Коми чĕлхи

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Коми чĕлхи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9113</id>
    <revision>
      <id>877737</id>
      <parentid>863911</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T01:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>877737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12426" sha1="o90vp6pctsua1otp54cc4ctzw6o2qj6" xml:space="preserve">{{Чĕлхе
|тĕс = урал
|ят = Ко́ми чĕлхи
|тăван ячĕ = Коми кыв
|патшалăхсем = [[Раççей]]
|регионсем = [[Коми Республики]], [[Пермь Ен]], [[Киров облаçĕ]]
|официаллă чĕлхе = 
|йĕркелекен =
|калаçакансем = 311,6 пин
|рейтинг =
|статус =
|çухалнă =
|категори = [[Еврази чĕлхисем]]
|классификаци =
[[Урал чĕлхисем|Урал çемьи]]
:[[Финн-укăр чĕлхисем|Финн-укăр турачĕ]]
::[[Пермь чĕлхисем|Пермь ушкăнĕ]]
|çыру = [[кириллица]] ([[коми çырулăхĕ]])
|ГОСТ 7.75–97 = кои 320
|ISO1 = kv
|ISO2 = kom
|ISO3 = kom, kpv
}}
{{пĕлтерĕшсем|Коми}}

'''Ко́ми чĕлхи''' ({{lang-kv|коми кыв}}) — [[коми (халăх)|коми-зырянсемпе]] халăхĕсен чĕлхи. [[Коми Республики]]пе [[Пермь Ен]]ĕнче, кăштах [[Киров облаçĕ]]н çурçĕр-тухăçĕнче, [[Коль çурутравĕ]]нче тата Çĕпĕрĕн тĕрлĕ çĕрĕсенче саралнă. Калаçакансен йышĕ 311,6 пин çын (2002, халах çыравĕ).

Чĕлхере пурĕпе 10 [[диалект]] шутланать. Литература чĕлхине Сыктывкарçум диалекчĕпе никĕсленĕ. 

Коми — икĕ [[пермь чĕлхисем|пермь чĕлхисенчен]] ([[урал чĕлхисем|урал çемьин]] [[финн-укăр чĕлхисем|финн-укăр турачĕ]]) пĕри. Виçĕ пысăк [[пуплев (таксон)|пуплеве]] уйăраççĕ, кашнин хăйĕн литература стандарчĕ:
* çурçĕр (литература [[коми-зырян чĕлхи]]),
* кăнтăр (литература [[коми-пермяк чĕлхи]]),
* [[коми-язьви чĕлхи|коми-язьви]] (çырулăхĕ 2003 çултанпа).

[[Вырăс чĕлхи]] (литература чĕлхипе те, çаплах [[Вырăс чĕлхин çурçĕр пуплевĕ|çурçĕр вырăс пуплевĕ]] ăшне путса пĕтсе пырать).

== Кун-çулĕ ==
Пĕрлĕ коми-чĕлхе, [[В.И. Лыткин]] шухăшĕпе, [[IX ĕмĕр|IX]]—[[XI ĕмĕр]]сенче икĕ çĕрçуллăх хушши пулнă. Кайран, коми йăхĕсем миграци пулăмĕпе çурçĕре куçса кайса, авалхи коми тĕрлĕ çĕрсене саралса вырнаçнă, [[XIV ĕмĕр|XIV]]—[[XV ĕмĕр]]сенче чĕлхе [[коми-зырян чĕлхи|коми-зырян]] тата [[коми-пермяк чĕлхи|коми-пермяк]] чĕлхисене уйрăлса каять&lt;ref name=EPO&gt;[http://www.perm1.ru/run/Kl9HotDEux.html?scenary=fT4wgks29D&amp;sdo=NVkR7zUTt2 Энциклопедия Пермской области — Коми-Пермяцкий язык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220142923/http://www.perm1.ru/run/Kl9HotDEux.html?scenary=fT4wgks29D&amp;sdo=NVkR7zUTt2 |date=2008-02-20 }}&lt;/ref&gt;. [[Коми-язьви пуплевĕ]] каярах, тухăс [[пермяксем]] куçса килнĕ вырăс çыннисемпе хутăшсан, пулса каять.

== Антропонимика ==
{{main|Коми ячĕ}}
{{main|Коми хушамачĕ}}

== Никĕс сăмахĕсен таблици ==
Никĕс сăмахĕсен таблици финн-укăр урăх чĕлхисемпе пĕрле.
{|border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; class=&quot;wikitable&quot;
!'''Коми чĕлхи''' !! тӧлысь !! выль !! мам !!чой !! вой !! ныр !! куим!! сьӧд !! гӧрд !! виж !! турунвиж !!кӧин
|-
! !! уйăх !! çĕнĕ !! анне !! аппа !! каç !! сăмса !! виççĕ !! хура !! хĕрле !! сарă !! симĕс !! кашкăр
|-
! colspan=&quot;13&quot; style=&quot;text-align:center; background:#dedede&quot;| Урăх [[финн-укăр чĕлхисем]]
|-
| '''[[Коми-пермяк чĕлхи]]''' || уйăх,тӧлiсь || виль || мамö || сой || ой || ныр || куим || сьӧд || гӧрд || веж || зелёнӧй, турунвеж || кӧин
|-
| '''[[Удмурт чĕлхи]]''' || толэзь || выль || мумы, нэнэ, анай || сузэр || уй || ныр || куинь || сьӧд || горд || ӵуж || вож || кион
|-
| '''[[Мари чĕлхи]]''' || тылзе || у || ава || ака, шӳжар || йӳд || нер || кум || шем || йошкар || саре || ужар || пире
|-
| '''[[Меря чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Ирçĕ чĕлхи]]''' || ков || од || ава || патяй || ве || судо, нерь (чĕрчунсен ''рыло'') || колмо || раужо || якстере || ожо || пижэ || верьгиз
|-
| '''[[Мăкшă чĕлхи]]''' || || || тядяй || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Вепс чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Карел чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Фин чĕлхи]]''' || kuu || uusi || äiti || sisar, sisko || yö || nenä, nokka (клюв)|| kolme||musta || punainen|| keltainen || vihreä || susi
|-
| '''[[Эстон чĕлхи]]''' || kuu || uus || ema || õde || öö || nina, nokk (клюв) || kolm || must || punane || kollane || roheline || hunt
|-
| '''[[Лив чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Ижор чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Водь чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Саами чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Манси чĕлхи]]''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| '''[[Хантă чĕлхи]]''' || тылщ || илуп || анки || упи || атл || нюл || хэлум || питы || вырты || вусы || няртурн || пастывой
|-
| '''[[Венгр чĕлхи]]''' || hónap || új || anya || lánytestvér || éj || orr || három || fekete || piros || sárga || zöld || farkas
|}
[[Ӳкерчĕк:Ulicha.jpg|thumb|left|440 px|Коми чĕлхипе çырнă тĕслĕхсем (таблицăн анат пайĕнче). Ӳкерчĕке [[Сыктывкар]]та, [[Коми Республики]]н тĕп хулинче тунă.]]

== Грамматика пахалăхĕ ==
{{Коми}}
Вокалĕнче 7 уçă (коми-язьвинче 10) сасă, çав шутра вăтам ретрисем (ы, ӧ).

[[Консонантизм]а], [[удмурт чĕлхи]]нчи пекех, 26 хупă сасă кĕрет.

[[Пусăм]]ĕ кашни диалектра хăй евĕр.

Тăван удмурт чĕлхинчен хушма [[ӳкĕм (лингвистика)|ӳкĕмсене]] ([[финалис]], [[комитатив]] тата хăш диалектсенче — [[компаратив]]) пула уйрăлса тăрать.

Лексикинче тĕрĕк сĕмĕ, удмурт чĕлхипе танлаштарсан, хавшакрах.

== Çырулăхĕ ==
{{main|Коми çырулăхĕ}}
[[Авал пермь çырулăхĕ|Авал пермь çырулăхне]] (абур, анбур) [[Пермь Стефанĕ]] миссионер XIV ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче хайланă.

XVII—XVIII ĕмĕрсенче ăна вырăс алфавичĕн никĕсĕпе тунă темиçе вариантлă çырулăх ылмаштарнă. 1917 çулчен коми чĕлхин тĕрлĕ диалекчĕпе вĕрентӳ тата чиркӳ литературине кăна пичетленĕ. 1917 çул хыççăн икĕ литература виçи — коми-зырян тата коми-пермяк пĕр пекрех  алфавитлă диалект пулса тăнă. 1920 çултанпа çырăвăн '''молодцов алфавичĕпе''' (вырăс графики никĕсĕнчи улăштарнă темиçе графемăллă) тата фонематика системипе уса кураççĕ.

[[1930]]—[[1936]] çулсенче латин саспаллисене усă курса çырнă. [[1918]]—[[1930]] тата [[1936]]—[[1938]] çулсенче Молодцов алфавитне усă курнă.

{| cellpadding=4 style=&quot;font-size:larger; text-align:center;&quot; summary=&quot;Thirty-three letters of the Molodtsov alphabet, capital and small&quot;
|+ style=&quot;font-size:smaller;&quot; | '''Молодцов алфавичĕ'''
|-
| А а || Б б || В в || Г г || {{Unicode|Ԁ ԁ}} || {{Unicode|Ԃ ԃ}} || Д д || Е е || Ж ж || {{Unicode|Ԅ ԅ}} || {{Unicode|Ԇ ԇ}} ||
|-
| И и || Ј ј || К к || Л л || {{Unicode|Ԉ ԉ}} || М м || Н н || {{Unicode|Ԋ ԋ}} || О о || П п || Р р ||
|-
| С с || {{Unicode|Ԍ ԍ}} || Т т || {{Unicode|Ԏ ԏ}} || У у || Ф ф || Х х || Ч ч || Ш ш || Щ щ || Ы ы ||
|}

1930 çултанпа алфавита латинланă, 1936 çулта каллех В. А. [[Молодцов]] алфавитне пурнăçа кĕртнĕ, 1938 çулта ана вырăс алфавитне, икĕ сасă паллипе (''[[і]], [[ӧ]]'') коми-зырянĕсемпе коми-пермяксем уса куракан диграфа хушса тунă. [[Коми-язьви чĕлхи]]нче ''і, [[дз]]'' сасă паллисем пур, çапах та ''[[ӱ]], [[ө]], [[дч]]'' хушнă.

=== Паянхи алфавичĕ ===
Хальхи алфавита [[1938]] çулта хута кĕртнĕ, унта пурĕ 35 [[саспалли]]:
:::'''Аа, Бб, Вв, Гг, Дд, Ее, Ёё, Жж, Зз, Ии, Іі, Йй, Кк, Лл, Мм, Нн, Оо, Öö, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Фф, Хх, Цц, Чч, Шш, Щщ, Ъъ, Ыы, Ьь, Ээ, Юю, Яя'''

Саспаллисен хушшинче пĕтĕм 33 вырăс алфавичĕн саспалли тата '''Ii, Öö''' ятарлă саспаллисем.

== Хисеп ячĕсем ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 20
! 30
! 40
! 50
! 60
! 70
! 80
! 90
! 100
! 1000
|-
| Ӧти (медводдза — пĕрремĕш)
| Кык
| Куим
| Нёль
| Вит
| Квайт
| Сизим
| Кӧкъямыс
| Ӧкмыс
| Дас
| Дас ӧти
| Кызь
| Комын
| Нелямын
| Ветымын
| Квайтымын
| Сизимдас
| Кӧкъямысдас
| Ӧкмысдас
| Сё
| Сюрс
|}

== Периодика кăларăмĕсем ==
* [[Коми му]] — республика хаçачĕ
* [[Чужан кыв (журнал)]] — филологи журналĕ

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{interwiki|code=kv|Медшӧр лист бок|коми-зырянла|}}
* [http://finugor.ru/?q=audio Комипе çармăс чĕлхилле юррисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070723053021/http://www.finugor.ru/?q=audio |date=2007-07-23 }}
* [http://heritage.perm.ru/kudymkar/ Кивĕ Кудымкар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311191843/http://heritage.perm.ru/kudymkar/ |date=2007-03-11 }} (комилле те акăлчанла)
* [http://library.finugor.ru/ Финн-укăр электрон вулавăшĕ. Текстсем, коми-вырăс сăмахсарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018190124/http://library.finugor.ru/ |date=2005-10-18 }}
* [http://peoples.org.ru/abur.html авал пермь çырулăхĕ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174908/http://peoples.org.ru/abur.html |date=2016-03-03 }}
* [http://foto11.com/komi/vocabular/ Коми-вырас сăмахсарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150814234459/http://foto11.com/komi/vocabular/ |date=2015-08-14 }}

{{Раççей патшалăх чĕлхисем}}
{{Финн-укăр чĕлхисем}}

[[Категори:Раççей чĕлхисем]]
[[Категори:Финн-укăр чĕлхисем]]</text>
      <sha1>o90vp6pctsua1otp54cc4ctzw6o2qj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Намиби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17021</id>
    <revision>
      <id>877738</id>
      <parentid>874862</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T02:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>877738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7327" sha1="hygcxmimt2klovkvqxx50k442fntija" xml:space="preserve">{{Патшалăх
|ChNm = Намиби
|NationName = Republic of Namibia {{ref-en}} &lt;br /&gt;Republiek van Namibië {{ref-af}} &lt;br /&gt;Republik Namibia {{ref-de}}
|FlagTitle = [[Намиби ялавĕ]]
|PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Namibia.svg|125px]]
|LctCn = [[Ӳкерчĕк:Location Namibia AU Africa.svg|250px]]
|CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Namibia.svg|125px]]
|CoATitle = [[Намиби гербĕ]]
|LNGs = [[акăлчан чĕлхи]]
|CapCn = [[Виндхук]]
|BigCity = [[Виндхук]]
|TitleGl = [[Намиби президенчĕсем|Президент]]
|PrezName = [[Хификепунье Похамба]]
|MinList =
|MName =
|SqNumb = 33
|SqAll = 825 418
|YearP = 2010
|NasPop = 2 171 916{{Нет АИ|18|3|2011}}
|NasPlot = 2.2
|NasNum = 143
|Valuta = Намиби долларĕ
|GTOt = -01
|GTDo = -01
|GimnName = [[Намиби патшалăхĕн гимнĕ]]
|Domen = [[.na]]
|Tel = 264
}}

'''Намиби''' ({{lang-en|Republic of Namibia}}),  1968-мĕш çулччен '''Кăнтăр-Хĕвеланăç Африка''' —  [[Кăнтăр Африка|Кăнтăр Африкăра]] вырнаçнă [[патшалăх]]. Тĕп хули — [[Виндхук]]. [[Ангола]], [[Замби]], [[Ботсвана]] тата [[Кăнтăр Африка Республики|Кăнтăр Африка Республикипе]] чикĕ тытать. Хĕвеланăç çыранĕ [[Атлантика океанĕ]] хĕринче вырнаçнă. 

[[Ӳкерчĕк:Un-namibia1975-263-264.jpg|left|230px|thumb|ООН Намиби валли 1975-мĕш çулта пичетленĕ маркăсем &lt;small&gt;(Скотт: Нью-Йорк #263 и #264, Женева #53 тата #54)&lt;/small&gt;]]
[[Ӳкерчĕк:рельеф Намибии.png|right|400px|Намиби рельефĕ]]
== Административла пайлану ==

[[Ӳкерчĕк:Namibia Regions numbered.png|left]]

[[1977]]—[[1992]] çç. Намибия 26 [[Округ (Намиби)|округ]] пайланнă.  [[1992]] округенчен 13 [[Облаç (географи)|облаç]] (regions) йĕркеленĕ.

Намиби облаçĕсем:

# [[Каприви]]
# [[Эронго]]
# [[Хардап]]
# [[Карас (Намиби)|Карас]]
# [[Окаванго (Намиби)|Окаванго]]
# [[Кхомас]]
# [[Кунене (Намиби)|Кунене]]
# [[Охангвена]]
# [[Омахеке]]
# [[Омусати]]
# [[Ошана]]
# [[Ошикото]]
# [[Очосондьюпа]] 

[[Ӳкерчĕк:Dead Vlei Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG|thumb|Намиб пушхирĕнче]]
== Халăхĕ ==

[[Ӳкерчĕк:Namibie Himba 0712a.jpg|thumb|[[химба]] йăхĕн хĕрĕ хăйĕн çурчĕ патĕнче]]

Намибири тĕп чĕлхесем:

* [[Африкаанс]] 
* [[Нимĕç чĕлхи|Нимĕç]] (халăхăн 32 % пĕлет)
* [[Акăлчан чĕлхи|Акăлчан]] (официаллă чĕлхи язык, халăхăн 7 % пĕлет)
* [[Ндонга (чĕлхи)|Ндонга]], е ошивамбо
* [[Гереро (чĕлхи)|Гереро]]
* [[Нама (чĕлхи)|Нама]], е дамара

Уровень грамотности среди людей старше 15 лет составляет 85 %.

== Каçăсем ==
* [http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/NAMIBIYA.html НАМИБИЯ, энциклопедия Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610003839/http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/NAMIBIYA.html |date=2010-06-10 }}

=== Правительство ===
* [https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ Government of Namibia] Правительственный портал
* [http://www.windhoekcc.org.na/ Windhoek City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119115836/http://www.windhoekcc.org.na/ |date=2020-11-19 }} Мэрия Виндхука
* http://www.embnamibia.at - EMBASSY / PERMANENT MISSION OF THE REPUBLIC OF NAMIBIA in Austria

=== МИХ ===
* [http://www.republikein.com.na Die Republikein] Газета на африкаанс
* [http://www.az.com.na/ Allgemeine Zeitung] Единственная в Африке газета на немецком языке
* [http://www.namibian.com.na/ The Namibian] Газета на английском, ндонга, а также португальском языках
* [http://www.newera.com.na/ New Era] Газета на английском и ряде африканских языков
* [http://www.radiokudu.com.na/ Radio Kudu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516032337/http://www.radiokudu.com.na/ |date=2006-05-16 }} Радиостанция, вещание на английском языке, новости также на африкаанс
* [http://www.radiowave.com.na/ Radiowave 96,7 FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618121837/http://www.radiowave.com.na/ |date=2012-06-18 }} Музыкальная радиостанция
* [http://www.nbc.com.na/ Namibian Broadcasting Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315082134/http://www.nbc.com.na/ |date=2010-03-15 }} Государственная радио- и телекомпания

=== Ыттисем ===
{{commonscat|Namibia}}
* [http://www.hengs.ru/interesting/namib.html Намиб-последняя пустыня Африки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203044031/http://www.hengs.ru/interesting/namib.html |date=2011-02-03 }}
* [http://www.opec.ru/1318269.html Статистика экономического и политического состояния Намибии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508071136/http://opec.ru/1318269.html |date=2012-05-08 }}
* [http://sov-art.ru/categories.php?cat_id=324 Природа и животный мир Намибии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305235009/http://sov-art.ru/categories.php?cat_id=324 |date=2016-03-05 }} (рус.)
* [http://www.klausdierks.com/ Библиотека Клауса Диркса]
* [http://genocide.ru/lib/genocides/herero-nama.htm Уничтожение коренных народов Намибии в 1904—1907 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170926230145/http://genocide.ru/lib/genocides/herero-nama.htm |date=2017-09-26 }}
* [http://www.trubagaz.ru/gkm/gazovoe-mestorozhdenie-kudu-namibija/ Запасы природного газа Намибии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904010219/http://www.trubagaz.ru/gkm/gazovoe-mestorozhdenie-kudu-namibija/ |date=2014-09-04 }}
* [http://www.namrus.com Namibian Russian Development Close Company - Союз Намибии и России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825225725/http://www.namrus.com/ |date=2012-08-25 }}

{{Намиби темăсенче}}
{{Африка патшалăхĕсем}}
{{Африка союзĕ}}
[[Категори:Унитарлă патшалăхсем]]
[[Категори:Акăлчан чĕлхеллĕ патшалăхсем]]
[[Категори:Кăнтăр Африка]]
[[Категори:Африка патшалăхĕсем]]
[[Категори:Намиби]]</text>
      <sha1>hygcxmimt2klovkvqxx50k442fntija</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макиавелли Никколо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49255</id>
    <revision>
      <id>877733</id>
      <parentid>876965</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>32730</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg]] → [[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>877733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19090" sha1="bt38e7zo4hkc6unpp5du0tp529lic31" xml:space="preserve">{{Çыравçă
 |Ят                  = Никколо Макиавелли
 |Ӳкерчĕк          = Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg
 |Анлăшĕ               = 
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Никколо Макиавелли
 |Çуралнă чухнехи ят     = Niccolò di Bernardo dei Machiavelli
 |Суя ятсем           = 
 |Çуралнă вăхăт        = [[1469]] çулхи [[çу, 3|çу 3-мĕшĕ]]
 |Çуралнă вырăн       =   {{ÇуралнăВырăн|Флоренци|Флоренци}}, [[Итали]]
 |Вилнĕ вăхăт          = [[1674]] çулхи [[çĕртме, 21|çĕртме 21-мĕшĕ]]
 |Вилнĕ вырăн         = {{ВилнĕВырăн|Флоренци|Флоренци}}, [[Итали]]
 |Гражданлăх          = Итали
 |Ĕçлев тĕсĕ     = Итали шухăшлавçи, философĕ, çыравçи, политика ĕçченĕ 
 |Хастар çулсем      = [[1498]]—[[1525]]
 |Ĕçсен чĕлхи    = [[итал чĕлхи|итал]]
 |Дебют                = 
 |Çырни              = Machiavelli Signature.svg
 |Викиампар            = 
 |Викивулавăш             = Никколо Макиавелли
}}
Никколо́ Макиаве́лли (Макьявелли, {{lang-it|Niccolò di Bernardo dei Machiavelli}}); 3 çу 1469, Флоренци - 21 çĕртме 1527, унтах) — итали шухăшлавçи, философĕ, çыравçи, политика ĕçченĕ — Флоренцире иккĕмĕш канцеляри секретарĕ пулнă, республикăн дипломатлă çыхăнувĕсемшĕн явап тытнă, çар вĕрентÿвĕн теори авторĕ. Патшалăхăн вăйлă влаçĕшĕн тăнă, ăна тата та вăйлатма пур мелĕпе те усă курма юрать тесе хăйĕн 1532-мĕш çулта тухнă [[Патша (Макиавелли)|«Патша»]] ятлă ĕçĕнче çырнă.
 
== Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ ==
Макиавелли 1469-мĕш çулта, хула - патшалăх Флоренципе юнашар вырнаçнă Сан-Кашано ялĕнче Бернардо ди Николо Макиавелли (1426-1500) адвокатпа Бартоломмеи ди Стефано Нели (1441-1496) кил-йышĕнче çуралнă. Унăн аппăшĕсем — Примавера (1465), Маргарита (1468), тата шăллĕ Тотто (1475) пулнă. Латин тата итал классикине вĕренсе тулли пĕлÿ илнĕ. Тит Ливий, Иосиф Флавий, Цицерон, Макробий ĕçĕсемпе паллă 
пулнă. Авалхи грек чĕлхине вĕренмен пулин те, латин чĕлхи çине куçарнă Фукидид, Полибийпе Плутарх ĕçĕсемпе паллашнă, вĕсем ăна хăйĕн истори трактачĕсем çырма хавхалантарнă.
[[Ӳкерчĕк:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg|мини|слева|Никколо Маккиавелли çырнă «Патша», 1532]]
Вăл çамрăклах политикăпа кăсăкланнă, ун çинчен хальхи кунччен упранса юлнă çырăвĕнче, пуш уйăхĕн 9-мĕшĕнче 1498-мĕш çулхи хăйĕн тусĕ, Римри Флоренци элчи Рикардо Бекки патне янăскерĕнчен пĕлетпĕр; унта вăл Джироламо Савонарола ĕçĕсене хурласа тиркенĕ. Унтан та маларах, 1497-мĕш çулта Джованни Лопес кардинал патне янă çырура Пацци кил-йышĕн тавлвшуллă çĕрĕсене хăйĕн çемьине уйăрса пама ыйтать.
Кун-çулне çыракан Роберто Ридольфи Макиавеллине çакăн пек сăнарласа парать: «Вăл яштака çын пулнă, вăтам çÿллĕшлĕ, çинçерех пĕвĕллĕ. Хура çÿçлĕ, шурă ÿтлĕ, пĕчĕк пуçлă, начар питлĕ, çÿллĕ çамкаллă. Питĕ çиçе куçĕсемпе хĕсĕк çÿхе тутисем ялан кăштах иктĕллĕн кулнăн туйăнтарнă».

Никколо Макиавелли пурнăçне икĕ тапхăра уйăрма пулать: пурнăçĕн пĕрремĕш пайĕнче ытларах патшалăх ĕçĕсенче хутшăнать.1512-мĕш çултан иккĕмĕш пайĕ пуçланать, Макиавеллине политика ĕçĕнчен тухма ирĕксĕрлеççĕ.

Макиавелли лăпкă саманара пурăнман. Ун вăхăтĕнче Италире влаç алăран алăна час-часах куçнă, пуян хула-патшалăхсем, сăмахран, Флоренципе Генуя е Франци, е Испани, е Сăваплă Рим ĕмпÿлĕх пусмăрне лекнĕ.

1494-мĕш çулта Франци королĕ Карл VIII Италине кĕнĕ те чÿк уйăхĕнче Флоренцине çитнĕ. Пьеро ди Лоренцо Медичине, унăн кил-йышĕ 60 çул хушши хулан пуçлăхĕ пулнă, сутăнчăк тесе айăпласа кăларса янă. Франци королĕ патне янă элчĕсен пуçлăхĕ пулма Савонарола мăнаха лартнă.

1498-мĕш çулта Макиавелли секретарь тата элчĕ пулса патшалăхăх ĕçне кÿлĕнет. Вăл дипломатлă калаçусемшĕн тата çар ĕçĕсемшĕн явапланă.

1499-1512-мĕш çулсенче вăл чылай дипломатлă миссисем Людовик XII, Фердинанд II тата Рима Папа картисене ярса пурнăçлать.

1501-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕн 14-мĕшĕнче Макиавелли каллех Флоренцине таврăннă, кунта вăл авланнă, арăмĕн, Мариетта ди Луиджи Корсини çемьипе Макиавелли çемьи пĕр шайра тăнă. Ку мăшăрлану икĕ кил-йыш хушшинчи пайталлă килĕшÿ пулсан та  Никколо арăмне килĕштернĕ, вĕсен пилĕк ача пулнă. Дипломат ĕçĕсемпе чикĕ леш енче нумай вăхăт ирттернĕ май Макиавелли ытти хĕрарăмсене те çепĕç туйăмсем парнеленĕ.

1502-1503-мĕш çулсенче вăл Чезаре Борджиа патĕнче ĕçлет. Борджиа Италин варри çĕрĕсене пĕр влаç алне пуçтарать.
Папа Александр VI вилĕмĕ унăн ывăлне, Борджиăна укçа-тенкĕсĕр хăварать, варри çĕрсем каллех пайланма пуçлаççĕ.
[[Ӳкерчĕк:Santa Croce Machiavelli cenotaph 2.jpg|мини|справа|Палăкĕ çинче çырни]]
1503-мĕш çулта 24-мĕш юпара Макиавеллине Рима янă. Макиавелли пĕрремĕш Флоренци кун-çулĕнче профессиллĕ çар туса хунă.

1503-1506-мĕш çулсенче Макиавелли Флоренци хулин хÿтĕлевĕшĕн явапланă. Вăл укçа тÿлесе илнĕ çара шанман, граждансенчен пуçтарса туса хунă çара çех шаннă.

1512-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче Джованни Медичи  Флоренцине таврăннă. Влаçе каялла туртса илнĕ. Республикăна путарнă.

1513-мĕш çулта Макиавеллине каварçă тесе айăпласа тĕрмене хупнă. Тĕрме асапĕсем ăна хуçайман, вăл айăпланусене йышăнман, ирĕке тухнă. Вăл Флоренцирен çывăх хăйĕн Sant’Andrea кил-çуртĕнче пурăнса трактатсем çырма тытăннă, хăшĕсене кура вăл политикăллă философи кун-çулĕнче 
чыслă вырăн йышăннă.

1520-мĕш çулхи чÿк уйăхĕнче ăна Флоренцине чĕннĕ, кунта вăл историограф вырăнне йышăннă. 1520-1525-мĕш çулсенче вăл «Флоренци кун-çулне» çырнă.

Макиавелли Сан-Кашанора, Флоренции, в 1527-мĕш çулта вилнĕ. Унăн вильтăпри вырăнĕ паллă мар; апла пулин те Флоренцири Санта-Кроче чиркÿвĕнче ăна чыслакан [[кенотаф]] пур. Палăкĕ çинче «Нимĕнле эпитафи те çак ятăн мăнаçлăхне ытараймĕ» тесе çырнă.

== Тĕнче тавракурăмĕпе шухăшĕсем ==

== Тиркевпе пĕлтерĕшĕ ==
Макиавеллин пĕрремĕш тиркевçисем Томмазо Кампанеллăпа Жан Боден пулнă. Жан Боден Макиавелли экономика, социал тата культура цивилизацин кун-çул аталанувĕнче патшалăх чи çÿллĕ вырăн йышăнать тенĕ шухăшĕпе килĕшет.

1546-мĕш çулта Тридент соборĕн пайташăсен хушшинче сарнă материалта Макиавеллин «Патша» кĕнекине Сатана аллипе çырнă тенĕ.

1559-мĕш çултан пуçласа унăн çырав хайлавĕсене пĕрремĕш «Юраман кĕнекесен индексне» кĕртнĕ.

Чи паллă Макиавеллине хирĕçлесе çырнă ĕç, 1740-мĕш çулта Аслă Фридрих хайланă «Антимакиавелли» пулнă.

Макиавелли хайлавĕсем Хĕвеланăç политикăллă философин аталанувĕн çĕнĕ тапхăрĕ пуçланнине пĕлтернĕ: Макиавелли шутланă тăрăх, малашĕнче политика ыйтувĕсем тĕн ĕненĕвĕн йĕркисем тăрăх йĕркеленмелле мар.

Ку сăваплă Августин философийĕ вĕçленнине кăтартнă: Макиавеллин мĕнпур шухăшлавĕсемпе мĕнпур ĕçĕ-хĕлĕ Турă Хули валли мар Этем Хули валли тивлетсе тунă.

Политика харпăр хăй тĕллĕн тишкерÿ пулнă май — патшалăх влаçне ÿстерсе вăйлатмалли ăсталăх пулса тăрать.

== Паллă çырав хайлавĕсем ==
*«Государь» (Il Principe)

Шухăшлавсем:
*«Рассуждения о первой декаде Тита Ливия» (Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio) (первое издание — 1531)
*Discorso sopra le cose di Pisa (1499)
*«О том, как надлежит поступать с восставшими жителями Вальдикьяны» (Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati) (1502)
*«Описание того, как избавился герцог Валентино от Вителлоццо Вителли, Оливеретто Да Фермо, синьора Паоло и герцога Гравина Орсини» (Del modo tenuto dal duca Valentino nell’ ammazzare Vitellozzo Vitelli,Oliverotto da Fermo, etc.) (1502)
*Discorso sopra la provisione del danaro (1502)
*Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze (1520)
Диалогсем:
*Della lingua (1514)
*Сăвăллă хайлавсем:
*Поэма Decennale primo (1506)
*Поэма Decennale secondo (1509)
*Asino d’oro (1517), стихотворное переложение «Золотого осла»
*Биографисем:
*«Жизнь Каструччо Кастракани из Лукки» (Vita di Castruccio Castracani da Lucca) (1520)&lt;br /&gt;
Ытти:
*Ritratti delle cose dell’ Alemagna (1508—1512)
*Ritratti delle cose di Francia (1510)
*«О военном искусстве»(1519—1520)
*Sommario delle cose della citta di Lucca (1520)
*Istorie fiorentine (1520—1525), многотомная история Флоренции
*Frammenti storici (1525)&lt;br /&gt;
Пьесăсем:
*Andria (1517) — перевод комедии Теренция
*Mandragola, комедия (1518)
*Clizia (1525), комедия в прозе
*Романсем:
*Belfagor arcidiavolo (1515)

== Каçăсем ==
* [http://machiavelli.letteraturaoperaomnia.org/translate_russian/index.html Никколо Макиавелли. Полные тексты и переводы.]
* {{cite web|url=http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/M.phtml?id=2053|title=Маккиавелли, Никколо. Письма и сочинения.|publisher=[[Восточная литература (сайт)|Восточная литература]]|accessdate=19 апреля 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/616VYbuJ3|archivedate=2011-08-21}}
&lt;!-- Это собрание текстов дублирует «Восточную литературу», ни одно из них не является оригинальным издателем
* {{cite web|url=http://drevlit.ru/m.html|title=Маккиавелли, Никколо. Письма и сочинения.|publisher=[[Древняя литература]]|accessdate=19 апреля 2011}}--&gt;
* [http://www.lib.ru/POLITOLOG/MAKIAWELLI/ Никколо Макиавелли. Сочинения.]
* [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=1776 Никколо Макьявелли. «Сочинения и письма», М.: «АСТ», 2004, 820 страниц] (pdf)
* [http://drevlit.ru/texts/m/makkiavelli_10pisem.php Макиавелли. Десять писем (письма к Веттори)]
* [http://www.2012-7520.kiev.ua/%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/il-principe-1869.html Николай Макиавелли. «Государь», «Рассуждения на первые три книги Тита Ливия» 1869] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109045519/http://www.2012-7520.kiev.ua/%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/il-principe-1869.html |date=2011-01-09 }} (pdf)
* [http://www.politnauka.org/library/classic/makiavelli2.php «Рассуждения о первой декаде Тита Ливия» Пер. Р. Хлодовского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128173330/http://www.politnauka.org/library/classic/makiavelli2.php |date=2020-01-28 }}
* [http://www.politnauka.org/library/classic/maki-gos.php «Государь» Пер. Г.Муравьевой, М.: «Художественная литература», 1982.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200120104135/http://www.politnauka.org/library/classic/maki-gos.php |date=2020-01-20 }}
* [http://russianway.rchgi.spb.ru/Макиавелли,  Никколо pro et contra. Антология исследований о нём.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{недоступная ссылка|число=14|месяц=05|год=2013}}
* [http://ec-dejavu.ru/m/Machiavelli.html Л. М. Баткин. Макьявелли; Е. П. Никитин. Загадка «Государя»; С. Н. Бледный. Истоки российского «макиавеллизма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119043731/http://ec-dejavu.ru/m/Machiavelli.html |date=2020-01-19 }}
* [[Грамши А.]] [http://www.revkom.com/index.htm?/biblioteka/levie/gramshi/gr-ogl.htm Тюремные тетради] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170306213954/http://www.revkom.com/index.htm?%2Fbiblioteka%2Flevie%2Fgramshi%2Fgr-ogl.htm |date=2017-03-06 }}
* [http://vpn.int.ru/index.php?name=Biography&amp;op=page&amp;pid=295 Макиавелли, Никколо — Биография. Библиография. Высказывания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130405131156/http://vpn.int.ru/index.php?name=Biography&amp;op=page&amp;pid=295 |date=2013-04-05 }}
* [http://echo.msk.ru/programs/vsetak/548615-echo/ Николло Макиавелли: горе уму — Передача Натальи Басовской на радио «Эхо Москвы»]

== Вуламалли ==
* Попова И. Ф. «Правила императоров» танского Тай-цзуна и «Государь» Н. Макиавелли //Восток-Запад. Историко-литературный альманах 2003—2004. Под редакцией акад. В. С. Мясникова. М., 2005. С.191-203. ISBN 5-02-018485-3 (в обл.).
* Макиавелли в России: Восприятие на рубеже веков /Сост. Э. Г. Азгальдов, И. А. Быстрова; Под ред. В. Т. Данченко, В. А. Скороденко, Ю. Г. Фридштейна; Науч. консультант П. Д. Баренбойм. — М.: Рудомино, 1996. — 144 с.
* Максима Макиавелли. Уроки для России XXI века: Статьи. Суждения. Библиография /Под общей ред. П. Баренбойма; Автор идеи и руководитель проекта П. Баренбойм; Отв. ред. Е. Ю. Гениева. — М.: Рудомино, 2001. — 361 с.
* Фейхтвангер Лион, «Гойя, или Тяжкий путь познания». М., Правда, 1982
* Каппони Н. Макиавелли / Пер. с англ. М.: Вече, 2012. — 352 с., ил. — Серия «Великие исторические персоны», 3 000 экз., ISBN 978-5-9533-5336-6
* Тененбаум Б. Великий Макиавелли: Темный гений власти: «Цель оправдывает средства?». — М.: Яуза, Эксмо, 2012. — 480 с. — «Гении власти». — 3000 экз., ISBN 978-5-699-54146-1


[[Категори:Философсем, алфавитпа]]
[[Категори:Философсем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Итали]]</text>
      <sha1>bt38e7zo4hkc6unpp5du0tp529lic31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Патша (Макиавелли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76466</id>
    <revision>
      <id>877734</id>
      <parentid>640844</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>32730</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg]] → [[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>877734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4832" sha1="ns5fimjnpxona42u1hep4cl3pob55pt" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Патша (пĕлтерĕшсем)}}
{{Литература хайлавĕ
|Ячĕ=Патша
|Тăван ячĕ = {{lang-it|Il Principe}}
|Ӳкерчĕк = Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg
|Алпусни = 
|Жанр = философи трактачĕ
|Автор = [[Макиавелли Никколо]]
|Тăван чĕлхи = итал
|Хайланă = [[1513]]
|Пичетленĕ = [[1532]]
|Уйрăм кăларăм =
|Куçару =
|Викивулавăш-текст=
}}
'''«Патша»''' ({{lang-it|Il Principe}}} куçарнă '''«Кнеç»''') — [[Макиавелли Никколо|Никколо Макиавелли]] [[Флоренци|флоренц]] шухăшлавçин тата патшалăх ĕçченĕн трактачĕ. Çак ĕçре автор [[влаçа илни|влаçа илмелли]] методологие, тытăмламалли меслетсене тата идеал çӳллĕшĕнчи тытăмлавçăна кирлĕ пултарулăха кăтарса панă. Кĕнекен малтанхи ячĕ ''De Principatibus'' (''Кнеçлĕхсем пирки'').

Трактата [[1513]] çулта çырнă темелле, анчах та ăна [[1532]] çулта, Макиавелли вилнĕ хыççăн 5 çултан кăна, публикациленĕ. Хăйĕн тапхăрĕнче кĕнеке патшалăх пирки хыпарсене систематизацилекен, патшалăха ертсе пырассипе фундаментлă ĕç шутланнă.

== Тупсăмлани ==

Патшалăхсем (''Stati'') тытăмланă формипе  республикăсем (''Repubbliche'') тата монархисем (''Principati'') пулаççĕ. Макиавелли çырса панипе, влаçа ярса илме виçĕ формă пур: хĕçпăшал вăйĕ (''armi'', ''forza'' е  ''violenza''), ăнăçу (''fortuna'', [[фортуна]]) е [[ырăтăвамçă]] (''virtù''). Ăнăçу çын влаçĕнче мар, çавăнпа Макиавелли хăйĕн тимлĕхне хĕçпăшал вăйĕ тата ырăтăвамçă çине хурать, иккĕшĕ те пĕр-пĕрне пулăшаççĕ тет.  &quot;Хĕçпăшаллă кĕлĕçсем çĕнтереççĕ&quot; (''Profeti armati vinsono''), çырать вăл. Макиавелли çырнипе, патшан хăш чухне чĕрчун пек (''bestia'') пулмалла, вĕсенчен вăл [[тилĕ]]пе (''volpe'') [[арăслан]]а (''lione'') палăртать.
Тулаш вăйĕ (''forza'') пĕтнипе е халăх  [[йĕрĕнни]]не (''disprezzato'') пула влаç ура айĕнчен шуçса каять, енчен те патша хăйĕн йĕрсĕрлĕхне ([[Порок (этика)|пороки]]) кăтартать е тытса пыракан çĕршыври &quot;пурнăç йăли-йĕркине&quot; пăсать.

== Çав. пекех ==
* [[Антимакиавелли]]
* [[Макиавеллиан интеллекчĕ]]
* [[Элчеллĕ демократи]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|2}}

== Литература ==
* Макиавелли Н. Сочинения. Москва — Ленинград, 1934 (первый полный перевод «Государя» + статья Дживелегова А. К.).
* Макиавелли Н. Государь. М. 1990.
* Макиавелли Н. Государь. Размышления над первой декадой Тита Ливия. Минск. 2004.
* [[Разуваев, Владимир Витальевич|Разуваев В. В.]] Комментарии к «Государю» Макиавелли. М.;СПб: Центр гуманитарных инициатив, 2014.

== Каçăсем ==
* '''«[[s:Государь (Макиавелли/Курочкин)/1869 (ВТ:Ё)|Государь]]»''' (пер. [[Курочкин, Николай Степанович|Н.С. Курочкина]]) в [[Викитека|Викитеке]]
* {{Lib.ru|http://lib.ru/POLITOLOG/MAKIAWELLI/gosudar.txt|«Государь» (пер. Г.Д. Муравьевой)}}

[[Категори:Кĕнекесем, алфавитпа]]
[[Категори:Ренессанс литератури]]
[[Категори:XVI ĕмĕрти кĕнекесем]]
[[Категори:Философан вилнĕ хыççăнхи хайлавĕсем]]
[[Категори:Политика философийĕ хайлавĕсем]]
[[Категори:Этика хайлавĕсем]]
[[Категори:Никколо Макиавелли хайлавĕсем]]
[[Категори:Итали философийĕ]]</text>
      <sha1>ns5fimjnpxona42u1hep4cl3pob55pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Универ (телесериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93411</id>
    <revision>
      <id>877729</id>
      <parentid>877347</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T16:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50091-75</username>
        <id>41005</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ольга</comment>
      <origin>877729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="s76tszto0q1e4hc2evokl1fg5mxbvh8" xml:space="preserve">{{Телесериал
| RusTitle = Универ
| OrigTitle = Универ
| image = 
| caption = 
| format = камит
| runtime = 20-25 мин.
| creator = 
| producer = [[Джанибекян Артур Отариевич|Артур Джанибекян]]&lt;br&gt;[[Дусмухаметов Вячеслав Зарлыканович|Вячеслав Дусмухаметов]]&lt;br&gt;[[Слепаков Семён Сергеевич|Семён Слепаков]]
| dir = [[Точилин Пётр Владимирович|Пётр Точилин]]&lt;br&gt;[[Кадникова Жанна Владимировна|Жанна Кадникова]]&lt;br&gt;Иван Китаев&lt;br&gt;[[Самгин Роман Савельевич|Роман Самгин]]
| script = 
| starring = [[Гаврилов, Алексей Анатольевич|Алексей Гаврилов]]&lt;br&gt;[[Гайдулян Андрей Сергеевич|Андрей Гайдулян]]&lt;br&gt;[[Рубцова Валентина Павловна|Валентина Рубцова]]&lt;br&gt;[[Кожевникова Мария Александровна|Мария Кожевникова]]&lt;br&gt;[[Ходченкова Светлана Викторовна|Светлана Ходченкова]]&lt;br&gt;[[Гогунский Виталий Евгеньевич|Виталий Гогунский]]&lt;br&gt;[[Кещян Арарат Геворгович|Арарат Кещян]]&lt;br&gt;[[Климушкин Алексей Владимирович|Алексей Климушкин]]&lt;br&gt;[[Баранова Лариса Павловна|Лариса Баранова]]&lt;br&gt;[[Ярушин Станислав Сергеевич|Станислав Ярушин]]
| country = [[Раççей]]
| network = [[ТНТ]]
| first_aired = [[Çурла, 25]] [[2008]]
| last_aired = [[Çу, 19]] [[2011]]
| num_seasons = 5
| num_episodes = 255
| imdb_id = 1409069
}}
'''Универ''' — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал.

== Сюжет ==
{{Çырмалла}}
== Рольсенче ==
* [[Андрей Гайдулян]] — ''Саша''
* [[Валентина Рубцова]] — ''Таня''
* [[Мария Кожевникова]] — ''Алла''
* [[Виталий Гогунский]] — ''Кузя''
* [[Ходченкова Светлана Викторовна|Светлана Ходченкова]] — ''Татьяна'' 
* [[Арарат Кещян]] — ''Майкл''
* [[Алексей Гаврилов]] — ''Гоша''
* [[Лариса Баранова]] — ''Лиля''
* [[Станислав Ярушин]] — ''Андрей Мартынов''
* [[Алексей Климушкин]] — ''Сильвестр Андреевич''
* [[Елена Бирюкова]] — ''Лариса''
== Каçăсем ==
* {{imdb title | id=1409069 | title=«Универ»}}</text>
      <sha1>s76tszto0q1e4hc2evokl1fg5mxbvh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грушевский Михаил Сергеевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103515</id>
    <revision>
      <id>877736</id>
      <parentid>862961</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>877736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="tcr5h0xos32dkgw3rniq51w3ei63os9" xml:space="preserve">[[File:Hrushevskyi Mykhailo XX.jpg|thumb|Hrushevskyi Mykhailo XX]]
'''Михаи́л Серге́евич Груше́вский''' ({{lang-uk|Миха́йло Сергі́йович Груше́вський}}; {{OldStyleDate|29|сентября|1866|17}}, [[Хелм|Холм]], [[Польша ĕмпÿлĕхĕ]], [[Раççей империйĕ]] — 24, ноябрь, [[1934]]&lt;ref&gt;[http://www.istpravda.com.ua/research/2014/11/24/145966/ Загадка дати смерті Михайла Грушевського.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009014723/http://www.istpravda.com.ua/research/2014/11/24/145966/ |date=2016-10-09 }} Історична правда.&lt;/ref&gt;, [[Кисловодск]], [[СССР]]) — украин историкĕ, историографĕ, пĕрлĕх тата политика ĕçлевçи, революционер.  [[Украинлăх|Украин наци юхăмĕ]]н лидерĕсенчен пĕри,  &lt;big&gt;[[Украина Тĕп ради]]н ертÿçи&lt;/big&gt;, [[Львов университечĕ]]н [[профессор]]ĕ  ([[1894]]—[[1914]]),  [[ВУАН]] тата [[Академия наук СССР|СССР Ăслав академийĕ]]н академикĕ,  [[НТШ]] тата [[Чехи Ăславсен тата ÿнерсен академийĕ]]н пайташĕ. Украин ăславла  историографине никĕслекенĕ&lt;ref name=&quot;ЭИУ&quot;&gt; І. В. Верба. Грушевський Михайло Сергійович. Енциклопедія історії України: Т. 2: Г — Д / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України.- К.: В-во «Наукова думка», 2004. — 688 с.: іл..&lt;/ref&gt;
== Çавăн пекех ==
== Каçăсем ==
* [http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/GRUSHEVSKI_MIHAIL_SERGEEVICH.html М. Грушевский (krugosvet.ru)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220727070348/https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/GRUSHEVSKI_MIHAIL_SERGEEVICH.html |date=2022-07-27 }}
* [http://www.rulex.ru/01040380.htm М. Грушевский (Русский Биографический Словарь)]
* [https://web.archive.org/web/20070927203857/http://www.history.org.ua/journal/2005/4/9.pdf ''Р. Я. Пиріг''. Проблеми підготовки наукової біографії Михайла Грушевського]
* [http://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi/ Собрание основных сочинений М. Грушевского в е-библиотеке ЧТИВО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119041523/http://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi/ |date=2013-01-19 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

[[Категори:Историксем, алфавитпа]]
[[Категори:Украина историкĕсем]]
[[Категори:Украина пуçлăхĕсем]]
[[Категори:УНР ĕçлевçисем]]
[[Категори:Украина]]
[[Категори:Украин эсерĕсем]]
[[Категори:Украинăри элтешле вăрçă]]</text>
      <sha1>tcr5h0xos32dkgw3rniq51w3ei63os9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шлефли символĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112894</id>
    <revision>
      <id>877740</id>
      <parentid>877689</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>877740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6442" sha1="1cu7q57x4iivt86nvee6di47jpyvwxm" xml:space="preserve">[[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron&lt;/br&gt;Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]]
'''Шлефли символĕ''' —  [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур  [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă.

== Çавăн пекех==
* [[Шлефли формули]]
* [[Эйлерла палăрăмлăх]]
* [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]]
== Литература ==
* ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 }

{{Нумайхысаклăхсем}}</text>
      <sha1>1cu7q57x4iivt86nvee6di47jpyvwxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куçакансем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121675</id>
    <revision>
      <id>877741</id>
      <parentid>870583</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Εὐθυμένης</username>
        <id>21165</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>877741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11316" sha1="bcclspo1dpbfni0w5btngz01pj0icbr" xml:space="preserve">{{Йĕркеленӳ
| ячĕ = Куçакан ӳнер&lt;br/&gt; куравĕсен юлташлăхĕ
| альтернациллĕ = Куçакансем
| пайташлăх = Юлташлăха пĕрлехи пухура баллотировкăпа суйласа илнĕ
| тĕс = Ӳкерçĕсен пултарулăх пĕрлешĕнĕвĕ
| йĕркелевçĕ 1 = Никĕслевçĕсем&lt;ref name=autogenerated1&gt;Император Ӳнер академин профессорĕсем: Н. Ге, М. Клодт, К. Маковский;&lt;br&gt;  çав Академин академикĕсем: И. Крамской, М. Клодт, В. Перов, А. Саврасов, И. Шишкин, А. Корзухин, В. Якобий;&lt;br&gt;тата Академи ӳкерçисем: Г. Мясоедов, Л. Каменев, И. Прянишников, К. Лемох тата ирĕклĕ ӳкерçĕ Н. Маковский&lt;/ref&gt; Юлташлăхсем
}}

'''Куçакан ӳнер куравĕсен юлташлăхĕ''' (кĕск. '''КӲКЮ'''), '''куçакансем''' — [[XIX ĕмĕр]]ĕн юлашки виççĕмешĕнче çуралнă та 1923 çулчен ĕçленĕ раççей ӳкерçисен пĕрлĕшĕнĕвĕ .

Эстетика енчен Юлташлăха хутшăнакансем, е ''куçакансем,'' 1890-мĕш çулсемчен хăйсене [[академизм|академистсене]] хирĕç тăракансем тесе палăртнă. [[Халăхшăнлăх]] идейипе хавхаланатпăр, тенĕ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Куçса çӳрекен куравсене йĕркелесе, куçакансем çутĕç ĕçне хастаррăн туса пынă, хăйсен хайлавĕсене сутса укçа тунă; Экономика енчен ''юлташлăх'' ĕç-хĕлне кооператив никĕсĕпе юртнă.

== Истори ==
1860-мĕш çулсен пуçламăшĕнче Раççей империйĕ [[Александр II]] [[Александр II реформи|Аслă реформисен]] эпохине кĕнĕ. Хресчен реформипе крепăç тивĕç-ирĕкне пăрахăçланă, Çĕр тата Тӳре (Суд) реформисене, Хулари хăйтытăмлăх реформине, Вăрçă реформине тунă. Патшалăх тата пĕрлĕх пурнăçĕн мĕнпур сферине модернизацилеме тытăннă; [[Крым вăрçи]]нче хĕн-хур тӳснĕ хыççăн çĕнĕ Раççей çĕкленме пуçланнă.

=== Артель ===

=== Куçакансем ===
[[File:Peredvizhniki.jpg|thumb|400px|Куçакан ӳнер куравĕсен юлташлăхĕнчи пайташĕсен ушкăнĕ (1886 çул). Ларакансем (сулахайран сылтăмалла): [[Аммосов Сергей Николаевич|С. Н. Аммосов]], [[Киселёв Александр Александрович|А. А. Киселёв]], [[Неврев Николай Васильевич|Н. В. Неврев]], [[Маковский Владимир Егорович|В. Е. Маковский]], [[Литовченко Александр Дмитриевич|А. Д. Литовченко]], [[Прянишников Илларион Михайлович|И. М. Прянишников]], [[Лемох Кирилл Викентьевич|К. В. Лемох]], [[Крамской Иван Николаевич|И. Н. Крамской]], [[Репин Илья Ефимович|И. Е. Репин]], [[Ивачёв Павел Андреевич|П. А. Ивачёв]] (куçакан куравĕн ертӳçи), [[Маковский, Николай Егорович|Н. Е. Маковский]]. Ларакансем (сулахайран сылтăмалла): [[Мясоедов Григорий Григорьевич|Г. Г. Мясоедов]], [[Савицкий Константин Аполлонович|К. А. Савицкий]], [[Поленов Василий Дмитриевич|В. Д. Поленов]], [[Волков Ефим Ефимович|Е. Е. Волков]], [[Суриков Василий Иванович|В. И. Суриков]], [[Шишкин Иван Иванович|И. И. Шишкин]], [[Ярошенко Николай Александрович|Н. А. Ярошенко]], [[Брюллов Павел Александрович|П. А. Брюллов]], [[Беггров Александр Карлович|А. К. Беггров]]]]

Тĕрлĕ вăхăтра куçакансен йышне кĕнĕскерсем:
 {| class=&quot;wikitable&quot;
  ! Ӳкерçĕ ячĕ || Куçакан куравсенче хăйсен ĕçне пĕрремĕш кăтартнă ӳкерçĕсем&lt;ref&gt;Куçакан куравсенче унчен нихăшта та экспозицире пулман хайлавсене кăтартнă.&lt;/ref&gt;
  |- 
  | '''[[Репин Илья Ефимович|И. Е. Репин]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
   File:Sophia Alekseyevna, by Ilya Repin.jpg
   File:Ilya Repin - Портрет композитора М.П.Мусоргского - Google Art Project.jpg
   File:Kurskaya korennaya.jpg
   File:Ilya Repin Unexpected visitors.jpg
File:Alexander III reception by Repin.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Суриков Василий Иванович|В. И. Суриков]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Surikov streltsi.jpg
  File:Vasily Surikov - Боярыня Морозова - Google Art Project.jpg
  File:SurikovSnowFortress.jpg
  File:Surikov Pokoreniye Sibiri Yermakom.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Мясоедов Григорий Григорьевич|Г. Г. Мясоедов]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Myasoedov Chess with himself 1907.jpg|[[Сам с собою, или Игра в шахматы|''«Сам с собою, или Игра в шахматы»'']]
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Дубовской Николай Никанорович|Н. Н. Дубовской]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;File:Nikolai N. Dubowski - Drohende Stille (Russisches Museum).jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Маковский Владимир Егорович|В. Е. Маковский]]''' ||
  |-
  | '''[[Прянишников Илларион Михайлович|И. М. Прянишников]]''' ||
  |-
  | '''[[Саврасов Алексей Кондратьевич|А. К. Саврасов]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;File:Aleksey Savrasov - Грачи прилетели - Google Art Project.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Шишкин Иван Иванович|И. И. Шишкин]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Iwan Iwanowitsch Schischkin - Rain in an Oak Forest.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Максимов Василий Максимович|В. М. Максимов]]''' ||
  |-
  | '''[[Савицкий Константин Аполлонович|К. А. Савицкий]]''' ||
  |-
  | '''[[Васнецов Аполлинарий Михайлович|A. M. Васнецов]]''' ||
  |-
  | '''[[Васнецов Виктор Михайлович|В. М. Васнецов]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Viktor Vasnetsov - Аленушка - Google Art Project.jpg
  File:Victor Vasnetsov - Knight at the Crossroads - Google Art Project.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Куинджи Архип Иванович|А. И. Куинджи]]''' ||
  |-
  | '''[[Келин Пётр Иванович|П. И. Келин]]''' ||
  |-
  | '''[[Поленов Василий Дмитриевич|В. Д. Поленов]]''' ||&lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Wassilij Dimitriewitsch Polenow 005.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Ярошенко Николай Александрович|Н. А. Ярошенко]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Yaroshenko. Kursistka (1883).jpg|[[Курсистка|''«Курсистка»'']]
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Левицкий Рафаил Сергеевич|Р. С. Левицкий]]''' ||
  |-
  | '''[[Левитан Исаак Ильич|И. И. Левитан]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Levitan nad vech pok28.jpg
  File:Vladimirka.jpg
  File:Mart levitan.jpg
  File:Levitan Zolotaya Osen.jpg
  &lt;/gallery&gt; 
  |-
  | '''[[Серов Валентин Александрович|В. А. Серов]]''' || 
  |-
  | '''[[Корин Алексей Михайлович|А. М. Корин]]''' ||
  |-
  | '''[[Архипов Абрам Ефимович|А. Е. Архипов]]''' ||
  |-
  | '''[[Суренянц Вардгес Акопович|В. А. Суренянц]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Vardkes.jpg
  File:Суренянц, «Попранная святыня», 1895.jpg
  File:Мкртич Хримян.jpg
  File:Zabel return.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Бялыницкий-Бируля Витольд Каэтанович|В. К. Бялыницкий-Бируля]]''' ||
  |-
  | '''[[Моравов Александр Викторович|А. В. Моравов]]''' ||
  |-
  | '''[[Крамской Иван Николаевич|И. Н. Крамской]]''' || &lt;gallery widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:Kramskoy Portrait of a Woman.jpg
  File:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Inconsolable grief, 1884.jpg
  File: Kramskoi Christ dans le désert.jpg|[[Христос пушхирте (Крамской ӳкерчĕкĕ)|Христос пушхирте]], [[1872]]
  File:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg
  File:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy, 1873.jpg
  File:403Kramskoy PtVasilevaGTG.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Богданов-Бельский Николай Петрович|Н. П. Богданов-Бельский]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
  File:BogdanovBelsky UstnySchet.jpg
  File:1897 Bogdanov-Belsky At School Doors.jpg
  &lt;/gallery&gt;
  |-
  | '''[[Перов Василий Григорьевич|В. Г. Перов]]''' || &lt;gallery perrow=4 widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
File:Dostoevskij 1872.jpg
&lt;/gallery&gt;
 |-
 | '''[[Колупаев Дмитрий Антонович|Д. А. Колупаев]]''' ||
 |}

== Çав. пекех ==
* [[Куçакан библиотека]]
* [[«Куçакансем» куравсене хутшăннисен ят-йышĕ]]

== Комментарисем ==
{{асăрхавсем|group='комм.'}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Литература ==

== Каçăсем ==
* [http://tphv.ru/ ТПХВ (Передвижники)] на сайте ТПХВ.РУ
* Н. А. Езерская. [http://www.tphv-history.ru/books/peredvizhniki-i-nacionalnye-shkoly.html «Передвижники и национальные художественные школы народов России»]

{{Тулаш каçăсем}}
{{Куçакансем}}</text>
      <sha1>bcclspo1dpbfni0w5btngz01pj0icbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ырă çын (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129898</id>
    <revision>
      <id>877735</id>
      <parentid>873599</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>32730</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg]] → [[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>877735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="jn8c30tukmgfvvfnzlez0bhrz2qgvuh" xml:space="preserve">[[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg|thumb|Machiavelli Principe Cover Page]]
'''Ырă çын''':

* [[Ырă çын]] — чĕнӳ, вытти çынсем тĕлĕшпе чĕнмелли май (несĕп).
* [[Патша (Макиавелли)|Ырă çын]] — Никколо Макиавелли çырнă полтологилле [[трактат]].

== Каçăсем ==
* [https://vk.com/topic-43790226_32585445 Формы вежливого обращения Руско-Чувашский перевод]

{{disambig}}
[[Категори:Ырă çын]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>jn8c30tukmgfvvfnzlez0bhrz2qgvuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сасаи, Ёсики</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130881</id>
    <revision>
      <id>877739</id>
      <parentid>877727</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>877739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="952z528zchby0lbe509pk5nuu60yd2h" xml:space="preserve">[[File:Yoshiki Sasai, circa 2012.jpg|thumb|]]
'''Ёсики Саса́и''' ({{lang-ja|笹井 芳樹}}; [[пуш, 5]] [[1962]], [[Хиого]], [[Япони]] — [[çурла, 5]] [[2014]], [[Кобе]], [[Япони]]&lt;ref name=&quot;Cyranoski&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Беляев&quot;&gt;Беляев И. [http://tass.ru/proisshestviya/1360137 В Японии соавтор статьи о новом методе перепрограммирования живых клеток покончил с собой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310011656/http://tass.ru/proisshestviya/1360137 |date=2018-03-10 }} // [[ТАСС]], 05.08.2018&lt;/ref&gt;) — Япони [[эмбриолог]]ĕ,  [[туналла пайрăм]]сем тĕлĕшĕнчи специалист&lt;ref name=&quot;Cyranoski&quot;&gt;Cyranoski D. [https://www.nature.com/news/stem-cell-pioneer-blamed-media-bashing-in-suicide-note-1.15715#/correction1 Stem-cell pioneer blamed media 'bashing' in suicide note] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180405172816/https://www.nature.com/news/stem-cell-pioneer-blamed-media-bashing-in-suicide-note-1.15715#/correction1 |date=2018-04-05 }} // [[Nature]], 13.08.2014. doi:10.1038/nature.2014.15715&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indicator&quot;&gt;[[Свердлов, Евгений Давидович|Свердлов Е. Д.]] [https://indicator.ru/article/2018/02/07/impakt-faktor/ «Статья может хорошо цитироваться потому, что она ошибочна»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001142426/https://indicator.ru/article/2018/02/07/impakt-faktor/ |date=2018-10-01 }} // [[Индикатор.ру]], 07.02.2018&lt;/ref&gt;. [[Киото|Киото университечĕн]] [[медицина докторĕ]]. Киото университечĕн вирус тата регенеративлă медицина институчĕн прахвиссăрĕ.  [[Физика-хими тĕпчевĕсен институчĕ]]н (RIKEN) Аталану биологийĕн центрĕн никĕслÿçисенчен пĕри тата директор çумĕ, çавăн пекех RIKENри  [[органогенез]] тата [[нейрогенез]] лабораторийĕн ертÿçи.
== Асӑрхавсем == 
{{Асӑрхавсем}}</text>
      <sha1>952z528zchby0lbe509pk5nuu60yd2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Харчо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130882</id>
    <revision>
      <id>877730</id>
      <timestamp>2026-09-18T16:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Kharcho ingredients.png|thumb|]] '''Харчо''' ({{lang-ka|ხარჩო}}, туллин транскрипцилесен:''дзрохис хорци харшот'' — ĕне какай яшки{{sfn|Похлёбкин|1983}}) == Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}}  == Литература == * Похлёбкин В. В. Харчо // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 381—382...»</comment>
      <origin>877730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="koczpxx5ohahlywfplrxsfxysjy4cfd" xml:space="preserve">[[File:Kharcho ingredients.png|thumb|]]
'''Харчо''' ({{lang-ka|ხარჩო}}, туллин транскрипцилесен:''дзрохис хорци харшот'' — ĕне какай яшки{{sfn|Похлёбкин|1983}})
== Асăрхавсем==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* Похлёбкин В. В. Харчо // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 381—382. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3.
* Похлёбкин В. В. Харчо (грузинская кухня) // Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — С. 124. — 304 с.
* Харчо // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Минск: Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки, 1993. — С. 387. — 540 с. — ISBN 5-85700-122-6.

[[Категори:Грузи яшкисем]]
[[Категори:Грузи кухни]]
[[Категори:Ĕне какай çимисем]]
[[Категори:Совет кухни]]</text>
      <sha1>koczpxx5ohahlywfplrxsfxysjy4cfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-09-24 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130883</id>
    <revision>
      <id>877731</id>
      <timestamp>2026-09-18T18:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Самка аметистового короткохвостого скворца, Кунене, Намибия»</comment>
      <origin>877731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="e4p6j9qv0bby9dazyk0nmr9qwz8rg70" xml:space="preserve">Самка аметистового короткохвостого скворца, Кунене, Намибия</text>
      <sha1>e4p6j9qv0bby9dazyk0nmr9qwz8rg70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-09-24</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130884</id>
    <revision>
      <id>877732</id>
      <timestamp>2026-09-18T18:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Violet-backed starling (Cinnyricinclus leucogaster verreauxi) female.jpg»</comment>
      <origin>877732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="2gxdwwczbbithvrxxez47yil28s495a" xml:space="preserve">Violet-backed starling (Cinnyricinclus leucogaster verreauxi) female.jpg</text>
      <sha1>2gxdwwczbbithvrxxez47yil28s495a</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>