Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2474 877585 851768 2026-09-16T00:27:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877585 wikitext text/x-wiki '''Ăслăх''', — çын ĕçĕн сфери, хăшĕн тĕллевĕ тĕрĕс пĕлӳсене пуçтарасси, ăнланасси тата йĕркелесси, çĕнĕ теорисене (çутçанталăкри е пĕрлĕхри пулăмĕсене ăнлантарса вĕсен аталанăвне малалла мĕнле каяссине сăнамашкăн) пуçарса ярасси е пуррисене аталантарасси. == Тĕнчен ăслăх курăмĕ == == Ăслăх историйĕ == {{main|Ăслăх историйĕ}} == Ăслăх аталанăвĕ == Çуралассишĕн ăслăлăх çын хăйĕн ĕçĕн производительноçне аталантарасипе, хăйăн пурнăçне лайăхлатассипе çыхăннă. Авал вăхатсенченех çынсем çунăнталăк пулăмĕсем çинчен, ĕç хатĕрĕсем тăвасси е çӳрт хăпартасси çинчен хăйсен пĕлĕвĕсене пухнă. Чи пĕрремĕш ăслăлăх шучĕнче Астрологи пулнă, хăшĕн пулăшĕвĕпе сăвплăхçăсемпе мăчаварсем усă курнă. Çавăн пекех чи авалхи ăслăхсем шутне геометрипе механика кĕреççĕ. Геометри пӳрт лартма, механика — пӳрт хăпартма пулăшакан ĕç хатĕрĕсене тумашкăн пулăшнă. == Ăслăх пĕрлĕхĕ == {{main|Ăслăх пĕрлĕхĕ}} === Ăсчах === {{main|Ăсчах}} === Ăслăх йĕркелĕвĕсем === === Тĕнчери ăслăх институчĕсем === === Ăслăх медалĕсемпе парнисем === === Ăслăх кулăшĕ === {{main| Ăслăх кулăшĕ}} == Ăслăх меслечĕ == {{main| Ăслăх меслечĕ }} == Ăслăхсен классификацийĕ == == Ăслăх философийĕ == {{main|Ăслăх философийĕ}} == Ăслăх тата суя ăслăх == {{main|Суя ăслăх}} == Ăслăхăн мăн ыйтăвĕсен тупсăмĕсем == == Ăслăх кĕнекисем == == Ăслăх тĕпчевĕ == {{main|Ăслăх тĕпчевĕ}} Ăслăх тĕпчевĕн объекчĕ — ăслăха тĕпчекен ăслăх. == Ăслăхăн паллă ыйтăвĕсем == {{main|Ăслăхăн паллă ыйтăвĕсем}} == Çав. пекех == * [[Ăслăхсен ят-йышĕ]] * [[Тĕн]] * [[Философи]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.scintific.narod.ru/ Ăслăх шырав системисем] * [http://en.edu.ru/ Федераллă çут-çанталăка тĕпчекен наукăсен вĕренӳ порталĕ Федеральный естественнонаучный образовательный портал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015232330/http://www.en.edu.ru/ |date=2008-10-15 }} * [http://humanities.edu.ru/ «Гуманитарлă вĕренӳ» федераллă вĕренӳ порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221142750/http://humanities.edu.ru/ |date=2009-02-21 }} * [http://www.ecosocman.edu.ru/ «Экономика. Социология. Менеджмент» федераллă вĕренӳ порталĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.scholar.ru Наука ĕçсен шырав системи] === Энциклопедисем === * [http://bse.sci-lib.com/article080405.html Ăслăх. ПСЭ статья] * {{Open-Site|International/Russian/Ăслăх/|Ăслăх}} === Каталогсем === * {{dmoz|World/Russian/Наука/|Наука}} * [http://top100.rambler.ru/top100/Science/ Рамблер:Наука] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316033903/http://top100.rambler.ru/top100/Science/ |date=2010-03-16 }} * [http://search.yaca.yandex.ru/yandsearch?text=%CD%E0%F3%EA%E0&rpt=rs2&doSearch=%CD%E0%E9%F2%E8 Яндекс:Каталог:Наука] * [http://yaca.yandex.ru/yca/cat/Science/Sciences/ Яндекс:КаталогНауки] * [http://www.google.com/Top/World/Russian/Наука/ Google:Каталог:Наука] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616005223/http://www.google.com/Top/World/Russian/%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B0/ |date=2011-06-16 }} * [http://search.list.mail.ru/?q=%CD%E0%F3%EA%E0&change=1 Mail.ru:Наука] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105202142/http://search.list.mail.ru/?q=%CD%E0%F3%EA%E0&change=1 |date=2015-11-05 }} * [http://list.mail.ru/10902/1/0_1_0_1.html Mail.ru:Наука и образование] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426044127/http://list.mail.ru/10902/1/0_1_0_1.html |date=2011-04-26 }} * [http://catalog.aport.ru/rus/themes.aspx?ID=1 Апорт:Наука и образование] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229133407/http://catalog.aport.ru/rus/themes.aspx?ID=1 |date=2010-12-29 }} === Тĕрлĕрен === * [http://scienceblog.ru Научный блог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226160606/http://scienceblog.ru/ |date=2011-02-26 }} * [http://www.scintific.narod.ru Научные поисковые системы] * [http://www.scorcher.ru/collection/science.php Различие научных и мистических теорий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127113616/http://scorcher.ru/collection/science.php |date=2010-11-27 }} * [http://www.researcher-at.ru Русские исследователи за рубежом. Также новости науки и т. п.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226075129/http://www.researcher-at.ru/ |date=2011-02-26 }} * [http://www.pereplet.ru/nauka/ Новости науки «Русского переплёта»] * [http://en.edu.ru Федеральный естественнонаучный образовательный портал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015232330/http://www.en.edu.ru/ |date=2008-10-15 }} * [http://humanities.edu.ru Федеральный портал «Гуманитарное образование»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221142750/http://humanities.edu.ru/ |date=2009-02-21 }} * [http://www.ecosocman.edu.ru Федеральный образовательный портал «Экономика. Социология. Менеджмент.»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.humanities.edu.ru/ Федеральный портал «Социально-гуманитарное и политологическое образование»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719005220/http://www.humanities.edu.ru/ |date=2011-07-19 }} * [http://osipov.vinchi.ru/books/41-1-5.html#1 Наука или религия?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801062608/http://osipov.vinchi.ru/books/41-1-5.html#1 |date=2009-08-01 }} * [http://ru.science.wikia.com/ Вики-проект Наука] * [http://www.scipeople.ru Научная сеть scipeople.ru] * [http://www.scholar.ru Поисковая система научных публикаций] </div> {{dmoz|World/Russian/Наука/|Наука}} * [http://www.scholar.ru/ Поисковая система научных публикаций]. {{Ăслăх}} [[Категори:Ăслăх| ]] ln8tacu3czviprk9trmg7vu9gpha9zr 0 4252 877587 867141 2026-09-16T01:15:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877587 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = инди-европа |ят = Акăлчан чĕлхи |тăван ят = English, the English language |патшалăхсем = <div style="width:200px">{{GBR}}, {{USA}}, {{IND}}, {{AUS}}, {{CAN}}, {{IRL}}, {{NZL}}, {{LBR}}, {{MLT}}, {{ZAF}}, {{PHL}}</div> |официаллă чĕлхе = ''De jure'': [[Австрали]], [[Канада]], [[АПШ]] 31&nbsp;штачĕ, [[Çĕнĕ Зеланди]], [[Либери]], [[Белиз]], [[Британ пĕртуслăхĕ]]н чылай патшалăхĕ, [[Пĕрлешӳллĕ Нацисен Организацийĕ]]<br />''De facto'': [[Аслă Британи]]<br />''De jure'', ыттисемпе пĕрле: [[Ирланди]], [[КАР]], [[Инди]]; [[ЕП]], [[ГУАМ]], [[Европа канашĕ]]<br /> |калаçакан йышĕ = Тăван чĕлхе: 309—400 миллион<br />Иккĕмĕш чĕлхе: 199—1400 миллион<ref>see: [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue] (1984 estimate); [http://www.economist.com/world/europe/displayStory.cfm?Story_ID=883997 The Triumph of English], The Economist, Dec. 20, 2001; [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue] (1999 estimate); {{cite web|url=http://www.oxfordseminars.com/Tesol/Pages/Teach/teach_20000jobs.php|title=20,000 Teaching Jobs|accessdate=|publisher=Oxford Seminars|language=English|archiveurl=http://www.webcitation.org/617r0YMzu|archivedate=2011-08-22}};</ref><ref name="wwenglish">{{cite web|url=http://www.ehistling-pub.meotod.de/01_lec06.php|title=Lecture 7: World-Wide English|accessdate=|publisher=_EHistLing|deadlink=unknown-host}}</ref> |рейтинг = 3-мĕш е 4-мĕш тăванпа тан ([[Испан чĕлхи|испан]]), 2-мĕш мĕнпур калаçакан йышĕпе |категори = [[Еврази чĕлхисем]] |классификаци = [[Инди европа чĕлхисем|Инди-европа çемьи]] : [[Герман турачĕ]] :: [[Анăç герман ушкăнĕ]] ::: [[Анкăл-фриз чĕлхисем|Анкăл-фриз кĕçĕн ушкăнĕ]] |çыру = [[латиница]] ([[акăлчан алфавичĕ]]) |ГОСТ 7.75–97 = анг 45 |ISO1=en |ISO2=eng |ISO3=eng }} [[File:Anglospeak (subnational version).svg|right|thumb|290px|'''Акăлчан чĕлхин сарăлăвĕ'''<ref>Çавăн пекех тĕплĕнрех [http://rusrep.ru/article/2011/03/16/science_map/ 2011 ç. пуш уйăхĕн хыпарĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012072856/http://rusrep.ru/article/2011/03/16/science_map/ |date=2012-10-12 }}</ref> <br /> {{халап|#0000ff|Акăлчан челхи официаллă чĕлхе е пурăнан халăхăн чылайрахăшĕн чĕлхи}} {{халап|#8ddada|Акăлчан чĕлхи официалла чĕлхесенчен пĕрри, ачах та пурăнан халăхăн чылайрахăшĕн чĕлхи пулмасть}}]] '''Акăлчан чĕлхи''' ({{lang-en|English, the English language}}) — [[Аслă Британи]]ре, [[Америкăн Пĕрлешӳллĕ Штачĕсем|АПШра]], [[Нацисен Содружестви]]не кĕрекен çĕр-шывсенче тата Британсен малтанхи ытти колонийĕсенче урăх чĕлхесенчен тăтăшрах усă куракан е патшалăх чĕлхи пулакан [[Анăç Герман чĕлхисем|Анăç Герман]] чĕлхи. Акăлчан чĕлхи халĕ тĕнчери чи калаçакан тăван чĕлхесенчен тăваттăмĕшĕ ([[Китай чĕлхи|Китай]], [[Испан чĕлхи|Испан]], [[Хинди]] хыççăн) - 380 миллиона яхăн çыншăн тăван шутланать. Акăлчан чĕлхи [[Герман чĕлхисем|Герман чĕлхисенчен]] чи анлă сарăлни. АЧ тĕнчен нумай кĕтесĕнче ([[Британ Империйĕ]] 18, 19, 20-мĕш ĕмĕрсенче çар, экономика, ăслăлăх, политика, культура енчен ытти çĕршывсене сарăлнине кура) [[Лингва франка]] статуспа çӳрет. Акăлчанла калаçакан халăхсем [[кино]], [[сывлăш çӳлĕсем]], телерадиовещани, [[ăслăлăх]], [[Интернет]]па пĕтĕм Çĕр чăмăрне витернине кура, халĕ Акăлчан чĕлхи тĕнчери чи вĕренекен ют (иккĕмĕш) чĕлхе. Пĕтĕм тĕнчипех вĕренӳ учрежденийĕсенче нумай вĕренекенсене сахалран кăшт акăлчанла вĕренме ыйтаççĕ, тĕрлĕ сферă, тĕрлĕ ĕç акăлчанла пĕлмесĕр пулмасть<ref>[https://perevedi.by/info/news/kak-izmenilsya-angliyskiy-yazyk-za-100-let/ Математика меслечӗсемпе ученӑйсем акӑлчан чӗлхи 100 ҫул хушшинче мӗнле улшӑннине пӗлнӗ]</ref>. == Кун-çулĕ == Акăлчан чĕлхи [[Кивĕ Саксон чĕлхи]]пе [[Британи]]е [[Европа]]н çурçĕр хĕвелтухăçри [[Герман йăхĕсем]] илсе килнĕ [[диалект]]сенчен пулса кайнă. Малалла акăлчансен çĕрне ют халăхсем икĕ хут çĕнтерсе йышăнни [[ĕлĕххи акăлчан чĕхи]]не витĕм кӳнĕ. Пĕрремĕш хутĕнче 8-9-мĕш ĕмĕрсенче [[Герман чĕлхисем|Герман чĕлхисен]] Скандинавла чĕлхепе калаçакансем Британин хăшпĕр пайĕсене колониленĕ. Иккĕмĕш хутĕнче 11-мĕш ĕмĕрте [[Француз чĕлхи]]лле калаçакан Нормансем килнĕ. "Агло-Саксс хроники" (Anglo-Saxon Chronicle) тăрăх [[449]]-мĕш çулта [[Британи Утравĕсем|Британи Утравĕсен]] патши Ворттикерн (Vortigern) [[Англсем|англсене]] [[Пиктсем|пиктсене]] хирĕç кĕрешме чĕннĕ. Уншăн Англсене кăнтăр хĕвеланăçра çĕр пама сăмах панă. Нумай пулăшу кирлине кура, кайрахпа Саксонсем, Англсем, Ютсем килнĕ. "Хроника" куçакан йăхсем йышлăн пулса килсе юлашкинчен çичĕ патшалăх йĕркелесе яни çинчен пĕлтерет. Хальхи ăсчахсем çак калавăн ытларахăшĕ çынсене политика енĕпе хавхалантаркан халап пулнă тесе шутлаççĕ. Çак Герман колонизаторĕсем çав çĕрте унччен пурăнакан [[Кельт чĕлхисем|Кельтла]] калаçакансене доминацилесе витернĕ. Кельтла чĕлхе [[Шотланди]]ре, [[Уэльс]]ра, [[Корнуолл]]ра, [[Ирланди]]ре сыхланса юлнă. Çĕре йышăнса ларакансен тĕрлĕ диалекчĕсем ([[ĕлĕххи акăлчан чĕлхи]]) хальхи çурçĕр хĕвеланăç [[Германи]]пе [[Голланди]] чĕлхисем евĕрлĕ пулнă. Каярахпа [[ĕлĕххи акăлчан чĕлхи]]не çурçĕр хĕвелтухăçра ял-хула çавăрнă Викингсем калаçнă [[Çурçĕр Герман чĕлхисем|Çурçĕр Герман]] чĕлхи (ĕлĕххи Норсе) вăйлă витĕм кӳнĕ. [[1066]]-хи [[нормансен çĕнтерĕвĕ]] хыççăн 300 çула яхăн Норман патшисемпе улпутсем [[Француз чĕлхи]] тĕслĕ чĕлхепе калаçнă. Норман сăмахĕсем ĕлĕххи акăлчан чĕлхине йышлăн кĕнĕ. Çапла вара Норман витĕмĕ чĕлхе [[эволюци]]не виç ĕмĕр хушши васкатнипе [[вăтам акăлчан чĕлхи]] пулса кайнă (Middle English). [[15-мĕш ĕмĕрте]] [[уçă сасăсен аслă куçăвĕ]](Great Vowel Shift) [[вăтам акăлчан чĕлхи]]н сăн-сăпатне, янравне чылай улăштарнă. Малалла вара Лондонра аталанса кайнă акăлчан диалекчĕ правительствăра, администрацире вăй илсе пичетре те стандартланма тытăннă. Вара [[Уильям Шекспир]](William Shakespeare) вăхăтнелле [[хальхи акăлчан чĕлхи]]не анлăн усă курни палăрать. == Ҫырав системи == Тӑххӑрмӗш ҫулта акӑлчан латинла латин алфавитне паллӑ пулнӑ , вӗсем пулӑшнипе ҫырнӑ. Акӑлчанла-саксон авалхи статйисене вырнаҫтарнӑ англи-саксон хӑш-пӗр вырӑнсем иртерех пулса тӑраҫҫӗ. Халичченех альфавит латин литературинчи питӗ лайӑх хазатсем акӑлчан чӗлхипе ҫырса хунӑ. Хальхи вӑхӑтра акӑлчан алфавитне латин алфавитӗ 26 саспалли пур: а, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z. электронлӑ майпа, A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z <ref>[https://englishpapa.by/skolko-bukv-v-anglijskom-alfavite/ Хальхи акӑлчан алфавичӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129135901/https://englishpapa.by/skolko-bukv-v-anglijskom-alfavite/ |date=2021-11-29 }}</ref>. == Акӑлчансен йылми кунӗнче акӑлчансен экзаменӗ == Тынамбал экзамен-акӑлчансен влаҫӗ де аклым - влакын штыкшытлӑ рашашашташ йорк пуачӗ. Европышто Тшка компетенцисен Калыкӗ-влак кучылттытт, тыгак йылма де аклыма де компетенций тюшка, тыгак ойтемалтше ямдылыш шкулӗпе вияйдым АLTE шкулсен Ассоциацийӗ (тестировщиксен ассоциацийӗ европӑра fe).<ref>[https://testizer.ru/blog/mezhdunarodnye-sertifikaty-po-angliyskomu-yazyku-chto-nuzhno-znat-ob-ekzamenah-chtoby-sdat-ih-uspeshno Акӑлчан чӗлхипе пӗтӗм тӗнчери сертификатсем: экзаменсене ӑнӑҫлӑ парас тесен мӗн пӗлмелле?]</ref> УТЛАРАК кумдан TOEFL, IELTS пингак кембри манми экзамен-ВЛАКЫН, тыгак продвина шайӗнчи Аттестат (акӑлчанла квалификаци) АТТЕСТАТ официаллӑ акӑлчан чӗлхипе) CATE. Акӑлчансен ӗҫлӗ чӗлхин Сертификачӗ (BEC) - акӑлчансен кагазвиктышӗ йылмым палымаш экзамен-влакын серийышт. Лектик: Coursesional — Малтан Sessionales, Fourses, Fountionation Wation Уеarsity Программӑна хатӗрлесси, ют ҫӗршывра вӗренӳ ҫулӗ-Тышкат, Тушкак Карандаш Лиеш Унта Пирӗн Эльсӑна Аттестат Наш Але Тунемаш Шнышо, Йывӑрӑш Ийын (Кок Ий) Ҫулталӑкри Сертификат, а-шай, Ирландин аттестачӗ.highol дипломӗ — Апш Аттестачӗ тата пӗтӗм Тӗнчери Бакалавриатӑн Канадыште Але Тоннамбал. ==Асăрхавсем== <references/> {{Interwiki|code=en|Main Page|акăлчанла|}} {{wiktionarycat|type= акăлчан чĕлхин|category=Акăлчан чĕлхи}} {{weld | {{Хальхи герман чĕлхисем}} | {{Акăлчан чĕлхин диалекчĕсем}} | {{ПНЙ чĕлхисем}} | {{ЕП чĕлхисем}} | {{КАР чĕлхисем}} | {{Индири чĕлхесем}}}} [[Категори:Акăлчан чĕлхи| ]] q6f5qd6zwmkg4sa4e29nz26nhxsd2az 0 4532 877603 870551 2026-09-16T08:33:31Z Kontributor 2K 36302 Герб @свг 877603 wikitext text/x-wiki {{Франци департаменчĕ |Департамент = Анатри Рейн |номер = 67 |регион = [[Эльзас]] |Префектура = [[Страсбург]] |Супрефектурăсем = [[Агно]]<br />[[Мольсхейм]]<br />[[Саверн]]<br />[[Селестат]]<br />[[Виссембург]] |халăх йышĕ = 1 026 млн |çул = 1999 |вырăн = 18 |йышлăхĕ = 216 |лаптăкĕ = 4 755 |округсем = 7 |кантонсем = 44 |коммунăсем = 526 |президент = Филипп Ришер |pres_party = |герб = Blason département fr Bas-Rhin.svg }} '''Анатри Рейн''' ([[франци чĕлхи|франц.]] ''Bas-Rhin'') — [[Франци]]н хĕвелтухăç енче вырнаçнă, [[Эльзас]] регионне кĕрекен [[Франци департаменчĕсем|департамент]]. Департамент номерĕ 67. Администрацийĕ [[Страсбург]] хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ — 1 026 млн ([[1999]]) çын. == Тавралăхĕ == Департамент лаптăкĕ 4755 км² танлашать. Департамент тарăх [[Рейн (юханшыв)|Рейн]] юханшывĕ юхать. Департамент шутне 7 округ, 44 кантон тата 526 коммуна кĕрет. == Кун-çулĕ == Тури Рейн — [[1790]] çулхи [[пуш]] уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Йĕркеленнĕ хыççан икĕ хут Германи шутне кĕнĕ. Пĕрремĕш хут ([[1871]]-[[1918]] çулсенче) [[франкпа пруссен вăрçи]]нче выляса янă хыççăн, иккĕмĕш хут ([[1940]]-[[1945]]) [[Иккĕмĕш тĕнче вăрçи]] вăхăтĕнче. == Экономика == == Каçăсем == * [http://www.Bas-Rhin.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990428013839/http://www.bas-rhin.pref.gouv.fr/ |date=1999-04-28 }} * [http://www.cg67.fr/ Conseil général] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427034612/http://www.cg67.fr/ |date=2009-04-27 }} * [http://www.alsace-passion.com/ Анат Рейнри пурăну вырăнсем] {{Франци департаменчĕсем}} [[Категори:Франци департаменчĕсем]] 5ng7hs7t8rvi6ii33sar6bw3i02nwc4 0 12015 877595 844130 2026-09-16T05:39:04Z Aslati 36702 Aslati [[Пăрачкав]] страницӑн ятне [[Пӑрачкав]] ҫине улӑштарчӗ 844130 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пăрачкав |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Порецкое}} |герб = Poretckoe COA (Chuvashia) (2011).gif |ялав = Flag of Poretckoe (Chuvashia).png |lat_deg =55 |lat_min = 11|lat_sec = 54 |lon_deg =46 |lon_min = 19|lon_sec = 47 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Пăрачкав районĕ |район тапăлра = Пăрачкав районĕ{{!}} |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Пăрачкав |пурăнан тăрăх тапăлра = Пăрачкав ял тăрăхĕ {{!}}Пăрачкав |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = [[1616]] |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 5825 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = вырăссем 82%, ирçесем 14%, чăвашсем 3%<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2002 çулхи çыравăн бази.]</ref> |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+4]] |почтă индексĕ = 429020 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83543 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97235855001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Пăрачкав''', '''Părackav''' — [[Чăваш Ен]]ри [[Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕ|Пăрачкав районĕн]] тĕпĕ. Ял [[Сăр (юханшыв)|Сăр]] [[юханшыв]]ăн хĕрринче вырнаçнă. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == Пăрачкавра [[вăтам шкул]], профессипе техника училищи, лаша спорчĕн шкулĕ, ача-пăча ӳнер шкулĕ, историпе тăван ен тĕпчев музейĕ, 2 [[вулавăш]], культура керменĕ ĕçлет. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 5825 çын, çав шутра 2639 арçын, 3186 хĕрарăм пурăннă<ref name="chuvash.gks.ru">[http://www.chuvash.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chuvash/resources/fc3870804281ac08830bcf2d59c15b71/Chislmovpn-2010.doc Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821013826/http://www.chuvash.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chuvash/resources/fc3870804281ac08830bcf2d59c15b71/Chislmovpn-2010.doc |date=2018-08-21 }}</ref>. {| class="wikitable" |- ! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg3.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg3.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg3.php</ref> !! [[2002]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg3.php</ref> !! [[2010]]<ref name="chuvash.gks.ru"/>. |- || 5 217 || 5 515 || 6 140 || 6 502 || 6 482 || 5 825 |} == Кун-çулĕ == Пăрачкава Хаяр Йăван [[Хусан]]а илнĕ хыççăн никĕсленĕ. [[1591]] çулхи çулçырăвĕ тăрăх паллă ĕнтĕ, [[Мускав патшалăхĕ]]нче пăлхав çĕкленнĕ. Пăлхава пусарнă хыççăн 500 патнелле кнеçе, пуяра тата ытти сумлă çынсене пушă çĕрлĕ Сăр тăрăхне хăваласа янă. Çамккисем çине паллă лартнă пулнă — ыттисем çав йĕксĕк ĕçе хутшăнасран хăраччĕр тесе. Çав çамка çинчи паллăсем пирки малтан яла Лобачёвка (Çамкакасси) ят панă пулнă. Каярах ку вырăна ытти çынсем пурăнма киле пуçланă — [[мăкшăсем]], [[тутарсем]], [[чăвашсем]]. Ял урамĕ тăсăла-тăсăла юханшыв хĕррине çитнĕ. Çынсем яла вара «по реце» (хальхи {{lang-ru|по реке}}, ({{lang-cv|шыв тăрăх}}) теме пуçланă. Çапла вара ял ячĕ те улшăннă. Историллĕ хутсенче яла пĕрремĕш хут [[1616]] çулта асăннă. Çур ĕмĕр иртсен вăл вулăс тĕпĕ пулса тăнă. [[Крепăç прави]]не пăрахăçличчен ку çĕрсем пĕр хуçаран тепĕр хуçана куçса пынă. Малтан А.Сицкий кнеçĕн çĕрĕ пулнă, каярах Морозовсемпе Нарышкинсен пултаруллă пуярсен. Вăхăт иртсен вăл Анна Иоановна патша майри юратнă Салтыков графа лекнĕ. Темиçе çул хушши ку çĕрсем çинче [[Аслă Петĕр|I-мĕш Пётр]] ывăлĕ, Алексей тикки хуçаланнă. Юлашки вăхăтра ку çĕрсем П. Мятлев аллинче пулнă. Пĕррехинче Пăрачкаври Кожин А.А. çĕр айĕнче пурлăх шыраса тупнă. Пер самантра пуйса кайнăскер вăл кивĕ йывăç чиркӳ вырăнне чулран чиркӳ тума шутланă. Çапла вара Пăрачкавра [[1723]] çулта Троица соборне хăпартнă. == Паллă ентешсем == * [[Мишутин Николай Степанович]], [[çыравçă]]. * [[Мятлев Иван Петрович]], Пăрачкавра çĕр хуçи пулнă, [[сăвăç]]. * [[Петухов Пётр Михайлович]], [[çыравçă]]. * [[Сусленников Николай Петрович]], [[сăвăç]]. * [[Ухов Пётр Федотович]], [[литература тĕпчевçи]], филологи ăслăхĕсен кандидачĕ. * [[Фролов Иван Александрович]], [[çыравçă]]. * [[Шлямин Борис Александрович]], [[çыравçă]], геологи ăслăхĕсен тухтăрĕ. == Культура == Ялта [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] «[[Порецкие вести]]» (Пăрачкав хыпарĕсем) хаçат тухса тăрать. == Вуламалли == ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=442 Пăрачкав ял тарăхĕн сайчĕ] * [http://zakupki.cap.ru/kladr/book/п.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Капăрлатмалла}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Пăрачкав районĕ}} [[Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем]] [[ru:Порецкое]] 1fc7bn7zgqhrk9im3td64v62g0dxaux 0 12243 877583 848583 2026-09-15T22:36:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877583 wikitext text/x-wiki {{РФ субъекчĕ |RuNm = Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ |OfNm1 = Новосибирская область <br>[[File:Novosibirsk_Glavny_Station_07-2016_img3.jpg|250px]] |OfNm2 = &nbsp; |FSFlag = Flag of Novosibirsk Oblast.svg |FSCoA = Coat_of_arms_of_Novosibirsk_Oblast.png |FlagLnk = Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕн ялавĕ |CoALnk = Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕн гербĕ |FSMap = Map of Russia (2014–2022) - Novosibirsk Oblast.svg |FSCtrWhat = Тĕп хули |FSCtrNm = [[Çĕнĕ Çĕпĕр]] |AreaRnk = 19 |TotArea = 177 756 |WaterPrcnt = 2,9 |PopRnk = 16 |PopQty = 2 794 266 |PopCtDate = 2023 |PopDens = 15,72 |FedDistrNm = [[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ]] |EcRegNm = [[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ]] |CadNo = 54 |LangLangs = s |OfLangs = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |HeadTtl = Кĕпернатор |HeadNm = [[Травников Андрей Александрович|Андрей Травников]] |ViceTtl = Облаç Саккунлăх канашĕн председателĕ |ViceNm = [[Шимкив Андрей Иванович|Андрей Шимкив]] |LegislTtl = |LegislNm = |FSAnthem = [[Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕн гимнĕ]] |FSUTC = +0600 }} '''Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ''' ({{lang-ru|Новосибирская область}}) — Раççей Федерацийĕн субъекчĕ (облаç). [[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ|Çĕпĕр федераци тăрăхне]], [[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ|Çĕпĕр федераци тăрăхне]] кĕреть. Администраци центрĕ — [[Çĕнĕ Çĕпĕр]]. Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ Анăç Çĕпĕр тӳремĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă. Çурçĕр енчи чикки [[Томск облаçĕ]]пе, анăç енчи — [[Омск облаçĕ]]пе, кăнтăр енчи — [[Алтай Ен]]ĕпе, тухăç енчи — [[Кемĕр облаçĕ]]пе юнашар иртет. Кăнтăр-хĕвеланăç енчи чикки [[Казахстан]] патшалăхĕн çумĕпе вырнаçнă. Облаçĕн тĕп юханшывĕсем — [[Обь (юханшыв)|Обь]] тата [[Омь]]. == Халăх йышĕ == Облаçре пурĕ 2 692 251 çын пурăнать. Облаçри [[чăвашсем|чăвашсен]] йышĕ — 4 147 ([[2002]]) çын. ; Этник халăх йышĕ [[Пĕтĕм Раççейри 2010 çулхи халăх çыравĕ]]пе (çын): {| | valign="top" | * [[Вырăссем]] — 2 365 845 * [[Нимĕçсем]] — 30 924 * [[Тутарсем]] — 24 158 * [[Украинсем]] — 22 098 * [[Узбексем]] — 12 655 * [[Казахсем]] — 10 705 * [[Таджиксем]] — 10 054 * [[Эрменсем]] — 9508 * [[Азербайджансем]] — 8008 * [[Кăркăссем]] — 6506 * [[Белоруссем]] — 5382 |} ''Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕн халăхĕсем 1959—2010 çулсенче.'' {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |+Нацисем |- ! Халăх ! 1959<ref>{{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=49 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-12-18 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104092724/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=49 |url-status=live }}</ref> ! 1970<ref>{{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=63 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-12-18 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104084930/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=63 |url-status=live }}</ref> ! 1979<ref>{{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=63 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-12-18 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104102347/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=63 |url-status=live }}</ref> ! 1989<ref>{{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=59 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-12-18 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104102353/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=59 |url-status=live }}</ref> ! 2002<ref>{{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=75 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2009-12-18 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104091800/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=75 |url-status=live }}</ref> ! 2010<ref>{{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php?reg=75 |title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей |access-date=2013-03-08 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121954/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php?reg=75 |url-status=live }}</ref> |- | [[вырăссем]] |89,5 % |91,3 % |91,9 % |92,0 % |93,0 % |93,1 % |- | [[нимĕçсем]] |3,4 % |2,7 % |2,5 % |2,2 % |1,8 % |1,2 % |- | [[украинсем]] |2,7 % |1,9 % |1,8 % |1,8 % |1,3 % |0,9 % |- | [[тутарсем]] |1,1 % |1,2 % |1,1 % |1,1 % |1,0 % |0,9 % |} == Пайланăвĕ == Область 30 район çине пайланать. [[Çĕнĕ Çĕпĕр]]пе [[Бердск]] хулисем облаçе пăхăнаççĕ. [[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Баган районĕ|Баган районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Бараба районĕ|Бараба районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Болотнински|Болотниковски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Венгеровски районĕ|Венгеровски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Доволенски районĕ|Деволенски районĕ]]<br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Здвин районĕ|Здвин районĕ]]<br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Искĕтĕм районĕ|Искĕтĕм районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Карасукски районĕ|Карасукски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Каргатски районĕ|Каргатски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Колывански районĕ|Колывански районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Коченевски районĕ|Коченевски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Кочковски районĕ|Кочковски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Хĕрлĕ кӳлĕ районĕ|Хĕрлĕ кӳлĕ районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Куйбышев районĕ|Куйбышев районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Купински районĕ|Купински районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Кыштов районĕ|Кыштов районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Маслянински районĕ|Маслянски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Мошковски районĕ|Мошковски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Çĕн Çепĕр районĕ|Çĕн Çĕпĕр районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Урта районĕ|Урта районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Çурçĕр районĕ|Çурçĕр районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Сузун районĕ|Сузун районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Тутар районĕ|Тутар районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Тогучи районĕ|Тогучи районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Упи районĕ|Упи районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Усть-Таркски районĕ|Усть-Таркски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Чановски районĕ|Чановски районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Черепаново районе|Черепаново]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Таса кӳлĕ районĕ|Таса кӳлĕ районĕ]] <br>[[Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Чулăм районĕ|Чулăм районĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{книга |автор = |часть = |ссылка часть = |заглавие = Новосибирская область: Атлас (масштаб 1:200 000 и 1:500 000) |ссылка = |ответственный = Ред. атласа О. Л. Чикишева. [[Федеральная служба геодезии и картографии]] России (Роскартография). |издание = |место = Новосибирск |издательство = ФГУП «ПО Инжгеодезия». ФГУП «Новосибирская картографическая фабрика» |год = 2006 |страницы = |страниц = 128 |серия = |isbn = 5-85-120-062-6 |тираж = 5000 }} (обл.) == Каçăсем == * [http://www.adm.nso.ru/ Область администрацийĕн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112203909/http://www3.adm.nso.ru/ |date=2008-01-12 }} * {{cite web |url = http://www.nso.ru |title = Правительство Новосибирской области |archive-url = https://web.archive.org/web/20151106104110/http://www.nso.ru/ |archive-date = 2015-11-06 }} * {{cite web |url = http://zsnso.ru/ |title = Законодательное собрание Новосибирской области |archive-url = https://web.archive.org/web/20120424125121/http://zsnso.ru/ |archive-date = 2012-04-24 }} * {{cite web |url = https://novosibstat.gks.ru/folder/36534 |title = Новосибирскстат — территориальный орган службы государственной статистики по Новосибирской области |archive-url = https://web.archive.org/web/20210426201357/https://novosibstat.gks.ru/folder/36534 |archive-date = 2021-04-26 }} * {{ВКонтакте|pressa_nso|Новосибирской области}} * {{cite web |url = http://www.sibgerold.ru/geraldika_NSO_r.php |title = Гербы Муниципальных районов Новосибирской области |archive-url = https://web.archive.org/web/20090819182515/http://www.sibgerold.ru/geraldika_NSO_r.php |archive-date = 2009-08-19 }} * {{cite web |title = Новосибирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» |url = http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=54 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081014142519/http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=54 |archive-date = 2008-10-14 |url-status = dead }} * {{cite web |title = Историческая справка к 70-летнему юбилею Новосибирской области |url = http://www3.adm.nso.ru/_1pages/ru/70nso/Hist.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20070812013732/http://www3.adm.nso.ru/_1pages/ru/70nso/Hist.html |archive-date = 2007-08-12 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://www.classbase.ru/okato/index/parent/13739 |title = Состав Новосибирской области по ОКАТО |archive-url = https://web.archive.org/web/20120104112321/http://www.classbase.ru/okato/index/parent/13739 |archive-date = 2012-01-04 }} * {{cite web |url = http://rosmaps.ru/russia/novosibirskaya-oblast |title = Карты Новосибирской области |archive-url = https://web.archive.org/web/20100623012933/http://rosmaps.ru/russia/novosibirskaya-oblast |archive-date = 2010-06-23 }} * [https://archive.nso.ru/sites/archive.nso.ru/wodby_files/files/page_101/2012_nashey_istorii_stroki.pdf Нашей истории строки. Историческая хроника административно-территориальных единиц Новосибирской области 1937-2012 гг. (к 75-летию Новосибирской области) (электронная книга)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714152725/https://archive.nso.ru/sites/archive.nso.ru/wodby_files/files/page_101/2012_nashey_istorii_stroki.pdf |date=2024-07-14 }} * [https://archive.nso.ru/sites/archive.nso.ru/wodby_files/files/page_101/2012_75letnso.pdf Новосибирская область - 75 лет. Люди, события, факты. (электронная книга)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241217201235/https://archive.nso.ru/sites/archive.nso.ru/wodby_files/files/page_101/2012_75letnso.pdf |date=2024-12-17 }} * [https://archive.nso.ru/sites/archive.nso.ru/wodby_files/files/page_101/2017_nso-80.pdf От истоков в будущее (к 80-летию Новосибирской области) (электронная книга)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620183145/http://archive.nso.ru/sites/archive.nso.ru/wodby_files/files/page_101/2017_nso-80.pdf |date=2021-06-20 }} {{Çĕн Çĕпĕр облаçĕн хулисем}}{{Çĕн Çĕпĕр облаçĕн районĕсем}} {{Çĕпĕр федераци тăрăхĕ}}{{Раççей Федераци субъекчĕсем}} [[Категори:Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ|*]] hyl8psoe2d9fjiu6t2s4epgf28sra1m 0 17624 877593 869239 2026-09-16T02:20:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877593 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын}} '''Юрий Владимирович Андропов''' — [[СССР|совет]] патшалăх тата политика ĕçтĕшĕ, [[ССКП ТК Тĕп секретарĕ]] ([[1982]]—[[1984]]), [[СССР Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçи]] ([[1983]]—[[1984]]), СССР [[ПХК]] пуçлăхĕ ([[1967]]—[[1982]]). == Яшлăхĕ == == Парти ĕçлĕхĕ == == Каçăсем == * [http://www.sem40.ru/ourpeople/destiny/15113/ Р. Млечин. Загадочный Андропов] * [http://www.kp.ru/daily/23401/33897/print/ Первая семья Андропова. Вторая семья Андропова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208140647/http://www.kp.ru/daily/23401/33897/print/ |date=2008-12-08 }} * [http://www.kp.ru/upimg/photo/31739.jpg Генеалогическое древо Андроповых]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Учение Карла Маркса и некоторые вопросы социалистического строительства в СССР [http://sov-ok.livejournal.com/149477.html Часть первая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128103201/http://sov-ok.livejournal.com/149477.html |date=2012-01-28 }} [http://sov-ok.livejournal.com/149220.html Часть вторая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815233501/http://sov-ok.livejournal.com/149220.html |date=2011-08-15 }}; [http://www.sovetika.ru/sssr/andropovst001.htm На сайте Sovetika.ru] * [http://www.itogi.ru/Paper2005.nsf/Article/Itogi_2005_10_01_23_1219.html Юрий Андропов, легендарная личность] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022183431/http://www.itogi.ru/Paper2005.nsf/Article/Itogi_2005_10_01_23_1219.html |date=2007-10-22 }} * [http://www.kp.ru/daily/23725/54264/ Сыну Андропова устроили секретные похороны] * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=3804 Андропов Юрий Владимирович ('''Биография''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505111003/http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=3804 |date=2008-05-05 }} * [[Сергей Семанов]]. ''Председатель КГБ Юрий Андро''пов. — М.: [[Алгоритм]], [[2008]], 352 с. * [[Рой Медведев]]. ''Юрий Андропов''. (серия «[[Жизнь замечательных людей]]») (М: [[МГ]], [[2007]]). Книга получила премию [[ФСБ]] по литературе за [[2007]] год [http://www.lgz.ru/article/id=2712&top=26&ui=1198017025254&r=145] * Итле: [http://boomp3.com/listen/bz66yi7cf_f/%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2-%D0%B8%D0%B7-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%BA-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Андропов, Ленин çуралнă кун тĕлне çырнă докладĕнчен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222151234/http://boomp3.com/listen/bz66yi7cf_f/%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2-%D0%B8%D0%B7-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%BA-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |date=2008-12-22 }} {{тĕпсек}} {{ССРП Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçисем}} {{Раççей ПХ пуçлăхĕсем}} [[Категори:ССРП Аслă Канашĕн депутачĕсем]] [[Категори:Юрий Владимирович Андропов]] [[Категори:Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:ССКП ТК пайташĕсем]] [[Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем]] [[Категори:Марксистсем]] [[Категори:Нагутскинче çуралнисем]] [[Категори:Мускавра вилнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:ССРП ятарлă хĕсмечĕсем]] [[Категори:ССРП Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçисем]] [[Категори:Çар генералĕсем (ССРП)]] [[Категори:ПХК ĕçтĕшĕсем]] qldj0hkrsxljal7sqotnr2841r82ed6 0 21137 877608 861373 2026-09-16T10:32:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877608 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими_элеменчĕ|Европи / Europium (Eu)<!--Название-->|63<!--Атомный номер-->|[[Ӳкерчĕк:Eu-Block.jpg|thumb|left|Сублимациленĕ Eu (~300 г; тасалăхĕ 99,998%)]]çемçе шурă-кĕмĕл тĕслĕ металл<!-- Внешний вид-->|151,965<!--Атом йывăрăшĕ-->|199<!--Атом радиусĕ-->|546,9 (5,67)<!--Ионизаци энергийĕ-->|[Xe] 4f⁷ 6s²<!--Электрон конфигурацийĕ-->|185<!--Ковалент радиусĕ-->|(+3e) 95 (+2e) 109<!--Ион радиусĕ-->|1,2<!--Электроçуклăх-->|Eu←Eu³⁺ -1,99 В<br />Eu←Eu²⁺ -2,80 В<!--Электрод потенциалĕ-->|3, 2<!--Степени окисления-->|5,243<!--Тачăлăх-->|27,656<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |пай = |пуçелек = Химическая энциклопедия: в 5 т. |тăван ят = |каçă = |яваплă = |издани = |вырăн = Мускав |издательство = Советская энциклопедия |çул = 1990 |том = 2 |страницăсем = 126 |страниц = 671 |сери = |isbn = |тираж = 100 000 }} </ref>|13,9<!--Теплопроводность-->|1&nbsp;095<!--Температура плавления-->|n/a<!--Теплота плавления-->|1&nbsp;870<!--Температура кипения-->|176<!--Теплота испарения-->|28,9<!--Молярный объём-->|кубла калăпăшĕпĕ центăрланă<!--Структура решётки-->|4,610<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Eu</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>63</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''151,965''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''4f⁷6s²''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Европи'''</big> |} == Истори == [[1886]]-мĕш çулта француи химикĕ Э. А. Демарсе сайра çĕр элеменчĕсен хутăшăнчен уйăрнă. Спектр анализĕпе тепĕр 15 çултан çеç уйрăм элемент пулнине çирĕплетнĕ. == Хакĕ == 2008-мĕш çулта АПШ-ра 99,9 % тасалăхлă европин оксичĕн хакĕ $400-$600 доллар килограммшăн <ref name="stanfordmaterials.com">[http://www.stanfordmaterials.com/eu.html]</ref>. 2008-мĕш çулта АПШ-ра 99,99 % тасалăхлă европи металĕн хакĕ $1600-$2500 доллар килограммшăн <ref name="stanfordmaterials.com"/> == Физика пахалăхĕсем == Таса чухне - çемçе шурă-кĕмĕл тĕслĕ металл, механикăлла сӳрĕк газ атмосферинче çăмăллăн тирпейлеме пулать. 1,8 К температурăра тата 80 ГПа пусăмра [[Сверхпроводимость]] пахалăхĕсене кăтартать<ref name="cmp">[http://www.compulenta.ru/news/426334/]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Компьюлента, 2009çул, çу, 14.</ref>. ==Хими пахалăхĕсем== Сайра çĕр элеменчĕсем хушшинче европи чи химилле хастарри. Сывлшра хăверт çунать <ref>{{cite web|url=http://www.elementsales.com/re_exp/index.htm |title = Rare-Earth Metal Long Term Air Exposure Test|accessdate=2009-08-08}}</ref>). Шывапа [[кальци]] евĕр реакцине кĕрет. Металла минераллă çу е парафин айĕнче упраççĕ. Сывлăшра 150&nbsp;°C-ран 180&nbsp;°C-таран хыпса кайса европи (III) оксичĕ пулать.: :4 Eu + 3 O₂ → 2 Eu₂O₃ Сивĕ шывпа майĕпен, вĕри шывпа хăвăрт хутшăнса европи гидрооксичĕ пулать: :2 Eu (s) + 6 H₂O (l) → 2 Eu(OH)₃ (aq) + 3 H₂ (g) Европи пĕтĕм галогенсемпе реакцине кĕрет: :2 Eu (s) + 3 F₂ (g) → 2 EuF₃ (s) [шурă] :2 Eu (s) + 3 Cl₂ (g) → 2 EuCl₃ (s) [сарă] :2 Eu (s) + 3 Br₂ (g) → 2 EuBr₃ (s) [сăрă] :2 Eu (s) + 3 I₂ (g) → 2 EuI₃ (s) Европи [[кӳкĕрт йӳçĕкĕ|кӳкĕрт йӳçĕкĕпе]] хутшăнсан çутă шупка тĕслĕ Eu(III) ионĕсем пулаççĕ, вĕсем [Eu(OH₂)₉]³⁺ комплекс евĕр тĕл пулаççĕ:<ref>{{cite web| url =https://www.webelements.com/europium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Europium| publisher=Webelements| accessdate=2009-06-06}}</ref> :2 Eu (s) + 3 H₂SO₄ (aq) → 2 Eu³⁺ (aq) + 3 {{chem|SO|4|2−}} (aq) + 3 H₂ (g) ==Изотопĕсем== {{main|Европи изотопĕсем}} == Усă курни == === [[Ядерла энергетика]] === Атом реакторĕсенче европи (европи оксичĕ, гексаборичĕ, борачĕ) нейтронсене çăтма усă кураççĕ. Окиçĕ майĕпен "çунса каять", борчĕнчен 1,5 хут сахалтарах вăхăт усă курма май пур. Анчах оксичĕ нейтронсен хăватлă юхăмĕнче газ кăларманпа пĕрех тата калăпăшне ӳстермест (сăмахран, БН-600 реакторта). Европин çутçанталăкри хутăшĕн нейтронсене çăтас лаптăкĕ 4500 [[барн]], европи-151 изотопĕн 9200 барн таран. === [[Атомла-водородла энергетика]] === Европи оксидне шыва термохимилле аркантарнă чухне усă кураççĕ (европи-стронци-йод циклĕ). === [[Лазер материалĕсем]] === Европи ионĕсем 0,61&nbsp;мк тăршĕллĕ (сарă-хĕрлĕ) лазер шевлисене тума усă кураççĕ. Çавăнпа европи оксидне хытă тата сахалрах паллă шĕвек лазерсем тума усă кураççĕ. === [[Электроника]] === Термоэлектрогенератор валли усă куракан самари монооксичĕ çине тата алиаз евĕрлĕ питĕ хытă кăмрăк нитричĕ синтезлама европи кăштах хушаççĕ. Европи силицидне интеграллă микросхемăсем тунă çĕрте усă кураççĕ. Çӳхе пленка евĕр Европи монооксичĕ тата европи монооксичĕпе самари монооксичĕн хутăшĕ магнитла полупроводнисем пек усă кураççĕ. === [[Люминофорсем]] === * Европи вольфраматне микроэлектроникăра питĕ пысăк пĕлтерĕшлĕ люминофор. * Хурă çутăллă лампăсенче европипе пуянлатнă строни борачĕ усă кураççĕ. === Европи [[медицина|медицинăра]] === Европи катионĕсене медицинăра флуоресцентла зондсем пек усă кураççĕ. Радиохастар изотопĕсене хăшпĕр рак чирĕсене сыватма усă кураççĕ. {{stub}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://webelements.org/europium/ Европии WebElements сайчĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526084449/http://www.webelements.org/europium/ |date=2010-05-26 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb063.htm Европи хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122063434/http://n-t.ru/ri/ps/pb063.htm |date=2009-11-22 }} * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1503.html Европи xumuk.ru сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408014400/http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1503.html |date=2010-04-08 }} * [http://www.periodictable.ru/063Eu/Eu.html Европи periodictable.ru сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317104700/http://www.periodictable.ru/063Eu/Eu.html |date=2010-03-17 }} {{Лантаноидсем}} [[Категори:Лантаноидсем]] 1de3f3nyt8ld055ubkvvctyy1pg51vx 0 21426 877598 820790 2026-09-16T07:17:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877598 wikitext text/x-wiki [[Вики]] технологипе ăсталанă сайтсен ят-йышĕ. == «[[Creative Commons]]» лицензиллĕ вики-сайтсем == * [[Фонд Викимедиа|Викимедиа фондăн]] чылайрахăш сайчĕсем: ** [[Википеди]] — [[вики]] технологин никĕсĕпе, пурĕ те усă курмалли, [[Википеди:Ирĕклĕ ăшлăх|ирĕклĕ сармалли]] [[энциклопеди]]. ** [[Викисăмахсар]] — универсаллă, нумай чĕлхеллĕ сăмахсар; ** [[Викицитатник]] — [[цитата|цитатăсен]] пуххи; ** [[Викитека]] — тăван текстсен вулавăшĕ; ** [[Викикĕнеке]] — вĕрентӳ литератури; ** [[Викиампар]] — общее хранилище файлов [[мультимедиа]]; ** [[Викитĕссем]] — справочник по таксономии [[Биологический вид|биологических видов]]. ** [[Метавики]] — вики о проектах Викимедиа ** [[Викихыпар]] — уçăллă çĕнĕ хыпар агентстви. ** [[Викиверситет]] ** [[Wikivoyage]] * [[WikiTravel]] — çулçӳревсем. * [[Родовод]] — уçă [[генеалоги тымарĕ]]. * [[Психологос]] — кулленхи психологи энциклопедийĕ. == [[GNU FDL]] лицензиллĕ вики-сайтсем == * [[Абсурдопеди]] — Википедин кулăшлавĕ * [[Вики]] — вики-проекчĕсем валли тӳлевсĕр вырнаçу * [[WikiTree]] — [[генеалоги]] * [[LyricWiki]] — юрăсен сăмахĕсем * [[Letopisi.ru|Летописи.ру]] <ref>http://letopisi.ru/index.php/Letopisi.Ru:Copyrights {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621032829/http://letopisi.ru/index.php/Letopisi.ru:Copyrights |date=2009-06-21 }}</ref><ref> «Летописи» материалĕсемпе [[Creative Commons]] пек усă курма юрать, см. http://y-pat.livejournal.com/150634.html?thread=319594#t319594</ref> (32 744 статья [[2008]] çулхи [[раштав, 9]] тĕлне). * [[Open Encyclopedia Project]] — ирĕк кăмăллă çынсем редакцилекен уçă энциклопеди. * [[WikiFur]] — [[фэндом]] [[фурри]]н этеплĕхĕпе кун-çулĕ * [[Луркоморье]] — тетел-фольклор пуххи == [[BSD DPL]] лицензиллĕ вики-сайтсем == * [[Викизнание]] — В проекте разрешены [[Википедия:Об оригинальных исследованиях|статьи с оригинальными исследованиями]]. == «[[Public Domain]]» лицензиллĕ вики-сайтсем == * [[SpeccyWiki]] — [[ZX Spectrum]]-совместимые компьютеры. == Çавăн пекех пăхăр == * «{{cl|Вики-проектсем}}» категорине * [[Вики-движок]] * [[Хулари вики]] == Каçăсем == * [[meta:Interwiki map]]{{ref-en}} * [[meta:List of largest wikis]]{{ref-en}} * [[mw:Sites using MediaWiki/ru|Вырăсла вики-сайтсен ят-йышĕ]] [[MediaWiki]]-пе усă кураканнисем * [[centralwikia:List of Wikia|Вики этем пĕрлĕхĕн тулли ят-йышĕ]] «[[Вики]]» проектăн * [http://wikiindex.org WikiIndex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202017/http://wikiindex.org/ |date=2008-05-16 }}{{ref-en}} — вики пирки вики * [[wikia:ru.science:Вики-сайты_на_русском_языке|Вырăс чĕлхиллĕ вики-сайтсем]]{{ref-ru}} ''ru.science.wikia.com'' çинче * [http://www.wikiznanie.ru/ru-wz/index.php/Викизнание:Каталог_wiki-сайтов Вырăс чĕлхиллĕ вики-сайтсен каталогĕ]{{ref-ru}} «Википĕлӳре» == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Веб тата веб-сайтсем}} [[Категори:Вики-проектсем| ]] [[Категори:Ят-йышсем:Компьютерсем]] g5n2jxhovskn5bl3saoqmsyvz1otpal 10 21474 877556 558304 2026-09-15T16:34:02Z Max Tenche 25572 877556 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Мордови | flag alias = Flag of Mordovia.svg }} <noinclude> [[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> o85yj3k40m1x3it2r33acp9efcz5oxa 0 22845 877589 875465 2026-09-16T01:38:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877589 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Апорт.JPG|thumb|200px|Алма-Ата [[Апорт (панулми тĕсĕ)|апорчĕ]]]] '''Алматы''', '''Алма́-Ата́'''<ref>[http://www.gramota.ru/spravka/docs/16_9 Распоряжение администрации Президента Российской Федерации № 1495] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212213058/http://www.gramota.ru/spravka/docs/16_9 |date=2012-02-12 }} «О написании названий государств — бывших республик СССР и их столиц» <br />Казахстанта официаллӑ ят — «Алматы», анчах та кулленхи калаҫура, хӑшпӗр кӑларӑмсенче, ҫаплах Раҫҫейре те хулана «Алма-Ата» теҫҫӗ</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090717181917/http://infopravo.by.ru/fed1995/ch02/akt13098.shtm АП РФ Распоряжение 17-08-1995 г. № 1495 «О написании названий государств бывших республик СССР и их столиц»]</ref>, '''Алма-Ата́'''<ref>[http://www.almaty.kz Хулан официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206215423/http://almaty.kz/ |date=2009-02-06 }}</ref> ({{lang-kz|Алматы}}, {{lang-cv|Улматти}}''^{[[Ыйтусем|[''ҫӑлкуҫ?'']]]};'' [[1921]]-мӗш ҫулччен — ''Верный'') — [[Казахстан]]ӑн шӗкӗр хули. == Тавралӑхӗ == [[Ӳкерчĕк:Almaty aerial view.jpg|thumb|250px|Алматы сӑнӗ, кайӑк вӗҫевӗнчен]] Алма-Ата хули [[Еврази]] континенчӗн варринче, Казахстанӑн кӑнтӑр хӗвел тухӑҫӗнче, 77° хӗвел тухӑҫ тӑсӑлӑвӗпе 43° ҫурҫӗр анлӑшӗнче, [[Заили Алатау]] умӗнче — чи ҫурҫӗ ты ҫырҫи, [[Тянь-Шань|Тянь-Шанӗн]] ҫурҫӗр ту хысакӗнче, тинӗс шайӗнчен 600 - 1650 метр ҫӳллӗшӗнче, вырнаҫнӑ. Унпа пӗр анлӑшра [[Гагра]] тата [[Владивосток]] лараҫҫӗ. Хулари климат вичкӗн континентлӗ, температура ҫулталӑкра ҫеҫ мар, талӑкра та питӗ хӑвӑрт улшӑнать. == Климат == Алмат климачӗ континентлӑ<ref>Алма-Ата. Энциклопедия / Тӗп редактор Манаш Қабашұлы Қозыбаев. — Алматы: Тӗп редактор Казах совет энциклопедийӗ, 1983. — С. 12. — 608 с — - 60 000 экз.</ref> тата ту-айлӑмри циркуляци витӗмӗпе палӑрса тӑрать, ҫакӑ уйрӑмах хулан ҫурҫӗр пайӗнче, ту тайлӑмӗсем тӳремлӗхе куҫнӑ ҫӗрте палӑрать. Сывлӑшри вӑтам температура +10 °С, чи сивӗ уйӑх (кӑрлач) - 14,7 °С, чи ӑшӑ уйӑх (июль) +23,8 °С. == Алматы кунҫулӗ == === Вӑтам ӗмӗрсенчи тапхӑр === === Верный === [[Ӳкерчĕк:Детский приют. 1892 год. (Ныне медицинский колледж. Здание сохранено частично).jpg|thumb|250px|Ача-пӑча ҫурчӗ. [[1892]] ҫул. (Халӗ медицина колледжӗ. Ҫурчӗ кӑштах сыхланса юлнӑ)]] [[Ӳкерчĕк:Magasin kupza Gabdulwakijewa.jpeg|thumb|250px|И. Габдулвалиев сутӑҫӑн лавкки (халӗ [[Кызыл-Тан]]). [[1911]] ҫул]] Хальхи хулан малианхи никӗсне [[1854]] ҫулхи [[нарӑс, 4|нарӑсӑн 4-мӗшӗнче]] хунӑ, ун чухне вырӑс правительстви [[Кӗҫӗн Алма-Ата (юханшыв)|Кӗҫӗн Алмата]] юханшывӑн сулахай ҫыранӗнче вӑрҫӑ хӳтлӗх ҫуртне тума шутланӑ. 1854 ҫулхи ҫуркунне, авалхи Алмата ишӗлчӗкӗсем патӗнче Заил хӳтлӗхӗсен никӗсне хунӑ, каярах ӑна Верное ят панӑ. Ҫурт-йӗре тӑвас ӗҫе Перемышельский майор па Александровский инженер-поручик ертсе пынӑ. Ҫав ҫулӑн кӗр кунӗсенче ӗҫсене вӗҫленӗ. Йывӑҫ пӳртсемпе казармӑсенче Заили тӗкӗрчӗн 470 салтакӗпе офицерне вырнаҫтарнӑ.<ref>[http://www.luch.org/almaty1.shtml История города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227030020/http://www.luch.org/almaty1.shtml |date=2010-02-27 }}</ref> [[1855]] ҫулӑн варринче хӳтлӗхе пӗрремӗш вырӑссем куҫса килнӗ. Верный хӑвӑрт ӳсме тытӑнать. Юнашар Мӑн тата Кӗҫӗн Алмата станицисем, [[Алма-Атан тутар слободи|Тутар слободки]] никӗсленӗҫҫӗ. [[1856]] ҫулта «Хысна садне» (халӗ [[Тӗп Горький ячӗллӗ этеплӗхпе кану паркӗ (Алма-Ата)|Этеплӗхпе кану тӗп паркӗ]]), [[1857]] ҫулта Тутар слободки районӗнче пӗрремӗш шыв арманне ӗҫе кӗртнӗ. [[1858]] ҫулта ӗҫе янӑ пӗрремӗш сӑра пӗҫерекен савут вырӑнти промӑҫлӑхне пуҫарса ярать. [[1859]] ҫулта кунта Петербургран ӗҫпе янӑ Голубев геодезист Верное пӑнчӑпа палӑртать, ҫак вырӑн вара тӗнче карттине кӗрет. [[1859]] ҫулхи ҫу уйӑхӗнче хӳтлӗхре 5 пин ҫын пурӑннӑ, [[1860]] ҫулта пӗрремӗш почтӑ уйрӑмӗ тата хоспитӑль уҫӑлать. [[1867]] ҫулхи [[ака, 11|акан 11-мӗшӗнче]] Верный хула [[Туркестан генерал-кӗпернеттӗрӗ|Туркестан генерал-кӗпернетӗрне]] шутӗнчи Семириченск облаҫӗн центрӗ пулса тӑрать. 1867 ҫулхи [[утӑ, 13|утӑн 13-мӗшӗнче]] Семиреченск касак ҫарне йӗркеленӗ. Ҫав вӑхӑтрах Семиреченск облаҫӗн гербне тӑваҫҫӗ: виҫҫӗне пайланӑ, улмаллӑ панулми турачӗн гирляндипе йӗри-тавра ҫавӑрнӑ питлӗх. Ҫӳлти пайӗ&nbsp;— карман сӑнӗ, аялти: сулахайра&nbsp;— хӗрес, сылтӑмра&nbsp;— ҫурма уйӑх. Семиреченск облаҫӗн центрӗ пулса тӑрсан, Верный промӑҫлӑхпа ӑсталӑх ӗҫесене аталантарма тытӑнать. Спирт-водкӑ тата сӑра пӗҫерекен савутсем, шӑрт-ҫӑм пусмана тӑвакан фабрикӑ уҫӑлать. Хулан чи пысӑк промӑҫ йӗрклӗвӗсем шутне Гавриловӑн ([[1875]]) тата Кадкинӑн ([[1900]]) тапак фабрикисем кӗнӗ. Хулара хӗрарӑмсен тата арҫынсен училищисене, прихут тата ӑстаӗҫ шкулӗсене, каярах [[Верныйри арҫын гимназийӗ|арҫынсен]] тата [[Верныйри хӗрарӑм гимназийӗ|хӗрарӑм гимназисене]] уҫаҫҫӗ. [[Мечет]]сем ҫумӗнче мӑсӑльман шкулӗсем ӗҫленӗ. [[1887]] ҫулхи [[ҫу, 28|ҫӑвӑн 28-мӗшӗнче]] питӗ вӑйлӑ [[ҫӗр чӗтренӗвӗ]] пулать, ун чухне 322 ҫын пӗтет, 1798 кирпӗч ҫурт ишӗлет. Мӑн тата Кӗҫӗн станицӑсен йывӑҫ ҫурчӗсем ытлах арканмаҫҫӗ. Каярахпа хулара [[сейсмологи|сейсмо]] тата [[метеорологи]] станцисене, [[Зенков Андрей Павлович|А. П. Зенков]] архитектор ертсе пынипе ҫурт-йӗре тунӑ чухне сейсмо йӗркине шута илес системӑна туса хунӑ. Ҫӗр кисреннӗ хыҫҫӑн хулари ҫуртсене хӑпартнӑ чухне ытларах йывӑҫпа усӑ кураҫҫӗ. Вӗсенчен пысӑк ҫурчӗсем&nbsp;— Ҫар полкӗн ҫурчӗ, Кафедра соборӗ, Этем пӗрлӗх ҫурчӗ тата ыттисем те. Ҫав тапхӑрти упранса юлнӑ хӑшпӗр ҫурт-йӗре истори, архитектура палӑкӗ шутне кӗртнӗ, вӗсене патшалӑх сыхлать. Ҫав трагедие асӑнса хула ҫыннисем часавай лартнӑ, анчах та ӑна [[1927]] ҫулта ҫӗмӗрнӗ.<ref name="alma-ata.gorodasng" /> [[1913]] ҫул умӗн хулара 41 пин ытла ҫын пурӑннӑ, 59 промӑҫ йӗркелӗвӗ ӗҫленӗ.<ref>[http://www.oikumena.kz/country.php?m=9]</ref> === Совет тапхӑрӗ === [[Ӳкерчĕк:Дворец Труда.jpg|thumb|250px|Ӗҫ керменӗ]] [[Ӳкерчĕк:Алма-Ата телеграф.jpg|thumb|250px|Тӗп почтамп. 1931-34. Архитектор Г. Г. Герасимов]] [[1918]] ҫулта Верныйра [[Советсем|совет влаҫне]] туса хунӑ. Хулана облаҫпе пӗрле [[Туркестан Автономиллӗ Совет Социализм Республика|РСФСР шутӗнчи Туркестан автономине (ТАССР)]] кӗртеҫҫӗ. [[1921]] ҫулхи нарӑсӑн 5-мӗшӗнче Верныя кунти вырӑнӑн авалхи ятне — Алматана — куҫараҫҫӗ. [[1927]] ҫулхи [[ака, 3|акан 3-мӗшӗнче]] [[Кызылорда|Кызылордӑран]] Алматана [[РСФСР]] шутӗнчи [[Казак АССР]]-н тӗп хулине куҫараҫҫӗ. Ҫакна пула хула татах ӳсме тытӑнать. [[1936]] ҫултанпа (Казах ССРне йӗркеленӗренпе) Алмата малтан [[Казах ССР]]-н, кайран ирӗклӗ Казахстанӑн тӗпӗ. ==== СССР тапхӑрӗнчи индустриализаци ==== === Хальхи Алмата === [[Ӳкерчĕк:Alfar3.jpg|thumb|200px| Аль-Фараби проспекчӗн бизнес-центрӗ]] [[Ӳкерчĕк:alfarabi3.jpg|thumb|200px|Аль-Фараби проспекчӗ]] [[Ӳкерчĕк:samal.jpg|thumb|200px|Самала районӗ]] [[Ӳкерчĕк:Almaty Koktobe 2007.JPG|thumb|250px|Хула сӑнӗ, Коктюбе енчен (2007)]] [[1997]] ҫулта Казахстан Республикин Президенчӗ [[Назарбаев Нурсултан Абишевич|Нурсултан Назарбаевӑн]] Хушӑвӗпе [[тӗп хула]]на Акмолана куҫарнӑ, ҫур ҫултан ӑна [[Астана]] ята панӑ. Ҫак саманта Алмата патшалӑхӑн ӑслӑлӑх, этеплӗх, истори, промӑҫлӑх тата финансӑ центрӗ пулса тӑрать. Алматара хальлӗхе [[Казахстан Республикин Наци Банкӗ|Казахстанӑн Наци банкӗ]] тата хӑшпӗр элчӗлӗхсем, ертсе пырӑвӑн ытти йӗркеленӗвӗсене Астанана куҫарнӑ. [[1998]] ҫулхи [[утӑ, 1|утӑн 1-мӗшӗнче]] Хулан ятарлӑ статусе пирки саккун йышӑннӑ. Алматана официаллӑ мар «Кӑнтӑр тӗп хула» теҫҫӗ<ref name="""southcapital">[http://www.almaty.freenet.kz/"" Справочно-информационный портал «Алматы — Южная Столица»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060525113613/http://www.almaty.freenet.kz/ |date=2006-05-25 }}</ref>. == Влаҫ органӗсем == [[Ӳкерчĕк:Алматинский городской суд.jpg|thumb|170px|Алмата хула сучӗ]] Хула [[Аким (чин)|акимне]] ([[пуҫлӑх]]) халӗ Казахстан Республикин Президенчӗ [[маслихат]] (хула пухӑвӗ) килӗшнӗ хыҫҫӑн лартать. * Байузаков Х. Б. — ([[1940]]—[[1941]]) * Абдикалыков М. — ([[1941]]—[[1942]]) * Шарипов С. — ([[1942]]—[[1943]]) * Орехов П. Г. — ([[1943]]—[[1944]]) * Милованов К. А. — ([[1944]]—[[1947]]) * Айбасов Х. Х. — ([[1947]]—[[1950]]) * Ильяшев Р. — ([[1950]]—[[1952]]) * Шарипов И. Ш. — ([[1950]]—[[1954]]) * Мамонов Ф. А. — ([[1954]]—[[1956]]) * Адилов А. А. — ([[1956]]—[[1960]]) * [[Дуйсенов Есен Дуйсенович|Дуйсенов Е. Д.]] — ([[1960]]—[[1975]]) * Аухадиев К. М. — ([[1975]]—[[1978]]) * Жакипов А. Х. — ([[1978]]—[[1980]]) * Койчуманов А. Ж. — ([[1981]]—[[1983]]) * [[Кулибаев Аскар Алтынбекович|Кулибаев А. А.]] — ([[1983]]—[[1985]]) * [[Нуркадилов Заманбек Калабаевич|Нуркадилов З. К.]] — ([[1985]]—[[1994]]) * [[Кулмаханов Шалбай Кулмаханович|Кулмаханов Ш. К.]] — ([[1994]]—[[1997]]) * [[Храпунов Виктор Вячеславович|Храпунов В. В.]] — ([[1997]]—[[2004]]) * [[Тасмагамбетов Имангали Нургалиевич|Тасмагамбетов И. Н.]] — ([[2004]]—[[2008]]) * [[Есимов Ахметжан Смагулович|Есимов А. С.]] — ([[2008]]—х.в.) == Паллӑ ҫынсем == * Полина Ледокова - кулинари кӗнекисен авторӗ, фудблогер * Наталья Назарова-театрпа кино актриси * Димаш Адилет - бизнесмен, блогер, телешоу хутшӑннӑ * Владимир Жириновский-политикӑпа патшалӑх деятелӗ * Радионова Светлана-Роспроднадзор ертӳҫи<ref>https://zelenograd24.ru/pressroom/press-release/detail/343562/</ref><ref>https://biographe.ru/politiki/svetlana-radionova/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203190258/https://biographe.ru/politiki/svetlana-radionova/ |date=2023-02-03 }}</ref><ref>https://siapress.ru/official/96288-osnovnie-vektori-deyatelnosti-svetlani-radionovoy-v-rosprirodnadzore {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504091035/https://siapress.ru/official/96288-osnovnie-vektori-deyatelnosti-svetlani-radionovoy-v-rosprirodnadzore |date=2023-05-04 }}</ref> == Транспорт == [[Ӳкерчĕк:Tramvai Almaty.jpg|thumb|[[Алмата трамвайĕ]]]] === Автобус, такси, троллейбус, трамвай === {{main|Алмата автобусӗ|Алмата троллейбусӗ|Алмата таксийӗ|Алмата трамвайӗ}} === Метрополитен === {{main|Алмата метрополитенӗ}} Метро тума [[1988]] ҫулта пуҫланӑ, 7 чарӑнуллӑ пӗрремӗш йӗрне [[2010 ҫул метрополитен кун-ҫулӗнче|2010 ҫулхи]] раштав уйӑхӗнче палӑртнӑ<ref>[http://www.vecher.kz/?S=10-200812110800 Статья из газеты «Вечерний Алматы»]</ref>,<ref>[http://almaty-metro.narod.ru/metro27.html Информационное агентство КазТАГ]</ref> === Аэропорт === {{main|Алмата (аэропорт)|Боралдай (аэропорт)|Байсерке (аэродром)}} === Чукунҫул === {{main|Алмата чукунҫулӗ}} == Ӑслӑх тата ҫутӗҫ == {{see also|Казахстан университечӗсем}} === Алмата ӐТИ === * [[Биологи тата ӳсентӑран биотехнологин институчӗ]] * [[Кунаев ячӗллӗ ту ӗҫӗсен институчӗ]] * [[КР ӐЙЦ Йӗтре физикин институчӗ]] * [[Байтурсынов ячӗллӗ чӗлхе тӗпчевӗн институчӗ]] * [[Казах Ӑслӑлӑх-Тӗпчев энергетика институчӗ|Казах Ӑслӑлӑх-Тӗпчев Чокин академик ячӗллӗ энергетика ӐТИ]] * [[Казахстан Республикин ӑслӑлӑх-техника информацин наци центрӗ]] * [[В.Г. Фесенков ячӗллӗ астрофизика институчӗ]] * [[Сулейман Демирель ячӗллӗ университечӗ]] == Этеплӗх ӳнер == [[Ӳкерчĕк:Almaty-day.jpg|150px|thumb|{{тулли дата|2008|10|5}} хула уявӗнчи плакат]] === Театрсем === * [[Патшалӑх академи Абай ячӗллӗ оперӑпа балет театрӗ]] * [[Казах патшалӑх академи М.О. Ауэзов ячӗллӗ драма театрӗ]] * [[Патшалӑх академи М.Ю. Лермонтов ячӗллӗ драма вырӑс театрӗ]] * [[Патшалах академи ача-пӑча тата яшсен Г. Мусрепов ячӗллӗ театрӗ]] * [[Патшалӑх академи ача-пӑча тата яшсен Наталья Сац ячӗллӗ вырӑс театрӗ]] * [[Корей театрӗ]] * [[Уйгур мусӑк камичӗн К. Кужамьяров ячӗллӗ театре]] * [[Алматан нимӗҫ театре]] * [[«ARTиШОК» театрӗ]] * [[Республика пукане театрӗ]] === Музейсем === == Тӑванлӑ хуласем == * {{Ялав|Раҫҫей}} [[Хусан]], [[Раҫҫей]] * {{Ялав|Раҫҫей}} [[Мускав]], [[Раҫҫей]] * {{Ялав|Раҫҫей}} [[Санкт-Петербург]], [[Раҫҫей]] ([[1996]]) * {{Ялав|Кӑркӑсстан}} [[Бишкек]], [[Кӑркӑсстан]] * {{Ялав|Узбекистан}} [[Ташкент]] ({{lang-uz|Toshkent}}), [[Узбекистан]] * {{Ялав|АПШ}} [[Тусон]] ({{lang-en|Tucson}}), [[Аризона]], [[АПШ]] * {{Ялав|Украина}} [[Киев]] ({{lang-uk|Київ}}), [[Украина]] * {{Ялав|Китай}} [[Урумчи]] ({{lang-zh|烏魯木齊}}), [[Китай]] * {{Ялав|Литва}} [[Вильнюс]] ({{lang-lt|Vilnius}}), [[Литва]] * {{Ялав|Сауд Аравийӗ}} [[Джидда]] ({{lang-ar|جدة}}), [[Сауд Аравийĕ]] * {{Ялав|Турци}} [[Стамбул]] ({{lang-tr|İstanbul}}), [[Турци]] * {{Ялав|Франци}} [[Ренн]] ({{lang-fr|Rennes}}), [[Франци]] * {{Ялав|Израиль}} [[Тель-Авив]] ({{lang-he|תל אביב-יפו}}), [[Израиль]] * {{Ялав|Кӑнтӑр Корей}} [[Тэгу]] ({{lang-ko|대구}}), [[Корей Республики]] * {{Ялав|Латви}} [[Рига]] ({{lang-lv|Rīga}}), [[Латви]] '''Юлташ-хуласем''' * {{Ялав|Беларуҫ}} [[Минск]] ({{lang-be|Мінск}}), [[Беларуҫ]] ([[1994]]) == Фотопухӑм == <center> <gallery> |Алма-Ата хулин тӗп мечечӗ File:ALAcityborder.JPG|Хулана кӑнтӑр енчен кӗнӗ чухнехи ҫул ҫинчи паллӑ File:HSBK main office.JPG|Здание головного банка АО «[[Казахстан халăхĕн перекет банкĕ]]» File:Алма-Ата Горы (Тамара777).jpg |Алма-Ата. Горы File:Алма-Ата Вид с Кумбельтау на пик Советов (4317 м). Заилийский Алатау (Алексей Евсеев).jpg|Вид с Кумбельтау на пик Советов File:Алма-Ата Вид с Кумбельтау на пик Комсомола (4330м). Заилийский Алатау (Алексей Евсеев).jpg|Вид с Кумбельтау на пик Комсомола File:Алма-Ата парк 28 панфиловцев 2 (Алексей Евсеев).jpg |28 панфиловсен паркӗ File:Almaty church.jpg|28 панфиловсен паркӗ File:almatykoktobe.jpg|[[Коктюбе]]рен пӑхсан File:ALAMahatma.jpg|Махатма Ганди палӑкӗ File:furmanovstreet2.jpg|Фурманов проспекчӗ File:Almaty landsat.jpg|Landsat satellite photo of Almaty File:Almaty Medeo Jul 2007 2.JPG|Медео ҫинчи пӗве </gallery> </center> == Ҫавӑн пекех пӑхӑр == * [[Апорт (панулми тӗсӗ)]] * [[Тастак]] * [[Сайран]] * [[Раимбек проспекчӗ (Алмата)]] * [[Достык проспекчӗ (Алмата)]] * [[Толе би урамӗ (Алмата)]] * [[Казахфильм]] * [[Рахат Тауэрс]] == Каҫӑсем == * [http://www.almaty.kz «Алматы хулин официаллă сайчĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206215423/http://almaty.kz/ |date=2009-02-06 }} * [http://almaty-city.kz «Алматы хулан канашлăвĕ» — Almaty-City.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231083012/http://almaty-city.kz/ |date=2013-12-31 }} * [http://www.karta.kz Алмата картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121227012644/http://karta.kz/ |date=2012-12-27 }} * [http://maps.mycity.kz/#/727/ MyCity.kz — «Алмата картти» — Интерактивлă карттă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423151445/http://maps.mycity.kz/#/727/ |date=2012-04-23 }} * [http://www.emap.kz «Электронлă хыпар картти „e-city Almaty“ — Алмата хулан картти»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212183702/http://emap.kz/ |date=2009-02-12 }} * [http://www.almatydev.blogspot.com/ Almaty Development — Проекты и развитие города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015025713/http://almatydev.blogspot.com/ |date=2016-10-15 }} * [http://lyakhov.kz/semirek/index.html «Алмата кун-çулĕ, эссесем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060203115859/http://lyakhov.kz/semirek/index.html |date=2006-02-03 }} * [http://www.afisha.kz Афиша Алматы — кинотеатрсем, театрсем, концерт тата курав залĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200403194543/https://afisha.kz/ |date=2020-04-03 }} * [http://www.almaty.freenet.kz Справочно-информационный портал «Алмата — Кăнтăр тĕп хула»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060525113613/http://www.almaty.freenet.kz/ |date=2006-05-25 }} * [http://www.almatyairport.com «Тĕнче аэропорчĕ Алматы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307111843/https://www.almatyairport.com/ |date=2022-03-07 }} * [http://almata.new22.ru «Алматы город мечта!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121061827/http://almata.new22.ru/ |date=2011-11-21 }} * [http://spravochnikov.net/spravochniki/11-telefonnyjj-spravochnik-almaty.html Телефонный справочник Алматы и ЮКО 2009 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227035125/http://spravochnikov.net/spravochniki/11-telefonnyjj-spravochnik-almaty.html |date=2010-02-27 }} == Асӑрхавсем == {{асӑрхавсем|2}} {{Казахстан Республики}} [[Категори:Алма-Ата|*]] [[Категори:Тĕп хула пулнă хуласем]] [[Категори:XIX ĕмĕрте ят улăштарнă хуласем]] [[Категори:Миллионер-хуласем]] s7335fbmfmwjlzht8ioavu653ytgmut 14 25678 877535 849691 2026-09-15T12:17:51Z Icodense 37144 Icodense [[Категори:Танзани чĕлхисем]] страницӑн ятне каҫаракан каҫӑ хатӗрлемесӗр [[Категори:Танзанири чĕлхисем]] ҫине улӑштарчӗ 849691 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 877536 877535 2026-09-15T12:18:24Z Icodense 37144 restore, deleted the newer duplicate 877536 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Languages of Tanzania}} [[Категори:Чĕлхесем]] 24j55lby4rt4wdbhr0tq8xflae587gz 0 26052 877592 714819 2026-09-16T02:14:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877592 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв |Çĕлекĕ = Ангара |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Angara River2.jpg |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 250 |Алпусни = |Карттă = Angara.png |Карттăн алпусни = |Карттăн анлăшĕ = |Вăрăммăш = 1779 |Пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 456<ref name="disco">[http://www.russiadiscovery.ru/russia/3336/5106.html Река Ангара], ''RussiaDiscovery''</ref> |Шыв тăкакĕ = 4&nbsp;530<ref name="tatarka">[http://www.r-arcticnet.sr.unh.edu/v4.0/ViewPoint.pl?Point=6459 Angara At Tatarka], ''R-Arcticnet V4.0''</ref> |Бассейн лаптăкĕ = 1&nbsp;040&nbsp;000 |Шыв пуçламăшĕ = [[Байкал]] |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 51|s_lat_min = 52|s_lat_sec = 00 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 104|s_lon_min = 49|s_lon_sec = 10 |Шыв вăрри = [[Енисей (юханшыв)|Енисей]] |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 58|m_lat_min = 06|m_lat_sec = 00 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 93|m_lon_min = 00|m_lon_sec = 00 |Патшалăх = Раççей |Регион= Иркутск облаçĕ/Красноярск Ен |Бассейн категорийĕ = |Commmons =Angara River }} '''Ангара́''' — [[Хĕвелтухăç Çĕпĕр|Хĕвелтухăç Çĕпĕрти]] юханшыв, [[Енисей (юханшыв)|Енисей]] юханшывĕн чи пысăк сылтăм юппи, Байкалтан юхса тухакан пĕртен пĕр юханшыв. == Ячĕ == [[Гидроним|ячĕ]] [[бурят чĕлхи|бурят чĕлхинчи]] ''анга'' (уçă тата çурăк) сăмахран тухнă. Документсенче [[XIII ĕмĕр]]тен [[Анкара-Мурэн]] ятпа асăнаççĕ. Маларах [[Илим (Ангара юппи)|Илим]] юханшывĕнчен аялларах '''Çӳлти Тунгуска''' тесе каланă. === Юпписем === Ангаран чи пысăк юппи - сулахай енчи [[Тасеева (юханшыв)|Тасеева]] Ытти пысăкрах юпписем: сылтăмра - [[Илим (Ангара юппи)|Илим]], [[Чадобец]], [[Иркинеева]], [[Каменка]]; сулахайра — [[Иркут (юханшыв)|Иркут]], [[Китой]], [[Белая (Ангара юппи)|Белая]], [[Ока (Ангара юппи)|Ока]], [[Ия]], [[Кова (Ангара юппи)|Кова]], [[Мура (Ангара юппи)|Мура]].<ref name="%D1%81">{{статья |автор = А. А. Соколов | пуçелĕк = Глава 23. Восточная Сибирь | оригинал = | ссылка = http://www.abratsev.narod.ru/biblio/sokolov/p1ch23b.html | автор издания = | издание = Гидрография СССР | тип = | место = | издательство = | год = 1954 г. | выпуск = | том = | номер = | страницы = | isbn = }}</ref> Байкалăн пĕтĕм шывĕ Ангара витĕр кайнă май, [[Селенга (юханшыв)|Селенга]] Ангаран тĕп юппи шутланма пултарать. а == Хуçалăхра усă курни == Ангарах вăрăмах пулмасан та {{nobr|1 779 км}}, 380 м таран çӳллĕшне ылмаштарать. Çавăнпа гидроэнергетика валли пысак потенциаллă. Юханшыв çинче виçе ГЭС туса хунă: [[Иркутск ГЭСĕ]], [[Братск ГЭСĕ]] тата [[Усть-Илимск ГЭСĕ]]. Халь [[Богучар ГЭСĕ|Богучар ГЭСне]] тăваççĕ. Малалла тата Анатри Ангара ГЭСĕсен каскадне тума планлаççĕ. === Пурăнан вырăнсем === Ангара хĕрринче [[Иркутск]], [[Ангарск]], [[Усолье-Сибирское]], [[Свирск]], [[Братск]], [[Усть-Илимск]] тата [[Кодинск]] хулисем вырнаçнă. Унсăр пуçне [[Мегет]], [[Балаганск]], [[Усть-Уда]], [[Осиновка (Иркутск облаçĕ)|Осиновка]], [[Железнодорожный (Усть-Илимск районĕ)|Железнодорожный]], [[Богучаны]], [[Мотыгино]] пурăнан вырăнсем юханшыв хĕрринче. === [[Кĕпер]]сем === [[1891]]-мĕш çулта Ангара урлă пĕрремĕш понтон кĕперĕ хывнă. Кĕпер уçнă вăхăтра Иркутск витĕр цесаревич [[Николай II]] иртсе кайнă. КУ кĕпер 45 çула яхăн тăнă. Кĕпер витĕр пĕр еннелле кăна кайма май пулнă, пĕр-пĕринчен иртсе кайма пулман<ref>[http://pressa.irk.ru/kopeika/2004/32/008001.html Ангарские мосты — газета «Копейка»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323202118/http://pressa.irk.ru/kopeika/2004/32/008001.html |date=2012-03-23 }}</ref>. [[1931]]-36 çулсенче кивĕ [[Ангара кĕперĕ]] хывнă, вăл [[Иркутск]]ăн сылтăм тата сулахай çыранта вырнаçнă пайĕсене пĕрлештернĕ. [[1978]]-мĕш çулта Ангара урлă иккĕмĕш кĕпер туса пĕтернĕ, вăл Иркутск хули хĕрринчи Пади Топка тата Жилкинона çыхăнтарнă. . [[1999]]-мĕш çулта [[çĕнĕ Ангара кĕперĕ|Ангара кĕперĕ]] тума тытăннă. 2002-мĕш çулта ĕçсем чарăннă, 2005-мĕш çулта çĕнĕрен пуçланнă. [[2009]]-мĕш çулта кĕперĕн пĕр енĕпе çӳреме тытăннă, 2010-мĕш çулта икĕ еннелле те çул уçнă. == Галерея == <center> <gallery> Ӳкерчĕк:Angara-Lake Baikal.ogv|''Ангара'' [[Байкал]]ран пуçланни Ӳкерчĕк:Angara-Lake Baikal 1.JPG|Ангара Байкал патĕнче Ӳкерчĕк:Angara-Bratsk.jpg|Ангара [[Братск]]ра Ӳкерчĕк:Angara Stones.jpg|Пороги на Ангаре Ӳкерчĕк:Angara-splav.jpg‎|Ангара тăрăх кимĕпе анни </gallery> </center> == Тата пăхăр == * [[Иркутск шывуправĕ]] * [[Çӳлти Ангара (рюханшыв)|Çӳлти Ангара]] == Вуламалли == ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == КАçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Ангара}} * {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00003/00700.htm}} * [http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo1/geo-0179.htm ''Ангара'' в «Словаре современных географических названий»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://baikalarea.ru/pribaikal/reki/angara/dvaimeny.htm Ангара — река с двумя именами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729021139/http://baikalarea.ru/pribaikal/reki/angara/dvaimeny.htm |date=2013-07-29 }}, ''Байкальский край — информационно-краеведческий портал'' * [http://autorsite.narod.ru/Irk/Angara.html АНГАРА], ''AutorSite'' * [http://library.istu.edu/baikal/vsp/publ/91-2-16.htm Пожалейте Ангару!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917221609/http://library.istu.edu/baikal/vsp/publ/91-2-16.htm |date=2011-09-17 }} * [http://www.magicbaikal.ru/ecology/openletter.htm Зона экологического бедствия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625111936/http://www.magicbaikal.ru/ecology/openletter.htm |date=2011-06-25 }} {{Байкал}} {{Шаблон:Ангара}} {{Шаблон:Енисей}} [[Категори:Ангара|*]] [[Категори:Енисей юпписем|Тĕп юпписем]] [[Категори:Иркутск облаçĕн юханшывĕсем]] [[Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем]] 0uqqamye0441emy1piz1xzz8beyr1ix 0 27257 877606 797800 2026-09-16T09:41:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877606 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | regnum = Чĕрчунсем | image file = Tursiops truncatus 01.jpg | image title = | image descr = | parent = | rang = Çемье | latin = Delphinidae | author = [[Грей Джон Эдуард|Gray]], 1821 | syn = | typus = | children name = Ăратсем | children = * {{bt-ruslat|Ула шыв сыснисем|Cephalorhynchus|}} * {{bt-ruslat|Дельфины-белобочки|Delphinus|}} * {{bt-ruslat|Карлик косаткисем|Feresa|}} * {{bt-ruslat|Гриндсем|Globicephala|}} * {{bt-ruslat|Сăрă шыв сыснисем|Grampus|}} * {{bt-ruslat|Малайзи шыв сыснисем|Lagenodelphis|}} * {{bt-ruslat|Пĕчĕк пуçлă шыв сыснисем|Lagenorhynchus|}} * {{bt-ruslat|Кит евĕр шыв сыснисем|Lissodelphis|}} * {{bt-ruslat|Иравади шыв сыснисем|Orcaella|}} * {{bt-ruslat|Косаткăсем|Orcinus|}} * {{bt-ruslat|Сăмсасăр шыв сыснисем|Peponocephala|}} * {{bt-ruslat|Пĕчĕк косаткăсем|Pseudorca|}} * {{bt-ruslat|Вăрăм сăмсаллă шыв сыснисем|Sotalia|}} * {{bt-ruslat|Курпунлă шыв сыснисем|Sousa|}} * {{bt-ruslat|Продельфины|Stenella|}} * {{bt-ruslat|Пысăк шăллă шыв сыснисем|Steno|}} * {{bt-ruslat|Афалинсем|Tursiops|}} | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Delphinidae | commons = Category:Delphinidae | iucn = | itis = 180415 | ncbi = 9726 | eol = 7659 | grin = | ipni = }} '''Дельфин йышшисем ''' е '''дельфинсем''' ({{lang-la|Delphinidae}}) — [[Кит евĕрлисем|кит евĕрлисен]] инфрайшкӑнӗн, шăллă китсен [[Ушкӑн (биологи)|парвушкӑнне]] кĕрекен тинӗс [[Сĕтпе ӳсекенсем|сĕтпе ӳсекенсен]] йышӗ. == Пĕтĕмĕшле ăнлантару == [[File:Dolphin skeleton (Museum of the World Ocean).jpg|thumb|left|Дельфин скелечĕ (аялта) тата макечĕ (çӳлте).]] === Физиологи === == Классификаци == === [[Афалинсем]] === === Сӑрӑ дельфин === === Шурӑ дельфин === [[File:Perdido Bay Dolphin 2007.jpg|thumb|270px||Дельфин, [[Алабама]], [[2006]]]] == Этеплĕхре кăтартнисем == [[File:Сиракузская серебряная тетрадрахма.jpg|thumb|220px||[[Сиракуссем|Сиракус]] шыв сыснисем ӳкернĕ кĕмĕл [[тетрадрахма|тетрадрахми]], [[грексем]] унпа спорт ăмăртăвĕсен çĕнетӳçĕсене чысланă]] * [[Дельфин геральдикăра]] * [[Илемлĕ фильм]] «[[Çынсем тата шыв сыснисем]]» (1983) * Илемлĕ фильм «[[Виллие çăлăр]]» / Free Willy (1993) * Илемлĕ фильм «[[Виллие çăлăр 2: Çĕнĕ приключени]]» (1995) * Илемлĕ фильм «[[Виллие çăлăр 3: Çăлни]]» (1997) * Илемлĕ фильм "[[Виллие çăлăр: Пират бухтинчен тарни]] " (2010) * Илемлĕ фильм «[[Шыв сысни кунĕ (фильм)|Шыв сысни кунĕ]]» / The Day of the Dolphin (1973) * Илемлĕ фильм «[[Голубая бездна]]» / The Big Blue (1988) * Илемлĕ фильм «[[Зевс тата Роксана]]» / Zeus and Roxanne (1997) * Илемлĕ фильм «[[Флиппер (фильм, 1963)|Флиппер]]» / Flipper (1963) * Илемлĕ фильм «[[Новые приключения Флиппера]]» / Flipper (1996) * Илемлĕ фильм «[[Головастик и кит]]» (1987) * Илемлĕ фильм «[[Снежок (фильм)|Снежок]]» / Snowball (1994) * Илемлĕ фильм «[[Автостопом по галактике (фильм)|Автостопом по галактике]]» / Hitchhiker’s Guide to the Galaxy (2005) * Илемлĕ фильм «[[Глаз дельфина]]» / Eye of the Dolphin (2006) * Илемлĕ фильм «[[Приключения на Багамах]]» / Beneath the Blue (2009) * [[Телесериал]] «[[Флиппер (телесериал, 1964)|Флиппер]]» (1964) * [[Телесериал]] «[[Флиппер (телесериал, 1995)|Флиппер]]» (1995) * [[Мультсериал]] «[[Флиппер и Лопака]]» (1999—2004) * [[Мультфильм]] «[[Девочка и дельфин]]» (1979) * [[Мультфильм]] «[[Дельфин: История мечтателя]]» (2009) * Мультфильм «[[Дельфинёнок Муму]]» * Мультфильм «[[Новые приключения Дельфинёнка Муму (мультфильм)|Новые приключения Дельфинёнка Муму]]» * [[Документлă фильм]] «[[Бухта (фильм)|Бухта]]» ([[2009]]) === Илемлĕ литература === * Роман [[Артур Кларк|Артура Кларка]] «Остров дельфинов» * Роман [[Робер Мерль|Робера Мерля]] «Разумное животное» * Серия романов [[Брин, Дэвид|Дэвида Брина]] «Сага о [[Возвышение (биология)|Возвышении]]» * Роман [[Дуглас Адамс|Дугласа Адамса]] «[[Всего хорошего, и спасибо за рыбу]]» * Повесть [[Сергей Жемайтис|Сергея Жемайтиса]] «Вечный ветер» == Анлă ăслăхлă литература == *Жизнь Животных (в 7-томах), под ред. академика Соколова В. Е. (иккĕмĕш кăларăм), т. 7 (Млекопитающие), Мускав, «Просвещение», 1989; стр. 367, 369, 378 * Александр Супин, ''Этот обыкновенный загадочный дельфин'' ISBN 5-309-00336-3 * [[Карен Прайор]]. ''Несущие ветер'': Рассказ о дрессировке дельфинов / Пер. с англ. — М.: Мир, 1981. * [[Лилли, Джон]]. ''Человек и дельфин'' / Пер. с англ. — М.: Мир, 1965. * Томилин А. Г. ''Снова в воду'': Биологический очерк. — М.: Знание, 1984. — (Библиотека «Знание»). * Томилин А. Г. ''В мире китов и дельфинов''. — М.: Знание, 1980. — (Библиотека «Знание»). * Сергеев Б. Ф. ''Живые локаторы океана''. — Л.: Гидрометеоиздат, 1980. == Асăрхавсем == == Çавăн пекех пăхăр == * [[Дельфинсен чĕлхи]] * [[Ҫар дельфинӗсем]] == Каçăсем == {{Commonscat|Delphinidae}} * [http://delfiny-portal.org/ «Шыв сысни Кӳлмекĕ» — Шыв сыснисем пирки портал.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810172705/http://delfiny-portal.org/ |date=2011-08-10 }} * [http://cetacea.ru Сайт «Китсем тата шыв сыснисем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714023833/http://www.cetacea.ru/ |date=2011-07-14 }} * [http://albaruthenicae.info/ Шыв сыснисем пирки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905084903/http://albaruthenicae.info/ |date=2011-09-05 }} * [http://www.photopassport.gr/index_241.html Грецири Коринф кӳлмекĕнче ӳкернĕ шыв сыснисем, видео] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608143014/http://www.photopassport.gr/index_241.html |date=2010-06-08 }} * [http://www.delphinariy.ru/naychnay-informacia.html Шыв сыснисен ячĕсем. Шыв сыснисен чĕлхи.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408221102/http://www.delphinariy.ru/naychnay-informacia.html |date=2008-04-08 }} [[Категори:Дельфин йышшисем]] [[Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем]] [[ml:ഡോള്‍ഫിന്‍]] m2otuhne15cgv0fns8qr8p4812dra1l 0 31596 877586 766976 2026-09-16T01:10:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877586 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Аркадий Павлович Айдак |ӳқерчĕк = |анлăшĕ = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |ĕçлев тĕсĕ = колхоз председателĕ |çуралнă вăхăт = [[1937]], [[çĕртме, 7]] |место рождения = [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], {{ÇВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |гражданлăх = {{URS}}→<br>{{RUS}} |вилнĕ вăхăт = [[2012]], [[авăн, 9]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, {{ВВ|Чăваш АССР|Чăваш Енре}}, [[Раççей Федерацийĕ]] |парнесемпе чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!!}}{{Хисеп орденĕ}}{{!!}}{{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Чăваш Республикин хисеплĕ гражданинĕ}}{{!!}}{{Чăваш Республики умĕнчи тава тивĕçлĕх орденĕн кавалерĕ|2008}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ|1985}} {{!!}} {{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ|1997}} {{!!}} {{ХХÇК ылтăн медалĕ}} {{!}}} |сайт = }} '''Аркадий Павлович Айдак''' (1937 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕ, [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], Чăваш АССР, РСФСР — 2012 çул, [[Чурпай]] ялĕ, [[Етĕрне районĕ]], Чăваш Республики, РФ)— СССР, Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1997), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1994), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1979), РСФСР тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1985). Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав, «Хисеп палли», «Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕсемпе, медальсемпе чысланă. Чăваш Республикин хисеплĕ гражданинĕ (2012)<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=262 Чувашская энциклопедия]</ref>. == Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == Айдак Аркадий Павлович 1937 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕнче [[Етĕрне районĕ]]нчи [[Чурпай]]ра çуралнă. [[1961]] çулта [[Чăваш патшалăх И. Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика университечĕ|Чăваш патшалăх педагигика институчĕн]] историпе филологи факультечĕн вырăс-чăваш уйрăмĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. 1960 çулта ПСÇЛКС Чăваш обкомĕн вĕренекен çамрăксен инструкторĕ, 1961 çулта — ССКП Етĕрне райкомĕн пропагандисчĕ, ПСÇЛКСăн Етĕрне райкомĕн пĕрремĕш секретарĕ пулнă. [[1962]] çулта «Ленинская искра» ({{lang-cv|Ленин хĕлхемĕ}}) колхозăн парторганизацин пĕрремĕш секретарĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. [[1964]] çулта ăна «Ленинская искра» ({{lang-cv|Ленин хĕлхемĕ}}) колхозăн председателĕ пулма суйланă. Çак вырăнта вăл 43 çул тăрăшнă. Айдак ертсе пынă колхоз Совет Союзĕнче чапа тухать. Аркадий Павлович колхоз ертӳçинче вăй хунă тапхăрта 270 гектар лаптăк çинче çамрăк вăрман ӳсме тытăннă, 84 гектар лаптăк çинче 64 пĕве пӳлнĕ, «Ачак» этно-çутçанталăк паркне тата юланутçăсен шкулне (35 юланут) йĕркеленĕ, шкулсене, клубсене, санаторий туса лартнă. == Чыславсемпе парнесем == Аркадий Айдака чылай орденпа тивĕçтернĕ: :[[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]]пе, :[[«Хисеп палли» орден]]ĕпе, :СССР ВДНХ ылтăн медалĕпе :медальсемпе. * Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1994), * Раççей Федерацийĕн тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1997), * Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1979), * РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1985), * Раççей Федерацийĕн хисеплĕ çĕрйĕркелӳçи. Аркадий Айдака СССР халăх депутатне (1989), Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутатне (1985) суйланă. Çаплах ăна вăл районти тата ял совечĕсен депутачĕ те пулнă. == Асăнмалăх == * [http://chuvash.org/news/2564.html Тури Ачак шкулне Аркадий Айдак ятне панă] * [http://znamya-truda.ru/index.php/obshestvo/12492-alleja-pamjati-arkadija-ajdaka Аркадий Айдак аллейи] == Вуламалли == * ''Айдак А. П.'' [http://www.derevovsadu.ru/assets/files/Aidak.doc И взойдут семена.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203230147/http://www.derevovsadu.ru/assets/files/Aidak.doc |date=2013-12-03 }} — [[Шупашкар]]: [[Чăваш кĕнеке издательстви]], 1993. — 54 с. * [http://www.seu.ru/members/bereginya/2004/12/13-1.htm Аркадий Айдак, председатель колхоза "Ленинская Искра": Долгий, извилистый и трудный путь к относительной идиллии"] * ''Айдак А. П.'' [https://web.archive.org/web/20131203230147/http://www.derevovsadu.ru/assets/files/Aidak.doc И взойдут семена.] — [[Шупашкар]]: Чувашское книжное издательство, 1993. — 54 с. * "Аркадий Айдак: романтик, пассионарий, созидатель", [[Шупашкар]], 2021. <ref>[https://chuvash.org/content/5742-Из%20печати%20вышла%20книга%20«Аркадий%20Айдак%3A%20романтик%2C%20пассионарий%2C%20созидатель».html Алексей Леонтьев: Из печати вышла книга «Аркадий Айдак: романтик, пассионарий, созидатель»]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.cheb.ru/news/index.php?shownews=21199 70 лет со дня рождения Аркадия Айдака] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325013039/http://www.cheb.ru/news/index.php?shownews=21199 |date=2016-03-25 }} * [http://www.ussr-forever.ru/vozdelivatzemlu/77-ur.html?showall=1 Тесные узы природы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304102325/http://www.ussr-forever.ru/vozdelivatzemlu/77-ur.html?showall=1 |date=2016-03-04 }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/1315/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BA dic.academic.ru — Большая биографическая энциклопедия]. 2009. * Аркадий Павлович Айдак. [http://www.forest.ru/rus/publications/ajdak/1.html И взойдут семена. Предисловие. — www.forest.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707074911/http://www.forest.ru/rus/publications/ajdak/1.html |date=2011-07-07 }} * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=1314 www.biografija.ru]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://chuvash.org/news/15842.html Айдак ялĕнче — агрокласс] * [https://chuvash.org/content/3157-Айдака%20асӑнар....html Алексей Леонтьев: Айдака асӑнар..] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Етĕрне районĕ]] [[Категори:Чăваш Енре çуралнисем]] [[Категори:1937 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 7-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2012 çулта вилнисем]] [[Категори:Авăнăн 9-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:ХХÇК ылтăн медалĕпе чысланисем]] mxtr4wr1nj4zenmq7wo1kcbze8k789h 0 50601 877605 767264 2026-09-16T09:30:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877605 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Губерман Давид Миронович |Тăван ят = | Ӳкерчĕк = Губерман, Давид Миронович.jpg | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = 09.07.1929 |Çуралнă вырăн ={{ÇуралнăВырăн|Харьков|Харьковра}} |Вилнĕ вăхăт = 14.10.2011 |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Мускав|Мускавра}}, [[Раççей]] |Гражданлăх = [[СССР]], [[Раççей]] |Ăслăх сфери = [[Геологи]] | Ĕçлев вырăнĕ = [[Кольская сверхглубокая скважина|НПЦ «Кольская сверхглубокая»]] | Ăсчах степенĕ= | Ăсчах хисепĕ ={{Ăсчах хисепĕ|}} |Альма-матер = [[ И. М. Губкин яч. Раççей патшалăх нефть тата газ университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = питĕ тарăн пăралакан Кола геологоразведка экспедицин пуçлăхĕ | Чыславсемпе парнесем = {{СССР Министрсен Канашĕн парни}}{{Хисеп орденĕ}}[http://www.bknedra.ru/experts/guberman/index.html Председатель экспертного совета] {{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Давид Миронович Губерман ''' – (09.07.1929, Харьков - 14.10.2011<ref>[http://www.rosnedra.com/article/5026.html Новости сайта Федерального агентства по недропользованию — РосНедра]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{deadlink |archiveurl=http://archive.is/QIIm |archivedate=2012-09-11}}</ref>, [[Мускав]], [[Раççей]]) - питĕ тарăн пăралакан Кола геологоразведка экспедицин пуçлăхĕ<ref>[http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=30939 Биографическая энциклопедия]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. РСФСР тава тивĕçлĕ геологĕ, РЕĂА пайташĕ. ==Каçăсем== {{Commons|}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Раççей геологĕсем]] a1xnmnduysz470dy5rs4js863p60wil 10 61318 877570 635749 2026-09-15T16:55:50Z Max Tenche 25572 кириллетӳ 877570 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | variant = {{{variant|}}} | alias = Самар облаҫӗ | flag alias = Flag of Samara Oblast.svg }}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани|Самар облаçĕ]] [[Категори:Шаблонсем:Самар облаçĕ]] </noinclude> pcz7lo7kke570y6w8f2ueryu46zw68d 10 61322 877564 635753 2026-09-15T16:49:38Z Max Tenche 25572 кириллетӳ, хушни 877564 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | variant = {{{variant|}}} | alias = Пенза облаҫӗ | flag alias = Flag of Penza Oblast.svg | flag alias-2002 = Flag of Penza Oblast (2002-2022).svg | var1 = 2002 }} <noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани|Пенза обласçĕ]] </noinclude> l0iovii9yhtyomh8fnvc6iyzx7albsu 10 62256 877550 635824 2026-09-15T16:21:39Z Max Tenche 25572 877550 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Киров облаҫӗ | flag alias = Flag of Kirov Oblast.svg | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} }}<noinclude>[[Категори:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани|Киров облаçĕ]] </noinclude> 1p5nz27d8oz4k6cuojapocnoc2le9nc 10 62257 877566 635825 2026-09-15T16:51:27Z Max Tenche 25572 877566 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Перӗм крайӗ | flag alias = Flag of Perm Krai.svg | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} }}<noinclude>[[Категори:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани|Перĕм Ен]] [[Категори:Шаблонсем:Перĕм Ен]] </noinclude> 5d03u20km1uerzqtgfmmb18isfo0s3w 10 69512 877548 773642 2026-09-15T16:17:45Z Max Tenche 25572 877548 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | размер = {{{пысăкаш|}}} | variant = {{{variant|}}} | alias = Кемӗр облаҫӗ | flag alias = Flag of Kemerovo Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Шаблонсем:РФ субъекчĕсене ялавлани|Кемĕр облаçĕ]]</noinclude> 8yl772d36rlnbrp3k34hka597zgpy57 10 69514 877576 635951 2026-09-15T17:01:06Z Max Tenche 25572 877576 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Алтай крайӗ | flag alias = Flag of Altai Krai.svg | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} }}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:РФ субъекчĕсене ялавлани|Алтай Ен]] [[Категори:Шаблонсем:Алтай Ен]] </noinclude> pcgrg7g3rvbx7gi5v93yxcowzxmmidd 0 72245 877590 613892 2026-09-16T01:48:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877590 wikitext text/x-wiki '''Ами́лопекти́н''' ({{lang-grc|ἄμυλος}} — «вĕтĕ çăнăхран тунă кукăль» , {{lang-grc2|πηκτός}} — «пăчăртанă», «тачăлатнă») — [[крахмал]] шутне кĕрекен тĕп [[полисахаридсем|полисахаридсенчен]] пĕрри. [[Гликозидлă çыхăну]]семпе пĕрлешĕннĕ [[Глюкоза|глюкозăн]] юлашки пайĕсенчен тытăнса тăрать {{s|α-(1→4)}} и {{s|α-(1→6)}}. Молекулăсен структурипе [[амилоза|амилозăпа]] [[гликоген]] евĕрлĕ, анчах та амилопектинăн пайĕсем, амилозăран тачăрах, гликогенрен вара — сайрарах — туратланаççĕ. == Пахалăхсем == [[Молекула масси]] 1 000 000 çитет. [[Иод]]па хутăштарсан хĕрлĕ-фиолетла сăрланать.<ref>5.2.3. Полисахариды // Грин Н., Стаут У., Тейлор Д. — Биология: В 3-х т. — 1990 — Т. 1: «С раствором йода в йодистом калии (Ι2/КΙ) водная суспензия амилозы дает темно-синюю окраску, а суспензия амилопектина — красно-фиолетовую.»</ref>Сивĕ шывра пачах ирĕлейменскер, вĕри шывра [[клейстер]]ăн студень пайĕ пулса тăрать. == Çутçанталăкра тĕл пулни == [[Çĕрулми]]ре, [[чакан тулă|кукурузăра]], [[рис]] крахмалĕнче амилопектин шучĕ — 76—81 %. ===Вакси (waxi) тулă=== [[Амилоза]] синтезне чарса тунă тулă та пур. Унăн крахмалĕнче амилопектин кăна. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.xumuk.ru/organika/376.html Фракции крахмала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818053932/http://www.xumuk.ru/organika/376.html |date=2017-08-18 }} // ОСНОВНЫЕ НАЧАЛА ОРГАНИЧЕСКОЙ ХИМИИ, А. Е. Чичибабин * [http://www.gmo-compass.org/eng/glossary/104.amylose_amylopectin_starch.html Amylose, Amylopectin (starch)] ([http://archive.is/ZHyZ архив]){{ref-en}} * [http://www.chem.ucla.edu/harding/IGOC/A/amylopectin.html Illustrated Glossary of Organic Chemistry]{{ref-en}} {{Orgchem-stub}} {{углеводсем}} [[Категори:Полисахаридсем]] ski4r5uck2n17z0i1w945xb2xgkeend 0 74334 877594 862561 2026-09-16T04:52:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877594 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Бахтин}} {{Философ |ят = Михаил Михайлович Бахтин |тăван ят = |портрет = Mikhail bakhtin.jpg |çуралнă вăхăт = [[1895]] [[чӳк, 17]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Орёл|Орёлра}} |вилнĕ вăхăт = [[1975]], [[пуш, 7]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}} |гражданлăх = {{Раççей империйĕ}}→<br>{{Ялавлани|РСФСР|1918}}→<br>{{URS}} |чĕлхе = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |шкул = [[Вырăс философийĕ]], [[антиинтеллектуализм]], [[неокантиантлăх]] |тĕлĕ = [[Анăç философийĕ]] |тапхăр = [[Хальхи философи]] |кăсăксем = [[Чĕлхе философийĕ]], [[диалог философийĕ]], [[ӳнер философийĕ]], [[литература пĕлĕвĕ]], [[тĕн философийĕ]], [[этика]], [[эстетика]] |идейăсем = [[Полифонизм]], [[диалогизм]], [[смеховая культура]], [[хронотоп]], [[карнавализация]], [[мениппея]] |малтанхисем = [[Достоевский Фёдор Михайлович|Ф. М. Достоевский]], [[Иванов Вячеслав Иванович|В. И. Иванов]], [[Мейер Александр Александрович|А. А. Мейер]] тата ытти [[вырăс тĕнĕн философийĕ|вырăс тĕнĕн философĕсем]], [[Кант Иммануил|И. Кант]], [[Ницше Фридрих|Ф. Ницше]] |хыççăнхисем = [[Бочаров Сергей Георгиевич|С. Г. Бочаров]], [[Тюпа Валерий Игоревич|В. И. Тюпа]], [[Кристева Юлия|Ю. Кристева]], [[Тодоров Цветан|Ц. Тодоров]], [[Кожинов Вадим Валерианович|В. В. Кожинов]], [[Гачев Георгий Дмитриевич|Г. Д. Гачев]] |lib = }} '''Михаи́л Миха́йлович Бахти́н''' (чӳк, 17, 1895, [[Орёл]] — [[пуш, 7]], [[1975]], [[Мускав]]) — [[Вырăс философийĕ|вырăс философĕ]], [[культуролог]], европа культурипе ӳнерĕн теоретикĕ. Чĕлхе, [[эпос]] формисене тата европа [[Роман (жанр)|роман]] жанрне тĕпченĕ. Европа романĕн çĕнĕ теорине, çав шутра литература хайлавĕнчи полифонизм (нумай саслăх) теорине, тăваканĕ. [[Рабле Франсуа|Франсуа Рабле]] романĕн пултарулăх принципĕсене тĕпченĕ май, Бахтин теорию халăхăн универсаллă кулăш культури теорине аталантарнă. Бахтин [[полифонизм (литература)|полифонизм]], [[кулăш культури]], [[хронотоп]], [[карнавализаци]], [[мениппея]] литература пĕлĕвĕн ăнлавĕсене ăслăха кĕртнĕ. [[Стилистика|стилистикăпа]] [[калаçу жанрĕсен]] пĕрлехи теорипе темиçе [[лингвистика]] ĕç хайланă. «[[Бахтин çаври]]» ятлă ăслăх-философи кĕтесĕн ăс-тăн ертӳçи. == Биографи == [[Орёл]] хулара нумай ачаллă çемьере çуралнă. Ашшĕ банкра ĕçленĕ. Каярах вĕсем [[Вильна|Вильнăра]] (халĕ Вильнюс; 1905—1911) тата [[Одесса|Одессăра]] (1911 — ?) пурăннă. Хăй каласа панипе, [[Петербургри университет|Петроградри]] тата [[Одессăри университет|Çĕнраççей университечĕсенче]] (çирĕплетекен документсем çук) пĕлӳ илнĕ. Пиччĕшĕ — [[Бахтин Николай Михайлович|Николай]], философ, аваллăха тĕпчекенĕ. 1918 çултанпа [[Невель]]ре пурăннă, пĕрлехи ĕçлев шкулĕнче вĕрентнĕ. Унтах Бахтин таврашĕнче пĕр майлă шухăшлакан интеллектуалсем — [[Каган Матвей Исаевич|М. И. Каган]], [[Пумпянский Лев Васильевич|Л. В. Пумпянский]], [[Волошинов Валентин Николаевич|В. Н. Волошинов]], [[Юдина Мария Вениаминовна|М. В. Юдина]], [[Зубакин Борис Михайлович|Б. М. Зубакин]] — чăмăртаннă. 1919 çулта Михаил Михайлович пĕрремĕш статьяна — «Искусство и ответственность» — пичетленĕ. [[File:Bakhtin.JPG|thumb|270px| ]] 1920 çултанпа [[Витебск]]ре пурăннă, пединститутра тата консерваторире вĕрентнĕ, философипе, эстетикăпа, литературăпа лекцисем вуланă. Унăн юлташĕсен шутĕнче [[Медведев Павел Николаевич|П. Н. Медведев]], В. Н. Волошинов тата [[Соллертинский Иван Иванович|И. И. Соллертинский]] пулнă. 1920—1924 çулсенче [[Достоевский, Фёдор Михайлович|Достоевский]] пирки вĕçлеймен философи трактачĕсене çырнă. 1921 çулта Елена Александровна Околовича качча илнĕ. 1936 çулта, ссылкă вĕçленсен, мăн хуласенче пурăнма чарнипе, Бахтина [[Саранск]]а, [[Мордва патшалăх Н. П. Огарёв ячĕллĕ университечĕ|Мордва патшалăх педагогика институтне]] ĕçлеме кайма тивнĕ, анчах унтан та 1937 çулта тухса каймалла пулнă та 1945 çулчен [[Калинин облаçĕ|Калинин]] облаçĕнчи [[Савёлово (станци)|Савёлово]] станцинче 14 № шкулта вĕрентнĕ. 1938 çулта [[остеомиелит]] вĕрĕлсе кайнипе сылтăм урине татнă<ref name="нфэ" />. Вăрçăччен Бахтин СССР Ăслăх Академин А. М. Горький ячĕллĕ Тĕнчери литература институчĕн (ИМЛИ) литература секцин ĕçĕсене хутшăннă, унта роман теорипе 2 доклад туса панă<ref>{{Статья|автор=Паньков Н. А.|пуçелĕк=М. М. Бахтин и теория романа|кăларăм=Вопросы литературы|çул=2007|issn=}}</ref>. Пĕрремĕш докладне — «Слово в романе» — 1940 çулхи юпан 14-мĕшĕнче («Вопросы литературы» журнал, 1965, № 8 пичет.) тата иккĕмĕшне — «Роман как литературный жанр» 1941 çулхи пушăн 24-мĕшĕнче («Вопросы литературы» журнал, 1970, № 1 пичет.) вуласа панă<ref>{{Кĕнеке|автор=Бахтин М.|каçă пайĕ=http://imli.ru/upload/elibr/teoriya/Bahtin_M.M._Voprosy_literatury_i_estetiki_1975.pdf|пуçелĕк=Вопросы литературы и эстетики. Исследования разных лет|вырăн=Мускав|издательство=Художественная литература|çул=1975|страницы=4|страниц=|isbn=}}</ref>. Çав çултах вăл [[Саранск]]а таврăннă та [[Мордва патшалăхĕн Н. П. Огарёв ячĕллĕ университечĕ|Мордва патшалăх педагогика институтĕнче]] (1957-па — Мордва патшалăх университечĕ) 1961 çулчен мĕнпур литература кафедринче вăйне хунă. 1946 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕнче Бахтин Мускавра, Тĕнчери литература институтĕнче, «Рабле в истории реализма» темăпа<ref>{{Кенеке|автор=Паньков Н. А.|каçа пайĕ=http://www.twirpx.com/file/718680/|пуçелĕк=Стенограмма заседания Учёного совета Института мировой литературы им. А. М. Горького. Защита диссертации тов. Бахтиным на тему «Рабле в истории реализма» 15 ноября 1946 г. // Вопросы биографии и научного творчества М. М. Бахтина|вырăн=Мускав|издательство=Издательство Московского университета|çул=2009|страницы=169—243|страниц=|isbn=}}</ref> хӳтĕленĕ <ref>{{Кенеке|автор=Паньков Н. А.|каçă пайĕ=http://www.twirpx.com/file/718680/|пуçелĕк=Стенограмма заседания Учёного совета Института мировой литературы им. А. М. Горького. Защита диссертации тов. Бахтиным на тему «Рабле в истории реализма» 15 ноября 1946 г. // Вопросы биографии и научного творчества М. М. Бахтина|вырăн=Мускав|издательство=Издательство Московского университета|çул=2009|страницы=169—243|страниц=|isbn=}}</ref> . Хăй вăхăтĕнче манăçа тухнăскер (1930 - 1963 çулсенче хаçатсенче 3 ытла паллăрах мар статья çеç пичетленнĕ), Бахтин 1960-мĕш çулсенче Совет Союзĕнчи ăслăх уçлăхне, ăна вĕрентӳçĕ вырăнне хунă пĕр шухăшлисем пулăшнипе, таврăнма пултарнă. 1960 çулта ун патне литература пĕлевçисем (Тĕнчери литература институчĕн ăсчахĕсем [[Кожинов Вадим Валерианович|В. В. Кожинов]], [[Бочаров Сергей Георгиевич|С. Г. Бочаров]], [[Гачев Георгий Дмитриевич|Г. Д. Гачев]], П. В. Палиевский, В. Д. Сквозников<ref>{{Кĕнеке|автор=Паньков Н. А.|пуçелĕк=Вопросы биографии и научного творчества М. М. Бахтина|вырăн=Мускав|издательство=Издательство Московского университета|çул=2009|страницы=486—487|страниц=|isbn=}}</ref>.) пĕрле çыру янă. 1969 çулта [[Саранск]]ран [[Мускав]]а куçса килнĕ. 1960—1970-мĕш çулсенче Бахтин хăйĕн статьисене ИМЛИ кăларăмĕсенче — «Вопросы литературы» журналпа «Контекст» пухмачĕ — пичетленĕ. Рабле пирки, [[Достоевский Фёдор Михайлович|Достоевский]] пирки (тĕрĕссипе çĕнĕ редакципе) кĕнекесене кăларнă, «Вопросы литературы и эстетики. Исследования разных лет» ĕçе (автор вилнĕ хыççăнах тухнăскер) хатĕрленĕ. Введени çăвин 21-мĕш участокĕнче пытарнă<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-11-26|title = Где дремлют мёртвые.|url = http://bozaboza.narod.ru/bahtin.html|publisher = bozaboza.narod.ru}}</ref>. == Пичетленĕ ĕçĕсем == * К философии поступка // Философия и социология науки и техники. Ежегодник. 1984—1985. — М., 1986. (Бахтин начинает писать эту работу в 24 года (1919—1921 гг.). Многие страницы рукописи были утеряны или написаны неразборчиво. В работе автор создаёт собственную философскую концепцию, основываясь на философии [[Кант, Иммануил|Канта]]. В первой части исследования он рассматривает принципы [[Архитектоника|архитектоники]] действительного мира, «не мыслимого, а переживаемого»). * [http://www.vehi.net/dostoevsky/bahtin/index.html Проблемы творчества Достоевского] Л., «Прибой», 1929. — 244 с., 2 000 экз.; Киев, 1994. * Проблемы поэтики Достоевского. — М., 1963; 1974; 1979 (4-е изд.); Киев, 1994 (5-е изд.). * Творчество [[Рабле, Франсуа|Франсуа Рабле]] и народная культура средневековья и Ренессанса. — М., 1965; 1990. * Вопросы литературы и эстетики. — М., 1975. * [http://teatr-lib.ru/Library/Bahtin/esthetic/ Эстетика словесного творчества]. — М., 1979. * Литературно-критические статьи. — М., 1986. * {{кĕнеке | автор = Бахтин М. М. | пуçелĕк = Эстетика словесного творчества | яваплă = Походаев В. С. | вырăн = Мускав | издательство = Искусство | çул = 1986 | том = | страниц = 258 | страницы = 445 | ref = Бахтин }} * Тетралогия. — М., 1998. * '''Собрание сочинений''': В 7 т. / Институт мировой литературы им. А. М. Горького РАН. — М., 1996—''':''' : '''Т. 1.''' Философская эстетика 1920-х годов. — М.: Русские словари; Языки славянской культуры, [[2003]]. — 957 с. : '''Т. 2.''' Проблемы творчества Достоевского. Статьи о Толстом. Записи курса лекций по истории русской литературы. — М.: Русские словари, [[2000]]. — 799 с. : '''Т. 3.''' Теория романа (1930—1961 гг.). — М.: Языки славянских культур, 2012. — 880 с. — ISBN 978-5-9551-0500-0. : '''Т. 4 (1).''' Франсуа Рабле в истории реализма (1940). Материалы к книге о Рабле (1930—1950-е гг.). Комментарии и приложения. — М.: Языки славянских культур, [[2008]]. — 1120 с. — ISBN 978-5-9551-0266-5. : '''Т. 4 (2).''' Творчество Франсуа Рабле и народная культура средневековья и Ренессанса. Рабле и Гоголь (Искусство слова и народная смеховая культура). — М.: Языки славянских культур, [[2010]]. — 752 с. : '''Т. 5.''' Работы 1940-х — начала 1960-х годов. — М.: Русские словари, [[1997]]. — 732 с. — ISBN 5-89216-011-4. : '''Т. 6.''' Проблемы поэтики Достоевского. Работы 1960—1970 гг. — М.: Русские словари; Языки славянской культуры, [[2002]]. — 800 с. * Эпос и роман. Сборник. — СПб.: Азбука, 2000. — 304 с., 10 000 экз. — ISBN 5-267-00273-9. * Беседы с В. Д. Дувакиным. — М.: Согласие, [[2002]]. — 398 с. — ISBN 5-86884-099-2. == Литература == * {{кĕнеке |автор={{nobr|[[Библер, Владимир Соломонович|Библер В. С.]]}} |пуçелĕк=М. М. Бахтин, или Поэтика культуры |вырăн={{М.}} |издательство=[[Прогресс (издательство)|Прогресс]] |çул=1991 |страниц=176 }} * {{кĕнеке |автор= {{nobr|Аверинцев С. С.}}, {{nobr|Давыдов Ю. Н.}}, {{nobr|Турбин В. Н.}} и др.|пуçелĕк=М. М. Бахтин как философ |вырăн={{М.}} |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |çул=1992 |страниц=256|isbn=5-02-008110-8. }} * {{кĕнеке |автор=Emerson С. |пуçелĕк=Первые сто лет М. Бахтина |оригинал=The First Hundred Years of M.Bachtin |вырăн=Princeton, New Jersey |издательство= |çул=1997 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пай=Личность и творчество М. М. Бахтина в оценке русской и мировой гуманитарной мысли |пуçелĕк=Бахтин М. М.: pro et contra |оригинал=яваплă=Сост., вступ. ст. и коммент. К. Г. Исупова, хронограф В. И. Лаптуна |вырăн={{СПб.}} |издательство=РХГИ |çул=2001 |том=I |страницы= |столбцы= |страниц=552 |серия=Русский путь |isbn=5-88812-114-2. |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Творчество и наследие М. М. Бахтина в контексте мировой культуры пуçелĕк=Бахтин М. М.: pro et contra |оригинал= |яваплă=Сост., и коммент. К. Г. Исупова; библиография О. Ю. Осьмухиной, Т. Г. Юрченко, О. Е. Осовского, Н. Б. Панковой |вырăн={{СПб.}} |издательство=[[Русская христианская гуманитарная академия|РХГИ]] |çул=2002 |том=II |страницы= |столбцы= |страниц=712 |серия=Русский путь |isbn=5-88812-127-4. |тираж= |ref= }} * {{кĕнеке |автор=[[Алпатов Владимир Михайлович|Алпатов В. М.]] |пуçелĕк=Волошинов, Бахтин и лингвистика |вырăн=М. |издательство=Языки славянских культур |çул=2005 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=432 |серия=Studia philologica |isbn=5-9551-0074-1 |тираж=1500 |ref= }} * {{кĕнеке | автор = [[Клюева Ирина Васильевна|Клюева И. В.]], [[Лисунова Людмила Михайловна|Лисунова Л. М.]] | пуçелĕк = М. М. Бахтин — мыслитель, педагог, человек | вырăн = Саранск | издательство = | çул = 2010 | страницы = | страниц = 468 | isbn = 978-5-7493-1479-3 | тираж = 300 | ref = }} (обл.) * {{кĕнеке |автор={{nobr|[[Махлин Виталий Львович|Махлин В. Л.]]}} |пуçелĕк=Михаил Михайлович Бахтин |вырăн={{М.}} |издательство=[[РОССПЭН|Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)]] |çул=2010 |страниц=440|серия=Философия России второй половине XX в.|isbn=978-5-8243-1371-0.}} * {{кĕнеке |автор={{nobr|Тамарченко Н.}} |пуçелĕк= «Эстетика словесного творчества» М. М. Бахтина и русская философско-филологическая традиция |яваплă=|вырăн={{М.}} |издательство=Изд-во Кулагиной |çул=2011 |страницы=|страниц=400|isbn=978-5-903955-06-0.|isbn2=|тираж=500}} * {{кĕнеке |автор={{nobr|Сломский В.}} |пуçелĕк=Михаил Михайлович Бахтин — философ известный и неизвестный |вырăн=Брест |издательство=[[Брестский государственный университет имени А. С. Пушкина|БрГУ]] |çул=2013 |страницы=|страниц=155 |isbn=978-985-473-957-1. |isbn2=}} ;Интернетри Бахтин пирки хыпарсем: * ''[[Аверинцев Сергей Сергеевич|Аверинцев С. С.]]'' [http://ec-dejavu.ru/n/Ne_smeh.html Бахтин, смех, христианская культура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225055529/http://ec-dejavu.ru/n/Ne_smeh.html |date=2008-02-25 }} // М. М. Бахтин как философ. — {{М.}}: Наука, 1992. — С. 7—19. * ''[[Бузгалин Александр Владимирович|Бузгалин А. В.]], Булавка Л. А.'' [http://www.alternativy.ru/ru/avtory/sledujushhie_sto_let_mbahtina Следующие сто лет М. Бахтина: Диалектика диалога ''versus'' метафизика постмодернизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912054910/http://www.alternativy.ru/ru/avtory/sledujushhie_sto_let_mbahtina |date=2009-09-12 }} // Вопросы философии. — 2000. — № 6. — С. 119—132. * ''Соболевский А.'' [http://www.litrossia.ru/archive/78/person/1838.php Провидец] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019003838/http://www.litrossia.ru/archive/78/person/1838.php |date=2007-10-19 }} // Литературная Россия. — 2001. — 23 февраля. * ''Исупов К. Г.'' [http://ec-dejavu.ru/b/Bahtin.html Уроки М. М. Бахтина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224083632/http://ec-dejavu.ru/b/Bahtin.html |date=2008-02-24 }} // М. М. Бахтин: Pro et Contra. Личность и творчество М. М. Бахтина в оценке русской и мировой гуманитарной мысли. — Т. I. — {{СПб.}}: РХГИ, 2001. — С. 7—44. * ''Медведев Ю. П., Медведева Д. А.'' [http://www.zvezdaspb.ru/index.php?page=8&nput=567 Круг М. М. Бахтина как «мыслительный коллектив»] // Звезда. — 2006. — № 7. — С. 197—198. * {{статья|автор=Кунильский А. Е.|пуçелĕк=Смех Достоевского: прав ли Бахтин?|каçă=http://www.zpu-journal.ru/zpu/2007_4/Kunilskiy/27.pdf|кăларăм=[[Знание. Понимание. Умение]]|çул=2007|месяц=|число=|том=|номер=4|страницы=148—154|issn=}} * ''[[Иглтон Терри|Иглтон Т.]]'' [http://www.russ.ru/Kniga-nedeli/Vmestit-v-sebya-mnogoobrazie-slovo-Bahtina-i-slovo-o-Bahtine Вместить в себя многообразие: слово Бахтина и слово о Бахтине] (Перевод Иосифа Фридмана) — рецензия на книгу: Mikhail Bakhtin: The word in the world by Graham Pechey. * [http://nevmenandr.net/scientia/festschrift/festschrift.pdf Хронотоп и окрестности.] под ред. Б. В. Орехова. — Уфа: Вагант, 2011. — 387 с. — ISBN 978-5-9635-0312-6. * ''Медведев Ю. П., Медведева Д. А.'' [http://zvezdaspb.ru/index.php?page=8&nput=1806 Круг М. М. Бахтина. К обоснованию феномена] // [[Звезда (журнал XX—XXI веков)|Звезда]]. СПб., 2012. — № 3. — С. 202—215. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/BAHTIN_MIHAIL_MIHALOVICH.html Статья о Бахтине в Энциклопедии Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810033501/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/BAHTIN_MIHAIL_MIHALOVICH.html |date=2010-08-10 }}. * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=8722 Биография Бахтина на сайте Биография.ру]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * ''Барски, Роберт''. [http://www.isfp.co.uk/russian_thinkers/mikhail_bakhtin.html Михаил Бахтин, 1895—1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723160445/http://www.isfp.co.uk/russian_thinkers/mikhail_bakhtin.html |date=2008-07-23 }} // Галерея Международного Общества Философов.{{ref-en}} * [http://www.gumer.info/authors.php?name=Бахтин+М. Книги М. Бахтина в библиотеке Гумер]. * [http://bakhtin.flexum.ru/ Поисковые машины по текстам Бахтина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220203204/http://bakhtin.flexum.ru/ |date=2007-12-20 }}. * ''[[Новиков, Владимир Иванович|Новиков, Владимир]]''. Михаил Бахтин: синтез филологии и философии // [http://www.tvkultura.ru/issue.html?id=105548 телеканал «Культура»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Категори:СССР литература пĕлевçисем]] [[Категори:СССР филологĕсем]] [[Категори:СССР лингвисчĕсем]] [[Категори:СССР философĕсем]] [[Категори:Чĕлхе философĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Саранск]] [[Категори:Франсуа Рабле]] [[Категори:Филологи ăслăхĕсен кандидачĕсем]] [[Категори:Ӳнер философĕсем]] [[Категори:Литература философĕсем]] [[Категори:Эстетсем]] [[Категори:Введени çăвинче пытарнисем]] adgk8nd9tbiww7vsnd1zlkbaj8t4729 0 79636 877609 875313 2026-09-16T11:02:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877609 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Алексей Петрович Ершов |Ӳкерчĕк = |Çуралнă вăхăт = [[1950]] [[утă, 8]] |Çуралнă вырăн = |Вилнĕ вăхăт = [[2007]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}} |Гражданлăх = {{URS}}<br />{{RUS}} |Ăслăх сфери = плазма физики |Ĕç вырăнĕ = [[МПУ]], Физика факультечĕ |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ |Ăсчах хисепĕ = профессор |Альма-матер = [[МПУ]] |Ăслăх ертӳçи = [[Кузовников Анатолий Александрович|Кузовников А.А.]] |Паллă вĕренекенсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = |Сайт = }} {{Пĕр хушаматлисем|Ершов}} '''Алексей Петрович Ершов''' ([[1950]], [[утă, 8]] - [[2007]], Мускав) - совет раççей физикĕ. == Биографи == 1950 çулта утăн 9-мĕшĕнче çуралнă. 1974 çулта МПУ Физика факультетĕнче вĕренсе тухнă. 1982 çулта физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. Факультетре ĕçе хăварнă. Аслă ăслăх ĕçтешĕ (1992); физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ (2006). == Ăслăх ĕçĕсем == Электрические разряды в газах, Плазменная аэродинамика, Зондовая диагностика плазмы; 200 ытла ĕç авторĕ. 4 ăслăх кандидатне хатĕрленĕ. == Кĕнекесем == * [https://any-book.ru/book/show/id/1365425 Физика граничных слоев плазмы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190923071822/https://any-book.ru/book/show/id/1365425 |date=2019-09-23 }} == Литература == * Черныш В.С., «Кафедре физической электроники 85 лет» (соавт, 2016). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://viperson.ru/people/ershov-aleksey-petrovich Ершов Алексей Петрович – биография] * [https://any-book.ru/book/show/id/1365425 Физика граничных слоев плазмы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190923071822/https://any-book.ru/book/show/id/1365425 |date=2019-09-23 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001530979 Ершов, Алексей Петрович - Физика граничных слоев плазмы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224062312/https://search.rsl.ru/ru/record/01001530979 |date=2020-02-24 }} {{physicist-stub}} [[Категори:1950 çулта çуралнисем]] [[Категори:Утăн 8-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2007 çулта вилнисем]] [[ru:Ершов, Алексей Петрович]] q6slrgra92btahe078pj0wdbvm16tt0 10 79866 877573 764806 2026-09-15T16:57:46Z Max Tenche 25572 877573 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | variant = {{{variant|}}} | alias = Тамбов облаҫӗ | flag alias = Flag of Tambov Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Шаблонсем:РФ субъекчĕсене ялавлани|Тамбов облаçĕ]]</noinclude> imgfvjg80oo6hywpuqgcsjux4bve143 10 81733 877560 764886 2026-09-15T16:39:34Z Max Tenche 25572 кириллетӳ 877560 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Омск облаҫӗ | flag alias = Flag of Omsk Oblast.svg }} <noinclude> [[Категори:Шаблонсем:РФ субъекчĕсене ялавлани|Омск облаçĕ]] </noinclude> hw8pkinw6rlxjtfpppwk4y867m0cx84 0 82537 877584 874707 2026-09-15T23:14:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877584 wikitext text/x-wiki [[File:Shawarma stand in central Aleppo, Syria.jpg|thumb|Çавăрма какайне çавăрттарса пĕçерни.]] [[File:Shawarma preparation, Rostov-on-Don, Russia.jpg |thumb|Çӳхе чĕрĕ икерчĕ çинчи çавăрма тултармăшĕ.]] '''Çавăрма''' е '''шаурма''' ([[Вырăс чĕлхи|выр.]] шаверма, {{lang-ar|شاورما}}, {{lang-he|שווארמה}})  — Çывăх Хĕвелтухăçĕнчен тухнă çимĕç. «Шаурма» тени — [[турккă чĕлхи|турккăлла]] ''çevirme'' [tʃeviɾˈme] сăмаха арабсем калани<ref>«Reporter», Мохаммед Н. Аль Хан; «Персонал», 31 июля 2009 г., «Шаурма: арабский фаст-фуд». Gulfnews.com.</ref>. Вăл чăваш чĕлхинчи «çавăрма» [[сăмах]]па тÿр килет ([[когнатсем (лингвистика)|когнат]]). Çапла вара, чăваш чĕлхинчи сăмахпа чăнласах çыхăннине кура, çак япалана чăваш апат-çимĕçĕсен йышне те кĕртме пулать. Чăваш тĕпелĕнче Тутарстан чăвашĕсен çухаçине (пашалу) фарш хăçан чăкăт çавăрса пĕçернĕ кукăля пĕлтерет. Хӑйӗн шаурмичнӑй формине, метро ҫывӑхӗнчи киоска е анса лармалли вырӑнлӑ пӗчӗк пӑнчӑна уҫни обществит сферинчи бизнесӑн чи пӗчӗк формачӗ патне илсе ҫитерме пулать. Анчах вӑл тупнӑ хыҫҫӑн укҫа сирӗн пата юханшыв пек юхса килессе те кӗтме кирлӗ мар. Пӗчӗк ларек уҫма сире 400 000 тенкӗрен пуҫласа 500 000 тенкӗ таран сезонра (кӗркунне, хӗл) 130 000 тенкӗ таран таса тупӑш илме пултаратӑр. Ҫырткаламалли ярса апатланмалли вырӑна ярас тетӗр пулсан, 2 500 000 000 тенкӗрен пуҫласа 3 000 000 тенке ҫитмелле. Ун пек заведенирен эсир уйӑхне 200 000-300 000 таран ӗҫлесе илме пултаратӑр. Шаурмицӑллӑ вӑл-вылямалли бизнес мар, ӑна ҫӑмӑллӑнах масштаблама пулать. Ҫав хушӑрах сирӗн ҫур фабрикатсемпе расход тӑвакансем пӗтӗм сетка валли кӑна пулӗҫ, ку вара компанин пӗтӗм бизнес-процесне тӗп-тӗрӗс ҫӑмӑллатӗ.<ref>[https://рко.рф/stati/kak-otkryt-shaurmichnuyu Хӑйӗн шаурмичнӑйне нульпе мӗнле уҫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630051641/https://xn--j1aie.xn--p1ai/stati/kak-otkryt-shaurmichnuyu |date=2022-06-30 }}</ref> == Вуламалли == *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / под ред. А. И. Ревина. — М.: Советская энциклопедия, 1960. — Т. 2. — С. 508. — 770 с. ==Каçăсем== {{wiktionary|шаурма}} * [http://www.rian.ru/infografika/20080521/108003793.html Британские учёные назвали шаурму бомбой замедленного действия] — по материалам The guardian [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/may/15/healthandwellbeing.foodanddrink Scientists issue heart warning on fat content of doner kebabs] * [http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/food_and_drink/heston_blumenthal/article542776.ece The ultimate chip and perfect mash]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531072835/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/food_and_drink/heston_blumenthal/article542776.ece |date=2010-05-31 }} -- [[Heston Blumenthal]] recipes == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Апат-çимĕç}} [[Категори:Апат-çимĕç]] [[Категори:Аш-какай]] [[Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ]] moe1cp1cmzkss8mka1kiyavlvbxo6a6 0 94780 877607 870308 2026-09-16T10:07:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877607 wikitext text/x-wiki [[File:Blausen 0315 Diffusion.png|thumb|300px]] '''Диффу́зи''' ({{lang-lat|[[wikt:diffusio#Латинский|diffusio]]}} «саланни, сапаланни, юхса пĕтни; хире-хирĕç вăйăм») — [[япалалăх]] (газсенчи молекулăсем тата атомсем, плазмăри ионсем, çурма ярăшсенчи электронсем тата ытти те) пысăк концентрациллĕ тĕлтен пĕчĕкрех концентрациллĕ тĕле куçса çав концентраци пур çĕрте те пĕр пек пулса тăнин шайлашуллă мар процесĕ<ref> Д. П. Зубарев. Диффузия // Физическая энциклопедия : [в 5 т.] / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1: Ааронова — Бома эффект — Длинные линии. — 707 с. — 100 000 экз.</ref><ref>Бокштейн Б. С. Атомы блуждают по кристаллу. — Библиотека Квант. — М.: Наука, 1984. — Т. 28. — С. 9—11. — 209 с.</ref>. == Каçăсем == * [http://www.scientific.ru/journal/physnews250201.html Диффузия примесных атомов на поверхности монокристалла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523150225/http://www.scientific.ru/journal/physnews250201.html |date=2022-05-23 }} * [http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_1184.html Диффузия. Статья из Химической энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129212104/http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_1184.html |date=2012-01-29 }} == Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} [[Категори:Диффузи| ]] [[Категори:Термодинамика]] [[Категори:Куçăмла пулăмсем]] mctifd60j9idhffeblww22wp7ozvti5 0 106837 877537 870650 2026-09-15T13:00:09Z Makenzis 21750 877537 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубĕ |ячĕ = Хегельманн ФК |логотип = |тулли ячĕ = Хегельманн ФК |витлевсем = |йĕркеленĕ = [[2009]] |стадион = «?», [[Раудондварис]] |шăнăçулăх = 1 500 |президент = ??? |тренер = |капитан = ??? |рейтинг = |ăмăрту = '''[[ТОПЛИГА]]'''<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> |сезон = 2025 |вырăн = 2. |сайт = [https://fchegelmann.com/ официаллă сайт] | pattern_la1=_hummelauthentic20w|pattern_b1=_hummelauthentic20w|pattern_ra1=_hummelauthentic20w | leftarm1=FFffff|body1=FFffff|rightarm1=FFffff|shorts1=FFffff|socks1=FFffff| | pattern_la2=_hummelauthentic20tb|pattern_b2=_hummelauthentic20tb|pattern_ra2=_hummelauthentic20tb | leftarm2=0000FF|body2=0000FF|rightarm2=0000FF|shorts2=0000FF|socks2=0000FF| }} '''Хегельманн ФК''' ({{lang-lt|Futbolo klubas Hegelmann}}) — [[Раудондварис]]ра вырнаçнă [[литва]] [[футбол клубĕ]]. == Çитĕнĕвĕсем == * '''[[Литва футбол чемпионачĕ|Литва чемпионачĕ]]''' ** ''Кĕмĕл призёр (2):'' [[Литва футбол чемпионачĕ (2024)|2024]], [[Литва футбол чемпионачĕ (2025)|2025]] * '''[[Литва футбол кубокĕ|Литва кубокĕ]]''' ** ''Финалист (3):'' [[Литва футбол кубокĕ (2022)|2022]], [[Литва футбол кубокĕ (2024)|2024]], [[Литва футбол кубокĕ (2025)|2025]] * '''[[Литва футболĕн пĕрремĕш лиги|I Лига]]''' ** ''Кĕмĕл призёр (1):'' 2020 * '''[[Литва футболĕн иккĕмĕш лиги]] ** ''Çĕнтерӳçĕ (1):'' 2018 * '''[[Литва футболĕн виççĕмĕш лиги]] ** ''Çĕнтерӳçĕ (1):'' 2015 ** ''Кĕмĕл призёр (1):'' 2014 == Истори == Клуба нимĕçсен Hegelmann Transporte логистика компанийĕ спонсор тĕллевĕпе те ĕçлекенсен пушă вăхăтне усă курмашкăн йĕркеленĕ. Клуб чылай хушă профессионалсен лигинче выляман, 2015/16 сезон вĕçĕнче Литван I лигине тухнă. Унта пĕр сезон вылясан, команда лицензие илеймен те II лигăна таврăннă. 2018 çулхи сезонра команда II лигăра чемпионом пулса тăнă та çӳлти лигăна куçнă, унта команда 7-мĕш (2019) вырăна йышăннă та çӳлти лигăна (2020) тухнă. [[Литван футбол чемпионачĕ|А-Лигăра]] дебют сезонĕнче клуб 5-мĕш вырăн хăпарнă. == 2014—2026 çç. сезонсем == {|class="wikitable" ! Сезон ! ДИВ. ! Лига ! Вырăн ! Асăрхавсем |- |- ||||||| |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''10.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[ТОПЛИГА]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://fchegelmann.com/ Официаллă сайт] {{Тулаш каçăсем}} {{Литва футболĕн чемпионачĕ}} {{Football-stub}} [[Категори:Литван футбол клубĕсем]] [[Категори:Каунасри спорт клубĕсем]] nc1idj9l6dn5gmhgt9hfwvwy5vxerug 0 108472 877612 787936 2026-09-16T11:57:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877612 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Иванов}} {{Мусăкçă |Ят = Янис Иванов |Тăван_ят = {{lang-lv|Jānis Ivanovs}} |Çуралнă_чухнехи_ят = Иванов Янис Андреевич |Ӳкерчĕк = IvanovsJanis-LABR-Karogs-18-3-1.jpg |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = Янис Иванов. 1960—1970 çç. |Фон = non_performing_personnel |Çуралнă_вăхăт = [[1906]], [[юпа, 9]] (26.9) |Çуралнă_вырăн = {{ÇВ|Прейли|Прейлире}}, [[Двина уесĕ]], [[Витебск кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ_вăхăт = [[1983]], [[пуш, 27]] |Вилнĕ_вырăн = {{ВВ|Рига|Ригăра}}, [[Латви ССР]], [[ССРП]] |Патшалăх = {{LVA}} → {{USSR}} |Профессисем = XX ĕмĕрти совет композиторĕ, кинокомпозиторĕ, дирижёрĕ, мусăк педагогĕ |Жанрсем = |Парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ|1976}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1950}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1956}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{СССР халăх артисчĕ|1965}} {{!!}} {{Сталин премийĕ|1950}}{{!!}} {{Латви ССР патшалăх премийĕ|1959}}{{!!}} {{Латви ССР патшалăх премийĕ|1970}} {{!}}} |Викиампар = }} '''Янис Андреевич Иванов''' — (çуралнă чухнехи — ''Иван Андреевич Иванов''<ref>{{Cite web |url=http://www.gazeta.lv/story/12557.html |title=Gazeta 2.0 - Старообрядческие корни композитора Яниса Иванова |access-date=2012-11-10 |archive-date=2013-02-19 |archive-url=https://archive.is/20130219012318/www.gazeta.lv/story/12557.html |deadlink=no }}</ref>; {{lang-lv|Jānis Ivanovs}}, 9.10(26.9).1906, [[Прейли]], [[Двина уесĕ]], [[Витебск кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] — 27.3.1983, [[Рига]], [[Латви ССР]], [[ССРП]]) — [[Латви|латыш]] [[ССРП|совет]] [[композитор]]ĕ, [[дирижёр]]ĕ, [[педагог]]ĕ. [[ССРП халăх артисчĕ]] ([[1965]]). 2-мĕш степеньлĕ [[Сталин премийĕ|Сталин премин]] лауреачĕ ([[1950]]). == Биографи == Янис Иванов родился 1906 çулхи юпан 9-мĕшĕнче [[Прейли]]ре (урăх çăлкуçсенче — Прейли вулăсĕнчи Бабры ялĕнче) (халĕ [[Латви]]ре) кивĕ йăлапа пурнакан вырăс килйышĕнче çуралнă. Ачалăхĕ [[Латви]]ре иртнĕ. [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] вăхăтĕнче Ивановсен килйышĕ [[Витебск]]ре тата [[Смулен]]ре пурăннă, унта вăл 1918—1920 çулсенче мусăк ăсталăхне (фортепиано, мусăк теорийĕ) алла илнĕ. [[1920]] çулта [[Латви|Латвие]] таврăннă. [[1922]] çулта Ригăна пурăнма куçнă, унта Ю. Маевский студинче 1922—1923 çулсенче вĕреннĕ. [[1924]]—[[1931]] çулсенче Латви консерваторинче (халĕ [[Латвин Язеп Витол ячĕллĕ мусăк академийĕ]]) пĕлӳ илнĕ. Композици теорийĕ, [[1933]] çулта — практикăри композици ([[Язеп Витолс|Я. Витолса]] патĕнче) тата дирижёр ăсталăхĕн ([[Шнеевойгт Георг Леннарт|Г. Л. Шнеевойгт]] патĕнче) класĕсенче диплома тивĕçнĕ. [[1931]] çултанпа — [[Латви радиовĕ]]н симфони оркестрĕн дирижёрĕ, [[1945]]—[[1961]] çулсенче — мусăк калаçăвĕн ӳнер ертӳçи пулса ĕçленĕ. [[1931]]—[[1940]] çулсенче — Ригăри мусăк институтĕнче тата [[Вигнерс Эрнестс|Э. Вигнерĕн]] Фонологи институтĕнче композици теорине пĕлӳ панă. [[1944]] çултанпа пурнăçа вĕçлеччинех Латви консерваторинче ([[1955]] çултанпа — [[профессор]]) ĕçленĕ. Унăн патĕнче вĕреннĕскерсем — М. Эйнфелде, [[Ермакс Ромуалдс|Р. Ермакс]], Ю. Карлсонс. [[Латви Совет Пĕрлешĕвне кĕни|1940 çулченхи]] тапхăрта патриотика сăввисене кĕвĕленĕ, сăмахран «Lāčplēša bērnu lūgšana» («Молитва детей Лачплесиса»), «Arāja ticība» («Вера пахаря»), «Lūgšana» («Молитва»). Çак хайлавсенчен чылайăшне совет влаçĕ саманинче шăрантарма тата библиотекăсенче илме чарнă пулнă. Латыш мусăкĕн историне вăл монументаллă симфони композицисене çырнă, вĕсенче мĕнпур этемлĕхĕн проблематикине ĕнентерӳллĕ ӳнерлесе кăтартнă. Унăн мусăкне шăрантараканĕсем йышĕнче — [[Гаук Александр Васильевич|А. Гаук]], [[Синайский Василий Серафимович|В. Синайский]], [[Вигнерс Леонидс|Л. Вигнерс]], [[Тонс Эдгарс|Э. Тонс]], [[Лифшиц, Товий Борисович|Т. Лифшиц]], Ю. Жуков, виолончелисты [[Тестелец Элеонора Иоанновна|Э. Тестелец]], Э. Бертовский, М. Вилеруш, скрипачи [[Зариньш Валдис|В. Зариньш]], Ю. Шволковскис, пианисты [[Фёдорова Маргарита Алексеевна|М. Фёдорова]], [[Граубиня Илзе|И. Граубиня]], К. Блюменталь, [[Новик Нора Альфоновна|Н. Новик]] тата [[Хараджанян Раффи Испирович|Р. Хараджанян]], [[Бикис Теофил Карлович|Т. Бикис]] тата урăх дирижёрсем. Нумай çул хушши — Латви ССР Композиторсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ ([[1950]]—[[1951]] — правлени председателĕ). Малашнехи çулсенче çаплах [[ССРП композиторĕсен пĕрлешĕвĕ]]н пайташĕ. [[ССРП Аслă Канашĕ]]н 3 тата 4 чĕнĕвĕсен (1950—1958) депутачĕ пулнă. Янис Иванов 1983 çулхи [[пуш, 27|пушăн 27-мĕшĕнче]] Ригăра вилнĕ. [[Лесное çăви (Рига)|Лесное çăвинче]] пытарнă. == Хайланисем == * оркестр валли: ** 21 симфони (çав шутра I — Симфони-поэма, 1933, II — 1936, III — 1937, IV — «Атлантида», 1941, V — 1945, VI — «Латгаль», 1949, VII—VIII — 1956, IX — 1960, X—XI —1965, XII — Sinfonia energica, 1967, XIII — Symphonia humana, 1969, XIV — Sinfonia da caméra, 1971, XV — Symphonia ipsa, 1972, XVI — 1974, XVII — 1976, XVIII — 1978, XXI — 1983 (пĕтермен, Ю. Карлсонс вĕçленĕ)) ** «Латгаль кӳллисем» симфони сюити (1935) ** «Мăнаçлă прелюди» (1940) ** «Уяв увертюри» (1967) ** «Тӳпе айĕнчи ту» (1938), «Асамат кĕперĕ» (1939) ӳкернисем ** «Лачплесис» (1957), Poema luttuoso («Горестная поэма», 1968), Симфониетта (1977) поэмăсем * хĕлĕхлĕ оркестр валли — Poema luttuoso (1966)) * оркестрпа пĕрле — фортепиано (1958), сĕрме купăс (1951), виолончель (1938—1945) валли * 3 хĕлĕхлĕ квартет валли (1933, 1946, 1961) * виолончель ансамблĕ валли — Анданте (1961) * виолончельпе фортепиано валли — Poema capriccioso (1964) * фортепиано валли — соната (1931), Вариации (1948), Вариаци-этюдсем (1959), Sonata brevis (1962), Andante replicato (1964), 24 эскиз (1968—1972), 5 прелюди, Поэма * для камерного хора и камерного оркестра — Поэма (1973), цикл «Вокализы» * для духового оркестра — Поэма «Разна» (1940) * хорсем, юрăсем, романссем * кино валли мусăк * хор, сасă тата фортепиано валли халăх юррисене кĕвĕлени. === Композитор фильмографийĕ === * [[1955 çул кинора|1955]] — [[Çуркунне шăнтни (фильм)|Çуркунне шăнтни]] * [[1957 çул кинора|1957]] — [[Пулăç ывăлĕ (фильм, 1957)|Пулăç ывăлĕ]] == Чыслани == * [[Латви ССР тава тивĕçлĕ ĕçченĕ]] ([[1945]]) * [[Латви ССР халăх артисчĕ]] ([[1956]]) * [[ССРП халăх артисчĕ]] ([[1965]]) * 2-мĕш степеньлĕ [[Сталин премийĕ]] ([[1950]]) — 6-мĕш №-лĕ («Латгаль») симфонишĕн * Латви ССР патшалăх премийĕ ([[1959]], [[1970]]) * [[Ленин орденĕ]] (1976) * 2 [[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]] ([[1950]], [[1956]]). == Асăнмалăх == * Я. Иванов ячĕллĕ [[Резекне]]ри вăтам мусăк шкулĕ. * Паллă чул вырнаçнарнă, Прейли çумĕнчи Бабры ялĕ. == Литература == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20071025005829/http://home.wanadoo.nl/ovar/ivanovs.htm Список сочинений] * {{Из БСЭ|заглавие=Иванов Янис Андреевич}} * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=48782 Данные на сайте Биография. Ру]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Imdb name|0412102}} [[Категори:1906 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 9-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1983 çулта вилнисем]] [[Категори:Пушăн 27-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Латви ССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем]] [[Категори:Латви ССР халăх артисчĕсем]] [[Категори:ССРП композиторсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:ССРП Аслă Канашĕн 3-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:ССРП Аслă Канашĕн 4-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] 4gv6u57mglpnvunxh0xa74wnpwin2yd 0 110670 877610 851848 2026-09-16T11:29:54Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877610 wikitext text/x-wiki '''Вале́рия Гаврии́ловна Заклу́нная-Мироненко''' ({{lang-uk| Валерія Гавриїлівна Заклунна-Мироненко}}; 5.8.1942, [[Волгоград|Сталинград]] — 22.10.2016, [[Киев]])<ref>[http://ukrainians.today/pomerla-vidoma-ukrayinska-aktrysa-teatru-ta-kino/ Померла відома українська актриса театру і кіно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025042027/http://ukrainians.today/pomerla-vidoma-ukrayinska-aktrysa-teatru-ta-kino/ |date=2016-10-25 }}{{ref-uk}}</ref> — совет/украин кино/[[театр]] актриси. [[Украина Паттăрĕ]] ([[2012]]). [[Украина ССР халăх артисчĕ]] ([[1979]]). [[Раççей Федерацин халăх артисчĕ]] ([[2004]]). [[ССРП патшалăх премийĕ|ССРП патшалăх премин]] лауреачĕ ([[1979]]). == Биографи == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * {{cite web|url=http://esu.com.ua/search_articles.php?id=14655 |title=Заклунна-Мироненко Валерія Гавриїлівна |author=Куріцин Б. О., Моцар Т. В. |date=2016|work=Енциклопедія сучасної України|publisher=|accessdate=2016-11-01|lang=uk}} * [http://www.rusdram.com.ua/actors/valeriya_zaklunnaya Валерия Гаврииловна Заклунная] на сайте Киевского академического русского драматического театра им. Леси Украинки * [http://kyiv.changeua.com/5-samyih-zapomnivshihsya-kinoobrazov-valerii-zaklunnoy/ 5 самых ярких кинообразов Валерии Заклунной]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://biographe.ru/znamenitosti/valeriya-zaklunnaya/ Валерия Заклунная] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710221919/https://biographe.ru/znamenitosti/valeriya-zaklunnaya/ |date=2023-07-10 }} на портале «Биограф» [[Категори:Çурлан 15-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1942 çулта çуралнисем]] [[Категори:Юпан 22-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:2016 çулта вилнисем]] [[Категори:Украинăри политик-хĕрарăмсем]] [[Категори:Политик-актёрсем]] [[Категори:Байково çăвинче пытарнисем]] [[Категори:Чернобыль аварин ликвидаторĕсем]] slyrid9teraeb6f74qv8iv9a8ab2ez7 0 113960 877597 871464 2026-09-16T06:43:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877597 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Вайнах}} {{Мусăк ушкăнĕ | Ячĕ = Патшалăхăн академиллĕ «Вайнах» ташă ансамблĕ | Фото = Building of Vainakh ensemble 56.jpg | Фото_ăнлантарни = «Вайнах» ансамблĕн кил-çурчĕ | Жанр = [[чеченсем|чечен]] тата [[Кавказ халăхĕсем|кавказ]] [[фольклор]]ĕн ташшисем | Çулсем = 1939 — {{хв}} | Патшалăхсем = {{USSR}} → {{RUS}} | Хула = [[Грозный]] | Чĕлхе = [[Чечен чĕлхи|чечен]] | Малтан хутшăннисем = * [[Ахмадов Рамзан Аюбович|Рамзан Ахмадов]]; * [[Мажидов Аднан Хамидович|Аднан Мажидов]]; * [[Мальцагов Докку Ахмедович|Докку Мальцагов]]; * [[Музакаев Дикалу Абузедович|Дикалу Музакаев]]; * [[Сардалова Зулай Махмудовна|Зулай Сардалова]]; * [[Элимбаев Топа Хамитович|Топа Элимбаев]]; * [[Эсамбаев Махмуд Алисултанович|Махмуд Эсамбаев]] | Чыславсем тата премисем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Кадыров орденĕ}}{{!!}}{{Ленин комсомолĕн премийĕ}}{{!!}}{{Чечен республики умĕнчи тава тивĕçлĕх медалĕ}} {{!}}- {{!}}} }} '''Патшалăхăн академиллĕ «Вайна́х» ташă ансамблĕ''' — [[Чечня|Чечен Республикин]] 1939 çулта йĕркеленнĕ наци ташшин [[Мусăк ансамблĕ|ансамблĕ]]. == Истори == == Чыслани == * [[Кадыров орденĕ]] (26-чӳк-2009) — ''ӳнере, наци тата этемлĕх пĕрлĕхĕн аталанăвне çав тери пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн, тĕнчере йышăннă çуллĕ профессионал ăсталăхĕшĕн''<ref>{{Cite web |url=https://www.lawmix.ru/zakonodatelstvo/1435247 |title=Указ Президента Чеченской Республики от 26.11.2009 № 374 |access-date=2022-08-11 |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811115931/https://www.lawmix.ru/zakonodatelstvo/1435247 |deadlink=no }}</ref>. * [[Чечен Республикин чыславĕсем|«Чечен Республики умĕнчи тава тивĕçлĕх» медалĕ]] (18-нарăс-2008) — ''Чечен Республикин ӳнерне тата культурине çав тери пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн, пĕтĕм тĕнчере йышăннă çуллĕ профессионал ăсталăхĕшĕн''<ref>{{Cite web |url=https://chechnya-gov.ru/doc/1394 |title=Указ Президента Чеченской Республики от 18.02.2008 № 41 |access-date=2022-08-12 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812173458/https://chechnya-gov.ru/doc/1394 |deadlink=no }}</ref>. * [[Иордани çăлтарĕ орден|«Иордани çăлтăрĕ» орден]] (1975)— [[Иордани|Иордан Хашимит короллĕхĕ]]н чыславĕ<ref>{{Cite web |url=http://ansambl-vaynah.com/press-center/news/1028/ |title=История присуждения Ордена Звезды Иордании ансамблю «Вайнах». |access-date=2018-05-30 |archive-date=2018-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126032840/http://ansambl-vaynah.com/press-center/news/1028/ |deadlink=no }}</ref>. * [[Ленин комсомолĕн премийĕ]] (1973 çул). == Литература == * {{кĕнеке|пуçелĕк = Государственный чечено-ингушский ансамбль танца «Вайнах»|вырăн = М.|издательство = Внешторгиздат|çул = 1990|страниц = 20 |isbn = |ref = }} * ''[[Юсупов Азим Усманович|Юсупов Азим]]''. Тернистый путь к вершине // [[Вести республики]]. − 2007. — 6 окт. * ''Юсупов Азим''. Ваха Дакашев [ведущий танцор своего времени] / [[Музакаев, Дикалу Абузедович|Д. Музакаев]] // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 221—222. * ''Юсупов Азим''. [[Сардалова, Зулай Махмудовна|Зулай Сардалова]] [народная артистка ЧИАССР] / Д. Музакаев // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 208—212. * ''Юсупов Азим''. Курчалоевский соловей [о [[Магомедов, Султан Лутаевич|Султане Магомедове]]] / Д. Музакаев // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 194—199. * ''Юсупов Азим''. Он был первым: [о танцоре Гилани Юсупове] / Д. Музакаев // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 200—203. * ''Юсупов Азим''. Певец отчего края [об [[Димаев, Умар Димаевич|Умаре Димаеве]]] / Д. Музакаев // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 184—187. * ''Юсупов Азим''. Последний концерт / Д. Музакаев // «Вайнах» жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 17-24. * ''Юсупов Азим''. Тернистый путь артиста [о Шите Эдисултанове] / Д. Музакаев // «Вайнах» — жизнь моя. — Грозный, 2010. — С. 204—207. * ''Юсупов Азим''. Сардалова Зулай = Солистка ансамбля «Вайнах» Зулай Сардалова: [«Вайнах» ансамблан солистка хиллайолчу Зулай Сардаловх лаьцна] / А. Юсупов // [[Даймохк (газета)|Даймохк]]. — 2007. — 17 окт. * ''Юсупов Азим''. В час беды, в час испытаний: [развитие культуры в период депортации. О восстановлении ансамбля «Вайнах» в 1946 г.] / А. Юсупов // [[Вести республики]]. — 2007. − 18 янв., 23 фев., 21 марта, 4 апр., 15 мая, 4 сент., 18 сент. * ''Юсупов Азим''. Последний концерт: [последний концерт государственного ансамбля «Вайнах» 22 февраля 1944 г.] / А. Юсупов // [[Грозненский рабочий]]. — 2006. — 6 апр. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://lifeglobe.net/entry/2175 Государственный ансамбль танца «Вайнах»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002051141/https://lifeglobe.net/entry/2175 |date=2023-10-02 }} * [http://www.stolicaplus.ru/index.php/2009-12-23-09-53-35/88-2009-12-14-07-44-03/272--lr- Ансамбль «Вайнах» отметил свой юбилей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219135552/https://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-23-09-53-35/88-2009-12-14-07-44-03/272--lr- |date=2024-12-19 }} * [https://web.archive.org/web/20140221180536/http://vainah.info/novosti/kultura/item/1538-chechenskiy-ansambl-vaynah-vyistupil-v-berline Чеченский ансамбль «Вайнах» выступил в Берлине] [[Категори:Чечняри халăх таши ансамблĕсем]] [[Категори:1939 çулта килнĕ мусăк коллективĕсем]] [[Категори:Грозный культури]] [[Категори:Ташă коллективĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Иордани Çăлтăрĕ орденĕпе чысланă коллективсем]] 265ze0j1d9fyg86j880sbn5v3uujt2f 10 114382 877552 811688 2026-09-15T16:29:47Z Max Tenche 25572 кириллетӳ, хушни 877552 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Коми | flag alias = Flag of Komi.svg | flag alias-1991 = Flag of Komi (1991–1997).svg | flag alias-пуҫлӑх = Standard of the President of the Komi Republic.svg | variant = {{{variant|}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | var1 = 1991 | var2 = пуҫлӑх }}<noinclude> [[Категория:Шаблоны:Флагификация субъектов России|Коми]] </noinclude> 905h9dr2vo94sr98glzjs7ogxhnb54q 877554 877552 2026-09-15T16:31:34Z Max Tenche 25572 877554 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Коми | flag alias = Flag of Komi.svg | flag alias-1991 = Flag of Komi (1991–1997).svg | flag alias-пуҫлӑх = Standard of the President of the Komi Republic.svg | variant = {{{variant|}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | var1 = 1991 | var2 = пуҫлӑх }}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Раҫҫей субъекчӗсене ялавлани|Коми]] </noinclude> 7cv6xrkqlwh632rfrtm3mvhyvzy17l9 10 114395 877540 811706 2026-09-15T16:06:41Z Max Tenche 25572 877540 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Владимир облаҫӗ | flag alias = Flag_of_Vladimir_Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> olsq8pp1lfrw2qgam3wcuuasf7lkhqz 10 114397 877546 811708 2026-09-15T16:12:15Z Max Tenche 25572 кириллетӳ 877546 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Калуга облаҫӗ | flag alias = Flag_of_Kaluga_Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> 0m20ra6khh4243bmtv3s9nf3em5euat 10 114400 877562 811712 2026-09-15T16:46:49Z Max Tenche 25572 кириллетӳ 877562 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Орёл облаҫӗ | flag alias = Flag_of_Oryol_Oblast.svg }} <noinclude> [[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]] </noinclude> c4skd0hvgqsmcbn2oem6rvq6a9qtvbk 10 114407 877574 811723 2026-09-15T16:59:29Z Max Tenche 25572 877574 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Хабаровск крайӗ | flag alias = Flag_of_Khabarovsk_Krai.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> 2j40edjpswka24x6jtr8tipizyadw1u 10 114409 877544 811722 2026-09-15T16:10:27Z Max Tenche 25572 877544 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Иркутск облаҫӗ | flag alias = Flag_of_Irkutsk_Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> jahuqpqmvz60rjmrtsnkwil452zpug6 10 114410 877568 811724 2026-09-15T16:53:30Z Max Tenche 25572 кириллетӳ 877568 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Тинӗсҫум крайӗ | flag alias = Flag_of_Primorsky_Krai.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> lsn8g9fs8j585p7y2cvdvtzv7a8p7gs 10 114411 877557 848587 2026-09-15T16:36:40Z Max Tenche 25572 877557 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Ҫӗнӗ Ҫӗпӗр облаҫӗ | flag alias = Flag of Novosibirsk Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> jujtjm5tp01np2vlpgg1obvglro971d 10 114412 877539 811726 2026-09-15T16:06:00Z Max Tenche 25572 877539 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Амур облаҫӗ | flag alias = Flag_of_Amur_Oblast.svg }}<noinclude>[[Категори:Википеди:Шаблонсем:Раççей субъекчĕсене ялавлани]]</noinclude> d5c49gs7lgilx72oqejhzn77ev2wxev 0 121735 877591 836469 2026-09-16T01:48:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877591 wikitext text/x-wiki [[File:AminoAcidball.svg|thumb|The typical structure of the amino acid</br>Аминойÿçекĕн тĕлешле структури]] '''Аминойӳçек''', çавăн пекех '''аминокарбон йÿçекĕ''', '''АМК''' == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем|refs= <ref name="Wagner">{{статья |заглавие=New Naturally Occurring Amino Acids |doi=10.1002/anie.198308161 |издание=[[Angewandte Chemie|Angewandte Chemie International Edition in English]] |том=22 |номер=11 |страницы=816—828 |язык=de |автор=Wagner I., Musso H. |месяц=11 |год=1983 |тип=magazin}}</ref>}} == Литература == * * * [[Химилле эволюци|Миллер-Юри эксперименчĕсем]] тата ăна сÿтсе явни: ** Miller S. L. Production of amino acids under possible primitive earth conditions. Science, v. 117, May 15, 1953 ** Miller S. L. and H. C. Urey. Organic compound synthesis on the primitive earth. Science, v. 130, July 31, 1959 ** Miller Stanley L. and Leslie E. Orgel. The origins of life on the earth. Englewood Cliffs, NJ, Prentice-Hall, 1974. * Общая биология. Учебник для 9 — 10 классов средней школы. Под ред. Ю. И. Полянского. Изд. 17-е, перераб. — М.: Просвещение, 1987. — 288с. * Аминокислоты, пептиды, белки. Под ред. Ю. В. Митина * {{ВТ-ЭСБЕ|Аминокислоты}} == Каçăсем == {{Навигаци |Тема = Аминокислота |Портал = |Викисловарь = аминокислота |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = }} * [http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_172.html Аминокислоты в химии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322150453/http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_172.html |date=2012-03-22 }} * [http://www.pereplet.ru/cgi/soros/readdb.cgi?f=ST564 Н. С. Энтелис Аминоацил-тРНК-синтетазы: два класса ферментов // Соросовский образовательный журнал, 1998, № 9, с. 14-21] {{внешние ссылки}} [[Категори:Аминойӳçексем| ]] [[Категори:Цвиттер-ионсем]] [[Категори:Азот биологилле циклĕ]] [[Категори:Азот пĕрлешĕвĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Азот]] tkia5mv6f59aakh5k12s13u11awep13 0 123768 877604 877281 2026-09-16T09:06:55Z Ellodanis5 17302 877604 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ака-Пасар (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Cruise ships Bolgar.JPG|thumb|Куйбышев шыв управăшĕ Пăлхар тĕлĕнче. Ака-Пасар 1950-мĕш çулсенчен пуçласа çак шыв айне юлнă, умри тĕлтен пĕр 6 километр анатарах; ку сăн çинче «малалла», [[перспективf|перспективăна]], пăхмалла]] '''Ака-Пасар''' ({{Lang-tt|Ağa bazar}}, {{Lang-ru|Ага-Базар}}) — [[Х]] – [[XV]] [[ĕмĕр]]сенчи хула, Пăлхартан 6 çухрăм хĕвелтухăçнелле, Атăл хĕрринче, вырнаçнă пулнă.<!--— торгово-ремесленный пригород города [[Болгар]]а в X—XV веках. Являлся крупным торгово-ремесленным и культурным центром [[Волжская Булгария|Волжской Булгарии]], позже [[Золотая Орда|Золотой Орды]]. Был расположен в 6 км к северо-западу от города между левыми берегами рек [[Волга|Волги]] и Мелёнки. В 1431 году был разграблен и разрушен русским войском, пришедшим на Булгарию под предводительством князя Фёдора Пёстрого. Руины находятся на левом берегу Волги, рядом с современным городом Болгар. В ходе археологических раскопок были найдены остатки отдельных домов, хозяйственных построек, ремесленных мастерских (обработка рога и кости, литье металла, гончарное дело и др.), различные хозяйственные предметы, а также деньги, изделия, привезенные из-за границы. Исследован в 1852 году И. Н. Березиным, в 1877 году — А. А. Спицыным, в 1893 году — П. А. Пономарёвым, в 1952—1954 годах — Б. Б. Жиромским и К. А. Смирновым. В 1955—1957 годах был затоплен [[Куйбышевское водохранилище|Куйбышевским водохранилищем]].--> == Археологсен тĕпчевĕсем<ref>Измайлов И. Л. [https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/goroda-slobody/aga-bazar Ага-Базар] — © 2025. Tatarica. Татарская энциклопедия. Некоммерческий, научно-образовательный, культурно-просветительский проект.</ref> == * 1852, И.Н. Березин, * 1877, – А.А .Спицын, * 1893, – П.А. Пономарёв, * 1952 – 1954, – Б.Б. Жиромский тата К.А. Смирнов. == Литература тата çăлкуçсем == * Жиромский Б. Б. Ага-Базар // Материалы и исслед. по археологии. 1954. № 42. * Жиромский Б.Б., Некоторые нумизматические данные по истории Волжской Болгарии // МИА. № 111. 1962. С. 205-216. * Город Болгар. Очерки истории и культуры. М., 1987. * ''[[Корнилов Геннадий Емельянович|Корнилов, Г. Е.]]'' Вероятные осмысления болгаро-тюркского агоронима Ага-Базар / Г. Е. Корнилов // Историко-этимологическое изучение чувашского и алтайского языков : материалы науч. конф., посвящ. 80-летию акад. М. Р. Федотова. – Чебоксары, 1999. – С. 40. * Бадеев Денис Юрьевич. [https://archaeolog.ru/media/dissovet/Badeev_Dissertation.pdf Планировка средневекового Болгара (Х – XV вв.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук.] Научный руководитель доктор исторических наук А.Г. Ситдиков. Москва 2019 — [[Алçыру]] шутланакан [[текст]]. * План Болгарского городища, составленный Н.Ф. Калининым // Архив ИЯЛИ АН РТ. Ф. 8. Оп. 1. Д. 13. Л. 8. * Березин, А.Ю. Круглоплановое кольцевое святилище Ага-Базар середины XIV – начала XV в. // Березин, А.Ю. Булгарские культовые памятники традиционной веры X–XV вв. (кольцевые городища, святилища, «строительные жертвы») / А.Ю. Березин; науч. ред. Н.С. Мясников. – Чебоксары : ЧГИГН, 2026. – 72 с. – (Научные доклады / ЧГИГН; вып. 43). — С. 50-53. == Илемлĕхлĕ литература == * Сениэль Михаил. Ага-Базар. Стихтворение. Перевод с чувашского А. Боброва. // Сениэль М. Лунные ночи: Стихтворения и поэмы, М., «Современник», 1983. — С. 8-9. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.bolgar.info/ Bolğar däwläte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} * [https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/goroda-slobody/aga-bazar Ага-Базар]. ''Tatarica'' [[Категори:Тутарстан историйĕ]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем]] 46nbw4tv4s64n0uhuefhxw65zrpstgx 0 130770 877579 877520 2026-09-15T17:02:19Z Max Tenche 25572 /* {{Ялавлани|Раҫҫей}} */ хушни 877579 wikitext text/x-wiki '''Константиновка''' — пурӑнан вырӑнсен ячӗсем. == {{Ялавлани|Азербайджан}} == * ''Константиновка'' — [[Билясувар районӗ]]нчи [[Исметли]] ялӗн ӗлӗкхи ячӗ. == {{Ялавлани|Беларуҫ}} == ;{{Ялавлани|Гродно облаҫӗ}} * [[Константиновка (Гродно облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Щучин районӗ]]нчи ял. ;{{Ялавлани|Минск облаҫӗ}} * [[Константиновка (Минск облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Любань районӗ (Беларуҫ)|Любань районӗнчи]] ял. ;{{Ялавлани|Могилёв облаҫӗ}} * [[Константиновка (Могилёв облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Могилёв районӗ|Могилёв районӗнчи]] ял. == {{Ялавлани|Казахстан}} == ;{{Герблени|Акмола облаҫӗ}} * [[Константиновка (Акмола облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Аршалы районӗ]]нчи ял. ;{{Герблени|Актобе облаҫӗ}} * [[Константиновка (Актобе облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Кобда районӗ]]нчи 1990-мӗш ҫулсенче пӑрахӑҫланӑ ял. ;{{Герблени|Алматы облаҫӗ}} * ''Константиновка'' — [[Алаколь районӗ]]нчи [[Кокжар]] ялӗн 1990-мӗш ҫулсемчченхи ячӗ. ;{{Герблени|Анӑҫ Казахстан облаҫӗ}} * ''Константиновка'' — [[Шынгылау районӗ]]нчи [[Аккудык (Анӑҫ Казахстан облаҫӗ)|Аккудык]] ялӗн 2007 ҫулчченхи ячӗ. ;{{Герблени|Костанай облаҫӗ}} * [[Константиновка (Костанай облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Костанай районӗ]]нчи ял. ;{{Герблени|Павлодар облаҫӗ}} * [[Константиновка (Павлодар облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Успенка районӗ (Казахстан)|Успенка районӗнчи]] ял. ;{{Герблени|Ҫурҫӗр Казахстан облаҫӗ}} * [[Константиновка (Айыртау районӗ)|Константиновка]] — [[Айыртау районӗ]]нчи ял. * [[Константиновка (Тайырша облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Тайырша районӗ]]нчи ял. == {{Ялавлани|Кӑркӑсстан}} == ;{{Ялавлани|Чуй облаҫӗ}} * [[Константиновка (Кӑркӑсстан)|Константиновка]] — [[Чуй облаҫӗ]]н [[Аламудун районӗ]]нчи ял. == {{Ялавлани|Крым}} == ;Раҫҫейпе Украина хушшинче тавлашуллӑ ҫурутрав. == {{Ялавлани|Молдова}} == * [[Константиновка (Единец районӗ)|Константиновка]] — [[Единец районӗ]]нчи ял. * [[Константиновка (Кантемир районӗ)|Константиновка]] — [[Кантемир районӗ]]нчи ял. * [[Константиновка (Кэушень районӗ)|Константиновка]] — [[Кэушень районӗ]]нчи ял. ;{{Ялавлани|Днестрҫум Молдова Республики}} * [[Константиновка (Каменка районӗ)|Константиновка]] — [[Каменка районӗ (Днестрҫум Молдова Республики)|Каменка районӗнчи]] ял. * [[Константиновка (Слободзея районӗ)|Константиновка]] — [[Слободзея районӗ]]нчи ял. == {{Ялавлани|Раҫҫей}} == === {{Ялавлани|Алтай крайӗ}} === === {{Ялавлани|Амур облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Ӑренпур облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Владимир облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Дагестан}} === === {{Ялавлани|Иркутск облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Калининград облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Калуга облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Кемӗр облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Киров облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Кисан облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Коми}} === === {{Ялавлани|Курск облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Мордови}} === === {{Ялавлани|Омск облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Орёл облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Пенза облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Перӗм крайӗ}} === === {{Ялавлани|Пушкӑртстан}} === === {{Ялавлани|Самар облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Сарӑту облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Ҫӗнӗ Ҫӗпӗр облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Тамбов облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Тинӗсҫум крайӗ}} === === {{Ялавлани|Тутарстан}} === === {{Ялавлани|Чулхула облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Хабаровск крайӗ}} === == {{Ялавлани|Украина}} == {{Disambig}} [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]] 4anmvh6x5ntyvpen9h3vm5ksl1dvhw4 877580 877579 2026-09-15T17:35:51Z Max Tenche 25572 /* {{Ялавлани|Алтай крайӗ}} */ 877580 wikitext text/x-wiki '''Константиновка''' — пурӑнан вырӑнсен ячӗсем. == {{Ялавлани|Азербайджан}} == * ''Константиновка'' — [[Билясувар районӗ]]нчи [[Исметли]] ялӗн ӗлӗкхи ячӗ. == {{Ялавлани|Беларуҫ}} == ;{{Ялавлани|Гродно облаҫӗ}} * [[Константиновка (Гродно облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Щучин районӗ]]нчи ял. ;{{Ялавлани|Минск облаҫӗ}} * [[Константиновка (Минск облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Любань районӗ (Беларуҫ)|Любань районӗнчи]] ял. ;{{Ялавлани|Могилёв облаҫӗ}} * [[Константиновка (Могилёв облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Могилёв районӗ|Могилёв районӗнчи]] ял. == {{Ялавлани|Казахстан}} == ;{{Герблени|Акмола облаҫӗ}} * [[Константиновка (Акмола облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Аршалы районӗ]]нчи ял. ;{{Герблени|Актобе облаҫӗ}} * [[Константиновка (Актобе облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Кобда районӗ]]нчи 1990-мӗш ҫулсенче пӑрахӑҫланӑ ял. ;{{Герблени|Алматы облаҫӗ}} * ''Константиновка'' — [[Алаколь районӗ]]нчи [[Кокжар]] ялӗн 1990-мӗш ҫулсемчченхи ячӗ. ;{{Герблени|Анӑҫ Казахстан облаҫӗ}} * ''Константиновка'' — [[Шынгылау районӗ]]нчи [[Аккудык (Анӑҫ Казахстан облаҫӗ)|Аккудык]] ялӗн 2007 ҫулчченхи ячӗ. ;{{Герблени|Костанай облаҫӗ}} * [[Константиновка (Костанай облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Костанай районӗ]]нчи ял. ;{{Герблени|Павлодар облаҫӗ}} * [[Константиновка (Павлодар облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Успенка районӗ (Казахстан)|Успенка районӗнчи]] ял. ;{{Герблени|Ҫурҫӗр Казахстан облаҫӗ}} * [[Константиновка (Айыртау районӗ)|Константиновка]] — [[Айыртау районӗ]]нчи ял. * [[Константиновка (Тайырша облаҫӗ)|Константиновка]] — [[Тайырша районӗ]]нчи ял. == {{Ялавлани|Кӑркӑсстан}} == ;{{Ялавлани|Чуй облаҫӗ}} * [[Константиновка (Кӑркӑсстан)|Константиновка]] — [[Чуй облаҫӗ]]н [[Аламудун районӗ]]нчи ял. == {{Ялавлани|Крым}} == ;Раҫҫейпе Украина хушшинче тавлашуллӑ ҫурутрав. == {{Ялавлани|Молдова}} == * [[Константиновка (Единец районӗ)|Константиновка]] — [[Единец районӗ]]нчи ял. * [[Константиновка (Кантемир районӗ)|Константиновка]] — [[Кантемир районӗ]]нчи ял. * [[Константиновка (Кэушень районӗ)|Константиновка]] — [[Кэушень районӗ]]нчи ял. ;{{Ялавлани|Днестрҫум Молдова Республики}} * [[Константиновка (Каменка районӗ)|Константиновка]] — [[Каменка районӗ (Днестрҫум Молдова Республики)|Каменка районӗнчи]] ял. * [[Константиновка (Слободзея районӗ)|Константиновка]] — [[Слободзея районӗ]]нчи ял. == {{Ялавлани|Раҫҫей}} == === {{Ялавлани|Алтай крайӗ}} === * [[Константиновка (Ельцовка районӗ)|Константиновка]] — [[Ельцовка районӗ]]нчи 1995 ҫулта пӑрахӑҫланӑ сала. * [[Константиновка (Кулунда районӗ)|Константиновка]] — [[Кулунда районӗ]]нчи сала. * [[Константиновка (Нимӗҫ нациллӗ районӗ)|Константиновка]] — [[Нимӗҫ нациллӗ районӗ]]нчи 1995 ҫулта пӑрахӑҫланӑ сала. === {{Ялавлани|Амур облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Ӑренпур облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Владимир облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Дагестан}} === === {{Ялавлани|Иркутск облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Калининград облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Калуга облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Кемӗр облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Киров облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Кисан облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Коми}} === === {{Ялавлани|Курск облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Мордови}} === === {{Ялавлани|Омск облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Орёл облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Пенза облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Перӗм крайӗ}} === === {{Ялавлани|Пушкӑртстан}} === === {{Ялавлани|Самар облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Сарӑту облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Ҫӗнӗ Ҫӗпӗр облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Тамбов облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Тинӗсҫум крайӗ}} === === {{Ялавлани|Тутарстан}} === === {{Ялавлани|Чулхула облаҫӗ}} === === {{Ялавлани|Хабаровск крайӗ}} === == {{Ялавлани|Украина}} == {{Disambig}} [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]] 9462aibbyrl02r6fvor8smikzr9w8oi 0 130796 877588 877475 2026-09-16T01:19:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 877588 wikitext text/x-wiki [[Image:Torus.png|right|thumb|250px|Тор]] '''Алгебрăлла тополо́ги''' (кивелнĕ ят: '''комбинаторикăлла топологи''') — [[топологи]] уйрăмĕ, [[топологилле уçлăх]]сене вĕсене тивекен [[алгебрăлла тытăм]]семпе ([[ушкăн (математика)|ушкăнсемпе]], [[ункă (математика)|ункăсемпе]] тата ытти те) ылмаштарса-танлаштарса тишкерекенскер. == Литература == * Васильев В. А. Введение в топологию. — М.: Фазис, 1997 * Вик Дж. У. Теория гомологий. Введение в алгебраическую топологию. — М.: МЦНМО, 2005 * Виро О. Я., Иванов О. А., Харламов В. М., Нецветаев Н. Ю. [http://www.pdmi.ras.ru/~olegviro/topoman/index.html Задачный учебник по топологии]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219000132/http://www.pdmi.ras.ru/~olegviro/topoman/index.html |date=2012-02-19 }} * Дольд А. Лекции по алгебраической топологии. — М.: Мир, 1976 * Дубровин Б. А., Новиков С. П., Фоменко А. Т. Современная геометрия: Методы и приложения. — М.: Наука, 1979 * Дубровин Б. А., Новиков С. П., Фоменко А. Т. Современная геометрия: Методы теории гомологий. — М.: Наука, 1984 * Зейферт Г., Трельфалль В. Топология. — Ижевск: РХД, 2001 * Коснёвски Ч. Начальный курс алгебраической топологии. — М.: Мир, 1983 * Лефшец С. Алгебраическая топология. — М.: ИЛ, 1949 * Новиков П. С. Топология. — 2 изд., испр. и доп. — Ижевск: Институт компьютерных исследований, 2002 * [[Прасолов, Виктор Васильевич|Прасолов В. В.]] Элементы теории гомологий. — М.: [[Московский центр непрерывного математического образования|МЦНМО]],2006 * Свитцер Р. М. Алгебраическая топология — гомотопии и гомологии. — М.: Наука, 1985 * Спеньер Э. Алгебраическая топология. — М.: Мир, 1971 * Стинрод Н., Эйленберг С. Основания алгебраической топологии. — М.: Физматгиз, 1958 * Фоменко А. Т., Фукс Д. Б. Курс гомотопической топологии. — М.: Наука, 1989 * [[Хатчер, Аллен|Хатчер А.]] Алгебраическая топология — М.: МЦМНО, 2011. (Оригинал: Hatcher A. [http://pi.math.cornell.edu/~hatcher/AT/ATpage.html Algebraic Topology]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180519001501/http://pi.math.cornell.edu/~hatcher/AT/ATpage.html |date=2018-05-19 }}) {{геометри тата топологи|expanded}} {{математика уйрăмĕсем|collapsed}} {{тулаш каçăсем}} {{куçармалла|en|Algebraic topology}} [[Категори:Алгебрăлла топологи]] kwuf0ys1da02oh1t7x7h8cecqrw1kng 0 130820 877599 877526 2026-09-16T07:53:20Z Ellodanis5 17302 877599 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Ыйтса тĕпчесси|Ыйтса тĕпчессипе}} :{{ан арпаштарăр|Ыйтса тĕпчесси|Ыйтăм-тĕпчĕмпе}} '''Ыйтăм''', интервьюерпа респондентсем хушшинчи хутшăну меслечĕ. == Çавăн пекех == * [[Вербаллĕ-коммуникативлă меслет]] * [[Калаçу]] * [[Анкета]] * [[Психодиагностика]] * [[Эксперименталлĕ психологи]] * [[Суйласа илнин системăлла йанăшĕ]] * [[Пĕрлĕх шухăшне ыйтса пĕлесси]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Никандров В. В.'' Вербально-коммуникативные методы в психологии. — СПб.: Речь, 2002. — ISBN 5-9268-0140-0. * ''Ильясов Ф. Н.'' Репрезентативность результатов опроса в маркетинговом исследовании // [[Социологические исследования]]. — 2011. — № 3. — С. 112—116. * Шапиро М. Г. Классификация методов опроса в социологии // Социальные исследования. 2017. № 2. С. 51-59. [[Категори:Психологи меслечĕсем]] [[Категори:Эксперименталлĕ психологи]] [[Категори:Социологи меслечĕсем]] [[Категори:Маркетинг тĕпчевĕсем]] [[Категори:Ыйтăм меслечĕ]] fvkzf1vcx8skpnp19l2f4asdvwcyufa 877600 877599 2026-09-16T08:08:46Z Ellodanis5 17302 877600 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Ыйтса тĕпчесси|Ыйтса тĕпчессипе}} :{{ан арпаштарăр|Ыйтса тĕпчесси|Ыйтăм-тĕпчĕмпе}} '''Ыйтăм''', интервьюерпа респондентсем хушшинчи хутшăну меслечĕ. == Çавăн пекех == * [[Вербаллĕ-коммуникативлă меслет]] * [[Калаҫу|Калаçу]] * [[Анкета]] * [[Психодиагностика]] * [[Эксперименталлĕ психологи]] * [[Суйласа илнин системăлла йанăшĕ]] * [[Пĕрлĕх шухăшне ыйтса пĕлесси]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''Никандров В. В.'' Вербально-коммуникативные методы в психологии. — СПб.: Речь, 2002. — ISBN 5-9268-0140-0. * ''Ильясов Ф. Н.'' Репрезентативность результатов опроса в маркетинговом исследовании // [[Социологические исследования]]. — 2011. — № 3. — С. 112—116. * Шапиро М. Г. Классификация методов опроса в социологии // Социальные исследования. 2017. № 2. С. 51-59. [[Категори:Психологи меслечĕсем]] [[Категори:Эксперименталлĕ психологи]] [[Категори:Социологи меслечĕсем]] [[Категори:Маркетинг тĕпчевĕсем]] [[Категори:Ыйтăм меслечĕ]] ikvg7yu031ed25cxg0h6l83jd23vcs8 10 130823 877538 2026-09-15T16:04:55Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Амур облаçĕ]] ҫине куҫарни 877538 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Амур облаçĕ]] s4xxbbj3y8tucw2w0mc1bcr4ela7zvx 0 130824 877541 2026-09-15T16:08:03Z Max Tenche 25572 [[Владимер облаçĕ]] ҫине куҫарни 877541 wikitext text/x-wiki #redirect [[Владимер облаçĕ]] s0uwhonxox9rtzpj5o9ls0gtqbxjt9e 10 130825 877542 2026-09-15T16:08:41Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Владимир облаçĕ]] ҫине куҫарни 877542 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Владимир облаçĕ]] t1o0rqemsouqnra2ewuiek1eff4q9up 0 130826 877543 2026-09-15T16:10:23Z Max Tenche 25572 [[Иркутск облаçĕ]] ҫине куҫарни 877543 wikitext text/x-wiki #redirect [[Иркутск облаçĕ]] kyr7rk7mv46cnaph0n9xbvsqrzt9hfp 10 130827 877545 2026-09-15T16:11:20Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Иркутск облаçĕ]] ҫине куҫарни 877545 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Иркутск облаçĕ]] mw2gjeytq3l4mmhkby07ky5iv0l6r7k 10 130828 877547 2026-09-15T16:12:37Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Калуга облаçĕ]] ҫине куҫарни 877547 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Калуга облаçĕ]] musqfylu5v54zo2m7b9oxcfpu3455gk 10 130829 877549 2026-09-15T16:20:48Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Кемĕр облаçĕ]] ҫине куҫарни 877549 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Кемĕр облаçĕ]] 6my9k1gqpr92jq7iba6rqrkfolvqmda 10 130830 877551 2026-09-15T16:22:30Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Киров облаçĕ]] ҫине куҫарни 877551 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Киров облаçĕ]] i05lwk5y9qfbi3if16wp87mh2443ecu 0 130831 877553 2026-09-15T16:30:10Z Max Tenche 25572 [[Коми Республики]] ҫине куҫарни 877553 wikitext text/x-wiki #redirect [[Коми Республики]] e32s6lfu547suc6yuzcgjltzs5aq8k1 10 130832 877555 2026-09-15T16:31:58Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Коми Республики]] ҫине куҫарни 877555 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Коми Республики]] ofz06w5047at9x72fwzznjqmhrvdwp4 10 130833 877558 2026-09-15T16:38:12Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ]] ҫине куҫарни 877558 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ]] 212cx54fy3mqaoka5tfpklj43z80ygk 10 130834 877559 2026-09-15T16:39:16Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Омск облаçĕ]] ҫине куҫарни 877559 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Омск облаçĕ]] 9bc4b9iiapd85oziheqwsz8c0cuqgqf 0 130835 877561 2026-09-15T16:40:01Z Max Tenche 25572 [[Омск облаçĕ]] ҫине куҫарни 877561 wikitext text/x-wiki #redirect [[Омск облаçĕ]] kv8exys8coyk8wy59kstyo76zhe4ffs 10 130836 877563 2026-09-15T16:47:32Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Орёл облаçĕ]] ҫине куҫарни 877563 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Орёл облаçĕ]] pctual2f1cexrg7mhdunrekakdiqfvd 10 130837 877565 2026-09-15T16:50:17Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Пенза облаçĕ]] ҫине куҫарни 877565 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Пенза облаçĕ]] rtbh20j2wm0pf5tflk6mf5q3t7yfnnw 10 130838 877567 2026-09-15T16:52:04Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Перĕм Ен]] ҫине куҫарни 877567 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Перĕм Ен]] 1p1vlu1n89lctrajhlz2jjp9sdkpiov 10 130839 877569 2026-09-15T16:54:11Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Тинĕсçум Ен]] ҫине куҫарни 877569 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Тинĕсçум Ен]] okuhdk778lgjv4ovwblw32kmjznl5m6 10 130840 877571 2026-09-15T16:56:09Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Самар облаçĕ]] ҫине куҫарни 877571 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Самар облаçĕ]] 6iehqtqq249pd44yih0ryhzbe8ma6lg 10 130841 877572 2026-09-15T16:57:33Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Тамбов облаçĕ]] ҫине куҫарни 877572 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Тамбов облаçĕ]] t9jeujwwrfk1xqrqveosgjnkh28yha1 10 130842 877575 2026-09-15T16:59:54Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Хабаровск крайĕ]] ҫине куҫарни 877575 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Хабаровск крайĕ]] l32q07n5wucnld1qwnjro7ajlldaa0u 0 130843 877577 2026-09-15T17:01:42Z Max Tenche 25572 [[Алтай Ен]] ҫине куҫарни 877577 wikitext text/x-wiki #redirect [[Алтай Ен]] nw9g4d0d2w9qah1inm0vucpuuf0e8un 10 130844 877578 2026-09-15T17:02:05Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Ялавлани/Алтай Ен]] ҫине куҫарни 877578 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Ялавлани/Алтай Ен]] 1wv7s8jvk5ffu9i2m083xm0n08rfffx 10 130845 877581 2026-09-15T18:20:31Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Вождь Джозеф, лидер индейского племени не-персе, фотография Эдварда Кёртиса (1903)» 877581 wikitext text/x-wiki Вождь Джозеф, лидер индейского племени не-персе, фотография Эдварда Кёртиса (1903) tpf9mkiskcjfc4rgq1ur5t77l4sdgw5 10 130846 877582 2026-09-15T18:20:46Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Chief Joseph by Edward Sheriff Curtis.jpg» 877582 wikitext text/x-wiki Chief Joseph by Edward Sheriff Curtis.jpg hhqrg42xr0civv10nlurp0j7koka7gp 0 130847 877596 2026-09-16T05:39:05Z Aslati 36702 Aslati [[Пăрачкав]] страницӑн ятне [[Пӑрачкав]] ҫине улӑштарчӗ 877596 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Пӑрачкав]] iqui83mrx35z42pl1h9xrk6gfy1ql6i 0 130848 877601 2026-09-16T08:15:45Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « '''Пуплешӳ''': * Пуплешӳ — [[клаçу]], [[диаалог]] * Пуплешӳ — Поль Гоген карччынĕ» 877601 wikitext text/x-wiki '''Пуплешӳ''': * Пуплешӳ — [[клаçу]], [[диаалог]] * Пуплешӳ — Поль Гоген карччынĕ h5uwwtew0vgr6z2xvcbc6dk0qdwm950 877602 877601 2026-09-16T08:16:50Z Ellodanis5 17302 877602 wikitext text/x-wiki '''Пуплешӳ''': * Пуплешӳ — [[калаçу]], [[диалог]] * Пуплешӳ — Поль Гоген карччынĕ ehsxbfa1hk6fgk1n2fe5hsd7ua6r023 0 130849 877611 2026-09-16T11:46:08Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Çук айăпа йышăнни''', [[ыйтса тĕпчесси|ыйтса тĕпченĕ]] чухнехи уйрăм ситуаци. == Çавăн пекех == * [[Ыйтса тĕпчессин Рейд меслечĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Тивĕç-ирĕке сыхлакан ĕç-хĕл]] [[Категори:Йăнăшсем]] [[Категори:Пуçиле судтăвăмлăхĕ]]» 877611 wikitext text/x-wiki '''Çук айăпа йышăнни''', [[ыйтса тĕпчесси|ыйтса тĕпченĕ]] чухнехи уйрăм ситуаци. == Çавăн пекех == * [[Ыйтса тĕпчессин Рейд меслечĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Тивĕç-ирĕке сыхлакан ĕç-хĕл]] [[Категори:Йăнăшсем]] [[Категори:Пуçиле судтăвăмлăхĕ]] 06nt1rhve442lnkwqwnq6sxqlljpua0