date=2010-04-07 }} {{ref-ru}} * [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2667 Популярная статья о вулканизме планет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227050229/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2667 |date=2008-02-27 }} {{ref-ru}} {{Атмосферăсем}} {{Хĕвел системи}} {{Юпитер спутникĕсем}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:1610-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] [[Категори:Юпитер спутникĕсем]] kuyoynh6hgal75sne2p6k9n7qffkswp 0 73707 876814 844074 2026-08-21T19:33:59Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876814 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''Миранда''' [[file:miranda symbol (bold).svg|24px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:PIA18185 Miranda's Icy Face.jpg|frameless|center ]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | спутник |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Койпер Джерард Петер|Дж. Койпер]] |- | уçнă вырăн | [[Макдональд обсерваторийĕ]], [[Техас]] |- | уçнă вăхăт | [[1948 çул]] [[нарăс, 16]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | |- | [[Перигели]] | |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 129 900 км |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,0013 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | 1,413 талăк<ref name="Smith1986">{{cite journal |author=Smith, B. A.; Soderblom, L. A.; Beebe, A.; Bliss, D.; Boyce, J. M.; Brahic, A.; Briggs, G. A.; Brown, R. H.; Collins, S. A. |title=Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results |url=https://archive.org/details/sim_science_1986-07-04_233_4759/page/97 |journal=Science |volume=233 |issue=4759 |pages=97—102 |year=1986 |ref=Smith1986 |doi=10.1126/science.233.4759.43 |pmid=17812889 |bibcode=1986Sci...233...43S |display-authors= 2}}</ref>. |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 24 067,7 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 4,232°<ref name="orbitMiranda">{{cite web |url =http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem#uranus |title =Planetary Satellite Mean Orbital Parameters. Satellites of Uranus |author = |publisher =NASA/JPL, California Institute of Technology |accessdate = |lang =en |archiveurl =https://www.webcitation.org/617VryYmR |archivedate =2011-08-22 }}</ref><ref name="Delprat2005"> {{cite book |first= Catherine Delprat (editor) et al. |last= |pages=395 |coauthors= |year=2005 |title=Larousse du Ciel : Comprendre l'astronomie du 21e siècle |publisher=Larousse, coll. «Regards sur la science» |isbn=2035604346 }}</ref>. |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | 698 710,82 км² |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | 54 918 670 км³ |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 6,59±0,75{{e|19}} кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 1,214 г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 0,079 м/ç² |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 695 км/ç |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | [[Синхронлă çаврăну|синхронлă]] (Уран патне пĕр енĕпе çаврăннă) |- | [[Альбедо]] | 0,32 ± 0,03 |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | |- | Вăтам | ~60 К (−213,15 °C) |- | Чи вĕри | 84 ± 1 К (−189,15 °C) |} '''Миранда''' — [[Хĕвел системи]]нчи спутник Уранăн спутнике. [[1948|1948]]-мĕш çулхи нарăсăн 16-мĕшĕнче [[Койпер Джерард Петер|Дж. Койпер]] [[Макдональд обсерваторийĕ]], [[Техас]] уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 15,79 ± 0,04. Ку спутника 1986-мĕш çулхи кăрлачра Уран системине тĕпчекен «[[Вояджер-2]]» аппарат сăнанă, кăнтăр полюсне çеç тĕпченĕ, мĕншĕн тесен кăнтăр полюс тĕттĕмре пулнă. == Усни тата ячĕ == [[Ӳкерчĕк:GerardKuiper.jpg|thumb|upright|left|Джерард Койпер 1963-мĕш çулта]] Спутника Койпер [[Титания (спутник)|Титания]] тата [[Оберон (спутник)|Оберона]] уçнăранпа 97 çултан. Койпер Уранăн çав вăхатра пĕлекен 4 спутникĕн ([[Ариэль (спутник)|Ариэль]], [[Умбриэль (спутник)|Умбриэль]], Титания тата Оберон) çăлтăр виçине виçесшĕн пулнă <ref name="Kuiper1949">{{cite journal |pages=129 |issue=360 |doi=10.1086/126146 |bibcode=1949PASP...61..129K |volume=61 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |year=1949 |title=The Fifth Satellite of Uranus |last=Kuiper | first=G. P. }}</ref>. == Орбита == [[Ӳкерчĕк:ESO-Uranus-Moons.jpg|thumb|right|Уран спутниксемпе. Çывăхри инфрахĕрлĕ облаçра ӳкернĕ ([[Параналь обсерваторийĕ]], 2002)]] ==Карта== [[Ӳкерчĕк:Geographic Sketch Map Of Miranda-RUS.png|center|thumb|upright=2|Миранда картти]] {| class="wikitable" |+ Мирандăн ӳкернĕ енчи рельеф элеменчĕсен ячĕсем <ref name="usgs">{{cite web|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/SearchResults?target=MIRANDA|title=Miranda Nomenclature Table Of Contents|publisher=United States Geological Survey, Astrogeology|work=Gazetteer of Planetary Nomenclature|archiveurl=https://www.webcitation.org/618OijXZJ|archivedate=2011-08-22}}</ref><br>(названия взяты из произведений [[Шекспир, Уильям|Уильяма Шекспира]]) ! № !! Ячĕ !! Тип !! Тăршшĕ<br>(диаметр),<br>км !! Широта (°) !! Долгота (°) !! Ятне панă, асăнса |- | 1 || Инвернесс | rowspan="3"|Венец|| 234 || −66,9 || 325,7 || «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесăри карман |- | 2 || Арден || 318 || −29,1 || 73,7 ||[[Арден варманĕ]] |- | 3 || Эльсинор || 323 || −24,8 || 257,1 ||[[Хельсингёр]], «[[Гамлет]]» пьесăра асăннă вырăн |- | 4 || [[Уступ Верона|Верона]] | rowspan="2"|Уступ|| 116 || −18,3 || 347,8 ||[[Уступ Верона|Италири хула]], «[[Ромео тата Джульетта]]» сюжечĕ пулса иртет |- | 5 || Алжир || 141 || −43,2 || 322,8 ||[[Франци]] регионĕ, «[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлавăн сюжечĕ пулса иртет |- | 6 || Дунсинан | rowspan="4"|Облаç|| 244 || −31,5 || 11,9 || «[[Макбет (пьеса)|Макбет]]» пьесинче асăннă сăрт |- | 7 || Эфес || 225 || −15 || 250 ||[[Турци]]ри йĕкĕрешсен çурчĕ, «[[Йăнăшсен камичĕ]]» пьесăра асăннă |- | 8 || Мантуя || 399 || −39,6 || 180,2 ||[[Итали]] регионĕ, «[[Икĕ веронец]]» хайлавра асăнаççĕ |- | 9 || Сицилия || 174 || −30 || 317,2 ||[[Итали]] регионĕ, «[[Хĕллехи юмах]]» хайлавра асăнаççĕ |- | 10 || Стефано | rowspan="7"|[[Кратер]] || 16 || −41,1 || 234,1 ||«[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври дворецкий |- | 11 || Франциско || 14 || −73,2 || 236 ||«[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври сăнар |- | 12 || Фердинанд || 17 || −34,8 || 202,1 ||«[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври Неаполь королĕн ывăлĕ |- | 13 || Тринкуло || 11 || −63,7 || 163,4 || «[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври шут |- | 14 || Алонсо || 25 || −44 || 352,6 ||«[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври Неаполь королĕ |- | 15 || Просперо || 21 || −32,9 || 329,9 ||«[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври Милан герцогĕ |- | 16 || Гонзало || 11 || −11,4 || 77 || «[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлаври Неаполь королĕн канашçи |- | 17 || Неаполь | rowspan="2"|Рытвины|| 260 || 32 || 260 ||«[[Тăвăл (пьеса)|Тăвăл]]» хайлав пулса иртекен [[Неаполь|хула]], |- | 18 || Сиракузы || 40 || 15 || 293 ||«[[Йăнăшсен камичĕ]]» хайлавра пулса иртекен[[Сиракузы|Итали регонĕ]], |} [[Ӳкерчĕк:Miranda3.jpg|thumb|right|Миранда çутçанталăкри тĕспе]] [[Ӳкерчĕк:Miranda Far.jpg|thumb| left |«Вояджер-2» {{nobr|1,38 млн км}} тунă ӳкерчĕк.]] == Çавăн пекех пăхăр == == Литература == * {{кĕнеке |автор =Силкин Б. И. |пуçелĕк =В мире множества лун |ссылка = |ответственный =Под ред. Е.&nbsp;Л. Рускол |место =Москва |издательство =«Наука». Главная редакция физико-математической литературы |год =1982 |страниц =208 |isbn = |тираж =150&nbsp;000 }} * {{статья |автор =[[Койпер, Джерард Петер|Gerard P. Kuiper]]. |пуçелĕк =The Fifth Satellite of Uranus |ссылка =http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000129.000.html |язык =en |издание =Publications of the Astronomical Society of the Pacific |год =1949 |volume =61 |номер =360 |pages =129 |doi =10.1086/126146 |bibcode =1949PASP...61..129K }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web |url =http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Miranda |title =Miranda: Overview |publisher =NASA |accessdate =2011-09-15 |lang =en |archiveurl =https://www.webcitation.org/64vJuZLxW |archivedate =2012-01-24 }} * {{cite web |url =http://www.solarviews.com/eng/miranda.htm |title =Miranda, A Moon of Uranus |author = |work =Views of the Solar System |publisher = |accessdate =2011-09-15 |lang =en |archiveurl =https://www.webcitation.org/64vJvcHbk |archivedate =2012-01-24 }} * {{cite web |url =http://www.nineplanets.org/miranda.html |title =Miranda |author = |date =2004-12-15 |work =The Nine Planets Solar System Tour |publisher = |accessdate =2011-09-15 |lang =en |archiveurl =https://www.webcitation.org/64vJwA0wx |archivedate=2012-01-24 }} {{Хĕвел системи}} {{Уранăн спутникĕсем}} [[Категори:Уран спутникĕсем]] [[Категори:1948-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] 66uj1rrno7pg1pqfnqhrhzwtdhm1iur 0 73710 876815 874890 2026-08-21T19:34:31Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876815 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ ''' Плутон''' [[File:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] |- | colspan="2" bgcolor=000 | [[Ӳкерчĕк:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|center]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | карлик планета |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Томбо Клайд Уильям|Клайд Томбо]] |- | уçнă вырăн | [[Флагстафф (Аризона)|Флагстафф]], [[АПШ]] |- | уçнă вăхăт | [[1930]] [[нарăс, 18]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;" |[[Афели]] | 49,31 [[астрономи виçи|а. в.]] |- | [[Перигели]] | 29,667 а. в. |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 39,482117 а. в. |- | [[Орбитăри эксцентриситет]] | 0,2488273 |- | [[Орбитăри тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | 90 553,02 çĕр кунĕ (247,92065 çĕр çулĕ) |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 4,6691 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 17°,14 |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | 110°,30347 |- | [[Перицентр аргуменчĕ]] | 113°,76329 |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | [[Плутон спутникĕсем|5]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Пысăкăш |2374 ± 8 км |- | Экваторти радиусĕ | 1187 ± 4 км<ref>{{cite journal |author=Stern, S. A., et al. |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-10-16_350_6258/page/n0 |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815}}</ref> |- | Поляр радиусĕ | 1187 ± 4 км |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | 16 647 940 км² |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | 7,15{{e|9}} км³ |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | (1,305 ± 0,007){{e|22}} кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 2 |- | Экваторти йывăрăш вăйĕ | 0,62 м/ç² (0,062 [[ирĕклĕ ӳкнин хăвăртланăвĕ|''g'']]) |- | [[Космосри иккĕмĕш хăвăртлăхĕ]] | 1,2 км/c |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | −6,387 çĕр кунĕ |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Экваторти çаврăнун йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | 47,6 км/ç{{кĕнеке|автор=Michael E. Bakich|пуçелĕк=The Cambridge Planetary Handbook|издательство=[[Cambridge University Press]]| çул = 2000 | страницы = 298 |каçă = https://books.google.com/books?id=PE99nOKjbXAC&pg=PA298}} |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | 119,591 ± 0,014°</><ref>Оценка основана на ориентации орбиты Харона, которая предполагается равной ориентации оси вращения Плутона ввиду [[приливное взаимодействие|приливного взаимодействия]]</ref>. |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | 132°,993{{статья |автор=B.A. Archinal, M.F. A'Hearn, E. Bowell et al. |пуçелĕк=Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 |кăларăм = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |том=109|выпуск=2| çул = 2011}} |- | Тайăнни | −6°,163 |- | [[Альбедо]] | 0,4—0,6 |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета питĕңчи температура''' |- | Чи сивĕ | 40 [[Кельвин|К]] |- | Вăтам | 45 К:<ref>[https://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto&Display=Facts NASA - Solar System Exploration - Pluto: Facts & Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319115917/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto&Display=Facts |date=2015-03-19 }}</ref> |- | Чи вĕри | 50 К |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосфера]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăм | 1,5 [[Паскаль (виçев виçи)|Па]]|- |} '''Плутон''' (символĕсем: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> тата [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) — [[Хĕвел системи]]нчи [[Эрида]] хыççăн чи пысăк карликла планета<ref name=Hand_2015>[http://news.sciencemag.org/space/2015/07/pluto-confirmed-largest-object-kuiper-belt Pluto confirmed as largest object in Kuiper belt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151113052205/http://news.sciencemag.org/space/2015/07/pluto-confirmed-largest-object-kuiper-belt |date=2015-11-13 }}</ref>, <ref name=membrana_2010>{{cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/903|title=Редкое затмение поссорило Плутон с плутоидом|publisher=Мембрана|date=2010-11-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vXFAv2H|archivedate=2012-01-24}}</ref><ref>[http://old.computerra.ru/science/409574/ Компьютерра: Недопланета]</ref>. Маларах планета шутне кĕртнĕ, халь Койпер таврашĕнчи карликла планета шутланать<ref name=Hand_2015/>.. [[1930]]-мĕш çулхи нарăсăн 18-мĕшĕнче [[Флагстафф (Аризона)|Флагстафф]], [[США]] [[Томбо Клайд Уильям|Клайд Томбо]] уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 13,65 таран. [[Ӳкерчĕк:Venetia phair.jpg|мини|слева|Венеция Берни — планетăна «Плутон» ятне панă хĕрача]] Плутона тата 1978-мĕш çулта уçнă ун чи пысăк спутникне [[Харон (спутник)|Харона]], час-часах [[йĕкĕр планета]] тесе калаççĕ, мĕншен тесен их системин [[барицентр]]ĕ икĕ объектан та тулашĕнче выртать<ref> {{статья |автор = C. B. Olkin, L. H. Wasserman, O. G. Franz. |пуçелĕк = The mass ratio of Charon to Pluto from Hubble Space Telescope astrometry with the fine guidance sensors | каçă = http://www.as.utexas.edu/~fritz/astrometry/Papers_in_pdf/{Olk03}PlutoCharon.pdf |кăларăм = Icarus|volume=164 | номер = 1 | çул = 2003 |pages=254—259 |doi=10.1016/S0019-1035(03)00136-2 |bibcode=2003Icar..164..254O }}</ref>. ==Спутникĕсем== [[Ӳкерчĕк:Pluto’s four small moons-ru.tiff|мини|слева|Спутникĕсем]] *Харон<ref>[http://www.iau.org/public/pluto/ Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614202942/http://www.iau.org/public/pluto/ |date=2011-06-14 }} — МАС.</ref> <ref>{{cite web | author = O. Gingerich. | title = The Path to Defining Planets | url = http://astro.cas.cz/nuncius/nsiii_03.pdf | date = 2006 | accessdate = 2015-12-05 | description = Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics and IAU EC "Planet Definition" Committee chair | archiveurl = https://www.webcitation.org/615U8Fq8P | archivedate = 2011-08-21 }}</ref>. * 2005-мĕш çулта уçнă [[Никта (спутник)|Никта]] тата [[Гидра (спутник)|Гидра]]; * 2011-мĕш çулта уçнă [[Кербер (спутник)|Кербер]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html|title=NASA’s Hubble Discovers Another Moon Around Pluto|date=20 июля 2011|publisher=NASA|lang=en|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/615U9piVT|archivedate=2011-08-21}}</ref><ref>{{cite web | url = http://lenta.ru/news/2011/07/20/pluto|title=«Хаббл» случайно нашел новый спутник Плутона|date=20 июля 2011|publisher=Lenta.ru|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/615U8p084|archivedate=2011-08-21}}</ref>; * 2012-мĕш çулта уçнă [[Стикс (спутник)|Стикс]]<ref>{{cite web|title=Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32) |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32 |accessdate=2015-12-05 |publisher=HubbleSite NewsCenter |date=11 July 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6X4J8OZWe|archivedate=2015-03-16}}</ref>. Плутона асăнса [[плутони]] хими элементне ят панă<ref>{{кĕнеке| пай = Плутоний|пуçелĕк=Серебро—Нильсборий и далее | каçă = https://books.google.com/books?id=BJzFQwAACAAJ | яваплă = Ред.: И. В. Петрянов-Соколов|кăларăм = 3-е изд | вырăн = М. | издательство = Наука | çул = 1983 | том = 2 | сери = Популярная библиотека химических элементов|страниц=570|тираж=50000}}</ref>. == Орбита тата çаврăнавĕ == [[Ӳкерчĕк:TheKuiperBelt Orbits Pluto Neptune2-ru.svg|мини|слева]] [[Ӳкерчĕк:Pluto Orbit Top View.gif|мини|слева|Плутонпа пысăк планетăсем çăврăнни: эклиптикăн Çурçĕрĕнчен пăхсан]] [[Ӳкерчĕк:Plutoorbit1.5sideview.gif|мини|слева|Çавах, эклиптика тӳремçинчен пăхсан]] [[Ӳкерчĕк:Pluto and Netune orbit ru1.gif|мини|слева|Плутон (хĕрлĕ) тата Нептун (кăвак) орбитисем çÿрçĕртен пăхсан. Плутон хутран-ситрен Хĕвел патне Нептунран çывăхрах пулать. Орбитăн тТĕтĕмлетнĕ вырăнĕ Плутонăн орбити эклиптикăран аяларах вырăнне кăтартать. 2006-мĕш çулхи ака уйăхĕнчи тăрăмне кăтартнă]] == Çав. пекех == *[[Плутони]] *[[Плутон (халаплăх)]] == Литература == * {{кĕнеке |автор = Антони Уайт |пуçелĕк = Планета Плутон |оригинал = The planet Pluto |яваплă = А. Уайт; Пер. с англ. Л. А. Исакович; Под ред. [[Брумберг Виктор Александрович|В. А. Брумберга]] |çул = 1983 |издательство=[[Мир (издательство)|Мир]] | вырăн = М. каçă = http://12apr.su/books/item/f00/s00/z0000027/index.shtml |страниц=125 |тираж=30000 |ref=Уайт}} * {{кĕнеке | автор = Гребенников Е. А., Рябов Ю. А. |пай = Открытие Плутона |пуçелĕк = Поиски и открытия планет |каçă = http://12apr.su/books/item/f00/s00/z0000017/index.shtml |кăларăм = 2-е изд., перераб. и доп |вырăн = М. |издательство = Наука |çул = 1984 |страницы = 153—164 |страниц = 224 |сери = Главная редакция физико-математической литературы |тираж = 100000}} * {{кĕнеке |автор=K. Croswell. |пуçелĕк =Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems | каçă = https://archive.org/details/planetquestepicd0000cros |издательство=The Free Press |çул=1997 |isbn=978-0684832524 |ref=Croswell }} * {{статья |автор = [[Бурба Георгий Александрович|Георгий Бурба]]|пуçелĕк = Предводитель холодных миров |каçă = http://vokrugsveta.ru/vs/article/1924 |кăларăм = «[[Вокруг света]]» |çул=2006 |номер=1 (2784) |страницы=66—76 }} * {{статья |автор = Георгий Бурба. |пуçелĕк =Ледяные сателлиты Солнца |каçă = http://vokrugsveta.ru/vs/article/2244 |кăларăм = «[[Вокруг света]]» |çул = 2006 |номер = 2 (2785)}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://theskylive.com/pluto-info Текущие данные о положении Плутона]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423093857/https://theskylive.com/pluto-info |date=2021-04-23 }} The sky live. * [http://www.astronet.ru/db/search.html?words=%CF%EB%F3%F2%EE%ED&where=text Статьи о Плутоне] на сайте [[Astronet]] * [http://astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=9 Обзор Плутона]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917033814/http://astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=9 |date=2008-09-17 }} на сайте [[Astrolab]] * {{cite web |url = https://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto |title = Pluto: Overview |publisher = NASA Official |lang = en |accessdate = 2015-05-07 |archiveurl = https://www.webcitation.org/69kxUVU4Y?url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto |archivedate = 2012-08-08 |deadlink = yes }} * {{cite web |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-pluto.html |title=(134340) Pluto, Charon, Nix, Hydra, Kerberos, and Styx |publisher=Johnstonsarchive.net |lang=en |access-date=2015-07-14 |archive-date=2019-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803154131/http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-pluto.html |deadlink=no }} * {{cite web |url = http://www.swri.org/9what/releases/2005/pluto.htm |title = Southwest Research Institute |lang = en |accessdate = 2012-11-11 |description = сообщение о теории происхождения Харона в результате столкновения |archiveurl = https://www.webcitation.org/6C5zKvNeu?url=http://www.swri.org/9what/releases/2005/pluto.htm |archivedate = 2012-11-11 |deadlink = yes}} * [https://ria.ru/science/20170121/1486146453.html За гранью карты космоса: что ожидает зонд New Horizons после Плутона]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125065154/https://ria.ru/science/20170121/1486146453.html |date=2017-01-25 }} // [[РИА Новости]], 21.01.2017 {{Хĕвел системи}} [[Категори:Планетăсем тата спутниксем, алфавитпа]] [[Категори:1930-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] [[Категори:Плутино]] [[Категори:Плутон]] [[Категори:Карлик планетăсем]] [[Категори:Транснептун объектсем]] [[Категори:Плутоидсем]] blyfqw9v1i8x3a2fgzahogah9vwjyrc 0 73729 876800 817393 2026-08-21T16:58:24Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876800 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+'''Тритон''' [[file:Triton symbol (bold).svg|24px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|frameless|center]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | спутник |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Уильям Лассел]] |- | уçнă вырăн | |- | уçнă вăхăт | [[1846]] [[юпа, 10]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | |- | [[Перигели]] | |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 354 759 км |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,000 016 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | −5,88 кун (кутăнла çаврăнать) |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 157° Нептун экваторне |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | 23 018 000 км² |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 2,14{{e|22}} кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 2,061 г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 0,779 м/ç² |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | [[Синхронлă çаврăну|синхронлă]] |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | çук |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | [[Альбедо]] | 0,76 |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | |- | Вăтам | |- | Чи вĕри | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | 4,0-6,5 [[Паскаль (виçе)|Па]] çĕртен 20 000 хут сахалтарах|- |} '''Тритон''' ({{lang-grc|Τρίτων}}) — [[Хĕвел системи]]нчи Нептун чи пысăк спутникĕ. [[1846]]-мĕш çулхи юпан 10-мĕшĕнче акалчан астрономĕ [[Уильям Лассел]] уçнă. Орбитăра кутăнла çăврăннипе тата хими хутăшĕпе Плутон евĕр пирки Койпер таврашенчен туртса илнĕ тесе шутлаççĕ<ref>{{cite journal| author = Craig B Agnor, Douglas P Hamilton| title = Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/192| journal = Nature|date=May 2006| volume = 441| issue = 7090| pages = 192–194| doi = 10.1038/nature04792| pmid = 16688170| bibcode = 2006Natur.441..192A}}</ref>. Нептун тавра çăврăнать. Тритон спутникăн массин 2/3 пайĕ йывăр чул-метал тĕшĕ тесе шутлаççĕ<ref>{{cite encyclopedia| title = Encyclopedia of the Solar System| chapter = Triton| last1 = McKinnon| first1 = William B.| last2 = Kirk| first2 = Randolph L.| publisher = Academic Press| year = 2007| editor = Lucy Ann Adams McFadden, Lucy-Ann Adams, Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson| edition = 2nd| location = Amsterdam; Boston| isbn = 978-0-12-088589-3| pages = 483–502}}</ref>, ăна пăр мантипе хупăрланă, çиелти шайĕ шыв тата азот парĕнчен тăрать <ref>{{cite journal| last = Prockter| first = L. M.| authorlink =| coauthors = Nimmo, F.; Pappalardo, R. T.| title = A shear heating origin for ridges on Triton| journal = [[Geophysical Research Letters]]| volume = 32| issue = 14| pages = L14202| date = 2005-07-30| url = http://www.es.ucsc.edu/~fnimmo/website/Prockter_et_al.pdf| doi = 10.1029/2005GL022832| accessdate = 2011-10-09| bibcode = 2005GeoRL..3214202P}}</ref>. Шыв пăрĕ Тритон массинче 15-35 % пулма пултарать тесе шутлаççĕ. Нимĕç астрономĕçем [[Галле Иоганн Готтфрид] тата [[д’Арре Генрих Луи]] Нептун уçсан [[Гершель Джон]] Уильяму Лассел патне Нептун спутникĕсене шыраса пахма сĕнесе çыру ярать. Лассел хăтланса пăхать те 8 кунтан Тритона уçать<ref>{{cite journal| title = Discovery of Supposed Ring and Satellite of Neptune| author = William Lassell| date = November 13, 1846| journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society| volume = 7| issue = 9| url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..157L| page = 157 }} * {{cite journal| title = Physical observations on Neptune| author = William Lassell| date = December 11, 1846| journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society| volume = 7| issue = 10| pages = 167–168| url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1847MNRAS...7..297L}} * {{cite journal| title = Observations of Neptune and his satellite| authorlink1 = William Lassell| year = 1847| journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society| volume = 7| issue = 17| pages = 307–308| url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1847MNRAS...7..307L}}</ref>. Лассел также утверждал, что наблюдал у Нептуна [[Кольца Нептуна|кольца]]. И хотя кольца у планеты действительно есть, официально они были открыты лишь в [[1968 год|1968 году]], поэтому заявление Лассела о наблюдении колец подвергается сомнению<ref name="Smithetal1984">{{cite journal| author= Robert W. Smith, Richard Baum| title = William Lassell and the Ring of Neptune: A Case Study in Instrumental Failure| journal = Journal of History of Astronomy| volume = 15| issue = 42| pages = 1–17| year = 1984| url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1984JHA....15....1S}}</ref>. Спутника авалхи грек мифологичи [[Тритон (мифологи)|Тритона]] туррине, сына [[Посейдон]] ывăлне асанса панă <ref>{{cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k94887w/f610.table|title=''Astronomie populaire'', p. 591|author=Flammarion, Camille|archiveurl=https://www.webcitation.org/68uVtxpzm|archivedate=2012-07-04|year=1880}}</ref>, однако это название было принято много лет спустя<ref>{{cite web|url=http://www.mlahanas.de/Physics/Bios/CamilleFlammarion.html|title=Camile Flammarion|work=Hellenica|archiveurl=https://www.webcitation.org/68uVvbF1x|archivedate=2012-07-04}}</ref>. . [[Ӳкерчĕк:Triton (artist's impression).jpg|thumb|слева|Тритонăн сайра атмосфери ӳкерçĕ шутланипе]] [[Ӳкерчĕк:PIA02208 Triton.jpg|thumb|left|Шăнса ларнă кӳлĕ (сылтăмра)]] [[Ӳкерчĕк:Voyager 2 Neptune and Triton.jpg|thumb|left|Нептун (çӳлте) тата Тритон (аялта) Вояджер 2 вĕçсе кайнă вăхăтра.]] == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://freescince.narod.ru/triton/main.html Статьи о Тритоне на freescince.narod.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209030852/http://freescince.narod.ru/triton/main.html |date=2008-12-09 }} * [http://lnfm1.sai.msu.ru/neb/rw/natsat/nephisw.htm Параметры спутников Нептуна] * [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2667 Популярная статья о вулканизме планет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227050229/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2667 |date=2008-02-27 }} {{Хĕвел системи}} {{Нептунăн спутникĕсем}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:1846-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] [[Категори:Нептунăн спутникĕсем]] sqo6vcj2k6gcsnr9sz91x9yz18t0i3f 0 80639 876819 796975 2026-08-21T20:02:12Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876819 wikitext text/x-wiki [[File:VFPt Solenoid correct2.svg|thumb|VFPt Solenoid correct2]] [[File:Solenoid-6.jpg|thumb|Solenoid-6]] [[File:James Clerk Maxwell big.jpg|thumb|James Clerk Maxwell big]] '''Электромагнитла уй''' — [[никĕсле хире-хирĕç вăйăмсем|никĕсле]] физикăлла [[уй (пĕлтерĕшсем)|уй]]; вăл [[электро каплам]]лă [[ĕскер]]семпе тата, çавăн пекех, хăйсен диполлле тата мультиполле электро тата магнитла саманчĕсем пур ĕскерсемпе те, [[хире-хирĕç вăйăм]]ра тăрать; пĕрне-пĕри çуратма пултаракан электро тата магнитла уйсен пĕрлĕхĕ пулса тăрать. Электро тата магнитла уйсем пĕр тĕшĕ пек пĕрлĕх пулни, [[математика|матаематикăлла]] моделе илсен, [[электромагнитла уйăн тензорĕ]]нчен курăнать. == Вуламалли == *Griffiths, David J. (1999). Introduction to Electrodynamics (3rd ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0138053260. *Maxwell, J. C. (1 January 1865). "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 155: 459–512. doi:10.1098/rstl.1865.0008. (This article accompanied a December 8, 1864 presentation by Maxwell to the Royal Society.) *Purcell, Edward M.; Morin, David J. (2012). Electricity and magnetism (3rd ed.). Cambridge: Cambridge Univ. Press. ISBN 9781-10701-4022. *Сугаков В. Й. Електродинаміка. — К. : Вища школа, 1974. — 271 с. *Федорченко А. М. Класична механіка і електродинаміка // Теоретична фізика. — К. : Вища школа, 1992. — Т. 1. — 535 с. *Джексон Дж. Классическая электродинамика. — М. : Мир, 1965. — 702 с. *Пановский В., Филипс М. Классическая электродинамика. — М. : Физматгиз, 1963. — 432 с. *Смайт В. Электростатика и электродинамика. — М. : ИЛ, 1954. — 606 с. *Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М. : ГИТТЛ, 1948. — 540 с. *Тамм И. Е. Основы теории электричества. — М. : Наука, 1989. — 500 с. == Каçăсем == *[http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/www/ On the Electrodynamics of Moving Bodies] by [[Albert Einstein]], June 30, 1905. **[http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/specrel.pdf On the Electrodynamics of Moving Bodies] (pdf) *[http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol80/volume80.pdf Non-Ionizing Radiation, Part 1: Static and Extremely Low-Frequency (ELF) Electric and Magnetic Fields (2002)] by the [[International Agency for Research on Cancer|IARC]]. *[https://www.cdc.gov/niosh/topics/emf/ National Institute for Occupational Safety and Health – EMF Topic Page] *[http://www.princeton.edu/~ota/disk1/1989/8905/8905.PDF Biological Effects of Power Frequency Electric and Magnetic Fields (May 1989)] (110 pages) prepared for US Congress Office of Technology Assessment by Indira Nair, M.Granger Morgan, Keith Florig, Department of Engineering and Public Policy Carnegie Mellon University *[https://www.emfeld.de/emf-test/ EMF Assessment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200309024732/https://www.emfeld.de/emf-test/ |date=2020-03-09 }} (in German) based on EU guidelines 2013/35/EU * [http://www.femto.com.ua/articles/part_2/4652.html Статья ''«Электродинамика»'' в Физической энциклопедии] *{{cite journal |vauthors=Zhang J, Clement D, Taunton J |title=The efficacy of Farabloc, an electromagnetic shield, in attenuating delayed-onset muscle soreness |url=https://archive.org/details/sim_clinical-journal-of-sport-medicine_2000-01_10_1/page/n15 |journal=Clin J Sport Med |volume=10 |issue=1 |pages=15–21 |date=January 2000 |pmid=10695845 |doi=10.1097/00042752-200001000-00004}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Электродинамика уйрăмĕсем|state=expanded}} [[Категори:Электродинамика|*]] [[Категори:Физика]] o9ycwpjk81nbcshsrt7fhprd5uiyrrf 0 86471 876823 687721 2026-08-21T20:37:37Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876823 wikitext text/x-wiki [[File:Gravitational red-shifting2.png|thumb|Gravitational red-shifting2]] '''Гравитацилле [[хĕрлĕ шăвăну]]''' — пĕр-пĕр тĕлтен [[çутă]] е хуть те мĕнле электромагнитла хум тухсан çав хумăн [[тăтăшлăх]]ĕ пысăк массăллă объектсем (çăлтăрсем, хура шăтăксем) патĕнчен айккинелле кайсан улшăнни. Çавăн пекех пысăк массăллă объектсем патнелле çывхарнă чухне те тăтăшлăх улшăнать. Унашкал чухнехи пулăма '''гравитацилле [[кăвак шăвăну]]''' теççĕ. <!--проявление эффекта изменения частоты испущенного некоторым источником [[свет]]а (любых [[электромагнитные волны|электромагнитных волн]]) по мере удаления от массивных объектов, таких как [[звёзды]] и [[чёрные дыры]]; оно наблюдается как сдвиг [[Спектральная линия|спектральных линий]] в излучении источников, близких к массивным телам, в красную область спектра. Свет, приходящий из областей с более слабым гравитационным полем, испытывает гравитационное [[синее смещение]]. Эффекты смещения не ограничиваются исключительно электромагнитным излучением, а проявляются во всех периодических процессах — вдали от массивного объекта [[Волны де Бройля|де-бройлевские частоты]] элементарных частиц (фотонов, электронов, протонов) выше, чем на его поверхности, и все процессы идут с большей скоростью. Данный эффект является одним из частных проявлений гравитационного замедления времени.--> ==Вуламалли== * {{Cite journal |last=Michell, John |date=1784 |title=On the means of discovering the distance, magnitude etc. of the fixed stars |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society |pages = 35–57 |doi=10.1098/rstl.1784.0008 |volume=74 |doi-access=free |bibcode=1784RSPT...74...35M }} * {{Cite book |last=Laplace, Pierre-Simon |date=1796 |title=The system of the world (English translation 1809) |volume=2 |pages = 366–368 |location=London |publisher=Richard Phillips |url=https://books.google.com/?id=f7Kv2iFUNJoC}} * {{Cite journal |last=Soldner, Johann Georg von |date=1804 |title=On the deflection of a light ray from its rectilinear motion, by the attraction of a celestial body at which it nearly passes by |journal=Berliner Astronomisches Jahrbuch |pages =161–172|title-link=s:On the Deflection of a Light Ray from its Rectilinear Motion }} * Albert Einstein, "Relativity: the Special and General Theory." [[gutenberg:5001|(@Project Gutenberg)]]. * {{cite journal | last1 = Pound | first1 = R.V. | last2 = Rebka | first2 = G.A. | last3 = Jr | year = 1959 | title = Gravitational Red-Shift in Nuclear Resonance | url =https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1959-11-01_3_9/page/439| journal = Phys. Rev. Lett. | volume = 3 | issue = 9| pages = 439–441 | doi=10.1103/physrevlett.3.439|bibcode = 1959PhRvL...3..439P | doi-access = free }} * {{cite journal | last1 = Pound | first1 = R.V. | last2 = Snider | first2 = J.L. | year = 1965 | title = Effect of gravity on gamma radiation | doi = 10.1103/physrev.140.b788 | journal = Phys. Rev. B | volume = 140 | issue = 3B| pages = 788–803 |bibcode = 1965PhRv..140..788P }} * {{cite journal | last1 = Pound | first1 = R.V. | year = 2000| title = Weighing Photons" (2000) | url = | journal = Classical and Quantum Gravity | volume = 17 | issue = 12| pages = 2303–2311 | doi=10.1088/0264-9381/17/12/301|bibcode = 2000CQGra..17.2303P }} * Misner, Charles W.; Thorne, Kip S.; Wheeler, John Archibald (1973-09-15). Gravitation. San Francisco: W. H. Freeman. ISBN 978-0-7167-0344-0. [[Категори:Альберт Эйнштейн]] [[Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]] [[Категори:Релятивизмла тата гравитацилле пулăмсем]] 6p43f9uakxth252aer2b3dgif12reoi 0 97039 876817 876205 2026-08-21T19:52:28Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876817 wikitext text/x-wiki {{Космологи}} '''Нуклеоси́нтез''' ({{lang-la|nucleus}} «тĕш» тата {{lang-grc|σύνθεσις}} «пĕрлештерни, тытăмлани») — [[шывамăш]]ĕнчен йывăртарах [[химилле элемент|хими элеменчĕсен]] [[нуклонсар]]ĕсем [[çутçанталăк]]ра пулса кайнин процесĕ. Нуклеосинтез химилле элементсен тата вĕсен [[изотоп]]ĕсен çутçанталăкри сăнанакан [[химилле элементсен сарăлăвĕ|сарăлăвĕн]] сăлтавĕ пулса тăрать. Нуклеосинтезăн тапхăрĕсем: * ''пĕрремĕшле нуклеосинтез'', *''çăлтăрла нуклеосинтез'', [[çăлтăр]]сем çинчи «лăпкăлăхра» тата сирпĕнÿсем вăхăтĕнче, * [[Космос пайăркисем лучи|космос пайăркисен]] витĕмĕпе пулакан нуклеосинтез. ==Вуламалли== * {{cite journal |last1=Hoyle |first1=F. |year=1946 |title=The Synthesis of the Elements from Hydrogen |url=https://archive.org/details/monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1946-10-08_106_5/page/343 |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=106 |issue=5 |pages=343–383 |bibcode=1946MNRAS.106..343H |doi=10.1093/mnras/106.5.343 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Hoyle |first1=F. |year=1954 |title=On Nuclear Reactions Occurring in Very Hot STARS. I. The Synthesis of Elements from Carbon to Nickel |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=1 |pages=121 |bibcode=1954ApJS....1..121H |doi=10.1086/190005 }} * {{cite journal |last1=Burbidge |first1=E. M. |last2=Burbidge |first2=G. R. |last3=Fowler |first3=W. A. |last4=Hoyle |first4=F. |year=1957 |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=[[Reviews of Modern Physics]] |volume=29 |issue=4 |pages=547–650 |bibcode=1957RvMP...29..547B |doi=10.1103/RevModPhys.29.547 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Meneguzzi |first1=M. |last2=Audouze |first2=J. |last3=Reeves |first3=H. |year=1971 |title=The Production of the Elements Li, Be, B by Galactic Cosmic Rays in Space and Its Relation with Stellar Observations |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=15 |pages=337–359 |bibcode=1971A&A....15..337M }} == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=UTOp_2ZVZmM&t=425 The Valley of Stability (video)] – nucleosynthesis explained in terms of the nuclide chart, by [[French Alternative Energies and Atomic Energy Commission|CEA]] (France) *{{cite book |last1=Clayton |first1=D. D. |year=1983 |title=Principles of Stellar Evolution and Nucleosynthesis |url=https://archive.org/details/principlesofstel0000clay |url-access=registration |edition=Reprint |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, IL |isbn=978-0-226-10952-7 }} *{{cite book |last1=Clayton |first1=D. D. |year=2003 |title=Handbook of Isotopes in the Cosmos |url=https://archive.org/details/handbookofisotop0000clay |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge, UK |isbn=978-0-521-82381-4 }} * {{cite book |last1=Rolfs |first1=C. E. |last2=Rodney |first2=W. S. |year=2005 |title=Cauldrons in the Cosmos: Nuclear Astrophysics |url=https://archive.org/details/cauldronsincosmo0000rolf_o1t2 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, IL |isbn=978-0-226-72457-7 }} *{{cite book |last1=Iliadis |first1=C. |year=2007 |title=Nuclear Physics of Stars |url=https://archive.org/details/nuclearphysicsof0000ilia |publisher=[[Wiley-VCH]] |location=Weinheim, Germany |isbn=978-3-527-40602-9 }} [[Категори:Астрофизика]] [[Категори:Термо нуклонсар реакцийĕсем]] [[Категори:Нуклонсар физики]] [[Категори:Нуклеосинтез| ]] [[Категори:Нуклонсар]] [[Категори:Нуклонсарсем]] i38joatejgcvafs60fpmew945314yee 0 97147 876806 822514 2026-08-21T18:06:44Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876806 wikitext text/x-wiki {{Космологи}} {{Пĕлтерĕшсем|Инфляци (пĕлтерĕшсем)}} '''Çут Тĕнчен инфляцилле моделĕ''' ({{lang-la|inflatio}} «хăмпăланса хăпарни») — [[Çут Тĕнче]] тата вăл сарăлнин саккунĕ [[пысăк сирпĕнӳ|пысăк сирпĕнĕвĕн]] малтанхи тапхăрĕнче ([[температура]] 10²⁸ [[Кельвин|K]] чухлĕрен те пысăкрах чухне) мĕнле пулни пирки [[гипотеза]]. Ун чух, шутланă тăрăх, [[Вĕри Çут Тĕнче моделĕ|вĕри Çут Тĕнчен]] стандартлă [[Вĕри Çут Тĕнче моделĕ|моделĕпе]] танлаштарсан, [[Çут Тĕнче сарăлни|сарăлу]] [[хăвăртлану]]па (<math>a > 0 </math>) пулса пынă. [[Теори]]е çуратса малалла аталантаракан [[Астрофизика|астрофизиксем]]: [[Гут, Алан Харви|Алан Гут]] (1947 çур., космологири «инфляци» термина шăпах вăл кĕртнĕ<ref>Бараева, Валерия. [https://www.rfbr.ru/rffi/ru/news_events/o_1913887 Российские физики Алексей Старобинский и Андрей Линде получили премию Кавли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121055236/https://www.rfbr.ru/rffi/ru/news_events/o_1913887 |date=2022-01-21 }} — сайт РФФИ.</ref>), [[Старобинский Алексей Александрович|Алексей Старобинский]](1948 çур.), [[Линде Андрей Дмитриевич|Андрей Линде]](1948 çур.)<ref>[http://www.astronet.ru/db/msg/1170612/node64.html Модель инфляционной Вселенной]</ref><ref name="M">''Алексей Понятов'' [https://www.nkj.ru/news/22818/ Квантовые эффекты в масштабе Вселенной] // [[Наука и жизнь]]. — 2013. — № 7</ref>, [[Муханов Вячеслав Фёдорович|Вячеслав Муханов]](1956 çур.)<ref name="M"/>, Геннадий Чибисов (1946-2008)<ref name="M"/> тата ытти хăшпĕрисем^{[[Ыйтусем|[''камсем?'']]]}. [[File:AlanGuthCambridge.jpg|thumb|left|Алан Гут]] [[File:SlavaMukhanov.jpg|thumb|left|Вячеслав Муханов]] == Çавăн пекех == * [[Паянхи физикăн татса паман ыйтăвĕсем]] * [[Çуттăн улшăнуллă хăвăртлăхĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Сажин М. В. Современная космология в популярном изложении. — М.: Едиториал УРСС, 2002. — 240 с. — ISBN 5-354-00012-2. *Лоуренс Краусс. Почему мы существуем. Величайшая из когда-либо рассказанных историй = Krauss. The Greatest Story Ever Told - So Far: Why Are We Here?. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2018. — ISBN 978-5-91671-948-2. == Каçăсем == * {{cite web|url=http://elementy.ru/trefil/21082|title=Инфляционная стадия расширения Вселенной|accessdate=2014-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816145153/http://elementy.ru/trefil/21082|archivedate=2013-08-16}} * ''Постнов К. А''. [http://www.astronet.ru/db/msg/1170612/index.html Лекции по общей астрофизике для физиков] * {{Cite journal |first1=David H. |last1=Lyth |title=Particle physics models of inflation and the cosmological density perturbation |url=https://archive.org/details/sim_physics-reports_1999-06_314_1-2/page/n10 |doi=10.1016/S0370-1573(98)00128-8 |date=1999 |journal= Physics Reports|volume=314 |issue=1–2 |pages=1–146 |arxiv=hep-ph/9807278 |bibcode=1999PhR...314....1L |last2=Riotto |first2=Antonio }} * {{Cite journal |arxiv=hep-th/0503195 |last1=Linde |first1=Andrei |title=Inflation and String Cosmology |journal=Progress of Theoretical Physics Supplement |volume=163 |pages=295–322 |year=2006 |doi=10.1143/PTPS.163.295|bibcode=2006PThPS.163..295L}} [[Категори:Инфляци (космологи)]] [[Категори:Хальхи физикăн татса паман ыйтавĕсем]] [[Категори:Физикăри гипотезăсем]] [[Категори:Астрономири гипотезăсем]] 6pt9vi50n4ef9384s6s0608idy6lwk5 0 104445 876825 769429 2026-08-21T20:49:21Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876825 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Рынок (пĕлтерĕшсем)}} '''Квазирынок''' — ахаль чухне рыноклăх-тавраш пачах та çук сферăра [[Рынокла экономика|рынокла хутшăнусене]] юрилле йĕркелесе яни. Çапла вара унта ĕçĕн эффективлахне ÿстермелли майсем çуралаççĕ. <!--== Определение == Согласно определению [[Якобсон, Лев Ильич|Л.И. Якобсона]] ''квазирынок'' — это часть [[государственный сектор экономики|государственного сектора экономики]], в котором поставщики и покупатели, находящиеся в собственности государства, с помощью механизма [[Договор контрактации|контрактации]] разделяются с целью возникновения [[конкуренция (экономика)|конкуренции]] и достижения эффективной аллокации ресурсов и [[X-эффективность|Х-эффективности]]<ref name=":1">{{книга|автор=[[Якобсон, Лев Ильич|Якобсон Л.И.]]|заглавие=Государственный сектор экономики: экономическая теория и политика|ссылка=https://www.hse.ru/pubs/share/direct/document/75141721|язык=|издание=|место=М.|издательство=ГУ ВШЭ|тип=|год=2000|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=298-300|страниц=367|isbn=5-7598-0073-5}} {{Cite web |url=https://www.hse.ru/pubs/share/direct/document/75141721 |title=Архивированная копия |access-date=2018-04-07 |archive-date=2016-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817051205/https://www.hse.ru/pubs/share/direct/document/75141721 |deadlink=yes }}</ref>.--> == Çавăн пекех == * [[Социализмла ăмăрту]] == Квазирыноксем пĕрлĕх секторĕнче == * Сывлăха сыхлас ĕçре; * Вĕрентÿ ĕçĕнче. == Квазирыноксем шултра компанисенче == Шултра компанисен сыпăкĕсем хушшинче юриех конкуренци йĕркелесе яни. Хăш чухне [[квазиукçа]] текен пулăма та вăйа кĕртеççĕ. == Вуламалли == * Le Grand, J. (2002) The Labour Government and the National Health Service. Oxford Review of Economic Policy == Каçăсем == * {{cite journal|last1=Klein|first1=Rudolf|title=Markets, politicians, and the NHS|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_1999-11-27_319_7222/page/1383|journal=British Medical Journal|date=27 November 1999|volume=319|issue=7222|pages=1383–4|doi=10.1136/bmj.319.7222.1383|pmid=10574834|pmc=1117121}}</ref> [[Kenneth Arrow]]'s famous essay "Uncertainty and the Welfare Economics of Medical Care" outlines the difficulties of applying principles of competition in the medical care industry.<ref>{{cite journal|last1=Arrow|first1=Kenneth|title=Uncertainty and the Welfare Economics of Medical Care|journal=American Economic Review|date=December 1963|volume=LIII|issue=5|url=https://www.who.int/bulletin/volumes/82/2/PHCBP.pdf}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Патшалăх экономики]] 98nam7hgezfifdeenzjjie51lvnvezg 0 105345 876797 876165 2026-08-21T16:41:26Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876797 wikitext text/x-wiki [[File:Psi uc lc.svg|thumb|]] '''Хумла функци''', е '''пси-фу́нкци''' <math>\psi</math> — [[квантла механика|квантла механикăра]] тытăмăн [[квантла тăрăм|таса тăрăмне]] çырса кăтартма усă куракан [[комплекслă пĕлтерĕшлĕ функци]]. Ăна кăтартма ытларах чухне хута яракан символсем — '''{{Math|Ψ}}''' тата '''{{Math|''ψ''}}''' (грек алфавитĕнчи пысăкла тата пĕчĕкле [[Пси (буква грек алфавитĕнчи саспалли)|пси]]). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == {{refbegin|30em}} * {{cite journal | title = Einstein's proposal of the photon concept: A translation of the ''Annalen der Physik'' paper of 1905 | last1 = Arons | first1 = A. B. | last2 = Peppard | first2 = M. B. | journal = [[American Journal of Physics]] | year = 1965 | volume = 33 | issue = 5 | page = 367 | url = http://astro1.panet.utoledo.edu/~ljc/PE_eng.pdf | bibcode = 1965AmJPh..33..367A | doi = 10.1119/1.1971542 | ref=AronsPeppard }} * {{cite book| title = Quanta: A Handbook of Concepts | url = https://archive.org/details/quantahandbookof0000atki | last = Atkins | first = P. W. | year = 1974 | isbn = 978-0-19-855494-3 }} * {{cite book| title = Niels Bohr - Collected Works: Foundations of Quantum Physics I (1926 - 1932) | last = Bohr | first = N. | year = 1985 | author-link = Niels Bohr | editor1-last = Kalckar | editor1-first = J. | publisher = North Holland | location = Amsterdam | volume = Volume 6 | isbn = 978-044453289-3 }} * {{cite journal | title = Zur Quantenmechanik der Stoßvorgange | last = Born | first = M. | journal = Z. Phys. | year = 1926 | volume = 37 | issue = 12 | pages = 863–867 | bibcode = 1926ZPhy...37..863B | doi = 10.1007/bf01397477 | ref=Born1926a }} * {{cite journal | title = Quantenmechanik der Stoßvorgange | last = Born | first = M. | journal = Z. Phys. | year = 1926 | volume = 38 | issue = 11–12 | pages = 803–827 | bibcode = 1926ZPhy...38..803B | doi = 10.1007/bf01397184 | ref=Born1926b }} * {{cite journal | title = Physical aspects of quantum mechanics | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1927-03-05_119_2992/page/354 | last = Born | first = M. | author-link = Max Born | journal = Nature | year = 1927 | volume = 119 | issue = 2992 | pages = 354–357 | bibcode = 1927Natur.119..354B | doi = 10.1038/119354a0 | doi-access = free | ref=Born1927 }} * {{cite journal| title = The statistical interpretation of quantum mechanics | last = Born | first = M. | work = Nobel Lecture | publisher = [[Nobel Foundation]] | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1954/born/lecture/ | date = 11 December 1954 | volume = 122 | issue = 3172 | pages = 675–9 | doi = 10.1126/science.122.3172.675 | pmid = 17798674 }} * {{cite journal | title = Radiations—Ondes et quanta | trans-title = Radiation—Waves and quanta | last = de Broglie | first = L. | journal = Comptes Rendus | year = 1923 | volume = 177 | pages = 507–510, 548, 630 | language = fr | ref=de Broglie1923 }} [http://www.academie-sciences.fr/pdf/dossiers/Broglie/Broglie_pdf/CR1923_p507.pdf Online copy (French)] [http://www.davis-inc.com/physics/broglie/broglie.shtml Online copy (English)] * {{cite book| title = Non-linear Wave Mechanics: a Causal Interpretation | last = de Broglie | first = L. | year = 1960 | author-link = Louis de Broglie | publisher = Elsevier | location = Amsterdam | url = https://archive.org/details/nonlinearwavemec0000brog | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] }} * {{cite book| title = Mathematics of Classical and Quantum Physics | edition = revised | last1 = Byron | first1 = F. W. | last2 = Fuller | first2 = R. W. | author2-link = Robert W. Fuller | year = 1992 | orig-year = First published 1969 | publisher = [[Dover Publications]] | series = Dover Books on Physics | url = https://archive.org/details/mathematicsofcla00byro | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-486-67164-2 }} * {{cite book| title = Heisenberg and the Interpretation of Quantum Mechanics: the Physicist as Philosopher | last = Camilleri | first = K. | year = 2009 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge UK | isbn = 978-0-521-88484-6 }} * {{cite book| title = A Course in Functional Analysis | last = Conway | first = J. B. | year = 1990 | author-link = John B. Conway | publisher = [[Springer Verlag]] | volume = Volume 96 | series = Graduate Texts in Mathematics | isbn = 978-0-387-97245-9 }} * {{cite journal | title = A new notation for quantum mechanics | last = Dirac | first = P. A. M. | journal = Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society | year = 1939 | volume = 35 | issue = 3 | pages = 416–418 | bibcode = 1939PCPS...35..416D | doi = 10.1017/S0305004100021162 }} * {{cite book| title = The principles of quantum mechanics | url = https://archive.org/details/principlesofquan0000unse_i1n0 | edition = 4th | last = Dirac | first = P. A. M. | year = 1982 | author-link = Paul Dirac | publisher = Oxford University Press | series = The international series on monographs on physics | isbn = 0-19-852011-5 }} * {{cite journal | title = Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt | last = Einstein | first = A. | author-link = Albert Einstein | journal = [[Annalen der Physik]] | year = 1905 | volume = 17 | issue = 6 | pages = 132–148 | language = de | bibcode = 1905AnP...322..132E | doi = 10.1002/andp.19053220607 | doi-access = free | ref=Einstein1905 }} * {{cite journal | title = Zur Quantentheorie der Strahlung | last = Einstein | first = A. | journal = Mitteilungen der Physikalischen Gesellschaft Zürich | year = 1916 | volume = 18 | pages = 47–62 | ref=Einstein1916 }} * {{cite journal | title = Zur Quantentheorie der Strahlung | last = Einstein | first = A. | journal = [[Physikalische Zeitschrift]] | year = 1917 | volume = 18 | pages = 121–128 | language = de | bibcode = 1917PhyZ...18..121E | ref=Einstein1917 }} * {{cite book| title = Albert Einstein: Philosopher-Scientist | edition = 3rd | last = Einstein | first = A. | year = 1998 | editor1-last = Schlipp | editor1-first = P. A. | publisher = Open Court | location = La Salle Publishing Company, Illinois | volume = VII | series = The Library of Living Philosophers | isbn = 978-0-87548-133-3 }} * {{cite book| title = Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei and Particles | edition = 2nd | last1 = Eisberg | first1 = R. | last2 = Resnick | first2 = R. | year = 1985 | publisher = John Wiley & Sons | url = https://archive.org/details/quantumphysicsof00eisb | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-471-87373-0 }} * {{cite book| title = Quantum Electrodynamics | edition = 4th | last1 = Greiner | first1 = W. | last2 = Reinhardt | first2 = J. | author1-link = Walter Greiner | year = 2008 | publisher = springer | url = https://books.google.com/books?id=5Kd3dBL8a64C&q=walter+greiner+Quantum+electrodynamics | isbn = 978-354087560-4 | ref=GreinerReinhardt }} * {{cite book| title = Introduction to Quantum Mechanics | edition = 2nd | last = Griffiths | first = D. J. | year = 2004 | publisher = Pearson Education | location = Essex England | isbn = 978-013111892-8 }} * {{cite book| title = Introduction to elementary particles | last = Griffiths | first = David | year = 2008 | publisher = Wiley-VCH | url = https://books.google.com/books?id=w9Dz56myXm8C&pg=PA162 | pages = 162ff | isbn = 978-3-527-40601-2 }} * {{cite book| title = The Old Quantum Theory | last = ter Haar | first = D. | year = 1967 | author-link = Dirk ter Haar | publisher = [[Pergamon Press]] | url = https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] | pages = [https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar/page/167 167–183] | lccn = 66029628 }} * {{Citation| title = Erwin Schrodinger's Reaction to Louis de Broglie's Thesis on the Quantum Theory | last = Hanle | first = P.A. | year = 1977 | journal = Isis | volume = 68 | issue = 4 | pages = 606–609 | doi = 10.1086/351880 }} * {{cite book| title = Physics and Philosophy: the Revolution in Modern Science | last = Heisenberg | first = W. | year = 1958 | author-link = Werner Heisenberg | publisher = Harper & Row | location = New York | url = https://archive.org/details/physicsphilosoph0000heis | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] }} * {{cite book| title = Probability Theory: The Logic of Science | url = https://archive.org/details/probabilitytheor0000jayn | last = Jaynes | first = E. T. | year = 2003 | editor1-last = Larry | editor1-first = G. | publisher = [[Cambridge University Press]] | isbn = 978-0-521 59271-0 }} * {{cite book| title = Quantum Mechanics: Non-Relativistic Theory | edition = 3rd | last1 = Landau | first1 = L.D. | last2 = Lifshitz | first2 = E. M. | author1-link = Lev Landau | author2-link = Evgeny Lifshitz | year = 1977 | publisher = [[Pergamon Press]] | volume = Vol. 3 | isbn = 978-0-08-020940-1 | ref=LandauLifshitz }} [https://archive.org/details/QuantumMechanics_104 Online copy] * {{cite book| title = Encyclopaedia of Physics | edition = 2nd | last1 = Lerner | first1 = R.G. | author1-link = Rita G. Lerner | last2 = Trigg | first2 = G.L. | year = 1991 | publisher = VHC Publishers | url = https://archive.org/details/encyclopediaofph00lern | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-89573-752-6 }} * {{cite book| title = Wave Mechanics | last = Ludwig | first = G. | year = 1968 | publisher = Pergamon Press | location = Oxford UK | url = https://archive.org/details/wavemechanics0000ludw | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-08-203204-5 | lccn = 66-30631 }} * {{cite book| title = Particle Physics | edition = 3rd | last1 = Martin | first1 = B.R. | last2 = Shaw | first2 = G. | year = 2008 | publisher = John Wiley & Sons | series = Manchester Physics Series | isbn = 978-0-470-03294-7 | ref=MartinShaw }} * {{cite book| title = Niels Bohr's Philosophy of Physics | last = Murdoch | first = D. | year = 1987 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge UK | url = https://archive.org/details/nielsbohrsphilos0000murd | url-access = registration | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-521-33320-7 }} * {{cite book| title = Quantum Physics: a Text for Graduate Student | url = https://archive.org/details/quantumphysicste0000newt | last = Newton | first = R.G. | year = 2002 | publisher = Springer | location = New York | isbn = 978-0-387-95473-8 }} * {{cite journal | title = Zur Quantenmechanik des magnetischen Elektrons | last = Pauli | first = Wolfgang | author-link = Wolfgang Pauli | journal = Zeitschrift für Physik | year = 1927 | volume = 43 | issue = 9–10 | pages = 601–623 | language = de | bibcode = 1927ZPhy...43..601P | doi = 10.1007/bf01397326 | ref=Pauli1927 }} * {{cite book| title = Quantum mechanics | edition = 2nd | last1 = Peleg | first1 = Y. | last2 = Pnini | first2 = R. | last3 = Zaarur | first3 = E. | last4 = Hecht | first4 = E. | year = 2010 | publisher = McGraw Hill | series = Schaum's outlines | isbn = 978-0-07-162358-2 }} * {{cite book| title = Quantum Mechanics | edition = 5th | last = Rae | first = A.I.M. | year = 2008 | publisher = Taylor & Francis Group | volume = Volume 2 | url = https://books.google.com/books?id=YDhHAQAAIAAJ&q=quantum+mechanics+Alastair+Rae+5th+edition | isbn = 978-1-5848-89700 }} * {{cite journal | title = An Undulatory Theory of the Mechanics of Atoms and Molecules | last = Schrödinger | first = E. | author-link = Erwin Schrödinger | journal = [[Physical Review]] | year = 1926 | volume = 28 | issue = 6 | pages = 1049–1070 | url = http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20081217040121/http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf | archive-date = 17 December 2008 | bibcode = 1926PhRv...28.1049S | doi = 10.1103/PhysRev.28.1049 | ref=Schrödinger1926 }} * {{cite book| title = Principles of Quantum Mechanics | url = https://archive.org/details/principlesofquan0000shan_x3c9 | edition = 2nd | last = Shankar | first = R. | year = 1994 | isbn = 978-030644790-7 }} * {{cite book| title = Physics for Scientists and Engineers – with Modern Physics | url = https://archive.org/details/physicsforscient0000tipl | edition = 6th | last1 = Tipler | first1 = P. A. | last2 = Mosca | first2 = G. | last3 = Freeman | year = 2008 | isbn = 978-0-7167-8964-2 | ref=TiplerMoscaFreeman }} * {{citation| title = The Quantum Theory of Fields | last = Weinberg | first = S. | year = 2002 | publisher = Cambridge University Press | volume = 1 | url = https://archive.org/details/quantumtheoryoff00stev | via = [[Internet Archive]] | isbn = 978-0-521-55001-7 }} * {{citation| title = Lectures in Quantum Mechanics | last = Weinberg | first = S. | year = 2013 | author-link = Steven Weinberg | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-02872-2 }} * {{cite book| title = Quantum Theory and Measurement | url = https://archive.org/details/quantumtheorymea0000unse_b1n9 | last1 = Wheeler | first1 = J.A. | last2 = Zurek | first2 = W.H. | author1-link = John Archibald Wheeler | author2-link = Wojciech H. Zurek | year = 1983 | publisher = Princeton University Press | location = Princeton NJ | ref=WheelerZurek }} * {{cite book| title = Sears' and Zemansky's University Physics | edition = 12th | last1 = Young | first1 = H. D. | last2 = Freedman | first2 = R. A. | year = 2008 | editor = Pearson | publisher = Addison-Wesley | isbn = 978-0-321-50130-1 | ref=YoungFreedman }} * {{cite book| title = Quantum Mechanics: Concepts and Applications | edition = 2nd | last = Zettili | first = N. | year = 2009 | isbn = 978-0-470-02679-3 }} * {{cite book| title = A First Course in String Theory | url = https://archive.org/details/firstcourseinstr0002edzwie | last = Zwiebach | first = Barton | publisher = Cambridge University Press | year = 2009 | isbn = 978-0-521-88032-9 }} * Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик-Романов и др. — М.: Сов. Энциклопедия, 1984. — 944 с. * {{статья |пуçелĕк=Practical Atomic Physics |кăларăм=National Institute of Standards and Technology |страницы=1 (55 pages) |каçă=http://amods.kaeri.re.kr/mcdf/lectnote.pdf |accessdate=2010-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722141558/http://amods.kaeri.re.kr/mcdf/lectnote.pdf |archivedate=2011-07-22 |чĕлхе=und |автор=Yong-Ki Kim |кун=2 |уйăх=9 |çул=2000}} == Каçăсем == * {{Из БСЭ|заглавие=Квантовая механика}} * [http://theorphys.mipt.ru/biblio/qu-mech/QM_Gershtein.pdf Физический энциклопедический словарь: Квантовая механика"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080229044747/http://theorphys.mipt.ru/biblio/qu-mech/QM_Gershtein.pdf |date=2008-02-29 }} {{Механика уйрăмĕсем}} [[Категори:Квантла механика]] [[Категори:Квантла хими]] thew6jxhrgdxhllhk5y862b6ph460fg 0 107918 876822 876171 2026-08-21T20:35:19Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876822 wikitext text/x-wiki [[File:Plodozmian.jpg|thumb|300px|Plodozmian]] '''Пусăçаврăнăш''' — ял хуçалăх культурисен пуссисене пĕр-пĕр территорире темиçе çул хушшинче пĕр-пĕринпе улăштарса пыни. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == {{refbegin}} * {{cite journal|doi=10.2134/agronj2005.0007a|doi-broken-date=28 February 2022|title=Are Some Crops Synergistic to Following Crops?|last=Anderson|first=Randy L.|date=1 January 2005|journal=Agronomy Journal|volume=97|issue=1|pages=7–10|url=https://naldc.nal.usda.gov/download/3769/PDF|format=PDF}} * {{cite journal|doi=10.1080/07352689209382349|title=Crop rotation|url=https://archive.org/details/critical-reviews-in-plant-sciences_1992_11_4/page/309|year=1992|last1=Bullock|first1=D. G.|journal=Critical Reviews in Plant Sciences|volume=11|issue=4|pages=309–326}} * {{cite journal|doi=10.1300/j144v08n01_02|title=Advances in the Design of Resource-Efficient Cropping Systems|year=2003|last1=Francis|first1=Charles A.|journal=Journal of Crop Production|volume=8|issue=1–2|pages=15–32}} * {{citation|last=Needham|first=Joseph|year=1984|title=Science and Civilization in China 6-2}} * {{cite journal|doi=10.2134/agronj1997.00021962008900030012x|title=Environment Affects the Corn and Soybean Rotation Effect|year=1997|last1=Porter|first1=Paul M.|last2=Lauer|first2=Joseph G.|last3=Lueschen|first3=William E.|last4=Ford|first4=J. Harlan|last5=Hoverstad|first5=Tom R.|last6=Oplinger|first6=Edward S.|last7=Crookston|first7=R. Kent|journal=Agronomy Journal|volume=89|issue=3|pages=442–448}} * {{cite book|last=White|first=L.T.|date=1962|title=Medieval Technology and Social Change|url=https://archive.org/details/medievaltechnolo0000unse|publisher=Oxford University Press}} {{refend}} * Piotr Kuc, Ewa Tendziagolska, Wiesław Wojciechowski, Janina Zawieja. 2020. ''Płodozmiany''. W: Uprawa roślin. Red. A. Kotecki. Wyd. UP Wroc., Wrocław, t. 1, 453—528. {{ISBN|978-837717-340-4}} * Bolesław Świętochowski, Bronisław Jabłoński, Roman Krężel, Maria Radomska. ''Ogólna uprawa roli i roślin''. Wyd. 4, popraw. PWRiL, Warszawa 1996, 405 stron. * Roman Krężel, Danuta Parylak, Lesław Zimny. ''Zagadnienia uprawy roli i roślin''. AR Wrocław. 1999, 257 stron. * ''Eksperymenty wieloletnie w badaniach rolniczych w Polsce''. Red. M. Marks, M. Jastrzębska, M. K. Kostrzewska. Wyd. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. 2018, ss. 280. {{ISBN|978-83-8100-132-8}} * Гудзь В. П. Землеробство. Підручник. — К.: ЦУЛ, 2010 * Сівозмінна система // {{ЕУ}} == Каçăсем == {{Викисловарь}} * [https://web.archive.org/web/20150304180952/http://www.engr.sjsu.edu/pabacker/history/middle.htm Technology in the middle ages]{{ref-en}} * {{Cite NIE|wstitle=Rotation of Crops|year=1905 |short=x}}{{ref-en}} * [http://slovopedia.org.ua/29/53409/20609.html Сівозміна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218183615/http://slovopedia.org.ua/29/53409/20609.html |date=2023-02-18 }}{{ref-uk}} // Універсальний словник-енциклопедія. — 4-те вид. — К. : Тека, 2006. * [http://babushkinsad.kiev.ua/2015/05/26/1511.html Сівозміна культур на дачній ділянці] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218183638/http://babushkinsad.kiev.ua/2015/05/26/1511.html |date=2023-02-18 }}{{ref-uk}} [[Категори:Çĕрĕç]] [[Категори:Ял хуçалăхĕ]] [[Категори:Тĕреклă ял хуçалăхĕ]] [[Категори:Агрономи]] [[Категори:Ял хуçалăх культурисем]] 5ybi1qa311vye0waw6uhahi1nmkl7k9 0 108938 876805 789329 2026-08-21T17:55:06Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876805 wikitext text/x-wiki [[File:HRDiagram.png|thumb|350px|HRDiagram]] '''Тĕп умлăн-хыçлăнлăх''' — [[Çăлтăр эволюциĕ|çăлтăрсен эволюцийĕ]]н стадийĕ, çавăн пекех [[Герцшпрунг — Расселл диаграмми]]нчи (ÿкерчĕке пăхăр) çав стадири çăлтăрсен талккăшĕ, вĕсене [[çутатаслăх класĕ]] те пĕрлештерсе тăрать. == Литература == * Кононович Э. В., Мороз В. И. Общий курс астрономии. — 2-е, исправленное. — М.: УРСС, 2004. — 544 с. — ISBN 5-354-00866-2. * Сурдин В. Г. Астрономия: век XXI. — 3-е изд. — Фрязино: Век 2, 2015. — 608 с. — ISBN 978-5-85099-193-7. * Karttunen H., Kroger P., Oja H., Poutanen M., Donner K. J. Fundamental Astronomy. — 5th Edition. — Berlin; Heidelberg; N. Y.: Springer, 2007. — 510 p. — ISBN 978-3-540-34143-7. * Salaris M., Cassisi S. Evolution of Stars and Stellar Populations. — Chichester: John Wiley & Sons, 2005. — 388 p. — ISBN 978-0-470-09219-X. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite journal|last1=Iben|first1=Icko, Jr|title=Stellar Evolution Within and Off the Main Sequence|journal={{iw|Annual Review of Astronomy and Astrophysics}}|location=Palo Alto|publisher=[[Annual Reviews]]|volume=5|page=571|year= 1967|doi=10.1146/annurev.aa.05.090167.003035|bibcode=1967ARA&A...5..571I}} * {{cite journal|last1=Bahcall|first1= John N.|last2=Pinsonneault|first2=M.H.|last3=Basu|first3=Sarbani|title=Solar Models: Current Epoch and Time Dependences, Neutrinos, and Helioseismological Properties|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-07-10_555_2/page/990|journal=[[The Astrophysical Journal]]|location=Bristol|publisher=[[IOP Publishing]]|volume=555|pages=990—1012|number=2|year=2001|arxiv=astro-ph/0010346|doi= 10.1086/321493|bibcode=2001ApJ...555..990B}} {{Çăлтăрсем}} {{Çăлтăр спектрĕсене классификацилени}} [[Категори:Çăлтăр эволюцийĕ]] [[Категори:Астрофизика]] [[Категори:Герцшпрунг — Расселл классификацийĕ]] [[Категори:Çăлтăрсем]] 5p9nxs9rq3tc8w2ou8fl0y7k3w2vgmg 0 108953 876824 874409 2026-08-21T20:39:35Z InternetArchiveBot 28304 Add 3 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876824 wikitext text/x-wiki [[File:EtaCarinae.jpg|250px|right|thumb|[[Эта Киля]], Киля çăлтăрлăхĕнче, гиперçĕнĕ çăлтăр пулма пултарать<ref>[http://www.armageddononline.org/hypernova.php Гиперновая как наиболее разрушительное событие во Вселенной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051121212508/http://www.armageddononline.org/hypernova.php |date=2005-11-21 }}{{ref-en}}</ref>]] '''Гиперçĕнĕ çăлтăр''' — вышкайсăр пысăк массăллă ([[Хĕвел масси]]нчен 20 хут ытла пысăкрах) çăлтăрпа, унăн тĕшшин гравитацилле коллапсĕ хыççăн, пулса иртекен [[сирпĕнӳ]]; тĕшĕн коллапсĕ вара термонуклонсарла реакци валли хуткăç пĕтнĕрен пулать. Çапла вара ку çав тери пысăк (вышкайсăр хăватлă) [[вышкайсăр çĕнĕ çăлтăр]]. == Çапла вара == * [[Кваркла çăлтăр]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * A. I. MacFadyen and S. E. Woosley. «Collapsars: Gamma-Ray Bursts and Explosions in 'Failed Supernovae'». — Astrophysical Journal Vol 524. — октябрь 1999. — С. 262—289. * Stanford E. Woosley. «Gamma-ray bursts from stellar mass accretion disks around black holes». — Astrophysical Journal, Vol 405, март 1993. — С. 273—277. * Tsvi Piran. «The Physics of Gamma-Ray Bursts». — Reviews of Modern Physics, Vol 76. — октябрь 2004. == Каçăсем == * {{cite journal |author1=MacFadyen, A. I. |author2=Woosley, S. E. |title=Collapsars: Gamma-Ray Bursts and Explosions in 'Failed Supernovae' |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1999-10-10_524_1/page/262 |journal=[[Astrophysical Journal]] |date=1999 |volume=524 |issue=1 |pages=262–289 |doi=10.1086/307790 |arxiv=astro-ph/9810274 |bibcode=1999ApJ...524..262M}} * {{cite journal |author=Woosley, S. E. |title=Gamma-ray bursts from stellar mass accretion disks around black holes |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-03-01_405_1/page/273 |journal=[[Astrophysical Journal]] |date=1993 |volume=405 |issue=1 |pages=273–277 |doi=10.1086/172359 |bibcode=1993ApJ...405..273W}} * {{cite journal |author=Piran, T. |title=The Physics of Gamma-Ray Bursts |journal=[[Reviews of Modern Physics]] |date=2004 |volume=76 |issue=4 |pages=1143–1210 |doi=10.1103/RevModPhys.76.1143 |arxiv=astro-ph/0405503v1 |bibcode=2004RvMP...76.1143P}} * {{cite journal |bibcode=2003Natur.423..847H |title=A very energetic supernova associated with the γ-ray burst of 29 March 2003 |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-19_423_6942/page/847 |journal=Nature |volume=423 |issue=6942 |pages=847–50 |author1=Hjorth |first1=Jens |last2=Sollerman |first2=Jesper |last3=Møller |first3=Palle |last4=Fynbo |first4=Johan P. U. |last5=Woosley |first5=Stan E. |last6=Kouveliotou |first6=Chryssa |last7=Tanvir |first7=Nial R. |last8=Greiner |first8=Jochen |last9=Andersen |first9=Michael I. |last10=Castro-Tirado |first10=Alberto J. |last11=Castro Cerón |first11=José María |last12=Fruchter |first12=Andrew S. |last13=Gorosabel |first13=Javier |last14=Jakobsson |first14=Páll |last15=Kaper |first15=Lex |last16=Klose |first16=Sylvio |last17=Masetti |first17=Nicola |last18=Pedersen |first18=Holger |last19=Pedersen |first19=Kristian |last20=Pian |first20=Elena |last21=Palazzi |first21=Eliana |last22=Rhoads |first22=James E. |last23=Rol |first23=Evert |last24=Van Den Heuvel |first24=Edward P. J. |last25=Vreeswijk |first25=Paul M. |last26=Watson |first26=Darach |last27=Wijers |first27=Ralph A. M. J. |year=2003 |doi=10.1038/nature01750 |pmid=12815425|arxiv = astro-ph/0306347 |display-authors=9}} {{Çăлтăрсем}} [[Категори:Çăлтăрсен эволюцийĕ]] [[Категори:Улшăнуллă çăлтăрсем]] [[Категори:Хура хăвăлсем]] [[Категори:Вольф — Райе çăлтăрĕсем]] [[Категори:Çăлтăрсен класĕсем]] 4yhnlt4hod24zmx9tnu9lxh1oge2ri9 0 114576 876810 812330 2026-08-21T19:05:23Z InternetArchiveBot 28304 Add 3 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876810 wikitext text/x-wiki [[File:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg|thumb|Maler der Grabkammer des Sennudem 001]] [[File:NRCSMO02014 - Missouri (4753)(NRCS Photo Gallery).tif|thumb|Кĕтÿ çÿретмелли вырăнсене [[пайвырăн]]сем çине уйăрни)]] '''Тĕреклĕ ялхуçалăхĕ''' — [[ял хуçалăхĕ|ял хуçалăхне]] тытса пымалли мел, вăл [[çутçанталăк ресурсĕ]]сене туллин усă курнине, çав вăхăтрах экологилле хăрушсăрлăха манманнине, [[экотытăм]] пулăхлăхне тавăрсах тата ÿстерсе те пынине пĕлтерет. == Çавăн пекех == * [[Korean natural farming]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{cite journal|title=Advances in Sustainable Agriculture: Solar-powered Irrigation Systems in Pakistan |url=https://www.mcgill.ca/channels/news/advances-sustainable-agriculture-solar-powered-irrigation-systems-pakistan-232929 | publisher=McGill University | year= 2014|access-date=2014-02-12|ref=McGill University}} * {{Cite journal |last1=Acampora |first1=Alessia |last2=Ruini |first2=Luca |last3=Mattia |first3=Giovanni |last4=Pratesi |first4=Carlo Alberto |last5=Lucchetti |first5=Maria Claudia |year=2023 |title=Towards carbon neutrality in the agri-food sector: Drivers and barriers |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0921344922005870 |journal=Resources, Conservation and Recycling |language=en |volume=189 |pages=106755 |doi=10.1016/j.resconrec.2022.106755|s2cid=253616837|ref= Acampora et al.}} * {{Cite journal |last1=Atekan |first1=A. |last2=Nuraini |first2=Y. |last3=Handayanto |first3=E. |last4=Syekhfani |first4=S. |year=2014 |title=The potential of phosphate solubilizing bacteria isolated from sugarcane wastes for solubilizing phosphate |journal=Journal of Degraded and Mining Lands Management |volume=1 |issue=4 |pages=175–182 |doi=10.15243/jdmlm.2014.014.175|ref=Atekan et al. }} * {{cite journal |last1=Baker |first1=Beth |title=Can Modern Agriculture Be Sustainable? |journal=BioScience |volume=67 |issue=4 |year=2017 |pages=325–331 |issn=0006-3568 |doi=10.1093/biosci/bix018|ref=Baker}} * {{Cite journal |last1=Barbosa Junior |first1=Moisés |last2=Pinheiro |first2=Eliane |last3=Sokulski |first3=Carla Cristiane |last4=Ramos Huarachi |first4=Diego Alexis |last5=de Francisco |first5=Antonio Carlos |year=2022 |title=How to Identify Barriers to the Adoption of Sustainable Agriculture? A Study Based on a Multi-Criteria Model |journal=Sustainability |language=en |volume=14 |issue=20 |pages=13277 |doi=10.3390/su142013277 |issn=2071-1050|ref=Barbosa et. al}} * {{Cite journal |last1=Barbosa Junior |first1=Moisés |last2=Pinheiro |first2=Eliane |last3=Sokulski |first3=Carla Cristiane |last4=Ramos Huarachi |first4=Diego Alexis |last5=de Francisco |first5=Antonio Carlos |year=2022 |title=How to Identify Barriers to the Adoption of Sustainable Agriculture? A Study Based on a Multi-Criteria Model |journal=Sustainability |language=en |volume=14 |issue=20 |pages=13277 |doi=10.3390/su142013277 |issn=2071-1050|ref=Barbosa Junior et al. }} * {{Cite journal |last1=Barbier |first1=Edward B. |last2=Hochard |first2=Jacob P. |year=2016 |title=Does Land Degradation Increase Poverty in Developing Countries? |journal=PLOS ONE |volume=11 |issue=5 |pages=e0152973 |doi=10.1371/journal.pone.0152973|pmid=27167738 |pmc=4864404|bibcode=2016PLoSO..1152973B |ref= Barbier}} * {{Cite journal |last1=Barbosa Junior |first1=Moisés |last2=Pinheiro |first2=Eliane |last3=Sokulski |first3=Carla Cristiane |last4=Ramos Huarachi |first4=Diego Alexis |last5=de Francisco |first5=Antonio Carlos |year=2022 |title=How to Identify Barriers to the Adoption of Sustainable Agriculture? A Study Based on a Multi-Criteria Model |journal=Sustainability |language=en |volume=14 |issue=20 |pages=13277 |doi=10.3390/su142013277 |issn=2071-1050|ref= Barbosa Jr. et al}} * {{Cite journal |last1=Bhalerao |first1=Amol Kamalakar |last2=Rasche |first2=Livia |last3=Scheffran |first3=Jürgen |last4=Schneider |first4=Uwe A. |year=2022 |title=Sustainable agriculture in Northeastern India: how do tribal farmers perceive and respond to climate change? |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13504509.2021.1986750 |journal=International Journal of Sustainable Development & World Ecology |language=en |volume=29 |issue=4 |pages=291–302 |doi=10.1080/13504509.2021.1986750 |s2cid=244623670 |issn=1350-4509|ref=Bhalerao et al.}} * {{Cite journal|last=Carolan |first=Michael |date=2006 |title=Do You See What I See? Examining the Epistemic Barriers to Sustainable Agriculture. |url=http://www.pierce.ctc.edu:2186/ehost/detail/detail?vid=0&sid=958e803d-f9e5-4035-82f5-f53d11a21c82%40sessionmgr101&bdata=JnNjb3BlPXNpdGU%3d#AN=21972513&db=a9h |access-date=2017-03-13 |website=Academic Search Complete|ref=Carolan}} * {{Cite journal|last1=Carlisle|first1=Liz|last2=Montenegro de Wit|first2=Maywa|last3=DeLonge|first3=Marcia S.|last4=Iles|first4=Alastair|last5=Calo|first5=Adam|last6=Getz|first6=Christy|last7=Ory|first7=Joanna|last8=Munden-Dixon|first8=Katherine|last9=Galt|first9=Ryan|last10=Melone|first10=Brett|last11=Knox|first11=Reggie|year=2019|title=Transitioning to Sustainable Agriculture Requires Growing and Sustaining an Ecologically Skilled Workforce|journal=Frontiers in Sustainable Food Systems|volume=3|pages=96|doi=10.3389/fsufs.2019.00096|issn=2571-581X|ref=Carlisle et al.}} * {{cite book |last1=Chrispeels |first1=M. J. |title=Farming Systems: Development, Productivity, and Sustainability |last2=Sadava |first2=D. E. |work=Plants, Genes, and Agriculture |publisher=Jones and Bartlett |year=1994 |isbn=978-0867208719 |pages=25–57|ref=Chrispeels}} * {{Cite book |title=Continuous Productive Urban Landscapes: Designing Urban Agriculture for Sustainable Cities |year=2005 |publisher=Taylor & Francis |editor1=Viljoen, Andre|editor2=Howe, Joe |isbn=9781136414329 |oclc=742299840|ref=Continuous Productive Urban Landscapes}} * {{Cite journal|last1=Cruz|first1=Jailson Lopes|last2=Pelacani|first2=Claudinéia Regina|last3=Coelho|first3=Eugênio Ferreira|last4=Caldas|first4=Ranulfo Correa|last5=Almeida|first5=Adriana Queiroz de|last6=Queiroz|first6=Jurema Rosa de|year=2006|title=Influência da salinidade sobre o crescimento, absorção e distribuição de sódio, cloro e macronutrientes em plântulas de maracujazeiro-amarelo|url=https://archive.org/details/bragantia_april-june-2006_65_2/page/275|journal=Bragantia|volume=65|issue=2|pages=275–284|doi=10.1590/S0006-87052006000200009|issn=0006-8705|ref=Cruz et al.}} * {{Cite journal|last=Doval|first=Calvin|year=2018|title=What is Sustainable Agriculture?|url=https://sarep.ucdavis.edu/sustainable-ag|access-date=2021-03-12|website=Sustainable Agriculture Research & Education Program|language=en|ref=Dova}} * {{Cite journal |last=Ferguson |first=James J. |year=1969 |title=USDA Organic Certification: Who Should Be Certified? |journal=EDIS |volume=2004 |issue=4 |doi=10.32473/edis-hs210-2004 |issn=2576-0009|ref=Ferguson }} * {{Cite journal |last1=Gomiero |first1=Tiziano |last2=Pimentel |first2=David |last3=Paoletti |first3=Maurizio G. |year=2011 |title=Is There a Need for a More Sustainable Agriculture? |url=https://doi.org/10.1080/07352689.2011.553515 |journal=Critical Reviews in Plant Sciences |volume=30 |issue=1–2 |pages=6–23 |doi=10.1080/07352689.2011.553515 |s2cid=62840379 |issn=0735-2689|ref=Gomiero et al.}} * {{Cite journal |last1=Grover |first1=Samantha |last2=Gruver |first2=Joshua |year=2017 |title='Slow to change': Farmers' perceptions of place-based barriers to sustainable agriculture |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1742170516000442/type/journal_article |journal=Renewable Agriculture and Food Systems |language=en |volume=32 |issue=6 |pages=511–523 |doi=10.1017/S1742170516000442 |s2cid=157136817 |issn=1742-1705|ref=Grover, Gruver}} * {{cite journal |last1=Gurr |first1=Geoff M. |display-authors=etal |title=Multi-country evidence that crop diversification promotes ecological intensification of agriculture |journal=Nature Plants |date=2016 |volume=2 |issue=3 |page=16014 |doi=10.1038/nplants.2016.14 |pmid=27249349|s2cid=205458366|ref=Gurr}} * {{Cite journal |last1=Iverson |first1=Aaron L. |last2=Marín |first2=Linda E. |last3=Ennis |first3=Katherine K. |last4=Gonthier |first4=David J. |last5=Connor-Barrie |first5=Benjamin T.|last6=Remfert |first6=Jane L. |last7=Cardinale |first7=Bradley J. |last8=Perfecto |first8=Ivette |year=2014 |title=REVIEW: Do polycultures promote win-wins or trade-offs in agricultural ecosystem services? A meta-analysis |journal=Journal of Applied Ecology |volume=51 |issue=6 |pages=1593–1602 |doi=10.1111/1365-2664.12334|ref=Iverson et al.}} * {{Cite journal|last1=Mitchell|first1=Jeffrey P.|last2=Singh|first2=Purnendu N.|last3=Wallender|first3=Wesley W.|last4=Munk|first4=Daniel S.|last5=Wroble|first5=Jon F.|last6=Horwath|first6=William R.|last7=Hogan|first7=Philip|last8=Roy|first8=Robert|last9=Hanson|first9=Blaine R.|title=No-tillage and high-residue practices reduce soil water evaporation|journal=California Agriculture|volume=66|issue=2|pages=55–61|doi=10.3733/ca.v066n02p55|year= 2012|url=https://escholarship.org/content/qt4cg3g2cf/qt4cg3g2cf.pdf?t=n3pluq|ref=Mitchell et al.}} * {{Cite journal |last=Mortensen |first=David |date=2012 |title=Navigating a Critical Juncture for Sustainable Weed Management |url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2012-01_62_1/page/n75 |journal=BioScience |volume=62 |pages=75–84 |doi=10.1525/bio.2012.62.1.12 |s2cid=32500562|ref=Mortensen }} * {{Cite journal |last1=Nalwade |first1=Rahul |last2=Mote |first2=Tushar |year= 2017 |title=Hydroponics farming |url=http://dx.doi.org/10.1109/icoei.2017.8300782 |journal=2017 International Conference on Trends in Electronics and Informatics (ICEI) |pages=645–650 |publisher=IEEE |doi=10.1109/icoei.2017.8300782|isbn=978-1-5090-4257-9 |s2cid=44978740 |ref=Nalwade, Mote}} * {{cite journal |last1=Zhou |first1=Y. |last2=Tol |first2=R. S. |date=2004 |title=Implications of desalination for water resources in China—an economic perspective |journal=Desalination |volume=164 |issue=3 |pages=225–240 |doi=10.1016/s0011-9164(04)00191-2|ref=Zhou, Tol}} * {{Cite book |title=The Post Carbon Reader: Managing the 21st Century Sustainability Crisis |url=https://archive.org/details/postcarbonreader0000unse |year=2010 |publisher=Watershed Media |isbn=978-0-9709500-6-2 |editor-last=McKibben |editor-first=D.|ref=McKibben}} * {{Cite journal |last1=Reganold |first1=John P. |last2=Papendick |first2=Robert I. |last3=Parr |first3=James F. |year= 1990 |title=Sustainable Agriculture |url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican0690-112 |journal=Scientific American |volume=262 |issue=6 |pages=112–120 |doi=10.1038/scientificamerican0690-112 |bibcode=1990SciAm.262f.112R |issn=0036-8733|ref=Reganold}} * {{Cite journal |last1=Shaffer|first1=Devin| last2=Yip|first2= Ngai |year=2012 |title=Seawater desalination for agriculture by integrated forward and reverse osmosis: Improved product water quality for potentially less energy |journal=Journal of Membrane Science |volume=415–416 |pages=1–8 |doi=10.1016/j.memsci.2012.05.016 |issn=0376-7388|ref=Shaffer, Yip}} * {{Cite journal|last=Shaffer|first=Timothy J.|title=Thinking beyond food and fiber|year=2017|url=http://dx.doi.org/10.1201/9781315153094-21|work=The Intersection of Food and Public Health|pages=307–326|location=New York|publisher=Routledge|doi=10.1201/9781315153094-21|isbn=978-1-4987-5895-6|access-date=2021-11-13|ref=Timothy J. Shaffer}} * {{Cite journal|last1=Shenoy|first1=V.V.|last2=Kalagudi|first2=G.M.|title=Enhancing plant phosphorus use efficiency for sustainable cropping|journal=Biotechnology Advances|volume=23|issue=7–8|pages=501–513|doi=10.1016/j.biotechadv.2005.01.004|pmid=16140488|date=2005|ref=Shenoy}} * {{Cite journal |last1=Smith |first1=W. K. |last2=Nelson |first2=E. |last3=Johnson |first3=J. A. |last4=Polasky |first4=S. |last5=Milder |first5=J. C. |last6=Gerber |first6=J. S. |last7=West |first7=P. C. |last8=Siebert |first8=S. |last9=Brauman |first9=K. A. |last10=Carlson |first10=K. M. |last11=Arbuthnot |first11=M. |year=2019 |title=Voluntary sustainability standards could significantly reduce detrimental impacts of global agriculture |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=116 |issue=6 |pages=2130–2137 |bibcode=2019PNAS..116.2130S |doi=10.1073/pnas.1707812116 |issn=0027-8424 |pmc=6369756 |pmid=30670643 |ref=Smith et al.}} * {{Cite journal |last1=Tripathi |first1=Leena |last2=Atkinson |first2=Howard |last3=Roderick |first3=Hugh |last4=Kubiriba |first4=Jerome |last5=Tripathi |first5=Jaindra N. |year=2017 |title=Genetically engineered bananas resistant to Xanthomonas wilt disease and nematodes |journal=Food and Energy Security |volume=6 |issue=2 |pages=37–47 |doi=10.1002/fes3.101 |pmc=5488630 |pmid=28713567|ref=Tripathi}} * {{Cite journal |last1=Tilman |first1=David |last2=Cassman |first2=Kenneth G. |last3=Matson |first3=Pamela A. |last4=Naylor |first4=Rosamond |last5=Polasky |first5=Stephen |date=2002-08-08 |title=Agricultural sustainability and intensive production practices |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-08-08_418_6898/page/671 |journal=Nature |volume=418 |issue=6898 |pages=671–677 |bibcode=2002Natur.418..671T |doi=10.1038/nature01014 |pmid=12167873 |s2cid=3016610|ref=Tilman et al.}} * {{Cite journal |last1=Harper |first1=Glyn |last2=Hart |first2=Darren |last3=Moult |first3=Sarah |last4=Hull |first4=Roger |year=2004 |title=Banana streak virus is very diverse in Uganda |journal=Virus Research |volume=100 |issue=1 |pages=51–56 |doi=10.1016/j.virusres.2003.12.024 |pmid=15036835|ref=Harper et al.}} * {{Cite journal|last1=Hu|first1=Honghong|last2=Xiong|first2=Lizhong|date=2014|title=Genetic Engineering and Breeding of Drought-Resistant Crops|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=65|issue=1|pages=715–41|doi=10.1146/annurev-arplant-050213-040000|pmid=24313844|ref=Hu, Xiong}} * {{Cite book |last=Mars |first=Ross |url=https://books.google.com/books?id=MWb6i-G6QAkC&pg=PA1 |title=The Basics of Permaculture Design |publisher=Chelsea Green |year=2005 |isbn=978-1-85623-023-0 |page=1}} * {{Cite journal|last1=Mei|first1=Xu-rong|last2=Zhong|first2=Xiu-li|last3=Vincent|first3=Vadez|last4=Liu|first4=Xiao-ying|date=2013|title=Improving Water Use Efficiency of Wheat Crop Varieties in the North China Plain: Review and Analysis|journal=Journal of Integrative Agriculture|volume=12|issue=7|pages=1243–1250|doi=10.1016/S2095-3119(13)60437-2|url=http://oar.icrisat.org/6896/1/JIA_12_7_1243-1250_2013.pdf|ref=Mei, Zhong, Liu}} * {{Cite journal |last1=Kaur |first1=Gurdeep |last2=Reddy|first2=Mondem Sudhakara |title=Effects of Phosphate-Solubilizing Bacteria, Rock Phosphate and Chemical Fertilizers on Maize-Wheat Cropping Cycle and Economics |journal=Pedosphere |volume=25 |issue=3 |pages=428–437 |doi=10.1016/s1002-0160(15)30010-2|date=2015|ref=Kaur, Reddy}} * {{Cite journal |last1=Sandhu |first1=Harpinder S. |last2=Wratten |first2=Stephen D. |last3=Cullen |first3=Ross |year=2010|title=Organic agriculture and ecosystem services |journal=Environmental Science & Policy |volume=13 |issue=1 |pages=1–7 |doi=10.1016/j.envsci.2009.11.002 |issn=1462-9011|ref=Sandhu, Wratten, Ross}} * {{Cite journal|last1=Sarkodie|first1=Samuel A.|last2=Ntiamoah|first2=Evans B.|last3=Li|first3=Dongmei|date=2019|title=Panel heterogeneous distribution analysis of trade and modernized agriculture on CO₂ emissions: The role of renewable and fossil fuel energy consumption|journal=Natural Resources Forum|language=en|volume=43|issue=3|pages=135–153|doi=10.1111/1477-8947.12183|issn=1477-8947|ref=Sarkodie et al.}} * {{Cite journal |last1=Stacey |first1=Neil |last2=Fox |first2=James |last3=Hildebrandt |first3=Diane |date=2018|title=Reduction in greenhouse water usage through inlet CO² enrichment |journal=AIChE Journal |volume=64 |issue=7 |pages=2324–2328 |doi=10.1002/aic.16120 |issn=0001-1541|ref=Stacey, Fox, Hildebrandt}} * {{Cite journal |last1=Thomson |first1=Amanda |last2=Simpson |first2=Ian |last3=Brown |first3=Jennifer |year=2005 |title=Sustainable rangeland grazing in Norse Faroe. |url=http://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/132/1/simpson-hecol-2005.pdf |journal=Human Ecology |volume=33 |issue=5 |pages=737–761 |doi=10.1007/s10745-005-7596-x|hdl=1893/132|s2cid=18144243 |ref= Thomson et al.}} * {{Cite journal |last1=Powlson |first1=D.S. |last2=Gregory |first2=P.J. |last3=Whalley |first3=W.R. |last4=Quinton |first4=J.N. |last5=Hopkins |first5=D.W. |last6=Whitmore |first6=A.P. |last7=Hirsch |first7=P.R. |last8=Goulding |first8=K.W.T. |year=2011 |title=Soil management in relation to sustainable agriculture and ecosystem services |journal=Food Policy |volume=36 |pages=S72–S87 |doi=10.1016/j.foodpol.2010.11.025|ref=Powlson et al.}} * {{Cite journal |last1=Glover |first1=Jerry D. |last2=Cox |first2=Cindy M. |last3=Reganold |first3=John P. |year=2007 |title=Future Farming: A Return to Roots? |url=http://www.landinstitute.org/pages/Glover-et-al-2007-Sci-Am.pdf |journal=Scientific American |volume=297 |issue=2 |pages=82–89 |access-date=2013-09-10|doi=10.1038/scientificamerican0807-82 |pmid=17894176|bibcode=2007SciAm.297b..82G|ref=Glover et al.}} * {{Cite journal |last=Grimble |first=Robin |year= 2002 |title=Rural Poverty and Environmental Management : A framework for understanding |url=https://archive.org/details/sim_transformation_2002-04_19_2/page/120 |journal=Transformation: An International Journal of Holistic Mission Studies |volume=19 |issue=2 |pages=120–132 |doi=10.1177/026537880201900206|s2cid=149066616 |oclc=5724786521|ref=Grimble}} * {{Cite journal|last1=Vieira Megda|first1=Michele Xavier|last2=Mariano|first2=Eduardo|last3=Leite|first3=José Marcos|last4=Megda|first4=Marcio Mahmoud|last5=Ocheuze Trivelin|first5=Paulo Cesar|year=2014|title=Chloride ion as nitrification inhibitor and its biocidal potential in soils|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0038071714000315|journal=Soil Biology and Biochemistry|language=en|volume=72|pages=84–87|doi=10.1016/j.soilbio.2014.01.030|issn=0038-0717|ref=Vieira Megda et al.}} * {{Cite journal|last=Stanislaus |first=Dundon |year=2009 |title=Sustainable Agriculture |url=http://www.pierce.ctc.edu:2055/ps/retrieve.do?tabID=T003&resultListType=RESULT_LIST&searchResultsType=SingleTab&searchType=BasicSearchForm&currentPosition=1&docId=GALE%7CCX3234100270&docType=Topic+overview&sort=RELEVANCE&contentSegment=&prodId=GVRL&contentSet=GALE%7CCX3234100270&searchId=R2&userGroupName=puya65247&inPS=true |website=Gale Virtual Reference Library|ref=Stanislaus}} * {{cite book |title=Summary for Policymakers. In: Climate Change and Land: an IPCC special report on climate change, desertification, land degradation, sustainable land management, food security, and greenhouse gas fluxes in terrestrial ecosystems |year=2019 |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |page=5 |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |access-date=30 January 2020|ref=IPCC special report on climate change}} * {{Cite journal |last=Robinson |first=Guy M. |year=2009 |title=Towards Sustainable Agriculture: Current Debates |journal=Geography Compass |volume=3 |issue=5 |pages=1757–1773 |doi=10.1111/j.1749-8198.2009.00268.x |issn=1749-8198|ref=Robinson }} * {{Cite journal|last1=Silva|first1=José Tadeu Alves da|last2=Pereira|first2=Rosimeire Dantas|last3=Silva|first3=Inez Pereira|last4=Oliveira|first4=Polyanna Mara de|year=2011|title=Produção da bananeira 'Prata anã'(AAB) em função de diferentes doses e fontes de potássio|journal=Revista Ceres|language=pt|volume=58|issue=6|pages=817–822|doi=10.1590/S0034-737X2011000600020|issn=0034-737X|ref=Silva et al.}} * {{cite book |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/phosphate_rock/mcs-2017-phosp.pdf|title=Mineral Commodity Summaries|year= 2017|publisher=U.S. Geological Survey|last1=Jasinski, SM|ref=Mineral Commodity Summaries}} * {{cite book|last1=Van Kauwenbergh|first1=Steven J.|title=World Phosphate Rock Reserves and Resources|year=2010|publisher=[[International Fertilizer Development Center]] (IFDC)|location=Muscle Shoals, AL, USA|isbn=978-0-88090-167-3|pages=60|url=http://ifdc.org/technical-bulletins/|access-date=7 April 2016|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051418/https://ifdc.org/technical-bulletins/|ref=Van Kauwenbergh}} * {{cite journal|last1=Edixhoven|first1=J.D.|last2=Gupta|first2=J.|last3=Savenije|first3=H.H.G.|title=Recent revisions of phosphate rock reserves and resources: reassuring or misleading? An in-depth literature review of global estimates of phosphate rock reserves and resources|journal=Earth System Dynamics|year=2013|volume=5|issue=2|pages=491–507|doi=10.5194/esd-5-491-2014|bibcode=2014ESD.....5..491E|ref=Edixhoven et al.}} * {{cite journal |title=The story of phosphorus: Global food security and food for thought|doi=10.1016/j.gloenvcha.2008.10.009 |volume=19 |issue=2|journal=Global Environmental Change |pages=292–305 |year=2009 | last1=Cordell |first1=Dana|s2cid=1450932|ref=Global Environmental Change }} * {{cite book |last=Bhattacharya |first=Amitav |year=2019 |title=Changing Climate and Resource Use Efficiency in Plants |chapter=Chapter 5 - Changing Environmental Condition and Phosphorus-Use Efficiency in Plants |publisher=Academic Press |pages=241–305 |doi=10.1016/B978-0-12-816209-5.00005-2 |isbn=978-0-12-816209-5|s2cid=134119450 }} * {{Cite journal |last=Holmgren |first=David |year=2007 |title=Essence of Permaculture |url=https://www.transitionmonty.org/uploads/6/5/4/9/6549206/essence_of_pc_ebook_1.pdf |journal=Permaculture: Principles & Pathways Beyond Sustainability |pages=7 |ref=Holmgren }} * {{cite book |last=Green |first=B.W. |year=2015 |chapter= Fertilizers in aquaculture |title=Feed and Feeding Practices in Aquaculture |publisher=Woodhead Publishing |pages=27–52 |doi=10.1016/B978-0-08-100506-4.00002-7 |isbn=978-0-08-100506-4|s2cid=128113857 |url=https://digitalcommons.unl.edu/usdaarsfacpub/2422|ref=B.W. Green}} * {{Cite journal |last1=Khan |first1=Mohammad Saghir |last2=Zaidi |first2=Almas |last3=Wani |first3=Parvaze A. |year=2007 |title=Role of phosphate-solubilizing microorganisms in sustainable agriculture — A review |journal=Agronomy for Sustainable Development |volume=27 |issue=1 |pages=29–43 |doi=10.1051/agro:2006011 |s2cid=22096957 |issn=1774-0746|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00886352/file/hal-00886352.pdf|ref=Khan et al.}} * {{Cite journal |last1=Renting |first1=H. |last2=Rossing |first2=W.A.H. |last3=Groot |first3=J.C.J |last4=Van der Ploeg |first4=J.D. |last5=Laurent |first5=C. |last6=Perraud |first6=D. |last7=Stobbelaar |first7=D.J. |last8=Van Ittersum |first8=M.K. |year=2009|title=Exploring multifunctional agriculture. A review of conceptual approaches and prospects for an integrative transitional framework |journal=Journal of Environmental Management |volume=90 |pages=S112–S123 |doi=10.1016/j.jenvman.2008.11.014 |issn=0301-4797 |pmid=19121889|ref=Renting et al.}} * {{Cite journal |last1=Sharma |first1=Seema B. |last2=Sayyed |first2=Riyaz Z. |last3=Trivedi |first3=Mrugesh H. |last4=Gobi |first4=Thivakaran A. |year=2013 |title=Phosphate solubilizing microbes: sustainable approach for managing phosphorus deficiency in agricultural soils |journal=SpringerPlus |volume=2 |pages=587 |doi=10.1186/2193-1801-2-587|pmid=25674415 |pmc=4320215|ref=Sharma et al.}} * {{Cite journal |last1=Cordell |first1=Dana |author-link=Dana Cordell |last2=White |first2=Stuart |year=2013 |title=Sustainable Phosphorus Measures: Strategies and Technologies for Achieving Phosphorus Security |journal=Agronomy |volume=3 |issue=1 |pages=86–116 |doi=10.3390/agronomy3010086 |ref=Cordell, White}} * {{Cite journal|last1=Pankievicz|first1=Vânia C. S.|last2=Irving|first2=Thomas B.|last3=Maia|first3=Lucas G. S.|last4=Ané|first4=Jean-Michel|year=2019|title=Are we there yet? The long walk towards the development of efficient symbiotic associations between nitrogen-fixing bacteria and non-leguminous crops|url= |journal=BMC Biology|volume=17|issue=1|pages=99|doi=10.1186/s12915-019-0710-0|issn=1741-7007|pmc=6889567|pmid=31796086|ref=Pankievicz et al.}} * {{Cite journal|last1=Petersen|first1=S. O.|last2=Sommer|first2=S. G.|last3=Béline|first3=F.|last4=Burton|first4=C.|last5=Dach|first5=J.|last6=Dourmad|first6=J. Y.|last7=Leip|first7=A.|last8=Misselbrook|first8=T.|last9=Nicholson|first9=F.|last10=Poulsen|first10=H. D.|last11=Provolo|first11=G.|year=2007|title=Recycling of livestock manure in a whole-farm perspective|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871141307004672|journal=Livestock Science|series=Recycling of Livestock Manure in a Whole-Farm Perspective|language=en|volume=112|issue=3|pages=180–191|doi=10.1016/j.livsci.2007.09.001|issn=1871-1413|ref=Petersen et al.}} * {{Cite journal |last1=Rao |first1=E. V. S. Prakasa |last2=Puttanna |first2=K. |year=2000 |title=Nitrates, agriculture and environment |url=https://www.jstor.org/stable/24105267 |journal=Current Science |volume=79 |issue=9 |pages=1163–1168 |jstor=24105267 |issn=0011-3891|ref=Rao}} * {{Cite journal|last1=Xia|first1=Yinfeng|last2=Zhang|first2=Ming|last3=Tsang|first3=Daniel C. W.|last4=Geng|first4=Nan|last5=Lu|first5=Debao|last6=Zhu|first6=Lifang|last7=Igalavithana|first7=Avanthi Deshani|last8=Dissanayake|first8=Pavani Dulanja|last9=Rinklebe|first9=Jörg|last10=Yang|first10=Xiao|last11=Ok|first11=Yong Sik|year=2020-02-04|title=Recent advances in control technologies for non-point source pollution with nitrogen and phosphorous (sic) from agricultural runoff: current practices and future prospects|journal=Applied Biological Chemistry|volume=63|issue=1|pages=8|doi=10.1186/s13765-020-0493-6|issn=2468-0842|doi-access=free|ref=Xia et al.}} * {{cite journal |last1=Stenholm |first1=Charles |last2=Waggoner |first2=Daniel |year=1990 |title=Low-input, sustainable agriculture: Myth or method? |url=http://www.jswconline.org/content/45/1/13.full.pdf+html |journal=Journal of Soil and Water Conservation |volume=45 |issue=1 |page=14 |ref=Stenholm, Waggoner}} * {{статья |заглавие=Agricultural sustainability: concepts, principles and evidence |ссылка=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/363/1491/447 |издание=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B|Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences]] |язык=en |том=363 |номер=1491 |страницы=447—465 |doi=10.1098/rstb.2007.2163 |issn=0962-8436 |pmid=17652074 |pmc=2610163 |тип=journal |автор=Pretty, Jules |число=12 |месяц=2 |год=2008 |archivedate=2018-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910095033/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/363/1491/447|ref=Pretty }} * {{cite journal |year= 2002-11-13 |title=National Agricultural Research, Extension, and Teaching Policy Act of 1977 |url=https://nifa.usda.gov/sites/default/files/resource/nar77.pdf |publisher=US Department of Agriculture|ref=NARETPA}} * {{Cite journal |last=Pilgeram |first=Ryanne |year=2013 |title=The Political and Economic Consequences of Defining Sustainable Agriculture in the US |url=http://dx.doi.org/10.1111/soc4.12015 |journal=Sociology Compass |volume=7 |issue=2 |pages=123–134 |doi=10.1111/soc4.12015 |issn=1751-9020|ref=Pilgeram }} * {{Cite journal |last=Ehrlich|first= Paul R., et al.|title= “Food Security, Population and Environment” Population and Development Review|volume= 19|issue= 1|year= 1993|pages= 27|url=https://www.jstor.org/stable/2938383 |ref=Ehrlich}} * {{Cite journal |last=Singh|first= R., et al.|year=2017|title=Human Overpopulation and Food Security: Challenges for the Agriculture Sustainability|ref=Singh}} * {{Cite book |last=Tomich |first=Tom |url=http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf |title=Sustainable Agriculture Research and Education Program |publisher=University of California |year=2016 |location=Davis, California |access-date=2019-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309081019/http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf |archive-date=2017-03-09 |ref=Tomich}} * {{Cite journal|last1=Liu|first1=Zhanjun|last2=Chen|first2=Zhujun|last3=Ma|first3=Pengyi|last4=Meng|first4=Yan|last5=Zhou|first5=Jianbin|year=2017-11-01|title=Effects of tillage, mulching and N management on yield, water productivity, N uptake and residual soil nitrate in a long-term wheat-summer maize cropping system|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378429017300151|journal=Field Crops Research|language=en|volume=213|pages=154–164|doi=10.1016/j.fcr.2017.08.006|issn=0378-4290|ref=Liu et al.}} * {{Cite journal|last=Singh|first=Ajay|year=2020|title=Salinization and drainage problems of agricultural land|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ird.2477|journal=Irrigation and Drainage|language=en|volume=69|issue=4|pages=844–853|doi=10.1002/ird.2477|s2cid=219502253|issn=1531-0361|ref=Singh}} * {{cite journal | last1 =Rieff | first1 =David | year=2016 | title =The Reproach of Hunger: Food, Justice, and Money in the Twenty-First Century | journal =Population and Development Review | volume =42 | issue = | pages =146 | ref =Rieff }} * {{публикация|статья |автор = Акимова |автор имя = Ю. А. |автор2 = Полушкина |автор2 имя= Т. М. |инфо = ФГБОУ ВПО «Мордовский государственный университет имени Н.П. Огарёва» |заглавие = Перспективы развития органического сельского хозяйства в России |тип = журн. |издание = Современные проблемы науки и образования |год = 2015 |номер = 2, часть 1 |issn = 2070-7428 |удк = 338.43 |ссылка = https://www.science-education.ru/ru/article/view?id=21274 |архив = |архив дата= |ref = Акимова и Полушкина }} * {{cite journal | last1 =Егоршина | first1 =А. А. | last2 =Хайруллин | first2 =Р. М. | year=2011 | title =Фосфат-мобилизующая активность эндофитных штаммов Bacillus subtilis и их влияние на степень микоризации корней пшеницы | url =https://elib.sfu-kras.ru/bitstream/handle/2311/2555/Egorshina.pdf;jsessionid=21C9963A9F4B9C21125FDA243ABAE603?sequence=1 | journal =Вестник Сибирского государственного университета | volume =4 | pages =172-182 | ref =Егоршина и др. }} [[Категори:Тĕреклĕ ялхуçалăхĕ]] [[Категори:Ял хуçалăхĕ]] 9kluivv6hq3qdpk00fzeaolap6la15l 0 120588 876799 829181 2026-08-21T16:56:57Z InternetArchiveBot 28304 Add 2 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876799 wikitext text/x-wiki [[File:Erect penile length (Bone pressed).png|thumb|Erect penile length (Bone pressed)]] '''Арçыннăн ар хатĕрĕн хапи''', вăрăмăша тата сарлакăша кăтартакан палăрăмлăхсем. == Çавăн пекех == {{навигаци}} * [[Фэлкон, Джона]] == Вуламалли == * * {{cite journal |pmid=7366061 |id={{NAID|10010056499}} |year=1980 |last1=Lee |first1=P. A |title=Micropenis. I. Criteria, etiologies and classification |url=https://archive.org/details/sim_johns-hopkins-medical-journal_1980-04_146_4/page/156 |journal=The Johns Hopkins Medical Journal |volume=146 |issue=4 |pages=156–63 |last2=Mazur |first2=T |last3=Danish |first3=R |last4=Amrhein |first4=J |last5=Blizzard |first5=R. M |last6=Money |first6=J |last7=Migeon |first7=C. J }} * {{Cite book|first1=Niels|last1=Lauersen|first2=Steven|last2=Whitney|title=It's Your Body: A Woman's Guide to Gynecology|edition=3rd|year=1983|page=[https://archive.org/details/itsyourbodywomanla00laue/page/480 480]|publisher=Berkley Publishing|location=New York|isbn=978-0-425-09917-9|url=https://archive.org/details/itsyourbodywomanla00laue/page/480}} * {{cite journal |doi=10.1016/0092-6566(87)90038-9 |title=Race differences in sexual behavior: Testing an evolutionary hypothesis |url=https://archive.org/details/journal-of-research-in-personality_1987-12_21_4/page/529 |journal=Journal of Research in Personality |volume=21 |issue=4 |pages=529–51 |year=1987 |last1=Rushton |first1=J.Philippe |last2=Bogaert |first2=Anthony F }} * {{cite journal |doi=10.1016/S0022-5347(01)65814-2 |pmid=8683783 |title=The Effect of Prepubertal Androgen Exposure on Adult Penile Length |journal=The Journal of Urology |volume=156 |issue=2 |pages=783–7; discussion 787 |year=1996 |last1=Sutherland |first1=Ronald S |last2=Kogan |first2=Barry A |last3=Baskin |first3=Laurence S |last4=Mevorach |first4=Robert A |last5=Conte |first5=Felix |last6=Kaplan |first6=Selna L |last7=Grumbach |first7=Melvin M }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * * {{en}} [http://www.sizesurvey.com/result.html Result], sur sizesurvey.com, enquête sur la taille du pénis. [[Категори:Пенис]] [[Категори:Секс тата пĕрлĕх]] 91p6n57x78jtlrycqn2qlqt1wcw0kgk 0 122358 876812 839968 2026-08-21T19:20:41Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876812 wikitext text/x-wiki [[File:Thumbnail (5).jpg|thumb|The story of ''Arrest Memorable'' (the true story of Martin Guerre), printed by Hubertus Goltzius in 1565 in Bruges. Copy at the Openbare Bibliotheek Brugge.]] '''Микроистори''' — пĕчĕк территорисен тата пĕчĕк популяцисен историйĕ. == Çавăн пекех == * [[Таврапĕлӳ]] * [[Макроистори]] == Вуламалли == * {{Cite book |editor-last=Levi |editor-first=Giovanni |chapter=On Microhistory |year=1991 |last=Burke |first=Peter |author-link=Peter Burke (historian) |title=New Perspectives on Historical Writing |location=Cambridge |publisher=[[Polity Press]] |pages=254 |isbn=9780271008271 |url=https://books.google.com/books?id=yD3xAAAAMAAJ |via=[[Google Books]]}} * {{Cite journal |last1=Ginzburg |first1=Carlo |author-link=Carlo Ginzburg |first2=John |last2=Tedeschi |first3=Anne C. |last3=Tedeschi |year=1993 |title=Microhistory: Two or Three Things That I Know about It |url=https://archive.org/details/sim_critical-inquiry_autumn-1993_20_1/page/n47 |journal=[[Critical Inquiry]] |volume=20 |issue=1 |pages=10–35 |publisher=[[The University of Chicago Press]] |jstor=1343946 |doi=10.1086/448699 |s2cid=197852979}} * {{Cite journal |last1=Künzel |first1=Geraldien von Frijtag Drabbe |last2=Galimi |first2=Valeria |title=Microcosms of the Holocaust: Exploring New Venues into Small-Scale Research of the Holocaust |journal=[[Journal of Genocide Research]] |date=2019 |volume=21 |issue=3 |pages=335–341 |doi=10.1080/14623528.2019.1631517 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last=Tristano |first=Richard M. |year=1996 |title=Microhistory and Holy Family Parish: Some Historical Considerations |journal=U.S. Catholic Historian |volume=14 |issue=3: Parishes and Peoples: Religious and Social Meanings, Part Two |pages=23–30 |publisher=[[Catholic University of America Press]] |jstor=25154561}} == Каçăсем == * [http://www.microhistory.org/ Microhistory]—The website of the Center for Microhistorical Research at the Reykjavik Academy in Iceland * [http://hnn.us/articles/23720.html "What Is Microhistory?"], Sigurdur Gylfi Magnusson, chair of the Center for Microhistorical Research * [http://www.microhistory.eu Microhistory Network]—A group of historians interested in microhistory (2007–) {{Тулаш каçăсем}} {{history-stub}} [[Категори:Микроисториксем|Микроисториксем]] [[Категори:Истори уйрăмĕсем]] mkmdpxp9hymeaq099cviv7q9lv8rzqx 0 123369 876804 844769 2026-08-21T17:52:27Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876804 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Ули|Улипе}} {{Пĕлтерĕшсем|Шули (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Actitis hypoleucos 1 tb (Marek Szczepanek).jpg|thumb|left|Ахааль шули, е [[шули]] (Actitis hypoleucos)]] [[File:Actitis-macularia-005.jpg|thumb|Чăпар шули (Actitis macularia)]] '''Шули''' ({{lang-la|Actitis}}) — шыв чăххисен пĕчĕк кăкĕ (речĕ), биологилле икĕ тĕсрен çеç тăраканскер<ref name="ioc">Gill F., Donsker D. & Rasmussen P.[англ.] (Eds.): Sandpipers, snipes, Crab-plover, coursers (англ.). IOC World Bird List (v14.2) (14 августа 2024). doi:10.14344/IOC.ML.14.2</ref>: * [[Шули|Ахаль шули]], ''Actitis hypoleucos'' Евразире пурăнать * [[Чăпар шули]], ''Actitis macularia'' Çурсĕр Америкăра пурăнать. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Çăлкуçсем==<!-- Ardeola51:91 --> {{Commons category|Actitis}} * Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, [https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf Part 1: Europe]''. Ninox Press, Prague. {{Listed Invalid ISBN|80-901105-3-8}} <!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk121:623-627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --> * {{cite journal | last1 = Paton | first1 = Tara A. | last2 = Baker | first2 = Allan J. | last3 = Groth | first3 = J. G. | last4 = Barrowclough | first4 = G. F. | year = 2003 | title = RAG-1 sequences resolve phylogenetic relationships within charadriiform birds | url = https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2003-11_29_2/page/268 | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 29 | issue = 2| pages = 268–278 | doi = 10.1016/S1055-7903(03)00098-8 | pmid=13678682| bibcode = 2003MolPE..29..268P }} * {{cite journal | last1 = Thomas | first1 = Gavin H. | last2 = Wills | first2 = Matthew A. | last3 = Székely | first3 = Tamás | year = 2004 | title = A supertree approach to shorebird phylogeny | journal = [[BMC Evolutionary Biology]] | volume = 4 | page = 28 | doi = 10.1186/1471-2148-4-28 | pmid = 15329156 | pmc=515296 | doi-access = free }} [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC515296/#__sec15title Supplementary Material] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Шулисем| ]] [[Категори:Вĕçенкайăксен речĕсем]] a42fr1uefdujfp78uhty1b10e7tp1e1 0 125596 876803 854374 2026-08-21T17:33:33Z InternetArchiveBot 28304 Add 1 book for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876803 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Сунчăк (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg|мини|Ансат сунчăк]] [[Ӳкерчĕк:Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg|мини|Кăткăс чунчăк]] '''Сунчăк''' ({{Lang-la|umbella}}) — [[чечекушкăнь]] == Галерей == <gallery> File:Conioselinum pacificum 3573.JPG|Compound umbel of a hemlock-parsley, ''Conioselinum pacificum'' (Apiaceae) File:Daucus carota May 2008-1 edit.jpg|Compound umbel of a wild carrot, ''[[Daucus carota]]'' (Apiaceae) File:Fatsia japonica1.jpg|Simple umbel of ''[[Fatsia|Fatsia japonica]]'' (Araliaceae) File:Primula veris (inflorescense).jpg|[[Involucral bract|Involucrate]] simple umbels of ''[[Primula veris]]'' File:Pelargonium zonale umbel.jpg|Umbel of a ''[[Pelargonium zonale]]'' File:Daucus carota (Queen Anne's lace) umbel down view.jpg|alt=Daucus carota (Queen Anne's lace) umbel down view|''[[Daucus carota]]'' umbel down view </gallery> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{cite journal|last1=Hinderer|first1=Walter|last2=Noé|first2=Wolfgang|last3=Seitz|first3=Hanns Ulrich|title=Differentiation of metabolic pathways in the umbel of Daucus carota|journal=Phytochemistry|volume=22|issue=11|year=1983|pages=2417–2420|issn=0031-9422|doi=10.1016/0031-9422(83)80131-9}} * {{cite journal|last1=Toben|first1=H.-M.|last2=Rudoph|first2=K|title=Pseudomonas syringae pv. coriandricola, Incitant of Bacterial Umbel Blight and Seed Decay of Coriander (Coriandrum sativum L.) in Germany|url=https://archive.org/details/journal-of-phytopathology_1996-04_144_4/page/169|journal=Journal of Phytopathology|volume=144|issue=4|year=1996|pages=169–178|issn=0931-1785|doi=10.1111/j.1439-0434.1996.tb01510.x}} * {{cite journal|last1=Peterson|first1=L. E.|last2=Clark|first2=R. J.|last3=Menary|first3=R. C.|title=Umbel Initiation and Stem Elongation in Fennel(Foeniculum vulgare)Initiated by Photoperiod|journal=Journal of Essential Oil Research|volume=5|issue=1|year=1993|pages=37–43|issn=1041-2905|doi=10.1080/10412905.1993.9698168}} == Каçăсем == {{Викисловарь|сунчăк}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Зонтик}} {{Botanics-stub}}{{Внешние ссылки|Растения}} [[Категори:Чечекушкăньсем]] e1txi41ogk3xjpx4ggzcn5oi0x1p43u 0 130217 876798 874857 2026-08-21T16:51:51Z InternetArchiveBot 28304 Add 4 books for [[Википеди:Тĕрĕслемеллĕх]] (20260821sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 876798 wikitext text/x-wiki [[File:Unit circle angles color.svg|thumb|left|Unit circle angles color]] [[File:Exact trigonometric table for multiples of 3°.jpg|thumb|500px|Exact trigonometric table for multiples of 3°]] '''Тригонометрилле константтă''', нумайлă хисепре '''Тригонометрилле константтăсем'''. == Bibliography == {{Refbegin}} * {{cite journal |first1=D. H. |last1=Lehmer |title=A note on trigonometric algebraic numbers |journal=American Mathematical Monthly |year=1933 |pages=165–166 |volume=40 |number=3 |doi=10.2307/2301023 |jstor=2301023}} * {{Cite book |editor1-last=Abramowitz |editor1-first=Milton |editor1-link=Milton Abramowitz |editor2-last=Stegun |editor2-first=Irene A. |editor2-link=Irene Stegun |title=Handbook of Mathematical Functions with Formulas, Graphs, and Mathematical Tables |publisher=[[Dover Publications]] |location=New York |isbn=978-0-486-61272-0 |year=1972 |url=https://archive.org/details/handbookofmathe000abra}} * {{cite journal |first1=William |last1=Watkins |first2=Joel |last2=Zeitlin |title=The minimal polynomial of cos(2*&pi;/n) |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1993-05_100_5/page/471 |year=1993 |pages=471–474 |journal=American Mathematical Monthly |doi=10.2307/2324301 |jstor=2324301 |volume=100 |number=5}} *{{cite journal |first1=Kurt |last1=Girstmair |title=Some linear relations between values of trigonometric functions at k*&pi;/n |journal=Acta Arithmetica |volume=81 |year=1997 |issue=4 |pages=387–498 |doi=10.4064/aa-81-4-387-398 |mr=1472818 |url=https://bibliotekanauki.pl/articles/1390870.pdf}} *{{cite journal |first1=John H. |last1=Conway |first2=Charles |last2=Radin |first3=Lorenzo |last3=Sadun |title=On angles whose squared trigonometric functions are rational |url=https://archive.org/details/discrete-computational-geometry_1999-10_22_3/page/321 |journal=Discrete & Computational Geometry |year=1999 |pages=321–332 |volume=22 |issue=3 |mr=1706614 |arxiv=math-ph/9812019 |doi=10.1007/PL00009463 |s2cid=563915 }} * {{cite journal |first1=Paul |last1=Bracken |first2=Jiri |last2=Cizek |title=evaluation of quantum mechanical perturbative sums in terms of quadratic surds and their use in the approximation of &zeta;(3)/&pi;³ |year=2002 |journal=International Journal of Quantum Chemistry |volume=90 |doi=10.1002/qua.1803 |pages=42–53}} * {{cite journal |first1=L. D. |last1=Servi |title=Nested square roots of 2 |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_2003-04_110_4/page/326 |journal=American Mathematical Monthly |year=2003 |volume=110 |number=4 |pages=326–330 |doi=10.2307/3647881 |jstor=3647881 }} * {{cite journal |first1=Scott |last1=Beslin |first2=Valerio |last2=de Angelis |title=The minimal polynomials of sin(2*&pi;/p) and cos(2*&pi;/p) |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_2004-04_77_2/page/146 |journal=Mathematics Magazine |volume=77 |number=2 |year=2004 |jstor=3219105 |pages=146–149 |doi=10.1080/0025570X.2004.11953242 |s2cid=118497912 }} * {{cite journal |first1=Pinthira |last1=Tangsupphathawat |first2=Vichian |last2=Laohakosol |title=Minimal polynomials of algebraic cosine values at rational multiples of &pi; |year=2016 |journal=Journal of Integer Sequences |volume=19 |page=16.2.8 |url=https://cs.uwaterloo.ca/journals/JIS/VOL19/Laohakosol/lao2.html}} {{Refend}} == Каçăсем == * [http://mathforum.org/dr.math/faq/formulas/faq.regpoly.html Конструируемые правильные многоугольники] * [http://www.jdawiseman.com/papers/easymath/surds_sin_cos.html Синус и косинус в виде иррациональных чисел] включает альтернативные выражения в некоторых случаях, также как и выражения для некоторых углов {{refless|дата=2020-03-26}} {{Тригонометри}} [[Категори:Тригонометри]] [[Категори:Алгебрăлла хисепсем]] e48li8ogccmwwy5rgtawojbxu4b4vfa 10 130610 876808 2026-08-21T18:36:55Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Озеро Кольдаи в Доломитовых Альпах, Аллеге, Венеция, Италия» 876808 wikitext text/x-wiki Озеро Кольдаи в Доломитовых Альпах, Аллеге, Венеция, Италия s3dvg9yr5ktyjkzj2v19uio8te37fth 10 130611 876809 2026-08-21T18:37:24Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Lago Coldai 6.jpg» 876809 wikitext text/x-wiki Lago Coldai 6.jpg lk4kk7b22fwbsdxubi1bprxm9l35qyl