Омск

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Омск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2932</id>
    <revision>
      <id>877932</id>
      <parentid>868505</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4629" sha1="7gpkgsnw2asd09m80376fb9dshcxqmz" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Омск (пĕлтерĕшсем)}}
{{Хула çинчен|Омск|
[[File:Omsk, Sovetskiy Rayon.jpg|thumb|Sovetskiy Rayon]]Раççей|Омск облаçĕ|1716|1782|1 140|2003||54° 38' ç. ш.|73° 19' х. т. д.}}
'''Омск''', — [[Раççей]]ри [[хула]], [[Омск облаçĕ]]пе тата [[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ|Çĕпĕр Федераллă округăн]] тĕп хули. Хула пысăк транспорт çыхăвĕ шутланать. Хула çумĕнче пысăк [[аэропорт]] вырнаçнă, [[Транссиб магистралĕ]] хула витĕр иртет. Хула [[Иртыш (юханшыв)|Иртышпа]] [[Омь]] пĕрлешнĕ çĕрте вырнаçнă. 

Хулара промăçлăх вăйлă аталаннă. Кунта [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] вăхăтĕнче нумай ВПК предприятиĕсем куçса килнĕ.
[[File:Омск, Улица Энтузиастов.jpg|thumb| Омск]]

== Кун-çулĕ ==
Омск хӳтĕлĕхне [[1716]] çулта [[Бухгольц]] туса лартнă.

Хула шутне [[1782]] çулта кĕртнĕ.
==Омск климачĕ==
=== Климат ===
{{main|Омск климачĕ}}
* Çулталăкри вăтам [[температура]] — ''+2,1 C°''
* Çулталăкри вăтам  çил хăвăртлахĕ — 2,8 м/ç
* Çулталăкри вăтам  [[сывлăш нӳрлĕхĕ]] — 71 %

{{Хула климачĕ
|Хула=Омск
|Çăлкуçĕ=[http://pogoda.ru.net/climate/28698.htm Погода и климат]
| Янв_ср=-16.3 | Янв_ср_осад=23
| Фев_ср=-15.0 | Фев_ср_осад=18
| Мар_ср=-7.3 | Мар_ср_осад=17
| Апр_ср=3.7 | Апр_ср_осад=21
| Май_ср=12.5 | Май_ср_осад=35
| Июн_ср=18.0 | Июн_ср_осад=51
| Июл_ср=19.6 | Июл_ср_осад=66
| Авг_ср=16.9 | Авг_ср_осад=54
| Сен_ср=10.4 | Сен_ср_осад=37
| Окт_ср=3.5 | Окт_ср_осад=30
| Ноя_ср=-7.3 | Ноя_ср_осад=34
| Дек_ср=-13.8 | Дек_ср_осад=29
| Год_ср=2.1 | Год_ср_осад=415
| Янв_ср_мин=-20.5 | Янв_ср_макс=-12.0
| Фев_ср_мин=-19.4 | Фев_ср_макс=-10.3
| Мар_ср_мин=-12.0 | Мар_ср_макс=-2.5
| Апр_ср_мин=-1.0 | Апр_ср_макс=9.1
| Май_ср_мин=6.3 | Май_ср_макс=19.0
| Июн_ср_мин=12.0 | Июн_ср_макс=23.9
| Июл_ср_мин=14.1 | Июл_ср_макс=25.3
| Авг_ср_мин=11.6 | Авг_ср_макс=22.7
| Сен_ср_мин=5.7 | Сен_ср_макс=15.9
| Окт_ср_мин=-0.3 | Окт_ср_макс=8.1
| Ноя_ср_мин=-10.5 | Ноя_ср_макс=-3.7
| Дек_ср_мин=-17.9 | Дек_ср_макс=-9.8
| Год_ср_мин=-2.7 | Год_ср_макс=7.1
| Янв_а_макс=4.2 | Янв_а_мин=-45.1
| Фев_а_макс=3.6 | Фев_а_мин=-45.5
| Мар_а_макс=14.1 | Мар_а_мин=-41.1
| Апр_а_макс=31.3 | Апр_а_мин=-26.4
| Май_а_макс=35.5 | Май_а_мин=-12.9
| Июн_а_макс=40.1 | Июн_а_мин=-3.1
| Июл_а_макс=40.4 | Июл_а_мин=2.1
| Авг_а_макс=38 | Авг_а_мин=-1.7
| Сен_а_макс=32.9 | Сен_а_мин=-7.6
| Окт_а_макс=27.4 | Окт_а_мин=-28.1
| Ноя_а_макс=16.1 | Ноя_а_мин=-41.2
| Дек_а_макс=4.5 | Дек_а_мин=-44.7
| Год_а_макс=40.4 | Год_а_мин=-45.5
|}}

Чи çиллĕ уйăх — [[апрель]], чи пĕлĕтли — [[октябрь]], чи уяр — [[март]]. Юр нарăс тата пуш уйăхĕсенче хулăмрах (вăтамран 38 см), [[çу уйăхĕ|çу]]—[[Çĕртме (уйăх)|çĕртме]] уйăхĕсенче хăйăрлă çилсем нумайрах вĕреççĕ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pogoda.ru.net/climate/28698.htm|title=Климат Омска|publisher=Погода и климат|accessdate=2010-11-27|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/616drqdA5|archivedate=2011-08-21}}&lt;/ref&gt;.


== Вуламалли ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20061208223517/http://www.omsk.ru/ Омск администрациĕн сайчĕ]

{{Раççейри миллионер-хуласем}}
{{Ĕçри хастарлăх хулисем}}

[[Категори:Омск]]
[[Категори:Омск облаçĕ]]</text>
      <sha1>7gpkgsnw2asd09m80376fb9dshcxqmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Регби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15886</id>
    <revision>
      <id>877938</id>
      <parentid>834715</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12636" sha1="1oxpuoequxsc306m18ngc0bmf1i7esm" xml:space="preserve">'''Ре́гби-15''', '''регби-ю́нион''' ({{lang-en|rugby union}}, &lt;small&gt;МФА:&lt;/small&gt; {{IPA|[ˈrʌɡ.bi ˈjuː.ni.ən]}}) е '''ре́гби''' çеç&lt;ref&gt;{{кĕнеке |пуçелĕк = British language &amp; culture |каçă = https://archive.org/details/britishlanguagec0000unse |издательство=[[Lonely Planet]] |çул=2007 |кăларăм=2nd |страницы=[https://archive.org/details/britishlanguagec0000unse/page/97 97] |isbn=1-86450-286-X |ref=Else |чĕлхе = und |автор=Else, David}}&lt;/ref&gt; — — командăсем вылякан [[XIX ĕмĕр]]те [[Англи]]ре çуралнă контактлă [[спорт тĕсĕ]], [[регби-футбол]] тĕсĕсенчен пĕри.

Регби вăййи кăкĕнчен темиçе тĕс тухнă, çавсенчен популярлăраххисем — [[регбилиг]] тата [[регби-7]]. Унсăр пуçне, регбири хăшпĕр элеменчĕсене [[Американ футболĕ|американ]] тата [[Австрал футболĕ|австрал]] футболне кĕртнĕ. 

Акăлчан чĕлхиллĕ çĕршывсенче ''«раггер»'' ({{lang-en|rugger}}) тата ''«футбол»'' теççĕ({{lang-en|football}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm#2|title=Origins of Rugby&amp;nbsp;– Codification &quot;The innovation of running with the ball was introduced some time between 1820 and 1830.&quot;|publisher=Rugbyfootballhistory.com|accessdate=2011-08-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELIA4InZ?url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm#2#2|archivedate=2013-02-11|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 

== Тĕрлĕлĕхĕсем ==
[[File:Spielszene BK.jpg|thumb|Пляжри регби]]
Çак вăйăн икĕ паллăрах тĕсне — [[регби-15]] тата [[регбилиг]] — акăлчан чĕлхиллĕ çĕршывсенче регби-футбол ({{lang-en|rugby football}}) теççĕ. Вăйă манери иккĕшĕнче те пĕрех, командăри вылявçă шучĕпе тата выляв вăхăчĕпе уйрăлса тăраççĕ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rrlf.ru/pravila|title=Краткие правила регбилиг|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzQeyo0E?url=http://www.rrlf.ru/pravila|archivedate=2013-03-09|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Тĕнчери регбилиг тытăмлавне [[Тĕнчери регбилиг федерацийĕ]] (RLIF) туса пырать)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rlif.com/about-rlif|title=About Rugby League International Federation|accessdate=2013-02-27|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzQgt6m0?url=http://www.rlif.com/about-rlif#|archivedate=2013-03-09|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Вăйă тупсăмĕ ==
[[Ӳкерчĕк:General Rugby Union backplay.JPG|thumb|350px|Кăвак хормăллă ушкăн (Western Force, Australia) тапăнăвĕ|right]]

== Вăйă йĕркисем ==
=== Вылявçăсем вăйă уйĕнчи вырнаçăвĕ ===

{| border
 |1 Сулахай юпа (Loosehead prop)
 |
 |2 Отыгрывающий (хукер)(Hooker)
 |
 |3 Сылтăм юпа (Tighthead prop)
 |
 |
 |-
 |
 |4 Иккĕмĕш йерĕн тапăнавçи (Lock)(2nd Row)
 |
 |5 Иккĕмĕш йерĕн тапăнавçи (Lock)(2nd Row)
 |
 |
 |
 |-
 |6 Сулахай çунатли (Blindside flanker)
 |
 |8 Туртавçă (саккăр)(Number 8)
 |
 |7 Сылтăм çунатли (Openside flanker)
 |
 |
 |-
 |
 |
 |9 Тытăçу çурма хӳтĕлевçи (тăххăр)(halfback or scrum-half)
 |
 |
 |
 |
 |-
 |
 |
 |
 |10 Куçавлă çурма хӳтĕлевçи (вуннă)(First five-eight or Fly-half)
 |
 |
 |-
 |
 |
 |
 |
 |12 Тĕп (варри) виççĕ-тăваттăмĕш (Second five-eight or Inside center)
 |
 |
 |- 
 |
 |
 |
 |
 |
 |13 Тĕп (варри) виççĕ-тăваттăмĕш (Center or Outside center)
 |
 |-
 |11 Сулахай хĕрринчи виççĕ-тăваттăмĕш (Left wing)
 |
 |
 |
 |
 |
 |14 Сылтăм хĕрринчи виççĕ-тăваттăмĕш (вун тăваттăмĕш)(Right wing)
 |-
 |
 |
 |
 |15 Хӳтĕлевçи (замок)(Fullback)
 |
 |
 |
 |}

== Регби историйĕ ==
== Тĕп (паллă) ăмăртусем ==
=== Тĕнче регби кубокĕ ===
=== Ултă халăх кубокĕ ===
{{main|Улттă наци кубокĕ}}
[[Çурçĕр çĕр чăмăрĕ]]нче çулсерен паллă ăмăрту  — [[Улттă наци кубокĕ]], ăна [[Англи регби команди|Англи]], [[Уэльс регби команди|Уэльс]], [[Ирланди регби команди|Ирланди]], [[Шотланди регби команди|Шотланди]], [[Франци регби команди|Франци]] тата [[Итали регби команди|Итали]] хăйсем хушшинче ирттереççĕ. Малтанах çак кубокшăн Аслă Британипе Ирланди командисем ('''Home Nations''') кĕрешеççĕ. [[1910]] çулта вĕсем çумне Франци, [[2000]] — Итали хутшăнать. 2006 тата 2007 çулсенче Франци команди çĕнтерет, 2008 — Уэльс команди.

=== Виçĕ халăх кубокĕ ===
=== Европа халăхĕсен кубокĕ ===

== Çăлкуçсем ==
* {{кĕнеке | автор = Bath R. (editor). | пуçелĕк = Complete Book of Rugby | каçă = https://archive.org/details/rugby0000rich | издательство  = Seven Oaks Ltd. | isbn = 1-86200-013-1 | çул = 1997 | ref = ''Bath'' }}
* {{кĕнеке | автор = Berry D. | пуçелĕк = Wales and Cinema, The First Hundred Years | издательство  = Cardiff: University of Wales Press
| isbn = 0-7083-1370-1 | çул = 1996| ref = ''Berry''}}
* {{кĕнеке |автор = Biscombe T.; Drewett P. |пуçелĕк = Rugby: Steps to Success  |издательство  = Human Kinetics Europe Ltd. |isbn = 978-0736081733 |çул = 2009 |ref = ''Biscombe &amp; Drewett''}}
* {{кĕнеке| автор = Bompa T.; Claro F. | пуçелĕк = Periodization in Rugby | издательство  = Meyer and Meyer Sport | isbn = | çул = 2008
| ref = ''Bompa &amp; Claro''}}
* {{кĕнеке| автор  = Brown M., Guthrie P., Growden G. |пуçелĕк = Rugby for Dummies, 3rd Edition (North American Edition) | каçă = https://archive.org/details/rugbyfordummies0003brow | издательство  = John Wiley &amp; Sons | isbn = 1-118-04332-4 | çул = 2011 | ref = ''Brown'' }}
*  {{кĕнеке | автор = Collins T.| пуçелĕк = Rugby's great split: class, culture and the origins of rugby league football | издательство  = Routlage | isbn = 0-415-39616-6| çул = 2006 | ref = ''Collins''}}
* {{кĕнеке| автор = Davies D. E.| пуçелĕк = Cardiff Rugby Club, History and Statistics 1876–1975 | издательство = Risca:The Starling Press | isbn = 0-9504421-0-0 | çул = 1975 | ref = ''Davies''}}
* {{статья |автор = Davis R. |пуçелĕк = Irish and Australian Nationalism: the Sporting Connection: Football &amp; Cricket, vol. 3 |каçă = |чĕлхе = en |кăларăм = Centre for Tasmanian Historical Studies Bulletin |тĕс = |çул = 1991 |том = |номер = 2 |страницы = 49—50 |doi = |issn = |ref = ''Davis''}}
* {{кĕнеке| автор = Dine P.| пуçелĕк = French Rugby Football| издательство = Oxford: Berg| isbn = 1-85973-327-1| çул = 2001| ref = ''Dine''}}
* {{кĕнеке| автор = Godwin T.; Rhys C. | пуçелĕк = The Guinness Book of Rugby Facts &amp; Feats | издательство  = Enfield: Guinness Superlatives Ltd. | isbn = 0-85112-214-0| çул = 1981| ref = ''Godwin &amp; Rhys''}}
* {{кĕнеке| автор = Griffiths J. | пуçелĕк = The Phoenix Book of International Rugby Records | каçă = https://archive.org/details/phoenixbookofint0000grif| издательство = London: Phoenix House| isbn = 0-460-07003-7| çул = 1987| ref = ''Griffiths''}}
* {{кĕнеке| автор         = Jönsson Å.| пуçелĕк = Fotboll: hur världens största sport växte fram | издательство  = Lund: Historiska media | isbn = 91-85377-48-1| çул = 2006 | ref = ''Jönsson''}}
* {{кĕнеке | автор  = Lewis S.| пуçелĕк = One Among Equals: England's International Rugby Captains | издательство  = Vertical| isbn = | çул = 2008 | ref = ''Lewis'' }}
* {{кĕнеке| автор = MacDonald H. F.| пуçелĕк = Rugger Practice and Tactics – A Manual of Rugby Football Technique| издательство  = Vertical| isbn = | çул = 1938| ref = ''MacDonald''}}
* {{кĕнеке| автор = Marshall H.; Jordon J.P. | пуçелĕк = Oxford v Cambridge, The Story of the University Rugby Match | издательство = London: Clerke &amp; Cockeran | isbn = | çул = 1951| ref = ''Marshall &amp; Jordon''}}
* {{кĕнеке| автор = Midgley R.| пуçелĕк = The Official World Encyclopedia of Sports and Games | издательство  = London: Diagram Group | isbn = 0-7092-0153-2 | çул = 1979 | ref = ''Midgley'' }}
* {{статья |автор = O’Dwyer B. W. |пуçелĕк = The Shaping of Victorian Rules Football, vol. 60
|каçă = |чĕлхе = en |кăларăм = Victorian Historical Journal |тĕс = |çул = 1989 |том = |номер = 1 |страницы = |doi = |issn = |ref = ''O’Dwyer''}}
* {{кĕнеке| автор = Richards H.| пуçелĕк = A Game for Hooligans: The History of Rugby Union | каçă = https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich | издательство  = Edinburgh: Mainstream Publishing | isbn = 978-1-84596-255-5| çул = 2007| ref = ''Richards'' }}
* {{кĕнеке| автор = Rutherford D.| пуçелĕк = The Complete Book of Mini Rugby | каçă = https://archive.org/details/completebookofmi0000ruth | издательство  = London:Partridge | isbn = 1-85225-196-4| çул = 1993| ref = ''Rutherford''}}
* {{кĕнеке| автор = Ryan G.| пуçелĕк = Forerunners of the All Blacks| издательство  = Canterbury University Press| isbn = 0-908812-30-2| çул = 1993| ref = ''Ryan''}}
* {{кĕнеке| автор = Stubbs R.| пуçелĕк = The Sports Book| издательство  = Dorling Kindersley| isbn = 978-1-4053-3697-0| çул = 2009| ref = ''Stubbs''}}
* {{кĕнеке| автор = Thomas J.B.G.; Rowe, H.| пуçелĕк = On Tour| издательство  = Essex: Anchor Press Ltd.| isbn = | çул = 1954| ref = ''Thomas &amp; Rowe''}}
* {{кĕнеке| автор =| пуçелĕк = Encyclopedia Canadiana vol. 8 | каçă =https://archive.org/details/encyclopediacana0000unse_d4e6 | издательство  = Toronto: Grolier of Canada | isbn = 0-7172-1601-2| çул = 1972| ref = ''En. Can.''}}
* {{кĕнеке| автор = | пуçелĕк = The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales | издательство  = University of Wales Press | isbn = 978-0-7083-1953-6 | çул = 2008 | ref = ''Welsh En.''}}

== Çав. пекех ==
* [[Регби-лиг]]
* [[Регби-7]]
* [[Тач-регби]]
* [[Тэг-регби]]
* [[Раççейри регби]]
* [[Раççейри хĕрарăмсен регбийĕ]]
* [[Раççей регби чемпионачĕ]]
* [[Раççей регби кубокĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.irb.com/ Тĕнчери регби пĕрлĕхĕ (IRB)]
* [http://www.fira-aer-rugby.com/ Европăри регби ассоциацийĕ (FIRA-AER)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205045/http://www.fira-aer-rugby.com/ |date=2011-08-25 }}
* [http://www.rugby.ru Раççей регбисчĕсен пĕрлĕхĕ]
* [http://newslink.newsru.com/sport?category=rugby Регби каçисен коллекцийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218113327/http://newslink.newsru.com/sport?category=rugby |date=2008-12-18 }}
* [http://www.russianrugby.ru Регби пирки, вырăсла]
* [https://web.archive.org/web/20081210164140/http://www.rugby-forum.ru/ Регби-клуб &quot;Форум&quot; ( Мускав)]

[[Категори:Регби|*]]
[[Категори:Олимп спорт тĕсĕсем пулнисем]]

[[ru:Регби]]
[[sk:Ragby]]</text>
      <sha1>1oxpuoequxsc306m18ngc0bmf1i7esm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масонлăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17975</id>
    <revision>
      <id>877925</id>
      <parentid>874849</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8165" sha1="nvqzx363kmql4oq6j76pe692dsgmlv7" xml:space="preserve">'''Масо́нлăх''' ('''франкомасо́нлăх''') — [[XVII ĕмĕр]]те тĕвĕленнĕ тĕшмĕш мешехиллĕ тĕнчери йĕркеленӳлĕхсемпе çыхăннă вăрттăн [[тĕн]]-[[этика]] облаçĕнчи юхăм. '''Масон''' е '''франкмасон''' ячĕ {{lang-fr|franc-maçon}} (кивĕ франс чĕлхипе ''masson'', {{lang-en|freemason}}), тӳррĕн куçарсан — '''ирĕклĕ кирпĕч хывакан'''.

== Идеологипе символики ==
[[Ӳкерчĕк:Square and Compasses.svg|right|thumb|Ирĕклĕ кирпĕч хывакансен символĕ.]]
{{Банкнота
| Аверс        = UsaHawaiiP36-1Dollar-1935A(1942) b.jpg
| Реверс       = NicaraguaP90a-1Cordoba-1941 b.jpg
| Анлăшĕ       = 250px
| Алă пусни      = «Пуркуракан Куç» [[АПШ]] [[1935]] çулхи 1 [[АПШ долларĕ|долларĕ]], [[Никарагуа|Никарагуан]] [[1941]] çулхи 1 [[кордоба|кордоби]] çинче  
}}
[[File:Freimaurer Initiation.jpg|thumb]]
[[Ӳкерчĕк:500 hryvnia 2006 back.jpg|«Пуркуракан Куç» Украинăн 500 [[гривна|гривни]] çинче|250px|thumb]]

== Масонлăх тата Христианлăх ==

=== Масонссем тата православии чиркĕвĕ ===

=== Масонсем тата католици чиркĕвĕ ===

=== Масонсем тата протестант чиркĕвĕсем ===

== Вырăс масонĕсем ==

== Паллă масон сакĕсем==
* [[Англи Пĕрлешӳллĕ Мăн Сакĕ]] (UGLE — [[:en:United Grand Lodge of England|United Grand Lodge of England]] {{ref-en}}): Мăн Сак, пур тĕнчери яланхиллĕ масон ушкăнĕсемшĕн амăш сакĕ пулса тăрать.
* [[Франци Мăн Тухăçĕ]] — Европăри ватăран ватă сак, [[1728]] çулта никĕс хунă. Яланхиллĕ  масонлăх шутне кĕмест.
* [[Раççей халăхĕсен Мăн Тухăçĕ]] — XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи раççей масон йĕркеленӳлĕхĕ.
* [[Раççей Мăн Сакĕ]] — хальхи раççей масонĕсем.

== Çав. пекех ==
* [[Масон йышĕ]]
* [[Конспирологи]]
* [[Богданов Андрей Владимирович]]
* [[Кавар теорийĕ]]
* [[Тĕнче ертӳлĕхĕ]]
* [[Ӗмĕлке ертӳлĕхĕ]]
* [[Вăрттăн пĕрлĕхсем]]

=== Масонлăх историкĕсем ===
* [[Войтович Норберт|Норберт Войтович]]
* [[Бакунина Татьяна Алексеевна|Бакунина Т. А.]]
* [[Берберова Нина|Нина Берберова]]
* [[Людвик Хасс]]
* [[Башилов Борис]]

== Масонлăх кинора ==
* [[Forces occultes]] (1943)
* [[«Грета» виллăн вăрттăнлăхĕ]]

== Масонлăх музейĕсем ==
* [[Франкмасонлăх музейĕ]]
* [[Кентри масонлăх музейĕ]]

== Каçăсем ==
{{commonscat|Freemasonry}}
* [http://www.freemasonry.ru Раççей Аслă Сакĕн официаллă сайчĕ]
* [https://web.archive.org/web/20030812174302/http://www.freemasonry.ru/gamayun/ Сайт Достопочтенной Ложи «Гамаюн» № 4 (Воронеж)]
* [https://web.archive.org/web/20081225135115/http://www.freemasonry.ru/Gral/ Сайт Достопочтенной Ложи «Святой Грааль» № 28 (Воронеж)]
* [http://www.masonry.ru Масонство и масоны: три века в России]
* [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Berb/index.php Берберова Н. Люди и ложи. Русские масоны XX столетия]
* [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Moram/index.php Морамарко М. Масонство в прошлом и настоящем.]
* ''Джейкоб М. К.'' [http://ec-dejavu.ru/f/Freemasonry.html Масонство // Мир Просвещения. Исторический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206231412/http://ec-dejavu.ru/f/Freemasonry.html |date=2009-02-06 }}
* [http://www.masonlar.org Masonluk ve Masonlar]
* ''Сахаров В.'' [https://web.archive.org/web/20120419055016/http://archives.narod.ru/Homo.htm Чаяния ветхого Адама. Человек в философии русских масонов]
* ''Сахаров В.'' [https://web.archive.org/web/20120916104439/http://archives.narod.ru/Astrea.htm Царство Астреи. Миф о Золотом веке в русской масонской литературе XVIII столетия]
* [http://www.ruslanka.ru/lit/masker.html А. Ф. Керенский о деятельности российского масонства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218193917/http://www.ruslanka.ru/lit/masker.html |date=2007-12-18 }}
* [http://sofik-rgi.narod.ru/avtori/slovo_misl/kutchurin.htm Кучурин В. В. Мистицизм и западноевропейский эзотеризм в религиозной жизни русского дворянства]
* [https://web.archive.org/web/20090206225305/http://www.hermetic-rus.com/researches/Guenon_Word.htm Рене Генон УТЕРЯННОЕ СЛОВО И ЕГО ЗАМЕНИТЕЛИ Глава из книги «Франкмасонство и компаньонаж»]

== Вуламалли ==
* [http://poznal.ru/index.php?showtopic=47 Связь масонства с сатанизмом]
* [http://www.liveinternet.ru/users/scaldir/post72429718/ Масоны. Масонские ложи. Сатанизм в маске]
* [http://sigils.ru/symbols/occult.html Оккультные символы. Энциклопедия символики эзотерических учений.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202122243/http://sigils.ru/symbols/occult.html |date=2009-02-02 }}
* [http://www.cirota.ru/forum/view.php?subj=67700 Секты мормонов и «свидетелей Иеговы» основаны масонами.]
* [http://sektoved.ru/news.php?art_id=474 Диакон Андрей Кураев обнаружил в Днепропетровске засилье масонов. Сектовед.ru]
* [http://www.vodaspb.ru/files/another/desionisacia.htm ДЕСИОНИЗАЦИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410230914/http://www.vodaspb.ru/files/another/desionisacia.htm |date=2010-04-10 }}
* [https://web.archive.org/web/20041113015351/http://svitlo.by.ru/bibloteka/mason2/mason00.html Психология религии. Христианский взгляд на масонство]
* [http://www.rus-sky.com/history/library/vorobyevsky/index.htm «ПЯТЫЙ АНГЕЛ ВОСТРУБИЛ, MACOHCTBO B COBPEMЕHHOЙ POCCИИ» подробное независимое исследование] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216110440/http://www.rus-sky.com/history/library/vorobyevsky/index.htm |date=2009-02-16 }}
* [http://libereya.ru/biblus/newedimov/ Дмитрий Неведимов: «Религия Денег». Экономическое исследование масонства.]
* [http://www.patriotica.ru/history/bogolubov_secret.html Н. Боголюбов: «Тайные общества XX-го века»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207003443/http://www.patriotica.ru/history/bogolubov_secret.html |date=2009-02-07 }}
* Захаров В. Ю., &quot;Основные этапы развития масонства в России, его соотношение с конституционализмом&quot;, 
http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/6/Zakharov_masonry, Электрон журналĕ «[[Знание. Понимание. Умение]]», 2008.

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Масонлăх|*]]</text>
      <sha1>nvqzx363kmql4oq6j76pe692dsgmlv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раневская Фаина Георгиевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19175</id>
    <revision>
      <id>877936</id>
      <parentid>833040</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15358" sha1="5j93peqswzy9ho2vt8usm1pynbfmat3" xml:space="preserve">{{Кинематографист
| Ят                 = Фаина Раневская
| Тăван ят           = 
| Ӳкерчĕк            = Фаина Раневская в Баку.jpg
| Анлăш              = 200px
| Алпусни            = 2001 çулхи марккă
| Çуралнă чухнехи ят = Фаина Гиршевна Фельдман
| Çуралнă вăхăт      = (15) [[çурла, 27]] [[1896]]
| Çуралнă вырăн      = [[Таганрог]], [[Раççей Империйĕ]]
| Вилнĕ вăхăт        = [[утă, 19]] [[1984]]
| Вилнĕ вырăн        = [[Мускав]], [[СССР]]
| Гражданлăх         = СССР
| Професси           = Актриса
| Хастар çулсем      = 
| Тĕлĕ               = 
| Парнесем           = 
| imdb_id            = 0709993
| Сайт               = 
}}

'''Фаи́на Гео́ргиевна (Григо́рьевна) Ране́вская''' (хĕр чухне '''Фаи́на Ги́ршевна Фе́льдман'''; [[çурла, 27]] [[1896]], [[Таганрог]] — [[утă, 19]] [[1984]], [[Мускав]]) — совет театрпа кино [[артист|артисчĕ]], [[СССР халăх артисчĕ]].

== Биографи ==
[[File:Фаина Раневская (слева), 1900 год.jpg|справа|190px|thumb|{{center|Фаина (сулахайри) гувернанткăпа, Белла аппăшĕпе тата Яков пиччĕшĕпе.&lt;br&gt;Таганрог, 1900 çул.}}]]
{{цитата|Если бы я, уступая просьбам, стала писать о себе, это была бы жалобная книга «Судьба — шлюха».|автор=Фаина Раневская{{sfn|Гейзер|2012|с=296}}}}

Фаина Фельдман 1896 çулта çурлан 15-мĕшĕнче [[Таганрог]]ра пуян [[еврей]] çемьинче çуралнă.

Фаинăсăр пуçне çемьере виçĕ ывăл (Яков, Рудольф тата Лазарь) тата Белла хĕр пурăннă. [[1898]] çулта çемье ашшĕ хушнипе Николай урамĕнчи 12-мĕш тунă çурта куçнă (унчен çак вырăн Михаил Николаевич Камбуров купсан пулнă)&lt;ref&gt;[https://sites.google.com/site/istoriceskijtaganrog/frunze-ulica/dom-10 Дом екатеринославского купца Гирша Хаимовича Фельдмана по улице Николаевской 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140922042753/https://sites.google.com/site/istoriceskijtaganrog/frunze-ulica/dom-10 |date=2014-09-22 }}&lt;/ref&gt;.

[[File:House ranevskaya.jpg|справа|190px|thumb|{{center|Фельдман çемьин çурчĕ.&lt;br&gt; Таганрог,&lt;br&gt; [[Фрунзе урамĕ (Таганрог)|Николай урамĕ]] (халĕ Фрунзе ур., 10 ç.).}}]]
[[Мария гимназийĕ (Таганрог)|Мария хĕрарăм гимназинче]] пĕлӳ пухнă: мусăка, ют чĕлхесене вĕреннĕ. Театр ăна 14 çулта туртма пуçланă, А. Ягелло (А. Н. Говберг)  харпăр театр студине çӳренĕ, 1914 çулта вĕçленĕ.

[[1915]] çулта Мускава тухса кайнă. [[Большая Никитская]] урамĕнче, пĕчĕк пӳлĕмре пурăннă. Çак тапхăрта [[Цветаева Марина Ивановна|М. Цветаевăпа]], [[Мандельштам Осип Эмильевич|О. Мандельштампа]], [[Маяковский Владимир Владимирович|В. Маяковскипе]] паллашнă, пĕрремĕш хут [[Качалов Василий Иванович|В. Качалова]] тĕл пулнă. Хăй асилнипе, Фаина Георгиевна Качалова юратса пăрахнă, унăн пултарулăхĕпе киленнĕ&lt;ref name=&quot;ran3&quot;&gt;{{кĕнеке|автор = |пуçелĕк = Фаина Раневская: «Судьба-шлюха» |оригинал = (дневник)|яваплă = автор-составитель  Д. Щеглов |кăларăм = АСТ|вырăн = |издательство = «Астрель»|çул = 2004|том = |страницы = |страниц = 203|серия = |isbn = 5-17-014443-1|тираж =30000}}&lt;/ref&gt;.

Ашшĕ-амăшĕ тата пиччĕшĕ революци хыççăн Раççейрен тухса кайнă та [[Прага|Прагăра]] тымар янă.

==Фильмографи==
# [[1934]] — [[Пышка (фильм)|Пышка]] — ''Госпожа Луазо''
# [[1937]] — [[Дума про казака Голоту (фильм)|Дума про казака Голоту]] — ''Попадья''
# [[1939]] — [[Ошибка инженера Кочина (фильм)|Ошибка инженера Кочина]] — ''Ида, çĕвĕç арăмĕ''
# [[1939]] — [[Подкидыш (фильм)|Подкидыш]] — ''Ляля''
# [[1939]] — [[Человек в футляре (фильм)|Человек в футляре]] — ''гимнази инспекторĕн арăмĕ''
# [[1940]] — [[Любимая девушка (фильм)|Любимая девушка]] — ''тетка Добрякова''
# [[1941]] — [[Мечта (фильм, 1941)|Мечта]] — ''Роза Скороход''
# [[1941]] — [[Как поссорился Иван Иванович с Иваном Никифоровичем (фильм)|Как поссорился Иван Иванович с Иваном Никифоровичем]] — ''Горпина''
# [[1942]] — [[Александр Пархоменко (фильм, 1942)|Александр Пархоменко]] — ''таперша''
# [[1943]] — [[Новые похождения Швейка (фильм)|Новые похождения Швейка]] («Солдатская сказка») — ''тетушка Адель''
# [[1943]] — [[Три гвардейца (фильм)|Три гвардейца]] («Родные берега») — ''Музей директорĕ''
# [[1944]] — [[Свадьба (фильм, 1944)|Свадьба]] — ''мамаша''
# [[1945]] — [[Небесный тихоход (фильм)|Небесный тихоход]] — ''медицина профессорĕ''
# [[1945]] — [[Слон и верёвочка (фильм)|Слон и верёвочка]] — ''бабушка''
# [[1947]] — [[Весна (фильм)|Весна]] — ''Маргарита Львовна''
# [[1947]] — [[Золушка (фильм, 1947)|Золушка]] — ''Мачеха''
# [[1947]] — [[Рядовой Александр Матросов (фильм)|Рядовой Александр Матросов]] — ''врач''
# [[1949]] — [[Встреча на Эльбе (фильм)|Встреча на Эльбе]] — ''миссис Мак-Дермот''
# [[1949]] — [[У них есть Родина (фильм)|У них есть Родина]] — ''фрау Вурст''
# [[1958]] — [[Девушка с гитарой (фильм)|Девушка с гитарой]] — ''Свиристинская''
# [[1960]] — [[Осторожно, бабушка! (фильм)|Осторожно, бабушка!]] — ''бабушка''
# [[1960]] — Драма ( телефильм) — ''Мурашкина''
# [[1963]] — Так и будет
# [[1964]] — [[Лёгкая жизнь (фильм)|Лёгкая жизнь]] — ''«Королева Марго»''
# [[1964]] — [[Фитиль (киножурнал)|Фитиль № 25]] — «Карты не врут» чюжетри юмăç
# [[1964]] — [[Фитиль (киножурнал)|Фитиль № 33]] —«Не поеду» сюжетри гражданка Пискунова
# [[1965]] — [[Сегодня — новый аттракцион]] — ''цирк директорĕ''
# [[1965]] — [[Первый посетитель (фильм)|Первый посетитель]] — эпизод ролĕ: ''ватă хĕрарăм''
# [[1980]] — [[Комедия давно минувших дней (фильм)|Комедия давно минувших дней]]

=== Мультфильмсене сасă кĕртни ===
# [[1943]] — [[Сказка о царе Салтане (мультфильм, 1943)|«Сказка о царе Салтане»]]
# [[1970]] — [[Карлсон вернулся (мультфильм)|«Карлсон вернулся»]] — ''фрекен Бок''

== Театрти рольсем ==
{{викицитатник}}
* ''Васса'' («[[Васса Железнова]]» Горького, [[1936]])
* ''Берди'' («Лисички» Л.&amp;nbsp;Хеллман, [[1945]])
* ''Манька-спекулянтка'' («Шторм» [[Билль-Белоцерковский Владимир Наумович|В. Н. Билль-Белоцерковскин]], [[1951]])
* ''Бабушка'' («Деревья умирают стоя» А.&amp;nbsp;Касона, [[1958]])
* ''Этель Сэвидж'' («[[Странная миссис Сэвидж]]» [[Патрик, Джон|Дж. Патрикăн]], [[1966]])
* [[1969]] — «Дальше — тишина» [[Вина Дельмар]]. Режиссёр: ''[[Эфрос Анатолий Васильевич|Анатолий Эфрос]]'' — ''Люси Купер''&lt;ref name=&quot;tims&quot;&gt;Моссовет ячĕллĕ театр. Пуçтараканĕ Валентин Маркович Школьников. М.: Искусство, 1985, 294 с илл.&lt;/ref&gt;
* ''Филицата'' («Правда — хорошо, а счастье лучше» А. Н. Островского, [[1980]])

== Парнесемпе чыссем ==
* [[СССР халăх артисчĕ]] ([[1961]]).
* Виçĕ хутчен [[Сталин парни]]н лауреачĕ ([[1949]], [[1951]], [[1951]]).
* [[Ленин орденĕ]] ([[1976]])

== Астăвăм ==
* Фаина Георгиевна Раневская çуралнă çуртра ([[Таганрог]], Фрунзе ур., 10), 1986 çулхи çурлан 29-мĕшĕнче астăвăм хăмине вырнаçтарнă;
* [Таганрог]]: Ф. Г. Раневская ятне [[Ф.Г. Раневская ячĕллĕ урам (Таганрог)|пĕр урама]] тивĕçтернĕ;
* [[Таганрог]]ра, Фаина Георгиевна çурална çуртпа юнашар, 2008 çулхи сăвăн 160-мĕшĕнче Раççейре пĕрремĕш [[Фаина Раневская палăкĕ|Раневская палăкне]] (авторĕ — [[Бегалов Давид|Давид Бегалов]]) уçнă.&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2008/04/18/ranevskaya/ В Таганроге появится памятник Фаине Раневской]&lt;/ref&gt;
* 2008 -  çу: [[Таганрог]]ра пĕрремĕш тĕнче театр Фина Раневская ячĕллĕ «Аслă провинци» фестиваль.

==Çавăн пекех пăхăр==
* [[Моссовет ячĕллĕ театр]]

== Вуламалли ==
* {{статья
|автор = Владимирова М.
|пуçелĕк = Великая провинция
|кăларăм = Таганрогская правда
|çул = 2008
}} ака — 18.
* {{кĕнеке
|автор = Скороходов Г.
|пуçелĕк = Разговоры с Раневской
|вырăн = М.
|издательство = Астрель: АСТ
|çул = 2007
|страницăсем = 411
|isbn = 978-5-17-047599-5
}}
* {{статья
|автор = Владимирова М.
|пуçелĕк = Котлостроители поставят Раневской памятник
|кăларăм = Таганрогская правда
|çул = 2007
}} чӳк— 14.
* {{кĕнеке
|автор = Скороходов Г.
|пуçелĕк = Разговоры с Раневской
|вырăн = М.
|издательство = АСТ, Олимп
|çул = 1999
}}
* {{кĕнеке
|автор = Раневская Ф.Г.
|пуçелĕк = Дневники на клочках
|вырăн = М.
|издательство = Издательство Фонда русской поэзии при участии альманаха «Петрополь»
|çул = 1999
}}
* {{кĕнеке
|автор = Щеглов Д.
|пуçелĕк = Фаина Раневская. Монолог
|вырăн = М.
|издательство = Олимп, Русич
|сери = Женщина-Миф
|çул = 1998
}}
* {{кĕнеке
|url = http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&amp;task=book_details&amp;book_id=101&amp;Itemid=56
|автор = Щеглов А.
|пуçелĕк = Раневская: Вся жизнь
|вырăн = М.
|издательство = Издательство Захаров
|çул = 2005
|isbn = 978-5-8159-0860-4
}}.


== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем==
* {{imdb name|id=0709993|name=Фаина Раневская}}
* [https://web.archive.org/web/20090817110301/http://rosculture.ru/milestones/day/show/?id=13895 Фаина Георгиевна Раневская]
* Сайт [http://faina.narod.ru/ Фаина Раневская]
* [http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&amp;task=book_details&amp;book_id=222&amp;Itemid=56 Фаина Раневская. Случаи. Шутки. Афоризмы. информация об издании] 
* [http://www.aforismo.ru/a13.html Афоризмы Фаины Раневской] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919125914/http://www.aforismo.ru/a13.html |date=2008-09-19 }}
* [http://www.fraznik.ru/aw/3874.html Афоризмы Раневской об актерах и любви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528081705/http://www.fraznik.ru/aw/3874.html |date=2009-05-28 }}
* [http://www.lubgazeta.ru/article/31-08-2007/97.html Вспомним незабываемую] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429034101/http://www.lubgazeta.ru/article/31-08-2007/97.html |date=2009-04-29 }}
* [http://www.kino-teatr.ru/teatr/art/history/989/ Жизнь и судьба Фаины Раневской]
* [http://www.ogoniok.com/archive/1996/4472/41-40-44/ Алексей Щеглов &quot;Записки &quot;эрзац-внука&quot;. Журнал &quot;Огонёк&quot;,  №52, 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817130414/http://www.ogoniok.com/archive/1996/4472/41-40-44/ |date=2009-08-17 }}

[[Категори:СССР халăх артисчĕсем]]
[[Категори:СССР артисчĕсем]]
[[Категори:Çурлан 27-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1896 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Таганрогра çуралнисем]]
[[Категори:Çĕртмен 20-мĕшĕнче вилнисем]]
[[Категори:1984 çулта вилнисем]]
[[Категори:Мускавра вилнисем]]
[[Категори:Сталин парни лауреачĕсем]]
[[Категори:Артист суя ячĕсем]]</text>
      <sha1>5j93peqswzy9ho2vt8usm1pynbfmat3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Техас Республики (юхăм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24853</id>
    <revision>
      <id>877946</id>
      <parentid>863596</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T08:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="tp8cxut0hrevwuc42hyccpdtg0vf5g9" xml:space="preserve">'''Техас Республики''' — [[АПШ]]ри [[Техас]]ăн ирĕклĕхне çĕнтерсе илесшĕн тăрăшакан [[сепаратист]]сен юхăмĕ. Сепаратистсен шухăшĕпе, [[Техас Республики]]не саккуна пăсса [[1845]] çулта Пĕрлешĕннĕ Штатсем аннексиленĕ те халĕ патшалăх вĕсен оккупаци айĕнче пурнать. АПШ официаллă влаçĕсем сепаратлă «патшалăха» йышăнмаççĕ. 

Юхăма хутшăнакансем хăйсен ертӳлĕхне, суд системине тата право сыхлакан органсене йĕркеленĕ Унсăр пуçне, вĕсем АПШ правительствине хирĕçле «Техасăн ырлăх-пуянлăхне аркатнăшăн» суд тавăçĕсене пуçарнă.

Сепаратистсене американ влаçĕсем йĕксĕк ĕçлев йĕркеленĕшĕн айăпланă. [[1997]] çулта сепаратистсен базине (ун чухне «Техас Республикин АПШ-ри элчи» Ричард Макларен ертсе пынă ушкăн заложниксене ярса илнĕ) полиципе [[ФБР]] вайĕсем [[Форт-Дэвис]] хулинче хупăрласа илнĕ. Макларен штурм тунă чухне хĕçпăшалпа хирĕç тăрассипе хăратнă. Влаçсем нумай çынна пĕтернĕ [[«Маунт Кармел» хупăрлавĕ|«Давид турачĕ» сектăн вырăнне штурмлани]] пек тепре пуласран шикленнĕ. Хупăрлав пĕр эрне тăсăлать, вара Макларена тата унăн майлисене аресленĕ&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=177091 Республика Техас в блокаде // Коммерсантъ. — № 63(1245). — 30.04.1997]&lt;/ref&gt;.

==Асăрхавсем==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем==
===Сепаратистсен сайчĕсем===
** [http://www.texasnationalist.com/ Republic of Texas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101128155800/http://texasnationalist.com/ |date=2010-11-28 }}
** [http://www.republic-of-texas.net/ republic-of-texas.net]
** [https://web.archive.org/web/20110716212549/http://www.texasrepublic.com/ texasrepublic.com]

[[Категори:Техас]]
[[Категори:АПШ политики]]
[[Категори:Сепаратизм]]</text>
      <sha1>tp8cxut0hrevwuc42hyccpdtg0vf5g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Палладий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24940</id>
    <revision>
      <id>877933</id>
      <parentid>876076</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T23:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6364" sha1="10drebfnrft48hjcnccj34qvshv2gud" xml:space="preserve">{{Элементсен периодикăллă системи2}}
{{Хими элеменчĕ|Palladium (Pd)&lt;!--Назва--&gt;|46&lt;!--Атомний номер--&gt;|[[Ӳкерчĕк:Palladium.jpg|150px]]Çутă кĕмĕл &lt;/br&gt;тĕслĕ çемçĕ çыхланакан металл&lt;!-- Зовнішній вигляд--&gt;|106,42&lt;!--Атомна маса--&gt;|137&lt;!--Радіус атома--&gt;|803,5(8,33)&lt;!--Енергія іонізації--&gt;|[Kr] 4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;&lt;!--Електронна конфігурація--&gt;|128&lt;!--Ковалентний радіус--&gt;|(+4e) 65 (+2e) 80 &lt;!--Радіус іона--&gt;|2,20&lt;!--Електровід'ємність--&gt;|0&lt;!--Електродний потенціал--&gt;|0, +1, +2 (чи нумаййи), +3, +4 (часах), +5, +6 (питĕ сайра)&lt;!--Степені окислення--&gt;|12,02&lt;!--Густина--&gt;|25,8&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{кĕнеке
|автор          = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.)
|часть          = 
пуçелĕк      = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Советская энциклопедия
|год            = 1992
|том            = 3
|страницы       = 440
|страниц        = 639
|серия          = 
|isbn           = 5-85270-039-8
|тираж          = 50 000
}}
&lt;/ref&gt;&lt;!-- Питома теплоємність--&gt;|71,8&lt;!--Теплопровідність--&gt;|1827&lt;!--Температура плавлення--&gt;|17,24&lt;!--Теплота плавлення --&gt;|2940&lt;!--Температура кипіння--&gt;|372,4&lt;!--Теплота випаровування--&gt;|8,9&lt;!--Молярний об'єм--&gt;|кубла&lt;br /&gt;гранецеĕпе центăрланă&lt;!--Структура решітки--&gt;|3.900&lt;!--Період решітки--&gt;|n/a&lt;!--Відношення c/a--&gt;|274&lt;!--Температура Дебая--&gt;}}
{| style=&quot;text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;Pd&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;46&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''106,42'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Kr] 4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Паллади'''&lt;/big&gt;
|}
'''Паллади''' —[[Элементсен периодикăллă системи]]н 46-мĕш [[хими элеменчĕ]],  символĕ Pd({{lang-la|Palladium}}), платина ушкăнне кĕрекен тĕслĕ çемçĕ çыхланакан металл. CAS регистрации номĕрĕ: 7440-05-3. 

* [[Ӳкерчĕк:Palladium 1-noReflection.jpg|thumb|left|99,99 % тасалăхлă паллади]]
* [[Ӳкерчĕк:Palladium Plated Belt Buckle.jpg|left|thumb|150px|Паллади витнĕ пиçихин тимĕрĕ]]
== Хими пахалăхĕсем ==
Паллади шывпа,сахаллатнă йӳçĕксемпе, сĕлтĕсемпе реакцине кĕмест. 
Концентратлă кӳкĕрт, азот йӳçĕкĕсемпе, [[патша эрехĕ]]пе, галогенсемпе, [[кӳкĕрт]]пе хутшăнать. Пĕрле ирĕлтернĕ чухне кали гидросульфчĕпе реакцине кĕрет.  

: Pd + 2HCl(к)+ 2Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;= H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[PdCl&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]

: Pd + 2KCl + Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = K&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[PdCl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;];

: Pd + 4HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(к)= Pd(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+ 2NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;↑ + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
==Изотопĕсем==
{{main|Паллади изотопĕсем}}

== Туса илни тата усă курни ==
[[Ӳкерчĕк:2005palladium (mined).PNG|right|500px|thumb| Паллади кăларакан тĕп районсем]]
Палладин пысăк çĕруправĕсем [[Урал]]та, [[Аляска|Аляскăра]], [[Австрали|Австралинче]], [[Колумби|Колумбинче]], Трансваальте, [[Канада|Канадăра]] вырнаçнă.
&lt;ref&gt;[http://community.livejournal.com/norilsk_metal/141204.html Норильский металл — А что мы знаем про палладий?&lt;/ref&gt;
Тĕнчипе 2007-мĕш çулта 267 тонна палладий сутнă, çав шутра Раççей 141-тонна, ЮАР - 86 тонна, АПШпа Канада - 31 тонна ыттисем - 9 тонна. 
2007-мĕш çулта автомобиль промăçлăхĕ 107 тонна, электроника тума 40 тонна, хими промăçлăхĕ - 12 тонна пĕтĕрнĕ.
&lt;ref&gt;Бюллетень иностранной коммерческой информации, № 95, 23.08.08г., с.12.&lt;/ref&gt;

== Вуламалли ==
* [[Журнал Российского химического общества им. Д.И.Менделеева]] № 4 (2006) '''Палладий: химия, технология и применение'''. Тематический выпуск журнала, охватывает многочисленные проблемы производства и применения палладия

== Каçăсем ==
{{commons|Palladium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pd/key.html Паллади Webelements сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509090426/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pd/key.html |date=2008-05-09 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb046.htm Паллади хими елеменчĕсен вулавăшĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404172305/http://n-t.ru/ri/ps/pb046.htm |date=2019-04-04 }}
* [http://fx-commodities.ru/category/palladium/ Паллади хакĕсем] {{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Эрнери обзорсем.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}


{{куçармалла|en|Palladium}}

[[Категори:Металсем]]
[[Категори:Платина ушкăнĕ]]</text>
      <sha1>10drebfnrft48hjcnccj34qvshv2gud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нухайсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25706</id>
    <revision>
      <id>877930</id>
      <parentid>857781</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16382" sha1="dbxodce86orgl3fh9ccnv1ig7bswlyz" xml:space="preserve">{{Халăх
| ячĕ      = Нухайсем
| тăван ят  = Ногайлар
| йышĕ   = 130 000 яхăн (хаклав)
| вырнаçăвĕ   = {{ялавлани|Раççей}}: &amp;nbsp;103&amp;nbsp;660 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
** {{ялавлани|Дагестан}}: 40 407 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls 2010  Национальный состав регионов России]&lt;/ref&gt;
*** [[Нухай районĕ (Дагестан)|Нухай районĕ]]: 19&amp;nbsp;556 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;Даг2010&quot;&gt;[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar Перепись 2010 года. Дагстат. Том 3]&lt;/ref&gt;
*** [[Бабаюрт районĕ]]: 7553 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;Даг2010&quot;/&gt;
*** [[Махачкала]]: 6330 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;Даг2010&quot;/&gt;
*** [[Кизляр районĕ]]: 3220 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;Даг2010&quot;/&gt;
*** [[Тарум районĕ]]: 2689 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;Даг2010&quot;/&gt;
*** [[Кизляр]]:  577 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;Даг2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Ставрополь Ен}}: 22 006 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Нефтекумск районĕ]]: 13 110 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+3+%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1.rar|title=Том 3 книга 1 &quot;Национальный состав и владение языками, гражданство&quot;; таблица 4 &quot;Национальный состав населения Ставропольского края по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более&quot;}}&lt;/ref&gt;
*** [[Минераллă Шыв районĕ]] 2929 (2002 ç. халăха çырни)
*** [[Çеçенхир районĕ]] 1567 (2002 ç. халăха çырни)
*** [[Нефтекумск]]: 949 (2010 ç. халăха çырни)
** {{ялавлани|Карачай-Черкеси}}: 15 654 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Нухай районĕ (Карачай-Черкес)|Нухай районĕ]]: 11&amp;nbsp;851 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;&gt;[http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/Том3_ВПН_2010.doc ''Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Карачаево-Черкесской Республике.'' Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Карачаево-Черкесской Республике. ТОМ 3: Национальный состав и владение языками, гражданство. — Черкесск. — 2013.]&lt;/ref&gt;
*** [[Черкесск]]: 1872 (2010 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Аçтăрхан облаçĕ}}: 7589 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Хантă-Манси автономи тăрăхĕ}}: 5323 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Чечня}}: 3444 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Шелково районĕ]]: 3504 (2002 ç. халăха çырни)&lt;ref name=&quot;ЧР2002&quot;&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnchechenia.html Этносостав населения Чечни. 2002]&lt;/ref&gt;
** {{ялавлани|Ямал-Ненец автономи тăрăхĕ}}: 3479 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;

{{ялавлани|Румыни}}: 10 700&lt;ref name=&quot;JoshuaProj&quot;&gt;[http://www.joshuaproject.net/people-profile.php Joshua Project]&lt;/ref&gt;

{{ялавлани|Болгари}}: 500

{{ялавлани|Казахстан}}: 425

{{ялавлани|Украина}}: 385 (2001 ç. халăха çырни)&lt;ref&gt;[http://www.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/ Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык.]&lt;/ref&gt;

{{ялавлани|Узбекистан}}: 200

| архкультура   = «[[Еврази çеçенхирĕ|Евразин çеçенхир тăрăхĕнче]]» выльăха ĕрчетекен культурăсем
| расă          = [[Европеоид раси|европеоид]] тата [[Кăнтăр Çĕпĕр раси|кăнтăрçĕпĕр]]&lt;ref&gt;Материалы по изучению историко-культурного наследия Северного Кавказа. Выпуск IV: Антропология ногайцев. –  ИА РАН. М.: Памятники исторической мысли. 
Ч.II. Антропология современных ногайцев&lt;/ref&gt;
| чĕлхе         = [[нухай чĕлхи|нухай]]
| тĕн       = [[ислам]] [[Суннитсем|суннит тĕллĕ]]
*Дагестан тата Чечня республикисем:
**Караногайлар (Караногайсем)
**Таркушылар   (Таркинсем) 
**Яксайшылар   (Яксаевсем) 
**Костекшилер  (Костековсем) 
**Сулакшылар   (Сулаксем) 
*Карачай-Черкес республики тата Ставрополь Енĕн Кочубей районĕ:
**Къобаншылар  (Кубаньрисем)
*Аçтăрхан облаçĕ:
**Эдил-шидер   (Атăлсем) е Аштарханшылар (Аçтăрхансем):
***[[Карагашсем]]
***Кундровсем
***Юртсем
*Ставрополь Енĕн Нефтекумск тата Çеçенхир районĕсем:
**Ашыкулакшылар  (Ачикулаксем):
***Ембойлуксем
***Етишкульсем
***Етисансем
*Ставрополь Енĕн Минераллă Шыв районĕ:
**Куьми е Бештавшылар  (Кумскрисем е Пятигорскрисем)

| кĕрет = [[Алтай çемьи]]&lt;br&gt;
  [[Тĕрĕк турачĕ]]&lt;br&gt;
    [[Кăпчак группи]]&lt;br&gt;
      [[Нухай чĕлхисем|Нухай кĕçĕн группи]]
| пулса тухни = сираксем, уйсунсем, уйгурсем, канглсем, кăпчаксем, кереитсем, мангытсем, дорменсеме, наймансем, ассем, пăлхарсем, байыссем, бодыраксем, кенегессем, катагансем, кобансем, байдарсем, маджарсем, аргынсем тата авалхи урăх халăхсем&lt;ref&gt; Керейтов Р.Х. Этническая история ногайцев (К проблеме этногенетических связей ногайцев). Ставрополь, 1999.&lt;/ref&gt;.
| тăванла = [[каракалпаксем]], [[казахсем]], [[карачайсем]], [[крым тутарĕсем]]|07|04|2017}}
[[File:Ногайская_орда.jpg|thumb|300px|XVI ĕмĕрĕн вĕçĕнче Нухай Уртин территорийĕ]]
[[File:Halych-Volhynia around 1300 (134038099).jpg|300px|thumb|Учебный атлас «Die Mongolischen Reiche ums Jahr 1300», составитель И. Г. Дройзен&lt;ref&gt;[http://www.maproom.org/00/08/present.php?m=0079 Plate 79 from Professor G. Droysens Allgemeiner Historischer Handatlas by R. Andree]&lt;/ref&gt;]]

'''Нухайсем''' (тăван ячĕ ''ногъай'') — Çурçĕр Кавказри [[тĕрĕк]] чĕлхиллĕ халăх&lt;ref&gt;{{cite book |last=Minahan |first=James |year=2000 |title=One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |url=http://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&amp;pg=PA493&amp;dq=turkic&amp;lr=&amp;hl=en |isbn=978-0313309847 |pages=493–494 }}&lt;/ref&gt;.

[[Тĕрĕк чĕлхисем|Тĕрĕк чĕлхисен]] [[кăпчак ушкăнĕ|кăпчак ушкăнне]] (кăпчак-нухай кĕçĕн ушкăнĕ) кĕрекен [[нухай чĕлхи]]пе калаçаççĕ. Литература чĕлхине каранухай диалекчĕн тата нухай пуплевĕн никĕсĕпе хатĕрленĕ. Çырулăхне XVIII ĕмĕртен пуçласа 1928 çулчен арап графикĕпе тытса пынă, 1928—1938 çç. — латин графикипе. 1938 çултанпа кириллицăпа усă кураççĕ.

== Халăх йышĕ ==
Пĕтĕмпе 95 пин çын пурăнать:
* [[Дагестан|Дагестанра]]: 38,2 пин ( [[Дагестанăн Ногай районĕ|Ногай районĕ]] - 82 % );
* [[Ставрополь Ен|Ставрополь енре]]: 20,6 пин;
* [[Карачай-Черкесси|Карачай-Черкессире]]: 14,9 пин;
* [[Астрахань облаçĕ|Астрахань облаçра]] : 7.4 пин (Красноярски районĕ,Харабалински районĕ,Володарски районĕ.
* Чечняра : 3,6 пин.

== Чĕлхе ==
== Тĕн ==
== Паллă нухайсем ==
== Нухай пĕрлешĕвĕсем ==
* &quot;[[Бирлик (нухай пĕрлешÿ)|Бирлик]]&quot; Дагестанри нухай организаци ( Дагестанская региональная общественная организация &quot;Бирлик&quot; ).

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Нагаи}}
* {{Словарь Ушакова|Ногаи|каçă=http://dic.academi.ru/dic.nsf/ushakov/886898|том=2|ref=''Ушаков Д. Н.''}}
* ''Ярлыкапов, Ахмет А.'' Ислам у степных ногайцев. — {{М}}: Инст. этнологии и антропологии, 2008.
* {{кĕнеке |автор = |пай = Ногайцы | пуçелĕк = Народы России. Атлас культур и религий |вырăн = М. |издательство = [[Дизайн. Информация. Картография]] |çул = 2010 |страниц = 320 |isbn = 978-5-287-00718-8}}
* {{кĕнеке|автор= |часть=Ногайцы |каçă пайĕ=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/127 |пуçелĕк=Этноатлас Красноярского края |каçă=https://web.archive.org/web/20141129041312/http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |яваплă = Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. [[Рафиков Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]] ; редкол.: [[Кривоногов Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |кăларăм=2-е изд., перераб. и доп |вырăн=Красноярск |издательство=Платина (PLATINA) |çул=2008 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=224 |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края}} {{Wayback|url=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |date=20141129041312 }}
* Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 374
* Гизер С. Н. Жилые дома причерноморских ногайцев в записках путешественников // Записки історичного факультету Одеського державного університету ім. І.І. Мечникова. — Одеса, 1999. — Вип. 10. — С. 102—107.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|2}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20141130070453/http://islamngy.blogspot.com/ IslamNGY — Блог группы «Ногайцы в Исламе». Исламский анализ истории ногайцев, призыв ногайских проповедников, статьи, стихи, книги, видео и аудио об Исламе и ногайцах.]
* [https://web.archive.org/web/20111002223205/http://nogaici.ru/index/0-15 Ногайцы.ру — Информационный сайт, посвящённый ногайцам. История, информация, форум, чат, видео, музыка, радио, электронные книги, стихи и многое другое касающиеся ногайцев.]
* [https://web.archive.org/web/20111002223205/http://nogaici.ru/index/0-15 Сайт «Ногайский чат, Первое Ногайское онлайн радио»]
* [http://www.budetinteresno.narod.ru/kraeved/narod_vin_nogay.htm В. Б. Виноградов. Средняя Кубань. Земляки и соседи. Ногайцы]
* [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Blaramberg/text26.htm Краткий исторический очерк о ногайцах]
* [https://web.archive.org/web/20070912190452/http://www.historywk.freenet.kz/arba/1.html Верования ногайцев]
* [https://web.archive.org/web/20091207072819/http://tribuna.com.ua/articles/history/110705.htm Вадим ГЕГЕЛЯ. Освоение Дикого Запада по-украински]
* [http://frontiere-mista.in.ua/zmist-4-2015.html Грибовский В. В. Город Ногайск и ногайцы // Фронтири міста. — Вип. 4. — Дніпропетровськ: Герда, 2015.]
* [http://frontiere-mista.in.ua/zmist-4-2015.html Идрисов Э. Ш. Астраханские ногайцы в современных процессах урбанизации // Фронтири міста. — Вип. 4. — Дніпропетровськ: Герда, 2015.]
* [http://www.dgtyb.org/news/530.html Янгурчи Аджиев. Геноцид ногайского народа (ч. I)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719162824/http://www.dgtyb.org/news/530.html |date=2016-07-19 }}
* [https://web.archive.org/web/20140714202301/http://www.central-eurasia.com/dagestan/?uid=1141 Р.Бобохонов. О жизни ногайцев Ставрополья и Дагестана в позднесоветское время (По материалам забытой этнографической экспедиции) Ч. 1]
* [https://web.archive.org/web/20140714134827/http://central-eurasia.com/dagestan/?uid=1140 Р.Бобохонов. О жизни ногайцев Ставрополья и Дагестана в позднесоветское время (По материалам забытой этнографической экспедиции) Ч. 2]
* [http://www.blackseanews.net/read/3305 Хенрик ЯНКОВСКИ. Крымские татары и ногайцы в Турции]

{{Раççей халăхĕсем}}
{{Тĕрĕк-монгол кăкĕнчи этноссем}}

[[Категори:Тĕрĕк халăхĕсем]]
[[Категори:Дагестан халăхĕсем]]
[[Категори:Раççей халăхĕсем]]</text>
      <sha1>dbxodce86orgl3fh9ccnv1ig7bswlyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фукусима-1 АЭС-ĕнчи авари</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26051</id>
    <revision>
      <id>877950</id>
      <parentid>718676</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9688" sha1="m5mgnped62hu0f14s949xogc3v8a8no" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Blast Japan Fukusima.jpg|250px|АЭС 1-мĕш энергоблок сирпĕнни]]
{{ПозКартти
 |Япони
 |lat       = 37.42
 |long      = 141.03
 |position  = left
 |float     = right
 |width     = 250
 |mark      = Locator Dot2.gif
 |marksize  = 13
 |caption   = Фукусима  АЭСĕ (1 и 2) [[Япони|Япони]] картти çинче.
}}
'''[[Фукусима-1]] АЭС-нчи авари '' —[[2011]]-мĕш çулхи [[пуш, 11|пуш уйăхĕн 11]]-мĕшĕнче 
[[çĕр чĕтренĕвĕ]] тата [[цунами]] &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.iaea.org/press/?p=1160|title=Japan Earthquake Update (12 March 2011 2110 CET)|work = IAEA Alert Log|publisher=[[IAEA]]|lang=en|accessdate=2011-03-12}}&lt;/ref&gt; хыççăн пулса иртнĕ анлă йĕр хăварнă&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iaea.org/Publications/Factsheets/Russian/ines_rus.pdf|title=Международная шкала ядерных и радиационных событий|publisher=[[IAEA]]|lang=|accessdate=2011-03-18}}&lt;/ref&gt;, официаллă çынсем каланă тăрăх INES шкалипе 5-мĕш шайри [[радиаци аварийĕ]] .

== Хроника ==
=== пушăн 11-мĕшĕ  ===
[[Ӳкерчĕк:Fukushima I NPP 1975 medium crop rotated labeled.jpg|thumb|Станци çӳлтен пăхсан.(1975 çул). Цифрăсемпе энергоблоксене палăртнă (6-мĕш энергоблока туса пĕтермен ]]
Çĕр чĕтренĕвĕ вăхăтĕнче 3 ĕçлекен энергоблока штатлă ĕçленĕ автоматика сыхлавĕ ĕçлеме чарнă. Анчах пĕр сехетрен çĕр чĕтренĕвĕ хыççăн пулнă цунами пирки  станцине электричество çитме прахнă (çав шутра авари дизель генераторĕсенчен)., 
&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.atominfo.ru/news5/e0101.htm|title=Япония — ситуация берётся под контроль|publisher=[[AtomInfo.ru]]|lang=|accessdate=2011-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;тринадцать&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.atominfo.ru/news5/e0131.htm|title=Япония - сводка, 12.03.2011, 13-00 МСК|publisher=[[AtomInfo.ru]]|lang=|accessdate=2011-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.atominfo.ru/news5/e0148.htm|title=Четвёрка!|publisher=[[AtomInfo.ru]]|lang=|accessdate=2011-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAEA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iaea.org/press/?page_id=97|title=Announcements = IAEA Alert Log|publisher=[[IAEA]]|lang=en|accessdate=2011-03-13}}&lt;/ref&gt;.
Электричество сӳнтернĕ реакторсенче тухакан ăшша илме кирлĕ.  Вэй — Вигнер формулипе килĕшӳллĕн, çак ăшă реактора сӳнтерсен малтанхи çеккунтсенче чаричен кăларнă ăшă хăвачĕн 6,5 %, тепĕр сехетрен 1,4 % яхăн, çулталăкран -  0,023 %
&lt;ref&gt;{{кĕнеке
 |автор         = Кириллов П. Л., Богословская Г.П.
 |пуçелĕк      = Тепло-массообмен в ядерных энергетических установках
 |каçă        = 
 |вырăн         = Мускав
 |издательство  = Энергоатомиздат
 |çул           = 2000
 |страницăсем      = 324
 |страницă       = 456
 |isbn          = 5-283-03636-7
 |тираж         = 1000
}}&lt;/ref&gt;. 
Резерври дизель электростанцийĕсене çухатсанах станци хуçи,  TEPCO компани [[Япони]] правительствине авари ситуациĕ çинчен пĕлтернĕ. Çавăн хыççăн чи малтанхи тĕллев — авари системине электричествопа тивĕçтересии пулса тăнă, çавăнпа станцийе мобиллă генераторсем илсе килме йышăннă.
&lt;ref name=&quot;IAEA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;World&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-nuclear-news.org/RS_Battle_to_stabilise_earthquake_reactors_1203111.html|title=Battle to stabilise earthquake reactors|work = UPDATE 14: 23.44 pm GMT |publisher=[[World Nuclear News]]|lang=en|accessdate=2011-03-13}}&lt;/ref&gt;.
Реакторсене сивĕтсе ĕлкĕреймен пирки виçĕ ĕçлекен реакторта та шыв шайĕ чакма, пусăм ӳсме тытăнна. Чи малтан 1-мĕш энергоблокра ситуации йывăрланнă. Реактор пысăк пусăмпа çĕмĕрсенрен пăса гермооболчкăна кăларнă, унта пусăм  840 [[Паскаль (виçе)|кПа]]  (проектпа 400 кПа таран) çитнĕ. Гермооболочкине аркатас мар тесе унти пăса атмосферăна кăларса янă,  çăв вăхăтра [[TEPCO]] тата [[МАГАТЭ]] пăса радионуклидсенчен фильтăрлама шантарнă. Пусăм чакнă, анчах çăв вăхăтра активлă зонăра [[Циркони|циркони]] [[пăс|пăспа]] реакципе кĕнĕ хыççăн  пулнă [[водород]] реактор уйрăмĕн обустройкине тухнă&lt;ref name=&quot;IAEA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;World&quot; /&gt;.

=== пуш, 12 ===
[[Ӳкерчĕк:Hydrogen explosion Fukushima Unit 1 cg visualization.png|thumb|Энергоблок-1: сирпĕничен тата сирпĕннĕ хыççăн]]
[[UTC]]  вăхăчĕпе  6:36 1-мĕш энергоблокра водород сирпĕннĕ, бетон консртукцийĕсен пĕр пайĕ ӳкнĕ. &lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2011/03/12/japan-quake-nuclear-industry-idUSLDE72B05X20110312 Hydrogen may have caused Japan atom blast-industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110403010400/http://www.reuters.com/article/2011/03/12/japan-quake-nuclear-industry-idUSLDE72B05X20110312 |date=2011-04-03 }}&lt;/ref&gt;. Реактор корпусĕ çĕмĕрĕлмен, анчах тулаш витти арканнă. Станцинче ĕçлекен 4 çын аманнă, вĕсене пульницăсене ăсатнă &lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/jpquake_news/20110312/348170674.html Уровень радиации не повышен после взрыва на АЭС «Фукусима-1» в Японии]&lt;/ref&gt;.
Сирпĕннĕ хыççăнах станцинчи радиаци шайĕ  1015 [[Зиверт (виçе)|мкЗв]]/сехет çитнĕ, 4 минутран  860 мкЗв/сехет,  3 сехет те 22 минутран— 70,5 мкЗв/час&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ansnuclearcafe.org/2011/03/11/media-updates-on-nuclear-power-stations-in-japan/|title=Media updates on nuclear power stations in Japan|publisher=[[:en:American Nuclear Society|American Nuclear Society]]|lang=en|accessdate=2011-03-12}}&lt;/ref&gt;.
Куçса çӳрекен лабораторисем станцин промполщадкин тулашĕнчен илнĕ пробăсенче цези изотопĕсене тупнă, анчах мĕн чухлине пĕлтермен. Ку хăшпĕр ТВЭЛсен çийĕсем пăсăлнине пĕлтернĕ &lt;ref name=&quot;тринадцать&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110314104655/http://english.kyodonews.jp/news/2011/03/77025.html URGENT: Concerns of core partially melting at Fukushima nuke plant] (english)&lt;/ref&gt;

== Çавăн пекех ==
* [[Фукусима II]]
* [[Чернобыль АЭС]]
* [[Кыштым аварийĕ]]

==Асăрхавсем==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем==
{{Çӳрев
|Портал       = Экологи
}}
{{Çӳрев
|Портал       = Электричество
}}
{{Çӳрев
|Портал       = Япони
}}

* [http://nuclphys.sinp.msu.ru/ecology/fukushima/index.html Катастрофа на АЭС «Фукусима»] — комментированный анализ на портале «Ядерная физика в Интернете» {{ref-ru}}
* [http://www.vesti.ru/only_video.html?vid=324617 Видеозапись взрыва АЭС. Вести.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110421020019/http://www.vesti.ru/only_video.html?vid=324617 |date=2011-04-21 }} {{ref-ru}}
* [http://www.tepco.co.jp/nu/f1-np/camera/index-j.html Веб-камера, отслеживающая ситуацию на АЭС Фукусима I] {{ref-ja}}
* [http://inethub.olvi.net.ua/fukuschima.php Хронология снимков с веб-камеры на АЭС Фукусима I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319153644/http://inethub.olvi.net.ua/fukuschima.php |date=2011-03-19 }} {{ref-ru}}
* [http://www.nucleartourist.com/us/monti.htm Описание энергоблока АЭС с реактором BWR-3] {{ref-en}}
* [http://xkcd.com/radiation/ Japanese Nuclear Emergency: EPA's Radiation Air Monitoring]{{ref-en}}
*[https://web.archive.org/web/20120205092343/http://forum.atominfo.ru/index.php?showtopic=575&amp;pid=21170&amp;st=2840&amp;#entry21170 Атоминфо сайтра авари çинчен]{{ref-ru}}
{{coord|37|25|12|N|141|1|58|E|display=title}}

[[Категори:Японин атомлă электростанцисем|Фукусима I]]
[[Категори:Радиаци аварисем]]
[[Категори:Японири техноген катастрофисем]]
[[Категори:2011 çул Японире]]</text>
      <sha1>m5mgnped62hu0f14s949xogc3v8a8no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рубцов Николай Михайлович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28456</id>
    <revision>
      <id>877940</id>
      <parentid>767948</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T03:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8151" sha1="ddy0sgq5riv95alwu2fbtcengk9itvi" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Рубцов}}
{{Çыравçă
| Ят              = Николай Рубцов
| Ӳкерчĕк      = Николай Рубцов.jpg 
| Çуралнă вăхăт   = 3.1.1936
| Çуралнă вырăн   = [[Емецк]] сали, [[Холмогор районĕ]], [[Çурçĕр Ен]] (халĕ Архангельск облаçĕ), [[СССР]]
| Вилнĕ вăхăт     = 19.1.1971
| Вилнĕ вырăн     = [[Вологда]], [[СССР]]
| Ĕçлев тĕсĕ = вырăс лирика поэзийĕ
| Тĕп ĕçĕсем =

&quot;Волны и скалы&quot; (1962);
«Лирика» вышла в [[1965]], [[Архангельск]]е;
Поэзи пухăмĕ «Звезда полей» ([[1967]]). 
|Хыпарсем = &lt;div&gt;

&lt;/div&gt;
}}

'''Никола́й Миха́йлович Рубцо́в''' ([[кăрлач, 3]] [[1936]], [[Емецк]] ч.ялĕ, [[Холмогор районĕ]] (халĕ [[Архангельск облаçĕ]]) — [[кăрлач, 19]] [[1971]], [[Вологда]]) — вырăс совет лирика сăвăçĕ.

== Кун-çулĕ ==

== Аудиографи ==

1982 çулта «Звезда полей» альбомĕнче (Николай Рубцов сăввисен сюити ) [[Градский Александр Борисович|Александр Градский]] Николай Рубцовăн сăввисем çине хунă юрăсене юрланă.

== Кĕнекесем ==
* [http://rubtsov.id.ru/poetry/lirika1.htm «Лирика» (1965)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130110838/http://rubtsov.id.ru/poetry/lirika1.htm |date=2012-01-30 }},gvg
* [http://rubtsov.id.ru/poetry/zvezda1.htm «Звезда полей» (1967)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322041253/http://rubtsov.id.ru/poetry/zvezda1.htm |date=2012-03-22 }},
* [http://rubtsov.id.ru/poetry/dousha.htm «Душа хранит» (1969)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321213318/http://rubtsov.id.ru/poetry/dousha.htm |date=2012-03-21 }},
* [http://rubtsov.id.ru/poetry/sosen_shoum1.htm «Сосен шум» (1970)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140123061625/http://rubtsov.id.ru/poetry/sosen_shoum1.htm |date=2014-01-23 }},
* «Стихотворения. 1953—1971» (опубликованы в 1977).
* [http://rubtsov.id.ru/poetry/zel_tsvety1.htm «Зелёные цветы», М., 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321203249/http://rubtsov.id.ru/poetry/zel_tsvety1.htm |date=2012-03-21 }};
* «Последний пароход», М., 1973,
* «Избранная лирика», Вологда, 1974;
* «Подорожники», М., 1975.

== Куçарнисем ==
* &quot;Komm, Erde. Ausgewaehlte Gedichte. Russisch und Deutsch&quot;. Uebersetzt und herausgegeben von Raymond Dittrich, Tamara Kudrjavceva und Hartmut Loeffel. Mit einem Nachwort von Raymond Dittrich.Schweinfurt,2004.

== Вуламалли ==
* [[Передреев Анатолий Константинович|Передреев А]]. Мир, отражённый в душе, «Литературная Россия», 1967, авăн, 22.
* Михайлов Ал. Посреди очарованных трав, «Дружба народов», 1969, № 2.
* [[Кожинов Вадим Валерианович|Кожинов В. В.]] «Николай Рубцов», М., 1975.
* [[Кашафутдинов, Илья|''Кашафутдинов Илья'']]. [http://rubtsov.id.ru/others/kashafutdinov.htm Николай Рубцов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307063336/http://www.rubtsov.id.ru/others/kashafutdinov.htm |date=2012-03-07 }} // [[Литературная Россия]]. — [[2002]]. — [[çурла, 9]] - [[2002]].
* [[Суров, Михаил Васильевич|Суров М. В.]] «Рубцов. Документы, фотографии, свидетельства», Полиграфист, 2005. ISBN 5861021555.
* Шнейдерман Э. «Слово и слава поэта. О Николае Рубцове и его стихах», СПб., Издательство имени Н. И. Новикова, 2005.
* {{кĕнеке|автор=[[Коняев, Николай Михайлович|Коняев Н. М.]] |сери=Память |пуçелĕк=Николай Рубцов. Ангел Родины. |каçă= |вырăн= |издательство=Алгоритм |çул=2007 |том= |страниц= 544 |isbn=978-5-9265-0384-2}} ISBN 978-5-9265-0684-2.
* {{кĕнеке|автор=[[Коняев, Николай Михайлович|Коняев Н. М.]] |сери= Тайны и трагедии великих поэтов |пуçелĕк= Гибель Николая Рубцова. «Я умру в крещенские морозы». |каçă= |вырăн= |издательство= Эксмо |çул=2010 |том= |страниц= 544|isbn=978-5-699-39806-5}}
* Попов Н. «Николай Рубцов в воспоминаниях друзей. Ранее не опубликованные стихотворения и материалы», Центрполиграф, 2008. ISBN 9785952436268.
* [http://www.hrono.info/text/2006/kul04_06.html «Мне не найти зеленые цветы», Сергей Круль, «Бельские просторы», ака, 2006 çул]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://rubtsov.id.ru/ '''«Душа хранит. Жизнь и поэзия Николая Рубцова»'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113200910/http://rubtsov.id.ru/ |date=2012-01-13 }}
* [http://rubtsov.id.ru/biographia/avtobiogr.htm Автобиографии Рубцова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118014057/http://www.rubtsov.id.ru/biographia/avtobiogr.htm |date=2012-01-18 }}
* [http://rubtsov.id.ru/konkurs/pol.htm Всероссийский поэтический конкурс им. Николая Рубцова]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223193835/http://rubtsov.id.ru/konkurs/pol.htm |date=2014-02-23 }}
* [http://www.rubcow.ru/ Николай Михайлович Рубцов и народное творчество]
* [http://booksite.ru/rubtsov/index.htm Николай Рубцов. Жизнь, сочинения, творчество, нотные сборники песен на стихи Рубцова]
* [http://stroki.net/content/blogcategory/109/110/ '''Николай Рубцов''' Стихи]
* [http://www.stihi-rus.ru/1/rubcov/ Николай Рубцов стихи] в [http://www.stihi-rus.ru/page3.htm Антологии русской поэзии].
* [http://www.peoples.ru/art/literature/poetry/contemporary/rubtsov/index.html Статья о Николае Рубцове]
* [http://www.cultinfo.ru/ Сайт о культуре, в том числе и о Николае Рубцове] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410193625/http://cultinfo.ru/ |date=2022-04-10 }}
* [http://www.opohmel.ru/anews/an40.asp Статья «Поэта Рубцова никто не убивал», «Комсомольская правда», 19 июня 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426042450/http://www.opohmel.ru/anews/an40.asp |date=2009-04-26 }}
* [http://zhurnal.lib.ru/t/tepikin_w_w/tradiciirusskojslowesnostiwpoeziinmrubcowa.shtml Тепикин Виталий. Традиции русской словесности в поэзии Николая Рубцова] {{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категори:Вырăс сăвăçĕсем]]
[[Категори:Раççей сăвăçĕсем]]
[[Категори:Сăвăçсем, алфавитпа]]
[[Категори:А. М. Горький ячĕллĕ литература институтĕнчен вĕренсе тухнăскерсем]]
[[Категори:Вологда çыравçисем]]
[[Категори:Вологдăра пытарнисем]]</text>
      <sha1>ddy0sgq5riv95alwu2fbtcengk9itvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тăмана евĕрлисем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29102</id>
    <revision>
      <id>877945</id>
      <parentid>718912</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="lp19f59ukhvcg17gabun3zclpsfx5op" xml:space="preserve">{{taxobox
| name = Тăмана евĕррисем
| image file = Northern Spotted Owl.USFWS.jpg
| image title = Ула-чăла çурçĕр тăмани (''Strix occidentalis caurina'')
| image descr = [[Неясыть пятнистая|Неясыть северная пятнистая]]
| regnum = Чĕрчунсем
| phylum = [[Хордăллисем]]
| subphylum = [[Çурăм шăммиллисем]]
| classis = [[Вĕçен кайăксем]]
| subclassis = [[Çĕнĕ çăвар маччиллисем]]
| ordo = '''Тăмана йышшисем'''
| latin = ''Strigiformes''
| commons = Strigiformes
| wikispecies = Strigiformes
| section name = Çемьесем
| section text = 
* [[Тăмана йышшисем]], е чăн тăманасем (''Strigidae'')
* [[Сипуховые]] (''Tytonidae'')
| itis         = 177848
| ncbi = 30458
}}
'''Тăмана евĕрлисем'''  ({{lang-la|Strigiformes}}, е ''Striges'') - [[вăрман]]та пурăнакан [[çăткăн вĕçен кайăксем]], унăн шутне 200 ытла шултра тата вăтам тĕс кĕрет.

== Пĕрлехи хыпарсем ==
Йывăрăшĕпе 60 грамран пуçласа 3 [[килограмм]] таран пулать. Ытти кайăксенчен пысăк та çаврака пичĕпе уйрăлса тăрать. Вĕсен куçĕ пысăк, ниçталла та кускаламать, тӳрĕ кăна пăхать. Сăмса вĕçĕ кукăр авăнчăклă, вĕçĕ [[çекĕл]] евĕрлĕ. Тĕп апачĕ - [[шăши]] йышши чĕр чунсем. [[Сунар]]а каçпа тухать, шăшисене куçĕпе курнинчен ытла хăлхипе питĕ лайăх илтет. Куçĕ те вĕсен питĕ çивĕч, уйрăмах инçетрине аван курать. Пăлханнă чухне тăмана куçĕпе мăчлаттарма тытăнать. Ытти [[кайăксем]] ăна юратсах каймаççĕ, тапăнса сăхма пултараççĕ. Тăманасем 20 çул таран пурăнаççĕ

== Классификацилени ==
Пирĕн тăрăхра тăманасен 11 тĕсĕ пур.
*[[Ӳхĕ]]
*[[Хăлхаллă тăмана]]
*[[Шурлăх тăмани]]
*[[Шурă тăмана]]
*[[Вăрман тăмани]]
*[[Вăрăм хӳреллĕ тăмана]]
*[[Пĕчĕк тăмана]]
*[[Тĕк ураллă тăмана]]
*[[Кил-çурт тăмани]]
*[[Çерçи тăмани]]
*[[Хурчка тăмана]]

== Анатоми уйрăмлăхĕсем ==
Кĕскен пахалани: пысăк пуç, пысăк çаврака куçсем, сăмси кĕске, тискер. Çĕрле сунара тухать, шăппăн вĕçет, тĕкĕ çемçĕ, чĕрни вăрăм та çивĕч, сăнĕ тĕсĕпе асăрхама йывăр.

== Культурăра ==
Тăмана — ăсчахлăх символĕ, авалхи грексен [[Афина]] туррин атрибучĕ.

[[File:Sova.svg|thumb|Академи тăмани]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20111121032542/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/publicat.shtm Подборка статей и видовых очерков на сайте «Пернатые хищники России»] {{ref-ru}}
* [http://www.owls.org/Information/owls.htm World Owl Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927212415/http://www.owls.org/Information/owls.htm |date=2006-09-27 }}{{ref-en}}
* [http://wiki.simbolarium.ru/index.php/%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B0 Тăмана символикăра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715104656/http://wiki.simbolarium.ru/index.php/%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B0 |date=2009-07-15 }}
* [http://сов.нет.рф Тăмана юратаканнисен клубĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621041358/http://xn--b1axi.xn--e1apq.xn--p1ai/ |date=2013-06-21 }}

{{ЭСБЕ}}
{{ornitology-stub}}

[[Категори:Тăмана евĕрлисем| ]]
[[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]]
[[Категори:Вĕçен кайăксен ушкăнĕсем]]

[[ru:Совообразные]]</text>
      <sha1>lp19f59ukhvcg17gabun3zclpsfx5op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уссури</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50664</id>
    <revision>
      <id>877948</id>
      <parentid>877841</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T10:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5561" sha1="6jnvh7v96qb1y4tot315xcol0btuacv" xml:space="preserve">{{Юханшыв
|Ячĕ                   = Уссури
|Нацилле ячĕ           = 
|Ӳкерчĕк               = Река Уссури у посёлка Горные Ключи.JPG
|Ӳкерчĕке ăнлантарни   = Уссури [[Горные Ключи]] патĕнче
|Ӳкерчĕк анлăшĕ        =
|Карттă                = Ussuri.png
|Карттăн алпусни       = 
|Карттăн анлăшĕ        =
|Тăршшĕ                = 897
|Бассейн лаптăкĕ       = 0
|Бассейн               = Амур/Охот тинĕсĕ
|Шыв тăкакĕ            =1150
|Виçнĕ вырăн           = 
|Шыв пуçламăшĕ         = [[Снежная (ту, Тинĕсçум Ен)|Снежная]] ту
|Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = [[Сихотэ-Алинь]]
|Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 1682
|s_lat_dir =N |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = E |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|Шыв вăрри = [[Амур]] (протока Казакевичева) 
|Шыв вăррин вырнаçăвĕ = [[Казакевичево]]
|Шыв вăррин çӳллĕшĕ = 0
  |m_lat_dir = N |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =4
  |m_lon_dir = E |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|Юханшыв тайлăмĕ = 
|Патшалăх        = РФ, Китай
|Регион          = Тинĕççум Ен, Хабаровск Ен, Хэйлунцзян	
|Бассейн категорийĕ = 
|Commmons	    = Ussuri River
}}

'''Уссури '''  —  Раççей тата Китай территоринчи юханшыв. Нумайрах чухне икĕ çĕршывăн чикки пулса тăрать  &lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Центральный реестр России Государственного водного кадастра и Гидротехнических сооружений.}}&lt;/ref&gt; территорипе юхать&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title= Государственный водный реестр РФ.}}&lt;/ref&gt;. [[Сихотэ-Алинь]]тень пуçланса  [[Амур]] (протока Казакевичева) юханшыва [[Казакевичево]] патĕнче юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 897 км.

==Юпписем==

Сулахай: [[Арсеньевка]], [[Сунгача]], [[Мулинхэ]], [[Наолихэ]].

Сылтăм: [[Павловка (Уссури юппи)|Павловка]], [[Журавлёвка (юханшыв)|Журавлёвка]], [[Мăн Уссурка]], [[Бикин (юханшыв)|Бикин]], [[Хор (юханшыв)|Хор]].

Тури юхăмĕнчи юпписем — [[Извилинка (юханшыв)|Извилинка]], [[Соколовка (Уссури юппи)|Соколовка]], [[Матвеевка (Уссури юппи)|Матвеевка]], [[Павловка (Уссури юппи)|Павловка]].

== Пурăнан вырăнсем ==
[[Ӳкерчĕк:Река Уссури, Лесозаводск.JPG|thumb|left|Уссури [[Лесозаводск]]ра, [[Транссиб]] кĕперĕ]]
[[Ӳкерчĕк:Bolshoy Ussuriysky and Tarabarov RU.svg|thumb|280px|Уссурипе [[Амур]] пĕрлешни]]
[[Ӳкерчĕк:Река Уссури у села Забайкульское Вяземского района.JPG|thumb|280px|Уссури [[Вязьма районĕ (Хабаровск Ен)|Вязьма районĕнчи]] [[Забайкальское (Хабаровск Ен)|Забайкальское]] сали патĕнче . Сулахай çыран патĕнче китай пулăçĕсен кимми]]
[[Ӳкерчĕк:Амур, вид с Хабаровского утеса.jpg|thumb|280px|[[Амур протоки]] [[Амур]]а кĕрет]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}
* {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00082/72900.htm}}
* {{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=292376|title=Государственный водный реестр РФ: Уссури|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CIBWaAvW|archivedate=2012-11-19}}
* [http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo3/geo-4987.htm ''Уссури'' в «Словаре современных географических названий»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209131227/http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo3/geo-4987.htm |date=2009-02-09 }}
* [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=121305 Поход отряда Онуфрия Степанова] {{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20140628221836/http://primpogoda.ru/articles/reki_primorya/reka_ussuri/ Река Уссури]

{{hydro-stub}}
{{Раççей юханшывĕсем}}

[[Категори:юханшывĕсем]]
[[Категори:Тинĕççум Енĕн юханшывĕсем]]
[[Категори:Хабаровск Енĕн юханшывĕсем]] 
[[Категори:Хэйлунцзян юханшывĕсем]]  
[[Категори:Чикĕ юханшывĕсем]]  
[[Категори:Амур юпписем]]</text>
      <sha1>6jnvh7v96qb1y4tot315xcol0btuacv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нимĕç вăрçă тыткăнçисем Совет Союзĕнче</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51759</id>
    <revision>
      <id>877929</id>
      <parentid>854886</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13372" sha1="mech53jtkojz8ef98p99j4flamq1vib" xml:space="preserve">[[File:KonigPOWs.jpg|thumb|[[Кёнигсберг операцийĕ|Кенигсберга илнĕ]] чухне тыткăна лекнĕ нимĕçсем ]]

'''Нимĕç вăрçă тыткăнçисем Совет Союзĕнче''' — совет çарĕсем [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапхăрĕнче ярса илнĕ [[Виççĕмĕш Райх|наци Германин]] вăрçă тыткăнçисем.

== Унерте ==
* «[[Побег из Гулага (фильм)|Побег из Гулага]]» — 2001 çулта хайланă раççей-нимĕç фильмĕ. нимĕç [[вăрçă тыткăнçи]] [[Исправительно-трудовой лагерь|исправительно-трудового лагеря]].
* «[[Время собирать камни (фильм)|Время собирать камни]]» — раççей илемлĕ фильмĕ (2005), нимĕç минёрĕ вăрçă вĕçленсен совет сапёрĕсене минăсене кăларма пулăшать.

== Ыйтăвăн кун-çулĕ ==
[[1942]] çулхи [[кăрлач, 1кăрлачăн 1-мĕшĕ]] тĕлне Совет Союзĕнче тыткăна 9 147 çынна илнĕ. [[Сталинград çапăçăвĕ]] хыççăн совет тыткăнне пĕрремĕш ăстрăм чылай нимĕç çар çынни лекнĕ (91 000).

1943—1944 çулсенче [[СССР ШĔХК]] Вăрçăра тыткăна лекнисемпе интерниленисен ĕçĕсен управленийĕ [[Хĕрлĕ Çарăн политика управленийĕ|Хĕрлĕ Çарăн политика управленипе]] пĕрле тыткăна лекнĕ çар çыннисен фашистсене хирĕçле организацисене тăвас ĕçе пуçарса янă. 1943 çулхи утă уйăхĕнче вăрçăра тыткăна лекнисем «[[Ирĕклĕ Германи]]» наци комитетне туса хунă.

Вăрçă çулĕсенче тыткăна лекнисене патшалăхăн хуçалăхĕнче ĕçе ытлах хутшăнтарман. Вăрçă хыççăн тыткăнçăсем çапăçусем иртнĕ çĕрте арканнă халăх хуçалăхĕн объекчĕсене (савутсене, пысăк пĕвесене, чукун çулсене, портсене) юсаса çĕнетнĕ ĕçе хутшăннă. Çаплах вĕсем нумай хулара кивĕ çуртсерне юсанă, çĕнĕрен хăпартнă. Нимĕç вăрçă тыткăнçисем, тĕслĕхрен, Мускаври паллă тӳпехырĕсене, çав шутра [[МПУ тĕп çурчĕ|МПУ тĕп çуртне]], хăПартнă çĕре хутшăннă. Унсăр пуçне, тыткăнри нимĕçсене вăрман кастарнă,  аякри тата йывăр çĕрсенчи регионсенче автомобиль тата чукун çулĕсене тутарнă, çаплах шахтăсенче ĕçлеттернĕ — [[уран (элемент)|уран]], [[ископаемый уголь|кăмрăка]], [[тимĕр тăпри]]не кăлартарнă.  СССР Шалти Ĕçсен министерстви Тĕп финансă уйрăмĕн хыпарĕсемпе, 1943 çултанпа 1950 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тапхăрĕнче вăрçăри тыткăнçăсем 1.077.564.200 ĕç-кунĕ тунă, 16.723.628 пин рубль ĕçлесе илнĕ, çурт-йĕр тăвамĕнче тата  промăçлăхра  50 млрд тенкĕне таран ĕç тунă.

[[1946]] çулхи [[çĕртме, 18|çĕртмен 18-мĕшĕнче]] [[СССР министрсен канашĕ]] 1263—519сс №-лĕ «Об отправке на родину больных и нетрудоспособных военнопленных немецкой и других западных национальностей» Çирĕплетӳне йышăннă.

1947 çулхи ака уйăхĕнче Мускавра СССР, [[АПШ]] тата [[Аслă Британи]] ютçĕр ĕçĕсен министрĕсен конференцийĕ иртнĕ, унта 1948 çулхи раштавăн 31-мĕшĕччен нимĕç тыткăнçисене репатриацилеме калаçса татăлнă. Анчах та пурнăçра репатриаци  1950 çулченех тăсăлнă. Тата, вăрçăри пуçиле ĕçĕшĕн айăпланисене репатриацилемен.
[[File:Bundesarchiv Bild 183-S84265, Frankfurt-Oder, Heimkehrer aus der Sowjetunion.jpg|thumb|Тыткăнран киле таврăнакан нимĕç салтакĕсемпе офицерĕсем, 1949, ака, 1.]]

1955 ç. юпа уйăхĕнче, [[ФРГ]] канцлерĕ [[Аденауэр Конрад|К. Аденауэр]] визичĕ хыççăн, [[СССР Аслă Канашĕн Президиумĕ]] «О досрочном освобождении и репатриации немецких военнопленных, осуждённых за военные преступления» Хутай кăларнă&lt;ref&gt;[http://www.hrono.info/statii/2009/hlbstv_kgb.php О.Хлобустов. Отягощённая наследственность госбезопасности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126102812/http://hrono.info/statii/2009/hlbstv_kgb.php |date=2010-11-26 }}&lt;/ref&gt;, вара Совет Союзĕнчен вăрçăра пуçиле ĕçне тунăшăн айăпланă 14 пинрен ытла нимĕç çар çыннине репатриациленĕ. Мĕнпурĕпе илсен, Совет Союзĕнчен иккĕ миллиона яхăн нимĕç тыткăнçисем таврăннă.

СССР ШĔМ Вăрçăра тыткăна лекнисемпе интерниленисен ĕçĕсен управленийĕ официаллă хыпарланипе, 1959 çулхи юпан 12-мĕшĕ тĕлне, пурĕпе тыткăна 2.389.560 герман вăрçă çыннине тыткăна илнĕ, вĕсенчен 356.678 çын тыткăнра вилнĕ.&lt;ref&gt;[http://www1.ku-eichstaett.de/ZIMOS/forum/docs/5Chavkin06.pdf Борис Хавкин. Немецкие военнопленные в СССР и советские военнопленные в Германии. Постановка проблемы. Источники и литература]&lt;/ref&gt; Уйрăмах вăрçăн пĕрремĕш çулĕсенче тыткăнрисене вилĕм çулнă. Шартлама сивĕре, начар тум-тире тăхăннине пула тата япăх апат-çимĕçе панипе нумайăшĕ вăй-хал пĕтнипе, лагере кайнă чухнех вăрăм маршсенче вилĕме тупнă. Вăрçă хыççăнхи çулсенче вилĕмлĕх сахалланнă. Хăшпĕр нимĕç çăлкуçĕсемпе, совет тыткăнне 3,15 млн нимĕç  çар çынни лекнĕ, вĕсенчен 1—1,3 млн тыткăнра вилнĕ.

== Германипе унăн тамăрĕсен вăрçă тыткăнçисен йышĕ ==
1956 çулхи акан 22-мĕшĕ тĕлне ШĔХК лагерĕсенче шута илнĕ Германин тата вĕсен тăмарĕсен хĕçпăшаллă вăйĕсен вăрçă тыткăнçисен йышĕ&lt;ref&gt;ЦХИДК. Ф.1п, оп. 32-6, д.2, л.8-9. (В таблицу не включены военнопленные из числа граждан Советского Союза, служивших в [[вермахт]]е.)&lt;/ref&gt;.

{| align=&quot;center&quot; class=&quot;standard sortable&quot;
|+
! |Нацилĕх
! |Пурĕпе шутланă вăрçă тыткăнçи
! |Ирĕке кăларнă та киле янă
! |Тыткăнра вилнĕ
|-----
| нимĕçсем &lt;!-- национальность, а не «Германия», как страна проживания --&gt;
| 2 388 443
| 2 031 743
| 356 700
|-----
| австрисем
| 156 681
| 145 790
| 10 891
|-----
| чехсем тата словаксем
| 69 977
| 65 954
| 4 023
|-----
| франссем
| 23 136
| 21 811
| 1325
|-----
| югославсем
| 21 830
| 20 354
| 1476
|-----
| поляксем
| 60 277
| 57 149
| 3128
|-----
| голландсем
| 4730
| 4530
| 200
|-----
| бельгисем
| 2014
| 1833
| 181
|-----
| люксембургсем
| 1653
| 1560
| 93
|-----
| испансем
| 452
| 382
| 70
|-----
| дансем
| 456
| 421
| 35
|-----
| норвегсем
| 101
| 83
| 18
|-----
| ытти нацисем
| 3989
| 1062
| 2927
|-----
| '''Пурĕпе вермахтпа'''
| '''2 733 739'''
| '''2 352 671'''
| '''381 067'''
|-----
| %
| 100 %
| 86,1 %
| 13,9 %
|-----
| Венгрсем
| 513 766
| 459 011
| 54 755
|-----
| Румынсем
| 187 367
| 132 755
| 54 612
|-----
| Итальянсем
| 48 957
| 21 274
| 27 683
|-----
| Финнсем
| 2377
| 1974
| 403
|-----
| '''Пурĕпе, тамăрсемпе'''
| '''752 467'''
| '''615 014'''
| '''137 753'''
|-----
| %
| 100 %
| 81,7 %
| 18,3 %
|-----
| '''Пурĕпе вăрçă тыткăнçи'''
| '''3 486 206'''
| '''2 967 686'''
| '''518 520'''
|-----
| %
| 100 %
| 85,1 %
| 14,9 %
|-----
|+
|}

== Çавăн пекех ==
* [[Япун вăрçă тыткăнçисем Совет Союзĕнче]]
* [[Совет тыткăнçисем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче]]
* [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинчи çухатусем]]
* [[Нимĕç антифашисчĕсен мемориал музейĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://molodidov-cossacks.com/?p=9472 Пĕрремĕш нимĕç вăрçă тыткăнçисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413113827/http://molodidov-cossacks.com/?p=9472 |date=2019-04-13 }}
* [http://flot.com/publications/books/shelf/germanyvsussr/23.htm?print=Y Нимĕç вăрçă тыткăнçисем  Совет Союзĕнче]
* [http://www.stalingradrus.by.ru/misce4.html Вăрçă тыткăнçисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041207160705/http://stalingradrus.by.ru/misce4.html |date=2004-12-07 }}
* [http://samlib.ru/k/kuzin_d_m/dobawka.shtml Д.Кузин Нимĕç вăрçă тыткăнçисем  Совет Союзĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130214054109/http://samlib.ru/k/kuzin_d_m/dobawka.shtml |date=2013-02-14 }}
* [http://www.observer.materik.ru/observer/N03_96/3_11.HTM Н.Бугай. РЕПАТРИАЦИЯ ВОЕННОПЛЕННЫХ НЕМЦЕВ ИЗ СССР в 40-50-е годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519093030/http://www.observer.materik.ru/observer/N03_96/3_11.HTM |date=2014-05-19 }}
* [http://army.armor.kiev.ua/hist/dolgplen.shtml Ю.Еремеев. Долгий русский плен]
* [http://ef.1939-1945.net/010_captives_02.shtml И.Безбородова. Генералы вермахта в советском плену] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528125447/http://ef.1939-1945.net/010_captives_02.shtml |date=2010-05-28 }}
* [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,979125,00.html Е.Шуман.&quot;Архипелаг ГУПВИ&quot;]
* [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1708853,00.html А.Морозова. Конрад Аденауэр: поездка в никуда]
* [http://www.booksite.ru/pressa/192.htm А.Кузьминых. Иностранные военнопленные и советские женщины]
* [http://www.photo-war.com/ru/archives/album2957.htm Фотоальбом ‘Альбом пребывания военнопленных немецкой национальности в СССР. Лагерь 230/1 MВД СССР’.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517213654/http://www.photo-war.com/ru/archives/album2957.htm |date=2013-05-17 }} В альбоме собраны снимки, сделанные немецкими военнопленными в послевоенный период во время нахождения в советском лагере для военнопленных.

== Вуламалли ==
* ''Всеволодов В. А.'' «Срок хранения — постоянно!» Краткая история лагеря военнопленных и интернированных УПВИ НКВД-МВД СССР № 27 (1942—1950). — М.: Московский издательский дом, 2003. — 272 с. — ISBN 5-900747-12-3.
* ''Всеволодов В. А.'' Ступайте с миром: к истории репатриации немецких военнопленных из СССР (1945—1958 гг.) — М.: Московский Издательский Дом, 2010. — 388 с. — 500 экз. — ISBN 5-85167-002-9.

[[Категори:Германи вăрçă тыткăнçисем]]
[[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçлевĕсем]]</text>
      <sha1>mech53jtkojz8ef98p99j4flamq1vib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партизанская (юханшыв)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53230</id>
    <revision>
      <id>877935</id>
      <parentid>760815</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T23:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="s9itxp6fgc77jybn7gjazf2oax068pc" xml:space="preserve">{{Юханшыв
|Ячĕ                   = Партизанская 
|Нацилле ячĕ                 = Сучан 
|Ӳкерчĕк                 =  Sopka Sestra and Partizanskaya River.JPG 
|Ӳкерчĕке ăнлантарни        =  
|Ӳкерчĕк анлăшĕ            =  
|Карта                  = 
|Карта ăнлантарни        = 
|Карта Ӳкерчĕк анлăшĕ           = 
|Тăршшĕ                =  142 
|Бассейн лаптăкĕ        = 4140 
|Бассейн               =   Япони тинĕсĕ
|юханшыв бассейнĕ      =  
|Шыв тăкакĕ      =  
|Виçнĕ вырăн          =   
|Шыв пуçламăшĕ                 =[[Сихотэ-Алинь|Сихотэ-Алинĕн]] кăнтăр тăвайкки 
|Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ =  
|Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ  = 560 
  |s_lat_dir = N |s_lat_deg =43.66996 |s_lat_min =|s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = E |s_lon_deg =133.52732 |s_lon_min = |s_lon_sec = 
|Шыв вăрри  = [[Находка (кӳлмек)]] 
|Шыв вăррин вырнаçăвĕ  = 
|Шыв вăррин çӳллĕшĕ =0 
  |m_lat_dir = N |m_lat_deg =42.82806 |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir =E |m_lon_deg =132.97972 |m_lon_min = |m_lon_sec = 
|Юханшыв тайлăмĕ  = 5,6 
|Патшалăх  = Раççей 
|Регион  = Тинĕсçум Ен
|Commons = Partizanskaya River 
}}

'''Партизанская''' — Раççей территоринчи юханшыв. [[Тинĕсçум Ен]]&lt;ref name='РФГМ'&gt;{{cite journal|title=Центральный реестр России Государственного водного кадастра и Гидротехнических сооружений.}}&lt;/ref&gt; территорипе юхать. Юханшыв [[Сихотэ-Алинь|Сихотэ-Алинĕн]] кăнтăр тăвайккинчен пуçланса Япони тинĕсĕн [[Находка (кӳлмек)|Находка кӳлмекне]] юхса кĕрет.  Юханшыв тăршшĕ 142 км, бассейн лаптăкĕ 4140 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

==  Асăрхавсем == 
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20210122041348/https://primpogoda.ru/articles/reki_primorya/reka_partizanskaya Примпогода: Река Партизанская]
* [http://uglekamensk.info/index.php?ryby=o_razdele Рыбы реки Партизанской] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150531073948/http://www.uglekamensk.info/index.php?ryby=o_razdele |date=2015-05-31 }}

{{hydro-stub}}
{{Тĕрĕслемен юханшыв}}

[[Категори:Тинĕсçум Енĕн юханшывĕсем]]</text>
      <sha1>s9itxp6fgc77jybn7gjazf2oax068pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54936</id>
    <revision>
      <id>877941</id>
      <parentid>874915</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T04:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9477" sha1="idsb9aj58zo3l0sp64wvcpja4grm0lr" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Райская птица Сирин XIX.jpg|мини|справа|Çăтмах кайăкĕ Сирин, XIX ĕмĕр]]

'''Лубок''' ('''Сай''', '''Хуп'''; {{lang-ru|лубо́к, лубо́чная картинка}}) (лубок ÿкерчĕкĕ, кулăш çулçи, ансатмăш) —  çырса ăнлантарнă ÿкерчĕк, ансат тата ăнкăрма çăмăл сăнарлă графика тĕсĕ. Чи малтанах халăх пултарулăхĕ пулнă. [[Ксилографи]], [[Пăхăр|пăхăр]] гравюри, [[Литографи|литографи]] тата алăпа сăрланă мелсемпе усă курса хайлаççĕ.

Лубок ансат, кĕскен каласа ăнланмалла ÿнер мелĕсемпе (кăнттамрах штрих, йăмăх тĕссемпе сăрлани) уйрăлса тăрать. Лубокра тĕп ÿкерчĕке ăнлантарни çине хушса ăнлантарни анлăн сарăлнă.

== Кун-çулĕ ==
[[File:Лубок Медведь с козою прохлаждается.jpg|мини|справа|Упапа качака уçăлса çÿреççĕ]]
Чи авалхи лубоксем Китайран паллă. VIII -мĕш ĕмĕрччен вĕсене алăпа ÿкерсе сăрланă. VIII-мĕш ĕмĕртен йывăç çинче касса тунă гравюрари пĕрремĕш лубоксем паллă. 
Европара лубок XV -мĕш ĕмĕрте çуралнă. Малтанхи европа лубокне ксилографи мелĕпе тăваççĕ. Каярах пăхăр тата чул гравюрисем (литографи) хутшăнаççĕ.

Уçăмлă, ăнланмалла пулнă пирки лубока халăх хушшинче агитаци валли усă курнă (калăпăр, Германире Хĕресчен вăрçи тата  Реформаци вăхăтĕнчи «вĕçен çулçăсем», Аслă франци революци вăхăчĕн лубок сăнарлă ÿкерчĕкĕсем).

Германире ÿкерчĕксене туса кăларакан фабрикасем Кёльн, Мюнхен, Нойруппин; Францире — Труа хулисенче пулнă. Европара намăс-симĕссĕр кĕнекесемпе ÿкерчĕксем, тĕслĕхрен, «Tableau de l’amur conjual» (Арлă-арăмлă юрату ÿкерчĕкĕсем) анлă сарăлнă пулнă. Раççейе «илĕртÿллĕ намăссăр ÿкерчĕксем» Францирен тата Голландирен илсе çитернĕ.

XVIII -мĕш ĕмĕрти Раççей лубокĕ композицийĕ илемлĕ тытăнса тăнипе уйрăлса тăрать.

Хĕвелтухăç лубокĕ (Китай, Инди) чакăр тĕслĕ сăрланипе уйрăлса тăрать.

XIX-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче лубок комикс пулса тăрса çĕнĕрен çуралнă.

== Раççейре ==
=== Кун-çул ===
[[Ӳкерчĕк:Лубок На курице.jpg|мини|справа|Чăх çинче, XVII ĕмĕр]]
XVI -мĕш ĕмĕрте - XVII -мĕш ĕмĕр пуçламĕшĕнче Раççейре «фряж çулçисем», е «нимĕç кулăш çулçисем» тĕнĕ эстампсем сутнă. Раççейре ÿкерчĕксене уйрăм меслетпе пăчкăпа татнă хăма çинче пичетленĕ. Хăмисене вара луб (палуба сăмах та çавăнтан) тенĕ. Чертежсем, ÿкерчĕксемпе, плансене луба çинче XV -мĕш ĕмĕртенех хайланă. 
=== Лубок тĕсĕсем ===

* Чун хавалĕпе-тĕн — Византи мелĕпе ÿкерни. Турăш тĕсĕне илсе сăнарлани. Сăваплисен пурнăçне, халапсем, пурнăçа вĕрентни, юрăсем тата ыт. те.
* Философла.
* Юридикăллă — суд тата судра пулса-иртни. Пĕрмаях тĕл пулакан сюжетсем: «Шемякин суд» тата «Ёрш Ершович Щетинников».
* Историллĕ — «Ытарми калавсем» çулсем çинчен çырнисем тăрăх. Историллĕ пулу-иртÿ, çапăçу, хуласем. Топографи карттисем.
* Юмах-халаплă — асамлă, паттăрсем çинчен юмахсем, «Сатур çынсем çинчен каланисем», пурнăç халапĕсем.
* Уяв — сăваплисене сăнарлани.
* Юланутлă çар — юланутсене сăнарлани.
* Шÿтлĕ-камитлĕ — кулăш, сатира, карикатура ÿкерчĕкĕсем.

=== Лубок хатĕрлесе кăларни ===
=== XIX ĕмĕр ===
== Курав ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=&quot;220px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
File:Mice-burying-the-cat.jpg|«Шăшисем кушак аçине пытараççĕ». 1760
File:Сильный богатырь Алёша Попович crop.jpg|Алёша Попович. XVIII ĕмĕр
File:Adam and Eve Lubok.jpg|Адампа Ева. Гравюра ăсти  Василий Корень. XVII ĕмĕр
File:Лубок Прими в любовь.jpg|Юратăвна ил. XVII ĕмĕр
File:KotKazansky.jpg|Хусан кушакĕ, Астрахань ăсĕ, Çĕпĕр тăнĕ. XVIII ĕмĕр
File:Bova1860.jpg|Бова Королевич Полканпа çапăçать, 1860
File:General Mayor Alexander Seslavin 1839.jpg|Генерал-майор Александр Сеславин. Историллĕ лубок. XIX ĕмĕр
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Вуламалли ==
* Лубок, М., 1968
* Народная картинка XVII—XIX веков, сб. ст., изд. Дмитрий Буланин, 1996
* Ровинский Д. А., Русские народные картинки, СПБ, 1881
* Анатолий Рогов «Кладовая Радости», Москва, изд. Просвещение, 1982
* Иван Снегирев Лубочныя картинки русскаго народа в московском мірѣ. Москва. В Университетской тип., 1861
* Михаил Никитин. К истории изучения русского лубка// Советское искусствознание. 1986. Вып.20. С.399-419
* Юрков С. От лубка к «Бубновому валету»: гротеск и антиповедение в культуре «примитива» // Юрков С. Е. Под знаком гротеска: антиповедение в русской культуре(XI-начало XX вв.). СПб., 2003, с. 177—187
* Лубочные картинки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Лубок — статья из Большой советской энциклопедии

== Каçăсем ==
{{Çӳрев
|Тема = Лубок
|Викиампар= Category:Lubok
}}
* [http://bibliotekar.ru/rusLubok/index.htm Русский рисованный лубок конца XVIII — начала XIX века] Патшалăх Истори музейĕнчен
* [http://www.artgalery.ru/?id=300&amp;ir=1&amp;sm=102 Русский лубок] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021911/http://artgalery.ru/?id=300&amp;ir=1&amp;sm=102 |date=2016-03-05 }}
* [http://bridge.artsportal.ru/index.php?template=magazin_inner&amp;id=135&amp;magazine=7 Галина Щедрина, «Русский лубок»] {{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://magazines.russ.ru/nlo/2003/61/pletneva.html Александра Плетнева, «Повесть Н. В. Гоголя „Нос“ и лубочная традиция»]
* [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?num=0&amp;word=lubok&amp;s=1&amp;notword=&amp;d=&amp;c=&amp;f=&amp;lWord=&amp;lField=&amp;sScope=&amp;sLevel=&amp;sLabel=&amp;imgs=12&amp;pNum= 19 ĕмĕрти лубоксен пуххи. (сайт на английском языке)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712033922/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?num=0&amp;word=lubok&amp;s=1&amp;notword=&amp;d=&amp;c=&amp;f=&amp;lWord=&amp;lField=&amp;sScope=&amp;sLevel=&amp;sLabel=&amp;imgs=12&amp;pNum= |date=2009-07-12 }}
* [http://www.rollins.edu/Foreign_Lang/Russian/Lubok/lubok.html Русский лубок (Russian Lubok). (сайт на английском языке)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222124334/http://www.rollins.edu/Foreign_Lang/Russian/Lubok/lubok.html |date=2008-12-22 }}
* [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?keyword=lubok&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Коллекция лубков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712045556/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?keyword=lubok&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 |date=2009-07-12 }}

[[Категори:Ӳнер]]
[[Категори:Эстамп]]
[[Категори:Ӳнер меслечĕсем]]
[[Категори:Графика]]</text>
      <sha1>idsb9aj58zo3l0sp64wvcpja4grm0lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пантелеимон аслă асапçă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57352</id>
    <revision>
      <id>877934</id>
      <parentid>834594</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T23:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9449" sha1="f4srhoefxzxifa6wagzwc8501fzr0lh" xml:space="preserve">: ''Статья — христиан сăвапçи пирки. Çак ят пирки [[Пантелеймон]]'' статьяна пăхăр.
'''Пантелеи́мон'''&lt;ref&gt;Пантеле'''й'''мон пуплени тĕрĕс мар&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Παντελεήμων}} — всемилостивый), тĕне кĕртиччен ''Пантолеон'' († [[305]] çул) — [[христианлăх|христиан]] [[сăвапли]], 

[[Православи чиркĕвĕсем|Православи чиркĕвĕсенче]] ăна утăн 27-мĕшĕнче ([[Юлий календарĕ]]пе), [[Рим-католици чиркĕвĕ|Католици чиркĕвĕсенче]] — утăн 27-мĕшĕнче ([[Григорий календарĕ]]пе) асăнаççĕ.

== Пурнăçне çырса илни ==
Çырса панипе, Пантолеон [[çĕлен]] сăхнипе вилнĕ пĕчĕк ачана Иисус Христоса кĕл туса чĕртнĕ хыççăн, Турра ĕненме тытăннă. Çакăн хыççăн ăна Ермолай пресвитерь тĕне кĕртнĕ, вăл Пантелеимон ята илнĕ.

[[Никомедия|Никомедире]], халăх тĕнĕпе пурăнакан паллă çемьере çуралнă, ăна Пантолеон ята панă. Унăн амăшĕ Еввула христос тĕнне тытса пынă, ывăлне çав тĕн йăлипех ӳстернĕ. Пантолеон каччă пуличченех çĕре кĕнĕ. Ашшĕ ăна вара [[халăх тĕнĕ]] шкулне вĕренме янă, каярах Евфросин паллă тухтăр патне сиплев ĕçне алла илме янă. Кĕçех унăн пирки Рим императорĕ [[Максимиан]] илтнĕ, Пантолеона хăйĕн килне йышăнма шухăшланă.

Никомедире пурăнакан [[Ермолай Никомедийский|Ермолай]] [[пресвитер]] Пантелеимона асăрханă та ăна христианлăх пирки ăнлантарма тытăннă. 

Укçасăр ĕçлекен тухтăр пулса, Пантелеимон чылай тухтăра тупăшран хăтарнă, çавăнпа ун çине  Максимиан патне ӳпкев çитернĕ,  Пантелеймон тĕрмесене пырса христиансене Христос ячĕпе сиплет тенĕ. Император  Пантелеймона чĕнсе илнĕ те çак ӳпкеве сирме ыйтнă. Сăвапçă императора пĕр сывалайми чирлĕ çынна илсе ăна сиплесе пăхма сĕннĕ. Кам ăна сыватать: вăл е халăх мăчаварĕсем — çавăн ĕненĕвĕ чăнлă пулмалла тенĕ. Пурнăçа çырнипе, халăх мăчаварĕсем чирлĕ çынна сиплеймен, Пантелеимон вара кĕл туса вăй-хал çухатнă çынна сыватнă. Çакăн хыççăн чылайăшĕ Христоса ĕненме тытăннă, Максимиан вара Пантелеимон çине çиленнĕ те ăна муритлеме хушнă, хыççăн тинĕсе йывăр чулпа пăрахтарнă. Çапла пулин те Пантелеимон тĕрĕс-тĕкелех юлнă, вара ăна татах асапланă: йывăç çине çакнă, ӳтне çуртасемпе ĕнтнĕ, кайран тимĕр чĕрнесемпе çурнă, вĕрекен тăхлан ăшне пăрахнă, тинĕсре путарма тăнă. Тискер кайăксем патне туртса çурма пăрахнă пулсан, лешсем унăн урисене çуллама пикеннĕ.

Темĕн чухлĕ Пантелеимона муритленĕ хыççăн унăн пуçне касма хушнă. Ăна  [[маслина|маслина йывăçĕ]] çумне çыхса хунă та пуçне касма хăйнă, анчах та сăвапçă кĕл тума тытăннă, вара хĕç ăна сиен кӳреймен. Кĕл тунă чухне [[тӳпери сасă]]  Пантелеимона [[Тӳпери патшалăх]]а чĕннĕ те сăвапçă вăрçă çынĕсене çак тапăча пурнăçлама сĕннĕ. Çырнипе, унăн пуçне касса татсан, суранран юн мар, сĕт юхса тухнă, а маслина тут же покрылась плодами. Кăвайта пăрахсан аслă асапçă кĕлетки çунса кайман, ăна христиансем çĕре пытарнă.

Пантелеимон пуçĕ [[Сăвапçă Пантелеимон мăнастăрĕ|Афонри Пантелеимон мăнастăрĕнче]] упранать. Сăвапçăн типĕ ӳт пĕрчисем [[Раççей]]ри чылай хулара упранаççĕ. Православи чиркĕвĕ Пантелеимон вăрçă çынĕсене пулăшаканĕ тесе (халăх йăлинчи ячĕ Пантолеон «пурĕнче те арăслан» тени пулать), çаплах сиплевçĕ тесе (унăн иккĕмĕш, христиан, ячĕ Пантелеимон — «всемилостивый») хисеплет.
[[File:Panteleimon by Byzantine anonymous (15th c., Pushkin museum).jpg|thumb|left|&lt;center&gt;Сăваплă Пантелеимон ([[энкаустика|энкаустик]] турăшĕ, [[XI ĕмĕр]])&lt;/center&gt;]]

== Турăша çырни ==
== Литература ==
* {{Кĕнеке:Жития святых Ростовского|Страдание святого великомученика Пантелеимона|июль|27|страницы=}}
* Житие великомученика и целителя Пантелеимона / Киево-Печерская Лавра. — {{К.}}, 2006.
* Житие, страдания и полное описание чудес святого великомученика и целителя Пантелеимона. — {{М.}}: Трифонов Печенгский монастырь; Новая книга; Ковчег, 2001. — 480 с. — ISBN 5-7850-0046-6.
* {{кĕнеке|пуçелĕк=Святой великомученик и целитель Пантелеимон|каçă=http://www.nikolaevskii-sobor.ru/kniga.php?page=sviatoi-velikomuchenik-i-tselitel-panteleimon|вырăн=Мускав|издательство=Благовест|çул=2013|isbn=978-5-9968-0293-7|тираж=10000}}
* Святой великомученик и целитель Пантелеимон / сост. А. И. Плюснин. — {{М.}}: Благовест, 2010. — 240 с.
* ''[[Ульянов Олег Германович|Ульянов О. Г.]]'' [https://web.archive.org/web/20200129153526/http://afonit.info/russkij-monastyr/svyatyni-monastyrya/1700-letnyaya-sudba-glavnoj-svyatyni-russkogo-na-svyatoj-gore-afon-svyato-panteleimonova-monastyrya 1700-летняя судьба главной святыни Русского на Святой горе Афон Свято-Пантелеимонова монастыря.] — М., 2001.
* Бугаевский А. В. Пантелеимон // Православная энциклопедия. — М., 2019. — Т. LIV : «Павел — Пасхальная хроника». — С. 453-471. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-061-5.
* ''Ульянов О. Г.'' Великомученик Пантелеимон в Византии и Древней Руси: евхаристическая метафизика militia Christi и Άγιοι Ανάργυροι // Martyrium in nomen Christi: Мученики за веру в литературной традиции и культовой практике. — М.: ИВИ РАН, 2019.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.sestrichestvo.ru/ Сестричество в честь святого великомученика и целителя Пантелеимона]
* [https://azbyka.ru/days/sv-panteleimon-celitel Житие великомученика и целителя Пантелеимона] // azbyka.ru
* [https://web.archive.org/web/20161224233233/http://hram-ckb1rzd.moseparh.ru/sestrichestvo-v-chest-sv-vmch-i-celitelya-panteleimona/ Сестричество в честь святого великомученика и целителя Пантелеимона]

{{Тулаш каçăсем}}
{{Вунтăватă пулăшакан сăвапçăсем}}
{{DEFAULTSORT:Пантелеимон}}

[[Категори:Пантелеимон| ]]
[[Категори:III ĕмĕрти христиан сăваплисем]]
[[Категори:IV ĕмĕрти христиан сăваплисем]]
[[Категори:Аслă асапçăсем]]
[[Категори:Вунтăватă сăваплă пулăшакансем]]
[[Категори:Мăйран татнисем]]
[[Категори:Пĕрлехи Чиркĕвĕн сăваплисем]]
[[Категори:Христиан сăваплă тухтăрĕсем]]</text>
      <sha1>f4srhoefxzxifa6wagzwc8501fzr0lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Утагава Хиросигэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80696</id>
    <revision>
      <id>877949</id>
      <parentid>856617</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T10:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="glegwvyms2a98t3mgblc371fmcrrr5m" xml:space="preserve">{{Ӳкерçĕ
 |фон                  = 
 |ят                   = Утагава Хиросигэ
 |тăван ят             = (歌川広重)
 |çуралнă чухнехи ят   = 
 |ӳкерчĕк           =   Memorial Portrait of Hiroshige, by Kunisada.jpg  
 |анлăшĕ               = 
 |ӳкерчĕке ăнлантарни = Хиросигэ, Утагава Кунисада (1786—1864), ӗҫӗ 
 |çуралнă вăхăт= [[1797]]
 |çуралнă вырăн        = 
 |вилнĕ вăхăт=      [[1858]]
 |вилнĕ вырăн= 
 |пулса тухни=
 |гражданлăх=  
 |жанр                 = 
 |вĕренӳ               = 
 |стиль                = 
 |ĕçсем                = 
 |сĕм                  =  
 |сĕм янă              = 
 |викиампар= Утагава Хиросигэ
}}

'''Утагава Хиросигэ''' (歌川広重; [[1797]]—[[1858]]) — япони ӳнерҫи-графикӗ, [[укиё-э]] юхӑмӗн юлашки пайташӗсенчен пӗри, тӗслӗ [[ксилографи]] ӑсти,
5400 ытла гравюра авторӗ. Ӑстан чи паллӑ ӗҫӗсем - Токайдо 53 станциӥӗ тата 100 Эдо хулин, (хальхи [[Токио]]) 100 паллӑ сӑнӗсем пулса тӑраҫҫӗ. Ытларах вӑл жанра палӑртакан темасенче ӗҫленӗ -  [[кабуки]] театрӑн актерӗсене, [[Бидзинга|хитре хӗрарӑмсене]], Эдо тапхӑрӗн Япони хулин тӗрлӗ тӗслӗ пурнӑҫне сӑнарланӑ. Хокусай Утагава сӗм панӑ май Фудзи тӑвӗн 36 сӑнӗсен кӑшӑлне, фукэй-га — пейзаж тата [[катё-э|катё-га]] — кайӑксемпе чечексене ӳкерес жанрӗсенче пурнӑҫлать. Лирикаллӑ пейзажӗсенче ҫутҫанталӑкӑн улшӑнуллӑ, юрлӑ е тӗтреллӗ саманчӗсене сӑнарланӑ. Ӗҫӗсене Андо Хиросигэ (安藤広重) суя ятпа алӑ пуснӑ.

Утагава ӗҫӗсем франц тата вырӑс [[импрессионизм|импрессионисчӗсене]] вӑйлӑ сӗм янӑ. 
== Пурнӑҫӗ ==

== Ӗҫӗ-хӗлӗ ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=&quot;220px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
File:Utagawa Hiroshige I, published by Uoya Eikichi - Horikiri Iris Garden (Horikiri no hanashōbu), from the series One Hundred Famous Views of Edo (Meish... - Google Art Project.jpg
File:Utagawa Hiroshige - Evening on the Sumida river - Google Art Project.jpg
File:Ando Hiroshige - Plum Garden, Kameido - Google Art Project.jpg
File:Ando Hiroshige - Moon over Ships Moored at Tsukuda Island from Eitai Bridge - Google Art Project.jpg
File:Brooklyn Museum - Moonlight View of Tsukuda with Lady on a Balcony - Utagawa Hiroshige (Ando).jpg
File:26 Kozuke.jpg
File:Sumida River, the Wood of the Water God, at Masaki LACMA M.66.35.5.jpg
File:Hiroshige Atake sous une averse soudaine.jpg
File:Utagawa Hiroshige I, published by Uoya Eikichi - New Fuji, Meguro (Meguro Shin-Fuji), from the series One Hundred Famous Views of Edo (Meisho Edo hya... - Google Art Project.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Вуламалли ==
*Дашкевич В. Т. Хиросиге. — М.: Искусство, 1974.
*Новый Энциклопедический Словарь. — Рипол Классик, 2004.
*Мировое искусство. Андо Хиросигэ: Серия гравюр «53 станции Токайдо», «69 станций Кисокайдо». — СПб.: ООО «СЗКЭО» «Кристалл», 2006. — 160 с.: ил. — ISBN 5-9603-0052-4
*Мировое искусство. Андо Хиросигэ. «100 видов Эдо» — СПб.: ООО «СЗКЭО» «Кристалл», 2007. — 128 с.: ил. — ISBN 978-5-9603-0053-7

== Каҫӑсем ==
* [https://web.archive.org/web/20151227041030/http://yumenohikari.ru/utagawa_hiroshige_master_ukiyo-e/ Утагава Хиросигэ: атмосфера и дух Японии]
* [http://hirosige.ru/ hirosige.ru — Андо Хиросиге в России]
* [https://www.artwall.ru/catalog/107 Хиросиге Андо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191108130720/https://www.artwall.ru/catalog/107 |date=2019-11-08 }}
* [http://www.wm-painting.ru/yaponskaya_zhivopis/p2_articleid/1701 Гравюры Хиросиге]

[[Категори:Япони паллă çыннисем]]
[[Категори:Япони]]
[[Категори:Ӳнер]]
[[Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе]]
[[Категори:Япони ӳкерçисем]]</text>
      <sha1>glegwvyms2a98t3mgblc371fmcrrr5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Функцин ыт-тĕкеллĕхĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80809</id>
    <revision>
      <id>877951</id>
      <parentid>667436</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4781" sha1="nsadz0b0h4d3g4773cgopjm7t0p9l7h" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Ыт-тĕкел (пĕлтерĕшсем)}}
[[File:Function-x.svg|right|thumb|&lt;math&gt;f(x) = x&lt;/math&gt; — тĕкел функцин тĕслĕхĕ]]
[[File:Function x^2.svg|right|thumb|&lt;math&gt;f(x) = x^2&lt;/math&gt; — ытă функцин тĕслĕхĕ]]

[[File:Function-x3plus1.svg|thumb|&lt;math&gt;f(x) = x^3+1&lt;/math&gt;,  ытă та мар, тĕкел те мар функци тĕслĕхĕ]]
'''Функцин ыт-тĕкеллĕхĕ''' — аргуменчĕн палли (+ е -) хирĕçлипе улшăннни тĕлĕшпе хăйне [[симметри]]лле  кăтартакан  функцин, çавăн пекех,  унашкал маррин те,   асăннă ен палăрăмĕ. 

'''Ыт''' е  '''тĕкел''' тесе шăпах  çавнашкал [[Функци (математика)|функцисене]] калаççĕ. Ку [[ăнлав]] [[математикăлла анализ]]ăн нумай уйрăмĕсенче пысăк пĕлтерĕшлĕ, сăмахран,  [[капашла рет]]ĕн  тата  [[Фурье речĕ]]н теорийĕсенче. [[Ят]] [[капаш функцийĕ]]сен паларăмĕсемпе çыхăннă: &lt;math&gt;f(x) = x^n&lt;/math&gt; функци ытă, енчен те  &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ытă, анчах та тĕкел , енчен те &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; тĕкел.

* '''Тĕкел функци''' —  аргуменчĕн палли (+ е -) хирĕçлипе улшăнсан хăйĕн пĕлтерĕшне хирĕçлипе улăштаракан функци (график унăн координатсен пуçлавĕ тĕлĕшпе  [[варрилле симметри]]ллĕ).
* '''Ытă функци''' — аргуменчĕн палли (+ е -) хирĕçлипе улшăнсан, хăйĕн пĕлтерĕшне улăштарман функци (графикĕ унăн координатсен пуçлавĕ тĕлĕшпе [[тĕнĕлле симметри]]ллĕ).
* '''Ытă та мар, тĕкел те мар фунци''' '''(пĕтĕмĕшле сăпатлă функци)'''. Ку категорие малтанхи икĕ категорие кĕмен  функцисем кĕреççĕ.

== Формаллĕ палăртав ==
[[Палăртав]]сем [[функци (математика)|функцин]] нуль [[пăнчă]] тĕлĕшпе симметриллĕ   хуть те мĕнле [[функцин палăртав талккăшĕ|палăртав уçлăхĕ]] валли:  
:&lt;math&gt;X \subset \mathbb{R}&lt;/math&gt;, сăмахран, [[татăк]]шăн е [[хушăк (математика)|интервал]]шăн.
* &lt;math&gt;f:X \to \mathbb{R}&lt;/math&gt;,  функци ытă, енчен те
: &lt;math&gt;f(-x) = f(x),\quad \forall x \in X.&lt;/math&gt;
* Функци тĕкел, енчен те
: &lt;math&gt;f(-x)=-f(x), \quad \forall x \in X.&lt;/math&gt;

* Функциe, енчен те вăл нихăш асаннă категорие те кĕмесен,  ''ытă та мар, тĕкел те мар'' пулать. Е ăна пĕтĕмĕшле сăпатлă функци теççĕ.

== Ытă е тĕкел функцисен паллăлăхлă интегралĕсем ==
:Ытă [[функци (математика)|функцисен]] паллăлăхлă интегралĕсемшĕн
: &lt;math&gt; 
\int\limits_{-A}^{A}f(x)\; dx = \int\limits_{-A}^{0}f(x)\; dx + \int\limits_{0}^{A}f(x)\; dx = 2 \int\limits_{0}^{A}f(x)\; dx. 
&lt;/math&gt;, ма тесен сумма пайташĕсем тан.
: Çавăн пекех, тĕкел функцисен [[паллăлăхлă интеграл]]ĕсемшĕн
: &lt;math&gt; 
\int\limits_{-A}^{A}f(x)\; dx = \int\limits_{-A}^{0}f(x)\; dx + \int\limits_{0}^{A}f(x)\; dx = 0, &lt;/math&gt; ма тесен сумма пайташĕсем хирĕçле  паллăсемлĕ.

== Вуламалли ==
* И. М. Гельфанд, Е. Г. Глаголева, Э. Э. Шноль. Функции и графики. Основные приемы. — М.: Наука, 1968. — (Библиотечка физико-математической школы, выпуск 2). (Перевод на англ.: Functions and Graphs. The MIT Press, 1969, Birkhäuser: Boston, 1990 и 1998)
== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20200203173132/http://members.chello.at/gut.jutta.gerhard/kurs/kd.htm Einfache Erläuterung der Kurvendiskussion mit Symmetrieuntersuchung für eine rationale Funktion]
* [http://www.matheplanet.com/default3.html?call=article.php?sid=966 Exemplarische Kurvendiskussion] bei MathePlanet

[[Категори:Математика]]
[[Категори:Математикăлла анализ]]
[[Категори:Функцисем]]
[[Категори:Функци]]</text>
      <sha1>nsadz0b0h4d3g4773cgopjm7t0p9l7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82162</id>
    <revision>
      <id>877937</id>
      <parentid>869807</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T02:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5375" sha1="s9bpmdinmfdf1cueht0hzsy1ilnzdvq" xml:space="preserve">'''Расизм''' — идеологиллӗ шухӑшлав, ҫынсен расисем пӗр тан мар тата расӑсен танмарлӑхӗ историпе культурӑ ҫине сӗм яни пур тени тӗп вырӑнта тӑрать.
[[Ӳкерчĕк:Racistcampaignposter1.jpg|мини|1866 ҫулта Пенсильвани губернаторне суйланӑ чухнехи расистлӑ плакат.]]
Расизм тенине анлӑрах палӑртни те пур. Ҫапла, Britannica тӑрӑх, расизм — ку ҫынсене хытарса ҫирӗплетнӗ раса тенӗ ушкӑнсене уйӑрнин идеологийӗ, мӗн ҫуралсанах сӑн-питрен епле курӑнни тата ӑш-кӑмӑл, ӑс-тӑн, мораль, культура хушшисенче, тата хӑшпӗр расӑсем ҫуралсанах ытти рассӑсенчен ҫӳллӗрех пуласси пӗр пӗрин хушшинче ҫыхӑнса тӑни ҫинчен палӑртса каланӑ.

== Ятне палӑртни ==

== Истори ==

== Вуламалли ==
*
== Каҫӑсем ==
* * [http://www.un.org/russian/documen/convents/raceconv.htm Международная конвенция о ликвидации всех форм расовой дискриминации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307002424/http://www.un.org/russian/documen/convents/raceconv.htm |date=2009-03-07 }}
* [https://web.archive.org/web/20130609040631/http://www.echr-base.ru/race_oon.jsp Декларация ООН о расе и расовых предрассудках]
* [http://www.coe.int/ecri Европейская комиссия против расизма и нетерпимости]{{ref-en}}{{ref-fr}}
* ''[[Кон И.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_887.html «Психология предрассудка»] — подробный материал о социально-психологических корнях этнических предубеждений
* ''Майлз Р., Браун М.'' [http://commons.com.ua/?p=14436 Расизм и классовые отношения]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Расизм. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2004. — С. 145—176.
* ''[[Гобино, Жозеф Артюр де|Гобино Ж. А.]]'' [http://www.hrono.ru/libris/lib_g/gobino00.html Опыт о неравенстве человеческих рас]
* ''[[Булгаков С. Н.]]'' [http://www.vehi.net/bulgakov/rasizm/rasizm.html Расизм и христианство]
* [https://web.archive.org/web/20030722113452/http://historia-site.narod.ru/library/ethnology/tokarev_6.htm Биологические течения в этнографии. Расизм] // С. А. Токарев. История зарубежной этнографии.
* [http://univertv.ru/video/politologiya/politicheskaya_sociologiya/struktura_rasizma_i_vosstanovlenie_lekciya_2/?mark=all Структура расизма и восстановление. Лекция 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927021700/http://univertv.ru/video/politologiya/politicheskaya_sociologiya/struktura_rasizma_i_vosstanovlenie_lekciya_2/?mark=all |date=2013-09-27 }}
* ''Новиков О. Г.'' [https://web.archive.org/web/20070515231605/http://warrax.net/87/blackrasism.html Формирование идеологии африкано-американского движения «Власть чёрным» в 50-60-е годы XX в.] К вопросу о появлении «чёрного» расизма.
* [https://web.archive.org/web/20090802091440/http://www.intellectuals.ru/malakhov/izbran/9brasizm.htm В.Малахов. Скромное обаяние расизма]
* ''[[Шнирельман, Виктор Александрович|В.Шнирельман]]'' [https://web.archive.org/web/20120128080209/http://www.tolerance.ru/biblio/statii/rasizm.html  НОВЫЙ РАСИЗМ В РОССИИ] {{недоступная ссылка|число=21|месяц=05|год=2013|url=http://www.tolerance.ru/biblio/statii/rasizm.html|id=20110802}}
* [http://www.gzt.ru/topnews/society/-universitety-vyzhivaniya-inostrannyh-studentov-v-/57746.html Н.Кеворкова. Университеты выживания иностранных студентов в России]
* [http://www.sports.ru/football/73461502.html П.Тихонов. Есть ли расизм в России? (расизм в России и футбол)]
* [http://www.migracio.ru/shownew.php?id=38 Новые пути старого фашизма (о новой книге Т. Саррацина)]
* [http://gefter.ru/archive/17511 История расизма ещё не закончена (интервью со Снейт Гиссис)]
* ''[[Соколов Александр Борисович|Соколов А. Б.]]'' [https://www.youtube.com/watch?v=P_f0dbDe54k&amp;list=PLemWPr-qQTdYNDVxojo2nWePHR2jbyIi5&amp;index=8 Расы — разные виды. Мифы об эволюции человека]. ScienceVideoLab.

{{Хальхи халаплăх}}

[[Категори:Расизм]]</text>
      <sha1>s9bpmdinmfdf1cueht0hzsy1ilnzdvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85951</id>
    <revision>
      <id>877924</id>
      <parentid>767640</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T19:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="i7nl68tcpc0pitduj3sc5h50mvjiap4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Манул
| image file = Felis manul in moscow zoo.jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis = [[Сĕтпе ӳсекенсем]] 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Otocolobus manul
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}
[[Ӳкерчĕк:Manoel.jpg|мини|Манул]]
'''Манул''' ({{lang-lat|Otocolobus manul}}) е 1776 ҫулта пӗрремӗш хут ун ҫинчен ҫырнӑ нимӗҫ натуралисчӗ П. С. Паллас ячӗпе '''Паллас кушакӗ''' ({{lang-en|Pallas's cat}} теҫҫӗ — [[Сĕтпе ӳсекенсем|сĕтпе ӳсекенсен]] [[Кушак йышшисем|кушак йышшисен]] кил-йышӗнчи [[Çăткăнсем|тискер]] текĕрĕн чӗрчунӗ. 

Монотиплӑ {{lang-lat|Octolobus}} йӑхӗн пӗртен пӗр [[Тĕс (биологи)|тӗс]] пайташӗ.  Латин ячӗ {{lang-lat|Otocolobus}} грек чӗлхинчен килнӗ κολοβός ‘пӗчӗк’, тепре каласан «пӗчӗк хӑлха» пулса куҫӑнать. «Манул» тени тюрк чӗлхинчен пулса тухать.

== Епле курӑнни ==
Чӗрчун пысӑкӑшӗпе кил [[Кушак|кушакӗ]] пек.

== Ӑҫта пурӑнни == 

== Вуламалли ==
*Манул // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*Манул // Ломбард — Мезитол. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 15).
 
== Каҫӑсем ==
* [http://www.moscowzoo.ru/animals/khishchnye/manul/ Манул] на сайте [http://www.moscowzoo.ru/ Московского зоопарка.]{{v|20|5|2010}}
* [http://www.savemanul.org/ «Манул»] — официальный сайт программы «Изучение и сохранение манула» Сибирского экологического центра ([[Новосибирск]]).{{v|20|5|2010}}
* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals/255.html Манул] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220043844/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals%2F255.html |date=2008-12-20 }} в информационной поисковой системе по биоразнообразию [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html «Позвоночные животные России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518092423/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html |date=2013-05-18 }} на [http://www.sevin.ru/ сайте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213043044/http://www.sevin.ru/ |date=2007-12-13 }} Института проблем экологии и эволюции имени А. Н. Северцова.{{v|20|5|2010}}
* [https://web.archive.org/web/20111113024521/http://www.nat-geo.ru/article/263 Степной отшельник] на сайте [https://web.archive.org/web/20171023191911/http://www.nat-geo.ru/ «National Geographic Россия».]
 
[[Категори:Кушак йышшисем]]
[[Категори:Сĕтпе ӳсекенсем| ]]
[[Категори:Чĕрчунсем]]
[[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>i7nl68tcpc0pitduj3sc5h50mvjiap4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касаткина Людмила Ивановна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102474</id>
    <revision>
      <id>877928</id>
      <parentid>846198</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MasterRus21thCentury</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Ludmila Kasatkina.jpg]] → [[File:Vladimir Putin with Ludmila Kasatkina.jpg]]</comment>
      <origin>877928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="smruq499yw4dwnkcm1ule2r9mgmigbt" xml:space="preserve">{{Кинематографист
 |Ят                   = Людмила Касаткина
 |Ӳкерчĕк              = Vladimir Putin with Ludmila Kasatkina.jpg
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
 |Çуралнă чухнехи ят   = Ludmila Kasatkina 9 sept 2010 (cropped).jpg
 |Çуралнă вăхăт        = [[1925]], [[çу, 15]]
 |Çуралнă вырăн        = {{ÇуралнăВырăн|Новое село|Новое селора}}
 |Вилнĕ вăхăт          = [[2012]] [[нарăс, 22]]
 |Вилнĕ вырăн          = {{ВилнĕВырăн|Мускав|Мускавра}}
 |Професси             = раççей актёрĕ
 |Хастар çулсем        = 1947—2012
 |Амплуа               = 
 |Театр                = 
 |Рольсем              = 
 |Спектакльсем         = 
 |Чыславсем            = 
}}
'''Людмила Ивановна Касаткина''' (15.5.1925, [[Новое село]] — 22.2.2012, [[Мускав]]) — совет кино актриса. 
== Биографи ==
{{Çырмалла}}
== Фильмографи ==
{{div col}}
# {{Çул кинора|1954}} — [[Тигрсене алла илекен]] — ''Лена Воронцова
# {{Çул кинора|1956}} — [[Пыл уйăхĕ (фильм, 1956)|Пыл уйăхĕ]] — ''Люда Одинцова-Рыбальченко
# {{Çул кинора|1958}} — [[По ту сторону (фильм, 1958)|По ту сторону]] — ''Варя
# {{Çул кинора|1960}} — [[Три рассказа Чехова]] (новелла «Месть») — ''Жена Полина Григорьевна
# 1960 — [[Хлеб и розы (фильм, 1960)|Хлеб и розы]] — ''Лиза Никитина, коммунарка
# {{Çул кинора|1961}} — [[Укрощение строптивой (фильм, 1961)|Укрощение строптивой]] — ''Катарина
# {{Çул кинора|1963}} — [[Фитиль (киножурнал)|Фитиль]] (сюжет №7 «Жертва») — ''Она
# {{Çул кинора|1964}} — [[Вызываем огонь на себя (фильм)|Вызываем огонь на себя]] — ''[[Морозова Анна Афанасьевна|Анна Морозова]], советская разведчица, руководитель подпольной организации
# {{Çул кинора|1966}} — [[Душечка (фильм)|Душечка]] — ''Ольга Семёновна Племянникова
# {{Çул кинора|1967}} — [[Операция «Трест» (фильм)|Операция «Трест»]] — ''[[Захарченко-Шульц, Мария Владиславовна|Мария Владиславовна Захарченко]], террористка''
# {{Çул кинора|1970}} — [[Соло (фильм)|Соло]] (короткометражный) — ''Изюмина
# 1972 — [[Гроссмейстер (фильм)|Гроссмейстер]] — ''мать Сергея Хлебникова
# 1972 — [[Свеаборг (фильм)|Свеаборг]] — ''Вера Константиновна Емельянова
# {{Çул кинора|1973}} — [[Большая перемена]] — ''Екатерина Семёновна, директор школы
# {{Çул кинора|1974}} — [[Помни имя своё]] — ''Зинаида Воробьёва
# {{Çул кинора|1975}} — [[Под крышами Монмартра]] — ''мадам Марселина Арно
# {{Çул кинора|1977}} — [[Диалог (фильм, 1977)|Диалог]] — ''Широкова
# {{Çул кинора|1982}} — [[Мать Мария (фильм)|Мать Мария]] — ''[[Мария (Скобцова)|Елизавета Юрьевна Кузьмина-Караваева]]
# 1982 — [[Принцесса цирка (фильм)|Принцесса цирка]] — ''мадам Каролина
# {{Çул кинора|1985}} — [[Дороги Анны Фирлинг]] — ''Анна Фирлинг по прозвищу «мамаша Кураж»
# {{Çул кинора|1988}} — [[Радости земные]] — ''Наталья Лемехова
# {{Çул кинора|1992}} — [[Маклер (фильм)|Маклер]] — ''Маклер
# {{Çул кинора|1993}} — [[Раскол (телесериал, 1993)|Раскол]] — ''Александра Калмыкова
# {{Çул кинора|1998}} — [[Судья в ловушке]] — ''миссис Скуизем
# {{Çул кинора|2001}} — [[Яды, или Всемирная история отравлений]] — ''Евгения Ивановна Холодкова
# {{Çул кинора|2003}} — [[Ищу невесту без приданого]] — ''Вера Петровна
# {{Çул кинора|2006}} — [[Потерянные в раю]] — ''Мария Бове
{{div col end}}

== Каçăсем ==
* {{Imdb name|0440433}}

[[Категори:1925 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Çăвăн 15-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:2012 çулта вилнисем]]
[[Категори:Нарăсăн 22-мĕшĕнче вилнисем]]</text>
      <sha1>smruq499yw4dwnkcm1ule2r9mgmigbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мукусев Владимир Викторович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109691</id>
    <revision>
      <id>877927</id>
      <parentid>876732</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4790" sha1="lpg6hpd0o7j6a35pdki00bywv1utk38" xml:space="preserve">[[File:Vladimir Mukusev 1989.jpg|thumb|Vladimir Mukusev [[1989]]]]
'''Владимир Викторович Мукусев''' (1951 çур., Ленинград) — журналист.

Унăн ашшĕ, Виктор Дмитриевич Мукусев&lt;ref&gt;Мукусев В. В. [http://www.belousenko.com/books/publicism/mukusev_razberemsya.pdf РАЗБЕРЕМСЯ.. : ФРАГМЕНТЫ ИНТЕРВЬЮ, ВЫСТУПЛЕНИЙ, СТАТЬИ, СЦЕНАРИИ И РАССЛЕДОВАНИЯ РАЗНЫХ ЛЕТ: ПУБЛИЦИСТИКА].  2018, , ФЛИНТА («От автора» сыпăка пăхмалла)&lt;/ref&gt;, Тутарстанти Элкел районĕнчи Сиктĕрме ятлă чăваш ялĕнчен тухнă çын. 

Çапла вара, Раççейри паллă [[журналист]]ăн Владимир Викторович Мукусевăн [[тымар]]ĕсем Сиктĕрмерен. Унăн ашшĕ, тинĕс-çар [[офицер]]ĕ, кунта çуралса ÿснĕ. Журналист хăйĕн &quot;Парламент России&quot; кĕнекине ашшĕн тăван [[ял]]не парнеленĕ. Çав [[кĕнеке]] халь аçта упранни паллă мар.

Çав ялти ытти хăшпĕр  Мукусевсем&lt;ref&gt;[https://tatfrontu.ru/taxonomy/term/97/97/м Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан]&lt;/ref&gt;:
* МУКУСЕВ (МУКУСОВ) СТЕПАН ДМИТРИЕВИЧ (1912-?)
* МУКУСЕВ ВАСИЛИЙ ДМИТРИЕВИЧ (1924-1985)
* МУКУСЕВА АНАСТАСИЯ ДМИТРИЕВНА (1919-1999)

Асăннă çăлкуçранах çав хушаматлă тепĕр çын ятне курма пулать — МУКУСЕВ МИХАИЛ ЯКОВЛЕВИЧ (хăш çулсенче пурăнни паллă мар, 1941-45-мĕш çулсенче вăрçăра çапăçнă). Анчах та вăл çын Сиктĕрмерен мар, хайхи Элкел районĕнчи тепĕр чăваш ялĕнчен, [[Кивĕ Матак]]ран. 

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://persona.km.ru/interview/index.asp?data=25.06.2001%2012:58:00&amp;archive=on Интервью Владимира Мукусева 2001 года]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ren-tv.com/news/incidents/5458-2009-06-19-17-49-37 Сюжет «Прощание с Олегом Вакуловским»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706152637/http://www.ren-tv.com/news/incidents/5458-2009-06-19-17-49-37 |date=2009-07-06 }}
* [http://www.aero-don.ru/articles/s/17/i/38/ «Взгляд» Владимира Мукусева]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://old.echo.msk.ru/guests/207/ В эфире «Эха Москвы»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{статья |автор = [[Евгений Додолев]] |пуçелĕк = «В КАДРЕ ВСЕСОЮЗНАЯ ЖАЛОБНАЯ КНИГА» |оригинал = |каçă = http://www.pnp.ru/newspaper/20100122/1791.html |кăларăм = «[[Парламентская газета]]» |тĕс = хаçат |вырăн = Мускав |çул = 2009 |том =
|номер = 02 |страницы = 17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100926164212/http://pnp.ru/newspaper/20100122/1791.html
|archivedate = 2010-09-26}}
* [http://new.jf.pu.ru/index/146-1417.html Владимир Мукусев: «Власть напрасно боится журналистов в прямом эфире»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ourt.ru/rubrika2.php?row_id=3819 Пресс-конференция Владимира Мукусева]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20201010115906/https://svpressa.ru/society/article/21833/ Владимир Мукусев в интервью Евгению Ю. Додолеву вспоминает, как и когда он в последний раз общался с Владом Листьевым, 2010 год]

[[Категори:ССРП телеертӳçисем]]
[[Категори:Раççей журналисчĕсем]]
[[Категори:ССРП журналисчĕсем]]
[[Категори:Репортёрсем]]
[[Категори:Раççей публицисчĕсем]]
[[Категори:ССРП Журналистсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]]</text>
      <sha1>lpg6hpd0o7j6a35pdki00bywv1utk38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Романов Виктор Павлович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110241</id>
    <revision>
      <id>877939</id>
      <parentid>869810</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T03:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4875" sha1="qmp8l8yadl300bsx4wprv6yg16a8d47" xml:space="preserve">{{Кинематографист
| ят                   = Романов Виктор Павлович
| фото                 = Романов_Виктор_Павлович.jpg
| анлăшĕ               = 200px
| ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
| çуралнă чухнехи ят   =  
| çуралнă вăхăт        = [[1927]], [[пуш, 11]]     
| çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Ишим|Ишимре}} хула, [[Тĕмен облаçĕ]], РСФСР, [[ССРП]]
| вилнĕ вăхăт          = [[1984]], [[çĕртме, 29]] 
| вилнĕ вырăн          = {{ВВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, ЧАССР, РСФСР, [[ССРП]] 
| гражданлăх           = {{USSR}}
| професси             = XX ĕмĕрти совет/чăваш режиссёрĕ
| хастар çулсем        = 
| киностуди            = 
| чыславсемпе парнесем = 
{{{!}}
{{!}} {{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин II степеньлĕ орденĕ}} {{!!}} {{Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн медаль}}
{{!}}}
}}
'''Ви́ктор Па́влович Рома́нов''' (11.3.1927, [[Ишим]], [[Тĕмен облаçĕ]], РСФСР, ССРП — 29.6.1984, [[Шупашкар]], Чăваш АССР, РСФСР, ССРП) — [[ССРП|совет]]/чăваш режиссёрĕ, актёрĕ, педагогĕ тата патшалăх ĕçченĕ.

== Биографи ==
1927 çулхи пушăн 11-мĕшĕнче [[Ишим]]ре ([[Тĕмен облаçĕ]]) çуралнă.

[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]не хутшăннă.

Вăрçă вĕçленсен [[ГИТИС]]а режиссура факультетне ([[Попов Алексей Дмитриевич|А. Д. Попов]] ССРП халăх артисчĕн курсĕ) вĕренме кĕнĕ. 1945—1946 çулсенче [[Мускав облаçĕн пукане театрĕ]]нче ĕçленĕ.

1951 çулта ГИТИС-ре вĕренсе тухсан Шупашкар килнĕ, [[Шупашкарти Вырăс драма театрĕ]]нче режиссёр (1951—1952), тĕп режиссёр (1955—1963 тата 1966—1968); Çамрăксен театрĕнче тĕп режиссёр тата актёр пулса (1952—1955, халĕ [[Чăваш патшалăхĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăк куравçă театрĕ]]) ĕçленĕ, Чăваш АССР культура министрĕн çумĕ (1963—1966) тата Чăваш АССР радиокалаçу тата телекурав комитечĕн председатель çумĕ (1968—1971) пулса тăрăшнă.

1971—1984 çулсенче [[Шупашкарти Ф. П. Павлов ячĕллĕ мусăк вĕрентĕшĕ]]нче театр уйрăмне ертсе пынă, студентсене вĕрентнĕ&lt;ref name=&quot;enc.cap&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=1773 |title=РОМАНОВ Виктор Павлович |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720135827/http://www.enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=1773 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

{{External media
|width=250px
|align=left
|clear=left
|image1=[https://theatre-museum.ru/srv/getImage?objectId=160191&amp;attributeId=4419&amp;serial=1&amp;ext=jpg&amp;size=2 Программка к спектаклю Русского драматического театра Чувашской АССР «Тудимир» Я. Ухсая]
}}

=== Килйыш ===
* Арăмĕ — [[Романова Фаина Александровна|Ф. А. Романова]] — театр пĕлевçи, çыравçă.
** Ывăлĕ — [[Романов Павел Викторович|П. В. Романов]] — театр пĕлевçи, актёр.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://theatre-museum.ru/persons/186785 Романов Виктор Павлович]
* [https://web.archive.org/web/20241221035342/https://www.artmuseum.ru/author/7dd871cf-d5bd-4c42-ab90-7663d981efe7?page=211 Романов Виктор Павлович]
* [https://online.rusdram21.ru/novosti/galereya-pamyati-85-let-rezhisseru-v-p Галерея памяти: 85 лет режиссёру В. П. Романову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241220041821/https://online.rusdram21.ru/novosti/galereya-pamyati-85-let-rezhisseru-v-p |date=2024-12-20 }}

[[Категори:1927 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Пушăн 11-мĕшĕнче çуралнисем]] 
[[Категори:1984 çулта вилнисем]]
[[Категори:Çĕртмен 29-мĕшĕнче вилнисем]]</text>
      <sha1>qmp8l8yadl300bsx4wprv6yg16a8d47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Мухаммед</title>
    <ns>10</ns>
    <id>111966</id>
    <revision>
      <id>877931</id>
      <parentid>857564</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Muhammad2.png|Muhammad2.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]].</comment>
      <origin>877931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="4aigys4q07l3p15jzxba2m20eb9prjo" xml:space="preserve">{{Çӳрев тапăлĕ
|ят     = Мухаммед
|пуçелĕк  = [[Мухаммед]]
|state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|ӳкерчĕк    = 
|стиль        = background:{{Тĕс|Ислам}}
|кĕлетке_класĕ = hlist

|пуçелĕк1 = Биографи
|ят-йыш1  = [[Мухаммед Меккăра|Мекка]] {{*}} [[Первая клятва при Акабе|Первая клятва при Акабе]] {{*}} [[Вторая клятва при Акабе|Вторая клятва при Акабе]] {{*}} [[Хиджра]] {{*}} [[Мухаммед Мединăра|Медина]] {{*}} [[Худайбийский мирный договор|Худайбийский договор]] {{*}} [[Байа Ридван|Байа Ридван]] {{*}} [[Меккăна çĕнсе илни]] {{*}} [[Мухаммед Меккăна çĕнсе илнĕ хыççăн|Меккăна çĕнсе илнĕ хыççăн]] {{*}} [[Военные походы Мухаммеда|Военные походы]] {{*}} [[Дипломатическая карьера Мухаммеда|Дипломатическая карьера]] {{*}} [[Сира (биографи)|Сира]] ([[Список биографий Мухаммеда|список биографий]]) {{*}} [[Хадис]] ([[хадисоведение]], [[сборники хадисов]]) {{*}} [[Прощальное паломничество]] ([[Прощальная проповедь|Прощальная проповедь]])

|пуçелĕк2 = Тӗлӗнтермӗшсем
|ят-йыш2  = [[Коран]] ([[Первое откровение Мухаммеда|Первое откровение]]) {{*}} [[Исра тата мирадж]]
{{*}} [[Раскол Луны]] {{*}} [[Чудеса Мухаммеда|Другие чудеса]]

|пуçелĕк3 = Шухӑшсем/ &lt;br&gt; хаклавсем
|ят-йыш3  = [[Отношение Мухаммеда к христианам|Отношение к христианам]] {{*}} [[Отношение Мухаммеда к евреям|Отношение к евреям]] {{*}} [[Мухаммед в исламе|Ислам]] {{*}} [[Мухаммед Библире|Библи]] {{*}} [[Мухаммед иудаизмре|Иудаизм]] {{*}} [[Мухаммед вăтам ĕмĕрсенчи христианлăхра|Вăтам ĕмĕрсенчи христианлăх]] {{*}} [[Мухаммед иториллĕхĕ|Историллĕх]] {{*}} [[Мухаммеда критиклени|Критика]]

|пуçелĕк4 = Килйыш
|ят-йыш4  =  [[Ахль аль-Байт]] {{*}} [[Мухаммед пӳлĕхçĕн арăмĕсем|арăмĕсем]] {{*}} çуратакансем:  [[Абдуллах ибн Абд аль-Мутталиб|Абдуллах]], [[Амина бинт Вахб|Амина]] {{*}} дети: [[Касим ибн Мухаммад ибн Абдуллах|Касим]], [[Абдуллах ибн Мухаммед|Абдуллах]], [[Зайнаб бинт Мухаммад|Зайнаб]], [[Рукайя бинт Мухаммад|Рукайя]], [[Умм Кульсум бинт Мухаммад|Умм Кульсум]], [[Фатима аз-Захра|Фатима]], [[Ибрахим ибн Мухаммад|Ибрахим]] {{*}} мăнукĕсем: [[Хасан ибн Али|Хасан]], [[Хусейн ибн Али|Хусейн]], [[Зайнаб бинт Али|Зайнаб]], [[Умм Кульсум бинт Али|Умм Кульсум]], [[Мухсин ибн Али|Мухсин]], [[Умама бинт Зайнаб]], [[Али ибн Зайнаб]], [[Абдуллах ибн Усман]]

|пуçелĕк5     = [[Преемственность Мухаммеда|Преемственность]]
|ят-йыш5      = [[Сахаба]] {{*}} [[Гадир Хумм]] {{*}} [[Хадис о пере и бумаге]] {{*}} [[Собрание в Сакифе]]

|пуçелĕк6 = Мухтавлани
|ят-йыш6  = [[Салават (гоноратив)]] {{*}} [[Салават (молитва)]] {{*}} [[Наат]] {{*}} [[Мавлид]]

|пуçелĕк7 = Çыхăннă статьясем
|ят-йыш7  = [[Масджид ан-Набави]] {{*}} [[Имущество Мухаммеда]] {{*}} {{iw|Реликвии Мухаммеда|Реликвии Мухаммеда|en|Relics of Muhammad}} {{*}} [[Мухаммед пичечĕ]] {{*}} [[Ислам историйĕ]] ({{iw|Хронология истории ислама|Хронология|en|Timeline of early Islamic history}})

&lt;!-- |below      = [[Портал:Ислам]]
--&gt;}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}

[[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Ислам]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4aigys4q07l3p15jzxba2m20eb9prjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тинĕс ăмăрткайăкĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122069</id>
    <revision>
      <id>877947</id>
      <parentid>838707</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T08:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1503" sha1="rgbl3ngie7ucdqlo91uvw4k75a0aext" xml:space="preserve">:{{ан арпаштарăр|Ăмăртакайăк|Ăмăртакайăкпа}}
{{Пĕлтерĕшсем|Тинĕс ăмăрткайăкĕ (пĕлтерĕшсем)}}
{{Taxobox
| name = Тинĕс ăмăрткайăкĕ
| image file = Riesenseeadler.jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis =  
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Haliaeetus
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Тинĕс ăмăрткайăкĕ''' ({{lang-la|Haliaeetus}},  ''haliaeetus'' «тинĕс ăмăртакайăкĕ»,  {{lang-grc|ἁλιάετος}},  ахăртнех, «[[скопа]]») —  [[Хурчка йышшисем]] ямахатри [[Тинĕс ăмăрткайăкĕ йышшисем]] айямахатри çăткăн вĕçенкайăксен речĕ (кăкĕ).

== Асăрхавсем ==
{{Викисловарь|тинĕс ăмăрткайăкĕ}}
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{Книга:Биологический энциклопедический словарь|с=431}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Орланы, морские орлы}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20111121032542/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/publicat.shtm Подборка статей и видовых очерков на сайте «Пернатые хищники России»]{{ref-ru}}
{{Внешние ссылки|Животные}}

[[Категори:Тинĕс ăмăрткайăкĕсем| ]]</text>
      <sha1>rgbl3ngie7ucdqlo91uvw4k75a0aext</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хăлат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122334</id>
    <revision>
      <id>877952</id>
      <parentid>839667</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>877952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="sav6k8ek58m354tiinbgu350ho0vrez" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Хăлат (пĕлтерĕшсем)}}
{{Taxobox
| name = Хăлат
| image file = Circus pygargus (Naumann).jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis =  
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Circus
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Хăлат''' ({{lang-la|Circus}}) —  [[Хурчка йышшисем]] ямахатри  [[Хăлат йышшисем]] айямахатри çăткăн вĕçенкайăксен речĕ (кăкĕ).

== Литература ==
* Биологический энциклопедический словарь / Под ред. М. С. Гилярова. — 2-е изд., исправл. — М.: Большая российская энциклопедия, 1995.
{{Викисловарь|хăлат}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20111121032542/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/publicat.shtm Подборка статей и видовых очерков на сайте «Пернатые хищники России»]{{ref-ru}}

{{Внешние ссылки|Животные}}

[[Категори:Хăлатсем| ]]
[[Категори:Вĕçенкайăксен речĕсем]]</text>
      <sha1>sav6k8ek58m354tiinbgu350ho0vrez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-10-4 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130922</id>
    <revision>
      <id>877922</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Джованни Баттиста Гаулли, &quot;Триумф францисканского ордена&quot;, роспись плафона главного нефа Базилики Двенадцати Святых Апостолов, Рим, Лацио, Италия»</comment>
      <origin>877922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="8lkjag3uelgrdn40yx5hj2zlbmz2hd8" xml:space="preserve">Джованни Баттиста Гаулли, &quot;Триумф францисканского ордена&quot;, роспись плафона главного нефа Базилики Двенадцати Святых Апостолов, Рим, Лацио, Италия</text>
      <sha1>8lkjag3uelgrdn40yx5hj2zlbmz2hd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-10-4</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130923</id>
    <revision>
      <id>877923</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Basilica dei Santi Apostoli (Rome) - Ceiling.jpg»</comment>
      <origin>877923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="3wjx8a9n3obe5zwodscjt562ccbtxl8" xml:space="preserve">Basilica dei Santi Apostoli (Rome) - Ceiling.jpg</text>
      <sha1>3wjx8a9n3obe5zwodscjt562ccbtxl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӳтсе явасси:Воже</title>
    <ns>1</ns>
    <id>130924</id>
    <revision>
      <id>877926</id>
      <timestamp>2026-09-28T19:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52234-29</username>
        <id>41075</id>
      </contributor>
      <comment>/* топоним */ ҫӗнӗ тема</comment>
      <origin>877926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="afpr81uj5xiym6d7juyr9fup4ftflxs" xml:space="preserve">== топоним ==
лашасене тытса пымалли кантрасен тилхеписем [[Ятарлă:Вклад/~2026-52234-29|~2026-52234-29]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:~2026-52234-29|сӳтсе яв]]) 19:54, 28 Авӑн уйӑхӗн 2026 (UTC)</text>
      <sha1>afpr81uj5xiym6d7juyr9fup4ftflxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рет кăмпи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130925</id>
    <revision>
      <id>877942</id>
      <timestamp>2026-09-29T04:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Рет}} {{Taxobox | name = Рет кăмпи | image file = Tricholoma terreum 111130w.JPG | classis =  | ordo =     | familia =  | genus =  | species =  | subspecies =   | latin = Tricholoma | wikispecies =  | commons =   | itis =  | ncbi =  | range map =  }} '''Рет кăмпи''', е '''Трихоло́ма''' ({{lang-lat|Tricholoma}}, ку {{lang-grc| τρῐχο- +λῶμα}} «тĕклĕ хĕрри» (тумтирĕн) тени...»</comment>
      <origin>877942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="adf048y6wdab5dqmu2vo3zr1fzh0f0f" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Рет}}
{{Taxobox
| name = Рет кăмпи
| image file = Tricholoma terreum 111130w.JPG
| classis = 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Tricholoma
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}
'''Рет кăмпи''', е '''Трихоло́ма''' ({{lang-lat|Tricholoma}}, ку {{lang-grc| τρῐχο- +λῶμα}} «тĕклĕ хĕрри» (тумтирĕн) тенинчен) —  [[Рет кăмпи йышшисем]] ямахатри кăмпасен речĕ (кăкĕ). 
 
== Çавăн пекех ==
* [[Суя уплюнкка]]
* [[Уплюнкка ]]

== Литература ==
* Ляхов П. Р. Энциклопедия грибов. — М.: «ЭКСМО-Пресс», 2001. — С. 168. — ISBN 5-04-003208-0.

== Каçăсем ==
* [https://gribomaniya.ru/sistematika-gribov/razryady-gribov/sedobnye-griby/opyonki-armillyarii Опёнки-армиллярии]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918101128/https://gribomaniya.ru/sistematika-gribov/razryady-gribov/sedobnye-griby/opyonki-armillyarii |date=2021-09-18 }} 
* [https://babushkinadacha.ru/griby/sedobnye-griby-opyata-vidy-s-foto.html Съедобные грибы опята: виды с фото]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423181420/https://babushkinadacha.ru/griby/sedobnye-griby-opyata-vidy-s-foto.html |date=2020-04-23 }}

[[Категори:Кăмпасем]]
[[Категори:Микологи]]
[[Категори:Çиме юрăхлă кăмпасем]]
[[Категори:Çиме юрăхсăр кăмпасем]]</text>
      <sha1>adf048y6wdab5dqmu2vo3zr1fzh0f0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вивальди, Антонио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130926</id>
    <revision>
      <id>877943</id>
      <timestamp>2026-09-29T05:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Vivaldi.jpg|thumb|Antonio Vivaldi, (1678–1741)]] :{{redirect|Вивальди}} '''Анто́нио Лучио&lt;ref name=&quot;Камзолова&quot;&gt; Камзолова, М. Н. Музыкальное путешествие по городам Италии: учебно-методическое пособие : [арх. 21 сентября 2019]. — Scientific magazine Kontsep, 2015.&lt;/ref&gt; Вива́льди''' ({{lang-it|Antonio Lucio Vivaldi}} — Ит...»</comment>
      <origin>877943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="078f2g4yzng89jt6ukz6eciognkyblq" xml:space="preserve">[[File:Vivaldi.jpg|thumb|Antonio Vivaldi, (1678–1741)]]
:{{redirect|Вивальди}}
'''Анто́нио Лучио&lt;ref name=&quot;Камзолова&quot;&gt; Камзолова, М. Н. Музыкальное путешествие по городам Италии: учебно-методическое пособие : [арх. 21 сентября 2019]. — Scientific magazine Kontsep, 2015.&lt;/ref&gt; Вива́льди''' ({{lang-it|Antonio Lucio Vivaldi}} — [[Итали|итальян]] [[композитор]]ĕ тата [[сĕрмекупăс]]çи-[[виртуоз]]ĕ, [[педагог]], [[дирижёр]], çавăн пекех [[католицизм]]ри [[сăваплăхçă]].</text>
      <sha1>078f2g4yzng89jt6ukz6eciognkyblq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>877944</id>
      <parentid>877943</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T05:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>877944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="88gaol4iad27cc33ncjxw0keppn29di" xml:space="preserve">[[File:Vivaldi.jpg|thumb|Antonio Vivaldi, (1678–1741)]]
:{{redirect|Вивальди}}
'''Анто́нио Лучио&lt;ref name=&quot;Камзолова&quot;&gt; Камзолова, М. Н. Музыкальное путешествие по городам Италии: учебно-методическое пособие : [арх. 21 сентября 2019]. — Scientific magazine Kontsep, 2015.&lt;/ref&gt; Вива́льди''' ({{lang-it|Antonio Lucio Vivaldi}}, 1678–1741)  — [[Итали|итальян]] [[композитор]]ĕ тата [[сĕрмекупăс]]çи-[[виртуоз]]ĕ, [[педагог]], [[дирижёр]], çавăн пекех [[католицизм]]ри [[сăваплăхçă]].
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

[[Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа]]
[[Категори:Композиторсем]]
[[Категори:Вивальди]]</text>
      <sha1>88gaol4iad27cc33ncjxw0keppn29di</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>