Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 8490 877254 841449 2026-09-05T09:20:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877254 wikitext text/x-wiki [[File:Arri Alexa camera.jpg|thumb|Хальхи вăхăтри цифрăлла кинокамера]] [[File:Filming outdoor.jpg|thumb|Filming outdoor]] '''Кинематограф''' (гр. ''κινεματος'' — куçăм тата гр. ''γραφο'' — çыр, кăтарт), — çын [[ĕçлевлĕх]]ĕн енĕ, [[XIX ĕмĕр]]те шутласа кăларнă, [[XX ĕмĕр]]те пĕтĕм тĕнчипе сарăлнă ĕç. Çак ĕçпе çыхăннă [[ӳнер]] çинчен ятарлă статьяна пăхмалла. {{main|Киноӳнер}} == Синематограф çурални == Кинематограф сарӑлма унӑн хальхи тӗсӗпе кӗске метражлӑ пирвайхи фильмсене ӳкерсе халӑх умӗнче демонстрацилемелле пулнӑ. 1895 ҫулхи пуш уйӑхӗн 22-Мӗшӗнче парижра люмьер тӑванӗсем пӗрремӗш хут вӗсен "синематографне"кӑтартнӑ.<ref>[https://kinogo.inc/biographical/ Кинематограф историйӗ .]</ref><ref>[https://kinogo-film.xyz/biografiya/ Кинематограф историйӗ 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204121648/https://kinogo-film.xyz/biografiya/ |date=2024-12-04 }}</ref>[[Ӳкерчĕк:Fratelli Lumiere.jpg|thumb|left|[[Люмьер тăвансем|Люмьерсем]] (Огюст сулахайра, Луи сылтăмра)]] == Сасăсăр кино тапхăрĕ == ''Тĕп статья: «[[Сасăсăр кино]]»'' [[Ӳкерчĕк:Charlie Chaplin.jpg|thumb|220px|right|[[Чарли Чаплин]]]] == Синематографăн техникăллă уйрăмлăхĕсем == === Цифрăллă синематограф === == Илемлĕ тата документлă кино == == [[Кĕске метăрлă кино]] == == [[Документлă кино]] == == Ҫавӑн пекех пӑхӑр== * [[Чӑваш кинематографийӗ]] == Асӑрхаттарусем == <references />{{stub}} [[Категори:Киноматографи]] 57vjxahbpy8o9d7x3ncchwnia0cf6zt 0 16058 877244 474763 2026-09-04T20:31:37Z Juliencherry 40483 Paris_dakar_rally_countries.PNG → Dakar Africa Rally countries.svg 877244 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Rallye Lac Rose 097.jpg|right|thumb|Грузовик «КАМАЗ» Париж-Дакар раллин юлашки тапхăрĕнче.]] '''Ралли-марафон «Дакар»''' (чылай вăхăт хушши «'''Ралли Париж — Дакар'''» ятпа паллă пулнă) — [[Тьерри Сабинон]] пуçарса янă тĕрлĕ контитент тăрăх иртекен çулсеренхи ралли-марафон. [[1978]] çултанпа ирттереççĕ. Яланхиллех, ăмăрту [[Сенегал]] тĕп хулинче — [[Дакар]]та вĕçленет. [[Ӳкерчĕк:Dakar traces mauritanie.jpg|right|thumb|Трасса пушхир урлă иртет]] === Чемпионатсем === * [[1979]]—[[1980]]: [[Париж]] ([[Франци]]) — [[Дакар]] * [[1981]]—[[1988]]: Париж — [[Алжир (хула)|Алжир]] — Дакар * [[1989]]: Париж — [[Тунис (хула)|Тунис]] — Дакар * [[1990]]—[[1991]]: Париж — [[Триполи]] ([[Ливи]]) — Дакар * [[1992]]: Париж — [[Кейптаун]] ([[КАР]]) * [[1993]]: Париж — Дакар * [[1994]]: Париж — Дакар — Париж * [[1995]]—[[1996]]: [[Гранада]] ([[Испани]]) — Дакар * [[1997]]: Дакар — [[Агадес]] ([[Нигер]]) — Дакар * [[1998]]: Париж — Гранада — Дакар * [[1999]]: Гранада — Дакар * [[2000]]: Дакар — [[Каир]] ([[Икĕпат]]) * [[2001]]: Париж — Дакар * [[2002]]: [[Аррас]] ([[Франци]]) — [[Мадрид]] ([[Испани]]) — Дакар * [[2003]]: [[Марсель]] ([[Франци]]) — [[Шарм-эль-Шейх]] ([[Икĕпат]]) * [[2004]]: [[Клермон-Ферран]] ([[Франци]]) — Дакар * [[2005]]: [[Барселона]] ([[Испани]]) — Дакар * [[2006]]—[[2007]]: [[Лиссабон]] ([[Португали]]) — Дакар * [[2008]]: ирттермен * [[2009]]: [[Буэнос-Айрес]] ([[Аргентина]]) — [[Сантьяго]] ([[Чили]]) — [[Буэнос-Айрес]] ([[Аргентина]]) [[Ӳкерчĕк:Dakar Africa Rally countries.svg|thumb|Ралли хăйĕн пур кун-çулĕнче пынă патшалахсем (хĕрлĕ сăрă тĕслисем витĕр 1992 çулхи ăмăртури трасса, [[Кейптаун]]а çитиччен)]] == Ралли çĕнтерӳçисем == {| class="wikitable" cellspacing="0" border="0" bgcolor="white" !rowspan=2|Çул !colspan=3|Автомобильсем !colspan=2|Мотоциклсем !colspan=3|Грузовиксем |- !Пилот!!Штурман!!Марка!!Гонщик!!Марка!!Гонщик!!Марка |- |[[2008 çулхи Ралли Дакар|2008]] |colspan="7"|<center> ''Марафона хăрушлăха пула чарнă*'' </center> |- |[[2007 çулхи Ралли Дакар|2007]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жан-Поль Коттре]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Депре]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Нидерландсен ялавĕ}} [[Ханс Стэйси]] |[[MAN AG|MAN]] |- |2006 |{{Франци ялавĕ}} [[Люк Альфан]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жиль Пикар]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Испани ялавĕ}} [[Марк Кома]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Чагин Владимир|Владимир Чагин]] |[[Камаз]] |- |2005 |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жан-Поль Коттре]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Депре]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Кабиров Фирдаус|Фирдаус Кабиров]] |[[Камаз]] |- |2004 |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жан-Поль Коттре]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Испани ялавĕ}} [[Хуан Нани Рома]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Чагин Владимир|Владимир Чагин]] |[[Камаз]] |- |2003 |{{Япони ялавĕ}} [[Хироси Масуока]] |{{Германи ялавĕ}} [[Андреа Шульц]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Ришар Сайнст]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Чагин Владимир|Владимир Чагин]] |[[Камаз]] |- |2002 |{{Япони ялавĕ}} [[Хироси Масуока]] |{{Франци ялавĕ}} [[Паскаль Маймон]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Итали ялавĕ}} [[Фабрицио Меони]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Чагин Владимир|Владимир Чагин]] |[[Камаз]] |- |2001 |{{Германи ялавĕ}} [[Ютта Кляйншмидт]] |{{Германи ялавĕ}} [[Андреа Шульц]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Итали ялавĕ}} [[Фабрицио Меони]] |[[KTM (мотоцикл тăвакан)|KTM]] |{{Чехи ялавĕ}} [[Карел Лопрайс]] |[[Tatra]] |- |2000 |{{Франци ялавĕ}} [[Жан-Луи Шлессер]] |{{Андорра ялавĕ}} [[Анри Манье]] |[[Schlesser-Renault Buggy]] |{{Франци ялавĕ}} [[Ришар Сайнст]] |[[BMW]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Чагин Владимир|Владимир Чагин]] |[[Камаз]] |- |1999 |{{Франци ялавĕ}} [[Жан-Луи Шлессер]] |{{Франци ялавĕ}} [[Филипп Монне]] |[[Schlesser-Renault Buggy]] |{{Франци ялавĕ}} [[Ришар Сайнст]] |[[BMW]] |{{Чехи ялавĕ}} [[Карел Лопрайс]] |[[Tatra]] |- |1998 |{{Франци ялавĕ}} [[Жан-Пьер Фонтенай]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жиль Пикар]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Чехи ялавĕ}} [[Карел Лопрайс]] |[[Tatra]] |- |1997 |{{Япони ялавĕ}} [[Кендзиро Синодзука]] |{{Андорра ялавĕ}} [[Анри Манье]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Австри ялавĕ}} [[Петер Райф]] |[[Hino Motors|Hino]] |- |1996 |{{Франци ялавĕ}} [[Пьер Лартиг]] |{{Франци ялавĕ}} [[Мишель Перен]] |[[Citroën|Citroën ZX]] |{{Итали ялавĕ}} [[Эди Ориоли]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Раççей ялавĕ}} [[Московских Виктор|Виктор Московских]] |[[Камаз]] |- |1995 |{{Франци ялавĕ}} [[Пьер Лартиг]] |{{Франци ялавĕ}} [[Мишель Перен]] |[[Citroën|Citroën ZX]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Чехи ялавĕ}} [[Карел Лопрайс]] |[[Tatra]] |- |1994 |{{Франци ялавĕ}} [[Пьер Лартиг]] |{{Франци ялавĕ}} [[Мишель Перен]] |[[Citroën|Citroën ZX]] |{{Итали ялавĕ}} [[Эди Ориоли]] |[[Cagiva]] |{{Чехи ялавĕ}} [[Карел Лопрайс]] |[[Tatra]] |- |1993 |{{Франци ялавĕ}} [[Бруно Саби]] |{{Франци ялавĕ}} [[Доминик Серийе]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Итали ялавĕ}} [[Франческо Перлини]] |[[Perlini]] |- |1992 |{{Франци ялавĕ}} [[Юбер Ориоль]] |{{Франци ялавĕ}} [[Филипп Монне]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Итали ялавĕ}} [[Франческо Перлини]] |[[Perlini]] |- |1991 |{{Финлянди ялавĕ}} [[Ари Ватанен]] |{{Швеци ялавĕ}} [[Бруно Берглунд]] |[[Citroën|Citroën ZX]] |{{Франци ялавĕ}} [[Стефан Петрансель]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жак Юсса]] |[[Perlini]] |- |1990 |{{Финлянди ялавĕ}} [[Ари Ватанен]] |{{Швеци ялавĕ}} [[Бруно Берглунд]] |[[Peugeot|Peugeot 405]] |{{Итали ялавĕ}} [[Эди Ориоли]] |[[Cagiva]] |{{Итали ялавĕ}} Вилла |[[Perlini]] |- |1989 |{{Финлянди ялавĕ}} [[Ари Ватанен]] |{{Швеци ялавĕ}} [[Бруно Берглунд]] |[[Peugeot|Peugeot 405]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жиль Лалай]] |[[Honda]] |&nbsp; |&nbsp; |- |1988 |{{Финлянди ялавĕ}} [[Юха Канккунен]] |{{Финлянди ялавĕ}} [[Юха Пииронен]] |[[Peugeot|Peugeot 205]] |{{Итали ялавĕ}} [[Эди Ориоли]] |[[Honda]] |{{Чехи ялавĕ}} [[Карел Лопрайс]] |[[Tatra]] |- |1987 |{{Финлянди ялавĕ}} [[Ари Ватанен]] |{{Франци ялавĕ}} [[Бернар Жиру]] |[[Peugeot|Peugeot 205]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Неве]] |[[Honda]] |{{Нидерландсен ялавĕ}} [[Ян де Роой (асли)]] |[[DAF]] |- |1986 |{{Франци ялавĕ}} [[Рене Метже]] |{{Франци ялавĕ}} [[Доминик Лемойн]] |[[Porsche|Porsche 959]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Неве]] |[[Honda]] |{{Итали ялавĕ}} [[Джакомо Висмара]] |[[Mercedes-Benz]] |- |1985 |{{Франци ялавĕ}} [[Патрик Занироли]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жан Да Сильва]] |[[Mitsubishi Motors|Mitsubishi Pajero]] |{{Бельги ялавĕ}} [[Гастон Райер]] |[[BMW]] |{{Германи ялавĕ}} [[Карл-Фридрих Капито]] |[[Mercedes-Benz]] |- |1984 |{{Франци ялавĕ}} [[Рене Метже]] |{{Франци ялавĕ}} [[Доминик Лемойн]] |[[Porsche|Porsche 911]] |{{Бельги ялавĕ}} [[Гастон Райер]] |[[BMW]] |{{Франци ялавĕ}} [[Пьер Лальо]] |[[Mercedes-Benz]] |- |1983 |{{Бельги ялавĕ}} [[Жаки Икс]] |{{Франци ялавĕ}} [[Клод Брассер]] |[[Mercedes-Benz|Mercedes 280 G]] |{{Франци ялавĕ}} [[Юбер Ориоль]] |[[BMW]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жорж Гроан]] |[[Mercedes-Benz]] |- |1982 |{{Франци ялавĕ}} [[Клод Марро]] |{{Франци ялавĕ}} [[Бернар Марро]] |[[Renault|Renault 20]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Неве]] |[[Honda]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жорж Гроан]] |[[Mercedes-Benz]] |- |1981 |{{Франци ялавĕ}} [[Рене Метже]] |{{Франци ялавĕ}} [[Бернар Жиру]] |[[Range Rover]] |{{Франци ялавĕ}} [[Юбер Ориоль]] |[[BMW]] |{{Франци ялавĕ}} [[Адриен Вийетт]] |[[ACMAT|ALM/ACMAT]] |- |1980 |{{Швеци ялавĕ}} [[Фредди Коттулински]] |{{Швеци ялавĕ}} [[Фред Луффельман]] ||[[Volkswagen|Volkswagen Iltis]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Неве]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |{{Алжир ялавĕ}} [[Атауат]] |[[Sonacome]] |- |1979 |{{Франци ялавĕ}} [[Женестье]] |{{Франци ялавĕ}} [[Жозеф Тербьё]] |[[Range Rover]] |{{Франци ялавĕ}} [[Сириль Неве]] |[[Yamaha Motor Corporation|Yamaha]] |&nbsp; |&nbsp; |} * - Тĕнчери политика лару-тăруне пула, 2007 çулхи рашатавăн 28-мĕшĕнче тăватă франци çулçӳревçине вĕлернĕ тата террористсем хăратнă хыççăн Дакара йĕркелекен A.S.O. ушкăн марафона чарма йышăннă. == Статистика == === Автомобильсем === ==== Пайăр зачёт (пилотсем) ==== # {{Финлянди ялавĕ}}Ари Ватанен — 4 # {{Франци ялавĕ}}Пьер Лартиг — 3 # {{Франци ялавĕ}}Рене Метже — 3 # {{Франци ялавĕ}}'''Стефан Петрансель''' — 3 # {{Япони ялавĕ}}Хироси Масуока — 2 # {{Франци ялавĕ}}Жан-Луи Шлессер — 2 # {{Франци ялавĕ}}Люк Альфан — 1 # {{Франци ялавĕ}}Женестье — 1 # {{Франци ялавĕ}}Патрик Занироли — 1 # {{Бельги ялавĕ}}Жаки Икс — 1 # {{Финлянди ялавĕ}}Юха Канккунен — 1 # {{Германи ялавĕ}}Ютта Кляйншмидт — 1 # {{Швеци ялавĕ}}Фредди Коттулински — 1 # {{Франци ялавĕ}}Клод Марро — 1 # {{Франци ялавĕ}}Юбер Ориоль — 1 # {{Франци ялавĕ}}Бруно Саби — 1 # {{Япони ялавĕ}}Кендзиро Синодзука — 1 # {{Франци ялавĕ}}Жан-Пьер Фонтенай — 1 ==== Пайăр зачёт (штурмансем) ==== # {{Швеци ялавĕ}}Бруно Берглунд — 3 # {{Франци ялавĕ}}'''Жан-Поль Коттре''' — 3 # {{Франци ялавĕ}}Мишель Перен — 3 # {{Франци ялавĕ}}Бернар Жиру — 2 # {{Франци ялавĕ}}Доминик Лемойн — 2 # {{Андорра ялавĕ}}Анри Манье — 2 # {{Франци ялавĕ}}Филипп Монне — 2 # {{Франци ялавĕ}}Жиль Пикар — 2 # {{Германи ялавĕ}}Андреа Шульц — 2 # {{Франци ялавĕ}}Клод Брассер — 1 # {{Франци ялавĕ}}Жан Да Сильва — 1 # {{Швеци ялавĕ}}Фред Луффельман — 1 # {{Франци ялавĕ}}Паскаль Маймон — 1 # {{Франци ялавĕ}}Бернар Марро — 1 # {{Финлянди ялавĕ}}Юха Пииронен — 1 # {{Франци ялавĕ}}Доминик Серийе — 1 # {{Франци ялавĕ}}Жозеф Тербьё — 1 ==== Нацисен зачĕчĕ (пилотсем) ==== # {{Франци ялавĕ}}Франци — 18 # {{Финлянди ялавĕ}}Финлянди — 5 # {{Япони ялавĕ}}Япони — 3 # {{Бельги ялавĕ}}Бельги — 1 # {{Германи ялавĕ}}Германи — 1 # {{Швеци ялавĕ}}Швеци — 1 ==== Нацисен зачёчĕ (штурмансем) ==== # {{Франци ялавĕ}}Франци — 20 # {{Швеци ялавĕ}}Швеци — 4 # {{Андорра ялавĕ}}Андорра — 2 # {{Германи ялавĕ}}Германи — 2 # {{Финлянди ялавĕ}}Финлянди — 1 ==== Конструкторсен черкки ==== # {{Япони ялавĕ}}Mitsubishi — 12 # {{Франци ялавĕ}}Citroën — 4 # {{Франци ялавĕ}}Peugeot — 4 # {{Германи ялавĕ}}Porsche — 2 # {{Франци ялавĕ}}Schlesser Buggy — 2 # {{Аслă Британи ялавĕ}}Range Rover — 2 # {{Германи ялавĕ}}Mercedes-Benz — 1 # {{Франци ялавĕ}}Renault — 1 # {{Германи ялавĕ}}Volkswagen — 1 === Мотоциклсем === ==== Пайăр зачёт ==== # {{Франци ялавĕ}}Стефан Петрансель — 6 # {{Франци ялавĕ}}Сириль Неве — 5 # {{Итали ялавĕ}}Эди Ориоли — 4 # {{Франци ялавĕ}}Ришар Сайнст — 3 # {{Франци ялавĕ}}'''Сириль Депре''' — 2 # {{Итали ялавĕ}}Фабрицио Меони — 2 # {{Франци ялавĕ}}Юбер Ориоль — 2 # {{Бельги ялавĕ}}Гастон Райер — 2 # {{Испани ялавĕ}}Марк Кома — 1 # {{Франци ялавĕ}}Жиль Лалай — 1 # {{Испани ялавĕ}}Хуан Нани Рома — 1 ==== Нацисен зачёчĕ ==== # {{Франци ялавĕ}}Франци — 19 # {{Итали ялавĕ}}Итали — 6 # {{Бельги ялавĕ}}Бельги — 2 # {{Испани ялавĕ}}Испани — 2 ==== Конструкторсен черкки ==== # {{Япони ялавĕ}}Yamaha — 9 # {{Австри ялавĕ}}KTM — 7 # {{Германи ялавĕ}}BMW — 6 # {{Япони ялавĕ}}Honda — 5 # {{Итали ялавĕ}}Cagiva — 2 === Грузовиксем === ==== Пайăр зачёт ==== # {{Чехи ялавĕ}}Карел Лопрайс — 6 # {{Раççей ялавĕ}}Владимир Чагин — 5 # {{Франци ялавĕ}}Жорж Гроан — 2 # {{Итали ялавĕ}}Франческо Перлини — 2 # {{Алжир ялавĕ}}Атауат — 1 # {{Франци ялавĕ}}Адриен Вийетт — 1 # {{Итали ялавĕ}}Вилла — 1 # {{Итали ялавĕ}}Джакомо Висмара — 1 # {{Раççей ялавĕ}}Фирдаус Кабиров — 1 # {{Франци ялавĕ}}Пьер Лальо — 1 # {{Германи ялавĕ}}Карл-Фридрих Капито — 1 # {{Раççей ялавĕ}}Виктор Московских — 1 # {{Австри ялавĕ}}Петер Райф — 1 # {{Нидерландсен ялавĕ}}Ян де Роой (старший) — 1 # {{Нидерландсен ялавĕ}}'''Ханс Стэйси''' — 1 # {{Франци ялавĕ}}Жак Юсса — 1 ==== Нацисен зачёчĕ ==== # {{Раççей ялавĕ}}Раççей — 7 # {{Чехи ялавĕ}}Чехи — 6 # {{Франци ялавĕ}}Франци — 5 # {{Итали ялавĕ}}Итали — 4 # {{Нидерландсен ялавĕ}}Нидерландсем — 2 # {{Австри ялавĕ}}Австри — 1 # {{Алжир ялавĕ}}Алжир — 1 # {{Германи ялавĕ}}Германи — 1 ==== Конструкторсен черкки ==== # {{Раççей ялавĕ}}KAMAZ — 7 # {{Чехи ялавĕ}}Tatra — 6 # {{Германи ялавĕ}}Mercedes-Benz — 5 # {{Итали ялавĕ}}Perlini — 4 # {{Франци ялавĕ}}ALM/ACMAT — 1 # {{Нидерландсен ялавĕ}}DAF — 1 # {{Япони ялавĕ}}Hino — 1 # {{Германи ялавĕ}}MAN — 1 # {{Алжир ялавĕ}}Sonacome — 1 == Ралли Дакар цифрисем == Ралли Дакар сайтĕнчи цифрăсем: * Пĕрремĕш ăмăртуран пуçласа 13 000 ытла хутшăнакан финиша çитнĕ. * 2006 çулта Дакара çитнĕ: ** 45 % мотоцикл йышĕ; ** 39 % çăмăл автомобиль йышĕ; ** 48 % грузовик йышĕ. * Ăмăртăва хутшăнакансем кунсерен 1,5 тонна апат çиеççĕ, 12 000 çур литр кĕленчи тăкаклаççĕ. == Каçăсем == * [http://www.dakar.com Ралли-рейд Дакар] * [http://www.kamazmaster.ru КАМАЗ-МАСТЕР] КАМАЗ-МАСТЕР ушкăнь сайчĕ. [[Категори:Ралли Дакар|*]] gwhkyw41u210rsbwuj6uz86h0a5ipri 0 17893 877255 475341 2026-09-05T10:11:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877255 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:OMX_logo.gif|thumb|right|Компанин логотипĕ]] Швеци '''OMX Group''' 2003 ç туса хунă. '''OMX''' — Nordic Exchange оператăрĕ, [[Скандинави]]пе [[Балтика]] çĕршывĕсен пасарĕн 80% яхăн [[хаклă хут|хаклă хучĕсене]] йĕркелесе тăрать. 2006 ç. —сутăç сумĕ $516,7 млн, тупăçĕ — $121 млн, капитализацийĕ — $2,5 млрд. == Каçăсем == * [http://www.omxgroup.com/omxcorp/ Биржăн официаллă сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Балтиçум биржисем]] [[Категори:Тĕплĕх биржисем]] pdqvu86zfworgafsn3djxw5ivs04tnf 0 19776 877256 713062 2026-09-05T11:31:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877256 wikitext text/x-wiki '''Таклапан''' ([[Waray-Waray language|Waray]]: ''Siyudad han Tacloban'' , {{lang-tl|Lungsod ng Tacloban}} , [[Cebuano language|Cebuano]]: ''Dakbayan sa Tacloban'', {{zh-st|t=獨魯萬|s=独鲁万}}) [[Манила|Манилăран]] 360 миль кăнтăралла вырнаçнă хула-порт. Лейт провинцийĕн административлă тĕпĕ шутланать. == Тавралăхĕ == == Кун-çулĕ == == Экономика == [[Ӳкерчĕк:TACCRAFT3.JPG|thumb|right|250px|World-class handicrafts]] == Каçăсем == {{Commonscat}} * [http://www.dotpcvc.gov.ph/DOT-PCVC%20Offices/regl_off.htm Филиппин çулçӳрев департаменчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510013136/http://www.dotpcvc.gov.ph/DOT-PCVC%20Offices/regl_off.htm |date=2009-05-10 }} * [http://www.sanjoseparishtacloban.com Parish of St. Joseph, Сан Хосе, Таклапан хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225173031/http://www.sanjoseparishtacloban.com/ |date=2014-12-25 }} * [http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno760.html Republic Act 760 - AN ACT CREATING THE CITY OF TACLOBAN] * [http://www.anasiantraveler.com/search/label/Tacloban%20City Таклапан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725084210/http://www.anasiantraveler.com/search/label/Tacloban%20City |date=2020-07-25 }} [[Категори:Филиппин хулисем]] 5x1i6x4tues7gz20kzstjzl2rlvjpyg 0 40339 877243 798778 2026-09-04T20:21:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877243 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = хула евĕр паççулкă |чăвашла çĕлĕк = дарг.ГIярбукI |тăван çĕлĕк = [[File:Kubachi 1.jpg|320px]] |герб = |ялав = |lat_deg = 42|lat_min = 5|lat_sec = 28 |lon_deg = 47|lon_min = 36|lon_sec = 5 |CoordAddon = type:city_region:RU |CoordScale = |патшалăх карттин пысăкăшĕ = 310 |регион карттин пысăкăшĕ = 310 |район карттин пысăкăшĕ = 310 |ЯндексКартти = |регион = Дагестан |регион тапăлра = Дагестан |район тĕсĕ = |район = Дахад районĕ |район тапăлра = Дахад районĕ{{!}}Дахад |пурăнан вырăн тĕсĕ = хула вырăнĕ |пурăнан вырăн = Кубачи |пурăнан вырăн тапăлра = |шалти пайлану = |пуçлăх = Куртаев Расул Абдулхаликович (24.10.2010 ç.) |никĕсленĕ вахăт = |пĕрремĕш асăну = IIV ĕмĕр |малтанхи ятсем = Зирехгиран, аул Кубачи, Кубачи ялĕ |статус = 1965 |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = 1750 |пурăнан халăх = {{ Население | Кубачи | тс }} |халăх çыравĕн çулĕ = {{ Население | Кубачи | г }} |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[Даргинсем]] |конфесси йышĕ = Мăсăльман-суннитсем |этнохороним = кубачи́н, кубачи́нсем |почтă индексĕ = 368572 |почта индексĕсем = |телефон кочĕ = 254 |цифрăллă идентификатор = 82218555 |категори Commons-ра = Kubachi |сайт = http://kubachi1.okis.ru |add1n = Официаллă чĕлхесем |add1 = [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[даргин чĕлхи|даргин]] }} '''Кубачи́''' — [[Дагестан]]ăн [[Дахад районĕ]]нчи [[хула евĕр паççулкă]] (унчен [[аул]]). [[Кубачи хула тăрăхĕ]]нче. == Паллă çынсем == * [[Абу-Бакар Ахмедхан]] (Ахмедхан Абакаров) (1931—1991) — паллă [[Даргинсем|даргин]] çыравçи, публицист, сценарист, пĕрремĕш профессиллĕ даргин драматургĕ. Дагестан АССР халăх çыравçи (1969). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://кубачи.рф Различная информация о селе и изделиях мастеров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019172622/http://xn--80abwf9b0a.xn--p1ai/ |date=2015-10-19 }} * [http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/167/ Кубачинские художественные изделия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316050008/http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/167/ |date=2015-03-16 }} * [http://kubachi.su/story/legendi_kubachi/ Легенды о горном ауле Кубачи] {{Dagestan-geo-stub}} {{Дагестан}} [[Категори:Даргинсем]] 3c208g34b77u6blm9ny2qdhh3ih401j 0 76524 877233 812597 2026-09-04T15:28:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877233 wikitext text/x-wiki [[File:Kvas.jpg|thumb|180px|Кăвас]] [[File:Mint bread kvas.jpg|мини|Кружкăна тултарнă пĕтнек кăвасĕ]] [[File:Бочка кваса Белгород.jpg|мини|«Бочка кваса» ларёк. [[Белгород]]]] '''Квас''' ({{lang-uk|}}, {{lang-be|}}, {{lang2|mk|sh|квас}}, {{lang-sh|}} [[Диалект|диал.]] ''аловина'', {{lang-sk|kysel', kyselica, parovec}}, {{lang-pl|kwas, kisiel, żur}}, {{lang-lt|gira}}, {{lang-lv|kvass}}, {{lang-et|kali}}) — славян йăлинчи йӳçĕ ĕçме, == Çав. пекех == * [[Йӳç яшка]] * [[Борш]] * [[Сбитень]] == Литература == * {{СДЭС|Квас|автор=Валенцова М. М. |том=2|страницы=488–489 |ref=Валенцова}} * ''Георгиевский'' «Об отношении кваса к пиву и диетическом значении свободных кислот в этих напитках» (дисс. СПб., 1875) * ''Георгиевский'' «Химический состав кваса, отношение его к пиву, с замечаниями о диетическом его значении» («Здоровье», т. I, 1874—1875 г., стр. 218 и 243) * ''Ильинский'' «Материалы к учению о госпитальном квасе» («Врач», 1885 г., стр. 85 и 104) * {{кĕнеке |автор= |пай=Квас |каçă пайĕ=http://slovari.yandex.ru/%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%81/%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D1%81/ |пуçелĕк=Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т.|оригинал= |яваплă=Тĕп ред. П. А. Клубков; Рук. проекта С. И. Богданов |вырăн= М.; СПб. |издательство=Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: [[Филологический факультет Санкт-Петербургского государственного университета|Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та]] |çул=2002 |том=2: З–П |страницы= |страниц=720 |серия= |isbn=5-691-00882-X |тираж=|ref=РГЭС}} * ''Королев Дмитрий Амосович'' «Русский квас», издательство «Пищевая промышленность», 1967 * ''Мединский В.'' О том, кто и когда сочинял мифы о России. М.: Олма Медиа Групп, 2010. — 240 с. — (Мифы о России). — 10 000 экз. — ISBN 978-5-373-03724-2. * {{кĕнеке |автор=Похлёбкин В. В. |пай=2. Термины спиртных напитков, существовавшие в Древней Руси с IX по XIV век |пуçелĕк=История водки (IX—XX вв.) |оригинал= |вырăн=М. |издательство=Интер-Версо |çул=1991 |страницы= |страниц=288 |isbn=5-85217-012-7 |ref=Похлёбкин}} * ''Симонов Л. Н.'' «Пивоварение (заводское и домашнее), квасоварение и медоварение». СПб, типография Е. Евдокимова, 1898 * ''Стефанович'' «К вопросу о госпитальном квасе» («Медицинские прибавления к Морскому Сборнику», июль 1882) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[Крылов Константин Анатольевич|Крылов К. А.]] [http://www.pravaya.ru/column/5174 Квас: мелочи русской жизни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131062029/http://pravaya.ru/column/5174 |date=2018-01-31 }}. * {{ВТ-ЭСБЕ+|Квас|[[Лялин, Леонид Михайлович|Лялин Л. М.]]}} * [http://kvass.tut.su/ Королев Д. А. Русский квас] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315013857/http://kvass.tut.su/ |date=2009-03-15 }}. * [http://www.nubo.ru/pavel_egorov/kvas.html Второе рождение русского кваса]. * [http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/391/ Квас СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018115153/http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/391/ |date=2012-10-18 }}. * [http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=180756 ГОСТ 31494-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226233131/http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=180756 |date=2018-12-26 }}. Квасы. Общие технические условия. {{Кăвас}} {{Алкоголь ĕçмисем}} [[Категори:Кăвас|*]] [[Категори:Ферментизациленĕ ĕçмесем]] [[Категори:Украин ĕçмисем]] [[Категори:Вырăс ĕçмисем]] [[Категори:Эстон ĕçмисем]] [[Категори:Латыш ĕçмисем]] [[Категори:Славян кухни]] ixg9n4je68q6rwh2zj3j98lpagj97gk 0 78652 877249 656821 2026-09-05T02:33:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877249 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят= Омар Хайям Нишапури |Ӳкерчĕк=033-Earth-could-not-answer-nor-the-Seas-that-mourn-q75-829x1159.jpg |Анлăшĕ=250px |Ӳкерчĕке ăнлантарни= Омар Хайям ӳнерлӗ сӑнарта. Aделаида Хансом Лисон еҫӗ. |Суя ятсем= |Çуралнă вăхăт= |Çуралнă вырăн= |Вилнĕ вăхăт= |Вилнĕ вырăн= |Гражданлăх= |Ĕçлев тĕсĕ= |Хастар çулсем= |Тĕлĕ= |Жанр= |Ĕçсен чĕлхи= |Дебют= |Сайт= |Викиампар= |Викивулавăш= }} '''Омар Хайям Нишапури''' ({{lang-fa|عُمَر خَیّام نیشابوری‎}}; 18 ҫу 1048, Нишапур — 4 раштав 1131, ҫавӑнтах) — перс философӗ, математикӗ, астрономӗ тата сӑвӑҫӗ. Пурӑннӑ вӑхӑтра ӑна ӑслӑх ӗҫченӗ пек ҫех пӗлнӗ. Паянхи кунра ытларах вӑл хӑйӗн рубаи тене сӑвӑллӑ афоризмӗсем тӑрӑх паллӑ. == Пурнӑҫӗ == == Ӗҫӗ-хӗлӗ == == Вуламалли == *Бобынин В.В. Омар Алькайями // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Боголюбов А. Н. Математики. Механики. Биографический справочник. — К.: Наукова думка, 1983. — 639 с. *Глезер Г. И. История математики в школе. VII—VIII классы. — М.: Просвещение, 1982. — 240 с. *История математики. Архивировано 28 ноября 2012 года. с древнейших времён до начала XIX столетия (под ред. А. П. Юшкевича). — Т. I. — М.: Наука, 1972. *Крамар Ф. Д. Об исследованиях Омара Хайяма и Насирэддина Туси по теории параллельных линий. — Алма-Ата, 1964. *Национальная энциклопедия Узбекистана. — Ташкент, 2000—2005. (узб.) *Крымский А. Е. Хейям, Омар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Омар Хайям // Литература и язык. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. Горкина А.П.. — М.: Росмэн, 2006. *М.-Н. Османов. Омар Хайям // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978. == Каҫӑсем == *[http://zagadki-istorii.ru/legendy-60.html Певец жизни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816131554/http://zagadki-istorii.ru/legendy-60.html |date=2016-08-16 }} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] 8a7m0qrrivsaj8nugdip2er9t3liprh 0 80849 877253 725266 2026-09-05T09:17:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877253 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Виктор Симаков |тăван ят = Симаков Виктор Егорович |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = [[журналист]], [[педагог]], "Самар ен" хаçатăн пĕрремĕш редакторĕ |çуралнă вăхăт = [[1933]], [[çурла, 15]] |çуралнă вырăн = [[Меречен]] ялĕ, {{ÇВ|Аксу районĕ|Аксу районĕнче}}, [[Тутар АССР]], [[ССРП]] |гражданлăх = {{USSR}} {{RUS}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = Валентина Егоровна |ачасем = пур |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Симаков Виктор Егорович''' (15.8.1933, [[Меречен]] ялĕ, Аксу районĕ. [[Тутар АССР]], [[ССРП]] çур.) — [[журналист]], вĕрентевçĕ, çыравçă, "Самар ен" чăвашла хаçатăн никĕслевçи тата пĕрремĕш редакторĕ. == Пурнăçĕ == [[Тутарстан]]ăн [[Аксу районĕ]]нчи [[Меречен]] ({{lang-ru|Новое Мокшино}}) ятлă чăваш ялĕнче çуралса ÿснĕ. Халĕ [[Вырăс Киремет]]ĕнче пурăнать. === Ăçта вĕренни === * Аксури педагогика вĕрентĕшĕ *Хусанти Педагогика институчĕ === Ăçта ĕçлени === * Узбекистанра шкулти вĕрентевçĕ (педвĕрентĕш хыççăн, пĕр çул). * Вулавӑшҫӑра, * ДОСААФ ертӳҫинче (вӑл ҫар чӗнӗмӗпе аслӑ лейтенантне ан манӑр) * [[Кив Илтреккел]]ӗнче, [[Тури Паланнӑ]]ра, [[Кивĕ Ӳсел]]ӗнче, [[Ҫӗнӗ Ӳсел]]ӗнче, [[Чăвашьел]]ĕнче (итлӗр-ха, шӑрпӑклансем, мӗнле илемлӗ ятсем!) шкулсенче чӑвашла, вырӑсла, нимӗҫле вӗрентнӗ. Ку хушӑра вӑл Хусанта пединститут пӗтернӗ, авланнӑ та ҫурт-йӗр ҫавӑрнӑ. * Кӗркури Тяманов тусӗпе пӗрле вӗсем Аксура чӑвашла хаҫат тӑвас тесе тапаҫланма пуҫланӑ. 1965 ҫулта чӑваш хаҫачӗ чӗрӗлсе тӑнӑ. * «1968 ҫулта парти билетне ҫухатсан тата ытти хӑш-пӗр «ҫылӑхсемшӗн» ӗҫрен каймалла пулчӗ. Ун хыҫҫӑн Йӗпреҫри (Чӑваш Республики) «Ҫӗнтерӳшӗн» хаҫатра ӗҫлерӗм» (5 хутъен). * Чӑваш ҫӗршывне вӑл татах ҫаврӑнса килнӗ. Тӑван енчи шкулсенче тепӗр 6 ҫул ӗҫлесен («ӗҫлеме май пулмарӗ, райком хӗсӗрлерӗ») Шӑмӑршӑ районӗнчи Кивӗ Чукалта ҫемйипех пурӑннӑ * 1982 ҫулта Самар облаҫӗнчи Сызрань хулине куҫса кайнӑ, хула айккинче хуҫалӑх туяннӑ. Питреккел, Паньшино шкулĕсенче ĕçленĕ. * Чӑваш тӗременӗсем (редакторӗсем-ҫке, юплешке!) Симакура ҫул паман чухне вӑл тутар тата ирҫе чӗлхиллӗ хаҫатсенче ӗҫлесе тӗлӗнтерчӗ (тутарла та, ирҫелле те шӑрантарать кӑна вӗт!), кӳршӗсем чӑваш ачине хисеп хучӗсемпе мухтарӗҫ! Симакур чӑнах та пиҫӗ хаҫатҫӑ. Куҫлӑ-пуҫлӑ тӗкел ҫын хирӗҫлеме пултарас ҫук. == Вуламалли == * Жолудь, Роман. [http://zhlob.info/?p=210 Самарская дурь.]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Жлоб. Журнал обывателя. Непечатное издание. 12.11.2012 < RSS 2.0. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chuvash.org/content/4994-Симакур%20темтепӗр%20курса%20ҫӳрени%20ҫинчен.html Виталий Станьял: Симакур темтепӗр курса ҫӳрени ҫинчен] * [http://www.b2b-project.ru/profile/5502911 «ПРИВОЛЖСКИЙ ВЕСТНИК», РЕДАКЦИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118035304/http://www.b2b-project.ru/profile/5502911 |date=2019-11-18 }} * [https://www.idelreal.org/a/30461183.html Чувашский минус. Краевед о том, чего ожидать чувашам от новой переписи] [[Категори:Журналистсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Тутарстан]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей журналисчĕсем]] [[Категори:1933 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çурлан 15-мĕшĕнче çуралнисем]] nyfuhv3xugvvadkhx028tsv94fhh9zm 0 81281 877245 716436 2026-09-04T21:28:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877245 wikitext text/x-wiki [[File:Mule cart on Vintage Drive.jpg|thumb|Лав]] [[File:Baggage cart.jpg|thumb|Çын вăйĕпе туртакан лав]] '''Лав''' — тулли урапа е [[çуна]]. Пушăлла пыракан урапана е çунана вара лав темеççĕ. == Вуламалли == *Повозки военные // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Подвижность и поворотливость повозки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Экипажное дело // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Каçăсем == * [http://info.horse-driving.ru/ Упряжная езда - все о гужевом транспорте, упряжках и ее видах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513170204/http://info.horse-driving.ru/ |date=2018-05-13 }} * {{Из БСЭ|заглавие=Повозки конные}} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_rus_mod_of_life_xix/85/%D0%92%D0%B8%D0%B4%D1%8B «Виды экипажей»] в Энциклопедии русского быта XIX века. Ю. А. Федосюк. 1989. * [http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/381/ Повозки конные СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018174908/http://mintorgmuseum.ru/vocabulary/381/ |date=2012-10-18 }} * [http://wars175x.narod.ru/rs_sanit.html Краткий исторический очерк развития санитарных повозок русской армии 1797—1811]. [[Категори:Транспорт]] [[Категори:Лаша]] btk9ah2r56h5m2kaems49cmonqyv1lw 0 85037 877235 861874 2026-09-04T17:20:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877235 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Каркасон |settlement_type = хула, коммуна |image_skyline = 1 carcassonne aerial 2016.jpg |image_blank_emblem = Blason Carcassonne 11.svg |coordinates_region = |website = }} '''Каркасон''' ({{lang-fr|Carcassonne}}) — Франци хули тата коммуни, Од департаменче, Окситани регионӗнче вырнаҫнӑ. Каркассон департаментӑн тӗп хули. Халӑхӗ - 43 950 ҫын (1999). == Кун-ҫулӗ == == Паллӑ ҫынӗсем == * == Тӑванлӑ хуласем == * == Вуламалли == *Alaux H. Carcassonne, quartiers et faubourgs. — Lions Club Carcassonne-Cité, 2002. *Benoist P. Carcassonne pays cathare. — Déclic, 2002. — ISBN 2-84768-005-5. *Bonnet J.-L. Carcassonne d'hier à aujourd'hui. — La Tour Gile, 2005. — ISBN 2-87802-420-6. *Bonnet J.-L. La Bastide de Carcassonne en poche. — La Tour Gile, 2007. — ISBN 978-2-87802-430-2. *Descadeillas R. Carcassonne. — Saep, 1972. *Guilaine J., Fabre D. Histoire de Carcassonne. — Privat, 2001. — ISBN 2-7089-8328-8. *Marquié C. Carcassonne: hôtels et maisons du Moyen Âge à la Révolution. — Amicale Laïque de Carcassonne, 1998. — ISBN 2-9502965-0-9. *Mot G. Carcassonne, ville basse 1247-1962. — Société d’études scientifiques de l’Aude, 1963. *Nelli R., Alaux H. Carcassonne d'heureuse rencontre. — Edisud, 1980. *Panouillé J.-P. Carcassonne. — Sud-Ouest, 2000. — (Connaître). — ISBN 2879010365. == Каҫӑсем == * [http://www.castlemaniac.com/châteaux-forts/carcassonne/carcassonne.php Carcassonne Médiévale]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.carcassonne.org Site officiel de la ville de Carcassonne] * {{cite web |title = Vols low-cost vers l’aéroport de Carcassonne |url = http://www.flylc.com/to/fr/ap-ccf.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20051218101320/http://www.flylc.com/to/fr/ap-ccf.htm |archivedate = 2005-12-18 |deadlink = yes }} * [http://www.canaldumidi.com/Carcassonnais/Carcassonne/Carcassonne.php Le Canal du Midi à Carcassonne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925200102/http://www.canaldumidi.com/Carcassonnais/Carcassonne/Carcassonne.php |date=2020-09-25 }} * [http://www.carcassonne.culture.fr Site du Ministère de la Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200121043919/http://www.carcassonne.culture.fr/ |date=2020-01-21 }} * [http://mescladis.free.fr/ Un des sites des plus enrichissant sur Carcassonne, Cité et Bastide] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Хула]] [[Категори:Франци хулисем]] 4w7aa22en3h1wqgarehar09wfobirft 0 86751 877247 772962 2026-09-04T22:34:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877247 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем}} {{Çыравçă | Ят = Любомир Левчев | Тăван ят = Любомир Левчев | Ӳкерчĕк = Lubomir Levchev.jpg | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Любомир Левчев | Çуралнă вăхăт = [[1935]], [[ака, 27]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Троян|Троянра}} | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Троян|Троянра}} | Вилнĕ вăхăт = [[2019]], [[авăн, 25]] | Ĕçлев тĕсĕ = сăвăç, прозăç | Хастар çулсем = | Гражданлăх = {{BGR}} | Жанр = | Ĕçсен чĕлхи = полхар | Чыславсем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Стара планина орденĕ|2006}}{{!!}}{{ІІІ степеньлĕ тивĕçлĕх орденĕ (Украина)|1997}} {{!}}} | викивулавăш = }} '''Любомир Спиридонов Левчев''' ({{lang-bg|Любомир Спиридонов Левчев}}; 27.4.1935, [[Троян (хула)|Троян]] — 25.9.2019, çавăнтах) — пăлхар сăвăçи, прозăçи. [[Европа Академийĕ|Европăри ӳнер, ăслăх тата культура академин]] (Парис, Франци) чăн пайташĕ. Тĕнчери чылай чыслава тивĕçнĕ. == Биографи == 1935 çулта Троян хулара çуралнă. Ирех сăвă шăрçалама тытăннă. Пĕрремĕш кĕнеки — «Звездите са мои» («Манăн çăлтăрсем») [[1957]] çулта пичетленнĕ. [[София университечĕ]]н философи-истори факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. 1961—1971 çулсенче «Литературен фронт» хаçатăн редакторĕ, тĕп редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă. 1975 — 1979 çулсенче Пăлхари Халăх Республикин культура министрĕн пĕрремĕш çумĕ. Каярах (1979—1989) — Пăлхар çыравçисен пĕрлешĕвĕн председателĕ. 1991 çултанпа — кăларăвăш килĕн тата «Орфей» тĕнчери журналăн тĕп редакторĕ тата харпăрçи. Поэт çитмĕл çул тултарнă тĕле Левчев хайланисем 7 томпа тухнă. == Çемье == * Ывăлĕ, [[Левчев Владимир]] сăвăç. == Чыслани == ; Тĕнчери * Франци академин ылтăн медалĕ (поэзи) тата Поэзи рыцăрĕ (1985); * Венесуэла çыравçисен ассоциацин медалĕ (1985); * «Мате Залки» парни (1986) * «Борис Полевой» парни — РСФСР (1986); * [[А. С. Пушкин ячĕллĕ вырăс чĕлхин патшалăх институчĕ|Пушкин ячĕллĕ институтăн]] Мăн чыславĕ (1989); * [[Сорбона]] Мăн чыславĕ (1989); * «Фернандо Риело» (1993). * [[Ылтăн Кăшăл]] ([[2010]]) ; Пăлхарире * [[Димитров премийĕ]] (1972). * Пĕрремĕш степеньлĕ «[[«Стара планина» орденĕ|Стара планина]]» орденĕ, «Пăлхаришĕн питĕ нумай тивĕçлĕхшĕн, пăлхар ӳнерĕпе культурине аталантарнăшăн тата сарнăшăн». * [[Христо Данов ячĕллĕ премийĕ]] мĕнпур пултарулăхĕшĕн (2008). ; Ютçĕр * III степеньлĕ [[«Тивĕçлĕх» орденĕ (Украина)|«Тивĕçлĕх» орденĕ]] ([[авăн, 11]], [[1997]], [[Украина]]) — ''украин-пăлхар хутшăнăвĕсене пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн, украин литературине Пăлхари Республикинче популяризациленĕшĕн''<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1003/97 Указ Президента Украины от 11 сентября 1997 года № 1003/97 "О награждении отличием Президента Украины — «орденом За заслуги»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901122313/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1003/97 |date=2019-09-01 }}</ref>. == Литература == * {{кĕнеке | автор = Левчев Д. | пуçелĕк = Ты следующий | вырăн = М. | издательство = Астрель | çул = 2012 | страниц = 608 | isbn = 978-5-271-43445-7 | ref = Левчев }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://magazines.russ.ru/authors/l/levchev/ Любомир Левчев Я обнимал ветра Стихотворения, поэма] * [http://www.libpz-bg.com/l_lev4ev.html Библиография Любомира Левчева]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-bg}} * [http://netinfo.bg/txtphoto.phtml?iid=262370 Нетинфо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801215207/http://netinfo.bg/txtphoto.phtml?iid=262370 |date=2008-08-01 }} * [https://web.archive.org/web/20071218070109/http://www.mosoblonline.ru/upload/att/20070710161102.pdf «Нарушить это холодное пространство» / Городской ритм. 2007] {{Ылтăн кăшăл}} [[Категори:Пăлхари сăвăçисем]] [[Категори:Пăлхари çыравçисем]] [[Категори:Пăлхар сăвăçисем]] [[Категори:Димитров премин лауреачĕсем]] [[Категори:ПКП ТК пайташĕсем]] [[Категори:Смолянăн хисеплĕ гражданĕсем]] [[Категори:Пăлхари мемуарисчĕсем]] 4xmt33fvqpaav4b6qscyhnrb8eac7q7 0 89478 877238 796067 2026-09-04T18:11:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877238 wikitext text/x-wiki {{Паллă вырăн |Тĕс = Хулаш |Чăвашла ят = Кивĕ Хусан |Ӳкерчĕк = ИСКЕ-КАЗАНСКИЙ МУЗЕЙ- ЗАПОВЕДНИК.jpg |Ӳкерчĕке алпусни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 285px |Статус = Тÿпе айĕнчи музей-управлăх |Патшалăх = РФ |Архитектура стилĕ = |Вырнаçун ячĕ = Камаево |Вырнаçу = [[Высокая-Гора районĕ]] |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 01|lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 39|lon_sec = 01 |region = Тутарстан |CoordScale = |Архитектура стилĕ = |Проект авторĕ = |Скульптор = |Никĕслевçĕ = |Пĕрремĕш асăну = |Никĕсленĕ = |Паллă вăхăтсем = {{Паллă вырăн/Вăхăтсем||||||}} |Пăрахăçланă = |Тума тытăннă = |Туса пĕтернĕ = |Çуртсем = {{Паллă вырăн/Çуртсем||||||}} |Паллă пурăнакансем = |Тăрăм = |Сайт = |Commons = }} [[File:ИСКЕ-КАЗАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫЙ И ПРИРОДНЫЙ МУЗЕЙ- ЗАПОВЕДНИК.jpg|thumb|285px|]] [[File:Территория Иске-Казанский музея - заповедника Республики Татарстан.JPG|thumb|285px|]] [[File:Святые источники Иске-Казанского музея - заповедника Республики Татарстан.jpg|thumb|285px|Сăваплă çăлкуçсем]] '''Кивĕ Хусан''' — [[Тутарстан]]ра вырнаçнă [[хулаш]]. Унта халь [[патшалăх]] тытса тăракан музей-управлăх ([[1992]]-мĕш [[çул]]та никĕсленĕ<ref>Бурханов, Альберт. [http://www.1000kzn.ru/article/ru/2939/69/ Иски Казан - центр сильного княжества] / Казанские истории", N10-14, 2005 г</ref>). Вăл [[Хусан]] хуличен 45 километр çурçĕр-хĕвелтухăçнелле, Хусан шывĕ хĕрринче вырнаçнă. Иске-Казань ял тăрăхĕн территорине кĕрет. «Кивĕ Хусан» тени тутарла «Иске-Казан» тенине калькăласа куçарни пулать. Тепĕр енчен çакна «Иске-Казан» пек мар, «Ичке-Казан» ('''Шалти Хусан''') пек ăнланмалла текенсем те пур. Çапла каланисем — пĕтемпĕх вырăнти [[тутарсем]] хушшинче çÿрекен халлапсем тăрăх<ref>Хузин, Фаяз. [http://www.1000kzn.ru/article/ru/2939/69/ Выдумка краеведов XVIII-XIX веков] / Казанские истории", N10-14, 2005 г</ref>. Чăннипе вара хулаш вырăнĕнчи ĕлĕкхи хулан чăн ячĕ епле пулнине никам та пĕлмест. Çавăн пекех кунта малтан [[Хусан]] пулнă та, вăл вара кайран çĕнĕ çĕре куçса кайнă тенисем те тÿрре тухаймаççĕ. Сергей Кляшторный профессор (Санкт-Петербург хули) каланинчен<ref>Кляшторный, Сергей. [http://history-kazan.ru/aktualnaya-tema/yubilej/15187-a-u-nas-sensatsiya К вопросу о времени основания Казани] / «А у нас сенсация!» — международная конференция «Средневековая Казань: возникновение и развитие» (1999)</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Важно заметить, что в суждениях о времени основания Казани решающее значение имеет то обстоятельство, что под этим названием известны: а) городище Иски Казань в 45 км от современной Казани, в среднем течении р. Казанки; б) средневековая Казань в устье р. Казанки. Одна часть исследователей (последний по датам публикаций – В.Л.Егоров) решительно отвергает какую-либо историческую преемственность этих двух объектов. Другие же, напротив, эту преемственность признают и обосновывают (последний по дате публикаций – Р.Г.Фахрутдинов).}}<Куçару: Хусана хăçан никĕсленине палăртасси тĕлешпе икĕ япала пĕлтерешлĕ. 1) Хусантан 45 километрта Кивĕ Хусан текен хулаш пур; 2) Хусан шывĕн вурринче вăтам ĕмĕрсенче Хусан пулнă. Пĕрисем çак икĕ объект хушшинче çыхăну пуррине шарт та март тунаççĕ (чи юлашкисенчен пĕри — В. Л. Егоров). Теприсем йышăнаççĕ тата çакна никĕслеме те пăхаççĕ (çавнашкал чи юлашки автор — Р. Г. Фахрутдинов).> {{Цитата вĕçĕ}} Тата тепĕр сайтра калани<ref>[https://www.kazan-guide.ru/iske-kazan/ Покажу Казань] / константин, 2018-07-05 13:17:48</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Легенды краше исторических фактов, но " факты - упрямая вещь".}}<Куçару: Легендăсем фактсенчен илемлĕрех, анчах та фактсем пурпĕрех «сĕкĕнеççĕ».> {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<> {{Цитата вĕçĕ}} == Вуламалли == * Гаев… — Антон Гаев, «Генеалогия и хронология Джучидов»// Древности Поволжья и других регионов, т. 4, НН-2002. * Великий волжский путь… — Великий волжский путь, Сб. Казань, 2001. * Клоков, Лебедев… — В. Лебедев, В. Клоков, Монеты с Юго-восточных окраин Сарая// Тараская археология, № 1-2, 2001. * А. Бурханов. Памятники Иске-Казанского комплекса. Казань, 2002. * Шельди… — Н. Шельди. Булгаро-татарские монеты 13-15 веков. Казань, 2002. * Орешников… — А. Орешников. Русские монеты до 1547 года. Москва, 1996. * Мухамадиев… — Мухамадиев. Булгаро-Татарская монетная система. Казань, 1990. == Каçăсем == * [http://kazancat.ru/kazanskie-muzei-pod-otkrytym-nebom-iske-kazan.html Фоторепортаж о музее-заповеднике «Иске-Казан»] * [http://www.bolgar.info Болгарский Государственный историко-архитектурный музей-заповедник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} * ''Хакимзянов Ф., Мустафина Д.'' [http://tashlar.narod.ru/text/hakimz-bolgar.htm Эпиграфические памятники города Булгар] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Атăлçи Пăлхар}} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Тутарстанри хулашсем]] [[Категори:Тутарстанри музейсем]] [[Категори:Хусан историйĕ]] [[Категори:Атăлçи Пăлхарăн хулисем]] [[Категори:Раççейри çухалнă хуласем]] [[Категори:Раççейри этнографи музейĕсем]] [[Категори:Раççейри усрав-музейĕсем]] ttpr0zf34f3dmftm6gevxwi8zhzn39l 0 93411 877239 877230 2026-09-04T18:41:44Z ~2026-48052-25 40903 /* Рольсенче */ 877239 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | RusTitle = Универ | OrigTitle = Универ | image = | caption = | format = камит | runtime = 20-25 мин. | creator = | producer = [[Джанибекян Артур Отариевич|Артур Джанибекян]]<br>[[Дусмухаметов Вячеслав Зарлыканович|Вячеслав Дусмухаметов]]<br>[[Слепаков Семён Сергеевич|Семён Слепаков]] | dir = [[Точилин Пётр Владимирович|Пётр Точилин]]<br>[[Кадникова Жанна Владимировна|Жанна Кадникова]]<br>Иван Китаев<br>[[Самгин Роман Савельевич|Роман Самгин]] | script = | starring = [[Гаврилов, Алексей Анатольевич|Алексей Гаврилов]]<br>[[Гайдулян Андрей Сергеевич|Андрей Гайдулян]]<br>[[Рубцова Валентина Павловна|Валентина Рубцова]]<br>[[Ходченкова Светлана Викторовна|Светлана Ходченкова]]<br>[[Михалкова, Надежда Никитична|Надежда Михалкова]]<br>[[Кожевникова Мария Александровна|Мария Кожевникова]]<br>[[Гогунский Виталий Евгеньевич|Виталий Гогунский]]<br>[[Кещян Арарат Геворгович|Арарат Кещян]]<br>[[Климушкин Алексей Владимирович|Алексей Климушкин]]<br>[[Баранова Лариса Павловна|Лариса Баранова]]<br>[[Ярушин Станислав Сергеевич|Станислав Ярушин]] | country = [[Раççей]] | network = [[ТНТ]] | first_aired = [[Çурла, 25]] [[2008]] | last_aired = [[Çу, 19]] [[2011]] | num_seasons = 5 | num_episodes = 255 | imdb_id = 1409069 }} '''Универ''' — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Андрей Гайдулян]] — ''Саша'' * [[Валентина Рубцова]] — ''Таня'' * [[Ходченкова Светлана Викторовна|Светлана Ходченкова]] — ''Татьяна'' * [[Надежда Михалкова]] — ''Ксения'' * [[Мария Кожевникова]] — ''Алла'' * [[Виталий Гогунский]] — ''Кузя'' * [[Арарат Кещян]] — ''Майкл'' * [[Алексей Гаврилов]] — ''Гоша'' * [[Лариса Баранова]] — ''Лиля'' * [[Станислав Ярушин]] — ''Андрей Мартынов'' * [[Алексей Климушкин]] — ''Сильвестр Андреевич'' * [[Елена Бирюкова]] — ''Лариса'' == Каçăсем == * {{imdb title | id=1409069 | title=«Универ»}} bca4ifjnkdf4hauv806oo3xb6i4nmfj 0 95482 877250 725152 2026-09-05T02:57:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877250 wikitext text/x-wiki [[File:Snegniza.jpg|thumb|Snegniza. Арктикăра]] '''Пăр синчи шыв-юр'''. Шывсене хĕлле пăр витевĕ хупласа илет. Пăрĕ сийелтен юрпа та витĕнет. Çуркунне çитет те, çав юр ирĕлме пуçлать. Çапла вара пăр çийĕ юрпа хутăш шывпа витĕнет (малтанлăха). Каярахпа шывĕ çеç тăрса юлать. Çав япалана пĕр чăвашла словарьте ''сĕлтĕш'' тенĕ. Ку вара [[сĕлкĕш]] тенин варианчĕ çеç пулас. Çавăнпа та асăннă пулăма çавнашкал ятарлă сăмахпа палăртма та хĕн. Кунашкал юр-шыв тата шыв Арктикăра та тухать тинĕссем çийĕн. Вăл çав тери пысăк лаптăксем йышăнма пултарать. == Çав. пекех == * [[Çурçĕр полюсĕ-1|«Çурçĕр полюсĕ» станци]] == Каçăсем == * [http://e-book.h11.ru/Arctic/Arctic%20Region%206.php Водно-солевой обмен и водообеспечение в Арктике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820014448/http://e-book.h11.ru/Arctic/Arctic%20Region%206.php |date=2013-08-20 }} {{Юр тата пăр}} [[Категори:Юр]] [[Категори:Пăр]] [[Категори:Океанологи]] m55hgb0wg1mynzydlozx8znj9gkjiti 0 105296 877242 873522 2026-09-04T19:36:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877242 wikitext text/x-wiki [[File:Dmitry Medvedev 15 May 2008-15.jpg|thumb|[[Ракетные войска стратегического назначения Российской Федерации|РВСН]] '''командăлавçи''' [[Соловцов Николай Евгеньевич|Н. Е. Соловцов]] [[генерал-полковник]] [[Верховный Главнокомандующий Вооружёнными Силами Российской Федерации|Раççей ХВ Аслă Тĕп командăлавçине]] [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Д. А. Медведева]] тата Раççей Оборона министрне [[Сердюков Анатолий Эдуардович|А. Э. Сердюкова]] [[54-я гвардейская ракетная дивизия|54-мĕш гварди ракета дивизине]] кăтартса çÿрет, 15, май, [[2008]]-мĕш çул]] '''Командăлавçă''' — çарти аслă пуçлăх, кĕçĕнрех шайри пуçлăхсене вара командăлавçă темеççĕ<ref>[https://slovarozhegova.ru/word.php?wordid=11548 Толковый словарь Ожегова онлайн КОМАНДУЮЩИЙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221111120856/https://slovarozhegova.ru/word.php?wordid=11548 |date=2022-11-11 }}</ref>. == Çавăн пекех == * [[Командир]] * [[Тĕп командăлавçă]] * [[Тĕп пуçлăхлăх]] * [[Аслă Тĕп командăлавçă]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ||[[Кузьмин-Караваев, Владимир Дмитриевич|К.-К.]]}} * ''Ожегов С. И., Шведова Н. Ю.'' Толковый словарь Ожегова. — 1949 — 1992. * Иллюстрированное описание обмундирования и знаков различия Красной и Советской Армии (1918—1945 гг.) / Сост. О. В. Харитонов. — {{Л.}}: Артиллерийский исторический музей [[ГАУ МО СССР]], 1960. * Справочно-статистические материалы: Военные кадры Советского государства в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. / Под общей редакцией [[Белобородов, Афанасий Павлантьевич|А. П. Белобородова]]. — {{М}}: [[Воениздат]], 1963. * Советская военная энциклопедия. — {{М}}: Воениздат, 1978. — Т. 3. * Военный энциклопедический словарь. — {{М}}: Воениздат, 1984. * Словарь военных терминов / Составители: А. М. Плехов, С. Г. Шапкин. — {{М}}: Воениздат, 1988. * Методическое пособие по справочной работе в [[ЦАМО России]]. — [[Подольск]]: издательство ЦАМО, 1995. * ''Калашников К. А., Феськов В. И., Чмыхало А. Ю., Голиков В. И.'' Статистический сборник: Красная Армия в июне 1941 года. — Томск: Издательство ТГУ, 2001. == Каçăсем == * [http://enc-dic.com/military/Komandujuschi-102.html Словарь военных терминов]. / Составители А. М. Плехов, С. Г. Шапкин. — {{М.}}: Воениздат, 1988. * ''Бычевский Б. В.'' [http://blokada.otrok.ru/library/govorov/2.htm Командующий фронтом (О Маршале Советского Союза Л. А. Говорове). Штаб и командующий.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414102722/http://blokada.otrok.ru/library/govorov/2.htm |date=2014-04-14 }} // Сайт «Ленинград Блокада Подвиг». * [http://www.bookol.ru/dokumentalnaya_literatura_main/biografii_i_memuaryi/27835.htm Сайт боокол.ру, Документальная литература, Биографии и Мемуары, Колбасьев Сергей Адамович, Хороший командующий.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Çар ертӳлĕхĕ]] [[Категори:Çарти тăрăмсем]] 44ermcjlzcqbuaecg8oid1gmnm9ftmr 0 109628 877241 801121 2026-09-04T19:14:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877241 wikitext text/x-wiki [[File:HERB CAEN newspaper columnist, 1994.jpg|thumb|HERB CAEN newspaper columnist, 1994]] :{{ан арпаштарăр|коммунист|:коммунистпа}} {{Wiktionary|колумнист}} {{Wiktionary|колумнистка}} '''Колумни́ст''', '''колумни́стка''' ({{lang-en|column}} — [[Колонка (журналистика)|колонка]]) — [[автор]], <!--единолично ведущий колонку (раздел, [[рубрика|рубрику]]) в каком-либо [[издание|издании]], или являющийся одним из нескольких постоянных авторов этой колонки. --> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web|url=http://rus.1september.ru/view_article.php?ID=200900906|title=Из истории слов: колумнист|author=Абрамова С.В.|publisher=rus.1september.ru|accessdate=2011-11-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/67j19NAlW?url=http://rus.1september.ru/view_article.php?ID=200900906|archivedate=2012-05-17}} * [http://www.columnists.com/ National Society of Newspaper Columnists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126115820/http://www.columnists.com/ |date=2021-01-26 }} ({{tr-en|Национальное общество колумнистов газет}}) * {{en icon}} [http://www.whocomments.org Who Comments?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101050250/http://www.whocomments.org/ |date=2011-01-01 }} — Краткие творческие биографии колумнистов и комментаторов прессы Великобритании {{Журналистика}} {{Куçармалла|en|Columnist}} [[Категори:Журналистика]] [[Категори:Медиапрофессисем]] [[Категори:Колумнистсем| ]] n0i8lr9gzhh0q94pru4tl6z24y84fa8 0 113431 877232 836330 2026-09-04T15:04:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877232 wikitext text/x-wiki '''Йĕкĕр хисепсем''' (''мăшăрлă насат хисепсем'') тесе пĕр-пĕринчен 2 чухлĕ (2 пĕрчĕ чухлĕ) расналăхпауйрăлса тăракан [[ансат хисеп]]сене калаççĕ. ;(0,500) талккăшри йĕкĕр хисепсем: (3, 5), (5, 7), (11, 13), (17, 19), (29, 31), (41, 43), (59, 61), (71, 73), (101, 103), (107, 109), (137, 139), (149, 151), (179, 181), (191, 193), (197, 199), (227, 229), (239, 241), (269, 271), (281, 283), (311, 313), (347, 349), (419, 421), (431, 433), (461, 463), ;(501,1000) талккăшри ансат хисепсем: (521, 523), (569, 571), (599, 601), (617, 619),(641, 643), (659, 661), (809, 811), (821, 823), (827, 829), (857, 859), (881, 883). == Ят-йышсем == Палăртнă чи пысăк ансат йĕкĕр хисепсем: {| class="wikitable" |- ! Хисеп !! [[Вуннăллă шутлав системи|Вуннăллă паллăсен]] шучĕ |- | <math>2996863034895 \cdot 2^{1290000}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''388342'''}} |- | <math>3756801695685 \cdot 2^{666669}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''200700'''}} |- | <math>65516468355 \cdot 2^{333333}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''100355'''}} |- | <math>70965694293 \cdot 2^{200006}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''60219'''}} |- | <math>66444866235 \cdot 2^{200003}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''60218'''}} |- | <math>4884940623 \cdot 2^{198800}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''59855'''}} |- | <math>2003663613 \cdot 2^{195000}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''58711'''}} |- | <math>38529154785 \cdot 2^{173250}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''52165'''}} |- | <math>194772106074315 \cdot 2^{171960}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''51780'''}} |- | <math>100314512544015 \cdot 2^{171960}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''51780'''}} |} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{статья | ref=Euler | автор = [[Эйлер Леонард|Leonhard Euler]] | оригинал = Variae observationes circa series infinitas | пуçелĕк = Various observations concerning infinite series | кăларăм = Commentarii Academiae Scientiarum Petropolitanae | том = 9 |çул = 1737}} ==Каçăсем== * * [http://primes.utm.edu/top20/page.php?id=1 Top-20 Twin Primes] at Chris Caldwell's [[Prime Pages]] * Xavier Gourdon, Pascal Sebah: [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Primes/twin.html ''Introduction to Twin Primes and Brun's Constant''] * [http://mersenneforum.org/showpost.php?p=96237&postcount=51 "Official press release"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930085346/http://mersenneforum.org/showpost.php?p=96237&postcount=51 |date=2011-09-30 }} of 58711-digit twin prime record * * [http://arnflo.se/~site_files/Other/twinprimes The 20 000 first twin primes] * [http://michaelnielsen.org/polymath1/index.php?title=Bounded_gaps_between_primes#World_records Polymath: Bounded gaps between primes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228120914/http://michaelnielsen.org/polymath1/index.php?title=Bounded_gaps_between_primes#World_records |date=2020-02-28 }} * [https://www.wired.com/wiredscience/2013/11/prime/ Sudden Progress on Prime Number Problem Has Mathematicians Buzzing] [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] [[Категори:Тулли хисеплĕ умлăн-хыçлăнлăхсем]] [[Категори:Ансат хисепсен класĕсем]] tpl404d1j0yg4g1zsv8p9wk7ksw78pt 0 127514 877240 867029 2026-09-04T18:55:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877240 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|КБЖД|КБЖДпа}} [[File:Chinese Eastern Railway-en.svg|thumb|Chinese Eastern Railway</br><big>Карттă</big>]] [[File:Binzhou Railway Bridge.jpg|thumb|Binzhou Railway Bridge</br><big>Сунгари шывĕ урлă хывнă чукун çул кĕперĕ</big>]] '''Китай-Хĕвелтухăç чукун çулĕ''' (''КВЖД''; 1917-мĕш çулччен — '''Маньчжури çулĕ''', 1945-мĕш çулхи августран — '''Китай [[Чанчунь]] чукун çулĕ''', 1953-мĕш çултанпа — '''[[Харбин]] чукун çулĕ''') — чукун çул магистралĕ, [[Маньчжури]] территорийĕпе иротнĕскер тата [[Чита]]на [[Владивосток]]па тата [[Порт-Артур]]па çыхăнтарнăскер. Çула 1897—1903-мĕш çулсенче [[Трансçĕпĕр магистралĕ]]н ([[Экстерриторилĕх|de facto]]) кăнтăр турачĕ пек тунă. КВЖД 1917-мĕш çулччен [[Раççей империйĕ]]н пулнă та ăн Раççей çыннисем йĕркелесе тăнă. 1952-мĕш çулта КВЖДна СССР Китая тĕппипех тавăрса панă<ref>{{cite book| last=Zhang| first=Shengfa| chapter=The Main Causes for the Return of the Changchun Railway to China| title=China Learns from the Soviet Union, 1949 – Present| editor1-first=Thomas P.| editor1-last=Bernstein| editor2-first=Li| editor2-last=Hua-Yu| edition=1st| volume=1| location=Lanham, MD| publisher=Lexington Books| year=2010| page=61}}</ref><ref>Дмитріев-Мамонов. Кăтартнă çăлкуç. с.419.</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * * [[Дмитриев-Мамонов, Александр Ипполитович|Дмитріев-Мамонов А. И.]], Здзярский А. Ф. ''[[:commons:File:Путеводитель по Великой Сибирской железной дороге, 1900.djvu|Путеводитель по Великой Сибирской желѣзной дорогѣ]]. Изданіе [[Министерство путей сообщения Российской империи|Министерства путей сообщенія]]'' (с 2 [[Фототипия|фототипіями]], 360 фототипогравюрами, 4 картами Сибири, 3 планами городовѣ) // СПб: Товарищество художественной печати. — 1900. — 600 с. * Путеводитель Восточной Китайской железной дороги : [Зима 1906 г.]. — {{СПб.}}: Т-во Р. Голике и А. Вильборг, 1907 * [[Верещагин, Александр Васильевич (генерал)|Александр Васильевич Верещагин]]. «[[s:В Китае (Верещагин)|В Китае]]»: «[[s:В Китае (Верещагин)#На Маньчжурской дороге|На Маньчжурской дороге]]», «[[s:В Китае (Верещагин)#От Харбина до Порт-Артура|От Харбина до Порт-Артура]]» * * * ''Крадин Н. П., Калинин В. И., [[Авилов, Роман Сергеевич|Авилов Р. С.]]'' [https://web.archive.org/web/20170303124839/https://www.dvfu.ru/library/scientific-publication/Avilov-2015-4.pdf Охранные блокгаузы на линии Китайской Восточной железной дороги] // Вопросы истории фортификации. — 2015. — № 5. — С. 35—67. * ''[[Дроботушенко, Евгений Викторович|Дроботушенко Е. В.]]'' Общественное управление в полосе отчуждения Китайско-Восточной железной дороги в начале XX века // Печатная Гуманитарный вектор. Серия «История». 2019. — Т. 14, № 6. — С. 64-70. * * ''Авилов Р. С.'' [https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/8cc/The%20New%20Past%204%202023-244-290.pdf Рельсы на Восток: от русского железнодорожного строительства до русско-китайского историко-культурного наследия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240822141200/https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/8cc/The%20New%20Past%204%202023-244-290.pdf |date=2024-08-22 }} // Новое прошлое / The New Past. — 2023. — № 4. — С. 258—269. * ''Авилов Р. С.'' Оборонительное строительство на КВЖД накануне и во время Первой мировой войны: проблемы финансирования // Новый исторический вестник. — 2024. — № 2 (80). — С. 6–27.[https://nivestnik.su/2024_2/80.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827183707/https://nivestnik.su/2024_2/80.pdf |date=2025-08-27 }} * ''Авилов Р.С.'' Готовить к обороне или подрыву? Дискуссия о необходимости заблаговременной подготовки к уничтожению мостов на КВЖД. 1908–1915 гг. // Россия и Китай: история и перспективы сотрудничества. — 2024. — № 14. — С. 95–102. * ''Лушнов В. И.'' На память о Хабаровске. Спасибо за визит! — Хабаровск : Дальневосточное издательство «Букер», 2024. — 132 с. == Каçăсем == {{Навигаци |Викисловарь = Китай-Хĕвелтухăç чукун çулĕ }} * [http://www.transsib.ru/Map/hismap-kvzd1903.jpg Карта КВЖД]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104221552/http://www.transsib.ru/Map/hismap-kvzd1903.jpg |date=2007-01-04 }} на transsib.ru * [https://www.vestifinance.ru/articles/126140 На пути к Халхин-Голу]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006135522/https://www.vestifinance.ru/articles/126140 |date=2019-10-06 }} // «[[Вести.ру|Вести]].Экономика», 5.10.2019 * [http://www.worldstatesmen.org/China_Foreign_colonies.html Chinese Eastern Railroad Zone]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817043101/http://www.worldstatesmen.org/China_Foreign_colonies.html |date=2018-08-17 }}{{ref-en}} {{СССР}}{{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Трансçĕпĕр магистралĕ]] [[Категори:Инçет Хĕвелтухăç историйĕ]] [[Категори:Китай историйĕ]] [[Категори:Маньчжури историйĕ]] [[Категори:Раççей-Китай хутшăнăвĕсем]] [[Категори:Раççей империйĕн чукун çулĕсем]] [[Категори:Хэйлунцзян ]] [[Категори:Гирин провинци транспорчĕ]] [[Категори:Ляонин провинци транспорчĕ]] [[Категори:Шалти Монголи транспорчĕ]] [[Категори:Маньчжури]] [[Категори:Китай чукун çулĕсем]] [[Категори:Сарă Раççей]] [[Категори:Ятарлă статуслă территорисем]] [[Категори:Китай]] 4aa8s0nw1iywloelskdfribxrjfaeq0 0 127527 877234 874818 2026-09-04T16:51:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877234 wikitext text/x-wiki {{Ан пӑтраштарӑр2|Каракалпакстан (посёлок)|Пӗр ятлӑ посёлокпа}} {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Узбекистан}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Каракалпак Республики |Тăван ячĕ = {{lang-kaa|Qaraqalpaqstan}}, {{lang-uz|Qoraqalpogʻiston}}<br>[[File:Sunrise_on_the_Aral_Sea_from_the_top_of_the_Ustyurt_Plateau_cliff_-_panoramio.jpg|300px]] |Герб = Emblem_of_Karakalpakstan.svg |Ялав = Flag_of_Karakalpakstan.svg |Ялава ăнлантарни = Каракалпакстанӑн патшалӑх ялавӗ |Герба ăнлантарни = Каракалпакстанӑн патшалӑх гербӗ |Патшалăх = {{Узбекистан}} [[Узбекистан]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = [[Каракалпакстанӑн патшалӑх гимнӗ]] |Статус = Узбекистанти [[суверенитет|суверенлӗ республика]] |Тытăмĕ = {{nobr|16 район (туман), 1 хула}} |Тĕп хула = [[Нукус]] [[хула|хули]] |Вăхăт = {{кӗске дата|1925|02|16}} |Пуçлăх = [[Орынбаев Аманбай Тлеубаевич|Орынбаев Аманбай]] |Пуçлăх тĕсĕ = [[Жокаргы Кенес]] ертӳҫи |Пуçлăх2 = [[Эрманов Фарход Уразбаевич|Эрманов Фарход]] |Пуçлăх тĕсĕ2 = [[Каракалпакстанӑн Министрсен Канашӗ|Министрсен Канашӗн]] ертӳҫи |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[каракалпак чӗлхи]], [[узбек чӗлхи]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = 2 015 000<ref name="автоссылка2"/> ҫын |Çырав çулĕ = 2024 |Пурăнан халăх проценчĕ = |Пурăнан халăх вырăнĕ = 9 |Йышлăх = 11,5 |Йышлăх вырăнĕ = 12 |Наци йышĕ = [[каракалпаксем]], [[узбексем]], [[казахсем]], [[туркменсем]], [[корейсем]] те ыттисем |Конфесси йышĕ = [[мӑсӑльманлӑх]]-[[суннӑҫӑлӑх]] |Лаптăк = 166 600 |Лаптăк проценчĕ = 40 |Лаптăк вырăнĕ = 1 |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Qaraqalpaqstan_Respublikasi_in_Uzbekistan.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[UTC+5]] |Аббревиатура = QR |ISO = UZ-QR |FIPS = |Телефон кочĕ =+998 61 |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = [[.qr]] |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 95 |Сайт = http://www.karakalpakstan.uz/ru |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Каракалпакстан''' е '''Каракалпак Республики''' (''Каракалпаки''<ref>{{кĕнеке|автор=Ф. Л. Агеенко|пуçелĕк=Имена собственные в русском языке|вырăн=Москва|издательство=НЦ ЭНАС|çул=2001|страница=135|страницăсем=375|isbn=5-93196-107-0}}</ref>, {{lang-kaa|Qaraqalpaqstan}}, {{lang-uz|Qoraqalpogʻiston}}) — [[Узбекистан]] [[Узбекистанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ|йышӗнчи]] [[суверенитет|суверенлӗ]] [[республика]]. Патшалӑх саккунӗсем тӑрӑх вӑл Узбекистан йышӗнчен [[сецесси|уйрӑлса тухма]] пултарать. Каракалпакстанӑн тӗп хулипе чи пысӑк хули — [[Нукус]]. Республика ячӗ [[каракалпаксем|каракалпак халӑхӗнчен]] тухнӑ<ref>''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.</ref>. [[2024]] ҫул пуҫламӑшӗнчи пӗлӗм тӑрӑх Каракалпакстанта 2 015 000 ҫын пурӑнать<ref name="автоссылка2"/>. Республикӑри официаллӑ чӗлхесем — [[каракалпак чӗлхи]] тата [[узбек чӗлхи]]. == Тавралӑх == {{Вырнаҫтару2 |nw={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Мангистау облаҫӗ]]</small> |n={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Актобе облаҫӗ]]</small> |ne={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Кызылорда облаҫӗ]]</small> |w={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Мангистау облаҫӗ]]</small> |e={{ялав|Узбекистан}}<br><small>[[Навои вилоячӗ]]</small> |sw={{ялав|Туркменистан}}<br><small>[[Балкан велаячӗ]]</small> |s={{ялав|Туркменистан}}<br><small>[[Дашогуз велаячӗ]]</small> |se={{ялав|Узбекистан}}<br><small>[[Хорезм вилоячӗ|Хорезм]], [[Бухара вилоячӗ]]сем</small> }} Каракалпакстан Республики Узбекистанӑн ҫурҫӗр-анӑҫ енче вырнаҫнӑ. Унӑн лаптӑкӗ — 166 600 ҫм² (Узбекистан ҫӗрӗн 40 %). Лаптӑк тӑрӑх вӑл Узбекистанти чи пысӑк регион. Каракалпак Республики ҫурҫӗрте — [[Казахстан]]ӑн [[Актобе облаҫӗ]]н [[Байганин районӗ]]пе, ҫурҫӗр тухӑҫра — [[Казахстан]]ӑн [[Кызылорда облаҫӗ]]н [[Казалы районӗ|Казалы]], [[Кармакшы районӗ]]семпе, ҫурҫӗр-анӑҫра тата анӑҫра — [[Казахстан]]ӑн [[Мангистау облаҫӗ]]н [[Бейнеу районӗ|Бейнеу]], [[Мангистау районӗ|Мангистау]], [[Каракия районӗ]]семпе, кӑнтӑрта — [[Туркменистан]]ӑн [[Балкан велаячӗ|Балкан]], [[Дашогуз велаячӗ]]семпе, кӑнтӑр-тухӑҫра — [[Узбекистан]]ӑн [[Хорезм вилоячӗ|Хорезм]], [[Бухара вилоячӗ]]семпе, тухӑҫра — [[Узбекистан]]ӑн [[Навои вилоячӗ]]пе чикӗленет. Республика [[Туран айлӑмӗ]]нче вырнаҫнӑ. Ҫурҫӗр-анӑҫра унпа [[Каракум]] пушхирӗ чикӗленет, ҫурҫӗр-анӑҫра [[Устюрт]] платовӗ ларать, ҫурҫӗр-тухӑҫра вара [[Кызылкум]] пушхирӗ. Каракалпакстан ҫӗрӗн йышне типсе ларнӑ [[Арал тинӗсӗ]]н кӑнтӑр пайӗ кӗрет. Хальхи вӑхӑтра ку вырӑнта ҫӗнӗ [[Аралкум]] пушхирӗ йӗркеленет, [[Амударья]] юханшывӗн айӗнчи юхӑмсем типсе лараҫҫӗ. Пушхирӗн тӗсӗ — [[бархан]] хӑйӑрӗсем. Каракалпакстанта экологиллӗ инкек зони пур — [[Арал тинӗсӗн типсе ларни]]. Каракалпак Республикин ҫӗрӗн 80 % яхӑн (13,67 млн га) — [[пушхир]]сем. == Кунҫул == === Хорезм йышӗнчи Аваллӑх тата малтанхи Вӑтам Ӗмӗрсем === [[Ӳкерчĕк:Xerxes I tomb Choresmian soldier circa 470 BCE.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Ахеменидсем|Ахеменидсен]] хӗсметӗнчи хорезм салтакӗ. [[Пирӗн эрӑччен 470 ҫул|П. э.-ччен 470 ҫ]]]] [[Ӳкерчĕк:4F4D 1~1.JPG|thumb|left|upright=0.6|Хорезм фрескин пайӗ. [[Пирӗн эрӑччен V ӗмӗр|П. э.-ччен V]]—[[Пирӗн эрӑччен III ӗмӗр|III ӗмӗрсем]]]] Кунҫуллӑ пӗлӗм тӑрӑх, хальхи Каракалпастан ҫӗрӗнче [[неолит]] тапхӑрӗнчен пуҫласа ҫынсем пурӑннӑ. Авалхи вӑхӑтра ку ҫӗрпе хальхи [[Хорезм вилоячӗ]], тата [[Туркменистан]]ӑн ҫумӗнчи ҫӗрӗсем — [[Хорезм]] патшалӑхне йӗркеленнӗ. [[Пирӗн эрӑччен VI ӗмӗр]]тен пуҫласа 1924 ҫул таран вӑл пулнӑ<ref>Рапопорт Ю. А. Краткий очерк истории Хорезма в древности // Приаралье в древности и средневековье. М., 1998, с. 28</ref>. Хорезм [[Вӑтам Ази]]ри чи авалхи патшалӑхсенчен пӗри пулнӑ. Каракалпак Республикинчи 300 ытла археолоогиллӗ объектсем пур. [[Геродот]]ӑн «Историйӗсем» тӑрӑх, Хорезм [[Перс империйӗ]]н 16-мӗш сатрапине кӗнӗ тата [[хорезмсем]] [[Пирӗн эрӑччен 480 ҫул|п. э.-ччен 480 ҫулта]] [[Ксеркс I|Ксерксӗн]] [[Греци]]е ҫар ҫулӗнчи [[ахеменидсем|ахеменидсен]] енче хутшӑннӑ. [[Ахеменид империйӗ]]н тӗп хулине — [[Персеполь|Персеполя]] тума хорезмсем пулӑшнӑ. Хорезм салтакӗсем империн тӗрлӗ пайӗсенче хӗсметре пулнӑ. [[Македони Александрӗ]]н [[Вӑтам Ази]]е ҫар ҫулӗсемччен, [[Пирӗн эрӑччен V ӗмӗр|п. э.-ччен V ӗмӗрте]] Хорезм ахеменидсенчен пӑхӑнманлӑхлӑ пулса тӑнӑ. П. э.-ччен V ӗмӗрте [[арамей ҫырулӑхӗ]]н тӗпӗнчен хорезм ҫырулӑхӗ ҫуралнӑ. Авалхи [[Топрак-кала (хулаш)|Топрак-кала]] хулашӗн ҫӗрӗнче [[археологи|археологсем]] [[хорезм чӗлхи|хорезмле]] ҫырнӑ хутсен пуххи тупнӑ. Хорезм ҫырулӑхне [[XVIII]] ӗмӗр таран усӑ курнӑ. Авалхи хорезмсен тӗп тӗнӗ [[зороастризм]] пулнӑ. Авалхи Хорезмӗн патшисенчен манетсене кӑларакансем кӑна паллӑ: Артав ([[I ӗмӗр|п. эрӑн I ӗмӗрӗ]]), [[Артрамуш]] ([[II ӗмӗр|II ӗ.]] вӗҫӗнчен [[III ӗмӗр|III ӗ.]] пуҫламӑшӗ таран), [[Вазамар]] (III ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫури)<ref>{{Cite web |url=http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins.html |title=Монеты Хорезма |access-date=2020-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216173435/http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins.html |archive-date=2019-12-16 |url-status=live }}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins2.html |title=Монеты Хорезма 2 |access-date=2020-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218011900/http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins2.html |archive-date=2019-12-18 |url-status=live }}</ref>. Ҫӑлкуҫсем тӑрӑх [[I ӗмӗр|п. эрӑн I ӗмӗрӗнче]] ҫӗнӗ хорезм тапхӑрӗпе ҫӗнӗ календарӗ йышӑннӑ. [[Абу Рейхан аль-Бируни]] паллӑ хорезм тӗпчевҫи каланӑ тӑрӑх, чи малтан хорезм ҫул шучӗ [[Пирӗн эрӑччен XVIII ӗмӗр|п. э.-ччен XVIII ӗмӗрте]] йышӑннӑ. П. эрӑн I ӗмӗрӗн варринчен II ӗмӗр вӗҫӗ таран Хорезм Кушан патшалӑхӗн витӗмӗнче пулнӑ. [[IV ӗмӗр]] пуҫламӑшӗнче, [[Африг]] падишах тапхӑрӗнче Хорезмӗн тӗп хули — [[Кят]] хули пулса тӑнӑ. [[305]]—[[995]] Хорезмре [[Афригидсем|Афригид династийӗ]] ертсе пынӑ, вӗсен патшисен титулӗ — хорезмшах пулнӑ. [[567]]—[[658]] ҫулсенче Хорезм Тӗрӗк каганлӑхӗн витӗмӗнче пулнӑ. Ҫав вӑхӑтри китай ҫӑлкуҫӗсенчи Хусыми (呼似密) ятпа паллӑ. === IX—XV ӗмӗрсем, Хорезм, Ылтӑн Урта тата Тимуридсен патшалӑхӗсен йышӗнче === [[IX]] ӗмӗрте огузсем хушшинче хорезм укҫа система сарӑлать<ref>Гончаров Е. Ю., Настич В. Н. Новые нумизматические памятники IX в. из Восточного Приаралья (новооткрытый чекан государства Сырдарьинских огузов) // Международная научная конференция «РАСМИР: Восточная нумизматика — 2011». Сб. науч. трудов. ― Киев, 2013. С. 26-30.</ref>. [[X]] ӗмӗрте Хорезм хулисем питӗ аталанма пуҫланнӑ. Хорезм купсисем [[туркменсем|туркменсен]] ҫӗрӗсене, анӑҫ [[казахсем|казахсен]] ҫӗрӗсене, [[Атӑлҫи]]е — [[Хасарсем|Хасар Енпе]] [[Пӑлхарсем|Пӑлхар Енне]], [[Тухӑҫ Европа|тухӑҫ Европӑна]] сутма кайнӑ. [[1219]]—[[1221]] ҫулсенче [[Чингисхан]] [[монголсем|монголӗсем]] Хорезмшахсен патшалӑхне аркатнӑ, нумайрахӑш хуласем пӗтнӗ. Монголсем [[Амударья]] юханшывӗ Каспи тинӗсӗн енне ҫавӑрттарнӑран кунти каракалпаксем урӑх ҫӗрсене пурӑнма кайнӑ. [[Ӳкерчĕк:Ногайская орда.jpg|thumb|left|350px|Нухай Урти]] Каракалпак кунҫулӗ [[Нухай Урти|Нухай ханлӑхӗнчен]] пуҫланать. [[XIV]] ӗмӗр вӗҫӗнче нухай паттӑрӗ [[Едигей]] ханлӑх йӗркеленӗ. [[1419]] ҫулта Егидей вилнӗрӗн Нухай ханлӑхӗ вӑйсӑрланма пуҫланнӑ. [[XVI]] ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринче Нухай ханлӑхӗ виҫӗ патшалӑх ҫине пайланнӑ: [[Алтыулы Урти]], [[Кӗҫӗн Нухай Урти]], [[Мӑн Нухай Урти]]. === XVI—XVIII ӗмӗрсем, Хорезм йышӗнче === [[Сырдарья]]па [[Амударья]] ирӗклӗ ҫӗрсем хушшинче ҫӗр хуҫалӑхӗшӗн [[Кувандарья]]ран шыва усӑ курса кунта анатри каракалпаксем пурӑнма пуҫланӑ. [[XVII]]—[[XVIII]] ӗмӗрсенче [[Хива ханлӑхӗ]]нчи тӗп вӑйсем [[узбексем|узбек ӑрӑвӗсем]] пулнӑ: [[кунгратсем (узбексем)|кунгратсем]], [[наймансем]], [[Киятсем (тӗрӗксем)|киятсем]], [[мангытсем]], [[нукузсем]], [[Канглы (ӑру)|канглы]] тата [[кипчаксем]]<ref name="автоссылка1">Yu. Bregel, Inak in Encyclopedia of Islam, Second Edition. Volume XII, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill: 1982, p. 419</ref>. Вӗсенче кунграт ӑрӑвӗ чи вӑйлӑ пулса тӑнӑ. [[1512]] ҫулта [[арабшахидсем|арабшахид династийӗ]] ертсе пыма пуҫланӑ. Вӗсен ертсе пынин тапхӑрӗн экономики аталаннӑ пулнӑ. [[1740]] ҫулта юлашки хан [[Ильбарс-хан II]] [[Надир-шах]]ран вӗлернӗ. XVII ӗмӗр пуҫламӑшӗнче нухайсене калмӑксем ҫӗнтерсе аркатнӑ. Нумайрахӑш нухайсем Крым ханлӑхне пурӑнма кайнӑ, каракалпаксем вара — [[Алтыулы Урти]]н ҫӗрӗсене, Аралҫумпа [[Сырдарья]] тӑрӑхне. XVIII ӗмӗр пуҫламӑшӗ патне Сырдарья хӗррисенчи пурӑнакан каракалпаксем пӗрлешесшӗнччӗ. Куна Кучукхан, Табурчапа Гаиб султансем тума тӑрӑшнӑ. [[1723]] ҫулта Сырдарья варрине калмӑксе ҫапӑҫса илнӗ чух, каракалпаксем сыхланса каймалла пулнӑ. Вӗсем икӗ ушкӑн ҫине пайланнӑ: 1-мӗш Сырдарьян тури юхӑмне Ташкентелле кайнӑ, 2-мӗш вара — Сырдарьян анатри юхӑмӗнче пурӑнма пуҫланӑ. [[1763]] ҫулта Хорезмре узбек ӑрӑвӗн [[Мухаммад Амин]] пулса тӑнӑ, унӑн титулӗ [[инак]]. Ҫав вӑхӑтра каракалпаксем таврӑнма пуҫланӑ<ref>Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времён до наших дней. Ташкент. 1957, с. 212</ref>. Мухаммад Амин [[Бухара эмирачӗ|Бухараран]] (1782 ҫулта), туркменсенчен (1770) хӳтӗленнӗ. [[1790]] ҫулта Хорезмре Мухаммад Аминӗн ывӑлӗ Аваз ертсе пыма пуҫланӑ. Вӑл Хива влаҫне хирӗҫ пӑлханакан арал ӑрӑвӗсемпе вӑрҫланӑ. === XIX ӗмӗр, XX ӗмӗр пуҫламӑшӗ, Хива ханлӑхӗн йышӗнче === Сырдарьяпа Амударья хушшинчи анатри каракалпаксем Кувандарьяпа [[Жанадарья]]ран шыв усӑ курса пушхире шӑварнӑ. [[1811]] ҫулта каракалпак тата арал ӑрӑвӗсене Хива ханӗ ҫапӑҫса илнӗ. Хива патши [[Мухаммед Рахим-Хан]] [[Каракалпак Улусӗ]]н йӗркелени ҫинчен хут кӑларнӑ<ref>{{Кĕнеке|автор=Soyibjon Tillaboyev, Akbar Zamonov|пуçелĕк=Ózbekstan Tariyxí 9|яваплă=Алимова, Д. А.|чĕлхе=kaa|страницăсем=75}}</ref>. [[1812]]—[[1813]] ҫулсенче Сырдарьяри анатри казахсем, [[1820-мӗш ҫулсем|1820-мӗш ҫулсенче]] [[Мары]] парӑннӑ. [[1827]] ҫулта Хива ханлӑхӗн йышӗнчи каракалпаксем пӗрремӗш пысӑк пӑлхану тунӑ. Айдос-Бий паттӑр парӑннӑ. [[1830]]—[[1831]] ҫулсенче, Аллакули-хан влаҫӗн тапхӑрӗнчи [[Куня-Ургенч]] канал тунӑ<ref>Туркестанские ведомости. № 35, 1879 год</ref>. [[1846]] ҫулхи [[раштав уйӑхӗ|раштавра]] [[Ӑренпур]]а Хива элчисем килнӗ — [[Клыч Ниязмухаммедов]] тата [[Шукруллабай Мискинов]]. {{Тулли дата|1847|03|9}} вӗсем [[Питӗр]]е килнӗ. Элчӗсем [[Раҫҫей]] тунӑ Сырдарья ҫумӗнчи [[Раим]] керменне аркатни ҫинчен ыйтнӑ, [[Николай I]] ҫакна «ҫук» хуравланӑ. [[1847]]—[[1848]] ҫулсенче хивасемпе раҫҫейсем хушшинче пӗчӗк ҫапӑҫусем пулнӑ. [[1850]] ҫулта Хиваран Раҫҫее тепӗр элчӗ — Ходжа Мехрем Аллабердыев кайнӑ. Ку килӗшӳсенчен [[Раим]] ыйтӑвӗ татса паман<ref>Гуломов Х. Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005, стр. 254—256</ref>. [[1855]] ҫулта Хива ханӗ Мухаммад Амин-хан [[Серахс]] ҫапӑҫӑвӗнче вилнӗ, ҫул ҫурӑран [[Абдулла-хан]] та вилнӗ. Малалли хан [[Кутлуг Мурад-хан]] вӗлерме тапӑннинчен вилнӗ. [[1856]] ҫулта [[Саид Мухаммад-хан]] ертсе пыма пуҫланӑ. Вӑл [[1858]] ҫулхи казахсемпе каракалпаксен пӑлханӑвне парӑнтарнӑ. Пӑлханакан каракалпаксем вырӑс тӳре-шаринчен пулӑшу ыйтнӑ, Амударья флотилийӗ Кунграда хӳтӗленме пулӑшнӑ<ref name="ЭТК">{{кĕнеке|автор=Андрианов Б. В.|пай=Этническая территория каракалпаков в Северном Хорезме|кăларăм=Материалы и исследования по истории каракалпаков|вырăн=М|çул=1958|сери=Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции|страницăсем=99|ref=ЭТК}}</ref>. Хиваран пӑхӑнман каракалпаксен патши [[Мухаммед Пан]] вӗлерме тапӑннинчен вилнӗ. [[1873]] ҫул таран каракалпаксем [[Хива ханлӑхӗ]]н йышӗнче пурӑннӑ, унтан [[Сырдарья облаҫӗ]]н [[Амударья уйрӑмӗ]]нче. [[1918]] ҫулта [[Раҫҫейри совет влаҫӗн килни]] хыҫҫӑн — [[Хорезм Халӑх Совет Республики]]пе [[Туркестан АССР]]-та. === Совет Пӗрлешӗвӗн йышӗнче === [[Ӳкерчĕк:The Soviet Union 1975 CPA 4431 stamp (Karakalpak Autonomous Soviet Socialist Republic (Established on 1925.02.16)).jpg|thumb|upright=0.7|«Каракалпак АССР-не 50 ҫул» марка. ССРП Почта, 1975 ҫул.]] [[1924]] ҫулта [[Турткуль]] хулинче тӗп хулапа [[Каракалпак автономиллӗ облаҫӗ|Кара-Калпак автономиллӗ облаҫӗ]] йӗркеленӗ. Вӑл [[Туркестан АССР]]-н [[Амударья облаҫӗ]]н тата [[Хорезм Халӑх Совет Республики|Хорезм ХСР]]-н [[Ходжейли районӗ|Ходжейли]], [[Кунград районӗ]]сен ҫӗрӗнче туса хунӑ. {{Кӗске дата|1925|02|12}}—[[нарӑс, 19|19]] батраксен, дехкансен, хӗрлӗ армисен депутачӗсен Йӗркелӳ пуххин йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Кӑркӑс (Казах) Автономиллӗ Совет Социализм Республики (1920—1925)|Кӑркӑс АССР-н]] (унтан [[Казах Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Казах АССР]] ятпа) йышне кӗрекен [[Каракалпак автономиллӗ облаҫӗ|Кара-Калпак автономиллӗ облаҫӗ]]н туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ. {{Тулли дата|1930|07|20}} [[Каракалпак автономиллӗ облаҫӗ|Кара-Калпак АО]] [[Казах Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Казах АССР-н]] йышӗнче уйӑрса [[РСФСР]] йышӗнче юлнӑ. [[Ӳкерчĕк:Karakalpaki.jpg|thumb|mini|right|Куҫан каракалпаксем. 1932 ҫул.]] {{Тулли дата|1932|03|20}} [[Автономиллӗ облаҫ (ССРП)|АО]] вырӑнне АССР статус илнӗ, [[Каракалпак Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Кара-Калпак АССР]] пулса тӑнӑ. Унӑн тӗп хули [[Нукус]] хулине куҫарса кайнӑ. {{Тулли дата|1936|12|5}} Кара-Калпак АССР [[Узбек Совет Социализм Республики|Узбек ССР]] йышне кӗртнӗ. [[1964]] ҫулта Каракалпак АССР ят панӑ. {{Тулли дата|1990|12|14}} Каракалпак АССР-н Мӑн Канашӗн сессинче Патшалӑх пӑхӑнманлӑхӗн декларацийӗ йышӑннӑ. Вӑл тӑрӑх пӗтӗм республика референдумпа Каракалпак АССР никамран пӑхӑнман патшалӑх пулса тӑма пултарать. {{Тулли дата|1992|01|9}} Каракалпак Республики ятпа пулса тӑнӑ<ref>{{Кĕнеке|пуçелĕк=Региональный статистический сборник Узбекистана 2001|çул=2002|вырăн=Ташкент|страница=88|страницăсем=198}}</ref>. [[1993]] ҫулта Узбекистанпа 20 ҫуллӑ килӗшӳ ҫырнӑ, вӑл тӑрӑх Каракалпакстан Узбекистан йышне кӗрӗт. Ку килӗшӳре Узбекистант йышӗнчен тухма ирӗк пур<ref name="DW">{{cite web|url=https://www.dw.com/ru/независимый-каракалпакстан-мечта-или-политическая-программа/a-18465439|url-status=dead|title=Независимый Каракалпакстан: мечта или политическая программа?|website=[[Deutsche Welle]]|date=2015-05-21|access-date=2019-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818083811/https://www.dw.com/ru/%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D1%87%D1%82%D0%B0-%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0/a-18465439|archive-date=2018-08-18}}</ref>. [[Ӳкерчĕк:Karakalpakstan_Parliament_Buiding_in_Nukus.jpg|thumb|mini|right|[[Жокаргы Кенес]] (''Мӑн Канаш''). Каракалпакстан Республикин парламенчӗ.]] === Узбекистан йышӗнче === ССРП арканнӑран Узбекистан пӑхӑнман пулса тӑнӑ, Узбек ССР-тан хӑй ятне Узбек Республики ятне улӑштарнӑ, ун йышӗнче Каракалпак АССР юлнӑ. {{Тулли дата|1991|08|31}} Узбекистан пек, Каракалпакстан та хӑйӗн ятне Каракалпак АССРӗнчен Каракалпак Республики (Каракалпакстан) тесе улӑштарнӑ. Унӑн президенчӗ [[Даулетбай Шамшетов Нуратдинович]] пулнӑ, анчах ӑна Камаловсемпе республика прокурорӗ Амин Тажиев сирпӗтсе антарнӑ. Республика [[1993]] ҫулхи [[кӑрлач уйӑхӗ]]ччен хӑйӗн шалти ӗҫӗсенче темле автономипе пулнӑ. Каракалпакстан Республикин Мӑн Канашӗ — республикӑн чи аслӑ саккун кӑларакан органӗ, Каракалпакстан Республикин Министрсен Канашӗ — унӑн чи аслӑ ӗҫ тӑвакан органӗ. {{Тулли дата|1992|12|14}} Мӑн Канашӗ [[Каркалпакстан ялавӗ|Каракалпакстанӑн патшалӑх ялавӗ]] йышӑннӑ. {{Тулли дата|1993|01|9}} Каракалпак Республикин тӳре-шарипе Узбекистан хушшинче «Узбекистан Республикин йышне Каракалпакстан Республикин 20 ҫул ҫине кӗни» ҫинчен килӗшӳ ҫырнӑ. {{Тулли дата|1993|04|9}} Каракалпакстанӑн Мӑн Канашӗ [[Каркалпакстан конституцийӗ|Каракалпакстан Республикин конституцийӗ]], [[Каркалпакстан гербӗ|Каракалпакстанӑн патшалӑх гербӗ]] йышӑннӑ. {{Тулли дата|1993|12|24}} [[Каркалпакстан гимнӗ|Каракалпакстанӑн патшалӑх гимнӗ]] йышӑннӑ. [[2022]] ҫулта [[Узбекистан президенчӗ]] [[Мирзиёев Шавкат Миромонович|Шавкат Мирзиёев]] [[Узбекистан Республикин конституцийӗ|Узбекистан конституцине]] улӑштарас тесе тӳрлетӳсем сӗннӗ, вӗсенчен пӗри Каракалпакстанӑн уйӑрӑлма ирӗкне пӑрахӑҫланӑ. Каракалпаксем кунпа килӗшейментен [[Нукус]]ра, [[Чимбай (хула)|Чимбайра]], [[Муйнак]]ра [[Каракалпакстанти протестсем (2022)|протестсем]] пуҫланӑ. Вӗсене пула протестлекенсен енчен те, полици енчен те, вилнисем, аманнисем пур. Каракалпакстан статусӗ ҫинчен тӳрлетӳ йышӑнман. == Халӑх == [[2019]] ҫулхи [[ака уйӑхӗ]]нче Каракалпакстанта 1,875 млн ҫын пурӑнать<ref>{{Cite web |url=http://karakalpakstan.uz/ru/page/show/5 |title=Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n' ma’mleketlik hu’kimet portali' |access-date=2020-07-29 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717041548/http://karakalpakstan.uz/ru/page/show/5 |url-status=live }}</ref>. 2024 ҫулхи пӗлӗм тӑрӑх — 2 015 000 ҫын<ref name="автоссылка2">{{cite web |title=Demographic Situation in the Republic of Uzbekistan |url=https://stat.uz/img/demografiya-press-reliz-22_04_2024-eng.pdf |publisher=Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan |date=2024 |archive-date=2025-03-17 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317033405/https://stat.uz/img/demografiya-press-reliz-22_04_2024-eng.pdf |url-status=live }}</ref>. === Халӑхсем === 2021 ҫулта Каракалпакстанти халӑхсем (''пӗр пин ытла халӑхсем кӑтартнӑ'')<ref>{{cite web|url=https://data.egov.uz/rus/data/6117a05996188a0f14ac917b?page=1|title=Постоянное население по национальным и/или этническим группам|publisher=Портал открытых данных Республики Узбекистан data.egov.uz|access-date=2022-11-01|archive-date=2021-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502165841/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|url-status=live}}</ref>: * [[Узбексем]] — 777 370, е 40,4 % * [[Каракалпаксем]] — 711 452, е 36,9 % (Каракалпаксен пӑхӑнман пӗлӗмпе 800 000 ҫын). * [[Казахсем]] — 297 083, е 15,44 % * [[Туркменсем]] — 103 627, е 5,39 % * [[Тутарсем]] — 4 840, е 0,25 % * [[Вырӑссем]] — 10 168, е 0,53 % * [[Корейсем#Корё-сарам|Корейсем]] — 6 241, е 0,32 % * [[Кӑркӑссем]] — 1 461, е 0,08 % * [[Украинсем]] — 1 048, е 0,05 % * Ытти халӑхсем — 10 444, е 0,54 % == Администрациллӗ-территориллӗ тытӑмлӑх == {{main|Каракалпакстанӑн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ}} [[Ӳкерчĕк:Республика Каракалпакстан.jpg|thumb|mini|300px|Каракалпакстанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ.]] Каракалпакстан хӑй администрациллӗ-территориллӗ тытӑмлӑхне хӑйне йышӑнать<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 73)</ref>. Администрациллӗ центр — [[Нукус]]. === Администрациллӗ виҫесен кунҫулӗ === [[1931]] ҫулта [[Кара-Калпак автономиллӗ облаҫӗ|Каракалпак АО]] 11 район ҫине пайланнӑ: * [[Караузяк районӗ|Кара-Узяк районӗ]], центр — [[Караузяк|Кара-Узяк]] кишлакӗ; * [[Кегейли районӗ]], центр — Нукус кишлакӗ ([[Кегейли]] кишлакӗ); * [[Кипчак районӗ]], центр — [[Кипчак (Каракалпакстан)|Кипчак]] кишлакӗ; * [[Кунград районӗ]], центр — [[Кунград]] хули; * [[Муйнак районӗ]], центр — [[Муйнак]] сали; * [[Тамды районӗ]], центр — [[Тамдыбулак|Тамды-Булак]] ялӗ (аулӗ); * [[Тахтакупыр районӗ]], центр — [[Тахтакупыр]] [[хеп]]ӗ; * [[Турткуль районӗ]], центр — [[Турткуль]] хули ([[Шурахан]] сали); * [[Ходжейли районӗ]], центр — [[Ходжейли]] посёлокӗ; * [[Чимбай районӗ]], центр — [[Чимбай (хула)|Чимбай]] хули; * [[Беруни районӗ|Шаббаз районӗ]], центр — [[Шейх-Абаз]] кишлакӗ. [[1936]] ҫулта [[Куйбышев районӗ (Каракалпакстан)|Куйбышев районӗ]] йӗркеленӗ<ref>{{Cite web |url=http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=14113 |title=О новой сети районов Кара-Калпакской АССР |access-date=2013-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121129/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=14113 |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>. [[1943]] ҫулта Тамды районӗ [[Бухара вилоячӗ|Бухара облаҫӗн]] йышне кӗртнӗ. [[1950]] ҫулта [[Шуманай районӗ]] йӗркеленӗ, [[1952]] ҫута — [[Кенес районӗ]]. [[1957]] ҫулта Кипчакпа Кенес районӗсене пӑрахӑҫланӑ, [[Амударья районӗ]] йӗркеленӗ, Шаббаз районне [[Беруни районӗ]] ят панӑ. [[1963]] ҫулта Бируни, Кунград, Муйнак, Тахтакупыр тата Шуманай районӗсене пӑрахӑҫланӑ. Кӑҫалта [[Муйнак промышленоҫ районӗ]] йӗркеленӗ, анчах пӗр ҫултан ӑна ахаль район статус панӑ. [[1964]] ҫулта Бируни тата Кунград районӗсем, [[1965]] ҫулта — Тахтакупыр районӗ, [[1967]] ҫулта — Шуманай районӗ, [[1968]] ҫулта — [[Нукус районӗ]], [[1970]] ҫулта — Ленинабад районӗ (хальхи вӑхӑтра — [[Канлыкуль районӗ]]), [[1975]] ҫулта — Караузяк районӗ, [[1977]] ҫулта — [[Элликкала районӗ]], [[1979]] ҫулта — [[Бозатау районӗ]] йӗркеленӗ. [[1988]] ҫулта Бозатау районӗ пӑрахӑҫланӑ, анчах [[1990]] ҫулта тепре йӗркеленӗ<ref>{{статья|пуçелĕк=Указ Президиума Верховного Совета Узбекской ССР «О восстановлении некоторых районов в составе Узбекской ССР»|издательство=Правда Востока|тĕс=хаҫат|çул=1990|уйăх=2|хисеп=28|номер=50|кăларăм=22216|страницăсем=1}}</ref>. [[2004]] ҫулта тепӗр хут пӑрахӑҫланӑ<ref>{{cite web|url=http://wwhp.ru/karak.htm|url-status=dead|title=Всемирный исторический проект|access-date=2010-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203101528/http://wwhp.ru/karak.htm|archive-date=2010-12-03}}</ref>, [[2019]] ҫулта каллех йӗркеленӗ. {{Тулли дата|2017|08|9}} Ходжейли районӗнчен уйрӑлса [[Тахиаташ районӗ]] йӗркеленӗ<ref>{{cite web|url=http://kruz.uz/uz/news/show/3064|title=Қорақалпоғистонда Тахиатош тумани тузилди|website=kruz.uz|lang=uz|date=2017-08-14|access-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623113026/http://kruz.uz/uz/news/show/3064|archive-date=2018-06-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nuz.uz/politika/25266-v-karakalpakstane-obrazovan-novyy-tahiatashskiy-rayon.html|title=В Каракалпакстане образован новый Тахиаташский район|publisher=Новости Узбекистана|date=2017-08-14|access-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623141048/https://nuz.uz/politika/25266-v-karakalpakstane-obrazovan-novyy-tahiatashskiy-rayon.html|archive-date=2018-06-23|url-status=dead}}</ref>. === Хальхи администрациллӗ пайлану === Каракалпакстан йышне 16 район тата пӗр республика пӗлтерӗшлӗ хула кӗрет.<ref>{{cite web|url=http://sovminrk.gov.uz/qr/pages/show/6185|title=Qala ha’m rayonlar|publisher=sovminrk.gov.uz|access-date=2019-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217195618/http://sovminrk.gov.uz/qr/pages/show/6185|archive-date=2019-02-17|url-status=live}}</ref>: {| class="wikitable" |- ! № ! Район ! [[Каракалпак чӗлхи|Каракалпакла]]<br>ят ! [[Узбек чӗлхи|Узбекле]]<br>ят ! Адм.<br>центр ! Лаптӑк,<br>пин ҫм² ! Халӑх йышӗ<br>2014 ҫ кӑрлачӑн 1,<br>пин ҫын ! Халӑх йышӗ<br>2019 ҫ кӑрлачӑн 1,<br>пин ҫын<ref name="Pop2016">{{cite web|url=https://data.gov.uz/ru/datasets/2004|title=Сведения о численности населения Республики Каракалпакстан|url-status=dead}}</ref> !Халӑх йышлӑхӗ ''(ҫын)'' 2019 ҫ кӑрлачӑн 1 ''(1 ҫм² ҫине)'' |- |1 |[[Нукус]] |''Nókis'' |''Nukus'' | |0,22 |295,2 |315,1 |1432,2 |- | 2 | [[Амударья районӗ|Амударья]] |''Ámiwdárya'' |''Amudaryo'' | [[Мангит (Узбекистан)|Мангит]] | 1,02 | 179,1 | 195,2 |191,4 |- | 3 | [[Беруни районӗ|Беруни]] |''Beruniy'' |''Beruniy'' |[[Беруни (хула)|Беруни]] | 3,95 | 170,3 | 187,6 |47,5 |- |4 |[[Бозатау районӗ|Бозатау]] |''Bozataw'' |''Boʻzatov'' |[[Бозатау]] | 2,04 | — | 21,6 |21,0 |- | 5 | [[Канлыкуль районӗ|Канлыкуль]] |''Qanlıkól'' |''Qanlikoʻl'' | [[Канлыкуль]] | 0,74 | 46,9 | 50,3 |68,0 |- | 6 | [[Караузяк районӗ|Караузяк]] |''Qaraózek'' |''Qoraoʻzak'' | [[Караузяк]] | 5,89 | 49,6 | 52,4 |8,9 |- | 7 | [[Кегейли районӗ|Кегейли]] |''Kegeyli'' |''Kegeyli'' | [[Кегейли]] | 0,92 | — | 77,2 |83,5 |- | 8 | [[Кунград районӗ|Кунград]] |''Qońırat'' |''Qoʻng’irot'' | [[Кунград]] | 76,0 | 120,1 | 128,3 |1,7 |- | 9 | [[Муйнак районӗ|Муйнак]] |''Moynaq'' |''Moʻynoq'' | [[Муйнак]] | 37,88 | 29,4 | 31,3 |0,8 |- | 10 | [[Нукус районӗ|Нукус]] |''Nókis'' |''Nukus'' | [[Акмангит]] | 0,94 | 44,4 | 49,1 |52,2 |- |11  | [[Тахиаташ районӗ|Тахиаташ]] |''Taqıyatas'' |''Taxiatosh'' | [[Тахиаташ]] | 0,18 | — | 72,8 |404,4 |- | 12 | [[Тахтакупыр районӗ|Тахтакупыр]] |''Taxtakópir'' |''Taxtakoʻpir '' | [[Тахтакупыр]] | 21,12 | 38,7 | 39,9 |1,9 |- | 13 | [[Турткуль районӗ|Турткуль]] |''Tórtkúl'' |''Toʻrtkoʻl'' |[[Турткуль]] | 7,48 | 192,6 | 210,3 |28,1 |- | 14 | [[Ходжейли районӗ|Ходжейли]] |''Xojeli'' |''Xoʻjayli'' | [[Ходжейли]] | 0,55 | — | 121,2 |220,4 |- | 15 | [[Чимбай районӗ|Чимбай]] |''Shımbay'' |''Chimboy'' | [[Чимбай (хула)|Чимбай]] | 1,44 | 108,3 | 111,3 |36,3 |- | 16 |[[Шуманай районӗ|Шуманай]] |''Shomanay'' |''Shumanoy '' |[[Шуманай]] | 0,78 | 53,1 | 55,6 |71,3 |- | 17 |[[Элликкала районӗ|Элликкала]] |''Ellikqala'' |''Ellikqalʼa'' |[[Бустан (Каракалпакстан)|Бустан]] | 5,42 | 140,5 | 156,0 |28,8 |} == Политикӑллӑ тытӑмлӑх == === Статус === ==== Узбекистан конституцийӗ тӑрӑх ==== [[Узбекистан|Узбекистан Республики]] [[Узбекистан конституцийӗ|конституцийӗн]] XVII-мӗш сыпӑкӗнче Каракалпакстан статусӗ ҫинчен ҫырса панӑ, 85-мӗш статья тӑрӑх: «Суверенлӗ Каракалпакстан Республики Узбекистан Республикин йышне кӗрет. Каракалпакстан Республикин суверенитечӗ Узбекистан Республикипе хӳтӗленет»<ref name="uzconst">[https://lex.uz/docs/6445147 КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН]</ref>. 90-мӗш статья тӑрӑх «Узбекистан Республикипе Каракалпакстан Республики хушшинчи пӗр-пӗринпе ҫыхӑнусем Узбекистан Республикипе Каракалпакстан Республикин килӗшӗвӗсемпе пурнӑҫланаҫҫӗ»<ref name="uzconst" />. Узбекистан конституцийӗн 22-мӗш статйи тӑрӑх: «Каракалпакстан Республики [[элтеш]]ӗ, пӗр вӑхӑтра, Узбекистан Республики элтешӗ шутланать»<ref name="uzconst" />. ==== Каракалпакстан конституцийӗ тӑрӑх ==== [[Каракалпакстан конституцийӗ|Каракалпакстан Республики конституцийӗн]] 1-мӗш статйи тӑрӑх Каракалпакстан ку «Узбекистан Республики йышне кӗрекен суверенлӗ демократиллӗ республика» тата Каракалпакстан халӑхӗнчи пӗтӗм референдумпа вӑл унран (Узбекистан йышӗнчен) тухма ирӗклӗ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://joqargikenes.uz/ru/qar-res-konstituciyasi|title=Конституция Республики Каракалпакстан|publisher=Верховный Совет Каракалпакстана|access-date=2024-07-18|archive-date=2024-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716010223/https://joqargikenes.uz/ru/qar-res-konstituciyasi|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nrm.uz/contentf?doc=390992_konstituciya_respubliki_karakalpakstan_(prinyata_09_04_1993_g_vs_rk_v_redakcii_zakona_rk_ot_15_12_1997_g_)|title=Конституция Республики Каракалпакстан (Принята 09.04.1993 г. Верховного Совета Республики Каракалпакстан)|website=Всё законодательство Узбекистана|publisher=ООО «NORMA»|access-date=2020-08-13|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124130410/https://nrm.uz/contentf?doc=390992_konstituciya_respubliki_karakalpakstan_(prinyata_09_04_1993_g_vs_rk_v_redakcii_zakona_rk_ot_15_12_1997_g_)|url-status=live}}</ref>. {{Тулли дата|1990|12|14}} [[Каракалпак Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Каракалпак АССР-н]] [[Каракалпак АССР-н Мӑн Канашӗ|Мӑн Канашӗ]] Каракалпакстан Республикин [[Суверенитет|патшалӑх суверенитечӗ]] [[Каракалпакстан Республикин патшалӑх суверенитечӗ декларацийӗ|декларацине]] йышӑннӑ. {{Тулли дата|1993|04|9}} Каракалпакстан Республикин Мӑн Канашӗ Каракалпакстан Республики конституцийӗ йышӑннӑ. ==== Узбекистан Республикин пӑхӑнманлӑх декларацийӗ тӑрӑх ==== Каракалпак Автономиллӗ Совет Социализм Республики суверенитечӗ автономиллӗ республикӑн конституципе сыхланать. Каракалпак АССР-н тӗп саккунӗпе тата [[Узбек Совет Социализм Республики|Узбек ССР-н]] конституципе Узбек ССР Каракалпак АССР-н кӑсӑкӗсене хӳтӗлет<ref>[https://lex.uz/docs/185389 ДЕКЛАРАЦИЯ О СУВЕРЕНИТЕТЕ. СТАТЬЯ 9]</ref>. ==== Узбекистан Республикин «Патшалӑх пӑхӑнманлӑхӗн тӗпӗсем ҫинчен» саккунӗ тӑрӑх ==== Узбекистан Республики, Узбекистан Республикин йышӗнчи Каракалпакстан Республикин суверенитечӗпе территориллӗ пӗрлӗхне, йышӑнать. Узбекистан Республикипе Каракалпакстан Республики хушшинчи пӗр-пӗринпе ҫыхӑнусем танлӑх тӗпӗнче, икӗ енлӗ килӗшӳсемпе тунӑ. Саккун тӑрӑх Каракалпакстан Республикин Узбекистан Республики йышӗнче тухма ирӗкӗ сыхланать<ref>[https://www.lex.uz/acts/127879 ОБ ОСНОВАХ ГОСУДАРСТВЕННОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН. СТАТЬЯ 17]</ref>. === Тӳре-шара === [[Узбекистан]]ӑн патшалӑх символӗсемсӗр пуҫне Каракалпакстанта патшалӑх символӗсем те пур: [[Каракалпакстанӑн патшалӑх ялавӗ|ялав]], [[Каракалпакстанӑн патшалӑх гербӗ|герб]], [[Каракалпакстанӑн патшалӑх гимнӗ|гимн]]. Ку республикӑн [[Каракалпакстан Республикин конституцийӗ|тӗп саккунӗ]], [[Каракалпакстанти Министсен Канашӗ|тӳре-шари]] тата [[Жокаргы Кенес|парламенчӗ]] пур. Республика пуҫлӑхӗ Жокаргы Кенес ертӳҫи шутланать. Республика тӳре-шарин пуҫлӑхӗ Министрсен Канашӗн ертӳҫи. Патшалӑх валюти — [[узбек сумӗ]]. Узбекистан Республикин конституцийӗн XVII сыпӑкӗн 74-мӗш статйи тӑрӑх пӗтӗм Каракалпакстан халӑхӗн референдумӗпе Каракалпакстанӑн Узбекистантан тухма ирӗкӗ пур<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 74)</ref>. Узбекистан Сеначӗн [[Олий Мажлис]]ӑн ертӳҫин пӗр ҫумӗ Каракалпакстантан пулмалла<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 86)</ref>. Узбекистанӑн Министрсен Кабинетне Каракалпакстанӑн тӳре-шара пуҫлӑхӗ кӗрет<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 98)</ref>. ==== [[Каракалпакстан президенчӗ|Каракалпак АССР-н — Каракалпакстан Республикин президенчӗ]] ==== # [[Шамшетов Даулетбай Нуратдинович]] ({{кӗске дата|1991|11|11}} — {{кӗске дата|1992|06|20}}) ==== [[Жокаргы Кенес|Жокаргы Кенесӗн]] ертӳҫи ==== # [[Шамшетов Даулетбай Нуратдинович]] (1991) # [[Аширбеков Уббинияз Аширбекович]]<ref>{{Cite web|url=https://nrm.uz/contentf?doc=463081_ukaz_prezidenta_respubliki_uzbekistan_ot_23_12_1994_g_n_up-1027_o_vvedenii_v_deystvie_polojeniya_o_pasportnoy_sisteme_v_respublike_uzbekistan&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekistana|title=Указ Президента Республики Узбекистан от 23.12.1994 г. N УП-1027 «О введении в действие Положения о паспортной системе в Республике Узбекистан» {{!}} Паспортно-визовая система {{!}}…|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424032712/https://nrm.uz/contentf?doc=463081_ukaz_prezidenta_respubliki_uzbekistan_ot_23_12_1994_g_n_up-1027_o_vvedenii_v_deystvie_polojeniya_o_pasportnoy_sisteme_v_respublike_uzbekistan&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekistana|archive-date=2021-04-24|access-date=2021-04-27|url-status=live}}</ref> (1992—1995, 1995—1997) # [[Камалов Тимур Камалович]] (1997 ҫ утӑ — {{кӗске дата|2002|05|3}})<ref>{{Cite web|url=http://procella.ru/index.php?do=person&view=22893|title=procella.ru is for sale|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917064607/http://procella.ru/index.php?do=person&view=22893|archive-date=2017-09-17|access-date=2021-04-27|url-status=live}}</ref> # [[Ерниязов Муса Тажетдинович]] ({{кӗске дата|2002|05|3}} — {{кӗске дата|2020|07|31}}) # [[Камалов Мурат Каллибекович]] ({{кӗске дата|2020|10|2}}<ref>{{Cite web|url=http://isrs.uz/ru/ozbekiston-yangiliklari/joqorgi-kengesga-rais-saylandi|title=Избран Председатель Жокаргы Кенеса {{!}} Институт стратегических и межрегиональных исследований при Президенте Республики Узбекистан|website=isrs.uz|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427114556/http://isrs.uz/ru/ozbekiston-yangiliklari/joqorgi-kengesga-rais-saylandi|archive-date=2021-04-27|access-date=2021-03-29|url-status=live}}</ref> — {{кӗске дата|2022|08|26}}) # [[Орынбаев Аманбай Тлеубаевич]] ({{кӗске дата|2022|08|26}}-мӗшӗнчен пуҫласа хальхиччен) ==== [[Каракалпакстанӑн министрсен канашӗ|Министрсен канашӗн]] ертӳҫи ==== # [[Таджиев Амин Хамраевич]] (1989 ҫ утӑ — 1992 ҫ кӑрлач) # [[Юлдашев Реджепбай]] (1992—1995) # [[Джуманиязов Бахрам Сатымбаевич]] ([[1995]] ҫулхи нарӑс — раштав) # [[Авезматов Сапарбай]] (1995 ҫ раштав — 1998) # [[Таджиев Амин Хамраевич]] (1998 ҫ юпа — {{кӗске дата|2002|10|7}})<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1013880744 ТАДЖИЕВ (ТОЖИЕВ) А.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410082812/https://centrasia.org/person2.php?st=1013880744 |date=2021-04-10 }} ЦентрАзия</ref> # [[Танирбергенов Турсынбай Тлеубанович]] (2002—2006) # [[Янгибаев Бахадир Янгибаевич]] ({{кӗске дата|2006|09|23}} — {{кӗске дата|2016|10|13}})<ref>[http://freekarakalpak.blogspot.ru/2007/11/blog-post_11.html Новейшая история Каракалпакстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907213839/http://freekarakalpak.blogspot.ru/2007/11/blog-post_11.html |date=2017-09-07 }} FREE KARAKALPAK-ЕРКИН КАРАКАЛПАК</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20101223004512/http://whp057.narod.ru/karak.htm#selection-585.60-585.76 Республика Каракалпакстан]</ref> # [[Сариев Кахраман Раматуллаевич]] ({{кӗске дата|2016|10|14}}-мӗшӗнчен пуҫласа хальхиччен)<ref>[https://www.gazeta.uz/ru/2016/10/14/sovminrk/ Совет Министров Каракалпакстана возглавил Кахраман Сариев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424125622/https://www.gazeta.uz/ru/2016/10/14/sovminrk/ |date=2021-04-24 }} Газета.uz</ref> == Экономика == Каракалпакстан Республикин тӗп ял хуҫалӑх отраслӗсем — тыр-пул туса илни (тырӑ тата ыраш), мамӑк ҫитӗнтерни, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетни, ҫӑра ӗрчетни. Промышленоҫпа туни та пӗлтерӗшлӗ отрасльсем шутланаҫҫӗ. == Вӗрентӳ == * [[Нукус патшалӑх педагогика институчӗ|Ажинияз ячӗллӗ Нукус патшалӑх педагогика институчӗ]] * [[Каракалпак патшалӑх университечӗ|Бердах ячӗллӗ Каракалпак патшалӑх университечӗ]] * [[Каракалпак медицина институчӗ]] * Нукусри [[Ташкент пӗлӗм технологисен университечӗ]] филиалӗ * Нукусри [[Узбекистан патшалӑх консерваторийӗ]] филиалӗ * [[Ташкент патшалӑх ял-хуҫалӑх университечӗ]] филиалӗ * [[Ӳнерпе культура патшалӑх институчӗ]] == Асӑрхавсем == <small>{{Асӑрхавсем|2}}</small> == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|пуçелĕк=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|кăларăм=2-е изд., стереотип|яваплă=отв. ред. Р. А. Агеева |каçă= |вырăн=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|çул=2002|том= |страница=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}} == Каҫӑсем == * [http://parliamentrk.gov.uz/ru/ Жокаргы Кенес Республики Каракалпакстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260225152244/http://parliamentrk.gov.uz/ru |date=2026-02-25 }} * [http://sovminrk.gov.uz/lang/ru/ Совет Министров Республики Каракалпакстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230201514/http://sovminrk.gov.uz/lang/ru/ |date=2011-12-30 }} * [http://karstars.com/ Каракалпакские национальные и современные песни] * [http://karakalpakstan.travel/?setlang=ru Управление Госкомтуризма по Республике Каракалпакстан] {{Тулаш каҫӑсем}} {{Каракалпакстан}} {{Узбекистан регионӗсем}} [[Категори:Каракалпакстан|К]] [[Категори:Каракалпаксем]] [[Категори:Алфавите кура администрациллӗ виҫесем]] [[Категори:Узбекистан облаçӗсем]] jlmer9qxn3hwg2nr7osqnqnzfd07ew4 0 130005 877248 876280 2026-09-05T00:25:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877248 wikitext text/x-wiki [[File:RIAN archive 51463 Epiphany in Bogolyubovo village.jpg|thumb|[[Кăшарни]]ре [[мешехе]] туса [[шыв]]а сăваплани]] '''Мешехе''', символла пĕлтерĕшлĕ стереотипла тăвăмсĕн йышĕ. Сăмхсрсенче еплине пăхсан. 1982-мĕш çулхи<ref>Чувашско-русский словарь (1982)</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Мешехе. 1. обряд, церемония туй мешехи — свадебный обряд {{Цитата вĕçĕ}} Н. И. Ашмаринăн<ref>Словарь чувашского языка.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Мешехе (мэжэhэ), обрядность. Альш. Туйăн мешехи нумай. Ib. Чӳкĕн мешехине пĕлме кирлĕ. Ib. Кусенĕн туй мешехи çаплатăр! Ib. Вăл япала — „тутар мешехи“: кусем нихçан та, çул çинче тĕл пулсан-тусан, хирĕç пырана хăй лашине парса çул памаççĕ. Тайба. Т. Эпир туя кайман-и, туй мешехи курман-и? Ана. Навус хăвачĕ те, унăн ытти мешехисем те выльăх-чĕрлĕх айне саракан япаласенчен те нумай килет. {{Цитата вĕçĕ}} Неологизмсен сăмахсарĕнче<ref>Неологический словарь чувашского языка</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Мешехе. ч.с. Йăла-йĕрке, йăла-сăлай, халăх хавалĕ. Çĕнĕ çул уявĕпе çыхăннă çак мешехесем (йăласем) Чăваш хут-лăхне килсе кĕни нумаях та пулмасть-ха. ХШ, 1993, 5 /, 71 с. Сасă парать пытару мешехи... К.Бельман, 1999, 126 с. Ĕмĕрсен мешехи [Пуçелĕк]. Ар, 2001, 18 /, 1 с. — туй мешехи (Я-в, 1946, 10 /, 27 с.; В.Садай, 1982, 169 с.; ЧС, 1994, 8 кл., 19 с.); кĕлĕ мешехи (М.Скворцов, 1985, 19 с.); мунча мешехи (ЧС, 1993, 10 кл, 147 с.); кĕреке мешехи (ТА, 2000, 2 /, 71 с.); хутшăну мешехи (У-ц, 2001, 38 /, 3 с.). {{Цитата вĕçĕ}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Викисловарь|мешехе}} == Литература == * ''[[Адоньева, Светлана Борисовна|Адоньева С. Б.]]'' [http://www.folk.ru/Research/adonyeva_ritual_2007.php?rubr=Research-articles Ритуал, он же — обряд. Разговор об определениях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312212128/http://www.folk.ru/Research/adonyeva_ritual_2007.php?rubr=Research-articles |date=2014-03-12 }} // Персонал-Микс. 2007. Вып.6. * ''[[Байбурин, Альберт Кашфуллович|Байбурин А. К.]]'' [http://ec-dejavu.ru/h/Hard_soft.html Полярности в ритуале (Твердое и мягкое)] // Полярность в культуре / Альманах «Канун». Вып. 2. — СПб., 1996, с. 157—165 * ''[[Байбурин, Альберт Кашфуллович|Байбурин А. К.]]'' [http://www.cultinfo.ru/arts/folk/demo/books/baybur/baybyr.htm Ритуал в традиционной культуре. — СПб., 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306075851/http://www.cultinfo.ru/arts/folk/demo/books/baybur/baybyr.htm |date=2011-03-06 }} * {{СДЭС|Христианство народное|автор=Белова О. В.|том=5|страницы=462–466 |ref=Белова}} * * [http://ec-dejavu.ru/r/Ritual.html Ускользающий смысл ритуалов] // ''[[Маслов, Алексей Александрович|Маслов А. А.]]'' Китай: колокольца в пыли. Странствия мага и интеллектуала. — М.: [[Алетейя]], 2003, с. 64—70 * ''Лебедев В. Ю., Прилуцкий А. М.'' Семиозис и семиодинамика теологических и мифологических знаковых систем. — Тверь, 2010. * {{МНМ|часть=Обряды и мифы|автор=[[Токарев, Сергей Александрович|Токарев С. А.]]|год=1988 |том=2|страницы=235–237 |ref=Токарев}} * * ''[[Снегирёв, Иван Михайлович|Снегирёв И. М.]]'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16382-snegirev-i-m-russkie-prostonarodnye-prazdniki-i-suevernye-obryady-vyp-1-4-m-1837-1839 Русские простонародные праздники и суеверные обряды.] — М., 1837—1839. — 4 т. * [https://web.archive.org/web/20090202071604/http://toldot.ru/tags/traur/ Еврейские похороны и траур] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Религиозный культ]] [[Категори:Мешехесем тата ритуалсем| ]] [[Категори:Чинопоследования]] [[Категори:Христианские термины]] ml6cm560dyi6m6w7qdp77v837w3wmpa 0 130385 877246 875818 2026-09-04T21:28:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877246 wikitext text/x-wiki [[File:Vehicle (Valencia).jpg|thumb|Vehicle (Valencia)]] '''Лавчăк''' - пĕчĕк лав. == Вуламалли == *Повозки военные // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Подвижность и поворотливость повозки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Экипажное дело // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Каçăсем == * [http://info.horse-driving.ru/ Упряжная езда - все о гужевом транспорте, упряжках и ее видах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513170204/http://info.horse-driving.ru/ |date=2018-05-13 }} * {{Из БСЭ|заглавие=Повозки конные}} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_rus_mod_of_life_xix/85/%D0%92%D0%B8%D0%B4%D1%8B «Виды экипажей»] в Энциклопедии русского быта XIX века. Ю. А. Федосюк. 1989. * [http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/381/ Повозки конные СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018174908/http://mintorgmuseum.ru/vocabulary/381/ |date=2012-10-18 }} * [http://wars175x.narod.ru/rs_sanit.html Краткий исторический очерк развития санитарных повозок русской армии 1797—1811]. [[Категори:Транспорт]] [[Категори:Лаша]] k9vr6ba7wttfwaljq80qd1vxrublgj0 10 130707 877236 2026-09-04T17:59:36Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Полосатая трёхпёрстка, Бхигван, Махараштра, Индия» 877236 wikitext text/x-wiki Полосатая трёхпёрстка, Бхигван, Махараштра, Индия m5l1809y2ypnsfm0ump9zt6ratbrjdl 10 130708 877237 2026-09-04T18:00:02Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Barred Buttonquail in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 17.jpg» 877237 wikitext text/x-wiki Barred Buttonquail in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 17.jpg ryh7vp0hbddgsi31qvmhiibkm0gdg1v 0 130709 877251 2026-09-05T06:04:52Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Косатка (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Orca (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Тăрна | image file = Tursiops truncatus 01.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Grus | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Косатка''' ({{lang-lat|Orcinus orca}}) — Дельфин йышш...» 877251 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Косатка (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Orca (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Тăрна | image file = Tursiops truncatus 01.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Grus | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Косатка''' ({{lang-lat|Orcinus orca}}) — Дельфин йышшисем ямахатри (йышри) Косатка кăкĕнчи (ретĕнчи) пĕртен-пĕр биологилле тĕс. Шăллă китсен шутне (парвотряд) кĕрет. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{wiktionary|тăрна}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Косатки}} {{Тулаш каçăсем}} {{^|12px}} [[Категори:Косатка]] [[Категори:Чĕрчунсен речĕсем]] 3408rxcppfzckjbzu3nr917662p6dzc 877252 877251 2026-09-05T06:06:54Z Ellodanis5 17302 877252 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Косатка (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Orca (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Косатка | image file = Tursiops truncatus 01.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Orcinus orca | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Косатка''' ({{lang-lat|Orcinus orca}}) — Дельфин йышшисем ямахатри (йышри) Косатка кăкĕнчи (ретĕнчи) пĕртен-пĕр биологилле тĕс. Шăллă китсен шутне (парвотряд) кĕрет. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{wiktionary|тăрна}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Косатки}} {{Тулаш каçăсем}} {{^|12px}} [[Категори:Косатка]] [[Категори:Чĕрчунсен речĕсем]] ct9fxorgkm3rdl1lqnrrfg1sbacr8bl