Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 961 878026 3024 2026-10-02T15:19:05Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Чăваш Республики]] на [[Чӑваш Республики]] 878026 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Чӑваш Республики]] 9wsjm9k0fie5018b8olz38n8kia1erc 0 1061 878027 3102 2026-10-02T15:19:10Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Чăваш Республики]] на [[Чӑваш Республики]] 878027 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Чӑваш Республики]] 9wsjm9k0fie5018b8olz38n8kia1erc 0 1079 878028 3114 2026-10-02T15:19:15Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Чăваш Республики]] на [[Чӑваш Республики]] 878028 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Чӑваш Республики]] 9wsjm9k0fie5018b8olz38n8kia1erc 0 1263 878021 3295 2026-10-02T15:18:40Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Атăл]] на [[Атӑл]] 878021 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Атӑл]] bih1ufp06andvusoyk6k2agm7fg3zo2 0 2513 878034 875185 2026-10-02T20:29:10Z Amherst99 3381 /* */ 878034 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = урал |ят = Удмурт чӗлхи |тăван ят = удмурт кыл |патшалăхсем = {{ялавлани|РФ}} |регионсем = {{ялавлани|Удмурти}},<br>{{ялавлани|Пушкăртстан|ят=Пушкӑртстан}},<br>{{ялавлани|Тутарстан}},<br>{{ялавлани|Мари Эл}},<br>{{ялавлани|Перĕм Ен|ят=Перӗм Ен}},<br>{{ялавлани|Киров облаçĕ|ят=Киров облаҫӗ}},<br>{{ялавлани|Свердловск облаçĕ|ят=Свердловск облаҫӗ}} |официаллă чĕлхе = {{ялавлани|Удмурти}} |йĕркелекен = |калаçакан йышĕ = 324 338<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab6.xls Çырав-2010]</ref> |категори = [[Еврази чĕлхисем]] |классификаци = [[Урал чĕлхисем|Урал çемьи]] :[[Финн-укăр чĕлхисем|Финн-укăр турачĕ]] ::[[Перĕм чĕлхисем|Перĕм группи]] |çыру = [[кириллица]] ([[Удмурт çырулăхĕ]]) |ГОСТ 7.75–97 = удм 700 |ISO2 = udm |ISO3 = udm }} '''Удмурт чӗлхи''' (''удмурт кыл'') — [[финн-укăр чĕлхисем|финн-укӑр]] чӗлхисем патне кӗрекен [[чӗлхе]], [[Удмуртсем|удмурт]] халӑхӗн чӗлхи, [[Удмурти]]ре сарӑлнӑ. Юлашки тӗпчевсемпе килӗшӳллӗн, 10 яхӑн диалект, 40 ытла вырӑнти калаҫӑва уйӑраҫҫӗ. Литература чӗлхи мӗнпур диалект ҫинче никӗсленет. Хӑй вӑхӑтӗнче ([[VIII]] - [[XIII]] ӗмӗрсенче) пӑлхар-чӑвашпа удмурт йӑхӗсем ҫыхӑнура пулнӑ. Ҫав тапхӑртан пуҫласа паянхи кунччен удмурт чӗлхинче 300 яхӑн чӑваш сӑмахӗ упранса юлнӑ. Пӗр пекреххисем: {{lang-udm|шур}} (юханшыв) - {{lang-cv|шур}} (кӳлӗ, шурлӑх), {{lang-udm|сугон}} (сухан) - {{lang-cv|сухан}} (лук). == Ҫырулӑхӗ == {{main|Удмурт çырулăхĕ}} {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӝ ӝ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӟ ӟ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӥ ӥ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӧ ӧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӵ ӵ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я |colspan="4"| |} == Социолингвистика характеристики == [[File:Otiskom.jpg|thumb|right|400 px|[[Ижевск]]. Удмурт чӗлхипе ҫырнӑ тӗслӗх.]] 2010 ҫулта ҫырса тухнипе, удмурт чӗлхипе 324 пин ҫын калаҫать<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab6.xls|title=Перепись-2010|author=|work=|date=|publisher=}}</ref>. == Ҫав. пекех == * [[Удмурт алфавичĕ|Удмурт алфавичӗ]] == Литература == * {{кĕнеке|автор=Алатырев В. И. |пай=Краткий грамматический очерк удмуртского языка|пуçелĕк=Удмуртско-русский словарь|каçа пайĕ=http://www.udmurt.info/pdf/library/alatyrev/alatyrev-grammar.pdf|вырăн=М.|издательство=Русский язык|çул=1983|страницы=561—591}} * {{кĕнеке|автор=Кельмаков В. Е.|пай=Удмуртский язык|пуçелĕк=Языки мира: уральские языки|яваплă=ИЯ РАН|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1993|страницы=239—255|страниц=398|тираж=1100|isbn=5-02-011069-8|ref=}} * {{кĕнеке|автор=Тепляшина Т. И.|пай=Удмуртский язык|пуçелĕк=Языки народов СССР|яваплă=ИЯ АН СССР|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1966|том=3: Финно-угорские и самодийские языки|страницы=261—280|страниц=464|тираж=6200|ref=}} * {{кĕнеке|автор=Тепляшина Т. И., Лыткин В. И.|пай=Пермские языки|пуçелĕк=Основы финно-угорского языкознания|яваплă=ИЯ АН СССР|вырăн=М.|издательство=Наука|çул=1976|том=3|страницы=97—228|страниц=464|тираж=2000|ref=}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://udmurtinfo.ru/russko-udmurtskij-slovar/ Вырăсла-удмуртла словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026070019/http://udmurtinfo.ru/russko-udmurtskij-slovar/ |date=2017-10-26 }} {{Interwiki|code=udm|Кутскон бам|удмуртском|лого=Файл:Wikipedia-logo-udm.png}} {{wiktionarycat|type= удмуртского языка|category=Удмуртский язык}} * [http://www.udmurt.info/udmurt/ Изучение удмуртского языка] // Удмуртология (удмуртский научно-культурный информационный портал) * [http://www.fulib.ru/ Финно-угорская электронная библиотека] * [http://dict.marlamuter.ru/ Удмуртско-русский онлайн-словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413102425/http://dict.marlamuter.ru/ |date=2012-04-13 }} * [http://web-corpora.net/UdmurtCorpus/search/index.php?interface_language=ru Корпус удмуртского языка] {{Финн-укăр чĕлхисем}} [[Категори:Раççей чĕлхисем]] [[Категори:Финн-укăр чĕлхисем]] nbb162og8koiem2a6tgat8pr5vb8x7b 0 4358 878019 779185 2026-10-02T11:59:19Z 1234qwer1234qwer4 14384 [[Special:Contributions/176.65.96.52|176.65.96.52]] ([[User talk:176.65.96.52|сӳтсе яву]]) тунӑ тӳрлетӳсене [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] улӑштарнӑ юлашки версийӗ патне тӳрлетӗве тавӑрни 714083 wikitext text/x-wiki {{Тинĕс |Ячĕ =Шурă тинĕс |Ӳкерчĕк = White Sea map ru.png |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 300 |Алпусни = |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min =00 |lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg =36 |lon_min =00 |lon_sec =00 |region = |CoordScale = |Вырнаçăвĕ = |Вăрăммашĕ = |Анлăшĕ = |Лаптăк = 90 800 |Калăпăш = 4 400 |Çыран хĕррин вăрăммăшĕ = 2000 сахал мар |Чи тарăнăшĕ = 340 |Вăтам тарăнăш = 67 |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ = |Юхса кĕрекен шывсем = [[Çурçĕр Двина (юханшыв)|Çурçĕр Двина]], [[Онега (юханшыв)|Онега]], [[Мезень (юханшыв)|Мезень]], [[Кемь (юханшыв, Шурă тинĕсе кĕрет)|Кемь]] |Категори Викиампарта = White Sea }} [[Ӳкерчĕк:Белая ночь над Белым морем.JPG|thumb|]] [[Ӳкерчĕк:Вид с маяка на Белое и Баренцево море.jpg|thumb|220px|]] '''Шурă тинĕс''', — [[Çурçĕр Пăрлă океан]] шутне кĕрекен тинĕс. [[Раççей]]ĕн çурçĕр енче вырнаçнă. Раççей патĕнче вырнаçнă тинĕссенчен ку чи пĕчĕккисенчен пĕри. Унăн даптăкĕ 90 000 км². Чи танăн вырăн — 330 метр тарăнăш, вăтамран вара — 89 метр кăна. Шурă тинĕсрен [[Азов тинĕсĕ|Азовпа]] [[Арал тинĕсĕ]]сем çеç пĕчĕкрех. Хĕлле шанса ларать. Тĕппипех Раççейĕн шалти шывĕсем шучĕнче шутланать. Щурă тинĕсе юхса кĕрекен [[юханшыв]]сем: [[Çурçĕр Двина (юханшыв)|Çурçĕр Двина]], [[Онега (юханшыв)|Онега]], [[Мезень (юханшыв)|Мезень]], [[Кемь (юханшыв, Шурă тинĕсе кĕрет)|Кемь]]. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{ВТ-ЭСБЕ|Белое море|[[Воейков, Александр Иванович|Воейков А. И.]], }} * [http://elibrary.karelia.ru/book.shtml?id=10190 Лоция Белого моря. 1913 г. / Изд. Глав. Гидрограф. Упр. Мор. М-ва. — Петроград: Типография Морского министерства, 1915. — 1035 с.] * ''Леонов А. К.'' Региональная океанография. Л.: Гидрометеоиздат, 1960. * ''Шамраев Ю. И., Шишкина Л. А.'' Океанология. Л.: Гидрометеоиздат, 1980. * Флота и фауна Белого моря: иллюстрированный атлас / ''под ред. Цетлин А. Б., Жадан А. Э., Марфенин Н. Н.'' — М.: Т-во научных изданий КМК, 2010—471 с.: 1580 ил. ISBN 978-5-87317-672-4 * ''Наумов А. Д., Федяков В. В.'' Вечно живое Белое море — С-Пб.: Изд. С-Пб. городского дворца творчества юных, 1993. ISBN 5-88494-064-5 == Каçăсем == * {{commonscat-inline|White Sea}} * Публикация S-23 [[Международная гидрографическая организация|Международной гидрографической организации]] [http://www.iho.shom.fr/publicat/free/files/S23_1953.pdf «Limits of Oceans and Seas»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007114205/http://www.iho.shom.fr/publicat/free/files/S23_1953.pdf |date=2009-10-07 }} (1953). * [http://www.parusa.narod.ru/bib/books/ws_loc/ Лоция Белого моря] (1964 г.) * [http://www.kolamap.ru/topo/mrsk_1x2.htm Карта Терского берега Белого моря] * [http://tapemark.narod.ru/more/10.html Белое море] в книге: ''А.&nbsp;Д.&nbsp;Добровольский, Б.&nbsp;С.&nbsp;Залогин.'' Моря СССР. Изд-во Моск. ун-та, 1982. {{Sea-stub}} {{Çурçĕр Пăрлă океан}} [[Категори:Шурă тинĕс]] [[Категори:Çурçĕр Пăрлă океанăн тинĕсĕсем]] [[Категори:Раççей тинĕсĕсем]] 88d1fykwt98zkpwawzfb7s3l8fj6m8x 10 22580 878023 630197 2026-10-02T15:18:50Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Шаблон:Ялавлани/Чăваш Ен]] на [[Шаблон:Ялавлани/Чӑваш Ен]] 878023 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Шаблон:Ялавлани/Чӑваш Ен]] qwltm39gdmmyzy7z9f94wvnu55d7xkj 0 23855 878029 304215 2026-10-02T15:19:20Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Чăваш Республики]] на [[Чӑваш Республики]] 878029 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Чӑваш Республики]] 9wsjm9k0fie5018b8olz38n8kia1erc 0 24324 878030 310255 2026-10-02T15:19:25Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Чăваш Республики]] на [[Чӑваш Республики]] 878030 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Чӑваш Республики]] 9wsjm9k0fie5018b8olz38n8kia1erc 0 50654 878020 796243 2026-10-02T11:59:58Z 1234qwer1234qwer4 14384 [[Special:Contributions/176.65.96.80|176.65.96.80]] ([[User talk:176.65.96.80|сӳтсе яву]]) тунӑ тӳрлетӳсене [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] улӑштарнӑ юлашки версийӗ патне тӳрлетӗве тавӑрни 754948 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв|Ячĕ =Вологда |Нацилле ячĕ = |Ӳкерчĕк =Ledoxod na reke Vologda.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карттă = Severnaya_Dvina.svg |Карттăн алпусни = Çурçĕр Двина бассейнĕ |Карттăн анлăшĕ = |Тăршшĕ = 155 |Бассейн лаптăкĕ = 3030 |Бассейн = Сухона /Çурçĕр Двина /Шурă тинĕс |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 194 |s_lat_dir =N |s_lat_deg =59 |s_lat_min = 28|s_lat_sec =20 |s_lon_dir = E |s_lon_deg =38 |s_lon_min =55 |s_lon_sec =45 |Шыв вăрри = [[Сухона (юханшыв)|Сухона]] |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = 107 |m_lat_dir = N |s_lat_deg =59 |s_lat_min = 17|s_lat_sec =10 |m_lon_dir = E |s_lon_deg =40 |s_lon_min =13 |s_lon_sec =4 |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Раççей |Регион= [[Вологда облаçĕ]] |Бассейн категорийĕ = |Commmons =Vologda River }} '''Вологда ''' — Раççей территоринчи юханшыв. [[Вологда облаçĕ]] <ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Центральный реестр России Государственного водного кадастра и Гидротехнических сооружений.}}</ref> территорипе юхать<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title= Государственный водный реестр РФ.}}</ref>. пуçласа [[Сухона (юханшыв)|Сухона]] юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 155км. Юханшыв çинче [[Вологда]] хули вырнаçнă. [[Ӳкерчĕк:Vologdariver.JPG|left|thumb|250px|Юханшыв [[Вологда]] хулинче]] === Юпписем (вăрринчен км) === * 7 км: [[Вёкса (Вологда юппи)|Вёкса]] (сулахай) * 7 км: [[Окольная Сухона]] (сылтăм) * 27 км: [[Шограш]] (сылтăм) * 31 км: [[Золотуха (Вологда юппи)|Золотуха]] (Содима, Собима) (сылтăм) * 39 км: [[Пудежка]] (сулахай) * 46 км: [[Тошня]] (сылтăм) * 59 км: [[Козьма (Вологда юппи)|Козьма]] (сылтăм) * 73 км: [[Поченьга]] (сылтăм) * 74 км: [[Манега]] (сулахай) * 76 км: [[Перженьга]] (сылтăм) * 94 км: [[Масляная (Вологда юппи)|Масляная]] (сылтăм) * 102 км: [[Синдошь (юханшыв)|Синдошь]] (сылтăм) * 109 км: [[Шомица (Вологда юппи)|Шомица]] (сулахай) * 120 км: [[Вотча (Вологда юппи)|Вотча]] (сулахай) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mnr.gov.ru/ РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} * {{Вологодская энциклопедия |заглавие=Вологда |автор=Г. А. Воробьев |страницы=110 |часть файла=1}} * {{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=158646|title=Данные государственного водного реестра:Вологда|archiveurl=http://www.webcitation.org/69yiTIWNN|archivedate=2012-08-17}} {{Vologod-obl-geo-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} {{Раççей юханшывĕсем}} [[Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем]] [[Категори:Сухона юпписем]] o4lcjb06utnyjnjgwlyc7wudjukuavl 0 55608 878022 549107 2026-10-02T15:18:45Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Атăл]] на [[Атӑл]] 878022 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Атӑл]] bih1ufp06andvusoyk6k2agm7fg3zo2 0 62062 878031 579443 2026-10-02T15:19:30Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Туçи мари чĕлхи]] на [[Туҫи мари чӗлхи]] 878031 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Туҫи мари чӗлхи]] ondj5wxig15hnogux9hgrhtuejs5igi 10 75086 878024 630199 2026-10-02T15:18:55Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Шаблон:Ялавлани/Чăваш Ен]] на [[Шаблон:Ялавлани/Чӑваш Ен]] 878024 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Шаблон:Ялавлани/Чӑваш Ен]] qwltm39gdmmyzy7z9f94wvnu55d7xkj 10 75087 878025 630222 2026-10-02T15:19:00Z Xqbot 2635 Исправление двойного перенаправления с [[Шаблон:Ялавлани/Чăваш Ен]] на [[Шаблон:Ялавлани/Чӑваш Ен]] 878025 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Шаблон:Ялавлани/Чӑваш Ен]] qwltm39gdmmyzy7z9f94wvnu55d7xkj 10 130946 878032 2026-10-02T18:38:59Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Ягуар пьёт из реки, Мату-Гросу, Бразилия» 878032 wikitext text/x-wiki Ягуар пьёт из реки, Мату-Гросу, Бразилия izmh1cmwjypripl957yf4o0erddlfb8 10 130947 878033 2026-10-02T18:39:23Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «011 Jaguar drinking in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg» 878033 wikitext text/x-wiki 011 Jaguar drinking in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg hhnwcntbxo8hclebaehin2mb9vetaka