Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Пăлакасси 0 9111 877862 875157 2026-09-24T12:26:30Z Ellodanis5 17302 877862 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пăлакасси |тăван çĕлĕк = Пăлакасси [[File:Bulakovo Пăлакасси Булаково (Batyrevo, Chuvashia).jpg|thumb|300px|Bulakovo Пăлакасси]] |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = 24 |lon_deg = 47|lon_min = 41|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/map.xml?mapID=1200&mapX=4109338&mapY=7027003&scale=7&descx=4109338&descy=7027003 |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Патăрьел районĕ |район тапăлра = Патăрьел районĕ{{!}}Патăрьел |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Тури Туçа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Тури Туçа ял тăрăхĕ{{!}}Тури Туçа |шалти пайлану = тăватă урам |пуçлăх = Углёв Константин Анатольевич |никĕсленĕ вăхăт = XIX ĕмĕр{{!}}XIX ĕмĕрĕн вĕçĕ |пĕрремĕш асăну = 1887 |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = 490632 кв.м<ref name="Демографи">[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=2216093 Туçа ял тăрăхĕн паспорчĕ.]</ref> ~ 0,5 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 199 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010<ref>Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Стат. сборник / Чувашстат - Чебоксары, 2012 – 82 с.</ref> |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = пăлакассисем, плаккассисем |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+3]] |почтă индексĕ = 429364 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83532 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97 207 870 002 |категория Commons-ра = |сайт = http://gov.cap.ru/main.asp?govid=301 }} [[File:Bulakovo Batyrevo.jpg|thumb|285px|Bulakovo</br>Пăлакасси ялĕнчи Çыранçи урамри 27-мĕш çурт. Карниз çинче урамăн ятне тата сурт номерне сăнлакан кăтартăшсем. Чăвашла (çÿлте) тата вырăсла (аяларах) çырнă (Аслă Пăла ур. — Набережная)]] '''Пăлакасси''' (халăхра, кулленхи калаçусенче, ытларах чухне ''Плаккасси'' теççĕ<ref name="С">[[Салмин Антон Кириллович|Салмин А.К.]] [https://cyberleninka.ru/article/n/chuvashskiy-yazyk-v-tyurko-mongolskom-mire ЧУВАШСКИЙ ЯЗЫК В ТЮРКО-МОНГОЛЬСКОМ МИРЕ.] // Вестник Чувашского университета. [[2015]], №2. — С.222. (А.К.Салмин "Пăла" сăмах "пăлак" [[сăмах]]ран пулма пултарнине систерет. Анчах та çакăн пек куçăм, чăнах та пулнă пулсан та, Пăлакасси никĕсленнĕ вунтăххармĕш [[ĕмĕр]]те мар, чылай маларах сиксе тухнă, Çапла вара, асăннă [[XIX ĕмĕр]]те Пăла [[юханшыв]]ĕ "Пăлак" [[ят]]лă пулма пултарайман).</ref>; ку формăна хăшпĕр хыпар-хăнарлăхсенче те<ref name="П">Выйкин С.И., Трифонова З.А. БУЛАКОВО, Палакасси (Плаккасси, 1923).[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=636 Чăваш энциклопедийĕ]</ref> шута илнĕ; {{lang-ru|Булаково}}, {{lang-tt|Болак}}) — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăрьел районĕ]]нчи [[ял]]. Ялта [[клуб]], фельдшер-акушер пункчĕ (ФАП), райпо [[лавкка|лавкки]] пур, — ку объектсене пурне те юнашарти [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккăпа]] "пайлать" темелле, — Пăлакассин официаллăн çирĕплетнĕ территорийĕнчех<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=2023599 Пăлакассин тĕплĕ картти.]</ref> вырнаçнă пулин те. Икĕ ял çав тери тачă çыхăннине кура, [[массăллă информаци хатĕрĕсем|массăллă информаци хатĕрĕсенче]] те<ref>Сăмахран, ак çакăнта пăхăр: [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=306&id=66745&page=38 Публикации » Ача çулталăкне халалласа: Сцена çинче - фабрика çăлтăрĕсем.]</ref>, официаллă хутсенче те<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=155156 Организации, предприятия и учреждения.]</ref>, çавăн пекех йăла-йĕркере те, час-часах "Козловка-Пăлакасси" тесе асăнни пулать. Çавах та вĕсем уйрăм ялсем. Калăпăр, кашни ялта пĕрле усă курмалли пĕрер çыхăну вырăнĕ (телефон) вырнаçтарас кампани вăхăтĕнче çавна унта та, кунта та тунă. Кослаккăри — Мир урамĕнче (Лешкас), Пăлакассинчи — Канаш урамĕнче (Эрĕм касси). == Тавралăх == [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] [[юханшыв|шывĕн]] сылтăм хĕрринче, унăн кивĕ [[юханшыв юхлăхĕ|юхлăхĕн]] (''Кивĕ Пăла'' теççĕ) тăршшĕпе, вырнаçнă. Хăçан, хăш вăхăтра Пăла уннченхи кивĕ çулне улăштарса çĕнĕ юхлăхпа кайни паллă мар. Кивĕ юхлăх тĕппипех типсе ларман, мĕншĕн тесен унта ''Хăмăшлă Вар'' текен çырма юхса кĕрет. Унта-кунта ĕлекхи пĕчĕк кÿлĕсен вырăнĕсем те палăраççĕ. Çавсенчен пĕринче, ''Ăвăслăх'' текенскерĕнче ([[Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăръел районĕ)|Çĕнĕ Ахпÿрт]] çĕрĕ шутланать), паянхи кун та [[çулталăк]]ĕпех шыв пур. Çавăн пекех ку тĕлти тепĕр кÿлле асăнни пур — ''Янтукан кÿлли''<ref>Казаков, Николай. [http://archive.ec/uPfaw Топонимика местного края.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231223072457/http://archive.ec/uPfaw |date=2023-12-23 }} 7-мĕш класра вĕренекенĕн ĕçĕ.</ref>. Тен, Ăвăслăх та, Янтукан кÿлли те пĕр объектах пулĕ, анчах та юлашкинчен асăнни пирки "çуркунне çеç шыв тăрать" тенĕ. [[Чĕмпĕр кĕперни]]нчи ялсен [[1913]]-мĕш çулхи пичетленсе тухнă йышĕнче Пăлакасси çывăхĕнче «Илле» текен çырма пуррине асăннă<ref>[http://elib.shpl.ru/ru/nodes/9031-spisok-naselennyh-mest-simbirskoy-gubernii-1913-simbirsk-1913 Список населенных мест Симбирской губернии. [1913]. - Симбирск, 1913.]</ref>. == Этимологи == Пĕр шутласан, "Пăлакасси" [[сăмах]]ăн пулăвĕ питĕ ансат пек: Пăла+Кас+И=Пăлакасси. Урăхла каласан, [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] шывĕн ячĕ тĕпре тăрать теме пулать. Анчах та "Пла'''кк'''асси" форма та пур, — паянхи [[кун]] та<ref name="С" />, [[историлле çăлкуç]]сенче те<ref name="П"/>. Çавна шута илмелле. Ахăртнех, ку чăнах та ахальтен мар-тăр. [[Тĕрĕк чĕлхисем|Тĕрĕк чĕлхисенче]], — ку шутра [[чăваш чĕлхи]]нче те, — ''пулак'' (булак, болак т.ыт.те) сăмах пур. Вăл '''çăлкуç''' тенине пĕлтерет<ref name="Ф">[http://этимолог.рф/фасмер/150/Булак/ Этимология слова Булак в этимологическом словаре Фасмера.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Хурăнташ чĕлхесенчи çавăн пек пĕр [[тымар]]тан пыракан [[сăмах]]сене [[когнатсем (лингвистика)|когнатсем]] теççĕ. [[Фасмер, Макс|Фасмер]] сăмахсарĕнче каланине шута илсен<ref name="Ф" />, "пулак" тени [[алтай чĕлхисем|алтай чĕлхисен]] шайĕнчи когнат пулни курăнать (унашкал япала тĕрĕк чĕлхисенче çеç мар, [[монгол чĕлхи|монгол]], [[калмăк чĕлхи|калмăк]] чĕлхисенче те пур). [[Вырăс чĕлхи|Вырăсла]] [[ят]] та, авă, "Булаево", "Бульское", "Булино" мар. Чăннипе — Була'''к'''ово. Тутарла — Бола'''к'''. Çапла вара, ял ятне "çăлкуç" пĕлтерĕшлĕ "пулак" ("плак") сăмахпа çыхăнтарма май пур. [[Федотов Михаил Романович|М.Р.Федотов]] [[профессор]] каланинчен<ref>[[Федотов Михаил Романович|Федотов М.Р.]] ИСТОКИ БУЛЫ — В ГЛУБИНЕ ВЕКОВ? // «СЧ» № 142, 2 7 июля 1999 года. (Ку статьяна [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/pers_0_0000048.pdf ак çак вырăнта вулама пулать] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200527205314/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/pers_0_0000048.pdf |date=2020-05-27 }}: Терентьев, В. М. Духовное и научное наследие академика М. Р. Федотова : [о жизнедеятельности известного ученого-языковеда, алтаиста, корифея чувашской тюркологии]. Кн. 2 / В. М. Терентьев ; [под ред. А. П. Хузангая]. - Чебоксары : Новое Время, 2011. -. - 575 с.// с.100-101)</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru| Исходной формой "Булаково" является не Пăла (Була), а тюркское булак, зафиксированное в турецком (османском), киргизском (казахском), казанском (татарском) в следующих значениях: 1) источник, родник мутной воды; 2) ручеек, канал в Казани. Посмотрим в современный татарско-русский словарь: балак уст. речка, ручек, ручей; Болак (речка в Казани); Болак арты - Забулачье}}<Куçару: "Булаково" [[ят]]ăн малтанхи форми Пăла (Була) мар, тĕрĕк чĕлхисенчи '''булак''' пулса тăрать: [[турккă чĕлхи|турккăлла]] (османла), [[казах чĕлхи|кăркăсла]] (казахла), хусанла ([[тутар чĕлхи|тутарла]]) вăл çакнашкал пĕлтерĕшсемпе: 1)çăлкуç, пăтранчăк шыв тухакан вырăн; 2)[[Хусан]]ти юханшыв, канав. Хальхи тутарла-вырăсла [[сăмахсар]]а пăхăр ха тата: балак уст. речка, ручек, ручей; Болак (речка в Казани); Болак арты - Забулачье> {{Цитата вĕçĕ}} Чăн та, ку сăмахĕ [[чĕлхе]]ре ([[чăваш чĕлхи]]нче) паянчченех лайăх сыхланнă теме çук. Анчах та вăл сăмах чĕлхере чăнахах та пур. Е — пулнă. Калăпăр, [[Ахун, Валем|Валем Ахун]] [[сăвă|сăввинче]] тĕл пулать çавă<ref>Валем Ахун. [http://suvar.org/books/akhun_v._syula_tukhatahp_ep_iryekh.pdf Çула тухатăп эп ирех...]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Шупашкар]], [[1986]].— 51 С.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> ... Паян та эп хирте выртатап — Тинкеш '''пулакĕ*''' умĕнче. Кĕтÿç юрлать, эп, ак, çыратăп, Чейник ташлать кăвайт çинче. </poem> __________________________________ * Тинкеш пулакĕ — Тинкеш çăлĕ. {{Цитата вĕçĕ}} Каярахпа, "пулак" сăмахăн пĕлтерешĕ [[халăх]]ра тĕксĕмленнине пула, ял ятне "Пăла" тенипе çыхăнтарас йăла çирĕпленнĕ, - [[контаминаци]] йĕркипе. Кун çумне тата çакна хушса хумалла. Пăлакасси ялĕнче паянхи кунчченех çĕр айĕнчи шывсем çиелте выртакан тĕлсем пур. Шурлахлăрах, нÿрлĕрех вырăнсем. Шăпах çавăн пек тĕлсенче пулаççĕ те ĕнтĕ çăлкуçсем (пулаксем). ==Ял тытăмĕ, йышĕ. Экономика== Хальхи вăхăтра ялта тăватă [[урам]] шутланса тăрать. Канаш урамĕн халăхри официаллă мар ячĕ — ''Эрĕм касси.'' Унта чи малтан тухса ларакансем [[Пермь]] таврашĕнчен каялла куçса килнĕ Пăлакасси çыннисем пулнă тесе шутлаççĕ. Çавна кура ăна "Пермь касси" тенĕ, — чăвашлатсан "Перĕм касси" пулса тăнă. "Перĕм" [[сăмах]] [[Армути|"Эрĕм"]] сăмахпа [[контаминаци]]леннине пула "Эрĕм касси" тени патнелле пырса тухнă. Тепĕр кас — Аслă Пăла урамĕ ятлă<ref>Чăннипе каласан, ку урама ''Кив Пăла касси'' тесен вырăнлăрах пулмалла пек. Мĕншĕн тесен унчченхи [[юханшыв юхлăхĕ|юхлăх]] тахçантанпах пĕтнĕ, урăх çулпа кайнă.</ref>. Сăмахран, 27-мĕш [[çурт]] çине çапла çырса хунă. [[Вырăс чĕлхи|Вырăсла]] [[ят]] — тĕлĕнмелле пулин те, Набережная. Çав вăхăтрах асăннă 27-мĕш çурт çинче "ул. Запрудная" текен кивĕ табличка та çакăнса тăрать<ref>Ку табличка [[2016]]-мĕш çулхи августчен çакăнса тăнă. Унтан ăна çурт хуçи илсе пăрахнă пулмалла.</ref>. (Вăл табличка çинче урамăн асăннă [[ăнлав]]па тÿр килекен [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] [[ят]]не палăртман пулнă). Чăн, урамăн пуçламăшĕнче [[ĕне]]сене шăвармалăх тунă пĕчĕк [[пĕве]] пур.| Ăна [[халăх]]ра ''Венькка кÿлли'' теççĕ. Хăшпĕр карттăсенче<ref>[https://www.google.ru/maps/place/Булаково,+Чувашская+Респ.,+429353/@55.0764041,47.6924157,14z/data=!4m2!3m1!1s0x415c9bcc5058f8cf:0xdd72f84db6575c24?hl=ru Пăлакассин чиккисене палăртакан карттă.]</ref> анатарх та тепĕр [[пĕве]]не палăртаççĕ, анчах та ăна хушăран-хушă çеç тăпра купаласа тăваççĕ, — темиçе çулта теплерен пĕрре. Çавăн пекех ял территорийĕнче палăртакан шыв пухăнмалли вырăнсем те (пĕчĕк [[кӳлĕ|кÿлĕсем]]) яланлăх мар. Виççĕмĕш урам — Луговая. Табличкăсем çине [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] та çырса хунă: ''Çаран урамĕ''. Асăннă урамăн айккинелле юпленсе каякан турачĕ те пур. Вăл тĕлте — пилĕк çурт. Çав тĕлтен ятарлă ''пралукпа'' (çуран çÿремелли [[тăкăрлăк]]па) Эрĕм кассине тухма пулать. Çавăн пекех икĕ тĕлте Кив Пăла кассинчен Кив Пăла хĕррине тухмалли пралукcем пуррине те асăнас пулать. Çак виçĕ урамра, юлашкин айккинелле йӳпленкен турачĕсĕр пуçне, ятарлă проектпа тутарнă чул сарнă хытă [[çул]] пур. Кунсăр пуçне ялăн [[хĕвеланăç]] чиккипе тахçантанпах ĕнтĕ [[Патăрьел]]-[[Елчĕк]] автотрассăран Çĕнĕ Ахпÿрт еннелле йÿпленекен çул пырать. Çав тĕлтех [[кăнтăр]]алла, халĕ ĕнтĕ юхăннă [[пĕве]] патнелле тата Пăлакассипе Кословккăн [[масар]]ĕ еннелле, каякан хупмак çул та пур. Çапла вара унта çулсен хĕресленĕвĕ йĕркеленнĕ. Асăннă хĕресленÿ тĕлĕнче [[автобус]] чарăнăвĕсем те пур. Çав чарăнусен ячĕ — "Çĕнĕ Ахпÿрт пăрăнăçĕ". {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=16 | '''Пĕтĕмĕшле демографи кăтартăвĕсем'''<ref name="П" /> |--- class='bright' | colspan=16 | Пĕтĕмпе|| colspan=2 | |--- class='shadow' |çул || 1897 || 1910<ref name="Осипов">Влад Осипов пĕлтернисем тăрăх: [https://vk.com/wall-74597170_125?w=wall-74597170_125 3 авг 2014 в 10:53]</ref> || 1913<ref name="Осипов" /> || 1919<ref name="Осипов" /> || 1924<ref name="Осипов" /> || 1926 || 1927<ref name="Осипов" /> || 1939 || 1979 ||2002 || 2010 || 2013<ref name="Демографи" /> || 2014<ref name="Демографи" /> || 2015<ref name="Демографи" /> || 2016<ref name="Демографи" /> |--- |çын ||64 арçын<br> 60 хĕрарăм || 151 || 159 || <small>паллă мар</small> || 179 || 99 арçын<br> 96 хĕрарăм || 205 || 126 арçын<br> 147 хĕрарăм || 151 арçын<br> 156 хĕрарăм || 101 арçын<br> 113 хĕрарăм || 93 арçын<br> 106 хĕрарăм || 223 || 227 || 232 || 233 |--- |кил || 21 || <small>паллă мар</small> || 28 || 27 || <small>паллă мар</small> || 34 || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || 70<ref name="Шут">Кунта, ахăртнех, çынсем ялан пурăнакан çуртсене çеç палăртнă пулмалла.</ref> || 65<ref name="Шут" /> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || 79 |} Ĕлеххи тата хальтерехри чи анлă сарăлнă хушаматсем: Сурков(а), Баскаков (а), Осипов(а), Мазяков(а) Комаров(а), Хитров(а), Козлов(а), Кудрявцев(а), Волков(а), Журавлёв(а) Унччен "Юрма" агрохолдингăн пулнă [[сысна]] комплексĕ ялăн тĕп пайĕнчен 1,5 [[çухрăм]]ра вырнаçнă. Вăл Пăлакассин уйрăм пайĕ шутланать ([[Николаев Андриян Григорьевич|Николаев космонавт]] урамĕ, 1-мĕш çурт)<ref>[http://eurma.ru/zhivotnovodstvo Агрохолдинг "Юрма". От поля до прилавка. Свиноводство.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224192922/http://eurma.ru/zhivotnovodstvo |date=2016-02-24 }}</ref>. Сысна комплексĕн çурчĕ-хуралтисен ушкăнĕ — Николаев космонавт урамĕнчи пĕртен-пĕр объект мар. Анчах та ыттисем (халлĕхе унта икĕ çурт) — ялăн тĕп пайĕнче. Хальхи вăхăтра ку йĕркелĕм "Ак Барс" агрохолдингăн "Авангард" ОООн "Батыревский бекон" ятлă филиалĕ шутланать<ref>[http://rabota.cap.ru/employer/detailvacancyspecial/?companyId=aec26ffc-1856-476d-9c98-13475c911204 Филиал ООО "Авангард" Батыревский бекон.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Интерактивлă портал. Чăваш республикин ĕслев тата социаллă хÿтлĕх министăрлăхĕн.</ref>. Урăхла каласан, хуçи ([[бенефициар]]ĕ) унăн улшăннă. ==Историйĕ== Ку Патăрьел районĕнчи чи çĕнĕ [[ял]]сен шутне кĕрет. Кунта [[1870]]-[[1880]]-мĕш çулсенче [[Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăръел районĕ)|Çĕнĕ Ахпӳрт]] ялĕнчен куçнă [[Çын]]нсем никĕсленнĕ тесе шутлаççĕ. [[1887]]-мĕш çулхи [[кăрлач, 10|кăрлачăн 10-мĕшĕнче]] [[Чĕмпĕр]]ти [[кĕпĕрне палăрăмĕ]]<ref>Вырăсла: губернское присутствие.</ref> Пăлакассине Çĕнĕ Ахпÿртрен куçнисене уйрăм пĕрлĕхе уйăрма [[йышăну]] тунă. Кун пек информаци Çĕнĕ Ахпÿрт çынни К.Е.Лекарев çырнă "Тăван ялăм, савнă ял" кĕнекере те пур<ref>Лекарев К.Е. Тăван ялăм, савнă ял. [[Патăрьел]], [[1998]].</ref>. Ялĕ унта, чăннипе, маларах та пулма пултарнă. [[1868]]-мĕш çулхи астăвăм кĕнекинче ку яла асăнман. [[1911]]-мĕш çулхи кашни кил çырăвĕпе килĕшӳллĕн кунта 26 кил, вĕсенче 82 арçынпа 69 хĕрарăм пурăннă. [[1920]]-мĕш çулхи [[Çурла, 3|çурла уйăхĕн 3-мĕшĕччен]] [[Пăва уесĕ]]нче пулнă, ун хыççăн вара [[Çĕрпӳ уесĕ|Çĕрпӳ уесне]] кĕнĕ. [[1920]]-мĕш çулхи [[юпа, 5|юпа уйăхĕн 5-мĕшĕ]] хыççăн [[Çĕрпӳ уесĕ]]н [[Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ|Йĕпреç районне]] кĕнĕ. [[1921]]-мĕш çулхи [[Çĕртме, 22|çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен]] [[1927]]-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку асăннă пĕтĕм вăхăтсенче ял çак пайланăвсен [[Патăръел вулăсĕ|Патăръел вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]]-мĕш çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1-мĕшенчен]] [[Чăваш Енĕн Аслă Патăръел районĕ|Аслă Патăръел районне]] кĕнĕ. [[1935]]-мĕш çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19-мĕшĕ]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1939]]-мĕш çулхи [[нарăс, 22|нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕ]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Чкаловски районĕ|Чкаловски районне]], [[1957]]-мĕш çулхи [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕ]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]] кĕрет<ref>[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/б.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426144326/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%B1.htm |date=2018-04-26 }}</ref>. [[File:Bulakovo Batyrevsky district Meadow Батыревский Чувашия Пăлакасси.jpg|thumb|285px|Bulakovo Batyrevsky district Meadow</br>Пăлакасси ялĕ хĕвеланăç енчен пăхсан]] [[File:Sunset in winter in Chuvashia Batyrevsky Зимний закат.jpg|thumb|285px|Sunset in winter in Chuvashia Batyrevsky</br>Умра Пăлакасси çурчĕсем курăнаççĕ]] Ак çаканашкал уçăмсăр пĕлтерĕшлĕ тĕлĕнмелле [[юрă]] сыхланса юлнă: {{Цитата пуçламăшĕ}} <poem> Çĕнĕ Ахпӳрт çытăхнă, Вăтаел лачакара. Пăлакасси пул пуççи, Пул пуççине йытти çиет, Йытти пуçне хăй çиет.<ref>[http://yumah.ru/e/d092c483d0b9c4832028d183d18fd0b22920d18ed180d180d0b8d181d0b5d0bcd0bfd0b520d182d0b0d188c48320d182d0b0d0bad0bcd0b0d0bac495d181d0b5d0bc20283220d0bfd0b0d0b9c49529 Вăйă (уяв) юррисемпе ташă такмакĕсем (2 пайĕ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826040645/http://yumah.ru/e/d092c483d0b9c4832028d183d18fd0b22920d18ed180d180d0b8d181d0b5d0bcd0bfd0b520d182d0b0d188c48320d182d0b0d0bad0bcd0b0d0bac495d181d0b5d0bc20283220d0bfd0b0d0b9c49529 |date=2016-08-26 }}</ref> </poem> {{Цитата вĕçĕ}} === Ĕлеххисене аса илни === Нумаях та пулмасть-ха Пăлакасси чылай урăхларах сăн-сăпатлă пулнă. Çавăн пирки каласа парасшăн. Анчах камран илтни пирки ятарласа палăртнисем пулмасса та пултарĕç. Мĕншĕн тесен чылайăшне астăвакансем çав тери нумайăн-ха. Чултан тунă [[лаша]] витипе кÿлмелли хатĕрсем усрамалли [[сарай]] халĕ те пур-ха. Чăн та, вĕсене паянхи кун пачах та урăх тĕллевсемпе усă кураççĕ. Кăшт маларах çав тĕлеллех йывăçран тунă лаша вити те (тĕрĕсрех, иккĕ те) пулнă. Унпа юнашар — конюх пÿрчĕ. Çав пÿрт чăннипе [[талăк]]ĕпех уçă пулнă, — эппин, вăл хăйне майлă ''хурал пÿрчĕ''. Ку вырăнтах [[пушар]] чухне усă курмалли хатĕр-хĕтĕр упраннă. Сăмахран, лашапа кÿлмелли урапа çинчи ал вăйĕпе ĕçлекен нассус. Çав нассусран юлнă уни-кунисем темиçе çул каялла кăна-ха фелдьдшер-акушер пункчĕ таврашĕнче выртса çÿретчĕç. Пăлакасси тата [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккă]] хушшинчи çеремлĕхре кĕске тапхăрта пĕчĕкке [[ипподром]] та пулнă. Ун умĕнхи [[вăхăт]]ра, кăшт маларах — [[футбол]] тата [[волейбол]] [[лаптăк]]ĕсем. Çывăхрах вырнаçнă клуба, халь пачах урăх тĕлтескере, çав лаптăксен хуçи пулнă теме май пур. Ку вырăнта вăй-хал вăййисене вылясах ĕнтĕ [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккăри]] И.Ф.Хитров, А.Н.Долгов тата Е.Н.Долгов [[район]] шайĕнчи паллă волейболистсем пулса тăнă. Хальхи [[лавкка]] тата клуб тĕлнелле [[1960]]-мĕш çулсенче тата, тен, ун хыççăн темиçе [[çул]] [[кантăр]] усрамалли вырăн пулнă. Çавна май унта [[йывăç]] тата [[тимĕр]] [[тылă]]сем те усраннă. Уçă тÿпе айĕнчех. Вăхăт çитсен ял хĕрарăмĕсем кантăра тылласа сÿс тунă. Тахăш çулхине упранакан кантăра тем сăлтавпа вут хыпса илнĕ, [[пушар]] тухнă. Çавăнтанпа вара кантăр ÿстерсе сÿс тăвассине те [[колхоз]]ра тек туса пыман. == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == * Комаров Павел Степанович ([[XIX ĕмĕр]]-[[XX ĕмĕр]]), — [[Раççей империйĕ]]н Лăпкă океан флотĕнчи [[Владивосток]]ри моряксен пăлхавне ([[1907]]) активлă хутшăннăскер<ref>[[Мулюков Геннадий Фёдорович|Г.Ф.Мулюков.]] Ордена Ленина колхоз "Гвардеец". Ч., 1983. 23 с.</ref><ref>Матросов И. Ĕмĕрлĕхе халăх асĕнче. // Коммунизм ялавĕ (хаçат). [[1976]]. август, 26.</ref>. * Осипов Петр Григорьевич ([[1921]]-?), — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Аслă Атилĕх вăрçин]] паттăрĕ, пилот, вăрçă хыççăн эскадрилья командирĕ пулнă<ref>Астăвăм — Память. Часть вторая, том III. Ч., 2005. 176-177 сс.</ref>. Хăшпĕр [[хыпар]]сем тăрăх, [[Одесса]] хулинче ([[Украина]]) ăна асăнса лартнă [[палăк]] та пур<ref>Ку палăкăн сăнне Патăрьел районĕн "Асăну кĕнекин" (Шупашкар, [[1997]]) 15-мĕш страницинче курма пулать. Анчах та унта палăка [[Одесса]] хулин хăш тĕлĕнче (урам? сквер?) лартнине палăртман. Палăк çинче мĕн çырнине, лупа витĕр пăхсан та, вуласа кăларма май çук.</ref>. * [[Мазяков Юрий Емельянович]] ([[1950]] çур.) — [[юрăç]], [[Чăваш Ен]]ĕн тава тивĕçлĕ артисчĕ ([[1994]]),тĕрлĕрен [[мусăк]] йĕркелĕмĕсен солисчĕ.<ref>[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/mazjakov-jurijj-emeljanovich/ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Мазяков Юрий Емельянович]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Колпакова<ref>Çуралнă чухнехи хушамат ''Журавлёва''.</ref> Светлана Георгиевна, [[Чăваш Ен]]ĕн тава тивĕçлĕ [[вĕрентекен|вĕрентевçи]], [[1989]]-мĕш çултанпа [[Шупашкар районĕ]]нчи [[Толик Хураски]]нчи вăтам [[шкул]] директорĕ, [[патшалăх]] ĕçлевçин, Чăваш Енĕн пĕрремĕш президенчĕн [[Фёдоров Николай Васильевич|Николай Фёдоровăн]] вĕрентекенĕcенчен пĕри пулнă. * Волков Николай Семёнович, — фотожурналист. * Сурков Владимир Петрович - Чăвашрадио дикторĕ ([[1982]]-[[1992]])<ref>[http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=243&id=2637409 Публикации » Шупашкар калаçать.]</ref>. * [[Тарасов Арсений Алексеевич]] ([[1956]] çур.), — чăваш [[çыравçă|çыравçи]], [[драматург]]ĕ, журналист. * Фёдоров Владимир Фёдорович ([[1943]]-?), — [[вырăн]]ти [[сăвăç|поэт]], "Пăлакасси вальсĕ" текен [[хайлав]]ăн [[автор]]ĕсенчен пĕри ([[сăвă|сăввине]] çыраканĕ); энергетик (инженер-электрик) пулса ĕçленĕ<ref>Фёдоров, Владимир. Сăввăмсем — чĕрери шĕл-кăварăм. Патăрьел, [[2003]]. 94 С. Тираж 500 экз.</ref>. * [[Чумерин Алексей Николаевич]] ([[1972]] çур.) — [[сăвапçă|сăваплăхçă]], [[протоиерей]] ([[2006]]), [[Чăваш республики]]нчи [[Çĕмĕрле районĕ]]нчи [[Хутар]]ти Питĕ Сăваплă Турамăш Пукравĕн храмĕн Приххучĕн тытсатăравçи ([[1997]]), 11 (вунпĕр) ача ашшĕ<ref>[http://www.cheb-eparhia.ru/person.aspx?id=109 протоиерей Алексий Чумерин, настоятель храма Покрова Пресвятой Богородицы с. Ходары Шумерлинского района.]</ref>. * Комаров Родион Иванович, — усламçă, [[Шупашкар]]ти "Мозаика-К" ОООн ([[2001]]-[[2014]]) пуçлăхĕ<ref>[https://zachestnyibiznes.ru/company/ul/1022101144548_2128039492_OOO-FIRMAMOZAIKA-K ОБЩЕСТВО С ОГРАНИЧЕННОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТЬЮ "ФИРМА"МОЗАИКА-К".]</ref>. * Кудрявцев Вениамин Константинович([[1938]]-[[2018]]), — шохвĕр, вĕрентевçĕ, "Гвардеец" колхозăн тĕп инженерĕ тата Патăрьеленчи йĕркелĕмсенчи ертсе пыракан вырăнсенче те ĕçленĕ. [[1992]]-мĕш çулхи Чăваш президенчĕн суйлавĕнче Л.Прокопьевăн шаннă çынни пулнă. *Мазяков Пётр Васильевич — [[юханшыв]] карапĕн капитанĕ ([[Чулхула облаçĕ]]). ==Кăсăклă фактсем== [[1963]]-мĕш çулта [[Николаев Андриян Григорьевич|А.Г.Николаев космонавта]] илсе çÿрекен автомобильсен кортежĕ Пăлакасси çумĕпе иртсе кайнине [[Тарасов Арсений Алексеевич|А.А.Тарасов]] çапла аса илет: {{цитата пуçламăшĕ}} Пирĕн мухтавлă, Ленин орденлă «Гвардеец» колхоза /Патăрьел районĕ/ илсе килнĕ пулмалла ăна.<ref>Кунта калавçă кăштах йăнăшать: мухтавлă космонавт [[Елчĕк районĕ]]нчи [[Аслă Пăла Тимеш]] еннелле çул тытнă пулнă ун чухне. Паллах, çула май "Гвардеец" колхозăн [[Анат Туçа]]ри кантурне те кĕрсе тухма пултарнă. Каялла Шупашкара космонавт вертолётпа таврăннă.</ref> Манăн тăван Пăлакасси ялĕ çумĕпе иртсе каймалла Николаевпа хăнасен. Шкул ачисене чечексемпе аслă çул хĕрне тăратса тухнă. Пĕр арçын /вăл колхозри партком секретарĕ пулнине эпĕ ун чухне, паллах, пĕлмен/: «Эсĕ, ачи, кай-ха кунтан», - тесе мана яла хăваласа ячĕ. Пÿрт умĕнчи тусан çинче выляса вараланнăскер тата çĕтĕкрех çипуçлă шĕпĕн /чухăн пурăнаттăмăр çав/ хаклă хăнасен куçĕ умне курăнса мухтавлă пуян хуçалăхăн ятне яма пултарасран асăрханнă пулĕ-тĕр ĕнтĕ. Эпĕ куççуле çанă вĕçĕпе шăлса килелле танккарăм <...><ref>[http://hypar.ru/cv/chavashan-chan-chan-yuratave Хыпар, 15 апр., 2015]</ref> {{цитата вĕçĕ}} == Аслă Атилĕх вăрçинче пуç хунисене асăнса лартакан палăк == 2026-мĕш çулта çак палăка майлаштарас ĕç-хĕл пырать. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=306&id=59200&page=33 Публикации » Тăван ялăм, савнă ял Пăлакасси.] * [https://new.vk.com/wall-74597170_125 Пăлакасси ялĕ.] * [http://www.podslushano-goroda.ru/podslushano-kozlovka/16765/74597170?offset=2 | Подслушано | Булаково | Козловка |]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Патăрьел районĕ}} [[Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем]] rzdrsjhina9nv4kn9t345l20trjzvvj Европа кун-çулĕ 0 12138 877883 862966 2026-09-25T00:55:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877883 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="1" style="float: right; border: 1px solid #8888aa; background: #f7f8ff; padding: 5px; font-size: 85%; margin: 0 15px 0 15px;" | style="background: #ccf; text-align: center;" | '''Европа кун-çулĕ''' |- |<small>'''Хронологи'''</small> |- | [[Европа чул ĕмĕрĕнче]] |- | [[Антикă]] |- | [[Вăтам ĕмĕрсем]] |- | [[Чӗрӗлӳ|Чĕрĕлӳ самани]] |- | [[Çĕнĕ вăхăт]] |- | [[Европа Ушкăнĕ]] |} Ку статьяна Европа континенчĕн кун-çулĕ çинчен. == Европа чул ĕмĕрĕсенче == === Пĕрремĕш çынсем Европăна çитни. Палеолит, мезолит === [[Европа]] чылай хушă çынсемсĕр пулнă. Регионăн кăнтăр-анăç айккинче, [[Грузи]]ре ([[Дманиси]]) авалхи çынсен кĕлетке шăммисене тупнă. Кунта çавсем 1,8 миллион çул каялла пурăннă пулать, [[Homo habilis]]пе [[Homo erectus]] куçу варринчи формă. Каярахпа вĕсем [[Ази]]н пĕтĕм кăнтăр çĕрĕсенче саралнă. Çак формăна уйрăм тĕспе — [[грузин çынĕ|Homo georgicus]] палăртнă, тĕпчевçĕсем кăтартнă тăрăх, пĕтĕм шăмăсем пĕр популяции шутне кĕрекен çынсен пулаççĕ. Çын Европăна ăçтан килни тĕплĕн пĕлмеççĕ. Европа этемлĕхĕн çуралнă вырăнĕ марри çеç паллă. Тĕрлĕрен версисем тăрăх, пĕрремĕш гоминидсем Европăна Индирен килнĕ. Çапах та тĕрĕс пулăмлăрах гипотеза тесе гоминидсем Европăна [[Африка|Африкăран]] Малти Ази витĕр çитнĕ теççĕ. Çавăн пекех пĕр умĕн кăтартни тăрăх, çак куçу [[виллафранк вăхăчĕ]]н варринче пулса иртнĕ. Чăннипех Европăна [[гейдельберг çынĕ]] тата унăн тӳрĕ тăхăмĕ — [[Неандерталь çынни|неандерталь çыннин]] пурăну вырăнĕ туса хунă. Тăхăмĕ вара европăн климатĕнче пурăнма хăнăхнă ятарлă формăллăскер пулнă. Паянкунхи пек тĕслĕ çынсем Европăра пурăнма пуçлани,хальхи юлашки тĕпчевсем 35 пин çул кая кăтартаççĕ, неандерталь çын тĕсĕ 28 пин çул каялла, пулас, яланлăхах пĕтет. Пирĕн эрăччен 7 пин çуллăхсенче [[Болгари|Тăнайçи Пăлхар]], [[Румыни]] тата [[Греци]] вырăнĕнче пурăнан вырăнсем пулни паллă. === Неолит === [[Ӳкерчĕк:European Late Neolithic.gif|thumb|Европа. Неолит тапхăрĕ.]] [[Неолит]] [[Тĕп Европа|Тĕп Европăра]] пирĕн эрăччен 6-мĕш пинçуллăхра, [[Çурçĕр Европа|Çурçĕр Европăра]] пирĕн эрăччен 5-мĕшпе 4-мĕш пинçуллăхĕсенче пуçланать. == Бронзă ĕмĕрĕ == [[Ӳкерчĕк:Mycenae lion gate dsc06382.jpg|thumb|200px|[[Микена|Микенăри]] Арăслан Хапхисем.]] [[Ӳкерчĕк:Linear B (Mycenaean Greek) NAMA Tablette 7671.jpg|thumb|right|Микенри çыруллăхĕ.]] [[Ӳкерчĕк:Bronze age weapons Romania.jpg|thumb|right|Бронзă ĕмĕрĕн хĕç-пăшалĕ.]] Пĕрремĕш çыруллăхлă Европăри паллă цивилизацисем [[Крит]] утравĕнчи [[Миной цивилизацийĕ]], каярах[[Греци]]ри [[Микен цивилизацийĕ]] шутланаççĕ. == Тимĕр-хурçă ĕмĕрĕ == === Греци, Балкансем === [[Бронзă ĕмĕрĕ]] вĕçĕнче греци ĕмпӳлĕхĕсем арканса пĕтеççĕ, [[Греци Тĕттĕм ĕмĕрĕсем]], хыççăн — [[Классикăллă Греци]] тапхăрĕ пуçланать. [[Балкан]] çĕрĕсенче Тимĕр ĕмĕр вăхăтĕнче палео-балкан халăхĕсем ([[фракисем]]пе и [[иллирисем]]) йышăнса пурăннă. === Кельтсем === [[Пирĕн эрăччен 400]] çула яхăн маларах, тимĕр ĕмĕр культури ([[Ла Тене культури]]) тапхăрĕнче [[Пиреней çурутравĕ]] тарин саралнă, Ибери çĕрĕн авалхи çыннисемпе хутăшнă, çакăн хыççăн хăй ен тăр пĕччен [[Кельтоиберсем|Кельтебриан культури]] пулса тăраççĕ. [[Кельтсем]] [[çыруллăх]]па усă курман, çапах та [[Авалхи Рим|римлянсем]] вĕсемпе тĕл пулни çинчен нумай çыру палăкĕсем хăварнă. === Итали === === Британи === == Эллин йăли-йĕрки, Авалхи Рим == === Эллин йăли-йĕрки === [[Ӳкерчĕк:Sparta territory.jpg|thumb|left|''Спарта территорийĕ'']] [[Эллинисăм|Эллинсен цивилизацийĕ]] хула-патшалăх пуххисенчен пуçланса каять (вĕсенчен чи чаплисем [[Афина]] тата [[Спарта (патшалӑх)|Спарта]] шутланаççĕ), унта тем тĕрлĕ тĕслĕ тытăмлă-культурăллă, [[философи]]ллĕ, [[Ăслăх|ӑслăхлӑ]], [[политика|политикăллă]], [[спорт|спорта]], [[театр|театра]] тата [[кĕвĕ]]ллĕ çĕршывсем. Эллинисен хула-патшалăхĕсем [[Хура тинĕс]]пе [[Вăтаçĕр тинĕсĕ]] çумĕсенче, [[Анатоли çурутравĕ|Кӗҫӗн Азире]], [[Сицили]]ре, Кăнтăр Италире (''Magna Graecia'') колонисем туса хунă, анчах пирĕн эрăччен тăваттăмĕш çĕрçуллăхра шалти вăрçисем эллинсен хăватне хавшаклатнă, вĕсене вара [[Филипп II Македонский]] патша хăвăрттăн ярса илнĕ. Унăн ывăлĕ [[Македони Александрĕ]] грексен культурине [[Иран|Персине]], [[Икĕпат]]а, [[Инди]]не çитернĕ, çавăн пекех çак çĕршывсен авалхи культурисемпе çыхăнтарнă. === Авалхи Рим === [[Ӳкерчĕк:Europe map 220BC.PNG|thumb|Европа в 220 до н. э.]] == Мал Вăтам ĕмĕрсем == === Хĕвел анăç Европа === [[V ĕмĕр]]те[[герман йăхĕсем]] пĕрмай тапăнса кĕнине пула [[Анăç Рим империйĕ]] пĕтсе ларать. [[Тухăç Рим империйĕ]] ([[Висанти империйĕ]]) тепĕр пин çуллăха хăйĕн ĕмĕрне тăсать. Рим импери унченех темиçе ĕмĕр хушшинче грек чĕлхиллĕ тата латин чĕлхиллĕ çĕрсене пайланать. [[VII ĕмĕр|VII]] — [[VIII ĕмĕр|VIII]] çĕрçуллăхсенче арапсем Ислам культурине [[Вăтаçĕр тинĕсĕ]]н кăнтăр çĕрĕсене илсе çитернĕ ([[Сири]]рен Сицилипе [[Испани]]не çити), çавна пула Вăтаçĕр тинĕс цивилизацийĕсем хушшинчи уйрăмлăхсем саралсах кайнă. Нумай пĕлӳсене, ĕç меслечĕсене çухатнă, сутă-илӳ сӳнсе ларнă, çынсем авалхи йăлаллă пурнăçа куçаççĕ. Çав çĕрçуллăхрах, Танай пăлхарĕсем хăйсен [[Болгари|Танайçи Пăлхар]] патшалăхне туса хураççĕ. Феодал йĕркиллĕхĕ тĕнчере çĕнĕ йăлаллă хуласемсĕр пурнăç туса ярать. Унченх тĕп-шĕкĕр рим администрацийĕ вырăнне, которая была основана на городах и высокоорганизованной армии. Анăç Рим империн арканăвĕ хыççăн çак цивилизацин пĕртен-пĕр тытăмлăхĕ çеç сыхланса юлать, ку рим-католици Чиркĕвĕ. Чиркӳ рим культурин кăнарне упраса хăварать, малтанхи тапхăра (XIII ĕмĕрченех) пĕлӳ çăлкуçĕ шутланса тăрать. [[Рим]] [[епископ]]ĕ, [[Рим паппи]], анăç чиркĕвĕн ертӳçи пулса тăрать (тухăç енче унăн сĕмне йышăнман). === Таса (Аслă) Рим империйĕ === [[Ӳкерчĕк:Europe 814.jpg|thumb|right|300px|[[Европа]], [[814]].]] [[Таса Рим империйĕ]] [[800]] çул тĕлнелле йĕркеленсе кайнă. Çак ĕç [[Аслă Карл]], [[Франци патшисен шутлăхĕ]], Паппă Императăр туса астула лартнă. Унăн империйĕ панхи [[Франци]], [[the Low Countries]] тата [[Германи]] çĕрĕсенче малтан пулнă, каярах хальхи [[Венгри]], [[Итали]], [[Богеми]], [[Аялти Саксони]] тата [[Испани]] территорисене хăй çумне хушнă. Ашшĕпе пĕрле вăл Рим папипе пĕрлĕхĕн уссипе вăйланнă. Рим паппи хăй [[Ломбардсем|ломбардăсене]] хирĕç кĕрешме шутланнă. Рим паппи официаллă Висанти Империйĕн вассалĕ пулнă, анчах та Висанти императăрĕ Ломбардăсене хирĕç тăма пултарайман. IX ĕмĕр вĕçĕнче - X ĕмĕрте [[викинкăсем]] вăйланса пыраççĕ, Çурçĕр тата Анăç Европăна çаратма харçăсемпе пынă, сутă-илӳпе тăрăшнă, çĕрсене туртса илсе хăвăрт пурăну вырăнĕсене туса пынă. Вĕсен питĕ ăмăрт, longships тĕслĕ тинĕс карапĕсемпе усă курнă. [[Венгрсем]] материк Европăна, [[арапсем]] — унăн кăнтăр çĕрĕсене çаратса пурлăх пухнă. 10 ĕмĕрте Тĕп Европăра пăхăнман патшалăхсем, тĕслĕхрен [[Польша]], [[Венгри]] çуралаççĕ. Венгри çаратуллă харçисене чарать. Çак вăхăтра феодалисăм аталанать, вăл [[Таса Рим Империйĕ|Таса Рим империне]] хавшаклатать, çак тапхăр [[1000]] çулта вĕçленет. == Çӳллĕ Вăтам ĕмĕрсем == [[Христос чиркĕвĕн уйăрăвĕ (1054))]] хыççăн [[анăç христос тĕнĕ|анăç христос тĕнне]] тин йĕркеленнĕ [[Тĕп Европа|Тĕп Европăн]] патшалăхĕсенче: [[Польша|Польшăра]], [[Венгри]]ре тата [[Богеми]]ре хапăл йышăннă. [[Рим Католикĕсен Чиркĕвĕ]] ертсе пыракан вăййа тухать, çавна пирки [[Рим попĕ|Папăпа]] Император хирĕçĕве кĕреççĕ. [[Скандинави]], [[Литва Аслă кнеçлĕхĕ|Литва]], [[Польша]], [[Венгри]] патшисем христос тĕнне куçнă хыççăн тата [[Хĕрес харçисем|Христос харçисене]] пула Католик чиркӳн ура тупанĕ айĕнчи çĕрсен шучĕ нумайлансах пынă. Европăн чылай пайĕ роман-католиклă [[XV ĕмĕр]]те пулса çитет. == Кай Вăтам ĕмĕрсем == [[Ӳкерчĕк:Europe_in_1328.png|thumb|200px|right|Европа, [[1328]].]] [[Анăç Европа|Анăç Европăра]] цивилизаци çуралса аталанма [[XI ĕмĕр]]те тытăнать,никама пăхăнман [[Венеци]]пе [[Флоренци]] хула-патшалăхсен экономикăпа культурă ӳсĕмне сутă-илӳ ĕçĕ каллех [[Итали]]ре пуçланать. Çав тапхăртах наци патшалăхĕсем хальхи [[Франци]], [[Англи]], [[Испани]] тата [[Португали]] вырăнĕсенче тытăмланаççĕ. Çапла пулин те вырăнти монархисем, аристократи феодалĕсем тата чиркӳсем чăмăртанас вăхăт тĕрĕссипе темиçе ĕмĕре тăсăлнă. (См. [[Реконкиста]] для последних двух стран.) Тепĕр енчен, [[Таса Рим Империйĕ]], тӳррипе [[Германи]]пе [[Итали]]ре тĕрекленсе тăнă пулин те, темĕн чуль феодал кнеçлĕхĕсенчен е пысăках мар хула-патшалăхсенчен пуçтарăннă, вĕсем императăра ячĕшĕн çеç пăхăнса тăнă. Европăна чир асапне тӳстернĕ синкеклĕхсенчен пĕри [[бубон мурĕ]] пулса тăнă, вăл çаплах [[Хура вилĕм]] ятпа ĕмĕрсенче палăрса юлать. Ун пек амаксем кунчен те чылай тухкаланă, анчах чи хăрушши 1300-мĕш çулсем варринчи шутланать. Çав тапхăрта тĕрлĕ кăтартусем тăрăх, европа халăх йышĕн виççĕмĕш пайĕ пĕтсе ларать. 14-мĕш çĕрçуллăхран пуçласа, [[Балтика тинĕсĕ]] питĕ сумлă сутă-илӳ çулĕсенчен пĕри пулса тăрать. [[Ганзей ушкăнĕ]], сутă-илӳ хулисен пĕрлĕхĕ, [[Польша|Польшăн]], [[Аслă Литва кнеçлĕхĕ|Литва]] чылай çĕрĕсене тата ытти балти çĕршывĕсене те европăн хуçалăх ĕçĕсене кĕртме çăмăллăх параççĕ. Йăла йĕркипе, Вăтам ĕмĕрсен вĕçĕленнине [[Константинопăль арканни (1453)|Константинопăль арканнипе]] тата [[Висанти Империйĕ|Висантине]] турккă-османсем [[1453]] çулта тытса илнипе çыхăнтараççĕ. [[Турккăсем]] çак хулана хăйсен [[Осман империйĕ|Осман империйĕн]] тĕп хули туса хураççĕ. Импери шутне [[Икĕпат]], [[Сири]] тата [[Балкан]]ăн чылай çĕрĕсем кĕнĕ пулнă, вăл [[1919]]çулчен тытăнса тăнă. == Чĕрĕлӳ саманипе Çĕнетӳ == === Чĕрĕлӳ самани === [[Ӳкерчĕк:Europe in 1470.PNG|thumb|250px|right|Европа в 1470-x]] Чĕрĕлӳ саманин палăртăвĕ —культурăн тĕнсĕр тĕсĕ, унăн [[антропоцентрисăм]]ĕ (чи малтан çын еннеле тата унăн ĕçĕ-хĕлĕсене тинкерни). [[Антикă]] культури еннелле туртăм кăсăк çуралать. [[1453]] çулта [[Константинопăль ӳкни (1453)|Константинопăль ӳкни]] хыççăн [[Европа]] пĕртен-пĕр [[Иисус Христос|Христос]] тĕнĕн континенчĕ пулса юлать. === Çĕнетӳ === Католик христос тĕнĕ 16-мĕш ĕмĕрте иккĕне уйрăлса вакланать. Христиансен тĕнчи майĕпен европа цивилизацийĕ пулса пырать. Ун чухнехи Европа паянкунхинчен пĕчĕкрех пулнă: тĕрлĕ сăлтавсем пирки Аслă Британи<font size="-4">(1)</font>, Польша<font size="-4">(2)</font> (çаплах, паянкунхиАнăç Украина территорийĕ), Мальта, Греци, Кипр, Румыни, Серби, Черногори, Болгари, Белоруси, Раççей (чиркӳсем вакланнăранпа XVIII ĕмĕр пуçламăшчен) православи территорийĕсем хальхи; паянхи Албани, Босни, Грузи, Армени тата Азербайджанăн (XVIII ĕмĕр пуçланичченхи) православи çĕрĕсем, çапла татах тĕрлĕ вăхăтсенче - Чехи (православие йышăннă хыççăн (пĕрремĕш христиан ӳкĕтлевçисем Чехире Кириллпа Мефодий пулнă)), Словакипе Венгри (турккăпа монгол оккупации тапхăрĕнче) Европăн шутне кĕмен. [[Турци]] Европăн чылайăш пайне йышăнса тăнă, анчах ăна [[ислам]] тĕнне пула юта хурса хăйсен картине кĕртмен. Темиçе çултан нумай вăрçă пулса иртет, çав шутра [[Дани]] [[Швеци]]пе, [[Англи]]не хирĕç вăрçни тата [[Испани]] [[Франци]]не хирĕç çапăçни. [[Çĕнĕлетӳ]] Европа тĕнчине нумай çĕрçуллăхсене малалла аталанăвне чарнă. Çакăнсăр пуçне те, нумайăшĕ вăрçăна малутăмлă пулăма хурса шутланă; [[цивилизаци]] хăйне хӳтĕлеме пултараймасть пулсан мĕн тума кирлĕ вара? Цивилизацин идеалне авалхи Греципе Рим çыннисенчен кивçене илнĕ пулнă: [[дисциплина]], [[çутĕç]] тата хулари пурнăç çынсене цивилизации пусăмне кĕртме кирлĕ тенĕ. == Географин аслă уçăвĕсем-тĕпчевĕсем == == Паянхин мал тапхăрĕ: XVI—XVIII çĕрçуллăхсем == == Акăлчансен Граждан вăрçи, Шотландипе пĕрлешĕнни == : ''Тĕп статья: [[Акăлчансен XVII ĕмĕрти революцийĕ]]'' === Акăлчансен Пĕртуслăхĕ === === Уни (Пĕрлĕх) акчĕ (1707) === [[Уни акчĕ (1707)]] Анкăлпа Шотланди патшалăхĕсен парламенчĕсене Аслă Британие тăвас тĕллевпе пĕрлештерет. [[Уни акчĕ (1800)]] тăрăх Аслă Британипе [[Ирланди]]е [[Пĕрлешĕннĕ патшалăх]] туса хураççĕ . == Аслă франци революцийĕ == === Наполеон вăрçисем === [[Ӳкерчĕк:Europe map 1812.PNG|thumb|Европа, 1812]] == Вена конгресĕ == Конгресс çĕнĕ [[Нидерландсем]] патшалăхĕ шутне [[Австри Нидерланди]] территорине (хальхи [[Бельги]]) кĕртме санкциленĕ, ытти [[Австри]] çĕрĕсене [[Габсбургcем|Габсбургсен]] пăхăнăвне куçарнă, çав шутра [[Ломбарди]], [[Венеци облаçĕ]], [[Тоскана]], [[Парма]] тата [[Тироль]]. [[Прусси]] тытăмне [[Саксони]] пайĕ, [[Вестфали]]пе [[Рейн облаçĕ]] чылай территорийĕ лекет. [[Дани]], [[Франци]]н тамăрĕ, [[Норвеги]]е çухатнă, ăна [[Швеци]]не парнеленĕ. [[Итали]]ре [[Ватикан]]па [[Папă облаçĕ]] [[Папа римский|папы римского]] панă, [[Бурбонсем|Бурбонсене]] [[Икĕ Сицили патшалăхĕ]] каялла тавăрнă. Çавăн пекех [[Германи пĕрлĕхне]] йĕркеленĕ. [[Наполеон]] туса хунă [[Варшава кнеçлĕхĕ]]н пĕр пайĕ [[Раççей империйĕ]]н шутне [[Польша патшалăхĕ]] ятпа кĕрет, вырăс [[император]]ĕ хăй çумне польшă патши ятне хушать. == XIX ĕмĕр == Революциллĕ [[Франци]]не çĕнтернĕ хыççăн аслă патшалăхсем [[1789]] çулченхи йĕркесене тавăрасшăн тăрăшнă, анчах та вĕсен вăйĕсем ĕçе кĕреймен, революциллĕ юхăмсем хăпарса пынă: вăтам классем франци революцийĕн демократи идеалĕсен сĕмĕпе пурнăçа тытса пынă. Индустриллĕ революци экономикă-социаллă сумлă улшăнавĕсене пурнăçа тарăн та анлă кĕртнĕ. === Марксизм пĕтĕленни === === Франци-Прусси вăрçи === === Фашизм (нациналсоциализм) пĕтĕленни === === Испанири граждан вăрçи === === [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] === [[Ӳкерчĕк:Second world war europe 1935-1939 map de.png|thumb|Европа Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи умĕн]] [[Ӳкерчĕк:Second world war europe 1941-1942 map en.png|thumb|Европа. 1941-42]] == Çирĕммĕш çĕрçуллăхăн кай пайĕ == === Сивлек вăрçи === [[Ӳкерчĕк:Cold war europe military alliances map en.png|thumb|Сивĕ вăрçă тапхăрĕнчи Европăри çар тамăрлăхĕсем]] [[Ӳкерчĕк:Rometreaty.jpg|thumb|200px|The Treaty of Rome signing ceremony.]] == XXI ĕмĕр пуçламăшĕ: Европа Пĕрлешĕвĕ == === Черногорин пăхăнманлăхĕ === [[Черногори]]: Черногорин пăхăнманлăхне Раççей официаллă [[2006]], [[çĕртме, 12]] палăртнă. === [[2007]] === [[Болгари]]пе [[Румыни]] [[2007]] çулхи [[кăрлач, 1|кăрлачăн 1-мĕшĕнче]] Европа Пĕрлешĕвĕн пур правăллă пайташĕсен йышне кĕреççĕ. Çакăн хыççăн, Европĕрлешĕвĕнчи халăх шучĕ 30 миллион çынпа нумайланать те çур миллиардран иртсе каять. Пурĕпе халĕ пĕрлешĕве 27 патшалăх кĕрет. * [http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.main?p_news_title_id=97909&p_news_razdel_id=9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225201230/http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.main?p_news_title_id=97909&p_news_razdel_id=9 |date=2007-12-25 }} <table cellspacing=4 cellpading=4><tr valign=top><td> * [[Албани кун-çулĕ]] * [[Андорра кун-çулĕ]] * [[Эрмени кун-çулĕ]] <font size="-2">*(1)</font> * [[Австри кун-çулĕ]] * [[Беларуç кун-çулĕ]] * [[Бельги кун-çулĕ]] * [[Боснипе Херцеговинă кун-çулĕ]] * [[Болгари кун-çулĕ]] * [[Аслă Британи кун-çулĕ]] * [[Хорвати кун-çулĕ]] * [[Чехи кун-çулĕ]] * [[Кипр кун-çулĕ]] <font size="-2">*(1)</font> * [[Дани кун-çулĕ]] * [[Эстони кун-çулĕ]] * [[Финлянди кун-çулĕ]] * [[Франци кун-çулĕ]] * [[Грузи кун-çулĕ]] <font size="-2">*(1)</font> * [[Германи кун-çулĕ]] * [[Греци кун-çулĕ]] * [[Гренланди кун-çулĕ]] <font size="-2">*(2)</font> * [[Венгри кун-çулĕ]] * [[Исланди кун-çулĕ]] <font size="-2">*(3)</font> * [[Ирланди кун-çулĕ]] * [[Итали кун-çулĕ]] * [[Латви кун-çулĕ]] <td> * [[Лихтенштейн кун-çулĕ]] * [[Литва кун-çулĕ]] * [[Люксембург кун-çулĕ]] * [[Мальтă кун-çулĕ]] * [[Македони Республикин кун-çулĕ]] * [[Молдова кун-çулĕ]] * [[Монако кун-çулĕ]] * [[Черногори кун-çулĕ]] * [[Нидерландсен кун-çулĕ]] * [[Норвеги кун-çулĕ]] * [[Польша кун-çулĕ]] * [[Португали кун-çулĕ]] * [[Румыни кун-çулĕ]] * [[Раççей кун-çулĕ]] <font size="-2">*(4)</font> * [[Словаки кун-çулĕ]] * [[Сан-Марино кун-çулĕ]] * [[Серби кун-çулĕ]] * [[Словени кун-çулĕ]] * [[Испани кун-çулĕ]] * [[Швеци кун-çулĕ]] * [[Швейцари кун-çулĕ]] * [[Турци кун-çулĕ]] <font size="-2">*(5)</font> * [[Украина кун-çулĕ]] * [[Ватикан кун-çулĕ]] </table> == Çавăн пекех == * [[Европăри хирĕçӳсен шутлавĕ]] * [[Европа политики]] * [[Европа хулисен историллĕ шутлавĕ]] — хуласенчи халăх: [[1700]] — [[1800]] çç. * [[Европа варринчи историллĕ çĕрсем]] * [[Балкан çурутравĕн истори çĕрĕсем]] * [[Пăхăнуллă территорисем]], алфавитлă, паянкуна. * [[Малтан колонисем пулнă çĕршывсемпе тĕнчери ытти территорисем]], хăйсен метрополийĕсемпе. * [[Колониализм]] * [[Неоколониализм]] == Çăлкуçсем == * James B. Collins and Karen L. Taylor (Ed.): ''Early modern Europe. Issues and interpretations,'' Malden, MA : Blackwell, 2006, ISBN 0-631-22892-6 * Norman Davies, ''Europe: A History,'' Pimlico, ISBN 0-7126-6633-8 * R. R. Palmer, Joel Colton & Lloyd Kramer, ''A History of the Modern World,'' McGraw-Hill, ISBN 0-07-112147-1 (1).Статья: "Аслă Британи Европа пайĕ пулать-и?" "[https://web.archive.org/web/20031024173445/http://tygodnik.onet.pl/1545,5514,1130182,tematy.html Timothy Garton Ash, вăхăчĕ: 2003-06-01, акăлчанран куçарнă (Google шыравĕпе усă курнă])); (2).Публицистикă журналĕ "Европа", 07.04.2004 ("Поляксем европа çыннисем пулаççĕ-и?" от 07.04.2004 ("[https://web.archive.org/web/20040620225517/http://efakt.pl/artykuly/artykul.aspx/Artykul/18617]" , тата çаплах: " [https://web.archive.org/web/20061205211322/http://www.dziennik.pl/Default.aspx?TabId=208&year=2004&nrw=1&art=18617]" (Google шыравĕпе усă курнă)). == Кăтартнисем == # Samuel Barone, ''The Civilization of Europe in the Renaissance'' (London 1993) == Каçăсем == * [http://www.ena.lu European NAvigator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003103616/https://www.ena.lu/ |date=2017-10-03 }} Европа Пĕрлешĕнĕвĕн кун-çулĕ * [http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=1 Тухăç Тĕп Европа кун-çулĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722055925/http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=1 |date=2011-07-22 }} * [http://www.history-forum.com/index.php/board,8.0.html European History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228082713/http://www.history-forum.com/index.php/board,8.0.html |date=2007-12-28 }} related discussions on [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ History Forum] * [http://www.shadowedrealm.com/ Shadowed Realm - Medieval Content and Discussion] [[Категори:Европа историйĕ]] [[Категори:Истори]] [[Категори:Политика]] [[Категори:Географи]] [[Категори:Пĕрлĕх]] 7wvspiiujbx5wp1ir4f9m2x8o1ydlp6 Çĕр 0 13402 877870 876199 2026-09-24T22:11:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877870 wikitext text/x-wiki :''Ытти пĕлтерĕшсене '''[[Çĕр (пĕлтерĕшĕсем)]]''' статьяра пăхăр''. {| class="infobox" style="width: 18em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | Çĕр [[Ӳкерчĕк:Earth symbol (black).svg|20px|🜨]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;" bgcolor=000 | [[Ӳкерчĕк:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center|Çĕр чăмăрĕ.]] |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Физика пахалăхĕсем |- ! align="left" | [[Экватор]] [[радиус]]ĕ, çм | 6378,14 |- !align="left" | Поляр радиусĕ, çм | 6356,78 |- !align="left" | Вăтам радиусĕ, çм | 6371,3 |- ! align="left" | Экватор тăршшĕ, çм | 40 075 |- ! align="left" | [[Калăпăш]]ĕ, çм³ | 1,0832×10<sup>12</sup> |- ! align="left" | [[Йывăрăшĕ]], кг | 5,9737×10<sup>24</sup> |- ! align="left" | [[Япалан тачăлăхĕ|Тачăлăх]]ĕ, г/см³ | 5,515 |- ! align="left" Çийĕн | [[лаптăкĕ]], çм² | 510 065 700 |- ! align="left" | [[Ирĕклĕ ӳкен хăвăртлăхĕн ӳсĕмĕ]], экватор çинче, м/ç² | 9,766 |- ! align="left" | [[Иккĕмĕш космослăх хăвăртлăхĕ]], м/ç | 11 180 |- ! align="left" | [[Сидер кунĕ|Çаврăнун сидер тапхăрĕ]], сех. | 23,934 |- ! align="left" | [[Планета çаврăнăшĕн тайăмĕ|Орбитăн экватор патĕнчи тайлăмĕ]], [[Кĕтес градусĕ|°]] | 23,45 |- ! align="left" | Çийĕнчи [[температура]], К | {| cellspacing="0" cellpadding="2" align ="center" border="0" width="100%" |- ! мин. ! вăтам ! чи вĕри |- align ="center" | 185 | 287 | 331 |} |- ! align="left" |Çийĕнчи [[атмосфера пусăмĕ]], [[кПа]] | 101,325 |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | [[Орбита]] пахалăхĕсем |- ! align="left" | [[Хĕвел]]тен аяк вăтам хушă, çм | 149 597 890<br /> (1,0 [[астрономи виçи|а. в.]]) |- ! align="left" | [[Перигели]], çм | 147 100 000 |- ! align="left" | [[Афели]], çм | 152 100 000 |- ! align="left" | [[Сидер çулĕ]]н тапхăрĕ, кунсем | 365,256366 |- ! align="left" | Вăтам [[орбита хăвăртлăхĕ]], м/ç | 29 785,9 |- ! align="left" | Орбитăн [[Эксцентриситет|эксцкентритечĕ]] | 0,01671022 |- ! align="left" | Эклиптика тӳремĕнчен [[орбита тайăмĕ]], ° | 0,00005 |- ! align="left" | Орбитăн [[çавракăш]]ĕ, çм | 924 375 700 |- ! align="left" | [[Хайлавлă юлташ|спутник]]ĕсем | 1 ([[Уйăх]]) |- ! align="left" | [[Хайлавлă юлташ|спутник]] шутланать | [[Хĕвел]] |- ! bgcolor="#ffc0c0" colspan="2" | Атмосфера тытăмĕн шучĕ, % |- | '''[[Азот]]''' || 77 |- | '''[[Йӳçлĕк]]''' || 21 |- | '''[[Аргон]]''' || 1 |- | '''[[Углерод икĕйӳçĕлĕхĕ]]''',<br /> '''[[шыв]] пăсĕ''' | йĕрĕсем |} '''Çĕр''' (астрономи символĕ: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) — [[Хĕвел]]тен виççĕмĕш тăракан [[планета]], хĕвелĕн спутникĕ. Ун патĕнче çаврăнса тăрать. Хăйĕн йĕри тавра 24 сехет (пĕр кун) хушинче, хĕвель йĕри тавра 12 уйăх (пĕр çул) хушинче çаврăнать. Çулла хĕвел патне çывăха пырать те çӳле хăпарать, хĕлле инçете каять те аяла анать. == Çĕрĕн кун-çулĕ == Çĕр тата ытти [[Хĕвел системи]]н планетисем 4,54&nbsp;млрд&nbsp;çул каялла <ref>{{cite book | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | url=https://archive.org/details/ageofearth00unse | publisher=Stanford University Press | location=California | id=ISBN 0-8047-1569-6 }}</ref> пĕрлĕх [[Хĕвел тĕтрелĕхĕ]]нчен, диск евĕр тусанпа газран, [[Хĕвел]] хыççăн пулса тăнă. == Çĕр тытăмĕ == === Хорми === [[File:Terrestrial planet size comparisons.jpg|мини|Çĕр ушкăнĕн планетисен калăпăшĕсене танлаштарни (сулахайран сылтăмалла): [[Меркури (планета)|Меркурий]], [[Венера (планета)|Венера]], Çĕр, [[Марс (планета)|Марс]]]] Çĕр çаврака, тăпраран, хăйăртан, тăмран, шывран, сывлăшран тăрать. === Хими тытăмĕ === {| class="wikitable" style="margin-left: 2em;" |+ Ф. У. Кларкăн Çĕр витĕмĕнчи йӳçĕлĕхсен таблици !Çыхăнăвĕ !Хормули !Процентлă<br />шучĕ |- |[[Вутчул-çĕр]] |style="text-align: center;"|SiO<sub>2</sub> |style="text-align: right;"|59,71 % |- |[[Тăм-çĕр]] |style="text-align: center;"|Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> |style="text-align: right;"|15,41 % |- |[[Кальци йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|4,90 % |- |[[Магни йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|4,36 % |- |[[Натри йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|Na<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|3,55 % |- |[[Тимĕр йӳçĕлĕхĕ|Тимĕр йӳçĕлĕхĕ (II)]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3,52 % |- |[[Кали йӳçĕлĕхĕ]] |style="text-align: center;"|K<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|2,80 % |- |[[Тимĕр йӳçĕлĕхĕ|Тимĕр йӳçĕлĕхĕ (III)]] |style="text-align: center;"|Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub> |style="text-align: right;"|2,63 % |- |[[Шыв молекули|Шыв]] |style="text-align: center;"|H<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|1,52 % |- |[[Титан икĕйӳçĕлĕкĕ]] |style="text-align: center;"|TiO<sub>2</sub> |style="text-align: right;"|0,60 % |- |[[Фосфор пентоксичĕ]] |style="text-align: center;"|P<sub>2</sub>O<sub>5</sub> |style="text-align: right;"|0,22 % |- !colspan="2"|Пурĕпе !style="text-align: right;"|99,22 % |} Çĕрĕн йывăрăшĕ 5,98 яхăн{{e|24}}&nbsp;кг тан. Вăл чылайрах [[тимĕр]]тен (32,1 %), [[йӳçамăш]]рен (30,1 %), [[кремни]]рен (15,1 %), [[магни]]рен (13,9 %), [[кӳкĕрт]]рен (2,9 %), [[никкĕль]]рен (1,8 %), [[кальци]]рен (1,5 %) и [[алюмини]]рен (1,4 %) тытăнса тăрать; ытти элеменчĕсем çине 1,2 % юлать. === Шалти тытăмĕ === [[Ӳкерчĕк:Globe4.jpg|мини|[[Çĕр (планета)|Çĕрĕн]] пĕтĕмĕшлĕ тытăмĕ]] === Çĕр витĕмĕ === === Çĕрĕн мантийĕ === [[Ӳкерчĕк:Jordens inre.svg|мини|Çĕр моделĕ]] Манти — Çĕрĕн [[силикат]]лă çавра капламĕ. Вăл ытларах [[ту тăпри]]ллĕ [[перидотит]]сенчен — [[магни]], [[тимĕр]], [[кальци]] селикачĕсенчен тăрать. Мантийĕн ту тăприсем кăштах шăраннисем [[Çĕр витĕмĕ]]н çӳлти сийне хăпарнă çем базальт е унăн евĕр шăранчăкĕсем пулса тухаççĕ. Манти Çĕр йывăрăшĕн 67 %, 83 % яхăн калăпăшĕн пайĕ пулать. Вăл Çĕр витĕмĕн аялти чиккинчен 5 — 70 километр пуçланса, тĕшĕн чиккине çити, 2900 км пырать. ==== Çĕрĕн тĕшĕ ==== Тĕшши [[тимĕр]]-[[никĕль]] хутăш шăранчăкĕсенчен, ытти сидерофиллă элементсенчен тăрать. === Тектоника платформисем === [[Ӳкерчĕк:Tectonic plates.png|мини|Çĕрĕн тектоникă платхормисен картти.]] {| class="wikitable" !Плита ячĕ !Лаптăкĕ<br /><span style="font-size: smaller;">10<sup>6</sup>&nbsp;км<sup>2</sup></span> !Витĕмлех лаптăкĕ |- | [[Африка плитти]] ||style="text-align: center;"| 61,3 ||style="text-align: center;"| [[Африка]] |- | [[Антарктика плитти]] ||style="text-align: center;"| 60,9 ||style="text-align: center;"| [[Антарктика]] |- | [[Австрали плитти]] ||style="text-align: center;"| 47,2 ||style="text-align: center;"| [[Австрали]] |- | [[Еврази плитти]] ||style="text-align: center;"| 67,8 ||style="text-align: center;"| [[Ази]] тата [[Европа]] |- | [[Çурçĕр Америка плитти]] ||style="text-align: center;"| 75,9 ||style="text-align: center;"| [[Çурçĕр Америка]] тата çурçĕр-тухăç [[Çĕпĕр]] |- | [[Кăнтăр Америка плитти]] ||style="text-align: center;"| 43,6 ||style="text-align: center;"| [[Кăнтăр Америка]] |- | [[Лăпкă океан плитти]] ||style="text-align: center;"| 103,3 ||style="text-align: center;"| [[Лăпкă океан]] |} == Уйăх == [[Ӳкерчĕк:AS08-13-2329.jpg|мини|Çĕр Уйăх çинчен курăнни]] {| class="wikitable" !Ячĕ || Диаметр || Йывăрăшĕ || [[Мăн çурма тĕнĕлĕ]] || Çаврăну тапхăрĕ |- ||[[Уйăх (спутник)|Уйăх]] | style="text-align: center" | 3&nbsp;474,8&nbsp;км | style="text-align: center" | 7,349{{e|22}}&nbsp;кг | style="text-align: center" | 384&nbsp;400&nbsp;км |27&nbsp;кун 7&nbsp;сехет 43,7&nbsp;минут |} == Çавăн пекех == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == * [http://www.worldometers.info/ru/ Всемирная статистика в реальном времени]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130511235712/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth Профиль Земли]— [https://solarsystem.nasa.gov/ Исследование Солнечной системы] — [[НАСА|NASA]].{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20140220162927/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html Измерения температуры и осадков] — National Climatic Data Center{{ref-en}} * [https://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html Изменения климата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221115223602/https://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html |date=2022-11-15 }} — [[НАСА|NASA]]{{ref-en}} * [http://geomag.usgs.gov/ Геомагнетизм Земли] — [[Геологическая служба США]]{{ref-en}} * {{cite web |title = Фотографии Земли на сайте NASA |url = http://eol.jsc.nasa.gov/Coll/weekly.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090430041323/http://eol.jsc.nasa.gov/Coll/weekly.htm |archivedate = 2009-04-30 |deadlink = yes |lang = en }} * [https://earthobservatory.nasa.gov/ Земная обсерватория] — [[НАСА|NASA]]{{ref-en}} {{Çĕр}} {{Çĕр тытăмĕ}} {{Хĕвел системи}} {{Çĕр вырнаçăвĕ}} {{Çутçанталăк}} {{Astro-stub}} [[Категори:Хĕвел системинчи планетăсем]] [[Категори:Çĕр ушкăнĕнчи планетăсем]] [[Категори:Çĕр (планета)]] [[Категори:Планетăсем]] pa6002nsawt1kcjp6s0fyxa2l1yd6qo Моркă районĕ 0 16635 877891 718336 2026-09-25T03:24:58Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877891 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Моркă районĕ |Тăван ячĕ = {{lang-mhr|Морко кундем}} |Герб = Coat of Arms of Morki rayon (Mariy-El).png |Ялав = Flag of Morkinsky rayon (Mari El).png |Ялава ăнлантарни = Моркă районĕн ялавĕ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллă район]] |Кĕрет = {{Ялавлани|Мари Эл}} |Тытăмĕ = {{nobr|10 муниципаллă йĕркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Моркă]] хеп |Вăхăт = [[1924]] |Пуçлăх = Иванов Александр Альбертович<ref>[http://mari-el.gov.ru/Pages/municipality.aspx Главы администраций муниципальных образований республики Марий Эл]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Район администрацин пуçлăхĕ |Пуçлăх2 = Иванова Светлана Михайловна<ref>[http://mari-el.gov.ru/morki/Pages/Sobranie_deputatov/IvanovaSM.aspx Собрание депутатов].</ref> |Пуçлăх тĕсĕ2 = Муниципалитет пуçлăхĕ, депутатсен Пухăвĕн председателĕ |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = мари, вырăс |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = 28 712 |Çырав çулĕ = 2016 |Пурăнан халăх проценчĕ = 4,21 |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = 12,65 |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = марисем, вырăссем, тутарсем |Конфесси йышĕ = мăсăльмансем, христиансем |Лаптăк = 2270,08<ref name='88_8006001'>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst88/DBInet.cgi?pl=8006001 Марий Эл. Общая площадь земель муниципального образования]</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = 4 |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 300px |ВăхăтТăрăхĕ = {{s|{{MSK+0}}}} |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = 83635 |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 12 |Сайт = http://mari-el.gov.ru/morki |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} [[File:Карта Марий Эл.png|thumb|320px|Марий Эл республики]] '''Моркă районĕ''' ({{lang-mhr|Морко кундем}})<ref>[http://mincult12.ru/sites/default/files/doc/perechen_naimenovanij.docx Перечень наименований населённых пунктов Республики Марий Эл на государственных языках Республики Марий Эл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117015622/http://mincult12.ru/sites/default/files/doc/perechen_naimenovanij.docx |date=2015-11-17 }}. Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл, комиссия по государственным языкам Республики Марий Эл, Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В. М. Васильева.</ref> — [[Мари Эл]]е ([[РФ]]) кĕрекен [[Мари Элĕн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ#Администрациллĕ-территориллĕ тытăмлăхĕ|администрациллĕ-территориллĕ виçе]] тата [[муниципаллă йĕркеленӳ]] ([[муниципаллă район]]). Республикăн анăç енче вырнаçнă. [[Администраци центрĕ]] — [[Моркă]] [[хула евĕр паççулкă|хула евĕр паççулки]]. == Тавралăхĕ == Район Мари Элĕн кăнтăр-тухăç пайĕнче вырнаçнă. Анăçра вăл [[Мари Элĕн Звенигово районĕ|Звениговăпа]] [[Мари Элĕн Совет районĕ|Совет]] районĕсемпе, çурçĕрте — [[Мари Элĕн Куçенер районĕ|Куçенерпа]] [[Мари Элĕн Паранькă районĕ|Паранькă]] районĕсемпе, тухăçра тата кăнтăрта — [[Мари Элĕн Паранькă районĕ|Паранькăпа]] [[Мари Элĕн Атăл районĕ|Атăл]] районĕсемпе тата [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Атна районĕ|Атна районĕпе]] чикĕ тытать. Район çĕрĕн-шывĕн лаптăкĕ — {{çм²|2272}} е {{га|227200||В}}. === Шыв пурлăхĕ === Моркă районĕ [[Атăл]]ăн сулахай çыранĕнчи [[Илет (юханшыв)|Илет]] юханшывăн вăтам юхам тăрăхĕнче вырнаçнă. Район территорипе Илет тата унăн сылтăм юппи Юшут, çаплах пĕчĕк шывсем — Арă, Вонжа, Ировка, Тюшумка, Шалинка, Шора, Яранка тата урăххисем — юхаççĕ. Район территоринче 50 пĕчĕк кӳлĕ. Виççĕшĕ — Ергешьер, Кужьер, Шучьер — патшалăх хӳтĕлевĕнче. Çаплах районта 33 [[çăлкуç]] пур. [[2002]] çулта район территоринче 9500 га лаптăклă регион шайлă «Моркă» биологи çутçанталăк управне касса хунă. == Халăх == Районта [[2006|2006 çулхи]] [[кăрлач, 1]] тĕлне 33.98 пин çын пурăннă. == Кун-çулĕ == Района [[1924|1924 çулхи]] [[юпа, 24|юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче]] йĕркеленĕ. Ун шутне Царёв Кокшайск уесĕн Кумушъял, Морки, Шиньши вулăссен тата Сотнур вулăсĕн пай территрийе кĕнĕ. == Экономика == === Минерал янтти === Морки районĕнче чылай минерал янтти пур: карбонат тăпри, цемент чĕрри, [[гипс]] тата [[ангидрид]], çурт-йĕр тумалли тата силикат хăйăрĕ, тăм, чул. === Промăçлăхĕ === Халĕ районта 17 пĕчĕк промăçлă предприяти, 3 çурт-йĕр тăвакан фирма, 1 автотранспорт предприятийĕ, 1 газ-компрессор станцийĕ. * Зеленогорск вăрман комбиначĕ * Моркă хуçалахĕсен пĕрлешĕвĕ * Кужер вăрман хуçалахĕсен пĕрлешĕвĕ * Сĕт-çу завочĕ * Коркатово карьер управленийĕ * Йошкар-Ола «Контакт» тата çурмапроводник приборĕсен завочĕсен филиалĕсем * Моркă ЛМУМГ КС-21 == Ял хуçалăхĕ == === Транспорт === Паллă транспорт артерийĕ — [[Горький чукун çулĕ]]н Юшут чукун çул турачĕ — района [[Суслонгер]] чарăнупа çыхăнтарать. Хуçалăхсем хушшинчи çыхăну валли автомобиль транспорчĕпе усă кураççĕ. == Культура тата çутĕç == [[2004]] çулхи [[пуш, 1]] тĕлне районта пулнă: * 42 пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкул, çав шутра ** 17 вăтам ** 13 тĕп ** 10 пуçламăш ** 2 шкул-сачĕ ** 6 шкул çулне çитмен ача-пăча учрежденийĕ ** 1 ача-пăча реабилитаци центрĕ * 1 професси училищи Моркă районĕнче 70 культура йĕркелĕвĕ ĕçленĕ. Вĕсем хушшинче: * канупа культура район центрĕ * 28 ял культура çурчĕ * 3 ял клубĕ * 31 библиотека * ӳнер ача шкулĕ * 4 музей ** М.Н. Янтемир ячĕллĕ литературăпа этнографи музейĕ ** С.Г. Чавайн ячĕллĕ литературăпа музей комплексĕ ** Н.И. Казаков музейĕ ** Н.С. Мухин музейĕ * 13 шкул музейĕ == Спорт == Районта ĕçлет: * 27 волейбол * 20 баскетбол * 13 футбол площадки * 18 футбол уйĕ * 8 стрелок тирĕ * 9 йĕлтĕр бази * шывра ишмелли бассейн * 18 спорт залĕ * ал пӳскипе вылямалли уй == Сывлăх сиплев çурчĕсем == [[2004]] çулхи [[кăрлач, 1]] тĕлне районта 45 сиплев йĕркелĕвĕ пулнă, çав шутра: * район тĕп пульици * 1 участок пульници * 40 фельдшер-акушер пункчĕ * 3 сиплев пункчĕ == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20110727003054/http://sbchf.narod.ru/28/uchut.html Юшут чукун çулĕ][http://sbchf.narod.ru/ «Cайте о железной дороге»] Сергей Болашенко сайтĕнче {{Моркă районĕ}} {{Мари Эл}} <!--Categories--> [[Категори:Моркă районĕ]] 1uh2l2f8f4vj3hlvywfycuf2gv7j143 Би-би-си 0 20770 877875 840316 2026-09-24T23:25:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877875 wikitext text/x-wiki {{Радиостанци |радиостанци_ячĕ = «Би-би-си» |тулли_ячĕ = Британи анлă калаçу корпорацийĕ |логотип = [[File:BBC logo (1997-2021).svg|Лого BBC|200px]]]] |патшалăх = {{Аслă Британи ялавĕ}} [[Аслă Британи]] |тăтăшлăх = |калаçу_зони = {{Flagicon|Мир}} |тунă = [[1922]] |никĕслевçĕ = |харпăрçă = |сайт = [http://www.bbc.co.uk/ '''BBC.co.uk'''] |on-line_трансляци = [http://www.bbc.co.uk/ пур] }} '''Би-би-си''' ({{lang-en|BBC, British Broadcasting Corporation}} — '''Брита́ни калаçу корпора́цийĕ''') — [[Аслă Британи]]н [[Радио|радиокалаçу]]- тата [[Телекурăм|телекурӑм]] комплексĕ. Корпораци шалти, çаплах тулаш теле- тата радиокалаçăвне Би-би-си Тĕнче хĕсмечĕ урлă сарать. Корпораци патшалăх МИХ шутланмасть, [[акăлчан патши]] сĕнннипе лартнă 12 попечительрен тăракан тĕрĕслев канашĕллĕ этем пĕрлĕх йĕркелĕвĕ пулать.<ref>http://www.bbc.co.uk/info/running/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123171540/http://www.bbc.co.uk/info/running/ |date=2009-01-23 }}</ref> == Кун-çулĕ == Хăйĕн кун-çулне канал [[1922]] çултанпа шутлать. [[1929]] çултанпа [[Лондон]]ран радиохумсем янă, 1930 çул тĕлне кулленхи телепрограммăсене Brookmans Park антенни урлă трансляциленĕ. Baird’s company, хала вăл BBC One пек паллă, теле ĕç-хĕле [[1932]] çулхи [[çурла, 2]] пуçлать. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]не пула калаçăври тăхтавчен, канал аудиторине 25&nbsp;000-40&nbsp;000 çурт кĕнĕ. УКХ янă чухне [[Виççĕмĕш райх|нимĕç]] бомбардировщикĕсем валли лайăх пеленг пулма пултарнă, çавăнпа та радиона ĕçлеме чарнă, инженерсемпе техниксене çар хĕсметне тăратнă. [[1946]] çулта телекалаçăва Alexandra Palace-ран тапратаççĕ . The BBC Television Service анлă аудиторине тĕрлĕ программа трансляцилет. BBC2 канала (рейтингĕпе Аслă Британире виççĕмĕш (иккĕмĕшĕ [[ITV]]) пулнă) ĕçе кĕртнĕ хыççăн BBC TV ята [[1964]] çулта BBC1 ята куçараççĕ. Battersea электростанци вут-кăвара лекнипе Лондон тĕттĕме путать, çак [[1964]] çулхи [[ака, 20]] тĕлне канала уçма хатĕрленĕ пулнă. Вара канала ĕçе янă уява çурта çучĕпе ирттернĕ. BBC2 британи каналĕсенчен иккĕмĕш ультраçӳллĕ [[Частота диапазонĕсем|диапазон]] частотипе калаçма тытăнать. [[1967]] çулта BBC Two [[Европа|Европăри]] [[PAL]] схемипе тĕрлĕ сăрăллă теле сигнал саракан пĕрремĕш канал пулса тăрать. (BBC One тата ITV сăрă трансляцине [[1969]] çулхи чӳк уйăхĕнче кăна пуçланă). BBC Two «[[супăнь опери]]семпе» ахаль çĕнĕ хыпарсене кăтартман. [[Дэвид Аттенборо|Дэвид Аттенборо]] ертӳçĕ BBC Two ĕçрен тухса 1950-мĕш çулсенченех ĕçлекен BBC «Çутçанталăк кун-çулĕ» компанине куçать. Пĕтĕм тĕнчере çак пĕрлешӳ Дэвид Аттенборо хайланă: «Çĕр çинчи пурнăç», «Ӳсентăрансен курăнман пурнăçĕ», «Синкер планета» тата «Çĕр планета» программăсемпе паллă. [[1974]] çулта ВBC Ceefax пĕрремĕш [[телетекст]] системине кăтартать. [[2003]] çулхи утăра BBC программăсене Astra 2D [[Çĕрĕн искусствăллă спутникĕ|спутник]] урлă транляцилеме тытăнать, çакна тăвас çĕре BBC 85 миллион [[стерлинк фунчĕ]] тăкаклать. [[2004]] çулхи утăра BBC хăйĕн аллă çуллăхне уявлать. Çак пулăма çырни [[DVD]]-пе тухнă. [[2006]] çул вĕçĕнче Джаной Беннет ертсе пынă BBC Television управленийĕ BBC Vision мăн пĕрлешĕве кĕрет. == Хальхи лару-тăрăвĕ == BBC йышне Аслă Британин икĕ эфир тата виçĕ кабель/спутник/цифрă телеканалĕ, 14 наци цифрă радиостанцийĕ, темиçе [[тетел-сайт]], 40 яхăн журнал кĕрет. BBC Worldwide шутĕнче [[BBC Prime]], [[BBC Canada]] тĕнче каналĕсем тата [[BBC America]]. BBC World Service пĕтĕм тĕнчене 32 чĕлхепе калаçать. BBC [[2005]] çулта 7,205 млрд долл. тупăçланă. Аслă британире Би-би-си шутĕнче 20 ытла тĕрлĕ [[телеканал]], çав шутра талăкĕпе калаçакан çĕнĕ хыпар каналĕ — [[BBC News (телеканал)|BBC News]]. Радиокалаçу 14 тĕрлĕ каналпа, çĕнĕ хыпар, радиопьесăсене, спорт тата тĕрлĕ стиллĕ мусăка янратать.<ref>http://www.bbcgovernors.co.uk/annreport/report05/BBC_136-end.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060301082132/http://www.bbcgovernors.co.uk/annreport/report05/BBC_136-end.pdf |date=2006-03-01 }}</ref> Çаплах корпорацине [[BBC World News]] тĕнче çĕнĕ хыпар каналĕ, хăйĕн уçлă анлăшĕпе Би-би-си йышĕнчи халăх чи кăмăллаканни шутланать. Финансă тивĕçтерĕвне Би-би-си ятарлă пуçтарупа саплать, укçана çĕршывра камăн телевизор пур, çав тӳлет. Çулсерен çак суммă 2,8 млрд фунт (5,4 млрд доллара яхăн) çитет. Юридици енчен Би-би-си хăйĕн ĕç-пуçне Хартипе (Британи телерадиокалаçу корпорацин уставĕ) килĕшӳллĕ тытса пырать. Би-би-си пĕрремĕш хартине [[1927]] çулта вăя кĕртнĕ. Ăна кашни 10 çулта çĕнетеççĕ. Би-би-си (маларах Импери хĕсмечĕ) пĕтĕм тĕнче хĕсмечĕ [[1932]] çулта ĕçлеме пуçланă. Халĕ вăл 35 чĕлхепе калаçать. Итлекенсенсен йышĕ 150 миллион çын ытла. Пĕтĕм тĕнче хĕсмечĕн тĕп резиденцийĕ, [[Буш-хаус]], хăйĕн ятне Ирвинг Буш, Bush Terminal çĕнĕ йорк компании харпăрçи ([[Буш Джордж Уокер|Джордж Буш]] АПШ президенчĕн тăванĕ).<ref>http://news8.thdo.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_3212000/3212685.stm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051227220059/http://news8.thdo.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_3212000/3212685.stm |date=2005-12-27 }}</ref> Американ «[[Америка сасси]]» тата «[[Ирĕклĕх (радиостанци)|Ирĕклĕх]]», «Ирĕклĕ Европа» радиостанцисем пекех, Би-би-си [[сивлек вăрçи]] вĕçленсен, [[СССР]] аркансан, çаплах тĕнче [[терроризм]]ĕпе кĕрешмелли тапхăрта хăйĕн ютçĕр калаçăвĕн приоритетне улăштарать. Би-би-си тĕнче калаçăвĕ [[2007]] çултанпа 10 чĕлхе радиокăларăмĕсене хупать. Упранса юлнă укçана [[арап чĕлхи]]лле телеканала тума т ăкаклама йышăннă. == Вырăс хĕсмечĕ == {{main|Би-би-си вырăс хĕсмечĕ}} Би-би-си вырăс хĕсмечĕ [[СССР|Совет Союзĕн]] территоринче [[1946]] çулхи [[пуш, 26]] пуçласа калаçать. Пĕрремĕш вырăс чĕлхиллĕ тĕплĕ калаçăва [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Виссарионович Сталинпа]] американ корреспонденчĕсем [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] тапхăрĕнче ирттернĕ, ун чухне Би-би-си тăмăрсен вăрçăри Аслă Британипе СССР пĕрлĕ тăвакан ĕçсене хыпарлав платформи пулса тăнă. [[2005]] çулта Би-Би-Си Вырăс хĕсмечĕн радиоертӳçи [[Сева Новгородцев]] [[Британи Империн орденĕ]]н кавалер ятне тивĕçет. Çак чыса [[Букингем керменĕ]]нче ăна [[Елизавета II|Елизавета II]] хăй аллипе радиожурналистикăра пысăк çитĕнӳ тунăшăн сеннĕ. Итлекен халăх «Глядя из Лондона» хыпар прогаммине тата Анатолий Максимович Гольдбергăн кун комментарисене кăмăлланă. Халĕ Би-би-си Вырăс хĕсмечĕ кунсерен [[Раççей]], [[Украина]] тата урăх патшалăхсене кĕске тата вăтам хумсемпе хыпарлать.<ref>http://news.bbc.co.uk/hi/russian/programmes/default.stm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403075937/http://news.bbc.co.uk/hi/russian/programmes/default.stm |date=2009-04-03 }}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Би-би-си Промс]] * [[Тăшман хумĕсем]] * [[БибиСева]] == Каçăсем == {{Commonscat|BBC}} * [http://www.bbc.co.uk/ Официаллă сайт]{{ref-en}} * [http://www.bbcrussian.com/ BBC Russian / Русская служба Би-би-си]{{ref-ru}} * [http://www.bbcrussian.com/seva Страница программы ведущего Севы Новгородцева «БибиСева»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Санкт-Петербург радиостанцисем}} [[Категори:Би-би-си|*]] [[Категори:Аслă Британи компанисем]] [[Категори:Медиакомпанисем]] [[Категори:Тĕнче радиостанцисем]] [[Категори:Вырăс радиостанцисем]] [[Категори:Акăлчан радиостанцисем]] [[Категори:Француз радиостанцисем]] dhhahemk7flmzp95r28w5do4k4nhosh Викимани 0 21374 877877 800852 2026-09-24T23:59:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877877 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Wikimania.svg|right|150px|«Викимани» логотипĕ]] '''«Викимани»''' ({{lang-en|Wikimania}}) — «[[Фонд Викимедиа|Викимедиа Фондăн]]» çулсерен иртекен тĕнчери конференцийĕ. == Пĕрлĕ хыпарсем == {| class="wikitable sortable" ! Конференци !! Вăхăт !! Ирттернĕ вырăн !! Континент |- | [http://wikimania2005.wikimedia.org Wikimania 2005] || [[çурла, 5]] — [[çурла, 7]] [[2005]] || {{Германи ялавĕ}} [[Франкфурт]], [[Германи]] || [[Европа]] |- | [http://wikimania2006.wikimedia.org Wikimania 2006] || [[çурла, 4]] — [[çурла, 6]] [[2006]] || {{АПШ ялавĕ}} [[Кембридж (Массачусетс)|Кембридж]], [[Массачусетс]], [[АПШ]] || [[Çурçĕр Америка]] |- | [http://wikimania2007.wikimedia.org Wikimania 2007] || [[çурла, 3]] — [[çурла, 5]] [[2007]] ||{{Китай ялавĕ}} [[Тайбэй]], [[Китай]] || [[Ази]] |- | [http://wikimania2008.wikimedia.org Wikimania 2008] || [[утă, 17]] — [[утă, 19]] [[2008]] || {{Икĕпат ялавĕ}} [[Александрия]], [[Икĕпат]] || [[Африка]] |- | [http://wikimania2009.wikimedia.org Wikimania 2009] || [[çурла, 26]] — [[çурла, 28]] [[2009]] || {{Аргентина ялавĕ}} [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]] || [[Кăнтăр Америка]] |- | [http://www.wikimania2010.pl/ Wikimania 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720152939/http://wikimania2010.pl/ |date=2013-07-20 }} || [[утă, 9]] — [[утă, 11]] [[2010]] || {{Польша ялавĕ}} [[Гданьск]], [[Польша]] || [[Европа]] |- | [http://www.wikimania2011.pl/ Wikimania 2011]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || [[утă, 9]] — [[утă, 11]] [[2011]] || {{Польша ялавĕ}} [[Гданьск]], [[Польша]] || [[Европа]] |- | [http://wikimania2012.wikimedia.org/ Wikimania 2012] || [[утă, 9]] — [[утă, 11]] [[2012]] || {{АПШ ялавĕ}} [[Вашингтон]], [[США]] || [[Çурçĕр Америка]] |- | [http://wikimania2013.wikimedia.org/ Wikimania 2013] || [[утă, 9]] — [[утă, 11]] [[2013]] || {{Польша ялавĕ}} [[Гданьск]], [[Польша]] || [[Европа]] |- | [http://wikimania2014.wikimedia.org/ Wikimania 2014] || [[утă, 9]] — [[утă, 11]] [[2014]] || {{Аслă Британи ялавĕ}} [[Лондон]], [[Польша]] || [[Европа]] |- | [http://wikimania2015.wikimedia.org/ Wikimania 2015] || [[утă, 9]] — [[утă, 11]] [[2015]] || {{Мексика ялавĕ}} [[Мехико]], [[Мексика]] || [[Çурçĕр Америка]] |} == Викимани-2005 == [[Ӳкерчĕк:Wikimania-banner.png|thumb|150px|Викимани-2005 баннерĕ]] [[Ӳкерчĕк:Wikimania globalvoicespanel.jpg|thumb|150px|Викимани-2005 баннерĕ]] '''Викимани-2005''' — [[Фонд Викимедиа|Викимедиа Фондăн]] пĕрремĕш тĕнче конференцийĕ, [[Франкфурт|Франкфурт-Майн-çинчи]] хулара ([[Германи]]) [[2005]] çулхи çурлан [[çурла, 4|4-]] [[çурла, 8|8-мĕшĕсенче]] пулса иртнĕ. Конференцие Çамрăксен керменĕнче (Haus der Jugend) пуçтарнă, акăлчанла калаçнă. Спонсорĕсем: Answers.com, Socialtext Incorporated, DocCheck AG, Sun Microsystems, партнёрĕсем: German Library Association тата Linux New Media AG. === Викимани-2005 пирки материалсем === * [https://web.archive.org/web/20060203103413/http://technology.guardian.co.uk/online/story/0,,1546162,00.html Guardian хаçатри статья] * [[:n:Wikimedia Foundation's first Wikimania convention held in Germany]] == Викимания-2006 == [[Ӳкерчĕк:Wikimania_2006_banner.png|thumb|150px|Викимани-2006 баннерĕ]] [[Ӳкерчĕк:WM2006 0018.jpg|thumb|150px|Викимани-2006]] '''Викимани-2006''' 206 çулхи çурлан 4—6-мĕшĕсенче [[Кембридж]] хулинче ([[Массачусетс]] штачĕ, АПШ), Harvard Law School кампусĕнче иртнĕ. ''Тĕплĕнрех вулăр — [http://wikimania2006.wikimedia.org/wiki/Main_Page/ru Приглашение на Викиманию-2006].'' == Викимани-2007 == [[Ӳкерчĕк:Wiki2007TP.gif|thumb|150px|Викимани-2007 плакачĕ]] [[Ӳкерчĕк:CHTnWikimania2007.JPG|thumb|150px|Викимани-2007]] '''Викимани-2007''' çурлан 3—5-мĕшĕсенче [[Тайбэй]]ре ([[Тайвань]]) иртнĕ. ''Тĕплĕнрех вулăр — [http://wikimania2007.wikimedia.org/wiki/Main_Page/ru Приглашение на Викиманию-2007].'' == Викимани-2008 == [[Ӳкерчĕк:Wikimania with text ar.svg|thumb|200px|Викимани-2008 логотипĕ]] '''Викимани-2008''' 2008 çулхи утăн 17—19-мĕшĕсенче çĕнĕ [[Александрина Библиотеки]]нче ([[Египет]]) пулса иртнĕ. ''Тĕплĕнрех пăхăр — [http://wikimania2008.wikimedia.org/wiki/Main_Page/ru Викимани-2008 сайчĕ].'' <br clear="both" /> == Викимани-2009 == ''Тĕплĕнрех пăхăр — [http://wikimania2009.wikimedia.org/wiki/Portal Викимани-2009 сайчĕ].'' [[Ӳкерчĕк:Logo Wikimanía Buenos Aires.jpg|thumb|200px|Викимани-2009 плакачĕ]] '''Викимани-2009''' 2009 çулхи çурлан 26 — 28-мĕшĕсенче [[Буэнос-Айрес]]ре ([[Аргентина]]) иртнĕ.<ref>http://wikimediafoundation.org/wiki/Приёмная {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180610235410/https://wikimediafoundation.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%91%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D1%8F |date=2018-06-10 }}</ref> Викимани-2009 ирттересшĕн çаплах [[Торонто]] ([[Канада]]), [[Брисбен]] ([[Австрали]]) тата [[Карлсруэ]] ([[Германи]]) тупăшнă. Конференцие йĕркелекенĕ — Викимедиа-Аргентина. <br clear="both" /> == Викимани-2010 == '''Викимани-2010''' 2010 çулхи утăн 9 — 11 мĕшĕнче [[Гданьск]] хулинче ([[Польша]]) иртет. Викимание ирттересшĕн çаплах [[Оксфорд]]па [[Амстердам]] кĕрешнĕ пулнă. == Викимани-2011 == == Викимани-2012 == == Викимани-2013 == == Викимани-2014 == == Викимани-2015 == == Асăрхавсем == {{commonscat|Wikimania}} {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Викиçĕнхыпарсем|en:Category:Wikimania|Викимани {{ref-en}}}} * [[wmania:Main_Page/ru|Викимани веб-сайчĕ]] * [[:meta:Wikimania:Main Page|Meta çинчи страница]] {{ref-en}} * [[Википеди:Вики-конференцисем]] {{Википеди}} [[Категори:Викимедиа]] [[Категори:Викиологизмсем]] [[Категори:Информатика конференцийĕ]] lpw9heav95rgixry9r70tc5tf7xgh48 AIX 0 22198 877868 766535 2026-09-24T21:58:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877868 wikitext text/x-wiki '''AIX''' ('''A'''dvanced '''I'''nteractive e'''X'''ecutive) - [[IBM]] [[UNIX]] [[операци системи]]. Ку системи [[POWER]] тата [[PowerPC]] архитектурасинче ĕçле. Пĕрремĕш версийĕ '''AIX/RT 2''' 1986 çулта курăнса кайрĕ. == Каçăсем == * [http://www.ibm.com/servers/aix/index.html IBM AIX home page] * [https://web.archive.org/web/20080912063914/http://www-03.ibm.com/systems/p/os/aix/v61/index.html Текущая версия — IBM AIX Version 6.1] * [http://www-306.ibm.com/common/ssi/fcgi-bin/ssialias?infotype=an&subtype=ca&supplier=897&appname=IBMLinkRedirect&letternum=ENUS286-004 IBM Announcement Letter Number 286—004 dated January 21, 1986] * [http://www.rootvg.net/column_risc.htm 27 YEARS OF IBM RISC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806141741/http://www.rootvg.net/column_risc.htm |date=2006-08-06 }} * [http://www.levenez.com/unix/ UNIX history] * http://www-1.ibm.com/ibm/history/history/year_1986.html * http://www-1.ibm.com/ibm/history/history/year_1988.html * http://www-1.ibm.com/ibm/history/history/year_1991.html * [http://lib.ru/LINUXGUIDE/bykovaix/ Книга на русском языке об IBM AIX] * [http://www.regatta.cs.msu.su/doc/nav/Books/nav.htm Книги по AIX 5L версии 5.1] {{ref-ru}} {{ref-en}} * [http://www.aixportal.ru AIX Portal — Портал по ОС AIX и IBM POWER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402115743/https://aixportal.ru/ |date=2022-04-02 }}{{ref-ru}} * [http://www.rootvg.net AIX, IBM pSeries Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220010156/http://rootvg.net/ |date=2010-02-20 }} {{Unix-like}} [[Категори:Юникс-евĕр операци системисем]] [[Категори:IBM операци системисем]] [[Категори:System V]] [[Категори:UNIX]] rrnyzjke6he73ps8p4g8xrhnmamvmsl Гафний 0 24653 877880 876022 2026-09-25T00:31:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877880 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Гафни (Hf)<!--Назва-->|72<!--Атомний номер-->|шурă-кĕмĕл тĕслĕ туптанакан металл<[[Ӳкерчĕк:Hf-crystal bar.jpg|200px|Гафни]]<!-- Зовнішній вигляд-->|178,49<!--Атомна маса-->|167<!--Радіус атома-->|575,2 (5,96)<!--Енергія іонізації-->|[Xe] 4f<sup>14</sup> 5d<sup>2</sup> 6s<sup>2</sup><!--Електронна конфігурація-->|144<!--Ковалентний радіус-->|(+4e) 78<!--Радіус іона-->|1,3<!--Електровід'ємність-->|0<!--Електродний потенціал-->|4<!--Степені окислення-->|13,31<!--Густина-->|0,146<!-- Питома теплоємність--><ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т. |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1988 |том = 1 |страницы = 504 |страниц = 623 |серия = |isbn = |тираж = 100 000 }} </ref> |23,0<!--Теплопровідність-->|2&nbsp;503<!--Температура плавлення-->|(25,1)<!--Теплота плавлення -->|5&nbsp;470<!--Температура кипіння-->|575<!--Теплота випаровування-->|13,6<!--Молярний об'єм-->|гексагоналлă<!--Структура решітки-->|3,200<!--Період решітки-->|1,582<!--Відношення c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: #ffbfff; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Hf</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>72</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''178,49''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Xe] 4f<sup>14</sup> 5d<sup>2</sup> 6s<sup>2</sup>''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>''Гафни'''</big> |} '''Гафни''' — ({{lang-la|Hafnium}}) шурă-кĕмĕл тĕслĕ йывăр ирĕлекен метал, 72 [[Атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[хими элеменчĕ]]. === Тĕнчери гафни ресурсĕсем === [[2007]]-мĕш çулта 99 % тасалăхнă гафнин хакĕ вăтамран $780 килограмшăн пулнă /<ref>[http://infogeo.ru/metalls infogeo.ru/metalls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203141922/http://infogeo.ru/metalls/ |date=2010-12-03 }}</ref> Тĕнчери гафни ресурсĕсем, гафни двуокиçĕпе шутласан, 1 миллион [[тонна|тоннăран]] кăшт пысăкрах. Çĕршывсем хушинче çакăн патнерех: * [[Австрали]] — 630 пин тонна ытла, * [[ЮАР]] —287 пин тонна яхăн, * [[США]] — 105 пин тоннăран кăшт пысăкрах, * [[Инди]] — 70 пин тонна яхăн, * [[Бразили]] — 9,88 пин тонна. Гафни чĕртаварĕн ытларах пайĕ тинĕс хĕрринче сапаланнă [[цирконп]]а çыхăннă. [[Раççей Патшалăхĕ|Раççейпе]] [[СНГ]]ра, никама пăхăнман специалистсем пĕлтернĕ тăрăх, питĕ пысăк. Çак енĕпе аталансан тĕнче лиерне тухма та май пур. [[Украина|Украинăра]] та гафни ресурсĕсем пысăк.Нумайрах чухне гафни [[лопарит]па, [[циркон]]па, [[бадделеит]]па тата сайраçĕрметалĕллĕ гранитсемпе çыхăннă. [[Ӳкерчĕк:Hafnium bits.jpg|thumb|left|Гафни катăкĕсем]] == Физика пахалăхĕсем == [[Ӳкерчĕк:Hf-Hafnium.JPG|thumb|left|250px|Гафни]] Гафни [[ăшă нейтронсем|ăшă нейтронсене]] питĕ лайăх çăтать (ядерла эфективла касни 10² [[барн]] яхăн), çав вăхăтрах ун хими аналогĕн, [[цирконин|циркони]], çак кăтарту 100 яхăн сахалрах (0.2 барн). Çавăнпа ядерла реактăрсен [[ТВЭЛ]]ĕсен валли усă куракан цирконие гафнинчен çине тăрса тасатмалла. Çутçанталăкра сахал сарăлнă изотопĕ <sup>174</sup>Hf [[альфа-аркану|альфа-арканупа]] пайланать. [[Çурма аркану тапхăрĕ]] 2{{e|15}}çул. ==Изотопĕсем== {{main|Гафни изотопĕсем}} === Пĕлтерĕшле хими çыхăнăвĕсем === [[Ӳкерчĕк:Hafnium(IV) oxide.jpg|thumb|left|Гафни диоксичĕ]] '''Икĕ валентлă гафни çыханавĕсем''' * ''HfBr<sub>2</sub>'' — сывлăшра хăйне хăй çункакан хытă, хура тĕслĕ япала. 400&nbsp;°C гафнипе гафни тетрабромичĕ çине пайланать. * ''Hf(HPO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>'' — кӳкĕрт йӳçĕкĕпе фтороводород йӳçĕкĕнче ирĕлекен шурă порошок. Гафни тăварĕсене ортофосфор йӳçĕкĕпе хутшăнтарса тăваççĕ. '''Виçĕ валентлă гафни çыханавĕсем''' * ''HfBr<sub>3</sub>'' — хура кăвак хытă япала. 400&nbsp;°C гафни дибромичĕпе тетрабромичĕ çине пайланать. Гафни тетрабромидне [[водород]]па е [[алюмини|алюминипе]] хĕртсе тăваççĕ.. '''Тватă валентлă гафни çыханавĕсем''' * ''HfO<sub>2</sub>'' — тĕссĕр моноклинла кристалсем (тачăлăхĕ — 9,98 г/см³)е тĕссĕр тетрагоналлă кристалсем(тачăлăхĕ — 10,47 г/см³). Юлашки t<sub>ир</sub> 2900&nbsp;°C ирĕлĕт, шывра сахал ирĕлет, диамагнитлă, ZrO<sub>2</sub> сĕлтĕрех, тата [[Катализ]] пахалăхĕсем кăтартаççĕ. Гафни металне [[кислород]]ра хĕртсе, е гафнин дисульфатне е диоксалатне хĕртсе тăваççĕ. * ''Hf(OH)<sub>4</sub>'' — сĕлтĕсемпе е водород перекиçĕпе ирĕлесе пероксигафниата куçакан шурă тусан. * ''HfF<sub>4</sub>'' — тçссĕр кристалсем. t<sub>ир</sub> 1025&nbsp;°C, тачăлăхĕ — 7,13 г/см³. Шывра ирĕлет. 300&nbsp;°C [[азот]] юхăмĕнче çак çыхăнăва (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>[HfF<sub>6</sub>] хĕртсе тăваççĕ. * ''HfCl<sub>4</sub>'' — 317&nbsp;°C сублимацилекен шурă тусан. t<sub>ир</sub> 432&nbsp;°C. Гафни металĕ, гафни карбичĕ е гафни окиçĕпе кăмрăк шутăшне [[хлор]]па çыхăнтарса тăваççĕ. * ''HfBr<sub>4</sub>'' — бесцветные кристаллы. Сублимируются при 322&nbsp;°C. t<sub>пл</sub> 420&nbsp;°C. 500&nbsp;°C хĕртнĕ гафнине [[кăмрăк]] хутăшне [[бром]] пăсĕпе çыхăнтарса тăваççĕ. * ''HfI<sub>4</sub>'' — сарă кристалсем. 427&nbsp;°C сублимациленет тата 1400&nbsp;°C диссоциленет. 300&nbsp;°C йодпа гафние пĕрлештерсе тăваççĕ. [[Ӳкерчĕк:Apollo AS11-40-5866.jpg|thumb|right|Сылтăм аял кĕтесре уйăх çине вĕçнĕ Апполон çинчи гафний шăранчăкĕнчен тунă ракетăн соплисем]] == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Химия и технология редких и рассеянных элементов. Ч. 2. Под ред К. Большакова. Изд. 2. М.: Высшая школа, 1976.{{ref-ru}} == Каçăсем == {{Commons|Hafnium}} {{wiktionary|hafnium}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Hf/key.html Гафни Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240519051621/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Hf/key.html |date=2024-05-19 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb072.htm Гафни хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113161918/http://n-t.ru/ri/ps/pb072.htm |date=2016-11-13 }} * [http://periodic.lanl.gov/elements/72.html Hafnium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602014423/http://periodic.lanl.gov/elements/72.html |date=2008-06-02 }} at [[Los Alamos National Laboratory]]'s [http://periodic.lanl.gov/default.htm periodic table of the elements] {{ref-en}} * [http://www.americanelements.com/hf.htm Hafnium Technical & Safety Data]{{ref-en}} * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@na+@rel+hafnium,+elemental NLM Hazardous Substances Databank – Hafnium, elemental] {{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} * [http://online.wsj.com/article/SB119481053795589302.html Intel Shifts from Silicon to Lift Chip Performance]{{ref-en}} * [http://www.intel.com/technology/45nm/index.htm?iid=homepage+marquee_45nm Hafnium-based Intel 45nm Process Technology]{{ref-en}} {{chem-element-stub}} [[Категори:Металсем]] 5zrv6ob7ntcp5fueo7dzhfmiomz907w Деми Ловато 0 28355 877881 876191 2026-09-25T00:45:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877881 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{куçармалла|ru|Ловато, Деми}} {{Кинематографист | Ят = Деми Ловато | Тăван ят = Demi Lovato | Фото = Demi Lovato, Future Now 2016 (Cropped).jpg | Çуралнă чухнехи ят = Деметрия Девонн "Деми" Ловато | Çуралнă вăхăт = {{Çуралнă|20|8|1992|1}} | Çуралнă вырăн = | Професси = [[актриса]] тата юрăç | Гражданлăх = {{АПШ ялавĕ}} [[АПШ]] | Хастар çулсем = | Парнесем = | imdb_id = 1416215 }} '''Деметрия Девонн «Деми» Ловато''' ({{lang-en|Demetria Devonne «Demi» Lovato}}; 1992 çулхи çурлан 20-мĕшĕ, [[Даллас]], [[АПШ]]) — американ [[актриса|актриси]] тата [[юрăç]]ĕ. Вăл «[[Walt Disney Pictures|Дисней]]» компани хайланă «[[Рок в летнем лагере]]» тата «[[Рок в летнем лагере 2]]» фильмĕсенчи ''Митчи Торрес'' рольне пула паллă пулать. Çаплах [[Disney Channel|Дисней каналĕнче]] «[[Дайте Санни шанс]]» сериалĕнче тĕп рольне сăнарлать. 2009 çулта Деми «[[Программа защиты принцесс]]» фильмĕнче тĕп рольне вылять. Çавăн пекех «Барни и друзья» сериалĕнче пысăках мар сăнара кăтартать<ref name="WP"/><ref name=TheStar>{{cite news |url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/852284--just-your-average-teen-except-for-the-fame-part |title=Just your average teen, except for the fame part - thestar.com |publisher=www.thestar.com |accessdate=2010-08-27|date= 2010-08-27|author= Richard Ouzounian | location=Toronto}}</ref>. Юрăç ĕç-пуçне Деми 2008 çулхи авăнăн 23-мĕшĕнче ''[[Don’t Forget]]'' альбомран пуслать<ref>{{cite web |author=Daniel Kreps |date=October 1, 2008 |url=http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/01/on-the-charts-demi-lovato-kings-of-leon-debut-high-metallica-rule/ |title=On the Charts: Demi Lovato & Kings of Leon Debut High, Metallica Rule |work=[[Rolling Stone]]|accessdate=2008-12-22}}</ref>. Он занял второе место в списке Billboard 200<ref name="trust201002">Gary Trust (February 5, 2010). [http://www.billboard.com/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story#/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story Ask Billboard: Miley’s New Movie Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416012729/http://www.billboard.com/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story#/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story |date=2010-04-16 }} ''Billboard''. Retrieved 2010-09-02.</ref>. Пĕрремĕш эрнере 89&nbsp;000 копине сутнă. Ун хыççăн тата 473 000 яхăн пластинка сутăнать. Ловато каланипе, альбома 10 кун хушшинче хайланă<ref name="popeater1">[http://www.popeater.com/2009/04/15/demi-lovato-opens-up-about-new-album-past-heartbreak/ Demi Lovato Opens Up About New Album, Past Heartbreak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003123539/http://www.popeater.com/2009/04/15/demi-lovato-opens-up-about-new-album-past-heartbreak/ |date=2010-10-03 }}{{dead link|date=October 2010}}</ref>. 2009 çулхи утăн 21-мĕшĕнче<ref name="HereWeGoAgain">{{cite web |url=http://twitter.com/ddlovato/status/1957085257 |title=Demi Lovato First Single Announcement |publisher=Demi Lovato |accessdate=2009-05-29}}</ref> унăн иккĕмĕш альбомĕ ''[[Here We Go Again (Деми Ловато альбомĕ)|Here We Go Again]]'' тухать. Пĕрремĕш эрнере 108 000 копине сутнă, альбом [[Billboard 200]] тапăлĕнче пĕрремĕш вырăна хăпарать<ref>[http://www.billboard.com/#/news/demi-lovato-debuts-at-no-1-on-billboard-1003998139.story Demi Lovato Debuts At No. 1 On Billboard 200, But Michael Jackson Still Reigns] Billboard.com. Retrieved on 2009-07-29.</ref>. == Çамрăк çулĕсем == Деми Ловато [[Даллас]]ра ([[Техас]] штачĕ) Патрик Ловатопа Дианна Харт Де Ла Гарца çемьинче çуралнă<ref name="ref091"/><ref name="WP">{{cite news|author=Laura Yao|date=June 21, 2008|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/20/AR2008062003077_pf.html | title=Disney Demi-Goddess| work=[[Washington Post]] | accessdate=2008-12-22}}</ref>. Ашшĕ енчен унăн мексикан тăванĕсем, амăшĕ енчен — ирланд тата итал хурăнташĕсем. Аппăшĕ — Даллас Ловато, тата йăмăкĕ Мэдисон Де Ла Гарца<ref name="Biography Today">{{cite book |last=|first=|title=Biography Today|url=https://archive.org/details/biographytodaypr0000unse|year=2009|page=[https://archive.org/details/biographytodaypr0000unse/page/103 103]|publisher=Omnigraphics|location=[[Detroit]] |isbn=978-0-7808-1052-5}}</ref><ref name="ref091">{{cite news|last=Caramanica|first=Jon|coauthors=|title=Tween Princess, Tweaked|pages=|publisher=New York Times|date=2009-07-15|url=http://www.nytimes.com/2009/07/19/arts/music/19cara.html?pagewanted=2|accessdate=2009-11-04}}</ref><ref name="ref092">{{cite news|last=Huff|first=Richard|coauthors=|title='Camp Rock' film could make Demi Lovato a star|pages=|publisher=New York Daily News|date=2008-06-19|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2008/06/20/2008-06-20_camp_rock_film_could_make_demi_lovato_a_.html|accessdate=2009-11-04}}</ref>. Унăн амăшĕ чирлидер ''Dallas Cowboys'' пулнă, [[кантри]] юррисене юрланă. [[1994]] çулта уйрăлсан, ашшĕ [[Çĕнĕ Мексико]]на куçса каять. Деми [[экстерн]] экзаменĕпе шкултан вĕренсе тухать<ref>{{cite web|url=http://www.disneydreaming.com/2009/04/23/demi-lovato-graduates-high-school/|title=Demi Lovato Graduates High School}}</ref>. [[Пианино]]па выляма вăл 7 çулта пуçлать<ref>«Biography Today», p.105</ref>. == Мусăк ĕçĕ-хĕлĕ == == Фильмографи == # [[2004]], [[Барни и друзья]], Barney & Friends # [[2006]], [[Побег (телесериал, АПШ)|Побег]], Prison Break # [[2007]], [[:en:As the Bell Rings (United States)|Звон колокольчиков]] # [[2007]], [[:en:Just Jordan|Просто Джордан]], Just Jordan # [[2008]], [[Рок в летнем лагере]], Camp Rock Митчи Торрес # [[2009]], ''Barney: Top 20 Countdown'', Barney: Top 20 Countdown, Анжела # [[2009]], [[Программа защиты принцесс]], Princess Protection, Program, принцесса Розалинда Рози # [[2008]]-[[2010]], ''Disney 365'', Disney 365 # [[2010]], [[Анатомия страсти]], Grey's Anatomy, Хейли Мэй # [[2010]], [[Рок в летнем лагере 2: Отчётный концерт]], Camp Rock 2: The Final Jam, Митчи Торрес # [[2009]]-[[2011]], [[Дайте Санни шанс]], Sonny with a Chance, Санни Монро # [[2013]], ''Touch A New Day'', Touch A New Day (Элисон Картер) == Дискографи == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; " |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Альбомсем |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Вăхăт ! Альбом ячĕ ! Саса çыракан компани |- |авăн, 23 - 2008 çул | ''[[Don’t Forget]]'' | [[Hollywood Records]] |- |21 июля 2009 | ''[[Here We Go Again (альбом Деми Ловато)|Here We Go Again]]'' | [[Hollywood Records]] |- |авăн, 20 - 2011 çул | '' [[Unbroken (альбом Деми Ловато)|Unbroken]] | [[Hollywood Records]] |- |ака, 28 - 2012 çул | '' [[The Other Side Of Me (альбом Деми Ловато)|The Other Side Of Me]] | [[Hollywood Records]] |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == {{commons|Category:Demi Lovato}} * [http://www.demilovato.com/ Официаллă сайт] * {{twitter|ddlovato|Деми Ловато}} * {{imdb name|id= 1416215|name= Деми Ловато}} * [http://www.kinopoisk.ru/level/4/people/1233387/ Деми Ловато на КиноПоиске.] * [http://www.youtube.com/user/DemiDevoneLovatoVEVO/ Деми Ловато на Youtube.] * [http://www.facebook.com/pages/Demetria-Lovato/249623945098578/ Деми Ловато на Facebook.] * [http://vk.com/id_demetrialovato]Official Page in contact {{Деми Ловато}} ql1fvbxorwk2rvdyqpexoankdwxr295 BusinessWeek 0 29036 877869 768562 2026-09-24T21:58:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877869 wikitext text/x-wiki {{Журнал | ячĕ = BusinessWeek | тăван ячĕ = BusinessWeek | ӳкерчĕк = Businessweekmba20045wk.jpg | анлăшĕ = 300px | алпусни = | ăстаçăлăх = ĕçлев журналĕ | кăларăм тапхăрлăхĕ = эрнере пĕрре тухакан | кĕскен = | чĕлхе = [[акăлчан чĕлхи|акăлчан]] | редакци адресĕ = [[Çĕнĕ Йорк]] | тĕп редактор = | учредитель = [[McGraw-Hill]] | кăларакан = [[McGraw-Hill]] | патшалăх = АПШ | истори = | никĕсленĕ = [[1929]] | калăпăш = | комплектаци = | тираж = 986000 | ISSN = 0007-7135 | веб-сайт = http://www.businessweek.com/ }} '''BusinessWeek''' — [[McGraw-Hill]] издательствăн ĕçлев журналĕ. 1929 çулта Малькольм Мур йĕркеленĕ, ун чухне вăл McGraw-Hill президенчĕ пулнă<ref>{{cite web | url = http://www.mcgraw-hill.com/aboutus/history_development.shtml | title = Corporate History - Development | work = [[McGraw-Hill]] | accessdate = 2008 çулхи çурлан 20-мĕшĕ|lang=en }}</ref>. Совокупная читательская аудитория в мире — 5,6 млн человек<ref name="russia">[http://www.media-atlas.ru/editions/?a=view&id=5890 Атлас российской прессы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029091302/http://www.media-atlas.ru/editions/?a=view&id=5890 |date=2007-10-29 }}</ref>. 2005 çултанпа Европăри тата Азири хăшпĕр версисене кăларма пăрахнă. 2005 çулхи раштавăн 7-мĕшĕнче издательство хăйĕн пресс-релизĕнче кăларăм пĕрле те пĕтĕм тĕнчĕллĕ пулассине пĕлтерет<ref>[http://investor.mcgraw-hill.com/phoenix.zhtml?c=96562&p=irol-newsArticle&ID=793664&highlight Press release] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120712033344/http://investor.mcgraw-hill.com/phoenix.zhtml?c=96562&p=irol-newsArticle&ID=793664&highlight |date=2012-07-12 }}</ref>. 1988 çултанпа BusinessWeek çулсеренхи американ [[Ĕçлев адмистрацилевĕн магистрĕ|МВА]] бизнес-шкулĕсен рейтингне пичетлет<ref>{{cite web | url = http://www.businessweek.com/bschools/06/full_time.htm | title = BusinessWeek Business School Rankings | work = BusinessWeek | accessdate = 20 августа 2008|lang=en }}</ref>. В 2006 году началась публикация годового рейтинга обычных бизнес-программ<ref>{{cite web | url = http://bwnt.businessweek.com/bschools/undergraduate/08rankings/ | title = Undergrad Rankings 2008 | work = BusinessWeek | accessdate = çурла, 20 - 2008|lang=en}}</ref>. 2007 çулхи юпан 12-мĕшĕнче журналăн дизайнĕ улшăнать, тытăмĕ те кăшт çĕнелет. == Вырăс кăларăмĕ == == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/19961019132104/http://www.businessweek.com/ BusinessWeek.com] Официаллă сайт == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{press-stub}} {{Major English-language business magazines}} {{АПШ пресси}} [[Категори:Экономика журналĕсем]] [[Категори:Эрнере тухакан журналсем]] [[Категори:Ĕçлев журналĕсем]] [[Категори:Çĕнĕ Йорк культури]] e3o8dzkdghcur5f4p1n9eje63htdf92 Кословккă (Патăрьел районĕ) 0 40209 877863 876997 2026-09-24T12:27:39Z Ellodanis5 17302 877863 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Куславкка (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Козловка (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Кословккă (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кословккă |тăван çĕлĕк = ''Кословккă'' [[File:Kozlovka Batyrevsky Chuvashia.jpg|thumb|300px|Kozlovka Batyrevsky Chuvashia]] |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = 24 |lon_deg = 47|lon_min = 42|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/map.xml?mapID=1200&mapX=4109338&mapY=7027003&scale=7&descx=4109338&descy=7027003 |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Патăрьел районĕ |район тапăлра = Патăрьел районĕ{{!}}Патăрьел |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Туçа ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Тури Туçа ял тăрăхĕ{{!}}Туçа |шалти пайлану = виçĕ [[урам]] |пуçлăх = Углёв Константин Анатольевич |никĕсленĕ вăхăт = 1929 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = 280632 тăв.м<ref name="Демографи">[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=2216093 Туçа ял тăрăхĕн паспорчĕ.]</ref> ~ 0,3 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 143 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010<ref>Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Стат. сборник / Чувашстат - Чебоксары, 2012 – 82 с.</ref> |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = кословккăсем |вăхăт тăрăхĕ =[[UTC+3]] |почтă индексĕ =429354 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83532 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97 207 870 003 |категория Commons-ра = |сайт = http://gov.cap.ru/main.asp?govid=306 }} '''Кословккă''' ({{lang-ru|Козловка}}), — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăрьел районĕ]]нчи [[ял]]. Ял [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] [[юханшыв|шывĕн]] сылтăм çыранĕнче, [[Пăлакасси]] тата [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)|Кивĕ Ахпÿрт]] хушшинче, вырнаçнă. Ялта [[клуб]], фельдшер-акушер пункчĕ (ФАП)<ref>[http://www.batyrevo-crb.med.cap.ru/structure/162 Козловка-Булаковский фельдшерско-акушерский пункт.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017010718/http://batyrevo-crb.med.cap.ru/structure/162 |date=2018-10-17 }} — БУ «Батыревская центральная районная больница» Минздрава Чувашии</ref>, райпо [[лавкка|лавкки]] пур, — ку объектсене пурне те юнашарти Пăлакассипе "пайлать" темелле. Вĕсем чăннипе юлашкинчен асăннă ялăн официаллăн çирĕплетнĕ территорийĕнче<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=2023599 Пăлакассин тĕплĕ картти.]</ref> вырнаçнă. Икĕ ял çав тери тачă çыхăннине кура, [[массăллă информаци хатĕрĕсем|массăллă информаци хатĕрĕсенче]] те<ref>Сăмахран, ак çакăнта пăхăр: [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=306&id=66745&page=38 Публикации » Ача çулталăкне халалласа: Сцена çинче - фабрика çăлтăрĕсем.]</ref>, официаллă хутсенче те<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=306&id=155156 Организации, предприятия и учреждения.]</ref>, çавăн пекех йăла-йĕркере те, час-часах "Козловка-Пăлакасси" тесе асăнни пулать. Çавах та вĕсем уйрăм ялсем. Калăпăр, кашни ялта пĕрле усă курмалли пĕрер çыхăну вырăнĕ (телефон) вырнаçтарас кампани вăхăтĕнче çавна унта та, кунта та тунă. Кослаккăри — Мир урамĕнче (Лешкас), Пăлакассинчи — Канаш урамĕнче (Эрĕм касси). == Тавралăх == Рельеф уйрăмлăхĕсене илсен, Кословккă [[хĕвелтухăç]] тата [[хĕвеланăç]] енсенчен икĕ пĕчĕк ятсăр [[çырма]]семпе чикĕленсе тăрать теме пулать. Асăннă çырмасем [[Пăла (юханшыв)|Пăлана]] юхса тухаççĕ теме май çук, мĕншĕн тесен вĕсем чăннипе Пăла çумĕнчи айлăм вырăнта хăйсем тĕллĕн вĕçленеççĕ, çухалаççĕ. Анчах та ик-виç теçетке çул каялла ятарлă дамба тунă хыççăн, хĕвеланăç енчи ятсăр çырма Пăланах тухма тытăннă теме пулать. [[2015]]-мĕш çулта çав дамба çумĕнче ятарласа ''пĕчĕк кÿлĕ'' пекки те чавнă. [[Экономика]] тĕллевĕсемпе теес пулать. Вăл [[вырăн]] хур-кăвакал усрама, ытти выльăх-чĕрлĕхе шăварма кирлĕ. Паллах, унта [[пулă]] ĕрчетесси пирки [[сăмах]] тăмасть. == Халăх йышĕ. Экономика == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=15 | '''Пĕтĕмĕшле демографи кăтартăвĕсем'''<ref>[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=845 Чăваш энциклопедийĕ]</ref> |--- class='bright' | colspan=12 | Пĕтĕмпе|| colspan=2 | |--- class='shadow' |çул || 1939 || 1979 ||2002 || 2010 || 2012<ref>[http://gov.cap.ru/HOME/158/smo/msu-317.doc Чăваш республикин пурнакан вырăнĕсенчи йыш.] (Ку таблицăсенче шăпах [[2012]]-мĕш çулхи палăртавсем).</ref> || 2013<ref name="Демографи" /> || 2014<ref name="Демографи" /> || 2015<ref name="Демографи" /> || 2016<ref name="Демографи" /> |--- |çын ||118 арçын<br> 124 хĕрарăм || 104 арçын<br> 130 хĕрарăм || 74 арçын<br> 102 хĕрарăм || 69 арçын<br> 74 хĕрарăм || 170 || 157 || 156 || 154 || 153 |--- |кил || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || 56<ref name="Шут">Кунта, ахăртнех, çынсем ялан пурăнакан çуртсене çеç палăртнă пулмалла.</ref> || 51<ref name="Шут" /> || 58<ref name="Шут" /> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || <small>паллă мар</small> || 63 |} [[1929]]-мĕш [[çул]]та [[Пăлакасси]] ялĕпе пĕрле "Канаш" колхоз йĕркеленĕ. Çав колхозăн пĕрремĕш ертÿçи Никандр(ашшĕ ячĕ паллă мар) Мышин пулнă; ăна такамсем темшĕн çапса вĕлереççĕ те колхоз председателĕ пулма ял никĕслевçине А. Г. Козлова суйлаççĕ, вăл вара çичĕ çул хуçалăха ертсе пырать<ref>Матросов И. Çак яла Козловка теççĕ. // Патăрьел районĕн "Авангард" хаçачĕ, [[1984]], декабрь, 4. Ытларикун.</ref>. ==Ял урамĕсем== Хальхи вăхăтра ялта виçĕ урам. Мир урамĕ, Симĕс урам тата Лавкка<ref>Лавкки, каланă ĕнтĕ кунта, чăннипе [[Пăлакасси]] ялĕн официаллă территорийĕнче вырнаçнă.</ref> урамĕ. Лавкка урамне халăхра ''Хăрах кас'' теççĕ. Юлашкийĕ хăрах йĕрлĕ пулнипе çеç мар, ыттисенчен кĕскереххипе те уйрăлса тăрать. Вăл малтанхисенчен чылай каярах ([[1950]]-мĕш çулсенче) çĕкленнĕ. Симĕс урамăн мăшăрлă енĕ те [[1990]]-мĕш çулсенче [[çурçĕр]] еннелле кăштах (икĕ [[çурт]] чухлĕ) вăрăмланнă, — Козлов Л.Г. тата Мышин Н.В. хуçалахĕсем хушăннă. Мир (''Лешкас'') тата Симĕс урамсене чул сарнă, чăн та, пахалăхĕ пысăках мар. Хăрах кас еннелле аслă çултан (историлле "Пăва çулĕ") темиçе теçетке [[метр]] чухлĕ [[асфальт]] сарнă, малалла вара ним те сарман (çынсем хăйсем тĕллĕн, нимĕнле проектсăр уни-кунисем пăрахнисене шутламасан) ахаль [[çул]] каять. Çак асăннă виçĕ урама варринчен ''пралук'' (çуран çÿремелли [[тăкăрлăк]]) пĕрлештерсе тăрать. Симĕс урамра вăл, сăмахран, 13-мĕш тата 15-мĕш çуртсем хушшинче. Малалла асăннă пралук пĕр енчен Кивĕ Ахпÿртелле, тепĕр енчен Пăлакассинелле тăсăлать. ==Истори== Ку ял Патăрьел районĕнчи чи çĕнĕ [[пурăнакан вырăн]]сен шутне кĕрет. [[1929]]-мĕш çулта никĕсленнĕ шутланать. Çыннисем кунта [[Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăръел районĕ)|Çĕнĕ Ахпӳрт]] ялĕнчен куçнă. Çак ĕçĕ пуçарса яраканĕ Александр Григорьевич Козлов (?—[[1945]]) пулнă. Вăхăтĕнче икĕ çул хушши хĕрлисен майлă пулса [[граждан вăрçи]]не те хутшăннăскер, отходник шучĕпе [[нехтă]] кăларнă çĕрте ĕçленĕскер, коммунист. Шăпах ун [[хушамат]]не кура яла та çаканашкал [[ят]] панă. Каярахпа А.Г.Козлов [[лейтенант]] [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Аслă Аттелĕх вăрçинче]], Кёнигсбергшăн пынă çапăçусенче, пуç хунă<ref>[[Мулюков Геннадий Фёдорович|Г.Ф.Мулюков.]] Ордена Ленина колхоз "Гвардеец". Ч., 1983. 43 с.</ref>. Калас пулать, А.Г.Козлов фронтран янă пĕр çыру 1970-мĕш çулсемчченех упраннă. Унтан ăна, ĕмĕрлĕхе упранмалла тесе, Туçари выăтам шкула панă. Вара вăл çав ялти музее лекме пултарнă. Çыру хальхи вăхăтра упранни/упранманни паллă мар. Никĕсленнĕ хыççăнах ял [[Аслă Патăрьел районĕ|Аслă Патăрьел районне]] кĕнĕ. [[1935]]-мĕш çулхи [[çу, 19|çу уйăхĕн 19]]-мĕшĕ хыççăн [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]], [[1939]]-мĕш çулхи [[нарăс, 22|нарăс уйăхĕн 22]]-мĕшĕ хыççăн [[Чăваш Енĕн Чкаловски районĕ|Чкаловски районне]], [[1957]]-мĕш çулхи [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20]]-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăт таран [[Чăваш Енĕн Патăръел районĕ|Патăръел районне]] кĕрет<ref>[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/к.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827185919/http://zakupki.cap.ru/kladr/book/%D0%BA.htm |date=2016-08-27 }}</ref>. === Ĕлеххисене аса илни === Нумаях та пулмасть-ха Кословккă чылай урăхларах сăн-сăпатлă пулнă. Çавăн пирки каласа парасшăн. Анчах камран илтни пирки ятарласа палăртнисем пулмасса та пултарĕç. Мĕншĕн тесен чылайăшне астăвакансем çав тери нумайăн-ха. Акă Симĕс урамăн çурçĕр вĕçĕнче ÿсекен йывăçсен ушкăнне ([[тирек]]сем, Америка [[вĕрене|вĕренисем]]) ''шкул пахчи'' теççĕ. Тĕрĕс, унта пуçламăш [[шкул]] çурчĕ пулнă. Кословккă тата [[Пăлакасси]] ачисем вĕреннĕ çавăнта. Чи малтанхи [[вĕрентекен|вĕрентевçĕсем]] — Владимир Ильич Уруков (1913-1998) тата унăн мăшăрĕ Анастасия Александровна Урукова (1913-2010). Вăл шкула ĕлĕххи [[топографи]] [[карттă|карттисем]] çинче паян та курма май пур<ref>[https://etomesto.com/na-karte-kozlovka-chuvashiya-121749/ Ĕлеххи карттăсем онлайн.]</ref>. Алкумлă, уçă верандăллă [[çурт]]. Шалти уçлăха хăмаран тунă урлăмпа икĕ пая уйăрнă. Урлăмне ятарлă çекĕлпе тата тăпсасем пулăшнипе маччаран çакса яма май пулнă кирлĕ чухне. Сăмахран, Çĕнĕ Çулхи савăнăçлă вăхăтсене паллă тунă чух. Пĕр хутчен вăл çуртра [[ял]] [[халăх]]не кино та килсе кăтартнă — Валентин Катаев [[хайлав]]ĕпе майлаштарнă "Сын полка" текенскерне. Тĕп çурт çумĕнче шкулăн хушма хуралтисем те пулнă. Тата — шыв илмелли пусă (унăн йĕррисем паянхи кун та пур). Ĕлеххи шкул çуртĕнчен аякрах мар выльăх-чĕрлĕх тытмалли вите пулнă. Унпа юнашар — ''"ферма хĕрĕсен" пÿрчĕ''. Кăштахран выльăх фермине пĕтернĕ. Вара "ферма хĕрĕсен" пÿртне [[шкул]] валли усă курмалла тунă — шăп пĕр вĕренÿ класĕ вырнаçмалăх. Пурăна-киле шкулăн тата тепĕр çурт та пулнă — пĕчĕк çырма леш енче, Пăлакасси еннерех. Мĕнпур ачасем [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)|Кивĕ Ахпÿртре]] вĕренме пуçласан, çуртсем пурте майĕпен пĕтнĕ, çухалнă (урăх çĕре куçарса кайнă е вутта янă). Вылăх фермине асăннă пулсан, ''[[силос]] шăтăкĕсене'' те манса каймалла мар. Мĕнпурĕ тăваттă. Кайран вĕсене те экскаваторпа килсе хуплаттрнă. Кирпĕчрен тунă урлăмĕсене ахаль çынсем май килнĕ таран сÿтсе килĕсене илсе кайнă (апла тума никама та чарман). [[Лавкка]] пирки калас пулать. Хальхи Симĕс урамри 25-мĕш çуртăн пахчи хыçĕнче, çырма леш енче пулнă. Кăнтăр еннерех — [[цистерна]], унта сутмалли [[краççын]]а усранă. Цистернăна кăштах çĕр ăшнелле чавса вырнаçтарнă, çавăнпа вăл тĕлте путăк-шăтăксем халĕ те курăнаççĕ-ха. Анчах та вăл путăк-шăтăксем (валсемпе урсем) ăна кăна мар, килти пахчасен чи аякра пулнă чиккисене те палăртаççĕ. Каярахпа пĕчĕклетнĕ пахчасен чиккисене куçарнă, анчах пĕчĕкке валсемпе урсем (вĕсен йĕррисем) тăрса юлнă. Пĕчĕклетнĕ пахчасен вырăнĕнче йĕркеленнĕ тĕлте, лавккаран [[хĕвелтухăç]]нерех, сĕрмелли-çунтармалли япаласен çурма [[çĕрпÿрт]] евĕр йĕркеленĕ управĕ те пулнă пĕр [[вăхăт]]ра. Çав асăннă сивĕ, хутман лавккара чăн малтан С.М.Макаров ([[1903]]-[[1942]]) ĕçленĕ пулмалла. Вăл [[вăрçă|вăрçа]] кайсан — кĕске вăхăт хушши унăн ывăлĕ П.С.Макаров ([[1925]]-?) тăнă ĕç вырăнне, унтан — çак çынсен хĕрĕ тата йăмăкĕ Е.С.Макарова (Чернова) ([[1927]] çур.). Юлашкинчен асăнни вара лавккана пăрахăçличченех, ăна урăх çĕрте никĕсличченех тата ун хыççăн та пăртак вăй хунă суту-илÿре. Лавккапа хире-хирĕçех Кословккă тата [[Пăлакасси]] ялĕсен вулав çурчĕ тата клубĕ пулнă. Малтан пĕчĕкрех çуртра, кайран пысăкраххинче. Унта камсем тата хăçан ĕçленине çырса кăтартсан та пит аван пулмалла. Ĕлеххи ытти палăрăмсенчен Симĕс урам тĕлĕнчи (автоçул леш енче) çиларманне тата ун çумĕнчи кану çуртне асăнмалла асăнмалла. 1970-мĕш çулсенче çав çиларманне тепĕр хут ĕçлеттерсе яма та хăтланса пăхнă. Юлашки арманçă — Вячеслав (Вечча, ашшĕ ячĕ паллă мар) Самоваров. Хăрах кас тĕлĕнче вара, çул леш енчех, — колхоз йĕтемĕ. Хурал пÿрчĕ те пулнă унта. Халĕ унта нимех те çук, ахаль пуш вырăн çеç. Меттал конструкцисенчен тунă тăрăллă лаптăка сÿтсе илсе сутса яни те нумаях вăхăт иртмен-ха. [[File:The onion field Chuvashia Batyrevsky Russia поле лук-севок Новое Ахпердино Çĕнĕ Ахпÿрт.jpg|thumb|300px|Кĕпер çинче. Аякра Кивĕ Ахпурт (сулахайра), '''Кословккă''' (варринче) тата Пăлакасси (сылтăмра) ялĕсем курăнаççĕ]] ==Паллă çыннисем тата ытти харкамлăхсем== === Çĕнĕ Ахпÿртре çуралса кайран Кословккăра тĕпленнисем === * Наташкин Николай Александрович, — РСФСР тава тивĕçлĕ [[механизатор]]ĕ<ref>Колхоз "Гвардеец" в девятой пятилетке (1971-1975 годы). Ч., 1976. — С. 9.</ref><ref>Çĕнĕ Ахпÿртре çуралнă, çамрăклах килйышĕпе Кословккăна куçса килнĕ.</ref>. === Кословккăрах çуралса çитĕннисем === * Румянцев Владимир Федорович (1934 çур.) — педагогика ăславĕсен кандидачĕ (1978), доцент (1983); икчĕлхелех тата виçчĕлхелĕх енĕпе специалист<ref>[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000998.pdf Румянцев Владимир Федорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402113138/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000998.pdf |date=2022-04-02 }} — ЧЕБОКСАРСКИЙ КООПЕРАТИВНЫЙ ИНСТИТУТ РОССИЙСКОГО УНИВЕРСИТЕТА КООПЕРАЦИИ. УЧЕНЫЕ ИНСТИТУТА. Информационный сборник. Чебоксары. 2007 — с.116.</ref>. * Хитров Арсентий Иванович, — [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]]-ветеран ([[мусăк]] тата [[чăваш чĕлхи]]пе [[литература|литературине]] вĕрентнĕ), "Пăлакасси вальсĕ" текен [[хайлав]]ăн (юррăн) [[автор]]ĕсенчен пĕри (кĕввине çырнă); хальхи [[вăхăт]]ра кÿршĕлле Пăлакассинче пурăнать<ref>[http://www.obrazov-gkan.edu21.cap.ru/?t=hry&eduid=4266&hry=./4111/14606/17407/17588 ХИТРОВ АРСЕНТИЙ ИВАНОВИЧ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806154001/http://www.obrazov-gkan.edu21.cap.ru/?t=hry&eduid=4266&hry=./4111/14606/17407/17588 |date=2020-08-06 }}</ref>. * Хитрова Василиса Васильевна ([[1941]] çур.), — ялти [[вулав çурчĕ|вулав çуртĕнче]], клубра, каярахпа [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăръел районĕ)|Кивĕ Ахпӳртри]] культура çуртĕнче нумай вăхăт ăнăçлă ĕçленĕскер; купăсçă-баянçă, тĕрлĕ пĕрлĕхлĕ ĕçсен йĕрекелевçи. * Хитров Иван Фёдорович (1942 çур.), Патăрьеленчи пульниццара рентгенолог пулса ĕçленĕ. «Халăхсен туслăхĕ» орден кавалерĕ тата РСФСР сывлăха сыхлас ĕç шеплĕхçи<ref>[https://batyrevo-crb.med.cap.ru/press/2022/6/17/denj-rozhdeniya-prazdnuet-veteran-zdravoohraneniya День рождения празднует ветеран здравоохранения - Иван Федорович Хитров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902101843/https://batyrevo-crb.med.cap.ru/press/2022/6/17/denj-rozhdeniya-prazdnuet-veteran-zdravoohraneniya |date=2022-09-02 }} — Бюджетное учреждение Чувашской Республики "Батыревская центральная районная больница" Министерства здравоохранения Чувашской Республики (сайт)</ref> Район тата ДСО «Урожай» шайĕнчи волейболçă. Хальхи вăхăтра [[Патăрьел]]ĕнче пурăнать. * Долгов Алексей Николаевич, вĕрентевçĕ, Чăваш республикинчи [[Улатăр районĕ]]нчи Çĕнĕ Эйпеç шкулĕн директорĕнче 33 çул ([[1969]]-[[2002]]) ĕçленĕ çын<ref>[https://ansya.ru/health/1-obshaya-harakteristika-shkoli/main.html Муниципальное общеобразовательное учреждение «Новоайбесинская средняя общеобразовательная школа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117092242/https://ansya.ru/health/1-obshaya-harakteristika-shkoli/main.html |date=2022-11-17 }}</ref>, Улатăр районĕн хисеплĕ элтешĕ<ref>[https://old-alatr.cap.ru/SiteMap.aspx?id=2350462 Йышăну: № 269, 27.05.2008ç]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Улатăр районĕн архивла сайтĕнчен.</ref>. * [[Долгов Анатолий Николаевич]] ([[1948]] çур.) , [[мусăк]] [[вĕрентекен|вĕрентевçи]], милици ĕçлевçи ([[1979]]-[[1997]]-мĕш çулсенче [[Патăрьел районĕ]]н шалти ĕçсен пайĕн пуçлăхĕн çумĕ пулнă), [[1997]]-[[2003]]-мĕш çулсенче районти вĕрентÿ ĕслевçисен профсоюзне ертсе пынă, район тата ДСО «Урожай» шайĕнчи волейболист; Хальхи вăхăтра [[Патăрьел]]ĕнче пурăнать<ref>[http://21310s12.edusite.ru/p88aa1.html Мусăк вĕрентевçисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824185108/http://www.21310s12.edusite.ru/p88aa1.html |date=2017-08-24 }}</ref>. * Долгов Евгений Николаевич, [[мусăк]] [[вĕрентекен|вĕрентевçи]], район шайĕнчи волейболист. Хальхи вăхăтра [[Тури Туçа]] япĕнче пурăнать. * Мякин Алексей Николаевич ([[1956]] çур.), — Патăрьел районĕнчи ЧРОООО ВОИн ертÿçи (хăш тапхăрта пулни паллă мар)<ref>[http://www.soc.cap.ru/news/details/29750#.WZSv1IgVzIU Спортивные соревнования, посвященные Дню Защитника Отечества среди людей с ограниченными возможности, прошли в Батеревском ЦСОН.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202212631/http://www.soc.cap.ru/news/details/29750#.WZSv1IgVzIU |date=2021-12-02 }}</ref>, Чăваш республикинчи ВОИ йĕркелĕмĕн тĕрĕслевпе ревизи комиссийĕн ертÿçи<ref>[http://www.voi.ru/organizations/regionalnye_organizaci/chuvahskaya_respublikanskaya_org Чувашская республиканская организация ВОИ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819203900/http://www.voi.ru/organizations/regionalnye_organizaci/chuvahskaya_respublikanskaya_org |date=2017-08-19 }}</ref>, * [[Хитров Георгий Геннадиевич]], — [[сăвапçă|сăваплăхçă]], [[протоиерей]], [[Карапай Шăмăршă]]ри Микулай Сăваплавçăн храмĕн, [[Палтиел]]ĕнчи Михаил Архангелăн храмĕн тытсатăравçи<ref>[http://alat-eparhia.ru/states.aspx?id=4 Чăваш-Шупашкар митрополийĕ, Улатăр епархийĕ, Шăмăршă благочиннăйлăхĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909095215/http://www.alat-eparhia.ru/states.aspx?id=4 |date=2017-09-09 }}</ref>. ==Кăсăклă фактсем== [[Ял]] ячĕ, пурте пĕлсе тăракан çыннăн тата унăн пурне те паллă [[тăхăм]]ĕсен хушамачĕпе çыхăннине кура, нихçан та "чăвашланман". Ку тĕлĕшпе ак çакăн пек [[сăвă]]лла [[текст]] та пур: {{цитата пуçламăшĕ}} <poem> Кословккă ятлă пĕчĕкçеççĕ ял. Ăна никам та Куславкка темен-тĕр. Эппин, сипетлĕ пулĕ çак халал: Суя ята никам та ан илентĕр. </poem> {{цитата вĕçĕ}} == Аслă Атилĕх вăрçинче пуç хунисене асăнса лартакан палăк == 2026-мĕш çулта çак палăка майлаштарас ĕç-хĕл пырать. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://www.cheb.ru/chuvashia/batyrevo/kozlovka_3.htm Кословккă пирки Шупашкар хулин сайтĕнче.] {{Патăрьел районĕ}} [[Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем]] iqde678aekv2titkkot4j95q27pkudp Джек Райан: Хаос теорийĕ 0 51427 877882 780760 2026-09-25T00:47:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877882 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Джек Райан: Хаос теорийĕ |ТăвЯчĕ = Jack Ryan: Shadow Recruit |Ӳкерчĕк = Jack Ryan Shadow Recruit.jpg |Жанр = [[Боевик (киножанр)|боевик]]<br />[[Драма (жанр)|драма]]<br />[[триллер]] |Режиссёр = [[Брана Кеннет|Кеннет Брана]] |Продюсер = [[Ди Бонавентура, Лоренцо|Лоренцо ди Бонавентура]]<br />Мейс Нойфелд |Сценарист = [[Том Клэнси]] (персонажи)<br />Адам Козад<br />[[Кепп, Дэвид|Дэвид Кепп]]<ref name="Кепп">[http://www.deadline.com/2011/04/jack-ryan-getting-david-koepp-rewrite/ Jack Ryan Getting David Koepp Rewrite — Deadline.com]</ref> |Актёрсем = [[Пайн, Крис|Крис Пайн]]<br />[[Брана, Кеннет|Кеннет Брана]]<br />[[Найтли, Кира|Кира Найтли]]<br />[[Костнер, Кевин|Кевин Костнер]] |Оператор = [[Замбарлукос, Харис|Харис Замбарлукос]] |Композитор = [[Дойл, Патрик|Патрик Дойл]] |Компани = [[Paramount Pictures]]<br />[[Skydance Productions]]<br />Di Bonaventura Pictures<br />Buckaroo Entertainment<br />Etalon film<br />Mace Neufeld Productions<br />Translux |Бюджет = 60 млн. [[АПШ долларĕ|долл.]]<ref name="BOM">{{cite web|title=Jack Ryan: Shadow Recruit (2014)|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=jackryan.htm|work=|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2014-02-24}}</ref> |Пухнисем = 135 503 748 долл.<ref name="BOM" /> |Патшалăх = {{USA}} |Чĕлхе = [[Акăлчан чĕлхи|акăлчан]] |Вăхăт = 105 мин. |Çул = 2014 }} '''«Джек Райан: Хаос теорийĕ»'''<ref>Тăван ячĕ — «Джек Райан: Теневой рекрут»</ref> ({{lang-en|Jack Ryan: Shadow Recruit}}) — [[Клэнси Том|Том Клэнси]] романĕсен тĕп паттăрĕ Джек Райан пирки [[Брана Кеннет|Кеннет Брана]] режиссёр хайланă — [[триллер|çивĕч сюжетлă]] [[Драма (жанр)|драма]] [[Боевик (киножанр)|боевикĕ]]<ref name="Р">[http://www.deadline.com/2012/03/kenneth-branagh-in-talks-to-direct-jack-ryan/ Kenneth Branagh In Talks To Direct Jack Ryan — Deadline.com]</ref>. Тĕп рольсенче [[Крис Пайн]], [[Кеннет Брана]], [[Кира Найтли]] и [[Кевин Костнер]]. АПШ-ра премьера 2014 çулхи кăрлачăн 17-мĕшĕнче, Раççейре — 2014 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче иртнĕ.<ref>[http://boxofficemojo.com/schedule/?view=changes&p=.htm Theatre Movie Schedule Additions and Changes]</ref><ref>[http://www.imdb.com/title/tt1205537/releaseinfo Jack Ryan (2013) — Release dates]</ref> == Сюжет == Студент Джек Райан 2001 çулхи авăнăн 11-мĕшĕнчи теракт пирки репортаж пăхать. 2003 çул, Афганистан. Джек Райан — лейтенант. Вăл тепĕр икĕ салтакпа вертолёт çинче вĕçсе пынă чухне ракета лекет, Джек йывăр аманать. Вăрçă хоспиталĕнче вăл Кэти Мюллер медаппаапа паллашать, вĕсен роман пуçланать. Темиçе çул иртсен Джек тата Кэти пĕрле Манхэттенре хваттерте пурăнаççĕ. Район ЦРУ хушнипе [[Уолл-стрит]]ре аудитор пулса ĕçленине Кэти пĕлмест. Пĕррехинче Джек вырăс миллионерĕ Черевин (ăна РФ Шалти Ĕçсен министрĕ Сорокин ĕç хушнă) АПШ доллар курсне антарма шухăшлать, çак вара [[Мăн депресси]]рен те хăрушрах пулать. Джека Мускава Черевин планне пĕлме яраççĕ. Мускавра Райана Угандăри американ агенчĕ кĕтсе илет. Анчах отеле çитсен сутăнчăк-агент Джека вĕлересшĕн пулать, анчах хăй ваннăра ''путăнать''. Джек [[ЦРУ]]-на шăнкăравласа пĕлтерет. Çĕрле вăл Томас Харпер агентпа тĕл пулса вырăссен планĕ пирки каласа парать. Джек ирхине Черевин оффисне каять каçхине пĕрле апатланма килĕшеççĕ. Джекăн олигарх çуртне тепре кĕмелле. Çĕрле отельре вăл Кэтие тупать. Джек арăмне пурне те каласа пама тивет, киле таврăнма ыйтать, ансах та Кэти килĕшмест. Харпер хĕре операцире усă курма шухăшлать.Райан хирĕç, Кэти килĕшет. Сорокин хăй патне Черевина чĕнсе илет. «Тăван çĕршывшăн эпĕ пĕтĕмпех турăм», тет бизнесмен. Сорокин «Эпĕ те» хуравлать те пистолетран Виктора персе вĕлерет. Джек сыватмăша Кэти патне каять, вĕсем пĕр-пĕрне çупăрлаççĕ. == Рольсем == * [[Крис Пайн]] — Джек Райан<ref name="Пайн">[http://www.variety.com/article/VR1118009912?refCatId=13 Chris Pine in talks for Jack Ryan role — Entertainment News, Film News, Media — Variety] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111054114/http://www.variety.com/article/VR1118009912?refCatId=13 |date=2012-11-11 }}</ref> * [[Кеннет Брана]] — Виктор Черевин<ref name="Брана">[http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/kenneth-branagh-chris-pine-jack-ryan-movie-352018 Kenneth Branagh to Play Villain in 'Jack Ryan' — Hollywood Reporter]</ref> * [[Кира Найтли]] — Кэти Мюллер<ref name="Найтли">[http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/keira-knightley-wins-female-lead-360829 Keira Knightley Wins Female Lead in 'Jack Ryan' (Exclusive) — Hollywood Reporter]</ref> * [[Кевин Костнер]] — Томас Харпер<ref name="Костнер">[http://www.deadline.com/2012/08/paramount-lands-kevin-costner-to-rev-jack-ryan-and-without-remorse-pics/ Paramount Lands Kevin Costner To Rev Jack Ryan And ‘Without Remorse’ Pics — Deadline.com]</ref> * [[Колм Фиори]] — Роб Берингер * Джемма Чан — Эми Чанг * [[Пэймер Дэвид|Дэвид Пэймер]] — американ дипломачĕ Диксон Льюис<ref>[http://www.variety.com/article/VR1118061112 Paymer spies 'Jack Ryan' role | Variety]</ref> * [[Анози Нонсо|Нонсо Анози]] — Эмби Денг * [[Дэвид Карен|Карен Дэвид]] — [[ФБР]] агенчĕ * Ханна Тэйлор-Гордон — Сара * [[Михаил Барышников]] — Шалти Ĕçсен министрĕ Сорокин Сергей Александрович * [[Елена Великанова]] — Катя * Петер Андерссон — Дмитрий Лемков, начальник охраны Черевина * Алек Утгофф — Александр Боровский * Ленн Кудрявицки — Константин * Сет Айотт — Тедди Хефферман == Çавăн пекех == * [[Патриотсен вăййисем]] * [[Хăрав хакĕ (фильм)|Хăрав хакĕ]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * {{official|www.shadowrecruitmovie.com|фильма «Джек Райан: Теория хаоса»|lang=en}} * {{official|www.jack-ryan.ru|фильма «Джек Райан: Теория хаоса»|lang=ru}} * {{Imdb title|1205537|«Джек Райан: Теория хаоса»}} * {{Mojo title|jackryan|Джек Райан: Теория хаоса}} * {{Rotten tomatoes|jack_ryan|«Джек Райан: Теория хаоса»}} * {{amg movie|561867|Джек Райан: Теория хаоса}} {{Кеннет Брана фильмĕсем}} [[Категори:Paramount Pictures]] [[Категори:АПШ боевик-фильмĕсем]] [[Категори:2014 çулхи боевик-фильмĕсем]] [[Категори:АПШ драма-фильмĕсем]] [[Категори:АПШ триллер-фильмĕсем]] [[Категори:Мускав пирки фильмсем]] [[Категори:IMAX фильмĕсем]] [[Категори:Нью-Йорк пирки фильмсем]] 1czi9pnoet33886guoc2vl4t19catjb Гангстер №1 0 57320 877879 771062 2026-09-25T00:30:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877879 wikitext text/x-wiki {{Мусăк альбомĕ | Ячĕ = Гангстер №1 | Тип = [[Студи альбомĕ]] | Тăвăмçă = [[Лепс Григорий Викторович|Григори Лепсăн]] | Хуплашка = Гангстер №1.jpg | Пысăкăш = 200 | Кăларнă = {{Мусăк альбомĕ/Кăларнă çул | Ялав = | Кун = пуш, 4 | Çул = 2014 | Патшалăх = | Тĕп вăхăт = çапла | Тĕс = альбом }} | Çырнă = 2013—2014 | Жанрсем = [[Хард-рок]], [[рэп-рок]], [[поп-мусăк|поп]], [[постшансон]] | Тăсăлать = | Патшалăх = {{RUS}} | Чĕлхе = [[Вырăс чĕлхи|вырăс]] | Лейблсем = United Music Group | Продюсерсем = | Сăнавсем = | Унченхи = [[Полный вперёд! (видеоальбом)|Полный вперёд!]] | Унч_çул = 2013 | Çул = 2014 | Çитесси = | Çит_çул = | Татах = | Ытти = }} '''«Гангстер №1»''' — [[Лепс Григорий Викторович|Григорий Лепсăн]] вуннă иккĕмĕш студи альбомĕ, 2014 çулхи пушăн 4-мĕшĕнче кăларнă. 2014 çулхи нарăсăн 28-мĕшĕнче альбома [[iTunes Store]] çинче кĕтме, виççĕ юррине — «Московская песня», «Плен» (feat. Артём Лоик) тата «Зеркала» (feat. [[Ани Лорак]]) — уçласа илме юрăхлă пулнă<ref>[http://www.intermedia.ru/news/253902 «Гангстер №1» Григория Лепса появился на iTunes]</ref>. Пурĕпе альбома 16 композици кĕнĕ. Альбомăн концерт презентацийĕ пушăн 3, 6, 8-мĕшĕсенче Crocus City Hall-ра иртнĕ<ref>[http://www.rusradio.ru/news/showbiznes/7555104/ «Крокус Сити Холл» захватил «Гангстер №1»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316182434/http://www.rusradio.ru/news/showbiznes/7555104/ |date=2014-03-16 }}</ref>. Çав вăхăтрах альбом [[Грампластинка|винил]] çинче тухнă<ref>[http://www.discogs.com/Григорий-Лепс-Гангстер-1/release/6252572 Гангстер №1 2014г. виниловое издание]</ref>. == Композицисем == # «Не уверен» — [[Григорий Лепс|Г. Лепс]] (7:11) # «Стаканы» — [[Гребенщиков, Борис Борисович|Б. Гребенщиков]] (2:38) # «Господи, дай мне сил» — [[Шнуров Сергей Владимирович|С. Шнуров]]/[[Шнуров Сергей Владимирович|С. Шнуров]], [[Григорий Лепс|Г. Лепс]] (3:05) # «Больше не будет» — T. Winstanley, P. Drew, G. Watts, P. Barringer/[[Григорий Лепс|Г. Лепс]], [[Кавалерян Карен Артаваздович|К. Кавалерян]] (4:37) # «На мосту» — М. Орлов (3:37) # «Если хочешь — уходи» — Д. Митькин (3:32) # «Ты пришла…» — [[Григорий Лепс|Г. Лепс]] (3:35) # «Московская песня» — Л. Шапиро (3:31) # «Выбрось из головы» — П. Евлахов (3:29) # «Быстрее…»  — T. Nichols, A. Bagge, P. Aström, A. Kane/[[Кавалерян Карен Артаваздович|К. Кавалерян]], [[Григорий Лепс|Г. Лепс]] (4:08) # «Ангел ушел в запой» ([[Бокарев, Андрей Рэмович|А. Бокарева]] халалланă) — В. Элик, А. Тюстин/В. Элик, О. Кошелев (3:23) # «Брат Никотин» ([[Тимати]]пе тата А. Лоикпа пĕрле) — [[Гребенщиков Борис Борисович|Б. Гребенщиков]]/[[Гребенщиков Борис Борисович|Б. Гребенщиков]], А. Лоик, [[Тимати|Т. Юнусов]] (4:00) # «Плен» (А. Лоикпа пĕрле) — Г. Богданов, [[Григорий Лепс|Г. Лепс]]/[[Григорий Лепс|Г. Лепс]], А. Лоик, [[Кавалерян Карен Артаваздович|К. Кавалерян]] (4:21) # «Небо на ладони» — [[Павлиашвили Иосиф Раминович|И. Павлиашвили]]/К. Губин (3:50)   # «Зеркала» ([[Ани Лорак|А. Лоракпа]] пĕрле) — Л. Молочник, А. Золотарев, К. Костомаров (3:45) # «Новый год» — В. Бирюков (4:34) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.grigoryleps.ru/news/2261/gangster-1 Альбом страници] Григорий Лепсăн официаллă сайтĕнче * [https://web.archive.org/web/20160131001854/https://itunes.apple.com/ru/album/gangster-no1/id828405714 Альбом страници] [[iTunes Store]] Russia çинче {{Григорий Лепс}} [[Категори:Григорий Лепс альбомĕсем]] tglfn903wdk4xtdhk7grqz9uq4igw7a Çурçĕр фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи) 0 63744 877871 874711 2026-09-24T22:18:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877871 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Çурçĕр фрончĕ}} {{Çар йĕркелĕвĕ |ячĕ = Çурçĕр фрончĕ<br />Ç.Ф |ӳкерчĕк = [[File:Red Army badge.gif|200px]] |алпусни = [[Хĕçпăшаллă Вăйсем|ХВ]] [[Эмблема|эмблеми]] |çулсем = [[çĕртме, 24]] - [[çурла, 23]], [[1941]] ç. |патшалăх = {{СССР ялавĕ}} [[СССР]] |пăхăну = фронт çарпуçне |йышĕнче = [[СССР Хĕçпăшаллă Вăйсем|СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсенче]] |тĕс = фронт |унăн_шутĕнче = управлени (штаб), [[Пĕрлешӳ (вăрçă ĕçĕ)|пĕрлешӳсем]], [[вăрçă чаçĕ]]сем тата йĕркеленӳсем |роль = хӳтĕленӳ |пысăкăш = [[Йĕркелев (вăрçă ĕçĕ)|йĕркелев]] |команда_структури = |вырнаçăвĕ = |витлев = |пулăшакан = |йыхрав = |сăрсем = |марш = |талисман = |хĕçпăшаланăвĕ = |çапăçусем = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче |уйăру_паллисем = |хальхи_командир = |паллă_командирсем = [[Попов Маркиан Михайлович|М М. Попов]], [[генерал-лейтенант]]. }} '''Çурçĕр фро́нчĕ''' — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапхăрĕнчи [[Хĕрлĕ Çар]]ăн операци пĕрлешĕвĕ. == Ĕçĕ-хĕлĕ == == Çарпуçлăхĕ == * [[Попов Маркиан Михайлович|М М. Попов]], [[генерал-лейтенант]]. == Каçăсем == * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224135614/http://bse.sci-lib.com/article117707.html |date=2012-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Все фронты Великой Отечественной войны]* http://www.victory.mil.ru/rkka/units/02/25.html * http://bdsa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2011&Itemid=30 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214014709/http://bdsa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2011&Itemid=30 |date=2010-12-14 }} {{RKKA-stub}} {{ТÇАВ фрончĕсем}} [[Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче]] niy5pwwl952xasbu3q12p32gr40l97q Кавалькада (фильм) 0 70440 877888 780773 2026-09-25T01:37:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877888 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кавалькада}} {{Фильм | ЧăвЯчĕ = Кавалькада | ТăвЯчĕ = Cavalcade | Ӳкерчĕк = Cavalcade 3S.jpg | Жанр = [[Драма (жанр)|драма]] | Режиссёр = [[Ллойд Фрэнк (режиссёр)|Фрэнк Ллойд]] | Продюсер = [[Ллойд Фрэнк (режиссёр)|Фрэнк Ллойд]] <br>[[Уинфилд Шихэн]] | Сценарист = [[Реджиналд Беркли]]<br>[[Соня Левин]] | Актёрсем = [[Дайана Уиньярд]]<br>[[Брук Клайв|Клайв Брук]]<br>[[Уна О'Коннор]]<br>[[Херберт Мандин]] | Оператор = [[Палмер Эрнест|Эрнест Палмер]] | Композитор = Питер Брунелли <br>Луис де Франческо<br>Артур Ланж<br>J.S. Zamecnik | Компани = Fox Film Corporation | Бюджет = $ 1 180 280 | Патшалăх = {{Ялавлани|АПШ}} | Чĕлхе = [[акăлчан чĕлхи|акăлчан]] | Вăхăт = 110 минут | Çул = 1933 | imdb_id = 0023876 }} '''«Кавалькада»''' ({{lang-en|Cavalcade}}) — [[Ллойд Фрэнк (режиссёр)|Фрэнк Ллойд]] британ режиссёрĕ 1931 çулта акăлчан [[драматург]]ĕн [[Кауард Ноэл|Ноэл Кауард]] сэрĕн пьесипе ӳнерленĕ американ илемлĕ хура-шурă фильмĕ. Экран çине [[1933]] çулта тухнă. [[Оскар (парне)|«Оскар» парнине]] (1933 çул) виççĕ номинацире çĕнтернĕ: Чи лайăх фильм, чи лайăх режиссёр ĕçĕ тата чи лайăх лартакан ӳкерӳçĕ ĕçĕ. Джейн Мэрриот рольне сăнарланă [[Дайана Уиньярд]] актрисăна чи лайăх хĕрарăм ролĕ категорине номинациленĕ. ==Рольсем == * [[Дайана Уиньярд]] — ''Джейн Марриот'' * [[Брук Клайв|Клайв Брук]] — ''Роберт Марриот'' * [[Уна О'Коннор]] — ''Эллен Бриджс'' * [[Херберт Мандин]] — ''Алфред Бриджес'' * [[Линдси Маргарет|Маргарет Линдси]] — ''Эдит Харрис'' * [[Гренвилл Бонита|Бонита Гренвилл]] — ''çамрăк Фанни'' == Каçăсем == * {{imdb title|0023876|«Cavalcade»}}| <small>Рейтинг: '''6,5'''/10</small> | {{V|01|03|2010}} * [http://www.allmovie.com/work/8678 «Cavalcade»]{{ref-en}} на сайте [[Allmovie]] | {{V|01|03|2010}} * {{Rotten tomatoes|Cavalcade|«Cavalcade»}} | <small>'''62 %'''/100 %</small> | {{V|01|03|2010}} * [https://web.archive.org/web/20110210085137/http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=70523 «Cavalcade»]{{ref-en}} на сайте [[Turner Classic Movies]] | <sup>{{рейтинг-5|4}}</sup> | {{V|01|03|2010}} {{Фрэнк Ллойдăн фильмĕсем}} [[Категори:АПШ драма-фильмĕсем]] [[Категори:АПШ хура-шурă фильмĕсем]] [[Категори:АПШ истори фильмĕсем]] [[Категори:Фрэнк Ллойд фильмĕсем]] nblopamhc1pclnoxwg51olf5w4hzbiq Аллигаторсем 0 70716 877874 876737 2026-09-24T22:41:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877874 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Florida gator.jpg|мини|справа|250px|Флорида аллигаторĕ]] '''Аллигаторсем''' ({{lang-la|Alligator}}) — хальхи вăхăтри икĕ тĕсе кĕртекен йăх: Америка е Миссисипи аллигаторĕ ({{lang-la|Alligator mississippiensis}}) тата [[Китай аллигаторĕ]] ({{lang-la|Alligator sinensis}}). == Крокодилпа аллигатор хушшинчи уйрăмлăхсем == Чи пысăк уйрăмлăх — вĕсен шăлĕсенче. [[крокодилсем|крокодил]] çăварне хупсан, — аялти тăваттăмĕш пысăк шăлĕ курăнса тăрать. Аллигаторăн вара курăнмасть. Унсăр пуçне вĕсен сăмсисем те урăхларах: чăн крокодил шĕвĕр сăмсаллă, V-евĕрлĕ, Ааллигаторăн — U-майлă сарлака сăмса. {| style="margin:auto;" class="image" |+ '''Крокодил (сулахайра) тата аллигатор пуçĕсем (сылтăмра)''' | [[Ӳкерчĕк:Everglades American Crocodile.jpg|center|190px]] | [[Ӳкерчĕк:AmericanAlligator.JPG|center|190px]] |+ |} == Вуламалли == * == Каçăсем == * [http://www.travelliving.ru/natural-wonders/203-north-america-united-states/497-the-florida-everglades.html Национальный парк Эверглейдс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417122345/http://www.travelliving.ru/natural-wonders/203-north-america-united-states/497-the-florida-everglades.html |date=2009-04-17 }} * [https://web.archive.org/web/20060819153613/http://www.nps.gov/ever/eco/gator.htm Эверглейдс — национальный парк крокодилов] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Аллигаторлисем]] 9qd5uwyx3c20bjls3hjokmjnp9yexvg Кент 0 74172 877890 873846 2026-09-25T01:59:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877890 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем}} {{coord|51.19|N|0.73|E|region:GB_source:enwiki-osgb36(TQ9147)|display=title}}<!-- Note: WGS84 lat/long, converted from OSGB36 grid ref --> {{Англи графлăхĕ |Чăвашла ячĕ = Кент графлăхĕ |Тăван ячĕ = Kent |Герб = Arms-kent.jpg |Герба ăнлантарни = |Ялав =Kent flag.svg |Ялава ăнлантарни = |Йыхрав = [[:en:Invicta (motto)|Invicta]] |Карттă = EnglandKent.svg |Карттă пысăкăшĕ = |Статус = метрополлĕ мар церемониллĕ |Патшалăх = Аслă Британи |Регион = Кăнтăр-Тухăç Англи |Кĕрет = |Ун шутĕнче = 13 адм. район |Тĕп хула = [[Мейдстон]] |Шĕкĕр хула = |Худасем = [[Кентербери]], [[Мейдстон]], [[Дувр]], [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Чатем (Англия)|Чатем]], [[Сануидж]], [[Рамсгит]], [[Маргит (хула)|Маргит]], [[Грейвзенд]], [[Дартфорд]], [[Уитстабл]], [[Фолкстон]], [[Ашфорд (Кент)|Ашфорд]], [[:en:List of places in Kent|ят-йыша акăлчанла пăхăр]] |Вăхăт = [[:en:Historic counties of England|тахçанхи]] |Лаптăк = 3736 |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = 10 |Адм. лаптăкĕ = 3544 |Адм. лаптăк проценчĕ = |Адм. лаптăк проценчĕ = 10 |Анлăх = |Вăрăмлăх = |Пĕр вăхăтлă зона = |ISO =GB-KEN |ONS = 29 |NUTS = UKJ42 |Çырав çулĕ = 2007 |Пурăнан халăхНомер = 7 |Пурăнан халăх = 1 647 100 |Йышлăх = 441 |Пурăнан халăхНомер адм. = 1 |Пурăнан халăх адм.= 1 394 900 |Наци йышĕ = |Герб2 = |Сайт = http://www.kent.gov.uk/ |Парламентри пайташсем = |Администрациллĕ виçен картти = KentDistrictsNumbered.svg |Адм. виçесем = <br> # [[Севенокс (район)|Севенокс]] # [[Дартфорд (район)|Дартфорд]] # [[Грейвшем]] # [[Тонбридж-энд-Маллинг]] # [[Медуэй (унитарлă виçе)|Медуэй]] (унитарлă виçе) # [[Мейдстон (район)|Мейдстон]] # [[Танбридж-Уэллс (район)|Танбридж-Уэллс]] # [[Суэйл]] # [[Ашфорд (район)|Ашфорд]] # [[Сити-оф-Кентербери]] # [[Шепуэй]] # [[Танет]] # [[Дувр (район)|Дувр]] |Категори Commons-ра = Kent }} '''Кент''' ({{lang-en|Kent}} {{IPA|/kɛnt/}}, {{lang-la|Cantium, Canthia}}) — [[Англи|Англири]] [[графлăх]]. [[Кăнтăр-Тухăç Англи]] йышне кĕрет . Администрациллĕ центрĕ тата шĕкĕр хула — [[Мейдстон]]. 1,359 млн çын (графлахсем хушшинче 1-мĕш вырăнта; 2004 çулăн хыпарĕсем) пурăнать. == Истори == == Демографи == == Географи == [[File:White cliffs of dover 09 2004.jpg|left|thumb|210px|Дувр патĕнчи клифсем.]] === Климат === Кентри климат — Британире чи ăшшисенчен пĕрри. 2003 çулхи авăнăн 10-мĕшĕнче çавăнти Брогдейл ялĕнче çĕршыври чи шăрăх температурăна (38,5°С) палăртса юлнă. Çулталăк тăршшипе 730 мм яхăн нӳрĕк ӳкет, максимумĕ: юпа - кăрлач уйăхĕсенче. 116 талăк çумăрлă шутланать. == Администрацилле пайлани == Графлăх йышне 12 администрацллĕ районпа 1 унитарлă виçе кĕрет: {| |[[File:KentDistrictsNumbered.svg|center]] | # [[Севенокс (район)|Севенокс]] # [[Дартфорд (район)|Дартфорд]] # [[Грейвшем]] # [[Тонбридж-энд-Маллинг]] # [[Медуэй (униталă виçе)|Медуэй]] (унитарлă виçе) # [[Мейдстон (район)|Мейдстон]] # [[Танбридж-Уэллс (район)|Танбридж-Уэллс]] # [[Суэйл]] # [[Ашфорд (район)|Ашфорд]] # [[Сити-оф-Кентербери]] # [[Шепуэй]] # [[Танет]] # [[Дувр (район)|Дувр]] |} == Культура == == Паллă вырăнсем == [[File:Knole House 13.jpg|thumb|265px|[[Ноул Хаус]] — Дорсет херцăгĕсен резиденцийĕ]] * [[Рочестер кермен]] * [[Лидс кермен]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ|Кент, графство}} == Каçăсем == * [[:en:List of places in Kent|Кент графлăхĕнчи хуласем, ялсем, вырăнсем]] * [http://www.kent.gov.uk/ Kent County Council] — Local Government website * [http://www.kentonline.co.uk/ Kent Online] — A Kent Messenger Group website * [http://www.camelotintl.com/heritage/counties/england/kent.html Kent heritage] * [http://www.kentdowns.org.uk Kent Downs AONB website] * [http://www.villagenet.co.uk/ Village Net web site has photographs and historic details of over 240 Villages in Kent and East Sussex] * [https://web.archive.org/web/20060216121323/http://www.bbc.co.uk/kent/places/names/index.shtml#a Spelling of placenames in the county from BBC website] * [http://www.kentcoast.org.uk/ Kent Coast in Pictures ] Photographs of the coastline of Kent — from Dartford to Dungeness. * [http://www.ikent.co.uk/ Kent Search Engine] — A Kent only Directory * [http://doversoul.tripod.com Dover Soul, local information website for Dover, Kent UK]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/england/Kent/ Статья о Кенте на портале «Аделанта-инфо»] {{Кент}} {{Англин церемониллĕ графлăхĕсем}} {{Англин тахçанхи графлăхĕсем}} [[Категори:Англи графлăхĕсем]] [[Категори:Кент|*]] 0zbk9jh0uu7hrrj2nt520uekdk6fb8c Восток (антарктика станцийĕ) 0 76569 877878 715349 2026-09-25T00:16:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877878 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Восток (пĕлтерĕшсем)}} {{Антарктика станцийĕ |ячĕ=Восток |фото=Wostok-Station core32.jpg |статус=ĕçлекен |никĕсленĕ вăхăт= [[раштав, 16]], [[1957]] |патшалăх={{Раççей ялавĕ}} [[РФ]] |пурăнан халăх=13-25 |синоптика индексĕ=89606 |çӳллĕш=3488 м |lat_dir=S | lat_deg=78 | lat_min=27 | lat_sec=51.92 |lon_dir=E | lon_deg=106 | lon_min=50 | lon_sec=14.38 |карттă пысăкăшĕ=250 |пата позицийĕ=left }} [[File:USSR 30-year Annivesary of Soviet Antarctic Science Station Vostok, 1987-02-20.jpg|thumb|280px|« Восток совет антарктика ăслăх станцийĕ 30 çулта почтă карточки»]] '''«Восто́к» ста́нцийĕ ''' — [[Антарктида|антарктикăри]] [[РФ|раççей]] ăслăх станцийĕ. Çак станци Раççей Федерацийĕ халĕ усăк куракан пĕртен-пĕр ''континент варринчи'' антарктика ăслăх станцийĕ пулать<ref name="top.rbc.ru">[http://top.rbc.ru/spb_freenews/09/02/2012/827930.shtml На российской антарктической станции Восток пробурена скважина до реликтового подледникового озера.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://abcnews.go.com/blogs/technology/2012/02/lake-vostok-sealed-in-antarctic-ice-reached-by-russian-drillers/ Feb 7, 2012 12:06pm Lake Vostok, Sealed in Antarctic Ice, Reached by Russian Drillers]</ref><ref>[http://www.foxnews.com/scitech/2012/02/03/missing-scientists-mystery-deepens-in-frozen-antarctica/ Missing scientists mystery deepens in frozen Antarctica By Jeremy A. Kaplan Published February 03, 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924151644/http://www.foxnews.com/scitech/2012/02/03/missing-scientists-mystery-deepens-in-frozen-antarctica/ |date=September 24, 2015 }}</ref>. [[1819]]—[[1821]] çулсенче антарктика экспедицине тухнă карапсенчен пĕрне - «[[Восток (шлюп)|Восток]]» шлюпа - чысласа ят панă. == Климат == == Çав. пекех == * [[Восток-1 (антарктика станцийĕ)]] * [[Восток (кӳлĕ)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке | автор = Саватюгин Л.М., Преображенская М.А. | пуçелĕк = Полюс холода | яваплă = Ред.: геогр. ăслăх. тухт., проф. И.Е. Фролова тата геогр. ăслах. канд. В.Я. Липенкова | вырăн = {{СПб.}} | издательство = [[Арктический и антарктический научно-исследовательский институт|ААНИИ]] | çул = 2008 | страниц = 508 | серия = Полярная библиотека | isbn = 978-5-98364-036-8 | тираж = 500 }} * {{кĕнеке|пай=4.4.3 Станция Восток|автор = Саватюгин Л. М., М. А. Преображенская|пуçелĕк = Российские исследования в Антарктике|том=1 : (Первая—Двадцатая советская антарктическая экспедиция)|вырăн=СПб.|издательство=[[Гидрометеоиздат]]|çул=1999| страницы=52—56|isbn=5-286-01265-5|ref=Саватюгин, Преображенская}} == Каçăсем == {{Commonscat|Vostok Station|Станция Восток}} * {{cite web |url = http://www.aari.ru/projects/Antarctic/stations/vostok/vostok_ru.html |title = Станция Восток |publisher = [[Арктический и антарктический научно-исследовательский институт|ААНИИ]] |accessdate = 2015-01-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070808061905/http://www.aari.ru/projects/Antarctic/stations/vostok/vostok_ru.html |archivedate = 2007-08-08 }} * {{cite web |url = http://www.aari.nw.ru/projects/Antarctic/stations/aaa_ru.html |title = Российские станции в Антарктике |publisher = [[Арктический и антарктический научно-исследовательский институт|ААНИИ]] |accessdate = 2015-01-03 |deadlink = yes |archiveurl = https://www.webcitation.org/6BgmtYca7?url=http://www.aari.nw.ru/projects/Antarctic/stations/aaa_ru.html |archivedate = 2012-10-25 }} * {{cite web |url = http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/history/505/ |title = Полвека в глубине Антарктиды |author = Алексей Екайкин |date = 2007-12-15 |work = Телеграф |publisher = «[[Вокруг света]]» |accessdate = 2015-01-03 }} * {{cite web |url = http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/globe/529/ |title = На «Востоке» без выходных |author = Алексей Екайкин |date = 2008-01-19 |work = Телеграф |publisher = «[[Вокруг света]]» |accessdate = 2015-01-03 }} * Интервью гляциолога 56-й РАЭ станции Восток А. Екайкина радио «Петербург» о глубоком бурении на станции Восток: [https://www.youtube.com/watch?v=L_Vy9Gj0ZK8 часть 1], [https://www.youtube.com/watch?v=7DqKTJFW3mU часть 2]. {{Antarctica-stub}} {{Раççей антарктика станцисем}} {{Антарктикăри поляр станцисем}} [[Категори:Антарктика станцийĕ]] [[Категори:Çĕр çинчи экстремаллă вырăнсем]] [[Категори:Раççей Антарктикăра]] hw40s5gzbafy4io242hpstgt73vup1k Кăмăска 0 97012 877887 840077 2026-09-25T01:28:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877887 wikitext text/x-wiki [[File:Blue Stilton Quarter Front.jpg|thumb|Усăллă йышши кăмăска сыр çинче]] [[File:Slice of bread with mould (1).jpg|thumb|Сиенлĕ кăмăскапа юрăхсăра тухнă çăкăр чĕлли]] {{Пĕлтерĕшсем|Кăмăска (пĕлтерĕшсем)}} {{Пĕлтерĕшсем|Шăрка (пĕлтерĕшсем)}} '''Кăмăска''', çавăн пекех '''кăмăска кăмпи'''<ref>[http://gramota.ru/slovari/dic/?lop=x&zar=x&word=плесневой Двоякое ударение у Лопатина, на последний слог в словаре ударений]</ref>, е '''кăмăс''', '''шăрка''' (шыв, шĕвек çинчи), '''пăнтăх''', '''кăвакăш''', '''нара''', '''нараса''', '''люляка''', '''пусăх''', '''кипек''',  — вĕтĕр-шакăр [[кăмпа]]сем (тĕпрен илсен, [[зигомицет|зиго-]] тата [[аскомицет]]сем), [[мицелий]]сем шултра [[çимӗҫ ĕскерĕ]]семсĕрех çитĕнеççĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20080116124329/http://www.epa.gov/iaq/molds/moldguide.html EPA mold guide] * [http://www.epa.gov/mold/ EPA mold website] * [https://web.archive.org/web/20060709200735/http://www.aehf.com/articles/molds.html Mold FAQ] * [http://www.moldtips.com/ Household mold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208093517/http://www.moldtips.com/ |date=2008-02-08 }} * [http://madsci.org/FAQs/micro/molds.html Bread Mold FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314160014/http://www.madsci.org/FAQs/micro/molds.html |date=2008-03-14 }} * [http://www.faqfarm.com/Q/How_dangerous_is_eating_moldy_bread How dangerous is eating moldy bread?] [[Категори:Кăмпасем]] [[Категори:Кăмăска]] [[Категори:Апат-çимĕç индустрийĕ]] ee24bb94c8pvvqdxcol1ytvv7l7aj2z Çӳп-çап газĕ 0 102424 877872 746914 2026-09-24T22:20:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877872 wikitext text/x-wiki [[File:Landfill Hawaii.jpg|thumb|350px|]] '''Çÿп-çап газĕ''', '''Йăвантаравăш газĕ''' — органикăлла [[каяш]]сем (апат-çимĕç юлашки, хут, [[картун (хут)|картун]]) [[анаэроб]]ла çĕрнĕ чухне тухакан [[биогаз]]. == Çавăн пекех == * [[Каяш]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Асăрхавсем == * [https://web.archive.org/web/20090926135119/http://www.epa.gov/lmop/overview.htm Агентство Защиты Окружающей Среды (США). Программа по свалочному газу] // [[Environmental Protection Agency]]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090214171341/http://epa.gov/lmop/over-photos.htm#1 Фотографии и схемы] // Environmental Protection Agency{{ref-en}} {{Органика çунакĕ}} [[Категори:Хуткăç]] [[Категори:Таврăнакан ресурссем]] [[Категори:Каяшсене утилизацилени тата майлаштарни]] [[Категори:Газ]] [[Категори:Каяшсем]] 66wz7xoxtom8bxo6wrmk223yi0810v0 Аарон Шиклер 0 113223 877873 807368 2026-09-24T22:26:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877873 wikitext text/x-wiki '''Аарон Авраам Шиклер''' (1922 ҫулхи пушӑн 18-мӗшӗ — 2015 ҫулхи чӳкӗн 12-мӗшӗ) — портрет ӳкерекен американ художникӗ. Америка патшалӑх ӗҫченӗсемпе паллӑ ҫынсен, сӑмахран, [[Джон Кеннеди|Джон Ф. Кеннедин]], [[Жаклин Кеннеди|Жаклин Кеннедин]] тата ыттисен портретне ӳкернӗ автор. == Кун-ҫулӗ == Америкӑри Пӗрлешӳллӗ Штатсене пӗрремӗш тӗнче вӑрҫи умӗн килнӗ Тухӑҫ Европӑри эмигрантсен ҫемьинче ҫуралнӑ. Шиклер [[Филадельфи|Филадельфири]] Тайлер ӳнер шкулӗнче тата [[Нью-Йорк|Нью-Йоркри]] Ханс Хофманн шкулӗнче вӗреннӗ. Тайлер шкулӗнче вӑл Барбара Лурьепе паллашнӑ, каярах ӑна качча илнӗ. Вӗсен ачисем: Кэти тата Клиффорд. Барбара арӑмӗ [[1998]] ҫулта [[Ӳпке шыҫҫи|ӳпке шыҫҫине]] пула чирлесе вилнӗ. == Ӗҫӗсем == Шиклер — 1970 ҫулта ӳкернӗ Жаклин Кеннеди портречӗн авторӗ. Вӑл Джон Ф. Кеннедие халалланӑ картинӑсен ярӑмне хатӗрленӗ, ҫав шутра Джон Кеннедин портретне те. Ку портрет Шурӑ ҫуртӑн официаллӑ портречӗ шайӗнче пулнӑ. Шиклер ҫаван пекех ҫӗршывӑн пӗрремӗш леди шутланакан Жаклин Кеннедин тата [[Нэнси Рейган]] портречӗсене ӳкернӗ, унсӑр пуҫне вӑл Кеннеди ачисене те ӳкернӗ. Унӑн картинисене патшалӑхӑн нумай пуххисенче тупма пулать, сӑмахран, [[Бруклинри ӳнер музейӗ|Бруклинри ӳнер музейӗнче]], [[Метрополитен-музей|Метрополитен-музейра]], [[Хиршхорн музейӗ тата кӳлепесен пахчи|Хиршхорн музейӗнче]], Нью-Бритенри Америка ӳнерӗн музейӗнче тата [[Наци дизайн академийӗ|Наци дизайн академийӗнче]]. == Чысланисем тата хисеплӗ ячӗсем == 1965 ҫулта Шиклера наци дизайн академин чӑн пайташне (1962 ҫултанпа — член-корреспондент) суйланӑ. 1957 ҫулта Шиклера Тиффани премипе чысланӑ, 1958,1960 тата 1961 ҫулсенче — Томас Б. Кларк премийӗпе. 1976 ҫулта вӑл Тайлер ӳнер шкулӗнчен хисеплӗ степене, наци дизайн академийӗнчен — Бенджамин Альтман призне. == Ӗҫӗсен галерейи == <gallery class="center"> File:John F Kennedy Official Portrait.jpg|Джона Ф. Кеннеди президентӑн официаллӑ портречӗ. File:Nancy Reagan official White House portrait.jpg|Нэнси Рейган, Шурӑ ҫуртри официаллӑ портрет. File:Daschle Portrait.jpg|[[Том Дашле]] сенаторӑн официаллӑ портречӗ File:Portrait of Mrs. Lyndon B. Johnson - NARA - 192427.tif|Берд Джонсон леди </gallery> == Асӑрхавсем == == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20140104001033/http://www.whitehousehistory.org/whha_pictures/presidentshouse_kennedy-01.html Джон Ф. Кеннеди портречӗ] * [http://www.davisandlangdale.com/Pages/AaronShikler.html Дэвиспа Лэнгдейлӑн кӗске биографийӗ] * [https://web.archive.org/web/20151118000418/http://www.foxnews.com/politics/2011/12/30/renowned-painter-aaron-shikler-reveals-stories-behind-famous-white-house/ Аарон Шиклер паллӑ художник Шурӑ ҫуртӑн историне портретсемпе ҫырать] [[Категори:1922 çулта çуралнисем]] [[Категори:2015 çулта вилнисем]] ak4nuazfm4vubow5bzu4h9p71ajdxd2 Кальций карбичĕ 0 114169 877889 810840 2026-09-25T01:42:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877889 wikitext text/x-wiki [[File:Karbid vápenatý.JPG|thumb|Karbid vápenatý]] '''Кальций [[Карбид|карби́чĕ]]''' (кăмрăкамăшла ка́льций, кальций [[ацетиленид|ацетилени́чĕ]]) — <small><chem>CaC2</chem></small> — таса халлĕн тĕссĕр кристалсем. Бинарное [[Кальций|кальций]]пе [[шывамăш]]ăн бинарлă [[органикăлла мар пĕрлешӳ|органикăлла мар пĕрлешĕвĕ]]. <center><big><big><big>'''<chem>CaC2</chem>'''</big></big></big></center> == Çавăн пекех == * [[Карбид ламппи]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://www.periodicvideos.com/videos/mv_calcium_carbide.htm Calcium Carbide & Acetylene] at ''[[The Periodic Table of Videos]]'' (University of Nottingham) * [https://web.archive.org/web/20060408090920/http://www.epa.gov/ttn/chief/ap42/ch11/final/c11s04.pdf Calcium Carbide Manufacturing] * [https://web.archive.org/web/20121119023814/http://www.scholarchemistry.com/msds/Cal_Carbide.pdf 2008 Material Safety Data Sheet] [[Категори:Карбидсем]] [[Категори:Кальций пĕрлешĕвĕсем]] [[Категори:Кальций пĕрлешĕвĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Ацетиленидсем]] e6utev2lvveqqwybxezcpx7enp6f7um Инсульт 0 114431 877884 812595 2026-09-25T01:17:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877884 wikitext text/x-wiki [[File:Atrial fib stroke.jpg|thumb|Atrial fib stroke]] '''Инсу́льт''' ({{lang-lat|insultus}} «тапăну, сикÿ, çапу»), [[Архаизм|кив.]] '''апопле́кси́''' ({{lang-grc|ἀποπληξία}} «[[паралич]]»<ref>Апоплексия // Большая советская энциклопедия : [в 66 т.] / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — 1-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.</ref>) — [[пуç мимин юнçаврăнăшĕ]] тĕлĕшĕнчи килсе тухнă пысăк кăлтăк (пуç мимин юнçаврăнăшĕ çивĕччĕн пăсăлни, [[пуç мимин юнçаврăнăшĕ пăсăлни|ОНМК]])<ref>Инсульт // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)</ref>, == Çавăн пекех == * [[Пуç мимин юнçаврăнăшĕн иртекен пăсăлăвĕ]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Клиническая неврология с основами медико-социальной экспертизы. СПб.: ООО «Медлайн-Медиа», 2006. == Каçăсем == {{Викисловарь}} * [https://web.archive.org/web/20160704221416/https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/stroke.html Stroke] / Medline{{ref-en}} * [http://www.who.int/features/qa/27/ru/ Что можно сделать для профилактики инфаркта и инсульта?] / ВОЗ, 13 мая 2012 * [https://web.archive.org/web/20110901062314/http://www.chil.com.ua/2011/neurology/doc/doc_02.html Геморрагический инсульт: мифы и реальность. Пирадов М. А. ]<!-- видеолекция в архиве--> * [https://web.archive.org/web/20110925032600/http://www.nabi.ru/ Национальная Ассоциация по борьбе с инсультом, официальный сайт] * [http://med-edu.ru/pervaya_pomosh/pervaya_pomosh_vzr/3116 Первая помощь при инсультах, обучающее видео] * [http://enures.dacha-dom.ru/insult-pervaya-pomosh.shtml Схема экспресс-диагностики инсульта и доврачебная помощь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720030059/http://enures.dacha-dom.ru/insult-pervaya-pomosh.shtml |date=2020-07-20 }} * Клиническая презентация больного с внутримозговым кровоизлиянием [https://archive.today/20130124203214/sites.google.com/site/ineurologistsite/kartinki/vnutrimozgovaakatastrofakrovoizlianiestamponadojcetvertogozeludocka/vnutrimozgovaa-katastrofa-krovoizlianie-s-tamponadoj-cetvertogo-zeludocka (iNeurologist)] * ''Солодов А. А., Петриков С. С.'' [[s:Гиперосмолярные растворы в комплексе лечения больных с внутричерепными кровоизлияниями|Гиперосмолярные растворы в комплексе лечения больных с внутричерепными кровоизлияниями]] // Вестник интенсивной терапии — 2009. — 2. — с. 22—27. * ''П. А. Фадеев'' Инсульт. — М.: Мир и Образование, Оникс, 2008. — с. 160. * ''И. П. Назаров, профессор, академик РАЕН<!-- — ???? — это что, АИ с РАЕНа? --> и МАНЭБ.'' [https://web.archive.org/web/20150429044235/http://www.sibmedport.ru/article/9729-diagnostika-insulta-i-etapy-okazanija-pomoshchi/ Инсульт: этапы и тактика интенсивной терапии] ''(лекция)'' [[Категори:Инсульт|*]] [[Категори:Пуç мими]] 3xi1qh7m3w7pnarqqw37e3k4huiruv3 Йеллоустон наци паркĕ 0 115730 877885 829268 2026-09-25T01:22:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877885 wikitext text/x-wiki [[File:Yellowstone Grand Geysir 01.jpg|thumb|290px|right|Йеллоустон паркĕнчи Мăн гейзер]]'''Йе́ллоустон наци паркĕ'''<ref>Соединенные Штаты Америки: Общегеографическая карта / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2005 г.; гл. ред. Г. В. Поздняк; ред. Г. Ф. Кравченко. — 1:6 000 000, 60 км в 1 см. — {{М.}}: ПКО «Картография», 2005. — ISBN 5-85120-228-9. — 200 экз.</ref><ref>{{Атлас мира|2002|238—239|Запад США}}</ref><ref>{{Кĕнеке:СГНЗС|138|Йе́ллоустонский национа́льный парк}}</ref><ref>{{БРЭ|статья= Йеллоустонский национальный парк|id= 2028801|том= 12|страницы= 262}}</ref>, ''Йе́ллоустон'' ({{lang-en|Yellowstone National Park}}) — тĕнчери [[биосферăри усрав]], [[ЮНЕСКО]] [[Пĕтĕм тĕнчери еткерлĕх]]ĕн объекчĕ, тĕнчери пĕрремĕш [[наци паркĕ]] ([[1872]] çулхи [[пуш, 1|пушăн 1-мĕшĕнче]] йĕркеленĕ). [[АПШ]] шутĕнчи [[Вайоминг]], [[Монтана]] тата [[Айдахо]] штачĕсен территоринче вырнаçнă. Парк çĕрĕнче питĕ нумай [[гейзер]] тата урăх геотермăллă объектсем, пуян çутçанталăк, чуна илĕртекен ландшафтсем йĕри-тавра. Парк лаптăкĕ — 898,3 пин га (8983 км²). == Истори == == Географи == [[File:Yellowstone - Lower Falls edit1.JPG|thumb|290px|Анатри Шывсикки тата Йеллоустон шывĕ çинчи каньонĕ.]] == Геологи == == Флора == [[File:Pine tree atop Signal Mountain.JPG|thumb|190px|left|Сигнал Тăвĕн тăрринче ӳсекен хыр]] == Фауна == [[File:Bison near a hot spring in Yellowstone.JPG|thumb|290px|right|Бизонсем вĕри çăлкуç умĕнче.]] == Туризм потенциалĕ == [[File:Yellowstonesteam.jpg|thumb|left|Геотермăллă активлăх.]] == Литература == * 100 лучших национальных парков. Величайшие сокровища человечества на пяти континентах / Пер. с англ. — М.: Мир книги, 2006. — ISBN 90-366-1574-7, ISBN 5-486-00917-8 — С. 10—11. * {{кĕнеке| автор = Шварцбах М. |пай = Знаменитые гейзеры: …29. Йеллоустонский национальный парк (США) |пуçелĕк = Великие памятники природы: (Известные места геологических исследований) | оригинал = | каçă = | яваплă = Мартин Шварцбах; Сокр. пер. с нем. Г. И. Денисовой | вырăн = М. | издательство = [[Мир (издательство)|Мир]] |çул = 1973 | страницы = 249—259 | страниц = 336 | ref = }} * {{кĕнеке|автор=Краснов, А. Н.|пай=Йеллоустонский парк|пуçелĕк=Профессор Андрей Николаевич Краснов (1862—1914)|каçă= http://ashipunov.info/shipunov/school/books/andrei_nikolaevich_krasnov_1916.djvu|яваплă=Сб. под ред. прив.-доц. Харьковского ун-та В. И. Талиева|вырăн=Харьков|издательство=Тип. Сергеева|çул=1916|страницы=203—214|страниц=224}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == == == Каçăсем == * [http://www.nps.gov/yell/ Наци паркĕн официаллă сайчĕ]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110513054905/http://www.nps.gov/archive/yell/tours/livecams/mammoth/mammothcam2.htm Мамонтовы горячие источники] {{Айдахо}} {{Вайоминг}} {{Монтана}} {{АПШ Пĕтĕм тĕнчери еткерлĕхĕ}} {{АПШ наци паркĕсем}} [[Категори:АПШ биосферăри резерватсем]] [[Категори:Монтанăри наци паркĕсем]] [[Категори:Вайомингри наци паркĕсем]] [[Категори:Айдахăри наци паркĕсем]] [[Категори:АПШ Пĕтĕм тĕнчери еткерлĕхĕ]] [[Категори:Йеллоустон| ]] hxlgt4l47h579tpxe5bmkfbm589zk7k Федераллӑ Тӗпчев Бюровӗ 0 120800 877892 874967 2026-09-25T06:27:23Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877892 wikitext text/x-wiki {{Ятарлă хĕсмет | Ячĕ = Федераллӑ Тӗпчев Бюровӗ | тăван ячĕ = Federal Bureau of Investigation | эмблема = Seal of the Federal Bureau of Investigation.svg | ăнлантарни =<div class="center">[[ФБР пичечӗ|Бюро эмблеми]]</div> | патшалăх = {{USA}} | йĕркеленĕ = {{date|26|7|1908|1}} | юрисдикци = [[АПШ юстици министерстви]] | штаб-хваттерĕ = [[Эдгар Гувер ячӗллӗ ҫурт]], [[Вашингтон (Колумби тавралӑхӗ)]], [[АПШ]] | бюджет = 8,7 миллиард $ (2016) | йышĕ = 35 902 ӗҫтеш (вӗсенчен 13 785 агенчӗсем)<ref name=FBI>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/about-us/quick-facts/quickfacts|title=Quick Facts|accessdate=2013-08-22|publisher=Federal Bureau of Investigation|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J71xgB8t?url=http://www.fbi.gov/about-us/quick-facts/quickfacts|archivedate=2013-08-24|deadlink=no}}</ref> | ертӳçĕ = [[Рэй, Кристофер|Кристофер Рэй]] | çумĕ = Пол Аббате<ref>{{cite web|url=https://www.fbi.gov/about/leadership-and-structure/fbi-executives/abbate|title=Paul M. Abbate|publisher=FBI|access-date=2021-10-07|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007073502/https://www.fbi.gov/about/leadership-and-structure/fbi-executives/abbate|deadlink=no}}</ref> | сайт = [http://www.fbi.gov/ www.fbi.gov] }} [[Ӳкерчĕк:Seal of the Federal Bureau of Investigation.svg|мини|206x206пкс|ФТБ элеменчӗ]] '''Федераллӑ Тӗпчев Бюровӗ''' ('''ФТБ)''' е '''Пӗтӗм Патшалӑх Тӗпчев Пӗрӗвӗ (ППТП)''' ([[Акăлчан чĕлхи|акӑл]]. Federal Bureau of Investigation, '''FBI''') — федерацин право сыхлавӗн агентстви тата, пӗр вӑхӑтрах, шалти разведкӑпа контрразведка органӗ, Пӗрлешӳллӗ Штатсен антитеррор ӗҫ-хӗлӗн органӗ. ФТБ АПШ юстици министерствин тата АПШ разведка пӗрлӗхӗн тӗп пайӗ шутланать. Тӗпчевсен федераллӑ бюровӗ Генеральнӑй прокурора тата Наци разведкин Директорне пӑхӑнать. [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем|АПШ]] контрразведкӑпа антитеррор ӗҫ-хӗлӗн тӗп органӗ шутланать. Унӑн полномочийӗ шутне федераци патшалӑхӗн саккунне пӑснине тӗпчесси тата патшалӑхӑн, нацин тата президентӑн хӑрушсӑрлӑхне тивӗҫтересси, ҫав шутра разведка даннӑйӗсене агентура тата техника хатӗрӗсемпе пухасси кӗрет. [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем|АПШ]] гражданӗсене патшалӑх хӗсметне илме заявлени паракансене пӗтӗмӗшле тӗрӗслев ирттерекен тытӑм пек паллӑ. ФТБ юрисдикцийӗ айне федераллӑ преступленисен 200 тӗсӗнчен кая мар лекеҫҫӗ. [[1908|1908 ҫулта]] никӗсленӗ. == Тӗп задачӑсем == Официаллӑ сайт пӗлтернӗ тӑрӑх, ФТБ ӗҫ-хӗлӗ ҫак приоритетсем ҫинче никӗсленет: * Пӗрлешӳллӗ Штатсене террор атакӗсенчен хӳтӗлени. * Пӗрлешӳллӗ Штатсене ют ҫӗршыв разведкисенчен, шпионажран тата кибероперацисенчен хӳтӗлесси. * Чылай киберпреступлени ӗҫӗ-хӗлӗпе кӗрешеҫҫӗ. * Патшалӑх коррупцийӗпе пур шайра та кӗрешеҫҫӗ. * Граждан прависене хӳтӗлени. * Транснаци криминал предприятийӗсемпе кӗрешеҫҫӗ. * Чылай шурӑ ҫухаллӑ преступленипе кӗрешеҫҫӗ. * Чылай пусмӑрланӑ преступленипе кӗрешеҫҫӗ. == Пӗтӗмӗшле ҫырса кӑтартни == [[2013|2013 ҫулхи]] [[Çурла, 22|ҫурлан 22-мӗшӗ]] тӗлне ФТБ-ра 35 902 сотрудник ӗҫлет. Вӗсенчен — 13 785 «ятарлӑ агентовка» (урӑхла каласан, кадр оперативлӑ йыш) тата 22 117 ҫын пӑхса тӑракан персонал: аналитиксем, [[Чĕлхе тĕпчевçи|лингвистсем]], ӑсчахсем, ИТ-специалистсем тата ыттисем те. Вӗсем профессиллӗ, административлӑ, техника, канцеляри, ремесла, суту-илӳ тата пулӑшса пыракан функцисене пурнӑҫлаҫҫӗ. 9 800 яхӑн сотрудника ФТБ штаб-хваттерӗ валли (FBIHQ) тата вырӑнсенчи 18 000 яхӑн сотрудника палӑртнӑ. ФТБ темиҫе оперативлӑ пайран тӑрать, вӗсенчен чи пысӑкки — Криминаллӑ следстви уйрӑмӗ (Criminal Investigative Division, CID). Лаборатори уйрӑмӗ, чи пысӑк криминалистика подразделенийӗ шутланать — нейтронлӑ анализ валли [[Нуклонсарла реактор|ядерлӑ реакторпа]] усӑ курмалли практика пур. Ытти пайӗсен шалти ыйтусене йӗркелесси шутне кӗрекен административлӑ функцисем ҫеҫ пур: кадр, финанс, управлени т. ыт. те. == Кун-Ҫул == ФТБ [[1908]] ҫулхи [[Утă, 22|утӑн 26-мӗшӗнче]] АПШ Генеральнӑй прокурорӗ Чарльз Джозеф Бонапарт пуҫарӑвӗпе [[Теодор Рузвельт]] президентлӑхӗ вӑхӑтӗнче Ятарлӑ агентсен организацийӗ пулса тӑнӑ. Малтан йӗркелӳ '''Бюро Тӗпчев''' (BOI) ятне панӑ, [[1932|1932 ҫулта]] '''Пӗрлешӗннӗ Штатсен Тӗпчевӗсен Бюро''' ята куҫарнӑ. Ҫитес ҫул вӑл '''Чару Пӳлерӗпе''' ("типӗ" саккуна пурнӑҫланине тӗрӗслесе тӑракан бюро) пӗрлешсе тӗпчев пайӗ (DOI) ҫӗнӗ ят илнӗ. [[1935|1935 ҫулта]] кӑна бюро хальхи ята илнӗ — Федерацин тӗпчев бюровӗ. Унчченхи BOI директорӗ — Эдгар Гувер — ФТБ пӗрремӗш директорӗ пулса тӑнӑ, ҫак постра 37 ҫул тӑнӑ. Гувер вилнӗ хыҫҫӑн саккун кӑларакансем пулас директорсем 10 ҫул максималлӑ тапхӑрпа пурӑннине чакарса саккуна улӑштарнӑ. Эдвардӑн ятарлӑ агенчӗ Этертон Бюро ӗҫленине пула неореволюционерсен мексика ҫарне Калифорни чикки урлӑ 1920 ҫулта витермелли плансем ҫинчен пӗлнӗ. 1930-мӗш ҫулсенчи "криминаллӑ вӑрҫӑ" тенинче ФТБ агенчӗсем ҫаратнипе, ҫынсене вӑрланипе тата вӗлернипе паллӑ преступниксене арестленӗ е вӗлернӗ, вӗсен хушшинче: Джон Диллинджер, Малыш Нельсон, Элвин Карпис тата Джордж "Автомат" Келли, Красавчик Флойлойд, Банда Баркеров-Карписа. Ҫак эффективлӑ операцисем ФТБ тухнин сӑлтавӗ пулса тӑнӑ, капланса килнӗ криминаллӑ вӑрҫа пысӑк хурав панӑ, вӑл уйрӑмах "Аслӑ депресси" вӑхӑтӗнче сисӗнет. ФТБ ҫаплах Кӳ-клукс-клан витӗмне чакарас ӗҫре ертсе пыракан вырӑн йышӑннӑ. Криминалистикӑн ӑслӑх детективлӑ лабораторийӗ, ФТБ Лабораторийӗ ятпа паллӑскер, официаллӑ 1932 ҫулта уҫӑлнӑ, ку Гуверӑн чи пысӑк ҫитӗнӗвӗ пулнӑ. [[1940|1940 ҫултан]] пуҫласа [[1970|1970-мӗш]] ҫулччен Бюро АПШпа союзниксене хирӗҫ шпионаж пулнӑ тӗслӗхсене тӗпчесе пӗлнӗ. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи|Иккӗмӗш Тӗнче вӑрҫи]] ҫулӗсенче саботаж акчӗсене хатӗрлекен 8 нацист агентне ярса тытнӑ. ФТБ ҫумӗнче йӗркеленнӗ Ятарлӑ разведка служби Ҫурҫӗр, Тӗп тата Кӑнтӑр Америкӑсенче пронацистсен ушкӑнӗсен ӗҫ-хӗлне йӗрлесе пынӑ. [[1971|1971 ҫулта]] ФТБ— COINTELPRO [[1956|1956 ҫултанпа]] ӗҫленӗ вӑрттӑн программине огласка панӑ. Ун шайӗнче ведомствӑра ӗҫлекенсем АПШ обществӑлла юхӑмӗсен тӗлӗшпе саккунсӑр провокацисемпе ӗҫленӗ. [[1983|1983 ҫулхи]] кӑрлач уйӑхӗнче ФТБ-ра заложниксене ирӗке кӑларакан наци ушкӑнне — спецподразделение — туса хунӑ, унӑн тӗп функцийӗ заложниксене ирӗке кӑларакан операцисене ирттересси шутланнӑ. Ҫӗнӗ Йорк ФТБ агенчӗсем ФТБ уйрӑмах пӑшӑрханнин тӗшши — чӗрчунсен прависемшӗн кӗрешекенсен ӗҫӗ-хӗлӗ. Агентство пӗлтернӗ тӑрӑх, чӗрчунсене ирӗке кӑларма чӗнекен тата ҫавна май ӑслӑлӑх лабораторийӗсене тапӑнакан тата вут тивертме ертсе пыракан тӗрлӗ экстремистла ушкӑнсен ӗҫӗ-хӗлӗнчен сиен кӳни [[1979|1979 ҫултан]] пуҫласа [[2009|2009 ҫулччен]] АПШ 110 миллион ытла долларпа танлашнӑ. Хӑйӗн докладӗнче терроризмпа кӗрешекен пайӗн секци пуҫлӑхӗ Дж. Джарбо [[2006|2006 ҫулта]] кунашкал организацисен ӗҫ-хӗлне террорла хӑрушлӑх тесе ят панӑ. ФТБ чи пысӑк операцийӗпе ӗҫлеттернӗ агентсен шучӗпе [[Пуэрто-Рико]] полици сотрудникӗсене [[2010|2010 ҫулхи]] юпа уйӑхӗнче арестленӗ, коррупципе наркотикпе усӑ курма шанман. Операци вӑхӑтӗнче 130 яхӑн ҫынна арестленӗ, унта ФТБ пин яхӑн агенчӗ хутшӑннӑ. [[2020|2020 ҫулхи]] утӑ уйӑхӗнче, Гудзоновсен институтӗнче ФТБ директорӗ Кристофер Рэй [[Китай Халăх Республики|Китай]] енчен контрразведка хӑрушлӑхӗ пурри ҫинчен пӗлтернӗ. Ун сӑмахӗсемпе, ФТБ вӑйра тӑракан контрразведка тӗпчевӗсен ҫуррине яхӑн апла-капла Китайпа ҫыхӑннӑ. Ҫав вӑхӑтрах ФТБ контрразведкин тӗп приоритечӗ шӑпах "китай хӑрушлӑхне" хирӗҫ тӑни пулса тӑрать. == Тытăм == ФТБ нумай функциллӗ тата пулӑшу подразделенийӗсенчен тӑрать. Пысӑк пайӗсене (branches) директорӑн ӗҫ тӑвакан пулӑшуҫисем, ытти пайӗсене, управленине, ушкӑнӗсене тата офисӗсене — директор пулӑшуҫисем ертсе пыраҫҫӗ. Штаб-хваттерсӗр пуҫне ФТБ АПШ территоринче 56 регион офисӗ (field offices) пур. * Директор офисӗ (Office of the Director). * Финанссемпе объектсен пайӗ (Finance and Facilities Division, FD). * Информаци менеджменчӗн пайӗ (Information Management Division, IMD). * Инспекци уйрӑмӗ (Inspection Division, INSD). ФТБ подразделенийӗсен инспекци тӗрӗслевӗсене пурнӑҫлать, шалти тӗпчевсене илсе пырать. * Insider Threat Office, InTO) * Информаци технологисемпе ӗҫлекен ертӳҫӗн офисӗ (Office of the Chief Information Officer, OCIO). * Тулли праваллӑ ӗҫ йӗркелӗвӗн ыйтӑвӗсемпе ӗҫлекен офис (Office of Equal Employment Opportunity Affairs, OEEOA). Бюро тата соискательсем валли пур рабочи валли те тулли праваллӑ ӗҫ хатӗрӗ гарантилет, ҫапла вара федераци директивисемпе килӗшӳллӗн предвзятость никӗсӗпе кӑларса пӑрахать: расӑ, тӗне ӗненни, ӳт тӗсӗ, ӗҫлейменни е наци йӑхӗнчен тухни. * Офис генерального юрисконсульта (Office of the General Counsel, OGC). Юридический персонал Бюро, дает юридическую консультацию директору и других служащим ФТБ. Юридици тӗпчевҫисем (акӑлч. legal researchers) тата OGC юридици каркасӗпе саккунсене тата наци хӑрушсӑрлӑхне пӑхӑннине сӑнаса тӑмалли административлӑ условисемпе тивӗҫтереҫҫӗ. * Профессиллӗ яваплӑх управленийӗ (Office of Professional Responsibility, OPR). ФТБ служащийӗсем тунӑ преступленишӗн должноҫри пӑтӑрмахсене е айӑплава тӗпченӗ хыҫҫӑн йышӑнусем тӑвать. Асӑннӑ Бюро политики — вӗсем, ҫапла вара, АПШ Юстици министерстви енчен шалти тӗрӗслеве пурнӑҫлани. * Офис общественных отношений (Office of Public Affairs, OPA). Прессӑпа тата общественноҫпа хутшӑнас енӗпе ӗҫлекен коммуникаци центрӗ. Ҫак информаци центрӗ кӑна Бюро тӗлӗшпе панӑ ыйтусем ҫине хуравсем парать. * Конгреспа ҫыхӑннӑ офис (Office of Congressional Affairs, OCA). * Офис разнообразия и инклюзивности (Office of Diversity and Inclusion, ODI). * Тӳрӗлӗхпе тӳрӗ кӑмӑллӑх офисӗ (Office of Integrity and Compliance, OIC). * Шалти аудит офисӗ (Office of Internal Auditing). * Омбудсмен офисӗ (Office of the Ombudsman). * Вашингтонри ФТБ агенчӗсем Кадр планлас ӗҫ офисӗ (Resource Planning Office, RPO). ФТБ персоналне тытса пынӑшӑн тата вербовкӑшӑн яваплӑ. Бюро аппаратурин хӑрушсӑрлӑхӗшӗн ответ тытать. ФТБ уҫӑ тата вӑрттӑн банк счечӗсене тӗрӗслесе тӑрать. * Уголовлӑ тӗпчев, реагировани тата кибернетика уйрӑмӗ (Criminal, Cyber, Response, and Services Branch, CRSB). ** Уголовлӑ тӗпчев уйрӑмӗ (CID). Чи пысӑк подразделени. CID пӗтӗм федераллӑ преступленисен анлӑ спектӑрне тишкерет, сӑмахран: йӗркеленӗ преступность, раса тӑпри ҫинчи преступленисем, [[Суйлав|суйлавра]] улталанни, правительство коррупцийӗ, ҫынсене вӑрлани, банк ҫаратни, сериллӗ ҫын вӗлерни тата ытти те. ** Кибер-пай (Cyber Division, CyD). ** Чрезвычайлӑ пӑтӑрмахсем ҫине тимлӗх уйӑракан ушкӑн (Critical Incident Response Group, CIRG). ** Тӗнчери операцисен уйрӑмӗ (International Operations Division, IOD). ** Тӳсекенсене пулӑшакан уйрӑм (Victim Services Division, VSD). * Ӑслӑлӑхпа технологи пайӗ (Science and Technology Branch, STB). ** Криминаллӑ юстицин информаци хӗсмечӗсен уйрӑмӗ (Criminal Justice Information Services Division, CJIS). ** Лаборатори уйрӑмӗ (Laboratory Division, LD). ** Оперативлӑ технологисен уйрӑмӗ (Operational Technology Division, OTD). * Информаци технологисен пайӗ (Information and Technology Branch, ITB). ** IT Enterprise Services Division, ITESD) ** ИТ заявкӑсемпе даннӑйсен уйрӑмӗ (IT Applications and Data Division, ITADD). ** ИТ инфраструктура пайӗ (IT Infrastructure Division, ITID). * Наци хӑрушсӑрлӑхӗн пайӗ (National Security Branch, NSB). ** Контртеррор уйрӑмӗ (Counterrorism Division, CTD). ** Контрразведка уйрӑмӗ (Counterintelligence Division, CD). ** Weapons of Mass Destruction Directorate, WMDD) ** Террористсене палӑртакан центр (Terrorist Screening Center, TSC). ** Уйрӑммӑн тытса чарнисене тӗпчекен ушкӑн * Разведка пайӗ (Intelligence Branch, IB). ** Разведка управленийӗ (Directorate of Intelligence, DI). ** Партнёрсемпе хутшӑнса ӗҫлес офис (Office of Partner Engagement, OPE). ** Пайӑр сектор офисӗ (Office of Private Sector, OPS). * Кадрсен пайӗ (Human Resources Branch, HRB). ** Кадрсен пайӗ (Human Resources Division, HRD). ** Хатӗрленӳ пайӗ (Training Division, TD). ** Хӑрушсӑрлӑх пайӗ (Security Division, SecD). === Ведомствӑсем хушшинчи оперативлӑ ушкӑнсем === ФТБ тата ытти федераци, регион, ҫаплах вырӑнти правӑна сыхлакан органсем хушшинчи партнёрлӑха кӑтартаҫҫӗ. Оперативлӑ ушкӑнсен йышне пӑхса тӑракан территорие тата яваплӑх сферине пӑхӑнса пӗҫереҫҫӗ. Тӗслӗхрен, Нью-Йорк контртерроризм енӗпе пӗрлештернӗ оперативлӑ ушкӑн шутне ФТБ, Шалти хӑрушсӑрлӑх министерствин, Хӳтӗлев министерствин, Нью-Йорк полици департаменчӗн, Нью-Йорк тата Нью-Джерси порт управленийӗн полицин, Нью-Йорк штачӗн полицин, ҫавӑн пекех ытти хӑш-пӗр органсен представителӗсем кӗреҫҫӗ. * Контртерроризм енӗпе пӗрлештернӗ операци ушкӑнӗсем (Joint Terrorism Task Force, JTTF). * National Cyber Investigative Joint Task Force, NCIJTF) * Контрразведкӑн наци оперативлӑ ушкӑнӗ (National Counterintelligence Task Force, NCITF). * Оперативные группы по насильственному бандитизму и безопасности улиц (Violent Gang Safe Streets Task Force, VGSTF). == Тиркев == ФТБ хӑйӗн ӗҫӗсемшӗн пӗрре мар критикленӗ. ФТБ общественноҫа хӑй ҫине ытларах тимлӗх уйӑрать, терроризма хирӗҫ тӑма пулӑшакан ӗҫ-хӗле вӑйлатнӑ май. Ҫакӑнпа пӗрлех унччен Бюрона хытӑ критикленӗ тӗслӗхсем те пӗрре мар пулнӑ. Сӑмахран, Human Rights Watch Колумби университечӗн ҫын прависен институчӗпе пӗрле 2014 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче нумаях пулмасть 27 суд процесне тӗпченипе доклад пичетленӗ, унта мӑсӑльмансем тӗрлӗ террор акчӗсене хӑтлӑлатма шухӑшланӑшӑн айӑпланӑ. Палӑртнӑ тӑрӑх, ҫак ҫынсенчен ҫуррине яхӑн тӗлӗшпе ФТБ подставка операцийӗсем ирттернӗ. "ФТБ ҫынсене террористла акцисем тума хӗтӗртнӗ" — тесе палӑртнӑ HRW заявленийӗнче. [[1993|1993 ҫулта]] ФТБ ӑнӑҫсӑр спецоперацине пула 51 кун хупӑрланӑ хыҫҫӑн кайнӑ "Давид Турачӗ." сектӑна хирӗҫ, Уэйко, [[Техас]] хулинче, 79 ҫын вилнӗ, вӗсенчен 21-шӗ ача пулнӑ. [[1996|1996 ҫулхи]] Ҫуллахи Олимпиадӑра Атлантӑра сирпӗннине тӗпченӗ, ӑна пула 2 ҫын вилнӗ тата 100 ытла аманнӑ, нумай нарекани кӑларнӑ. [[2001|2001 ҫулта]] ФТБ агенчӗ Роберт Ханссен [[Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ|СССП]] шпионажӗнче, кайран [[Раççей Федерацийĕ|Раҫҫей]] шайне кӗртнӗ, ҫакӑншӑн ӑна ӗмӗрлӗхе хупма приговор йышӑннӑ. Ҫакӑ пысӑк харкашу ҫуратрӗ, ФТБ-ра практикӑра пулакан хӑрушсӑрлӑх системине ыйтупа тивӗҫтерме хистерӗ. [[2001|2001 ҫулхи]] авӑнӑн 11-мӗшӗнче пулса иртнӗ ӗҫсене тӗпченӗ Комиссин 9/11-мӗш пӗлтерӗвӗ ФТБ тата ЦРУ хӑйсен тивӗҫӗсене тӳрӗ кӑмӑлпа пурнӑҫламанни, террористла атакӑна сирсе яма пулӑшакан сведенисене тимлӗх уйӑрманни ҫинчен пӗлтернӗ. Ытти-хыттисӗр пуҫне ФТБ ӑшӗнче улшӑнусем тумалли нумай рекомендацие асӑнса тухнӑ. ФТБ полномочисене чикӗленӗ тавлашуллӑ тӗслӗхсенче йышӑнусем тӑвас тата МИХсенче хӑйсен ӗҫ-хӗлне ҫутатма витӗм кӳме хӑтланнӑшӑн вырӑнти, патшалӑх тата ытти федераллӑ агентствӑсене те тӑтӑшах критиклеҫҫӗ. ФТБ-ра [[2007|2007 ҫулта]] ирттернӗ шалти тӗпчев килти телефон калаҫӑвӗсем, e-mail тата финанс операцийӗсем ҫинчен калакан даннӑйсене пухнӑ чухне правилӑсен бюровӗн сотрудникӗсем йӗркене пӑснӑ пин ытла тӗслӗхе палӑртнӑ. Тӗрӗслев ФТБ [[2002|2002 ҫултанпа]] тӗпченӗ ӗҫсен вунӑ процентне кӑна ярса илнӗ тесе пӗлтереҫҫӗ. Анчах ҫак пысӑках мар калӑпӑш та саккунпа палӑртнӑ процедурӑсене, наци хӑрушсӑрлӑхне (National Security Letter — NSL) тытса тӑманнине кӑтартса панӑ. Ку ыйтусем ҫирӗп вӑрттӑнлӑхлӑ, пурнӑҫлама тивӗҫ, суда ырлама хушмаҫҫӗ. Вӗсемпе усӑ курмалли практикӑна [[2001|2001 ҫулхи]] авӑнӑн 11-мӗшӗнче терактсем хыҫҫӑн кӗртнӗ. Паллӑ ӗнтӗ, ФТБ сотрудникӗсенчен нумайӑшӗ вӗсем патне кирек мӗнле, пӗчӗк сӑлтавпа та чупса пырать. [[2005|2005 ҫулта]] кӑна ҫакӑн пек 19 пин ытла ыйту панӑ. 700 тӗслӗхре ҫырусене телефон компанийӗсене тата ҫыхӑну пулӑшӑвӗ паракан ытти фирмӑсене янӑ. 14 тӗслӗхре ФТБ NSL пулӑшнипе финанс институчӗсен ӗҫ-хӗлӗ пирки тулли отчет илнӗ, ҫакна террористла хӑрушлӑх сиксе тухас хӑрушлӑх сиксе тухсан кӑна патриотизм ҫинчен калакан саккун ирӗк панӑ. Вунӑ тӗслӗхре ФТБ ӗҫченӗсем NSL-па усӑ курнӑ, вӗсем ҫак ыйтусен витӗмне лекмеҫҫӗ, сӑмахран, ФТБ ӑна ҫыру содержанийӗ ҫинчен е-mail информаци пама ыйтнӑ, ҫав вӑхӑтрах NSL-па усӑ курса илекенсемпе ӑсатакансем ҫинчен ҫеҫ даннӑйсем илме ирӗк панӑ. == Пуҫлӑхсем == '''АПШ тӗпчевӗсен бюровӗ''' * Стенли Финч (1908 ҫулхи утӑн 26-мӗшӗ — 1912 ҫулхи акан 30-мӗшӗ) * Александр Бьеласки (1912 ҫулхи акан 30-мӗшӗ — 1919 ҫулхи нарӑсӑн 10-мӗшӗ) * Уильям Аллен (1919 ҫулхи нарӑсӑн 10-мӗшӗ — 1919 ҫулхи ҫӗртмен 30-мӗшӗ) * Уильям Флинн (1919 ҫулхи утӑ, 1 — 1921 ҫулхи ҫурла, 21) * Уильям Бёрнс (1921 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ — 1924 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗ) * Джон Эдгар Гувер (ҫу, 10 1924 ҫул — 1935 ҫул) '''АПШ тӗпчевӗсен федераци бюровӗ''' * Джон Эдгар Гувер (1935 — 1972) * Луис Патрик Грей III (1972 ҫулхи ҫӑвӑн 3-мӗшӗ — 1973 ҫулхи акан 27-мӗшӗ) * Уильям Ракелcхаус (1973 ҫулхи акан 30-мӗшӗ — 1973 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ) * Кларенс Келли (1973 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ — 1978 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗ) * Джеймс Б. Адамс (1978 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗ — 1978 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗ) * Уильям Х. Уэбстер (1978 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗ — 1987 ҫулхи ҫӑвӑн 25-мӗшӗ) * Джон Е. Отто (1987 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ — 1987 ҫулхи чӳкӗн 2-мӗшӗ) * Уильям С. Сэшшнс (1987 ҫулхи чӳкӗн 2-мӗшӗ — 1993 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ) * Флойд И. Кларк (1993 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ — 1993 ҫулхи авӑнӑн 1-мӗшӗ) * Луи Дж. Фри (1993 ҫулхи авӑнӑн 1-мӗшӗ — 2001 ҫулхи ҫӗртмен 25-мӗшӗ) * Томас Дж. Пиккард (2001 ҫулхи ҫӗртмен 25-мӗшӗ — 2001 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗ) * Роберт Мюллер (2001 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗ — 2013 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗ) * Джеймс Коми (2013 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗ — 2017 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗ) * Эндрю Маккейб (2017 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗ — 2017 ҫулхи ҫурлан 2-мӗшӗ) * Рэй Кристофер (2017 ҫулхи ҫурлан 2-мӗшӗ — х.в.) == Асӑрхаттарусем == # [https://www.fbi.gov/about-us/quick-facts/quickfacts Quick Facts]. Federal Bureau of Investigation. Хӑтлав дати: 2013, ҫурла, 22. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529042416/https://www.fbi.gov/about-us/quick-facts/quickfacts/ |date=2016-05-29 }} 24 Ҫурла уйӑхӗн 2013. # [https://www.fbi.gov/about/leadership-and-structure/fbi-executives/abbate Paul M. Abbate]. FBI. Хӑтлав дати: 2021 ҫулхи юпан 7-мӗшӗ. 2021 ҫулхи юпан 7-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20211007073502/https://www.fbi.gov/about/leadership-and-structure/fbi-executives/abbate архивланӑ]. # [https://www.fbi.gov/about-us/faqs FBI-Frequently Asked Questions]. Хӑтлав дати: 2013 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ. 2013 ҫулхи ҫурлан 24-мӗшӗнче {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160619081430/https://www.fbi.gov/about-us/faqs |date=2016-06-19 }}. # [https://www.fbi.gov/about/mission Mission & Priorities] (акӑл.). FBI.gov. Хӑтлав дати: 2021 ҫулхи нарӑсӑн 10-мӗшӗ. 2020 ҫулхи ака уйӑхӗн 17-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20200417224033/https://www.fbi.gov/about/mission архивланӑ]. # Charles Piller, Robin Mejia. [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2003-feb-03-sci-bullets3-story.html Science Casts Doubt on FBI’s Bullet Evidence] (акӑл.). Los Angeles Times (2003 ҫулхи нарӑсӑн 3-мӗшӗ). Хӑтлав дати: 2020 ҫулхи кӑрлачӑн 12-мӗшӗ. 2020 ҫулхи кӑрлачӑн 12-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20200112141944/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2003-feb-03-sci-bullets3-story.html архивланӑ]. # [http://www.foxnews.com/story/0,2933,525039,00.html Animal Rights Terrorism on the Rise in U. S.] 2009 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗнчи [https://web.archive.org/web/20090723002943/http://www.foxnews.com/story/0,2933,525039,00.html архив копийӗ] [[Wayback Machine]] // FOX News ҫинче (акӑл.). # [https://www.fbi.gov/congress/congress02/jarboe021202.htm Federal Bureau of Investigation — Congressional Testimony] [https://web.archive.org/web/20021002120937/http://www.fbi.gov/congress/congress02/jarboe021202.htm Архив копийӗ] 2002 ҫулхи юпан 2-мӗшӗнче Wayback Machine ҫинче (акӑл.). # [http://www.buenolatina.ru/news.php?id=471 BuenoLatina. ФТБ хӑйӗн чи пысӑк спецоперацине ирттернӗ]. Хӑтлав дати: 2010 ҫулхи юпан 24-мӗшӗ. 2014 ҫулхи авӑнӑн 1-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20140901101448/http://buenolatina.ru/news.php?id=471 архивланӑ]. # [https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/8906457 ФТБ кашни 10 сехетре Китай тӗлӗшпе ҫӗнӗ тӗпчев уҫать]. [[ИТАР-ТАСС|ТАСС]]. Хӑтлав дати: 2020 ҫулхи утӑн 12-мӗшӗ. 2020 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 15-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20200715012008/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/8906457 архивланӑ]. # [https://www.fbi.gov/investigate/counterintelligence/the-china-threat The China Threat] (акӑл.). FBI.gov. Хӑтлав дати: 2020 ҫулхи утӑн 12-мӗшӗ. 2020 ҫулхи утӑн 12-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20200712220551/https://www.fbi.gov/investigate/counterintelligence/the-china-threat архивланӑ]. # [https://www.fbi.gov/about/faqs/do-fbi-agents-work-with-state-local-or-other-law-enforcement-officers-on-task-forces Do FBI agents work with state, local, or other law enforcement on «task forces»?] (акӑл.) FBI.gov. Хӑтлав дати: 2020 ҫулхи кӑрлачӑн 22-мӗшӗ. 2020 ҫулхи кӑрлачӑн 24-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20200124230548/https://www.fbi.gov/about/faqs/do-fbi-agents-work-with-state-local-or-other-law-enforcement-officers-on-task-forces архивланӑ]. # Human Rights Watch. [https://www.hrw.org/news/2014/07/21/us-terrorism-prosecutions-often-illusion US: Terrorism Prosecutions Often An Illusion]. [[:ru:Human_Rights_Watch|Human Rights Watch]] (2014, утӑ, 21). Хӑтлав дати: 2014 ҫулхи авӑнӑн 17-мӗшӗ. 2014 ҫулхи авӑнӑн 10-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20140910001457/http://www.hrw.org/news/2014/07/21/us-terrorism-prosecutions-often-illusion архивланӑ] (акӑл.). # [https://web.archive.org/web/20071104002756/http://www.agentura.ru/timeline/2001/fbiruss/ Шпионажра Раҫҫее ФТБ сотрудникӗ Ханссен айӑплаҫҫӗ]. Хӑтлав дати: 2007 ҫулхи ҫӗртмен 30-мӗшӗ. 2007 ҫулхи чӳкӗн 4-мӗшӗнче оригиналтан [http://www.agentura.ru/timeline/2001/fbiruss/ архивланӑ]. # [http://www.abc.net.au/am/content/2004/s1160100.htm 9/11 Commission finds ' deep institutional failings] Хӑтлав дати: 2007, ҫӗртме, 30. 2006 ҫулхи нарӑсӑн 21-мӗшӗнче [https://web.archive.org/web/20060221224609/http://www.abc.net.au/am/content/2004/s1160100.htm архивланӑ]. # Артем Величко. [https://web.archive.org/web/20080213032827/http://www.nrs.com/news/strana/usa/150607_174447_70322.html ФТБ: пин те пӗр пӑтӑрмах]. "Ҫӗнӗ вырӑс сӑмахӗ" (2007 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗ). Статьяна хаҫатра № 33 703 номерпе пичетлесе кӑларнӑ. Хӑтлав дати: 2018 ҫулхи чӳкӗн 28-мӗшӗ. 2007 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗнче оригиналтан [http://www.nrs.com/news/strana/usa/150607_174447_70322.html архивланӑ]. # [https://web.archive.org/web/20070928094029/http://www.nrs.com/news/usa/usa/280707_205505_82876.html The Search Engine that Does at InfoWeb.net]. Хӑтлав дати: 2007 ҫулхи ҫурлан 16-мӗшӗ. 2007 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗнче оригиналтан [http://www.nrs.com/news/usa/usa/280707_205505_82876.html архивланӑ]. [[Категори:Федераллӑ Тӗпчев Бюровӗ]] [[Категори:АПШ ятарлă хĕсмечĕсем]] j7f6m1gxe9lqdgacjzmt7yfjsaw7lqs Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ) 0 122437 877864 877817 2026-09-24T15:40:18Z Max Tenche 25572 /* Истори */ хушни 877864 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Ильиновка}} {{ПВ64 |ят = Ильиновка |ӳкерчӗк = |Статус = Ял |Муниципаллӑ район = |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Сарӑту хула округӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = 1794 |Халӑх йышӗ = {{Пурăнан халăх| Ильиновка (Саратовская область) | тс }} ({{Пурăнан халăх| Ильиновка (Саратовская область) | г }}) |Малтанхи ятсем = |Почта индексӗ = 412190 |ОКАТО кочӗ = 63 246 835 003 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Ильиновка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту хула округӗ]]н [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районӗнчи]] Сторожевка территориаллӑ тытӑмӗнче вырнаҫнӑ [[ял]]. == Географи == Ильиновкӑпа юнашар вырнаҫнӑ пурӑнан вырӑнсем: [[Татищево]], Светлый, [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)|Зеленкино]], [[Докторовка]], Курдюм сали, Курдюм чукунҫул станцийӗ. == Истори == [[XVIII ӗмӗр]]ӗн иккӗмӗш ҫурринче никӗсленӗ. Пӗрремӗш хут [[1794|1794 ҫулта]] асӑннӑ. [[1860|1860 ҫулта]] ялта 33 картишпе 261 ҫын пулнӑ. [[ССРП|Совет тапхӑрӗнче]] "XVIII Партсъезд ячӗллӗ" тата "Киров ячӗллӗ" [[колхоз]]сем ӗҫленӗ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://saratovregion.ucoz.ru/region/tatischevskiy/iljinovka.htm|title=Ильиновка – деревня в Татищевском районе|author=И. Козловский|website=Большая Саратовская Энциклопедия|date=2020|publisher=}}</ref><ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. [[2005]]-[[2025]] ҫ. ял [[Татищево районӗ]]н [[Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]н йышӗнче пулнӑ, унтан [[Сарӑту хула округӗ]]н [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районне]] кӗнӗ<ref name="N43-ЗСО">[https://docs.cntd.ru/document/467733082#64U0IK ЗАКОН САРАТОВСКОЙ ОБЛАСТИ от 28 марта 2022 года N 43-ЗСО «О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования "Город Саратов" и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области»]</ref>. == Халӑх == {{Пурăнан халăх|Ильиновка (Саратовская область)}} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Сарӑту хула округӗ}} [[Категори:Сарӑту облаҫӗн Гагарин районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:1794 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]] cbgtli4cum6g0snwu26ekwlwobcun39 877865 877864 2026-09-24T15:42:29Z Max Tenche 25572 /* Географи */ 877865 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Ильиновка}} {{ПВ64 |ят = Ильиновка |ӳкерчӗк = |Статус = Ял |Муниципаллӑ район = |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Сарӑту хула округӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = 1794 |Халӑх йышӗ = {{Пурăнан халăх| Ильиновка (Саратовская область) | тс }} ({{Пурăнан халăх| Ильиновка (Саратовская область) | г }}) |Малтанхи ятсем = |Почта индексӗ = 412190 |ОКАТО кочӗ = 63 246 835 003 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Ильиновка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту хула округӗ]]н [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районӗнчи]] Сторожевка территориаллӑ тытӑмӗнче вырнаҫнӑ [[ял]]. == Географи == Ильиновкӑпа юнашар вырнаҫнӑ пурӑнан вырӑнсем: [[Татищево]], [[Светлый (ХАТЙ)|Светлый]], [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)|Зеленкино]], [[Докторовка]], [[Курдюм (сала, Сарӑту облаҫӗ)|Курдюм]] сали, [[Курдюм (станци, Сарӑту облаҫӗ)|Курдюм]] чукунҫул станцийӗ. == Истори == [[XVIII ӗмӗр]]ӗн иккӗмӗш ҫурринче никӗсленӗ. Пӗрремӗш хут [[1794|1794 ҫулта]] асӑннӑ. [[1860|1860 ҫулта]] ялта 33 картишпе 261 ҫын пулнӑ. [[ССРП|Совет тапхӑрӗнче]] "XVIII Партсъезд ячӗллӗ" тата "Киров ячӗллӗ" [[колхоз]]сем ӗҫленӗ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://saratovregion.ucoz.ru/region/tatischevskiy/iljinovka.htm|title=Ильиновка – деревня в Татищевском районе|author=И. Козловский|website=Большая Саратовская Энциклопедия|date=2020|publisher=}}</ref><ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. [[2005]]-[[2025]] ҫ. ял [[Татищево районӗ]]н [[Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]н йышӗнче пулнӑ, унтан [[Сарӑту хула округӗ]]н [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районне]] кӗнӗ<ref name="N43-ЗСО">[https://docs.cntd.ru/document/467733082#64U0IK ЗАКОН САРАТОВСКОЙ ОБЛАСТИ от 28 марта 2022 года N 43-ЗСО «О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования "Город Саратов" и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области»]</ref>. == Халӑх == {{Пурăнан халăх|Ильиновка (Саратовская область)}} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Сарӑту хула округӗ}} [[Категори:Сарӑту облаҫӗн Гагарин районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:1794 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]] pzyh6jlnlgzwo5drsihkfr3dpmr8niq Кăйкăркка 0 124191 877886 848068 2026-09-25T01:28:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877886 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кăйкăр (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Кăйкăркка | image file = Falco subbuteo from Kadzidlowo.jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Falco subbuteo | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Кăйкăркка'''<ref>Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 50. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref> ({{lang-la|Falco subbuteo}}) — [[Кăйкăр йышшисем]] ямахатри пысăках мар çăткăн вĕçенкайăк<ref name="ioc">Gill F., Donsker D. & Rasmussen P.[акăлч.] (Eds.): Seriemas, falcons (акăлч.). IOC World Bird List (v14.2) (14 август 2024). doi:10.14344/IOC.ML.14.2.</ref>, == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Birds/169.html Чеглок — Позвоночные животные России]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070903064150/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/species/falco_sub.shtm Чеглок — Природа Южной Сибири и её защитники] * [http://birds.krasu.ru/index.php?f=species&ids=87 Чеглок — Птицы Средней Сибири] [[File:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|thumb|285px|map of eurasian hobby (Falco subbuteo)]] [[File:Falco subbuteo flying.jpg|thumb|285px|Falco subbuteo flying]] {{Внешние ссылки|Животные}} [[Категори:Африкăри вĕçенкайăксем]] [[Категори:Вĕçенкайăксем]] [[Категори:Кăйкăрсем]] [[Категори:Евразири вĕçенкайăксем]] [[Категори:1758-мĕш çулта çырса кăтартнă чĕрчунсем]] 3otrrwhde8gfpjcdbfal0f9do3v6jom Шукăль (вĕçенкайăк) 0 124224 877894 848503 2026-09-25T07:12:46Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877894 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Шукăль}} :{{ан арпаштарăр|Шăкăлчи|Шăкăлчипе|,Йӳрĕк йышшисем ямахатри вĕçенкайăкпа}} {{Taxobox | name = Шукăль | image file = Dunkler Wasserlaeufer1.JPG | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Tringa erythropus | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Шукăль'''<ref>Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 86. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref> ({{lang-la|Tringa erythropus}}) — [[Пурвулис евĕрлисем]] (Charadriiformes) отрядри Шыв чăххисем айотрядри [[Шур таки йышшисем]] (Scolopacidae) ямахатри [[улисем|ули]] (''Tringa'') ретри вĕçенкайăк<ref name="ioc">Gill F., Donsker D. & Rasmussen P.[акăлч.] (Eds.): Seriemas, falcons (акăлч.). IOC World Bird List (v14.2) (29 октябрь 2024). doi:10.14344/IOC.ML.14.2.</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{ВТ-ЭСБЕ|Щёголь}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Береговики}} * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Birds/169.html Чеглок — Позвоночные животные России]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070903064150/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/species/falco_sub.shtm Чеглок — Природа Южной Сибири и её защитники] * [http://birds.krasu.ru/index.php?f=species&ids=87 Чеглок — Птицы Средней Сибири] {{Внешние ссылки|Животные}} [[Категори:Хăрушлăхра мар тĕссем]] [[Категори:Вĕçенкайăксем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Евразири вĕçенкайăксем]] [[Категори:1764-мĕш çулта çырса кăтартнă чĕрчунсем]] [[Категори:Улисем]] pepy1bkzaqr11bck7k5afzpo1tnk5my Биохими 0 129837 877876 873383 2026-09-24T23:27:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 877876 wikitext text/x-wiki [[File:1GZX Haemoglobin.png|thumb|Structure of haemoglobin</br><big>Гемоглобинăн биомолекули</big>]] {{Пĕлтерĕшсем}} '''Биохими''' ('''биологилле''', е '''физиологилле хи́ми''', '''химилле биоло́ги''') — чĕрĕ [[пайрăм]]сен тата [[организм]]сен химилле тытăмĕ тĕлĕшенчи ăслав, çавăн пекех [[пурăнав ĕçпуçĕ]]пе çыхăннă [[химилле процесс]]сене тишкерекенскер. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070728025743/http://www.ximia.org/biochem/default.htm Ян Кольман, Клаус-Генрих Рем, Юрген Вирт Наглядная биохимия] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=stryer.TOC&depth=10 Berg et al. Biochemistry] * [https://web.archive.org/web/20090831110220/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mcb.TOC Lodish et al. Molecular Cell Biology] * [https://www.youtube.com/channel/UCi1gHVkNbwXJjNPuFJHNMZA/featured Видеолекции по Биохимии] * [http://med-edu.ru/biohim/ Видеоматериалы по Биохимии] * * {{cite web |url=https://nauka.tass.ru/tag/biochemistry |title=Биохимия |subtitle=Рубрика «Наука» |publisher=[[ТАСС]] |description= Юлашки хыпарсем|access-date=2023-08-07 }} {{Внешние ссылки}} {{Биологи уйрăмĕсем}} [[Категори:Биохими| ]] [[Категори:Биологи]] [[Категори:Хими]] [[Категори:Пурăнав ĕçпуçĕ]] kntdvnqjjktk4pfms60xe57z9wff040 Шаблон:Potd/2026-09-30 (cv) 10 130908 877866 2026-09-24T18:30:43Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Башня Сплитского собора, Сплит, Сплитско-Далматинска, Хорватия» 877866 wikitext text/x-wiki Башня Сплитского собора, Сплит, Сплитско-Далматинска, Хорватия 37ll5je8g88rlef0xx4hxtxnkveecst Шаблон:Potd/2026-09-30 10 130909 877867 2026-09-24T18:31:02Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Split Cathedral Bell Tower From The Vestibule - Split.jpg» 877867 wikitext text/x-wiki Split Cathedral Bell Tower From The Vestibule - Split.jpg 0zhuwtxdr6ge4e1u097kz31bwf60k62 Аллилуева Надежда Сергеевна 0 130910 877893 2026-09-25T06:54:11Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Nadezhda-allilueva-1.jpg|thumb|Наде́жда Серге́евна Аллилу́ева]] {{Пĕр хушаматлисем|Аллилуева}} '''Наде́жда Серге́евна Аллилу́ева''' ({{OldStyleDate|22|авăн|1901|9}}, [[Баку]] — [[чÿкĕн 9-мĕшĕ]] [[1932|1932-мĕш çул]], [[Мускав]]) — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинăн]] иккĕмĕш арăмĕ...» 877893 wikitext text/x-wiki [[File:Nadezhda-allilueva-1.jpg|thumb|Наде́жда Серге́евна Аллилу́ева]] {{Пĕр хушаматлисем|Аллилуева}} '''Наде́жда Серге́евна Аллилу́ева''' ({{OldStyleDate|22|авăн|1901|9}}, [[Баку]] — [[чÿкĕн 9-мĕшĕ]] [[1932|1932-мĕш çул]], [[Мускав]]) — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинăн]] иккĕмĕш арăмĕ. [[КПСС|ВКП(б)]] пайташĕ (1918-мĕш çултанпа). == Çавăн пекех == * [[Надежда Аллилуева хăй çине алă хуни]] == Каçăсем == * * [https://web.archive.org/web/20020831190351/http://hronos.km.ru/biograf/allilueva.html Биография] * [http://m-necropol.ru/alilueva.html Могилы знаменитостей. Аллилуева Надежда Сергеевна] {{Внешние ссылки}} {{Иосиф Сталин}} [[Категори:Большевиксем]] [[Категори:Восстановленные в КПСС]] [[Категори:Выпускники Всесоюзной промышленной академии]] [[Категори:Аллилуевсем]] [[Категори:Супруги глав СССР]] [[Категори:Застрелившиеся в СССР]] [[Категори:Иосиф Сталин]] [[Категори:СССРта хăй çине алă хунисем]] [[Категори:Хăй çине алă хунисем]] 9hddmxee4k31xwack64qd3ulvlphqhe