Неаполь

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Неаполь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15957</id>
    <revision>
      <id>878227</id>
      <parentid>863079</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="fti46mu5egrq53w8t8bc3dnjaayx9n9" xml:space="preserve">'''Неа́поль''' (от {{lang-grc|Νέα Πόλις}} — «çĕнĕ хула»; {{lang-it|Napoli}}) — [[Итали]]н, [[Рим]]па [[Милан]] хыççăн калăпăшĕпе виççĕмĕш, [[Кăнтăр Итали]]ри чи пысăк хула. 

== Истори ==
[[Ӳкерчĕк:Napoli - Maschio Angioino - 202209302342 3.jpg|250px|thumb|left|Неаполь. [[Везуви]] çине пăхни]]

== Паллă вырăнсем ==
&lt;gallery&gt;
Image:Castelo do Ovo.jpg|[[Кастель-дель-Ово]]
Image:Napoli Castel Nuovo Maschio Angioino, a seat of medieval kings of Naples and Aragon 2013-05-16 14-05-42.jpg|[[Кастель Нуово]]
Image:Royal Palace (Naples) - Facade.jpg|[[Неапольри патша керменĕ|Патша керменĕ]]
|[[Палаццо Каподимонте]]
Image:Spaghetti-cooking.jpg|Оптоллă тӳсе тăвăм процесс
&lt;/gallery&gt;

== Паллă ентешсем ==
* [[Софи Лорен|Софи Лорен]] çуралса ӳснĕ,
* [[Буанне Патрицио|Патрицио Буанне]]

== Каçăсем ==
{{commonscat-inline|Napoli|Неаполь}}
* [http://www.italymob.com/?do=cat&amp;category=neapol Неаполь мафийĕ]
* [https://web.archive.org/web/20060422084545/http://www.appartamentiischia.it/Panorama_of_Naples.htm Panorama of Naples by Google Earth]

[[Категори:Малтанхи тĕп хуласем]]
[[Категори:Неаполь|*]]
[[Категори:Итали хулисем]]
[[Категори:Кăнтăр Итали]]
[[Категори:Италин тĕнче кăнарлăхĕ]]</text>
      <sha1>fti46mu5egrq53w8t8bc3dnjaayx9n9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пахтат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16427</id>
    <revision>
      <id>878236</id>
      <parentid>836885</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aslati</username>
        <id>36702</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>878236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4925" sha1="rhywppvirk8kj2naom5q0l1y29595sr" xml:space="preserve">[[File:فندق بغداد روتانا.jpg|thumb|Пахтат]]

'''Пахтат'''&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор={{s|Ашмарин Н. И.}}|пуçелĕк=Чăваш сăмахĕсен кĕнеки|том=9—10|страницăсем=147|isbn=5-7361-0039-8}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ar|بَغْدَاد‎}} {{IPA|[bɐʁˈd̪ɑːd̪]}})&amp;nbsp;— [[Ирак]]ăн тĕп хули, [[Пахтат (мухафаза)|Пахтат]] мухафазин административлă тĕпĕ.

== Çутçанталăк никĕсĕ ==

Пахтат [[Ирак]]ăн варринчех, [[Тигр (юханшыв)|Тигр]] хĕрринче, [[Дияла (юханшыв)|Дияла]] юхса кĕнĕ çĕртрен инçех мар вырнаçнă. Çанталăк климачĕ хулара тата тулашĕнче [[Субтропик климачĕ|субтропиклă]] тата [[Вăтаçĕр тинĕс климачĕ|вăтаçĕртинĕслĕ]]. Кăрлачри сывлăшăн вăтам температури +10 градус, утăра&amp;nbsp;— +34 градус. Çулти вăтам нӳрĕклĕх&amp;nbsp;— 160–180 мм. Нӳрĕк раштав-кăрлачра чылай ӳкет. Çу тапхăрĕ: çу-юпа: ун чух Пахтатра чи шăрăх типĕ çанталăк тăрать (чи вĕри сывлăш, утăра +43 градус пулнă), çумăр сайра çăвать. Хĕл сезонĕ раштав-пушра; сывлăш +18 градусран ăшăрах тăмасть.

Çу-çĕртме уйăхĕсенче çурçĕр-анăç çилĕ вĕрет, Пахтатра тата таврашĕнче часах [[тусан тăвăлĕ|тусанпа]] [[хăйăр тăвăлĕ]] алхасать.

== Халăх йышĕ, челхе, тĕн ==
[[АПШ]] Ирака хирĕç вăрçă ([[2003]]) пуçличчен Пахтатра 5.1 млн ытла çын пурăннă. Халĕ çын хирĕçӳре вилнипе, урăх хулана е ют çĕре тухса кайнипе халăх йышĕ самаях ӳкĕннĕ, анчах та тĕрĕс хыпар пама май çук.

Этнос енчен хула халăхĕ шутĕнче ытларах [[арапсем]] (75 %), çаплах [[куртсем]], [[турккăсем]], [[ассирисем]], [[эрменсем]], [[еврейсем]] тата урăххисем те. Патшалăх чĕлхи — [[арап чĕлхи]], [[курт чĕлхи]] те анлă саралнă, унăн статусĕ официаллă шутланать. Тĕне тытса пыракан çынсем хушшинче Пахтатра [[Шиитсем|шиит]] тата [[Суннитсем|суннит]] йӳнлĕ [[Ислам|мăсăльмансем]] (90 % ытла), [[Христос тĕнĕ|христианлăхпа]] [[Иуда тĕнĕ|иудаисăма]] йĕркипе пурăнакан та чылай.

== Хулан кун-çулĕ ==

Хула çĕр вырăнĕнче, историксем палăртнипе, пирĕн эрăччен XIX—XVIII ĕмĕрсенче пурăну вырăнĕсем пулнă. Пахтата хăйне [[762]] çулта Тигр шывĕн анăç çыранĕнче никĕс хунă.

== Этеп кăнарлăхĕ ==
{{çырмалла}}

== Тăванла хуласем ==
* {{flagicon|Egypt}} [[Каир]], [[Икĕпат]]
* {{flagicon|Jordan}} [[Амман]], [[Иордани]]
* {{flagicon|Lebanon}} [[Бейрут]], [[Ливан]]
* {{flagicon|Syria}} [[Дамаск]], [[Сири]]
* {{flagicon|the United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[ПАЭ]]
* {{flagicon|Yemen}} [[Сана]], [[Йемен]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{кĕнеке|автор={{s|Густерин П. В.}}|пуçелĕк=Города Арабского Востока|вырăн={{М.}}|издательство=Восток—Запад|çул=2007|страница=352|isbn=978-5-478-00729-4}}

== Каçăсем ==
{{Commonscat-inline|Bagdad|Пахтат}}
* [http://www.worldhistory.com/wiki/B/Baghdad.htm Пахтат хулин кун-çулĕ: иллюстрацисемпе карттăсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051115221028/http://www.worldhistory.com/wiki/B/Baghdad.htm |date=2005-11-15 }}
* [http://lexicorient.com/e.o/baghdad05_img.htm Пахтат фотоӳкерчĕкĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110925200727/http://lexicorient.com/e.o/baghdad05_img.htm |date=2011-09-25 }}
* [http://www.baghdadbulletin.com/ Хула хаçачĕн электронлă версийĕ, акăлчанла.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050822055546/http://www.baghdadbulletin.com/ |date=2005-08-22 }}

{{Азин тĕп хулисем}}

[[Категори:Пахтат|*]]</text>
      <sha1>rhywppvirk8kj2naom5q0l1y29595sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8-мĕш çар (Итали)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29712</id>
    <revision>
      <id>878233</id>
      <parentid>565300</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borhan</username>
        <id>36338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Italian Alpine Corps WWII.png]] → [[File:Italy World War II - Alpine Army Corps (Soviet Union campaign) organization.png]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) · much better name</comment>
      <origin>878233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11153" sha1="07e89pjw510ullh4d8eejcohhkcjzq5" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|8-мĕш çар}}
'''8-мĕш çар''' ({{lang-it|8 Armata}}, çаплах '''8-мĕш итал çарĕ''', '''Раççейри итал çарĕ''', {{lang-it|Armata Italiana in Russia, ARMIR}}, [[1942]] çулхи [[ака, 1|акан 1-мĕшĕнченпе]]— ''«Раççейри итал экспедици корпусĕ»'', {{lang-it|Corpo di Spedizione Italiano in Russia, CSIR}}) — [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]не хутшăннă [[Итали|итал]] [[çар]]ĕ. Çар [[СССР]] территоринче [[çапăçу]]сене хутшăннă, [[Сталинград çапăçавĕ|Сталинград çапăçăвĕнче]] ăна аркатнă.

== 1-мĕш йĕркелĕвĕ ==
''8-мĕш çара'' [[1940]] çулхи [[кăрлач, 25|кăрлачăн 25-мĕшĕнче]] [[йĕркелев|йĕркеленĕ]], 9 уйăхран ăна [[1940]] çулхи [[юпа, 31|юпан 31-мĕшĕнче]] салатнă.

== 2-мĕш йĕркелев ==
[[File:Bundesarchiv Bild 183-B27180, Russland, italienische Soldaten mit Mauleseln.jpg|thumb|left|270px|Итальянсем Раççейре, 1942 çулхи утă уйăхĕ.]]
[[File:Italiani -ARMIR.jpg|thumb|left|270px|Итал вăрçă тыткăнĕсен колонни, 1943 ç.]]
[[File:Italy World War II - Alpine Army Corps (Soviet Union campaign) organization.png|thumb|270px|right|''«Раççейри итал экспедици корпусĕ» (итал. Corpo di Spedizione Italiano in Russia, CSIR)'' тытăмĕ, анкăл-саксон çирĕплетнĕ [[паллă|паллисем]].]]
СССРти [[Италин хĕçпăшаллă вăйĕсем|итал хĕçпăшаллă вăйĕсен]] [[1941]]—[[1943]] çулсенчи вăрçă компанийĕ 1941 çулхи [[çĕртме, 22|çĕртмен 33-мĕшĕнче]] Германи СССР çине тапăннипе пуçланать. [[Бенито Муссолини]] [[диктатор]] [[Тухăç фрончĕ|Тухăç фронтне]] [[çапăçу|çапăçма]]  кайма хатĕрленме тата кăраллă çынсен контингентне яма [[Тапăч (тытăмлăх акчĕ)|тапăч]] парать. СССРа янă малтанхи йĕркелĕве «Раççейри итал экспедици корпусĕ» ({{lang-it|Corpo di Spedizione Italiano in Russia, CSIR}}) тенĕ. [[1942]] çулхи çĕртме уйăхĕнче, йышлатса тата çĕнĕрен йĕркелесе, Раççейри итал экспедици корпусĕ ятне ''«8-мĕш итал çарĕ'' (вăлах ''«Раççейри итал çарĕ»'', {{lang-it|Armata Italiana in Russia, ARMIR}}) çине куçарнă.

''8-мĕш çара'' [[Тухăç фрончĕ|Тухăç фронтне]] ярас тĕллевпе 1942 çулхи [[ака, 1|акан 1-мĕшĕнче]] йĕркеленĕ. 1942 çулхи утă уйăхĕнче 8-мĕш çарĕ [[фронт]]а çитнĕ, унăн шутне 1941 çултанпа вăрçакан Раççейри итал экспедици корпусне (CSIR) кĕртнĕ.

[[1942]] çулхи утă уйăхĕнче çар Танăн сылтăм çыранĕпе пыракан  [[касăк йĕр]]е тухнă. Çурлара [[3-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|3-мĕш пехота дивизийĕн]] чаçĕсем совет çарĕсен [[Серафимович (хула)|Серафимович]] патĕнчи [[плацдарм]]не аркатнă. Çав уйăхрах нимĕç [[танк]]ĕсен пулăшăвĕпе совет çарĕсен [[атака|атакине]] сирсе янă&lt;ref&gt;Italian Ministry of Defence, 1977a. Valori, 1951&lt;/ref&gt;.

1942 çулхи кĕр кунĕсен вĕçенче ARMIR нимĕçсен [[6-мĕш çар (Германи)|6-мĕш çар]] сулахай флангĕнче, венгерсен тата румынсен çарĕсем хушшинче вырнаçăннă.  Италсем 250 çм ытла тăршшĕ фронта тытса тăнă. Касăк йĕрĕ Тан çыранĕпе пынă, [[2-мĕш çар (Венгри)|2-мĕш венгер çарĕсен]] [[позици|позицисенчен]] пуçласа в [[Вёшенская|Вёшенскинчи]] [[3-мĕш çар (Румыни)|3-мĕш румын çарне]] çитиччен. Италсем  [[хӳтĕлев]] йĕрне хавшак тунă: [[траншей]]сене чавман, кирлĕ хӳтĕлев позицисене туман. Итал пайĕнче тăнă дивизисем: [[298-мĕш пехота дивизийĕ (Германи)|298-мĕш нимĕç]], «[[«Пасубио» пехота дивизийĕ|Пасубио]]», «[[«Торино» пехота дивизийĕ|Торино]]», «[[3-мĕш кавалери дивизийĕ (Итали)|Амедео тиккĕ, д’Аосты херцăкĕ яч.]]» тата «[[2-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|Сфорцеска]]»; сылтăм фланга хӳтĕленĕ: «[[3-мĕш пехота дивизи (Итали)|Равенна]]» тата «[[5-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|Коссерия]]», сулахай флангĕнче: «[[3-мĕш альп дивизийĕ (Итали)|Юлия]]», «[[4-мĕш альп дивизийĕ (Итали)|Кунеэнзе]]» тата «[[2-мĕш альп дивизийĕ (Итали)|Тридентина]]».

[[1942]] çулхи раштав уйăхĕнче совет [[Кăнтăр-Анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Кăнтăр-Анăç фрончĕн]] [[Вăта Тан операцийĕ|Вăта Тан операцинче]] 8-мĕш çар хаяр çапăçусенче пулнă, анчах та [[раштав, 24|раштавăн 24-мĕшĕ]] тĕлне [[Алексеево-Лозовский]] — [[Верхнечирская]] патĕнче ăна пĕтĕмпех тенĕ пекех аркатнă. Çарăн юлашкисем нимĕç тата румын çарĕсемпе пĕрле чакнă. [[1943]] çулхи ака уйăхĕнче çăлăнса юлнă салтаксене  [[Итали]]е канăва тата çĕнĕрен йĕркеленме тавăрнă. Итали [[авăн, 8|авăнăн 8-мĕшĕнче]] капитуляциленнине пула çара çĕнĕрен йĕркелеймен.

[[1942]] çулхи [[çурла, 20|çурлан 20-мĕшĕнчен]] пуçласа [[1943]] çулхи [[нарăс, 20|нарăсăн 20-мĕшне]] çитиччен 8-мĕш çар вилнисемпе пĕр хыпарсăр çухалнисемпе 87 795 çынна, суранланнисемпе тăм илнисемпе 34 474 çынна çухатнă.

Совет çарĕсем [[Сталинград]] патĕнче тапăнăва пуçласан пурĕпе 130 000 яхăн итал хупăрлава лекнĕ. Итал çăлкуçĕсемпе 20 800 яхăн салтак çапăçусенче пĕтнĕ, 64 000 [[тыткăн]]а лекнĕ тата 45 000 тарма ĕлкĕрнĕ. [[1943]] çулта, Муссолинине çапса антарсан, çĕнĕ итал ертӳлĕхĕ Германи çине вăрçăпа тухнă. [[Львов]]ра вырнаçнă нимĕç çарĕсене тревогăпа тăратнă, вĕсем малтан тăмăр пулнисен [[казарма|казармисене]] хупăрланă, хĕçпăшалне туртса илнĕ, кайран темиçе кун хушшинче Цитадельре тата Ян лагерĕнче персе пăрахнă.

[[Тухăçри кампани]]ре пĕтĕмпе, 30 000 яхăн итал çапăçусенче вилнĕ, 54 000 совет тыткăнĕнче пĕтнĕ.

== Йышĕ ==
[[СССР]]а çиччĕ çĕнĕ [[дивизи]] (4 пехота тата виççĕ альп, {{lang-it|Alpini}} — итал ХВ туçи стрелокĕсен элита пĕрлештерĕвĕсем):
* [[2-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|2-мĕш пехота «Сфорцеска» дивизийĕ]];
* [[3-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|3-мĕш пехота «Равенна» дивизийĕ]];
* [[5-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|5-мĕш пехота «Коссерия» дивизийĕ]];
* [[156-мĕш пехота дивизийĕ (Итали)|156-мĕш пехота «Виченца» дивизийĕ]].
* [[2-мĕш альп дивизийĕ (Итали)|2-мĕш альп «Тридентина» дивизийĕ]];
* [[3-мĕш альп дивизийĕ (Итали)|3-мĕш альп «Юлия» дивизийĕ]];
* [[4-мĕш альп дивизийĕ (Итали)|4-мĕш альп «Кунеэнзе» дивизийĕ]].
* [[«Пасубио» пехота дивизийĕ]];
* [[«Торино» пехота дивизийĕ]];
* [[3-мĕш кавалери дивизийĕ (Итали)|3-мĕш кавалери «Амедео тиккĕ, д’Аосты» херцăкĕ яч. дивизи]]
вара çапла, Тухăç фронтĕнчи итал дивизисен шучĕ вунна çитнĕ.

Итал дивизисемсĕр пуçне, ARMIR шутне кĕнĕ:
* [[298-мĕш пехота дивизийĕ (Германи)|298-мĕш]] тата [[62-мĕш пехота дивизийĕ (Германи)|62-мĕш нимĕç дивизисем]] (кайран вĕсене [[Сталинград]]а янă);
* [[ирĕк кăмăл хорват бригади]];
* виççĕ Camicie Nere бригади (итал «[[хуракĕпеллисем]]» — ирĕк кăмăллисем).

1942 çулхи чӳк уйăхĕ тĕлне ''ARMIR'' шутĕнче 235 000 çын 12 дивизире тата тăваттă [[бригада|бригадăра]] тăнă тата 988 кĕпçепе, 420 [[миномёт]]па кăралланнă, çаплах 25 000 лаша, 64 [[самолёт]] тата 17 000 транспорт хатĕрĕ пулнă. Танксем сахал шутланнă тата хĕллехи тум-тир çитмен.

== Çарăн çарпуçĕсем ==
* [[генерал]] [[Адальберто дука ди Бергамо]] (1940)
* генерал [[Гарибольди Итало|Итало Гарибольди]] (1942—1943)

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* W. Victor Madeja — Italian Army Order of Battle: 1940—1944 — Between Fascism and Monarchy
* Stato Maggiore Dell’Esercito — Ufficio Storico (General Staff of the Army — Historical Office) — Le Operaazioni Delle Unità Italiane Al Fronte Russo (1941—1943)

{{Итали хĕçпăшаллă вăйĕсем ИТВ-че}}

[[Категори:Итали çарĕсем Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче]]</text>
      <sha1>07e89pjw510ullh4d8eejcohhkcjzq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сети I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85799</id>
    <revision>
      <id>878238</id>
      <parentid>877836</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="6syc3ce36uftw0mk2pebeexxlh35ypz" xml:space="preserve">{{Пайăр çын
|ят                    = Сети I 
|тăван ят              = 
|портрет               = Abydos sethi.jpg
|портрета ăнлантарни   =  
|ĕçлев тĕсĕ            =  
|çуралнă вăхăт         =  
|çуралнă вырăн         =  
|гражданлăх            = 
|пăхăнулăх             =  
|вилнĕ вăхăт           = 
|вилнĕ вырăн           = 
|амăшĕ                 =  
|ашшĕ                  =  
|упăшка                = 
|арăм                  =  
|ачасем                =  
|парнесемпе чыславсем  = 
|сайт                  = 
|викиампар             =  
}}
[[Ӳкерчĕк:Pharaoh Seti I - His mummy - by Emil Brugsch (1842-1930).jpg|мини|Сети I мумийӗ]]
'''Сети I''' - Авалхи Египет патшалӑхӗн XIX-мӗш династин фараонӗ (п. эрч. 1290—1279 ҫҫ. патне).

[[Рамсес I]] фараонӑн тата Ситра ывӑлӗ.

Сети I тапхӑрӗ фараона мухтаса чапа кӑларнипе паллӑ.

== Пурнӑҫӗ ==

== Ӗҫӗ-хӗлӗ ==

== Вуламалли ==
*История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 2. Передняя Азия. Египет / Под редакцией Г. М. Бонгард-Левина. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1988. — 623 с. — 25 000 экз.
*Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.
*Jürgen von Beckerath. Handbuch der ägyptischen Königsnamen. — München: Deutscher Kunstverlag, 1984. — 314 p. — (Münchner ägyptologische Studien). — ISBN 3422008322.
*Циркин Ю. Б. От Ханаана до Карфагена. — М.: Астрель, 2001. — 526 с. — 5100 экз.
*Epigraphic Survey, The Battle Reliefs of King Sety I. Reliefs and Inscriptions at Karnak vol. 4. (Chicago, 1985).
*Amice Caverley, «The Temple of King Sethos I at Abydos», (London, Chicago, 1933-58), 4 volumes.

== Каҫӑсем ==
* [https://web.archive.org/web/20071228114155/http://www.archaeowiki.org/Seti_I Seti I - Archaeowiki.org]
* [http://www.memphis.edu/hypostyle/ The Karnak Hypostyle Hall Project website]
* [https://web.archive.org/web/20070610181114/http://www.collectionscanada.ca/obj/s4/f2/dsk2/tape17/PQDD_0009/NQ35116.pdf The Monuments of Seti I and their Historical Significance: Epigraphic, Art and Historical Analysis (PDF) 1998] by Peter Brand
* [https://web.archive.org/web/20201031080639/https://pharaoh.se/pharaoh/Seti-I The complete titulary of Seti I]
* [http://cuicui.be/egypt-kings-valley-seti-i-tomb/ 360° full-screen photospheric visit of Seti I tomb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930055132/http://cuicui.be/egypt-kings-valley-seti-i-tomb/ |date=2015-09-30 }}


{{Авалхи икĕпатсем}}
[[Категори:Авалхи Египет]]
[[Категори:Истори]]
[[Категори:Политиксем|*Патшалăхсем]]
[[Категори:Политика, патшалăхсемпе|*Политиксем]]
[[Категори:Фараонсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>6syc3ce36uftw0mk2pebeexxlh35ypz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осетинсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89647</id>
    <revision>
      <id>878229</id>
      <parentid>850999</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20261" sha1="es83pizeerl3px41qwbeebjof1lfk9w" xml:space="preserve">{{Халăх
| ячĕ = Осетинсем
| тăван ячĕ = ''ирон, дигорон&lt;ref name=autogenerated20130525-1&gt;''Перевалов С. М.'' [https://www.academia.edu/6542976/Аланы_Российская_историческая_энциклопедия._Под_ред._акад._А.О._Чубарьяна._Т._1_Аалто_-_Аристократия._М._ОЛМА_МЕДИА_ГРУПП_2011._С._220_221 Аланы] // Российская историческая энциклопедия. Под ред. акад. [[Чубарьян, Александр Оганович|А. О. Чубарьяна]]. Т. 1: Аалто — Аристократия. М.: [[ОЛМА МЕДИА ГРУПП]], 2011. Стр. 220—221.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Этнонимы и племенные названия Северного Кавказа», Год: 1973, Автор: Волкова Н.Г., Издательство: «Наука» (Главная редакция восточной литературы, г. Москва), стр. 109&lt;/ref&gt;''
| йышĕ = {{ӳсĕм}} 700 000
| вырнаçăвĕ = {{ялавлани|РФ}}: 528&amp;nbsp;515 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года в отношении демографических и социально-экономических характеристик отдельных национальностей]&lt;/ref&gt;, 514&amp;nbsp;875 (2002)&lt;ref name=&quot;perepis&quot;&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&amp;docid=10715289081463|title=Всероссийская перепись населения 2002 года|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
** {{ялавлани|Çурçĕр Осети}}: 463 688 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2015&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Мускав}}: 11 911 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Кабарда-Балкари}}: 9129 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Ставрополь Ен}}: 7988 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Краснодар Ен}}: 4537 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Мускав облаçĕ}}: 3427 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Санкт-Петербург}}: 3233 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Карачай-Черкеси}}: 3142 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Ростов облаçĕ}}: 2801 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Тĕмен облаçĕ}}: 1713 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Красноярск Ен}}: 1493 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{ялавлани|Волгоград облаçĕ}}: 1034 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;

{{ялавлани|Кăнтăр Осети}}:&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot;&gt;частично признанное государство&lt;/ref&gt;: {{formatnum:48146}} (2015)&lt;ref name=&quot;ИтогиРЮО&quot;&gt;{{кĕнеке|пуçелĕк = Итоги всеобщей переписи населения Республики Южная Осетия 2015 года|каçă = http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf |яваплă = Ответственные за выпуск: {{s|И. Р. Тибилов}}, {{s|Т. В. Базаев}}, {{s|Р. Р. Зассеева}}, {{s|М. Э. Пухаева}}, {{s|А. В. Сиукаева}}, {{s|М. Х. Гучмазова}}|вырăн = Цхинвал|издательство = Управление государственной статистики Республики Южная Осетия|çул = 2016|страниц = 452}} {{Cite web |url=http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf |title=Архивированная копия |accessdate=2017-08-07 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://www.webcitation.org/6rr3L8GjN?url=http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Сири}}: 44 000 (2019) &lt;ref name=autogenerated4&gt;{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=SY|title=Syria – People Groups}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 
{{ялавлани|Турци}}: 40 000 (2019) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://joshuaproject.net/countries/TU|title=Turkey- People Groups. Ossete // Joshua Project. A ministry of the U.S. Center for World Mission|accessdate=2016-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151228184403/http://joshuaproject.net/countries/TU|archivedate=2015-12-28|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Грузи}}: 14&amp;nbsp;385 (2014 ç. çырни)&lt;ref name=&quot;груз2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://census.ge/files/results/english/17_Total%20population%20by%20regions%20and%20ethnicity.xls|title=Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity)|subtitle=[http://census.ge/en/results/census Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 GENERAL POPULATION CENSUS RESULTS)]|publisher= Национальная статистическая служба Грузии|accessdate=2016-04-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;; 36&amp;nbsp;916 (перепись 2002)&lt;ref name=&quot;statistics.ge&quot;&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перепись населения Грузии (без Южной Осетии и Абхазии) 2002 г.] С частью Ахалгорского (ныне Ленингорского района РЮО), контролировавшейся Грузией до августа 2008 года, — 38 026 осетин.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;По переписи 1989 года в Грузинской ССР было 164 055 осетин, в том числе в Юго-Осетинской автономной области — 65 223 осетина и 98 832 в остальной Грузинской ССР ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6]).&lt;/ref&gt;
** [[Шида-Картли]]: 4668 (2014 ç.)&lt;ref name=&quot;груз2014&quot;/&gt;; 13&amp;nbsp;383 (2002 г.)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перепись населения Грузии (без Южной Осетии и Абхазии) 2002 г.]&lt;/ref&gt;
** [[File:Flag of Tbilisi.svg|20px]] [[Тбилиси]]: 4313 (2014 г.)&lt;ref name=&quot;груз2014&quot;/&gt;; 10&amp;nbsp;268 (2002 г.)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
** [[Кахети]]: 2526 (2014 .)&lt;ref name=&quot;груз2014&quot;/&gt;; 6&amp;nbsp;109 (2002 г.)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
{{ялавлани|Узбекистан}}: 7 700 (2019 ç.) &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14229/UZ|title=Ossete in Uzbekistan // Joshua Project. A ministry of the U.S. Center for World Mission}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Таджикистан}}: 7 200 (2019 ç.) &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://joshuaproject.net/countries/TI|title=Tajikistan - People Groups. Ossetic // Joshua Project. A ministry of the U.S. Center for World Mission}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Украина}}: 4834 (2001 ç.)&lt;ref name=&quot;perepisU&quot;&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык|lang=|publisher=|archivedate=|archiveurl=|accessdate=2012-02-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Азербайджан}}: 2620&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14229/AJ|title=Ossete in Azerbaijan // Joshua Project. A ministry of the U.S. Center for World Mission}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Туркменистан}}: 2310&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14229/TX|title=Ossete in Turkmenistan // Joshua Project. A ministry of the U.S. Center for World Mission}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Казахстан}}: 1326 (2009 ç.)&lt;ref name=&quot;Каз2009&quot;&gt;[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Агентство Республики Казахстан по статистике. Перепись 2009.] {{Wayback|url=http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx |date=20120501091537 }} ([http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/Нац%20состав.rar Национальный состав населения] {{Wayback|url=http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar |date=20110723084232 }}.rar)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Абхази}}&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot;/&gt;: 605 (2011 ç.)&lt;ref name=&quot;ethno-kavkaz.narod.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html |title=Национальный состав Абхазии Перепись 2011 г. |accessdate=2013-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210213957/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html |archivedate=2018-02-10 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Кăркăсстан}}: 600 (2016 ç.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://joshuaproject.net/countries/KG|title=Kyrgyzstan - People Groups. Ossete // Joshua Project. A ministry of the U.S. Center for World Mission}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ялавлани|Беларуç}}: 554 (2009 ç.)&lt;ref name=&quot;belstat.gov.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Итоги переписи населения Беларуси 2009 г. Национальный состав.]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Латви}}: 273 (хаклав, 2020 ç.)&lt;ref&gt;https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD_2020.pdf&lt;/ref&gt;
| язык = [[Осетин чĕлхи|осетин]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]]
| расă = [[европеоид раси]]
| тĕн = [[христианлăх]], [[ислам]], [[Дзуар|йăлари тĕне тытни]]&lt;ref&gt;[https://ruskline.ru/monitoring_smi/2011/11/17/pravoslavie_s_osetinskim_akcentom/Православие с осетинским акцентом&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://respublikarso.org/elections/593-hristianstvo-v-osetii-tysyacheletnyaya-tradiciya-ili-ne-slishkom-li-my-zanizhaem-datu-prinyatiya-osetiey-hristianstva.html Христианство в Осетии – тысячелетняя традиция или не слишком ли мы занижаем дату принятия Осетией христианства? » Газета «Республика»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
| кĕрет = [[иран халăхĕсем]]
| тăван = [[Яссем (халăх)|яссем]] 
| пулса тухни = [[алансем]], [[сарматсем]], [[кавказ халăхĕсем]]{{Sfn|Чибиров|2013|quote=Осетины как этнос сформировались на Центральном Кавказе. Они отличаются многими особенностями от окружающих их горских народов, важнейшая среди которых та, что их этногенез преемственно связан как с ираноязычными народами (скифами, сарматами, аланами), так и с аборигенами Северного Кавказа}}
}}
[[File:Ossetian mosaic.jpg|thumb|360px|[[Хетагуров Коста Леванович|Хетагуров]] • [[Газданов Гайто|Газданов]] • [[Коцоев Арсен Борисович|Коцоев]] • [[Василий Абаев|Абаев]]&lt;br&gt;
[[Токати Григори|Токати]] • [[Гергиев Валерий Абисалович|Гергиев]] • [[Дударова Вероника Борисовна|Дударова]] • [[Таймазов Артур Борисович|Таймазов]]]]
{{пĕлтерĕшсем|Осетин (пĕлтерĕшсем)}}
'''Осети́нсем''' ([[Ирон диалекчĕ|ирон]]. ''ир'', ''[[Иронсем|ирӕттӕ]]''; [[дигор диалекчĕ|дигор]]. ''дигорӕ'', ''[[Дигорсем|дигорæнттæ]]'') — Кавказра вырнаçнă [[Иран чĕлхисем|иран чĕлхиллĕ]] халăх. [[Алансем|Алансен]] несĕлĕсем шутланаççĕ&lt;ref&gt;{{Из|Британника|https://www.britannica.com/topic/Alani|пуçелĕк=Alani}} «''The Alani who remained under the rule of the Huns are said to be ancestors of the modern Ossetes of the Caucasus.»''&lt;/ref&gt;. [[Çурçĕр Осети]]ри ([[РФ]]) тата [[Кăнтăр Осети]]ри пурăнан тĕп халăх. Çаплах Раççейри урăх регионсенче, [[Грузи]]ре, [[Турци]]ре тата урăх çĕршывсенче пурăнаççĕ.

[[Осетин чĕлхи]] [[индоевропа чĕлхисем|индоевропа чĕлхисен йышĕнчи]] [[иран чĕлхисем|иран ушкăнне]] (çурçĕр-тухăç кĕçĕн ушкăнне) кĕрет.

Осетинсен тĕнчери мĕнпур йышĕ 700 пин çына çитет&lt;ref&gt;[http://www.krskstate.ru/society/nations/etnoatlas/0/etno_id/110 Этноатлас] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012152109/http://www.krskstate.ru/society/nations/etnoatlas/0/etno_id/110 |date=2013-10-12 }}&lt;/ref&gt;, Раççейре — 528,5 пин çын ([[Раççейре 2010 çулта пурăнан халăхăн наци йышĕ)|2010 çулта çырнипе]])&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;.

== Этноним ==
''«Осетинсем»'' этноним ''«Осети»'' терминрен тухать, ку ĕнтĕ вырăс чĕлхине грузин чĕлхинчен (''«Осети»'') килнĕ. Хайне май, ''«Осети»''  грузинла алан тата осетин — ''«оси»'', ''«овси»'' ({{lang-ka|ოსები}}) сăмахĕсенчен тата '''«-ети»''' грузин [[топоформант]]ĕнчен пулса тухнă. Вырăс чĕлхинчен ''«осетинсем»'' этноним тĕнчипех саланать.

Грузинла ''«оси»'' е ''«овси»'' тени алан сăмахăн тăван ятĕнчен — ''«ассем»'' — пулнă.

== Чĕлхе ==
{{main|Осетин чĕлхи}}

== Истори ==
{{also|Осети историйĕ}}

=== Авалхи истори тата вăтам ĕмĕрсем ===
{{also|Алани}}

== Фотогалерея ==
&lt;gallery&gt;
File:Kosta XETAGUROV.jpg|[[Коста Хетагуров]]
File:Ossetian girl 1883.jpg|Осетинка в национальном костюме (1883)
File:Osetia woman working.jpg|Осетин хĕрĕсем ĕçре (XIX ĕмĕр)
File:Ramonov vano ossetin northern caucasia dress 18 century.jpg|[[Çурçĕр Кавказ]]ра пурăнакан осетин XVIII ĕмĕрти тумпа (Вано Рамонов, XIX ĕмер)
File:Three ossetian teachers.jpg|Виçĕ хĕрарăм-вĕрентӳç (XIX ĕмĕр)
File:Osetino komXXjc.jpg|Осетин хĕрĕ халăх тумĕпе (XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ)
File:Ossetians.JPG|Наци тумне тăхăннă осетинсем (XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ)
File:Osetini 1877.jpg|1877-1878 çулсенчи [[1877-1878 çç. вырăс-турккă вăрçи|вырăс-турккă вăрçине]] хутшăннă осетинсем.
File:Сестры Дударовы. Одеты в традиционный осетинский костюм. Северная Осетия. Осетинки. Фотограф Д.А. Никитин. 1881 г..jpg|Дударовăсем (1881)
File:Bega Kochiev.jpg|[[Кочиев Бега|Бега Кочиев]]
File:Barry (capitaine). F. 17. Ossèthe (Ossète), Koban. Mission scientifique de Mr Ernest Chantre. 1881.jpg|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Осетин ([[Кобан (Çурçĕр Осети)|Кобан]], 1881)&lt;/small&gt;
File:Ossen aus Machtschek (A).jpg|[[Махческ]] пурăнан вырăнĕнчи осетинсем (1905-1907)
&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==
* [[Казиев Шапи Магомедович|Казиев Шапи]], Карпеев Игорь. [http://www.kaziev.ru/index/povsednevnaja_zhizn_gorcev_kavkaza_v_19_v/0-37 Повседневная жизнь горцев Северного Кавказа в XIX в.]
* Осетины // Народы России. Атлас культур и религий. — М.: [[Дизайн, Информация. Картография]], 2010. — 320 с.: с илл. ISBN 978-5-287-00718-8
* {{кĕнеке |автор= |пай=Осетины |каçă пайĕ=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/110 |пуçелĕк=Этноатлас Красноярского края |оригинал= |каçă=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |яваплă=Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. [[Рафиков Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]] ; редкол.: [[Кривоногов Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |кăларăм=2-е изд., перераб. и доп |вырăн=Красноярск |издательство=Платина (PLATINA) |çул=2008 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=224 |серия= |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края}} {{Wayback|url=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |date=20141129041312 }}
* Блиев, М. М. Осетинское посольство в Петербурге (1749—1752). Присоединение Осетии к России. Владикавказ, 2010.
* {{Кĕнеке|автор=[[Тменов Виталий Харитонович|Тменов В. Х.]]|пуçелĕк=«Город мёртвых». (Позднесредневековые склеповые сооружения Тагаурии)|çул=1979|вырăн=Орджоникидзе|издательство=Ир|страницы=|страниц=151|isbn=|ref=Тменов}}

== Асăрхавсем ==
;Комментарисем
{{Асăрхавсем|group=&quot;Асăрх.&quot;}}

;Çăлкуçсем
{{Асăрхавсем|2}}

== Каçăсем ==
* {{Статья|автор=[[Чибиров, Людвиг Алексеевич]]|пуçелĕк=(Об этнической истории осетин)|каçă=https://www.gazeta.ru/science/2013/08/26_a_5605477.shtml|чĕлхе=ru|кăларăм=[[Gazeta.ru]]|çул=2013|ref=Чибиров}}
* [http://www.alanica.ru/ alanica.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225165702/http://www.alanica.ru/ |date=2021-02-25 }} — Аланы. История Алан.
* [http://iratta.com/ Ирӕттӕ.com] — новости, история, статьи, форум, музыка, литература, культура
* [https://web.archive.org/web/20080813233617/http://ossetia.ru/ Ossetia.ru] — новости, комментарии, информация
* [http://iriston.ru/ Iriston.ru] — сайт осетинской диаспоры
* [http://ossetians.com/rus Ossetians.com] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — сайт о выдающихся осетинах
* [https://web.archive.org/web/20090125003044/http://iriston.ru/ru/fandyr/iron.php Традиционная музыка осетин (героические песни)]
* [http://iriston.com/ Iriston.com] — история и культура осетин

{{Осетинсем}}
{{Иран чĕлхиллĕ халăхсем}}

[[Категори:Осетинсем|*]]
[[Категори:Кавказри халăхсем]]
[[Категори:Раççейри халăхсем]]
[[Категори:Иранри халăхсем]]</text>
      <sha1>es83pizeerl3px41qwbeebjof1lfk9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ольга Кириллова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113725</id>
    <revision>
      <id>878228</id>
      <parentid>809310</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="73mq36mueaylbinyixgp06j2ldklzkd" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Кириллова}}
{{Мусăкçă
 |Ят                 = Ольга Кириллова
 |Тăван_ят           = 
 |Ӳкерчĕк            = 
 |Ӳкерчĕке_ăнлантарни= 
 |Тулли_ят           = 
 |Çуралнă_вăхăт      = 
 |Çуралнă_вырăн      = [[Чăваш АССР]], РСФСР, ССРП
 |Вилнĕ_вăхăт        = 
 |Вилнĕ_вырăн        = 
 |Патшалăх           = {{USSR}}&lt;br /&gt;{{RUS}}
 |Профессисем        = [[юрăç]]
 |Инструментсем      = 
 |Жанрсем            = [[эстрада мусăкĕ]], [[халăх мусăкĕ]], [[классик мусăкĕ]]
 |Ушкăнсем           = [[Чăваш патшалăх юрăпа ташă академи ансамблĕ|ЧПЮТАА]]
 |Лейблсем           = 
 |Парнесем           = 
 |Сайт               = 
 |Викиампар          = 
}}
'''Ольга Кириллова''' ([[Чăваш АССР]], РСФСР, ССРП çур.) — раççей/чăваш классик/эстрада юрăçи&lt;ref&gt;[https://ch-ansamble21.ru/?sp_member=%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B0-%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 Юрăç страници]&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==
2010 çулта Чăваш Енĕн [[Чăваш патшалăх юрăпа ташă академи ансамблĕ|юрăпа ташă ансамблĕн]] солисчĕ пулса тăнă. 

Унăн репертуарĕнче раççей тата чăваш авторĕсен 60 ытла юрри. Çаплах юрăç хальхи чăваш эстрадин юррисене шăрантарть, темиçе хутчен те «Кайри- мала» хит-парадсенче пĕрремĕш вырăнсене йышăннă.

Ансамбльпе пĕрле Раççей хулисене гастрольсене çӳрет, тĕнчери фестивальсене (Швейцари, КР Тайвань, Мексика, АПШ, Греци) хутшăннă.

== Чыслани ==
* Тĕнчери М. Д. Михайлов ячĕллĕ çамрăк юрăçсен конкурсĕн дипломанчĕ (2013)
* Пĕтĕм Чăваш «Кĕмĕл сасă» конкурсĕн лауреачĕ (2013)
* 1-мĕш тĕнчери опера вокалисчĕсен «Шедевр» конкурсĕн лауреачĕ (2014)
* Чăваш Республики Президенчĕн/Пуçлăхĕн çамрăксем валли преми стипендиачĕ (темиçе хутчен). 

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://music.youtube.com/playlist?list=PLtFAa5RLjPpCHRTA4rlwa9ZDVfHUYGvVD Ольга Кириллова юрлать]
* [https://web.archive.org/web/20231207180303/https://web.ligaudio.ru/mp3/%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B0%20%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 Ольга Кириллова  LightAudio çинче юрлать.]

{{singer-stub}}
{{Chuvashia-bio-stub}}

[[Категори:Раççей юрăçисем]]
[[Категори:Чăваш юрăçисем]]
[[Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа]]
[[Категори:Юрăçсем, афавитпа]]</text>
      <sha1>73mq36mueaylbinyixgp06j2ldklzkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рубцова Дарья Владимировна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114667</id>
    <revision>
      <id>878237</id>
      <parentid>875172</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6583" sha1="t7k4s0gvfx5cvycybjnj5wx2d38g9ly" xml:space="preserve">{{Мусăкçă
| Ӳкерчĕк          = Дарья Рубцова Солистка Оркестра имени Н.П. Осипова.jpg
| Фон              = вокалист
| Ят               = Рубцова Дарья
| Тулли_ят         = Рубцова Дарья Владимировна
| Çуралнă_вăхăт    = [[1993]], [[çу, 5]]
| Çуралнă_вырăн    = Майкоп, Адыгея Республики, РФ
| Патшалăх         = РФ
| Профессисем      = {{юрăç}}
| Хастар_çулсем    = 2011 - {{хв}}
| Юрăç_сасси       = Халăх сасси
| Жанрсем          = Халăх мусăкĕ
| Ушкăнсем         = [[Раççейри Н. П. Осипов ячĕллĕ халăх инструменчĕсен наци академи оркестрĕ]]
| Чыславсем        = [[«Сирире вăрçă операцине хутшăннăскер» медаль]]
| Сайт             = https://vk.com/xrisanfa
}}
'''Дарья Рубцова''' (5.5.1993, Майкоп, Адыгея, РСФСР çур.) — раççей юрăçи, Раççейри Н. П. Осипов ячĕллĕ халăх инструменчĕсен наци академи оркестрĕн солисчĕ.

== Биографи ==
1993 çулхи çăвăн 5-мĕшĕнче Адыгей Республикин тĕп хулинче — Майкопра — çуралнă.

2011 çулта [[Аçтăрханри патшалăх консерваторийĕ|Аçтăрханри патшалăх консерваторине]] (Тарасова Наталия Кимовна РФ халăх артисчĕ ертӳç, вокал кафедри) вĕренме кĕнĕ. Вĕреннĕ чухнех Раççейри тата тĕнчери конкурсĕсенче лауреат ятне тивĕçнĕ.

== Карьера ==

=== Хутшăннă фестивальсем ===
* XXI тĕнчери «Славянский базар» фестиваль (Витебск, 2012)
* V тĕнчери Мăнкун ассамблейи (Киев, 2013)
* Раççей хакаллă культурин Молдова Республикинчи кунĕсем (2013)
* Тĕнчери «60 параллель» ӳнерсен фестивалĕ (2014, 2016)
* Тĕнчери «Московская осень» хальхи мусăк фестивалĕ (2015, 2016, 2017)
* Международный музыкальный фестиваль имени С. В. Рахманинова под управлением Н. Луганского (2015, 2019, 2021)
* VII международный конкурс-фестиваль музыкантов-исполнителей «Возрождение» в Гюмри, Армения (2015)
* Тĕнчери «Тамбурица фест» мусăк фестивалĕ (Серби, Нови-Сад, 2015/2017)
* Пĕтем Раççейри çамрăксен «Таврида» форумĕ (Крым, 2016)
* Вырăс культурин Германири кунĕсем (Берлин, 2016)
* Вырăс культурин Грециири кунĕсем (Александруполис, 2016)
* Раççĕй КАР культура сезонĕсем (КАР, 2016)
* XV «Паллă тата паллă мар мусăк кунĕсем» мусăк фестивалĕ (Польша, 2016)
* Мускаври Мăнкун фестивалĕ, В. Гергиев ертсе пынипе (2017, 2019)
* II тĕнчери академи мусăкĕн фестивалĕ (Итали, Верона 2018)
* Дни российской культуры в Китае (Гуанчжоу 2019, Шэньчжэнь 2020)
* II Уралти Раççейри наци оркестрĕсен фестивалĕ (2022)
* «Перекрестный» национальный Год России и Киргизии (2022)

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://meloman.ru/performer/darya-rubcova/ Информация на сайте Московской филармонии]
* [http://www.ossipovorchestra.ru/orchestra/members Информация на сайте Оркестра имени Н. П. Осипова]
* [https://media73.ru/2017/darya-rubtsova-schastlivaya-russkaya-zhenshchina-nezamuzhnyaya Информация на сайте &quot;Государственная корпорация СМИ «Медиа 73»]
* [https://mvastracons.ru/?p=29158 Информация на сайте Астраханской государственной консерватории] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305080742/https://mvastracons.ru/?p=29158 |date=2023-03-05 }}
* [https://drevo-info.ru/news/15143.html О музыкальном фестивале в Киеве]
* [https://novostipmr.com/ru/news/13-10-23/v-tiraspole-prohodyat-dni-rossiyskoy-duhovnoy-kultury Дни Российской духовной культуры в Республике Молдова]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ossipovorchestra.ru/orchestra/press/59 Международный фестиваль искусств «60 параллель»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230328215147/http://www.ossipovorchestra.ru/orchestra/press/59 |date=2023-03-28 }}
* [https://rao.ru/zavershilsya-samyj-krupnyj-v-mire-ezhegodnyj-festival-premer-moskovskaya-osen-2/ Международный фестиваль современной музыки «Московская осень»]
* [http://www.ossipovorchestra.ru/concerts/all/2015-04-11 VII международный конкурс-фестиваль музыкантов-исполнителей «Возрождение» в Гюмри, Армения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305080729/http://www.ossipovorchestra.ru/concerts/all/2015-04-11 |date=2023-03-05 }}
* [https://tamburicafest.com/2015/ Международный музыкальный фестиваль «Тамбурица фест» в Сербии, г. Нови-Сад] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.easterfestival.ru/ Московский Пасхальный фестиваль под управлением В. Гергиева]

[[Категори:Раççей юрăçисем]]
[[Категори:1993 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Çăвăн 5-мĕшĕнче çуралнисем]]</text>
      <sha1>t7k4s0gvfx5cvycybjnj5wx2d38g9ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Патăрьелĕнчи сахăр савучĕ (пурнăçланайман проект)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122278</id>
    <revision>
      <id>878232</id>
      <parentid>858853</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9005" sha1="hrhhp3vbcfsb92pdmj9t7gzx337dmgi" xml:space="preserve">[[File:A field in the Batyrevsky District.jpg|thumb|300px|Çак уйра Сахăр савучĕ туса лартма шутланă пулнă]]
[[File:Suikerbieten bij Renesse Zeeland.JPG|left|thumb|Пухса кĕртнĕ сахăр кăшманĕ]]
'''Патăрьелĕнчи сахăр савучĕ''', пурнăçланайман проект; савута 1990-мĕш çулсенче тума палăртнă пулнă, хăшпĕр ĕçсене туса та ирттернĕ темелле. 

Мĕн тунă-ха, мĕн туса ĕлкĕрнĕ?
* Савут тума палăртнă вырăнта хура тăпра сийне сÿсе илнĕ
* Патăрьелĕн хĕвелтухăç енче халăхра ОКЦ текен пĕчĕк микрорайон ÿссе ларнă. 
* Халăхран сулăм укçи пуçтарнă

Сÿсе илнĕ хура тăпран куписем каярахпа нумай вăхăт хушши уйра курăнса ларнă, унтан сасартăк çухалнă. Вĕсем ăçта кайса кĕни пирки халлĕхе информаци çук. Çапларах майпа пулăхлăхне чакарнă уйра пĕчĕк хырлăх лартса  ÿстернĕ. анчах та вăл, çав вăрман пекки, хура тăпрана сÿсе илне лаптăка пĕтĕмпех çавăрса илеймест. 

Çавăн пекех асăннă çер çинче «Улăп тăпри» текен историлле палăк пуррине те манмалла мар. 
== Ĕç ресурсĕсем ==
1970-1990-мĕш çулсенче Чăваш республикинче сахăр савучĕсемшĕн чĕртавар пулса тăракан сакăр кăшманне пачах та  туса илмен темелле (1991-1995-мĕш çулсенче вара туса илме пуçланă)&lt;ref&gt;[https://rosstat.gov.ru/bgd/regl/b11_13/IssWWW.exe/Stg/d4/14-20.htm 14.20. ВАЛОВОЙ СБОР САХАРНОЙ СВЕКЛЫ (фабричной) ПО СУБЪЕКТАМ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ (в хозяйствах всех категорий; тысяч тонн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202154659/https://rosstat.gov.ru/bgd/regl/b11_13/IssWWW.exe/Stg/d4/14-20.htm |date=2024-12-02 }}&lt;/ref&gt;.

Анчах та ку факт кунти халăх, хресченсем, ку культурăпа пачах та çыхăнман тенине пĕлтермест. Унашкал опыт пур. Чăн малтанах Чĕмпĕр облаçĕнчи хуçалăхсене массăллăн вăхăтлăх ĕçлеме çуренине кура. Хăшĕсем çавăнта, ялсенче,  яланлăх пурăнма та юлнă.

== Чĕртавар ==
Сахăр савутне ĕçлеттерме сахăр кăшманĕ кирлĕ. Вăл пур-и Чăаваш республикинче, чăн малтанах, Патăрьел таврашĕнче?

1990-мĕш çулсене таврăнмасăр, хальхи вăхăта пăхар. «Советская Чувашия» хааçат пĕлтернĕ тăрăх, [[2023]]-мĕш çулта Чăваш республикинче сахăр кăшманне 1000 гектар çинче туса илнĕ&lt;ref&gt;Иванов, Вячеслав. [http://sovch.chuvashia.com/?p=266326 В Чувашии приступили к уборке сахарной свеклы] — «Советская Чувашия» хааçат сайчĕ, 2023-мĕш çулхи сентябрĕн 22-мĕшĕ.&lt;/ref&gt;. Вăл шутра 490 гектарĕ Патăрьел районĕнче&lt;ref&gt;[https://batirevo.bezformata.com/listnews/pristupili-k-uborke-saharnoy-svekli/121707438/ В Батыревском муниципальном   округе хозяйства приступили к уборке  сахарной свеклы.] — «БЕЗФОРМАТА» сайт.&lt;/ref&gt;.  Пылак тымарçимĕçе çав çул çитĕнтернисем хушшинче Кĕçĕн Патăрьеленчи «Исток» агрофирма (300 га), Мария Лаврентьеван фермер хуçалăхĕ (КФХ, 190 га). Тухăç — 410 ц/га. 

Асăннă агрофирмăра сахăр кăшманне пуçтарма 2005-мĕш çултанпах 13 миллион тенкĕ парса туяннă «FRANZ KLEINE» комбайнпа усă курнă, ун çинче ĕçлеме Николай Илюткин механизатор ятарласа Саранск хулинче вĕренсе килнĕ&lt;ref&gt;[https://batyr.cap.ru/news/2005/09/02/09-52-v-batirevskom-rajone-mehaniziruetsya-uborka-s 09:52 В Батыревском районе механизируется уборка сахарной свеклы]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Чăваш республикинчи влаçсен официаллă порталĕ&lt;/ref&gt;.
 
== Шыв ==
Чĕртавара хатĕр продукцие (сахăра) куçарнă чухне, технологи уйрăмлăхĕсене кура, шыв нумай кирлĕ&lt;ref&gt;[https://www.agroxxi.ru/saharnaja-sv-kla/saharnaja-sv-kla-pererabotka/pererabotka-saharnoi-sv-kly-promyshlenoe-ispolzovanie.html Переработка сахарной свёклы: промышленное использование. Краткое описание процесса переработки корнеплодов] — АгроXXI. Агропромышленный портал. &lt;/ref&gt;. 

Пулнă-и-ха кирлĕ чухле шыв тума палăртнă пулнă сахăр савучĕ валли? Янтăласа хуни — пулман. 
== Ыйтăвăн хакĕ ==
Урăхла каласан, савут çĕклесе лартасси мĕн хак тăмалла пулнă? 1990-мĕш çулсенчи çăлкуçсем ал айĕнче маррине кура, тепĕр тĕслехпе танлаштарма пулать. 2011-мĕш çул тĕлне Чĕмпĕр облаçĕнчи Чартаклă районĕнче регионти иккĕмĕш сахăр савучĕ туса лартасси тĕлĕшпе ыйту сиксе тухнă&lt;ref&gt;[https://ulpressa.ru/2014/04/23/saharnaya-svekla-kak-kamen-pretknoveniya/ Сахарная свекла как камень преткновения] — ИА «Улпресса». Учредитель: ООО &quot;Симбирск-Паблисити&quot;. Главный редактор: Турковская О.С.&lt;/ref&gt;. &lt;big&gt;&lt;big&gt;Çичĕ миллиард тенкĕ&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; — ак мĕн чухлĕ укçа кирлĕ пулнине шутласа кăларнă. Вăтам хăватлă сахăр савучĕ çĕклеме  тăкакалама тивнĕ пулĕччĕ имĕш çавна.  Кун чухлĕ сумма регионшăн шăл çемми пулман, савута туса лартайман. 
Гене
2016-мĕш çул тĕлне ку ыйту тата тепĕр хут çĕкленнĕ. Хальхинче инвестора тупма май килнĕ. Вăл Компанисен «АСБ» ушкăнĕ ООО. Унăн Генералле директоре Юрий Хохлв тата Сергей Морозов кепĕрнаттăр &lt;big&gt;&lt;big&gt;24 миллиард тенкĕлĕх&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; инвестици килĕшĕвне алă пусса çиреплетнĕ&lt;ref&gt;[https://ulgov.ru/news/index/permlink/id/43379/ Новый сахарный завод обеспечит рабочими местами больше 1700 жителей Ульяновской области]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Кĕпĕрнттăрăн тата Чĕмпĕр облăçĕн тÿре-шарин официаллă сайчĕ.&lt;/ref&gt;.  Хута ямалли срок — 2021-мĕш çул тĕлне&lt;ref&gt;[https://sfera.fm/news/v-ulyanovskoi-oblasti-poyavitsya-novyi-sakharnyi-zavod_16638 В Ульяновской области появится новый сахарный завод] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103134727/http://sfera.fm/news/v-ulyanovskoi-oblasti-poyavitsya-novyi-sakharnyi-zavod_16638 |date=2016-11-03 }} — 16:10 02 ноя 2016г. Сфера медиа.&lt;/ref&gt;. Пурнăçа кĕнĕ е кĕмен — ку паллă мар. 
== Асăрхавсем == 
{{Асăрхавсем}}
 
== Каçăсем ==
* [https://chgtrk.ru/novosti/neskolko-semey-iz-batyrevo-vynujdenno-stali-kommunalnymi-otshchepencami/ Несколько семей из Батырево вынужденно стали коммунальными отщепенцами] — Вести Чувашия.

[[Категори:Пурнăçланайман проектсем]]
{{Chuvash-geo-stub}}</text>
      <sha1>hrhhp3vbcfsb92pdmj9t7gzx337dmgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129079</id>
    <revision>
      <id>878230</id>
      <parentid>878107</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="8j09ync7o5fldndql59fmuqjzmv230c" xml:space="preserve">[[File:CIS (orthographic projection).svg|thumb|CIS (orthographic projection)]]
[[File:Map of the Commonwealth of Independent States (CIS).png|thumb|Map of the Commonwealth of Independent States (CIS)]]
:{{redirect|СНГ}}
{{Пĕлтерĕшсем|Тус-йышлăх}}
'''Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕ''' ([[Аббревиатура|аббрев]]. '''СНГ''') — [[тĕнчери организаци]]

== Литература ==
* ''Зиновьев В. П.'', ''Троицкий Е. Ф.'' Страны СНГ и Балтии. Томск., 2009. 334 С.

== Каçăсем ==
{{навигаци}}
{{викитека|Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕн уставĕ}}
* [https://web.archive.org/web/20121003102711/http://www.e-cis.info/page.php?id=2374 Председатели координационных советов СНГ]
* [https://eccis.org/ Исполнительный комитет Содружества Независимых Государств] ''(официальный сайт)''
* [http://www.cis.minsk.by/page.php?id=10284 Председатель Исполнительного комитета СНГ — Исполнительный секретарь СНГ Сергей Лебедев] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.e-cis.info/ Интернет-портал СНГ]
* [http://www.ksgp-cis.ru/ Совет Генеральных прокуроров СНГ] ''(официальный сайт)''
* [https://web.archive.org/web/20070530154429/http://www.iacis.ru/html/ Межпарламентская ассамблея СНГ] ''(официальный сайт)''
* [http://sudsng.org/ Экономический Суд СНГ] ''(официальный сайт)''
* [http://www.sovetgt.org/ Совет по железнодорожному транспорту СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220320134029/http://www.sovetgt.org/ |date=2022-03-20 }} ''(официальный сайт)''
* [http://www.cismission.mid.ru/ Представительство РФ при СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818055640/http://www.cismission.mid.ru/ |date=2014-08-18 }} ''(официальный сайт)''
* [https://web.archive.org/web/20060721024111/http://cis.minsk.by/main.aspx?uid Единый реестр правовых актов и других документов Содружества Независимых Государств].
* [https://web.archive.org/web/20150110211451/http://www.cis.minsk.by/page.php?id=19158 Председательство Республики Казахстан в Содружестве Независимых Государств в 2015 году]
* [http://док.история.рф/20/soglashenie-o-sozdanii-sodruzhestva-nezavisimykh-gosudarstv/ Соглашение о создании Содружества Независимых Государств] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410204939/http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/soglashenie-o-sozdanii-sodruzhestva-nezavisimykh-gosudarstv |date=2019-04-10 }}. 08.12.1991. Проект [[Российское военно-историческое общество|Российского военно-исторического общества]] «100 главных документов российской истории».
* [http://zatulin.ru/sng-nachalo-ili-konec-istorii-k-smene-vex/ К. Ф. Затулин, А. М. Мигранян. «СНГ: начало или конец истории. К смене вех.» 26 Марта 1997 (тезис о «принуждении Украины к дружбе»)]

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Содружество Независимых Государств| ]]
[[Категори:Объединения государств]]
[[Категори:Торговые блоки]]
[[Категори:Транснациональное политическое пространство]]</text>
      <sha1>8j09ync7o5fldndql59fmuqjzmv230c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категорине сӳтсе явмалли:Хорта юрлани</title>
    <ns>15</ns>
    <id>130991</id>
    <revision>
      <id>878223</id>
      <timestamp>2026-10-14T15:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Хорта юрласси темелле.  ~~~~»</comment>
      <origin>878223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="fkvi5p0uc1anhuy3g61dr10eh3eaz4e" xml:space="preserve">Хорта юрласси темелле.  [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 15:14, 14 Юпа уйӑхӗн 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fkvi5p0uc1anhuy3g61dr10eh3eaz4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фейнман диаграмми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130992</id>
    <revision>
      <id>878224</id>
      <timestamp>2026-10-14T15:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Feynman Diagram Gluon Radiation.svg|thumb|]] '''Фейнман диаграмми''' —  [[уйăн квантла теорийĕ]]нче:  [[атомçум пĕрчĕ]]сен хире-хирĕç вăйăмне çырса кăтартакан [[танлашу]]сене ÿкерчĕклесе кăтартакан меслет. === Каçăсем === * {{cite web |lang=en |author=Lincoln, Don |title=Feynman diagrams |url=https://www.youtube.co...»</comment>
      <origin>878224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1802" sha1="b2uhuber27ew5kftiz7mlg5kv979xpb" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Feynman Diagram Gluon Radiation.svg|thumb|]]
'''Фейнман диаграмми''' —  [[уйăн квантла теорийĕ]]нче:  [[атомçум пĕрчĕ]]сен хире-хирĕç вăйăмне çырса кăтартакан [[танлашу]]сене ÿкерчĕклесе кăтартакан меслет.
=== Каçăсем ===
* {{cite web |lang=en |author=Lincoln, Don |title=Feynman diagrams |url=https://www.youtube.com/watch?v=hk1cOffTgdk |date=2016 |publisher=[[YouTube]]}}
* {{cite web |author = Aivazis, Alec|url = https://feynman.aivazis.com/ |title = Draw Feynman Diagram Online|lang = en |access-date = 2022-01-23 }} Онлайн-инструмент для рисования диаграмм Фейнмана
* {{cite web |author =The JaxoDraw team|url = http://jaxodraw.sourceforge.net/ |title = JaxoDraw|lang = en |access-date = 2022-01-23 }} Программа для рисования диаграмм Фейнмана.
* {{cite web |author = Goossens, Michel|url = http://xml.web.cern.ch/XML/textproc/feynmf.html |title = Drawing Feynman Diagrams with LaTeX and METAFONT (or METAPOST)|lang = en |access-date = 2022-01-23 }} Построение диаграмм Фейнмана в LaTeX
* {{cite web |author = Dimm, Bill|url =http://feyndiagram.com/|title = Drawing Feynman Diagrams with LaTeX and METAFONT (or METAPOST)|lang = en |access-date = 2022-01-23 }} Построение диаграмм Фейнмана на C++

{{Ричард Фейнман}}
[[Категори:Уйăн квантла теорийĕ]]
[[Категори:Квантла механика]]
[[Категори:Диаграммăсем]]
[[Категори:1949-мĕш çул]]
[[Категори:Ричард Фейнман]]
[[Категори:Фейнман]]</text>
      <sha1>b2uhuber27ew5kftiz7mlg5kv979xpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-10-20 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130993</id>
    <revision>
      <id>878225</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Лаковица лаковая, Ворстербос, Нордостполдер, Флеволанд, Нидерланды»</comment>
      <origin>878225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="dt2zl3pmlpdkub0rrd4jcvai85mz0na" xml:space="preserve">Лаковица лаковая, Ворстербос, Нордостполдер, Флеволанд, Нидерланды</text>
      <sha1>dt2zl3pmlpdkub0rrd4jcvai85mz0na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-10-20</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130994</id>
    <revision>
      <id>878226</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Gewone fopzwam (Laccaria laccata). Locatie, Paddenstoelenreservaat. 14-10-2025. (d.j.b).jpg»</comment>
      <origin>878226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="hht9alc80p1u2ohxlp66i6d6wr605ye" xml:space="preserve">Gewone fopzwam (Laccaria laccata). Locatie, Paddenstoelenreservaat. 14-10-2025. (d.j.b).jpg</text>
      <sha1>hht9alc80p1u2ohxlp66i6d6wr605ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атомçум пĕрчĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130995</id>
    <revision>
      <id>878231</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Helium atom (not to scale).svg|thumb|Helium atom (not to scale)]] '''Атомçум пĕрчĕ''', е '''Субатомла пĕрчĕ''', атомран нумай пĕчĕкрех пĕрчĕ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Subatomic particles|url=http://www.ndt-ed.org/EducationResources/HighSchool/Radiography/subatomicparticles.htm|publisher=NTD|access-date=2012-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140216092512/http://www.ndt-ed.org/EducationResources...»</comment>
      <origin>878231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="7dmf5qa5jgudzznb5yjpxnac5egs3sr" xml:space="preserve">[[File:Helium atom (not to scale).svg|thumb|Helium atom (not to scale)]]
'''Атомçум пĕрчĕ''', е '''Субатомла пĕрчĕ''', атомран нумай пĕчĕкрех пĕрчĕ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Subatomic particles|url=http://www.ndt-ed.org/EducationResources/HighSchool/Radiography/subatomicparticles.htm|publisher=NTD|access-date=2012-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140216092512/http://www.ndt-ed.org/EducationResources/HighSchool/Radiography/subatomicparticles.htm|archive-date=2014-02-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 

== Çавăн пекех ==
* [[Тĕксĕм йăмлăх]]&lt;!--хорошо бы упомянуть по тексту и в контексте--&gt;

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://elementy.ru/bookclub/book/365/Skrytaya_realnost Скрытая реальность Параллельные миры и глубинные законы космоса (Brian Greene. The Hidden Reality: Parallel Universes and the Deep Laws of the Cosmos)] [[Грин, Брайан Рэндолф|Брайан Грин]]

{{внешние ссылки}}
{{Пĕрчĕсем}}

[[Категори:Элементарлă пĕрчĕсен физики]]
[[Категори:Нуклонсар физики]]
[[Категори:Пĕрчĕсем (физика)]]
[[Категори:Субатомла пĕрчĕсем|*]]</text>
      <sha1>7dmf5qa5jgudzznb5yjpxnac5egs3sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пĕрчĕсен ят-йышĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130996</id>
    <revision>
      <id>878234</id>
      <timestamp>2026-10-15T09:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:CMS Higgs-event.jpg|thumb|Higgs event graphical representation]]  '''Пĕрчĕсен ят-йышĕ''', кунта, тĕпрен илсен,  элементарлă пĕрчĕсем, гипотезăлла пĕрчĕсем тата хутлă пĕрчĕсем пирки сăмах пырать темелле. == Элемнтарлă пĕрчĕсем == == Хутлă пĕрчĕсем == == [[Квазипĕрчĕ]]сем == {{Main|Квазипĕрчĕ}} =...»</comment>
      <origin>878234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="81ozadzqpfax5634ifxq6joi4j1qy5c" xml:space="preserve">[[File:CMS Higgs-event.jpg|thumb|Higgs event graphical representation]]

'''Пĕрчĕсен ят-йышĕ''', кунта, тĕпрен илсен,  элементарлă пĕрчĕсем, гипотезăлла пĕрчĕсем тата хутлă пĕрчĕсем пирки сăмах пырать темелле.
== Элемнтарлă пĕрчĕсем ==
== Хутлă пĕрчĕсем ==
== [[Квазипĕрчĕ]]сем ==
{{Main|Квазипĕрчĕ}}
== Ыттисем ==
== Çавăн пекех ==
* [[Стандартлă модель]]
* [[Нуклидсен тапăлĕ]]
* [[Элементсен периодла тытăмĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* {{статья |заглавие=Review of Particle Physics |издание=[[Physics Letters|Physics Letters B]] |том=592 |страницы=1 |язык=en |автор=S. Eidelman et al. |год=2004 |тип=journal}} ''([http://pdg.lbl.gov Particle Data Group])''
* Joseph F. Alward, ''[https://web.archive.org/web/20050915125552/http://sol.sci.uop.edu/~jfalward/elementaryparticles/elementaryparticles.html Elementary Particles]'', Department of Physics, University of the Pacific
* ''[https://web.archive.org/web/20051102084421/http://www.bartleby.com/65/el/elementr-p.html Elementary particles]'', The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001.
* Тимур Кешелава. Движение планет ограничило массу гравитона. https://nplus1.ru/news/2019/10/21/ephemeris-graviton

{{Пĕрчĕсем}}

[[Категори:Элементарлă пĕрчĕсен физики]]
[[Категори:Нуклонсар физики]]
[[Категори:Ят-йышсем:Физика|Ят-йышсем:Физика]]
[[Категори:Пĕрчĕсем (физика)|Пĕрчĕсем]]</text>
      <sha1>81ozadzqpfax5634ifxq6joi4j1qy5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878235</id>
      <parentid>878234</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="89u2lhpkvia55wtkk76xv01806nt0m9" xml:space="preserve">[[File:CMS Higgs-event.jpg|thumb|Higgs event graphical representation]]

'''Пĕрчĕсен ят-йышĕ''', кунта, тĕпрен илсен,  элементарлă пĕрчĕсем, гипотезăлла пĕрчĕсем тата хутлă пĕрчĕсем пирки сăмах пырать темелле.
== Элемнтарлă пĕрчĕсем ==
== Хутлă пĕрчĕсем ==
== [[Квазипĕрчĕ]]сем ==
{{Main|Квазипĕрчĕ}}
{{Main|Квазипĕрчĕсен ят-йышĕ}}
== Ыттисем ==
== Çавăн пекех ==
* [[Стандартлă модель]]
* [[Нуклидсен тапăлĕ]]
* [[Элементсен периодла тытăмĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* {{статья |заглавие=Review of Particle Physics |издание=[[Physics Letters|Physics Letters B]] |том=592 |страницы=1 |язык=en |автор=S. Eidelman et al. |год=2004 |тип=journal}} ''([http://pdg.lbl.gov Particle Data Group])''
* Joseph F. Alward, ''[https://web.archive.org/web/20050915125552/http://sol.sci.uop.edu/~jfalward/elementaryparticles/elementaryparticles.html Elementary Particles]'', Department of Physics, University of the Pacific
* ''[https://web.archive.org/web/20051102084421/http://www.bartleby.com/65/el/elementr-p.html Elementary particles]'', The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001.
* Тимур Кешелава. Движение планет ограничило массу гравитона. https://nplus1.ru/news/2019/10/21/ephemeris-graviton

{{Пĕрчĕсем}}

[[Категори:Элементарлă пĕрчĕсен физики]]
[[Категори:Нуклонсар физики]]
[[Категори:Ят-йышсем:Физика|Ят-йышсем:Физика]]
[[Категори:Пĕрчĕсем (физика)|Пĕрчĕсем]]</text>
      <sha1>89u2lhpkvia55wtkk76xv01806nt0m9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>