Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 12656 878243 873397 2026-10-15T14:12:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878243 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Tank Schema2.png|thumb|Компоновка танкa: 1-[[гусеницăллă куçаракан]]. 2-Танк [[тупă|туппи]]. 4-[[тĕтĕм]]лĕ [[гранатă перем]]сем. 5-Танкăн турулĕ. 6- Танкăн [[двигатель]]. 8-[[Пулемёт]]. 9-Танк [[Броня|брони]]]] '''Танк''' — çăпата-кустăрмаллă, [[тупă]]па хĕçпăшалланнă броньăланă çапăçу машини. [[Ӳкерчĕк:Т-34 на Острой могиле.jpg|thumb|Танк [[T-34]]-85]] === Танк пулса тăни === Танкăсене [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] вăхăтĕнче пĕрремĕш хут çапăçăва кĕртнĕ. Малтанхи кĕске маневрăллă вăрçă ĕçĕсем иртнĕ хыççăн, фронтсенче пĕртанлăх («[[Окоп вăрçи]]») пулса тăрать. [[Ӳкерчĕк:German photo with English Tank.jpg|left|thumb|Нимĕçсен тыткăнне лекнĕ акăлчансен ромбă схемиллĕ танкĕ (Mk IV пулас)]] === [[1919]]—[[1938]] тапхăрти танкăсем === [[Ӳкерчĕк:Bt7 6.jpg|thumb|БТ-7 танкĕ [[десант]]па]][[ Ӳкерчĕк:T26 21-1-.jpg|thumb|Танк [[Т-26]]. 1941 çулхи çĕртме, 22 тĕлне РХХÇ 10 000 яхăн Т-26 шутланнă.]] === [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи|1939—1945]] тапхăрĕнчи вăрçă танкĕсем === [[Ӳкерчĕк:Panther g axb01.jpg|thumb|«Пантера»]][[Ӳкерчĕк:Shermans-loaded-in-LCT.jpg|thumb|300px|«[[Шерман]]» (М4 «General Sherman») — АПШ çарĕн вăтам танкĕ. "[[Оверлорд]] çар ĕçĕ". [[1944 год]] çулта Нормандие кĕнĕ чух танкĕ çине икĕ шнорхĕль лартнă. Пĕри — сывлăша çăтма, тепри тĕтĕм тухма.]] [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] танк-тăвас ĕçе малалла ыткăнтарать. 6 çул хушшинче танксем унченхи çирĕм çулхи ӳсĕм турĕç. Танксен чылайăшĕ снаряда хирĕçле броняпа, хăватлă вăрăп вуллă тупăсемпе (152 мм таран) хӳтĕленчĕç, вăрçă вĕçĕнче каçхи (тепловисăллă) тĕллевсем (вĕсемпе [[СССР]]та вăрçăчченех хăтланса пăхнă), танкăн радиофикацийĕ тивĕçе çитрĕ. Танксене çапăçура усă курмалли меслетсем çӳллĕ ӳсрĕç. Вăрçăн пĕрремĕш тапхăрĕсенче нимĕçсен çарпуçĕсем пĕтĕм тĕнчене танк пĕрлешӳллĕ вăйĕсем оперативлă тата стратегиллĕ хупăрлама тата вăрçăна хăвăрт выляса илме пултарнине кăтартнă. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче танк-тăвакансен «тĕнчери ранк тапĕлĕнче» пĕрремĕш-иккĕмĕш вырăна совет тата нимĕç конструктăрĕсем тытса пынă. Нимĕç шкулĕ çине тăрсах броньă çирĕплетес тата кĕпçесене вăрăмлатас, приборсене (каçпа сăнамалли инфрахĕрлĕ хатĕрсем) лайăхлатас, машинăн ăшне хăтлăлатас тесе чылай ĕçленĕ, совет шкулĕ вара, ытларах технологилĕх тата нумай туса кăларас тĕллевпе тăрăшнă, тĕп тĕсĕллĕ танк ([[Т-34]], [[КВ]] тата [[ИС]]) конструкцине кăшт çеç улăштарусене çав тери кирлĕ чух кăна кĕртнĕ. Совет танк шкулĕ çаплах артиллери хатĕрĕсемпе танксене тăнч тăвакан техникăн урăх тĕсĕсен ăнăçлă моделĕсене те хайланă. Америка шкулĕ, компоновкăпа технологилĕх енчен малтан ĕлкĕрсе пырайман пулсан та, вăрçа чарăннă тĕле темиçе уйрăм моделĕсене лайăх пахалахлă [[хурçă]]па [[тар]]па, çаплах радиофикациленĕ (пĕр танкра икĕ раци) ăсталаса çитернĕ. Чи ăнăçлă нимĕç танкĕсем [[T IV|Pz.IV]] (чылай шутлă), [[Пантера (танк)|«Пантера»]] тата [[Тигр (танк)|«Тигр»]] тата [[Патша тигрĕ|«Патша тигрĕ»]]. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]нче чи лайăх совет танкĕсем шутне вăтам танк [[Т-34]] (тĕрлĕ варианчĕсенче, çав шутра кай варианчĕ [[Т-34|Т-34-85]] 85 мм тупăн тĕрлĕ модификацийĕсемпе) тата йывăр танк [[ИС-2]]. Чи лайăх америка танкĕ — [[Шерман (танк)|M4 Шерман]], ăна СССР-а [[Ленд-лизă]]па чылай хисеп танк куçарнă. Уйрăмах ăнăçсăр [[Хĕрлĕ Çар]]шăн бронетанк çухатăвĕсем [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н малтанхи уйăхĕсенче (çĕртме-чӳк, 1941) тата [[Курск çапăçăвĕ]]нче (утă-çурла, 1943) шутланаççĕ. Çапла Курск-Белгород çапăçăвĕнче нимĕçсем 1280 танкпа штурм кĕпçи çухатнă, Хĕрлĕ Çар — 6064 виçе (''Курск çапăçăвĕнчи бронетанк çухатăвĕсем''), мĕншĕн тесен вермахтăн çĕнĕ конструкциллĕ танксем («Тигр» тата «Пантера») пулнă, ХÇ начар хӳлĕлевлĕ кивĕ çăмăл танксене (Т-60, Т-70) ĕçе кĕртнĕ пулнă. === Вăрçă хыççăн тапхăрти танкăсем === Вĕсем виçĕ пайран тăраççĕ. {| class=wide |+ '''Хальхи хăшпĕр танкăсен хăвачĕ''' !width=17 %|Хатĕрленĕ çĕршыв!!width=17 %|Танк моделĕ!!width=17 %|Çапăçури йăвăрлăхĕ, т!!width=17 %|Двигателĕн хăвачĕ, л.в.!!width=17 %|Удель хăвачĕ, л.с./т!!width=17 %| двигатель тĕсĕ |- |Франци||[[Леклерк (танк)|Леклерк]]||align=center|54,6||align=center|1500||align=center|27,4||дизель двигателĕ |- |Раççей||[[Т-80|Т-80У-М1]]||align=center|46,0||align=center|1250||align=center|27,2||газпа турбина двигателĕ |- |Украина||[[Т-84]]||align=center|46,0||align=center|1200||align=center|26,08||дизель двигателĕ |- |АПШ||[[Абрамс (танк)|М1А2 Aбрамс]]||align=center|62,5||align=center|1500||align=center|24,0||газпа турбинă двигателĕ |- |Германи||[[Леопард-2|Леопард-2А5]]||align=center|62,5||align=center|1500||align=center|24,0||дизель двигатель |- |Россия||[[Т-90|Т-90С]]||align=center|46,5||align=center|&nbsp;1000||align=center|21,5||дизель двигатель |- |Израиль||[[Меркава]] Mk.3||align=center|60,0||align=center|1200||align=center|20,0||дизель двигатель |- |Аслă Британи||[[Челленджер-2]]||align=center|62,5||align=center|1200||align=center|19,2||дизель двигатель |} === Куçаракан пайĕ === Пур танкăсен те гусеницисене кустаракан движитель пур, унăн малтанхи тĕсне [[1818]] çулта француз Дюбоше патент илнĕ. Çавăн пек куçару пайĕн конструкцийĕ пула танк çăмăллăнах çулçăр темĕн тĕрлĕ çĕрсенче çӳреме пултарать. {| class=wide |+ '''Хăшпĕр паянхи танкăсен çĕр çине удельнăй ? пусăмĕ''' !width=25 %|Туса кăларакан çĕршыв!!width=25 %|Танкăн моделĕ!!width=25 %|Çапăçури йывăрăшĕ, т!!width=25 %|Çĕр çине удельнăй пусăмĕ, кг/см² |- |Германи||[[Леопард-2]]||align=center|62,5||align=center|0,85 |- |Раççей||[[Т-90]]||align=center|46,5||align=center|0,85 |- |Раççей||[[Т-80|Т-80У]]||align=center|46,0||align=center|0,85 |- |Украина||[[Т-84]]||align=center|46,0||align=center|0,93 |- |Аслă Британи||[[Челленджер-2]]||align=center|62,5||align=center|0,98 |- |Франци||[[Леклерк (танк)|Леклерк]]||align=center|54,6||align=center|1,00 |- |АПШ||[[Абрамс (танк)|М1А2 Aбрамс]]||align=center|62,5||align=center|1,07 |} === Хӳтĕлев === ==== Хурçăпа хӳтĕлени (броньăлани) ==== [[Ӳкерчĕк:T54 Training Parola Tank Museum 2.jpg|thumb|[[Т-54]]]] [[Ӳкерчĕк:T54 Training Parola Tank Museum 3.jpg|thumb|Хальхи танкăсенче хӳтлев (броньă) листисем вертикале кĕтеслĕ çыпăçтарнă]] ==== Пайталлă хӳтлев ==== [[Ӳкерчĕк:T72 Georgia.jpg|thumb|Грузи çарĕн Т-72 танкĕ. Çакса хунă динамикăллă хӳтлевĕ]] ==== Динамикăллă хӳтлевĕ ==== === Хĕçпăшалланăвĕ === ==== Танкăн туппи ==== [[Ӳкерчĕк:105mm tank gun Rifling.jpg|thumb|касăллă 105 мм танк туппи]] {| class=wide |+ '''Тупăпа хĕçпăшалланнă паянкунхи танкăсем''' !width=18 %|Туса кăларакан çĕршыв!!width=18 %|Танкăн моделĕ!!width=18 %|Тупăн моделĕ!!width=18 %|Тупă тĕсĕ!!width=18 %|Тупăн калибрĕ, мм!!width=10 %|Автоматлă авăрласси |- |Франци||[[Леклерк (танк)|Леклерк]]||CN-120-26 (52 калибăрлă вуллин тăршши)||яка вулăллă||align=center|120||align=center|+ |- |Раççей||[[Т-80]]У-М1||2А46М-1 (тупă—перекен хатĕр)|| яка вулăллă ||align=center|125||align=center|+ |- |АПШ||[[Абрамс (танк)|М1А2 Aбрамс]]||M256 (нимĕçсен, лицензипе туса кăлараççĕ, 44 калибăрлă вуллин тăршши)||яка вулăллă||align=center|120||align=center|- |- |Германи||[[Леопард-2]]А5||L44, Rh-M-120 лайăхлатнă варианчĕ, 55 (тепĕр пĕлерĕшсемпе 52) калибăрлă вуллин тăршшĕ||яка вулăллă||align=center|120||align=center|- |- |Израиль||[[Меркава]] Mk.3||MG-251||яка вулăллă||align=center|120||align=center|- |- |Аслă Британи||[[Челленджер-2]]||L30E4||Касса тунăскер||align=center|120||align=center|- |- |Раççей||[[Т-90]]||2А46М (тупă—перекен хатĕр)||яка вулăллă |align=center|125||align=center|+ |} == Танкăсен классификацийĕ == Хальхи тапхăрта танкăсене икĕ ушкăна пайлаççĕ: * [[Тĕп çапăçу танкĕ]]сем, ОБТ (main battle tank, MBT) — çапăçури тĕп тĕллевсене пурнăçламаллисем. Ку танкăсем хăвăрт куçма пултараççĕ, хӳтĕленӳллĕхлĕ тата вăйлă перĕм хăвачĕллĕ; * [[Çăмăл танк]]ăсем. Кусем шутне ятарлă ĕçсене татса пама пултараканнисем кĕреççĕ. Ялан тенĕ пекех, вĕсем тĕп танкĕсенчен начартарах хӳтĕленнĕ (çӳхе броньă, алюмини сплавов), хавшакрах хĕçпăшалланнă. Çакăн пек танкăсене сывлăш урлă та турттарма ансат ([[хăвăрт вăйсем]]), шырав-тĕпчевлĕ, [[шывра çӳрекен]], танкăсене çунтараканни т. ы.те * Юлашки вахăтра пулемётлă танкăсен чĕрĕлĕвĕ пулать. Тĕслĕх: танка никĕсе хурса тунă [[ТПÇМ]] – танкăсене пулăшакан çапăçу машини, ăна çуртсен çӳллĕ хучĕсенче вырнаçнă гранатăперекенĕсене хирĕç вăрçмалли чухне усă кураççĕ. == Танкăсен пулас аталанăвĕсем == == Вуламалли == == Çавăн пекех пăхăр == * [[Хăйкуçакан артиллери хатĕрĕ]] == Каçăсем == === Вырăс чĕлхиллĕ === * [http://www.battlefield.ru The Russian Battlefield]; * [http://armor.kiev.ua Чобитка Васили бронетанк вулавăшĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212041131/http://armor.kiev.ua/ |date=2011-02-12 }}; * [http://wio.ru/tank/ww1tanru.htm Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи танкĕсем]; * [http://wio.ru/tank/ww2aceru.htm Совет танк асĕсем]; * [http://armor.kiev.ua/ptur/ Танк ПТУР-тан шикленмест. Бронетанк хĕçпăшалĕпе техникине питĕ çивĕч пăшалтан хӳтĕлесси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805052110/http://armor.kiev.ua/ptur/ |date=2012-08-05 }}; * [http://www.battlefield.ru/armaments/index_r.html «Battlefield» сайчĕнчи танкăсем çинчен калани]; * [http://www.achtungtiger.boom.ru/ Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи нимĕç танк асĕсем çинчен кĕске хыпар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611002219/http://www.achtungtiger.boom.ru/ |date=2009-06-11 }}; * [http://armoured.vif2.ru/main.htm Аттеçĕрĕн бронетанк техники] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221131854/http://armoured.vif2.ru/main.htm |date=2009-02-21 }}; * [http://www.btvt.narod.ru/ Хурçăпа çулăм: вăрçăри танкăсем] * [https://web.archive.org/web/20120419025346/http://www.redtanks.bos.ru/ Хурçă шăранчăкĕ] * [http://www.ipclub.ru/arsenal/angar/WWII/army/germany/gertanks/panzerwaffe.htm Германин танкĕсемпе хăйкуçакан пысăк кĕпçеллĕ тупăсем. 1933—1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061009000540/http://www.ipclub.ru/arsenal/angar/WWII/army/germany/gertanks/panzerwaffe.htm |date=2006-10-09 }} * [http://ru-front.h1.ru/ Cайт посвящен истории развития и применения бронетанковой техники, а также, пехотного вооружения использовавшееся в боях на Восточном фронте.] * [http://wwi.sbn.bz/tank2/tank2.htm Пĕрремĕш Тĕнче вăрçин танкĕсемпе броневикĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924125820/http://wwi.sbn.bz/tank2/tank2.htm |date=2008-09-24 }} === Акăлчанла === * [http://www.achtungpanzer.com/panzer.htm ACHTUNG PANZER! Германин Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнчи бронетехники сайчĕ] * [http://www.armorinaction.com/ Armour in action. Сайтра паянкунхи танкăсен фотоӳкерчĕкĕсем чылай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211132241/http://armorinaction.com/ |date=2009-02-11 }} {{Танкăн куçăнакан пайĕ}} [[Категори:Танксем]] 9yyxxe8smy2xx5n3nqo9tr4zejuos0h 0 13123 878250 877858 2026-10-16T00:10:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878250 wikitext text/x-wiki :''Юрату сăмахĕн ытти пĕлтерĕшĕсем те пур. [[Юрату (пĕлтерĕшсем)]] пăхăр'' [[Ӳкерчĕк:Emblem-favorites.svg|thumb|150px|хĕрлĕ чĕре — юратун пĕтĕм тĕнчере паллă символĕ]] [[Ӳкерчĕк:Love-zh.png|thumb|150px|Юрату китай иероглифĕ (愛). Варринче чĕре (心) тăрать]] '''Юрату''' — çынсене пĕр пĕрне туртакан, пĕрле пулас килтерекен вăйлă туйăм<ref name=Ozheg1>[http://mirslovarei.com/content_oje/Ljubov-21369.html Толковый словарь Ожегова / mirslovarei.com] {{v|3|7|2009}}</ref><ref name=BSE1>[http://bse.sci-lib.com/article071981.html БСЭ, 3-е издание 1969—1978, СЭ, статья «Любовь»] {{v|3|7|2009}}</ref>. == Тăван юратăвĕ == [[Ӳкерчĕк:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Fraternal Love (1851).png|thumb|upright=0.7|Тăван юратăвĕ, [[Бугро Адольф Вильям|Адольф Вильям Бугро]]]] == Амăш юратăвĕ == [[Ӳкерчĕк:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Maternal Admiration (1869).jpg|thumb|left|upright=0.7|Амăш юратăвĕ, [[Бугро Адольф Вильям|Адольф Вильям Бугро]]]] Амăшĕ хăйĕн ачине юратать, уншăн хăйĕн пурнăçне те шеллемест. == Кун-çулĕ == == Çавăн пекех == {| width="100%" |- | * [[Туслăх]] * [[Юрату (христос ырлăхĕ)]] * [[Юрату тата ислам]] * [[Юрату кĕперĕ]] * [[Патриотизм]] * [[Платон юратăвĕ]] * [[Полиамори]] * [[Ашшĕ-амăш юратăвĕ]] * [[Шыв стаканĕ теорийĕ]] |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Большой толковый психологический словарь/Ребер Артур: Пер. с англ. — М.:Вече, АСТ, 2000. ISBN 5-7838-0606-4 * ''Ильин Е. П.'' Эмоции и чувства. — СПб:Питер,2001.—752 с ISBN 5-318-00236-6 * [http://ec-dejavu.ru/l/Love.html Д. Чавдарова. Метафора «любовь — пища» в русской литературе XIX века] // Алфавит: Строение повествовательного текста. Синтагматика. Парадигматика. — Смоленск: СГПУ, 2004, с. 222—230 * [http://ec-dejavu.ru/l/Love-Sufism.html В. Дроздов. Мистическая любовь в иранском суфизме] // Востоковедение: Филологические исследования. Вып. 26: Сб. статей. — СПб, 2005, с. 129—138 * ''Fromm, Erich.'' The Art of loving. An Enquiry into the Nature of Love. N.Y.: Harper & Row, 1956. * [http://o4em.com/2009/05/18/love/ А. П. Слободяник. Любовь, определение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521180028/http://o4em.com/2009/05/18/love |date=2009-05-21 }} // «Психотерапия, внушение, гипноз». Киев, «Здоров’я», 1977, с. 345—346 * [[Иванченко Галина Владимировна|Иванченко, Г. В.]] [https://web.archive.org/web/20151011202235/http://publishing.smysl.ru/recenz/187.htm Логос любви]. — М.: Смысл, 2007. — 6,5 п.л. — ISBN 978-5-89357-236-0 == Каçăсем == * [http://romeo-juliet.newmail.ru/lovemuseum.html «Юрату музейĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510132209/http://romeo-juliet.newmail.ru/lovemuseum.html |date=2009-05-10 }} — «Ромео тата Джульетта» автор тематика сайтĕнче. * [https://web.archive.org/web/20090724062750/http://www.psychology.su/2009/03/19/chto-takoe-lyubov/ Мĕн вăл юрату?] * [https://web.archive.org/web/20090724042843/http://www.psychology.su/2009/02/20/aboutlove/ Юрату çинчен] * [http://romeolove.ru/materials/54-kak-sokhranit-ljubov.html Юратăва епле упрас?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805091504/http://romeolove.ru/materials/54-kak-sokhranit-ljubov.html |date=2009-08-05 }} {{Эмоциллĕ процессем}} [[Категори:Юрату| ]] [[Категори:Эмоцисем]] [[Категори:Этика]] [[Категори:Туйăмсем]] 4tkj60dj9eq2d69nxry8hu1xysfvfjj 0 13241 878239 874930 2026-10-15T12:29:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878239 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын}} '''Иосиф Виссарионович Сталин''' (паспортри хушамачĕ — '''Джугашвили''', {{lang-ka|იოსებ ჯუღაშვილი}} - იოსებ ჯუღაშვილი), [[раштав, 21]], [[1879]], [[Гори]], [[Грузи]], [[Раççей империйĕ]] — [[пуш, 5]] [[1953]] ç., [[Кунцево (хула)|Кунцево]], [[Мускав облаçĕ]], [[СССР]]) — совет [[патшалăх]] ĕçченĕ, [[политик]] тата çарпуçĕ. == Кун-çулĕ == === Ачалăхĕпе яшлăхĕ === ==== Ачалăх ==== [[Ӳкерчĕк:Vissarion Jughashvili.jpg|left|thumb|170px|[[Виссарион Джугашвили]]]] [[Ӳкерчĕк:Ekaterina Dzhugashvili.jpg|left|thumb|170px|[[Геладзе Екатерина Георгиевна]]]] Иосиф Сталин грузин çемьинче, хăш çăлкуçсенче осетин çемьинче çуралнă.<ref group="~">Тепĕр версипе, Джугашвили — грузин хушамачĕ мар, [[осетинсем|осетин]] хушамачĕ. Сталинăн ар йĕрĕпе осетин асаттисем пулнă темелле хыпара ''С. Кравченко и Н. Максимова'' [http://www.runewsweek.ru/science/7909/ «Зри в корни»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612142140/http://www.runewsweek.ru/science/7909 |date=2010-06-12 }} (журнал «[[Русский Newsweek]]») статьинче кăтартнă; унта Сталин мăнукĕ — театр режиссёрĕ [[Бурдонский Александр Васильевич|А. В. Бурдонский]] — [[ДНК]] тĕсĕхне пама килĕшни пирки çырнă. Вара, Иосиф Виссарионовичăн ДНК молекули [[G гаплоушкăн (Y-ДНК)|G2 гаплоушкăна]] кĕрет, имĕш. [[РМĂА]] ăслăлăх медицинăпа генетика центрĕн этем популяци генетики лабораторин ĕçтешĕ Олег Балановский çакна çирĕплетет: ''«Çак гаплоушкăн çыннисем, Индире е Пакистанра 14 300 çул маларах çуралнă та 12 500 çул маларах Вăта Азиире, Европăра тата Вăтам Хĕвел тухăçа çити саралнă. Малтан СССР пулнă территорире çак гаплоушкăнăн çыннисем Çурçĕр Арамаçире те, Грузире те пурăнаççĕ. Çапах та, хăш хыпарсемпе, çак гаплоушкăн ытларах осетин халăхĕнче тупăнать»''. Сталин çемьи осетин халăхĕнчен тухнине раççей историкĕ [[Островский Александр Владимирович|А. В. Островский]] ({{кĕнеке|автор=Островский А. В.|пуçелĕк=Кто стоял за спиной Сталина?|страница=638|каçă=http://books.google.com/books?id=uKzx-htVB0YC&pg=PA81&dq=%22Фамилия+Джугашвили+буквально+означает%22&cd=1#v=onepage&q=%22Фамилия%20Джугашвили%20буквально%20означает%22&f=false|isbn=9785765417713|издательство=М.: Издательский дом «Нева»|çул=2002}}) тĕпчет. Семинаринче Иосиф Джугашвилипе пĕр класра вĕреннĕ [[Иремашвили Иосиф|И. Иремашвили]] хăйĕн [[1932]] çулта Германире [[Verfasser]] издательствинче нимĕçле пичетленĕ «Сталин и трагедия Грузии» кĕнекинче Сталин ашшĕ Бесо Иванович Джугашвили ''«наци тымарĕпе осетин» тесе çирĕплетет''</ref> . Ашшĕ — [[Джугашвили Виссарион Иванович|Виссарион Иванович Джугашвили]] — профессипе [[атăçă]], каярахпа — Адельханов фабрикантăн атă-пушмак фабрикинчи ĕçтешĕ<ref>[http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_a/adelhanov.html Адельханов. Фабрикант, владелец обувной фабрики в Тифлисе.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021012024/http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_a/adelhanov.html |date=2007-10-21 }}</ref> . Амăшĕ — [[Геладзе Екатерина Георгиевна|Екатерина Георгиевна Джугашвили]] (хĕр чухнехи — Геладзе) — [[Гамбареули]] чӳркӳ ялĕнчи Геладзе [[крепоçлă çĕр ĕçтешĕ]]н хĕрĕ пулнă. ==== Пĕлӳлĕх. Революци ĕçлĕхне кĕни ==== {{also|Тифлисри чиркӳ семинарийĕ}} [[Ӳкерчĕк:Stalin 1894.jpg|thumb|left|150px|Сосо́ Джугашвили — Тифлисри чиркӳ семинаринче вĕренкенĕ ([[1894]])]] {| |По Священной истории Ветхого Завета | — (5) |- |По Священной истории Нового Завета | — (5) |- |По Православному катехизису | — (5) |- |Изъяснению богослужения с церковным уставом | — (5) |- |<b>Языкам:</b> | |- |русскому с церковнославянским | — (5) |- |греческому | — (4) очень хорошо |- |грузинскому | — (5) отлично |- |Арифметике | — (4) очень хорошо |- |Географи |— (5) |- |Чистописанию | — (5)<br /> |- |<b>Церковному пению:</b> | |- |русскому |— (5) |- |и грузинскому | — (5) |} ==== Революци ĕçлĕхĕ ==== [[Ӳкерчĕк:Stalin 1902.jpg|thumb|right|200px| Коба, марксист кĕтесĕн пайташĕ ([[1902]])]] [[Ӳкерчĕк:Stalin Baku.jpg|thumb|Сталин пайăр ĕçĕ жандарм управленинче [[Баку]] ([[1910]])]] === Революциччен === === [[Раççейри граждан вăрçи]] === {{main|Сталинăн граждан вăрçинчи ролĕ}} ==== Царицын хӳтĕлевĕ ==== {{main|Царицын хӳтĕлевĕ}} === 1920-мĕш çулсем === === 1930-мĕш çулсем === == Вăрçă хыççăн == == Атом бомбине туни == [[Ӳкерчĕк:Potsdam conference 1945-1.jpg|thumb|right|200px|Потсдам конференцийĕ]] == Сталин тата метро == == Сталин тата ССРП-ри аслă пĕлӳлĕх == == Сталин вилĕмĕ == == Чысĕсем == * [[Социаллă Ӗç Паттăрĕ]] ([[1939]]) * [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]] ([[1945]]). кавалер: * [[Ленин орденĕ]] (1939, 1945, 1949) * [[«Победа» орденĕ]] ([[1943]], [[1945]]) * [[Суворов орденĕ]] I степеньлĕ (1943) * [[Хĕрлĕ Ялав орденĕ]] (1919, 1939, 1944). == Сталин пирки астăвăм == === Музейсем === {{main|Сталин музейĕсем}} === Сталин палăкĕсем === {{main|Сталин палăкĕсем}} === Сталин ятне панăскерсем === {{main|Сталин ятне тивĕçнĕ объектсем}} СССР хулисем: * Сталино — Украинăри хула ([[1924]] — [[1961]]), халĕ [[Донецк]]. * Сталинград — Волгоград облаçĕнчи хула ([[1925]] — [[1961]]), халĕ [[Волгоград]]. * Сталинабад — Таджикистанри хула ([[1929]] — [[1961]]), халĕ [[Душанбе]]. * Сталиниси — Грузири хула ([[1931]] — [[1934]]), халĕ [[Хашури]]. * Сталинск (Сталинск-Кузнецк) — Кемĕр облаçĕнчи хула ([[1932]] — [[1961]]), халĕ [[Новокузнецк]]. * Сталиногорск — Тулă облаçĕнчи хула ([[1934]] — [[1961]]), халĕ [[Новомосковск (Тулă облаçĕ)|Новомосковск]]). * Сталинири — Кăнтăр Осетири хула ([[1934]] — [[1961]]), халĕ [[Цхинвал]]. СССР тулашĕнчи хуласем: * Сталин — Болгарири хула ([[1949]] — [[1956]]), халĕ [[Варна]]. * Орашул-Сталин — Румынири хула ([[1950]] — [[1960]]) халĕ [[Брашов]]. * Сталин — Албанири хула ([[1950]] — [[1990]]), халĕ [[Кучова]]. * Сталинварош — Венгрири хула ([[1952]] — [[1961]]), халĕ [[Дунайварош]]. * Сталиногруд — Польшăри хула ([[1953]] — [[1956]]), халĕ [[Катовице]]. * Сталинштадт — Германири хула( [[1953]] — [[1961]]), халĕ [[Айзенхюттенштадт]]. Урăх объектсем: * Сталин ту тăрри — Памирăн тăрри, Таджикистанри тата [[СССР]]ти чи çӳллĕ вырăн (7495 м) и. [[1928]] çулта тупнă. Пĕрремĕш ятне [[1932]] çулта туяннă. [[1932]] — [[1962]] çç. Сталин ту тăрри, [[1962]] — [[1998]] — Коммунизм ту тăрри (халĕ [[Исмаил Самани ту тăрри]]). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|group=~}} {{асăрхавсем|2|height=280}} == Каçăсем == [http://stalinanavas.net/ StalinaNaVas.NET]<br /> [http://rutracker.org/forum/viewtopic.php?t=2548118 Иосиф Виссарионович Сталин и его время. Коллекция книг] {{warheroes|id=1067}} {{Çӳрев |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викицитатник = Иосиф Виссарионович Сталин |Викивулавăш = Иосиф Виссарионович Сталин |Викитĕссем = |Викихыпар = |Викиампар = Иосиф Виссарионович Сталин |Метавики = |Тема = И. В. Сталин |Родовод = 126729 }} === Сталинăн тапăчĕсем тата ĕçĕсем === * [http://www.iosif-stalin.su/ И. В. Сталин. Собрание сочинений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128015327/http://www.iosif-stalin.su/ |date=2011-11-28 }} * [http://www.petrograd.biz/stalin/ Собрание сочинений И. В. Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308084934/http://www.petrograd.biz/stalin/ |date=2013-03-08 }} * [http://www.battlefield.ru/ru/documents/87-orders-and-reports/315-order-270.html Приказ ставки ВГК № 270 от 16 августа 1941] * [http://www.battlefield.ru/ru/documents/87-orders-and-reports/319-order-277.html Приказ ставки ВГК № 227 от 28 июля 1942] * [http://vlastitel.com.ru/stalin/index.html И. В. Сталин на сайте «Великие властители прошлого»] * [http://www.cprf.ru/library/classics/marx/stalin/3708.html И.Сталин. О Великой Отечественной войне Советского Союза]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.patriotica.ru/history/stalin_9may.html Обращение Сталина к советскому народу 9 мая 1945 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110302160441/http://www.patriotica.ru/history/stalin_9may.html |date=2011-03-02 }} * И. Сталин. Вопросы ленинизма. Государственное издательство Москва-Ленинград 1930. * [http://1stalin.ru/ Полное собрание сочинений И. В. Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201180022/http://1stalin.ru/ |date=2010-02-01 }} === Çăлкусем === * [http://oldgazette.ru/kopravda/06031953/index1.html Сообщение о смерти Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813232115/http://oldgazette.ru/kopravda/06031953/index1.html |date=2011-08-13 }} — [[Комсомольская правда (газета)|Комсомольская правда]], 6 Марта 1953 г. * [http://lib.ru/MEMUARY/ALLILUEWA/ Светлана Аллилуева. «Двадцать писем другу» в библиотеке Мошкова.] * [http://stalinism.ru/content/view/826/42/ Василий Сойма. «Запрещённый Сталин».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217123105/http://stalinism.ru/content/view/826/42/ |date=2009-02-17 }} Собрание уникальных документов, неправленных стенограмм и т. п., ранее не публиковавшихся. * [http://web.archive.org/web/20070929092254/www.zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/06/649/42.html Артём Сергеев Интервью газете «Завтра» апрель-май 2006 ] * [https://web.archive.org/web/20011216072636/http://www.geocities.com/CapitolHill/Parliament/7231/barbius/barbius1.htm А. Барбюс. «Сталин, человек через которого раскрывается новый мир» 1936 г. перевод с французского.]{{deadlink}} * Чуев Ф. Сто сорок бесед с Молотовым [http://stalinism.ru/content/view/824/42/ Сталин: время, люди, Империя — Сто сорок бесед с Молотовым<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217124018/http://stalinism.ru/content/view/824/42/ |date=2009-02-17 }} * [http://www.krotov.info/spravki/persons/20person/1891yaru.html#2 Митрополит Николай (Ярушевич) Апология Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819032637/http://www.krotov.info/spravki/persons/20person/1891yaru.html#2 |date=2007-08-19 }} * [http://stalinism.ru/stalin_i_tserkov/rech_patriarha_aleksiya_pered_panihidoy_po_stalinu.html Речь Святейшего Патриарха Московского и всея Руси Алексия перед панихидой по И. В. Сталину] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226152206/http://stalinism.ru/stalin_i_tserkov/rech_patriarha_aleksiya_pered_panihidoy_po_stalinu.html |date=2007-12-26 }} * [http://web.mit.edu/people/fjk/BO/index.html Бюллетень Оппозиции (Большевиков-ленинцев).] * [http://perpetrator2004.narod.ru/ Документы Советской власти и советско-коммунистического террора.] * [[Кривицкий Вальтер Германович|Вальтер Кривицкий]]. [http://scepsis.ru/library/id_559.html «Я был агентом Сталина: Записки советского разведчика».] * [[Фельбинг Лейба Лазаревич|Александр Орлов]]. [http://trst.narod.ru/orlov/oglav.htm Тайная история сталинских преступлений.] * Фёдор Раскольников. [http://scepsis.ru/library/id_446.html «Открытое письмо Сталину».] * Мартемьян Рютин. [http://scepsis.ru/library/id_939.html «Сталин и кризис пролетарской диктатуры».] * [[Симонов Константин]]. Глазами человека моего поколения (Размышления о И. В. Сталине). * [[Троцкий Лев Давыдович|Лев Троцкий]]. [http://www.1917.com/Marxism/Trotsky/SSF/Main.html Сталинская школа фальсификаций.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707060639/http://www.1917.com/Marxism/Trotsky/SSF/Main.html |date=2011-07-07 }} * [[Лион Фейхтвангер]]. [http://www.lib.ru/INPROZ/FEJHTWANGER/moscow1937.txt Москва 1937.] * Joseph E. Davies. Mission to Moscow. A record of confidential dispatches to the state Department, official and personal correspondence, current diary and journal entries, including notes and comment up to October 1941. With Ill. New York, Simon and Schuster 1941. * Савицкий Евгений Яковлевич. Полвека с небом. В послевоенной Германии. http://militera.lib.ru/memo/russian/savitsky1/04.html * Катуков Михаил Ефимович. На острие главного удара http://militera.lib.ru/memo/russian/katukov/12.html * Рыбин А. Т. Рядом со Сталиным http://stalinism.ru/content/view/755/42/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209202319/http://stalinism.ru/content/view/755/42/ |date=2009-02-09 }} * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,790648,00.html Статья «Die, But Do Not Retreat» в журнале «Time» о провозглашении И. В. Сталина в 1942 году «человеком года».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715225709/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,790648,00.html |date=2013-07-15 }} * [[Ласло Белади]], [[Тамаш Краус]]. Сталин. Издательство политической литературы, 1989 г. ISBN 5-250-01069-5 === Ăслăлăх публикацисем === * [[:ru:Карпов,_Владимир_Васильевич|Непредвзятая биография Сталина]] «Генералиссимус», в 2 томах (2002) — биография Сталина. Автор: Владимир Карпов. ISBN 5-7406-0595-4. * [http://militera.lib.ru/bio/stalin/index.html Иосиф Виссарионович Сталин. Краткая биография] / Сост.: ''Александров Г. Ф., Галактионов М. Р., Кружков В. С., Митин М. Б., Мочалов В. Д., Поспелов П. Н.'' / 2-е изд., испр. и доп. — М.: Воениздат, 1947 * ''[[Мозохин Олег Борисович|Мозохин О. Б.]]'' [http://stalinism.ru/dokumentyi/statistika-repressivnoy-deyatelnosti-ogpu-nkvd-1941-1953-g.html Статистика репрессивной деятельности ОГПУ-НКВД 1941—1953 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107022802/http://stalinism.ru/Dokumentyi/Statistika-repressivnoy-deyatelnosti-OGPU-NKVD-1941-1953-g.html |date=2011-01-07 }} // stalinism.ru * ''[[Вайскопф Михаил|Вайскопф М.]]'' [http://plexus.org.il/texts/vaiskopf_pisat.htm Писатель Сталин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217203921/http://plexus.org.il/texts/vaiskopf_pisat.htm |date=2007-12-17 }} — М.: Новое литературное обозрение, 2001, 384 с. * ''[[Гордиенко Андрей Николаевич|Гордиенко А. Н.]]'' Иосиф Сталин. — Минск: 1998, ISBN 985-437-701-6 * ''[[Горьков Юрий Александрович|Горьков Ю. А.]]'' [http://militera.lib.ru/research/gorkov2/07.html Кремль. Ставка. Генштаб.] — Тверь: 1995 * ''[[Ян Грей]]'' [http://www.lib.com.ua/books/6/373n1.html Сталин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126033514/http://lib.com.ua/books/6/373n1.html |date=2010-11-26 }} {{lang-en|Stalin. Man of History. A biography by Ian Grey. Doubleday & Company, Inc. New York, 1979.}} * ''[[Жуков Юрий Николаевич|Жуков Ю. Н.]]'' [http://www.bookssite.ru/scr/page_137731.html Иной Сталин. Политические реформы в СССР в 1933—1937 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629003716/http://www.bookssite.ru/scr/page_137731.html |date=2010-06-29 }} — М.: Вагриус,2003, 510 с. ISBN 5-9560-0147-X * ''[[Жуков, Юрий Николаевич|Жуков Ю. Н.]]'' [http://militera.lib.ru/research/zhukov_yn02/index.html Сталин: тайны власти.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100914051545/http://militera.lib.ru/research/zhukov_yn02/index.html |date=2010-09-14 }} — М.: Вагриус, 2005, 720 с. * ''[[Жухрай Владимир Михайлович|Жухрай В. М.]]'' Сталин: правда и ложь. — М.: Изд. Сварогъ, 1996. * Завольский Дометий. [http://www.apn.ru/publications/article22444.htm Правозащитник Сталин и дизельпанк]. «АПН», 5.03.2010. * ''[[Кен Олег Николаевич|Кен О. Н.]]''[http://old.russ.ru/ist_sovr/2004_ken.html Сталин как стратег (между двумя войнами)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522041603/http://old.russ.ru/ist_sovr/2004_ken.html |date=2011-05-22 }} * ''[[Медведев Рой Александрович|Медведев Р. А.]]'' [http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HISTORY/STAL_41.HTM Сталин в первые дни Великой Отечественной войны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722222519/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HISTORY/STAL_41.HTM |date=2011-07-22 }} * ''[[Козлов Александр|Козлов А.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_492.html «Царицынский „опыт“».] * ''[[Себаг-Монтефиоре Саймон|Монтефиоре С.]]'' [http://www.inosmi.ru/translation/229102.html Секреты жизни и смерти Сталина.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202191859/http://www.inosmi.ru/translation/229102.html |date=2008-02-02 }} * ''[[Себаг-Монтефиоре Саймон|Монтефиоре С.]]'' ''[http://books.google.com/books?id=Q4pd4mTpZVMC&dq=Монтефиоре+С.+Сталин.+Двор+Красного+монарха&printsec=frontcover&source=bl&ots=XUBw346tx6&sig=knBo1RTKx7axkiZTDg631n2NNvc&hl=en&ei=FQdUSpf2BJjKtgf3nPiwCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1 Сталин. Двор Красного монарха]'' Олма-Пресс 2006 ISBN 5-224-04781-1 * ''Смолененкова В. В.'' [http://genhis.philol.msu.ru/article_105.shtml Риторика Сталина военного времени. Приказ № 70.] Московский государственный университет им. М. В. Ломоносова 2006 * ''[[Роговин Вадим Захарович|Роговин В. З.]]'' [http://trst.narod.ru/ «Была ли альтернатива?»: «„Троцкизм“-взгляд через годы», «Власть и оппозиции», «Сталинский неонэп», «1937», «Партия расстрелянных», «Мировая революция и мировая война», «Конец означает начало»] * ''Соловьёв Б., Суходеев В.'' [http://militera.lib.ru/research/solovyov_suhodeev/index.html Полководец Сталин.] — М.: Эксмо, 2003, 320 с. * {{кĕнеке |автор = Суходеев В. В. |пай = |пуçелĕк = Сталин. Военный гений |тăван ят = |каçă = http://militera.lib.ru/research/suhodeev_vv/index.html |яваплă = |кăларăм = 1-е |вырăн = Москва |издательство = ОЛМА-ПРЕСС |çул = 2005 |том = |страницăсем = |страница = 415 |сери = |isbn = 5–224–05042–1 |тираж = 3 000 }} * ''[[Бим-Бад Борис Михайлович|Бим-Бад Б. М.]]'' Сталин. Исследование жизненного стиля. — М.: Издательство УРАО, 2002. ISBN 5-204-00316-9 * ''[[Иванов Роберт Фёдорович|Иванов Р. Ф.]]'' Сталин и союзники. 1941—1945 годы. — М.: Вече, 2005. ISBN 5-9533-0517-6 * [http://lost-empire.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=165&Itemid=14 На приёме у Сталина. Тетради (журналы) записей лиц, принятых И. В. Сталиным (1924—1953 гг.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320173354/http://lost-empire.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=165&Itemid=14 |date=2012-03-20 }} М.: Новый хроног­раф, 2008. — 784 с. * {{кĕнеке |автор = Роберт Такер |пуçелĕк = Сталин. История и личность |вырăн = М. |издательство = Весь Мир |çул = 2006 |страниц = 864 |isbn = 5-7777-0352-6 |тираж = 2000 }} * {{кĕнеке |автор = {{куçарман|чĕлхе=ним.|есть=:de:Heinz-Dietrich Löwe|кирлĕ=Лёве, Хайнц-Дитрих|текст=Хайнц-Дитрих Лёве}} |пуçелĕк = Сталин |вырăн = М. |издательство = Российская политическая энциклопедия, Фонд Первого Президента России Б. Н. Ельцина |çул = 2009 |страниц = 352 |сери = История сталинизма |isbn = 978-5-8243-1137-2 |тираж = 2000 }} === Видео- тата аудиоматериалсем === ;Кинохроника * [http://www.documen.tv/asset/Staline_film.html Документальный фильм о Сталине] * [http://rutube.ru/tracks/295214.html?v=58762f95684c30d87a6562dd0a80e846 Рукоплескания словам Сталина] * [http://www.youtube.com/watch?v=_NG7UdQHH2w Речь Сталина, 1937 г.] * [http://www.youtube.com/watch?v=V2wkFgHnTXs Речь Сталина, начало войны] * [http://rutube.ru/tracks/115489.html?v=a021dea907e1b4d6ca03255d8c0baa48 Последняя речь Сталина, XIX съезд КПСС 1952 г.] * [http://www.youtube.com/watch?v=ybnzMnFEWJY Churchill, Stalin and Roosevelt meet in Yalta] * [http://rutube.ru/tracks/119269.html?v=8297324bc4c1a329820c96ae4e8aa9db Великое прощание — похороны Сталина] * [http://vlastitel.com.ru/multimedia/video.html Историческое видео на сайте «Великие властители прошлого»] ;Сасă çырăвĕсем * [http://vlastitel.com.ru/multimedia/audio.html Историческое аудио на сайте «Великие властители прошлого»] * [http://vlastitel.com.ru/multimedia/audio/Stalin_speech.wma Из предвыборной речи Сталина] ;Калаçусем * [http://www.5-tv.ru/video/503652/ После смерти — Иосиф Сталин]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Публицистика === * [https://web.archive.org/web/20121120121713/http://antisys.narod.ru/sidak.html Фальшивка со стажем] Версия о поддельности «секретных протоколов». * [http://www.thewalls.ru/truth/index.htm Правда о «злодеяниях» Сталина"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718134711/http://www.thewalls.ru/truth/index.htm |date=2011-07-18 }} (статьи учёных вперемешку с публицистикой). * [http://delostalina.ru/?p=32 Елена Прудникова. Хрущёв. Творцы террора.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122103323/http://delostalina.ru/?p=32 |date=2010-11-22 }} * [http://www.echo.msk.ru/programs/staliname/ «Именем Сталина»] Передачи радиостанции «Эхо Москвы» * [[Роберт Конквест]]. [http://zhurnal.lib.ru/l/lewashow_e_w/conq1zip.shtml «Голод и террор в России в 30-х гг.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619103648/http://zhurnal.lib.ru/l/lewashow_e_w/conq1zip.shtml |date=2006-06-19 }} * Анатолий Цыганок. [http://www.polit.ru/analytics/2006/01/18/stalin.html Дилетантство Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184403/http://www.polit.ru/analytics/2006/01/18/stalin.html |date=2007-09-30 }}, [http://www.polit.ru/analytics/2005/12/01/war.html Ещё раз о причинах поражений в начале войны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211164545/http://polit.ru/analytics/2005/12/01/war.html |date=2009-02-11 }} * Леонид Баткин. [http://wsyachina.narod.ru/history/stalin.html Сон разума. О социо-культурных масштабах личности Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516042857/http://wsyachina.narod.ru/history/stalin.html |date=2006-05-16 }} * Деннис Данн. «Между Рузвельтом и Сталиным. Американские послы в Москве». Три квадрата, М., 2004. <small>Глава «Сталинский поцелуй», с. 33-58.</small> * http://padonnak.ru/catalog/item176985.html{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Сталин на энциклопедии падоннков] * [[Александр Бушков]]. ''Сталин. Корабль без капитана''; ''Сталин. Красный монарх''; ''Сталин. Ледяной трон''. * [http://ej.ru/comments/entry/971/ Наследство Сталина: бессмысленное и беспощадное] * [http://www.dictatorofthemonth.com Диктатор месяца: биографии и фотогалерея диктаторов, начиная с 1900 года] (на англ. и нем.) ** [http://www.peoples.ru/state/king/russia/stalin/ И. В. Сталин на сайт Peoples.RU] * [http://www.thewalls.ru/truth/index.htm Опровержения террора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718134711/http://www.thewalls.ru/truth/index.htm |date=2011-07-18 }} * [[Мухин Юрий Игнатьевич|Ю. Мухин]] [http://sovnarkom.ru/BOOKS/MUHIN/STALIN_1/muhin_st_.htm Убийство Сталина и Берия], «Сталин — хозяин Советского Союза» (ISBN 978-5-9265-0533-4) * В. Зубов. [http://www.hrono.ru/libris/lib_f/ford00.html Форд и Сталин: О том, как жить по-человечески. Альтернативные принципы глобализации] * И. Науменко. [http://scepsis.ru/library/id_1105.html «Как судили райком»] * [[Дудко Дмитрий|о. Дмитрий Дудко]]. [http://www.patriotica.ru/history/dudko_stalin.html Из мыслей священника о Сталине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031115334/http://www.patriotica.ru/history/dudko_stalin.html |date=2010-10-31 }} * [http://stalin.su/ Сталин. Антимифы. Факты. Аргументы и контраргументы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124063604/http://www.stalin.su/ |date=2010-11-24 }} * [http://www.news2000.com.ua/print/svobodaslova/utratyiobreteniyanavesahi.html Мнения великих людей о Сталине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017163513/http://news2000.com.ua/print/svobodaslova/utratyiobreteniyanavesahi.html |date=2007-10-17 }} * [http://ussr.km.ru/rulers/stalin/ Всё о Сталине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514172830/http://ussr.km.ru/rulers/stalin/ |date=2011-05-14 }} Фотографии, анекдоты. * [[Святослав Рыбас]]. [http://www.whoiswho.ru/russian/Curnom/32005/is.htm Иосиф Сталин. Биография.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621015721/http://www.whoiswho.ru/russian/Curnom/32005/is.htm |date=2008-06-21 }} * [http://stalinism.ru/ Сталин: Время, Люди, Империя] * В. Сойма. Запрещённый Сталин * [[Разумный Владимир Александрович|В. А. Разумный]] [http://razumny.ru/stalin.htm Воспоминания современника об И. В. Сталине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122035408/http://razumny.ru/stalin.htm |date=2011-01-22 }} * [http://ricolor.org/history/rsv/portret/stalin/ Сталин: известный и неизвестный] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118232617/http://ricolor.org/history/rsv/portret/stalin/ |date=2011-01-18 }} * [https://web.archive.org/web/20101204134907/http://hrono.info/statii/2006/lebed_cherch.html В. Лебедев «Рождение мифа о Черчилле и Сталине»] * [http://www.vestnik.com/issues/1999/0803/win/kuksin.htm Илья Куксин «Пять покушений на Сталина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126084104/http://www.vestnik.com/issues/1999/0803/win/kuksin.htm |date=2012-01-26 }} * [http://www.memo.ru/HISTORY/next.htm История сталинских репрессий.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061028065114/http://www.memo.ru/history/next.htm |date=2006-10-28 }} * [[Рейфилд, Дональд|Рейфилд Д.]] Сталин и его подручные. — М.: [[Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение]], 2008. — 576 с. — ISBN 978-5-86793-651-8. * [[Николаев, Владимир|В. Николаев.]] [http://www.hrpublishers.org/ru/katalog/649.html Сталин, Гитлер и мы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729101152/http://www.hrpublishers.org/ru/katalog/649.html |date=2010-07-29 }}. — М.: [[Human Rights Publishers|Издательство «Права человека»]], 2002. — ISBN 5-7712-0165-0. * [http://www.grad-petrov.ru/archive.phtml?subj=19&mess=200 "Почему для многих в Русской Православной Церкви Сталин остаётся одной из самых позитивных фигур в XX веке?"В программе «Уроки истории» протоиерей Георгий Митрофанов комментирует интервью архиепископа Илариона (Алфеева)] * [http://rkrp-rpk.ru/content/view/8780/1/ 60 лет без Сталина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130306134632/http://rkrp-rpk.ru/content/view/8780/1 |date=2013-03-06 }} {{Иосиф Сталин}} {{Тĕпсек}} {{Совет Союзĕн правительствин ертӳçисем}} {{Совет Союзĕн Маршалĕсем}} {{«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем}} {{Çул çынни (Тайм журнал версипе) 1927-1950|патшалăх=СССР}} {{Раççейĕн вăрçă ведомствин ертӳçисем}} {{Раççей генералиссимусĕсем}} {{Совет Союзĕн Паттăрĕсем}} {{Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем}} {{ССКП XIX съезчĕн президиумĕ}} {{Марксизм}} [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] [[Категори:Генералиссимуссем]] [[Категори:ССКП ТК Тĕп секретарĕсем]] [[Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем]] [[Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем]] [[Категори:Социаллă Ӗç Паттăрĕсем]] [[Категори:Иосиф Сталин]] [[Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем]] [[Категори:Ленин орден кавалерĕсем]] [[Категори:Суворов орден кавалерĕсем]] [[Категори:«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем]] [[Категори:Коммунистсем]] [[Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] [[Категори:Марксистсем]] [[Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем]] [[Категори:Политиксем]] [[Категори:СССР Министрсен Канашĕн Ертӳçисем]] [[Категори:Раççей революционерĕсем]] [[Категори:Грузи революционерĕсем]] [[Категори:Социалистсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем]] [[Категори:Раççей коммунисчĕсем]] [[Категори:Горире çуралнисем]] [[Категори:Мускав облаçĕнче вилнисем]] [[Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем]] [[Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннăскерсем]] [[Категори:Инсульт чирĕпе вилнисем]] [[Категори:Месек çынсем]] [[Категори:Большевиксем]] [[Категори:СССР вăрçă пуçлăхĕсем]] [[Категори:СССР ĂА чыслă пайташĕсем]] [[Категори:СССР Халăх Комиссарĕсен Канашĕн ертӳçисем]] [[Категори:Кремль хӳми некропольне пытарнисем]] [[Категори:Пĕтĕм Раççейри Йĕркелев пухун пайташĕсем]] [[Категори:Пĕтĕм Раççейри Канашсен I съезчĕн делегачĕсем (1917)]] d8hqqzzvtswzxufsaoinxcbd4xkutxd 0 20053 878244 873399 2026-10-15T14:16:35Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878244 wikitext text/x-wiki '''«Тарас Бульба»''' — [[Гоголь Николай Васильевич|Николай Васильевич Гоголĕн]] [[Тарас Бульба (повеç)|пĕр ятлă повеçĕпе]] [[Бортко Владимир Владимирович|Владимиром Бортко]] [[2009]] çулта ӳнерлесе кăларнă [[илемлĕ фильм]], ([[Тарас Бульба (повеç)#Пĕрремĕш тата иккĕмĕш редакцисен танлаштарăвĕсем|1842 ç. редакципе]]). Фильм сюжечĕпе повеçĕн уйрăмлăхĕсем пур. «Арк фильм» студийĕ «[[ВГТРК|Россия]]» телеканлпа «Централ партнершип» кинокампани хушса ыйтнипе хайланă. == Рольсенче == * ''Тарас Бульба'' — [[Ступка Богдан Сильвестрович|Богдан Ступка]] * ''Андрий'' — [[Петренко Игорь Петрович|Игорь Петренко]] * ''Остап'' — [[Вдовиченков Владимир Владимирович|Владимир Вдовиченков]] * ''Эльжбета Мазовецкая (панночка)'' — [[Магда Мельцаж]] (Польша) * ''Кирдяга, кошевой'' — [[Беляев Юрий Викторович|Юрий Беляев]] * ''Мосий Шило'' — [[Боярский Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]] * ''Янкель'' — [[Дрейден Сергей Симонович|Сергей Дрейден]] * ''Жена Тараса Бульбы'' — [[Роговцева Ада Николаевна|Ада Роговцева]] * ''Бывший кошевой'' — [[Ильин Владимир Адольфович|Владимир Ильин]] * ''Воевода Мазовецкий'' — [[Лауцявичюс Любомирас|Любомирас Лауцявичюс]] (Литва) * ''Дмитро Товкач'' — [[Сердюк Лесь Владимирович|Лесь Сердюк]] * ''Кукубенко'' — [[Дедюшко Александр Викторович|Александр Дедюшко]] * ''Касьян Бовдюг'' — [[Краско Иван Иванович|Краско Иван]] * ''Татарка, служанка панночки'' — [[Алимова Матлюба Фархатовна|Матлюба Алимова]] * ''Бородатый'' — [[Борис Хмельницкий]] * ''Метелица'' — [[Зайченко Пётр Петрович|Пётр Зайченко]] * ''Текст, автортан'' — [[Сергей Безруков]] == Ӳнер ушкăнĕ == * Сценари авторĕ: [[Бортко Владимир Владимирович|Владимир Бортко]] * Режиссёр: [[Бортко Владимир Владимирович|Владимир Бортко]] * Продюсерсем: [[Златопольский,Антон Андреевич,|Антон Златопольский]], [[Дишдишян Рубен|Рубен Дишдишян]] * Ӗстăвакан продюсерĕ: [[Потемкин Александр Николаевич|Александр Потемкин]] * Лартакан операторĕ: [[Масс Дмитрий Вадимович|Дмитрий Масс]] * Лартакан ӳнерçĕсем: [[Сергей Якутович (фильм)|Сергей Якутович]], [[Светозаров Владимир Иосифович|Владимир Светозаров]], [[Николаева Марина Николевна|Марина Николаева]] * Композитор: [[Корнелюк Игорь Евгеньевич|Игорь Корнелюк]] * Трюксене лартаканĕ: [[Ник Пауэлл]]. == Каçăсем == * [http://tarasbulbafilm.ru/ Официальный сайт фильма «Тарас Бульба»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802173434/http://www.tarasbulbafilm.ru/ |date=2009-08-02 }} * [http://www.rutv.ru/tvpreg_rnews.html?tvpreg_id=125102&type_id=&mid=&id=148833&cid=565&d=0 Фильм «Тарас Бульба» на сайте «Телеканала Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409114339/http://www.rutv.ru/tvpreg_rnews.html?tvpreg_id=125102&type_id=&mid=&id=148833&cid=565&d=0 |date=2009-04-09 }} * [http://www.zn.ua/3000/3680/60248/ Интервью, Владимир Борткопа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805233127/http://www.zn.ua/3000/3680/60248/ |date=2009-08-05 }} * [http://www.segodnya.ua/interview/14040809.html Интервью, Богдан Ступкăпа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327143018/http://www.segodnya.ua/interview/14040809.html |date=2009-03-27 }} * [http://izvestia.com.ua/?/articles/2009/04/07/192340-9 Интервью с главным художником Сергеем Якутовичем]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.filmz.ru/pub/7/16435_1.htm Рецензи] filmz.ru çинче * [http://proza.ru/2009/04/13/345 Рецензи] proza.ru çинче * [http://www.kinokadr.ru/articles/2009/04/05/tarasbulba.shtml Рецензи] kinokadr.ru çинче * [https://web.archive.org/web/20090419223446/http://telekritika.ua/daidzhest/2009-04-17/45116 Рецензи] telekritika.ua çинче * [http://www.grani.ru/Culture/Cinema/m.149645.html Кино на два фронта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503143709/http://grani.ru/Culture/Cinema/m.149645.html |date=2009-05-03 }} [[Соколов Борис Вадимович|Борис Соколов]], «[[Грани.ру]]», 08.04.2009 10:55 {{Владимир Бортко фильмĕсем}} [[Категори:Раççей фильмĕсем]] [[Категори:Владимир Бортко фильмĕсем]] [[Категори:Николай Гоголĕн ĕçĕсене экарана кăларасси]] [[Категори:Ленфильм]] nyl90u7969m86czkqt51gm3vtnbi0ja 0 20902 878253 863817 2026-10-16T08:21:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878253 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс=инди-европа |ят=Айриш чĕлхи |тăван ят=Gaeilge |патшалăхсем={{IRL}} <br />{{Çурçĕр Ирланди ялавĕ}} [[Çурçĕр Ирланди]] |регионсем= |официаллă чĕлхе=[[Ирланди]], [[Çурçĕр Ирланди]], [[Европа Пĕрлешĕвĕ|ЕП]] |йĕркелекен=Ирланд чĕлхи канашĕ (Bord na Gaeilge) |калаçакансен йышĕ=1,6 млн (2002, халăх çыравĕ) |рейтинг= |статус= |çухалнă= |категори=[[Еврази чĕлхисем]] |классификаци= [[Инди-европа чĕлхисем|Инди-европа çемьи]] : [[Кельт чĕлхисем|Кельт турачĕ]] :: [[Гойдел чĕлхисем|Гойдел ушкăнĕ]] |çыру=[[латиница]] |ГОСТ 7.75-97=ирл (220) |ISO1=ga |ISO2=gle |ISO3=gle }} '''Айриш чĕлхи''' ({{lang-ga|Gaeilge}}) — [[айришсем|айришсен]] чĕлхи, [[кельт чĕлхисем|кельт чĕлхисенчен]] пĕри; [[Шотланд (гэл) чĕлхи|шотландпа]] [[мэн чĕлхи|мэн]] чĕлхисем гойдел ушкăн пайне кĕреççĕ. == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:Gaeltachtai le hainmneacha as Ruisis.svg|Ирландири гэлтахтсем (айриш чĕлхи упранса юлнă регионсем)|thumb|right|400px]] == Лингвистика характеристики == === Антропонимика === {{main|Айриш ячĕ}} == Фразăсем == '''Тĕлпулу:''' * Dia dhuit! [Диа ғыть!] = Здравствуйте! (примерный перевод (пп.) Господь с тобой!) * Dia’s Muire dhuit! [Диас Мыри ғыть!] = (в ответ на приветствие) [и вы] Здравствуйте! (пп. Господь и Мария с тобой!) * Dia dhuit ar maidin! [Диа ғыть эрь мадинь!] ~ Доброе утро! (пп. Господь с тобой в это утро) * Cén chaoi a bhfuil tú? [Кен хы э уыль ту?] = Как у тебя дела? * Cén chaoi a bhfuil tú féin? [Кен хы а уыль ту hень?] = А как у тебя самого дела? (в ответ на предыдущий вопрос) * Tá mé go maith/dona [Та ме го ма/дона] = Хорошо/плохо * An bhfuil aon scéal agat? [Э уыль эн щкел агут?] ~ Ну, что нового? (пп. Есть у тебя новость чтобы рассказать?) * Tada = Ничего или Diabhail-scéal = Ничего (пп. Чёртова история) * Conas tánn tú? = (в Мюнстере) Как дела? * Goidé mar atá tú? = (в Ольстере) Как дела? '''Сывпуллашни:''' * Slán agat = До свидания, счастливо оставаться (говорит уходящий) (пп. Будь здоров) * Slán leat = До свидания (говорит остающийся) * Slán anois! = Тепреччен! * Slán go fóill! = Тепреччен! * Oíche mhaith = Ырă каç пултăр! * Go n-éirí do bhóthar leat! = Телейлĕ çул пултăр! '''Пехиллени''' * Go ngnothaí Dia dhuit = Да благословит тебя Господь * Bail ó Dhia ort = Господь тебя благослови * Nár lagaí Dia do lámh! = Бог в помощь! (пп. Да не ослабит Господь твою руку!) '''Пĕрремĕш калаçу:''' * Cén t-ainm atá ort? = Эсĕ мĕн ятлă? * Cad is ainm duit? = Санаа епле чĕнеççĕ? * Cé as thú? = Эсĕ ăçтан? * Cérb as duit? = (Ольстерте) Эсĕ ăçтан? * Cad as duit? = (Мюнстерте) Эсĕ ăçтан? * Cá bhfuil tú i do chónaí? = Эсĕ ăçта пурăнатăн? * Cén aois thú? = Эсĕ миçе çулта? '''Тав сăмахĕсем:''' * Go raibh maith agat! = Тавтапуç! * Go raibh míle maith agat! = Пин хутчен тав! * Sonas ort! = Спасибо! (пп. Счастья тебе!) '''Похвала:''' * Fáinne óir ort! = Спасибо! Браво! (пп. Золотое кольцо тебе!) * Maith thú! = Молодец! * Mo cheol thu! = Молодец! (пп. Мою музыку играешь!) * Mo sheacht mbeannacht ort! = Молодец! Отлично сделано! (пп. Мои семь благословений тебе!) '''Пожелания:''' * Go maire tú! = Долгой жизни! * Go dté tú an céad! = Долгой жизни! (пп. Доживи до сотни!) * Rath Dé ort! = Благослови тебя Господь! (пп. Божьих даров тебе!) * Go gcuire Dia an t-ádh ort! = Пошли тебе Господь удачи! * Beannacht Dé leat! = Божьих благословений! (пп. Скорость Божья тебе!) '''Проклятия:''' * Go hifreann leat! = Иди к чёрту! * Téigh i dtigh diabhail! = Иди к чёрту! (пп. Уйди к дьяволу домой!) * Go mbeire an diabhal leis thú! = Черт тебя подери! (пп. Пусть тебя чёрт заберёт с собой!) * D’anam don diabhal! = Душу твою к чёрту! * Do chorp don diabhal! = Черт тебя подери! (пп. Тело твоё к черту!) * Imigh sa diabhal! = Пошёл к чёрту! '''Ругательства:''' * Damnú ort! = Будь ты проклят! * Loscadh is dó ort! = Будь ты проклят! (пп. Выжечь и спалить тебя!) * Múchadh is bá ort! = Чтоб ты задохнулся и утонул! * Marbhfháisc ort! = Чтобы ты сдох! (пп. Саван на тебя!) * Go dtachta an diabhal thú! = Чтоб тебя чёрт удушил! * Focáil leat! = Отвали! == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Грамматики нового И. яз.: ''O’Donovan'', A Grammar of the Irish language, Dublin, 1845; ''O’Grownev'', Revised simple lessons in Irish, N.-Y., 1902; ''Ó Siadhail'', Learning Irish, Dublin, 1988. * Словари: ''Dinneen,'' An Irish-English Dictionary, Dublin, 1903; ''Lane'', English-Irish Dictionary, London, 1904; ''Tomás De Bhaldraithe,'' English-Irish Dictionary, Baile Átha Cliath, 1959; Collins Irish Dictionary, Glasgow, 2006², ISBN 978-0-06-089106-0; Foclóir Póca, Baile Átha Cliath, 1986; Irish-English English-Irish Dictionary, New Lanark, 2001, ISBN 1-85534-375-4; ''Thomas Feito Caldas, Clemens Schleicher'', Woerterbuch Irisch-Deutsch, Hamburg, 1999, ISBN 3-87548-124-0. * Грамматики старого яз.: ''Thurneysen'' R., Handbuch des altirischen, 2 Bde, Heidelberg, 1904; ''Dottin'' G., Manuel d’irlandais moyen, 2 vv., P., 1910. Этимологический словарь: ''Macbain'' A., An Etymological Dictionary of the Gaelic Language, 1906. * Описание кельтских языков: ''Martin J. Ball'', The Celtic Languages, N.-Y., 2004. == Каçăсем == * [http://lingvoforum.net/index.php/board,158.0.html Уроки современного ирландского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119161417/http://lingvoforum.net/index.php/board,158.0.html |date=2009-11-19 }} {{ref-ru}} * [http://www.cymraeg.ru/geiriadur/dict?f=3&t=0&w=Gaeilge Ирландско-русский словарь] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}} {{Interwiki|code=ga|Príomhleathanach|ирландла|}} {{Викикĕнеке}} {{commonscat|Irish language}} {{Кельт чĕлхисем}} {{ЕП чĕлхисем}} [[Категори:Айриш чĕлхи]] [[Категори:Ирланди чĕлхисем]] c6f55yu5ry9vbjlo476qbyyil7osklj 0 26048 878245 869978 2026-10-15T14:29:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878245 wikitext text/x-wiki {{Çар ушкăн пайĕ |Ячĕ = Тевтон орденĕ |ӳкерчĕк = [[File:Template - Grand Master of the Teutonic Order.svg|200px]] |çулсем = [[1190]] — [[1809]] <br /> [[1915]] — хальхи вăхăта |ячĕ = Тевтон орденĕ |ӳкерчĕк = [[File:Template - Grand Master of the Teutonic Order.svg|200px]] |патшалăх = Тевтон Орденĕ |пăхăну = [[Роман паппи]], [[Таса Роман импери]]н императорĕ |тĕс = Католици тĕн орденĕ (1192—1929 — Христиансен вăрçă орденĕ) |роль = |калăпăш = |команда_тытăмĕ = |гарнизон = [[Мариенбург]], [[Кёнигсберг]] |витлевсем = |хӳтелевçĕ = [[Мари Хĕр]], <br /> [[Георгий Победоносец]], <br /> [[Венгри Лисавечĕ|Венгри Таса Лисавечĕ]] |йыхрав = {{lang-de|«Helfen — Wehren — Heilen»}} («Пулăш — Хӳтĕле — Сыват») |сăрăсем = Хура хĕреслĕ шурă манти |унчен = Хĕçпе çӳрекенсен орденĕ |марш = |талисман = |кăрал = |çапăçусем = [[Пăрлак çапăçăвĕ]], <br /> [[Грюнвальд çапăçăвĕ]] |уйăру_паллисем = |хальхи_командир = [[Бруно Платтер]] |паллă_командирсем = [[Герман фон Зальца]] <br />[[Зигфрид фон Фейхтванген]] <br />[[Винрих фон Книпроде]] <br />[[Конрад фон Юнгинген]] }} '''Тевто́н о́рденĕ''' ({{lang-la|teutonicus}} — ''нимĕçле''; {{lang-de|Deutscher Orden}}) — [[XII ĕмĕр]]ĕн вĕçĕнче никĕсленĕ тĕн орденĕ. Тевтон орденĕн йыхравĕ: {{lang-de|«Helfen — Wehren — Heilen»}} («Пулăш — Хӳтĕле — Сыват») == Ордена никĕслени == [[File:Crux Ordis Teutonicorum.svg|thumb|Тевтон орденĕн символĕ]] === Пĕрремĕш верси === Чун-чĕм çĕнĕ орденне [[нимĕçсем|нимĕç]] [[рыцăрь|рыцăрĕсен]] çулпуçĕсенчен пĕри [[Фридрих VI (Шваби херцăкĕ)|Фридрих Швабский]] ({{lang-de|Friedrich VI., Herzog von Schwaben}}) херцăк [[1190|1190 çулхи чӳкĕн 19-мĕшĕнче]] йĕркеленĕ, [[Акко|Акра]] карманне туртса илсен пульница никĕслевçисем ăна валли хулара пĕрмайхи вырăна тупса панă. === Иккĕмĕш верси === [[Хĕрес харçисем|3-мĕш хĕрес харçи]] тапхăрĕнче, рыцăрьсем [[Акко|Акрăна]] хупăрланă чухне, [[Любек]]па [[Бремен]] купсисем хирте хоспитăль туса лартнă. [[Фридрих VI (Шваби херцăкĕ)|Фридрих Швабский]] херцăк хоспитăле чун-чĕм [[орден]]не куçарать, пуçне Конрад капеллан тăрать. Орден вырăнти епископа пăхăнса тăнă, [[хоспиталерсем|Иоаннитсен]] орденĕн уйрăмĕ шутланнă. == Орден ячĕ == Официаллă ордена латинла çапла палăртнă: * '''Fratrum Theutonicorum ecclesiae S. Mariae Hiersolymitanae''' * '''Ordo domus Sanctae Mariae Teutonicorum in Jerusalem''' (иккĕмĕш ячĕ) Нимĕçле çаплах икĕ вариантпа усă курнă: * тулли ячĕ — '''Brüder und Schwestern vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem''' * кĕскетнĕ ячĕ — '''Der Deutsche Orden''' Вырăс историографинче ордена '''Тевтон орденĕ''' е '''Нимĕç орденĕ''' ('''Тевтонский орден''' или '''Немецкий орден''') ят панă. Çаплах тĕрĕс мар вĕсенен [[йытă-рыцăрьсем]] тенĕ. == Орден структури == === Аслă магистр === ''Тĕп статья: [[Тевтон орденĕн аслă магистрĕсем]]'' === Ландмейстер === [[Тевтон орденĕн ландмейстерлăхĕ|Ландмейстер]] ({{lang-de|Landmeister}}) — орден тытăмĕнчи тепĕр ĕç вырăнĕ. Ландмейстер Орденăн хăшпĕр территоринче аслă магистрăн çумĕ шутланнă. Пурĕпе Тевтон орденĕнче виçĕ тĕслĕ ландмейстерсем пулнă: * [[Германири Тевтон орденĕн ландмайстерĕ|Нимĕç ландмейстерĕ]] ({{lang-de|Deutschmeister}}) — нимĕç ландмейстерĕсем пĕрремĕш [[1218]] çулта пулса каяççĕ. [[1381]] çулхи [[раштав, 11|раштавăн 11-мĕшĕнченпе]] пуçласа орденăн итал харпăлахĕсене те влаçа илеççĕ. [[1494]] çулта [[Карл V Габсбург|Император Карл V]] Нимĕç ландмейстерĕсене импери кнеçесен статусн парнелет. * [[Пруссири Тевтон орденĕн ландмейстерĕсем|Пруссири ландмейстер]] ({{lang-de|Landmeister von Preußen}}) — * [[Тевтон орденĕн Ливонири ландмейстерĕсем|Ливонири ландмейстер]] ({{lang-de|Landmeister von Livland}}). Ĕç вырăнне 1237 çулта, Тевтон орденне [[Хĕçпе çӳрекенсен орденĕ]] кĕрсен, çирĕплетнĕ. === Ландкомтур === Тӳррĕн «çĕр комтурĕ» вуланать. Орденăн [[баллей]]не ертсе пынă. === Комтур === ==== Аслă комтур ==== {{seealso|Тевтон орденĕн аслă комтурĕсем}} Аслă комтур ({{lang-de|Großkomture}}) — аслă комтурăн çумĕ шутланнă. ==== Маршал ==== {{seealso|Тевтон орденĕн маршалĕсем}} Орденăн маршалĕ ({{lang-de|Marschalle}} или {{lang-de|Oberstmarschall }}) — орденăн вăрçă операцисене ертсе пырасси унăн тĕп тивĕç ĕçĕ шутланнă. Чылай вăхăта вĕсем вăрçă-харçăра е [[Аслă Литва кнеçлĕхĕ|Литвана]] хирĕçле харçăсене хатĕрленме [[Кёнигсберг]]ра ирттернĕ. Орден хутшăннă çапăçусенче аслă магистр хыççăн иккĕмĕш пайăр çын шутланнă. ==== Мăн хоспитальер ==== Мăн хоспитальер ({{lang-de|Großspittler}}) — ордена туса хунă хыççăн пĕрремĕш çулĕсенче орденăн хоспитăльсемпе пульницăсене ертсе пынă. [[Прусси]]е çĕнтерсе илсен резиденцине [[Эльбинг]]а куçăрнă. ==== Мăн интендант ==== Мăн интендант ({{lang-de|Ordenstrappier}}) — лăпкă пурнăçра вăл орденăн тăванĕсене тум-тирпе, апат-çимĕçпе тата кулленхи урăх япалапа тивĕçтерсе тăмалла. Пруссие çĕнтерсе илсен унăн резиденцийĕ [[Христбург карманĕ]]нче пулнă. ==== Тĕп хыснаçи ==== Тĕп хыснаçи ({{lang-de|Ordenstressler}}) — орденăн финансă операцисене туса пынă, орденăн укçа янттисене тытса тăнă. === Урăх ĕç вырăнĕсем === * '''Kommandeur'''{{ref-de}}. «Командор» — çарпуçĕ, командир. * '''Capitularies'''{{ref-de}}. «Капитульер» — [[капитул]] (пуху, лару, комисси) ертӳçи. * '''Rathsgebietiger'''{{ref-de}} — Канаш пайташĕ. * '''Deutschherrenmeister'''{{ref-de}}. Германин тĕп магистрĕ. * '''Balleimeister'''{{ref-de}}. Харпăрлăх магистрĕ. == Орден кун-çулĕ == [[File:Hermann von Salza.jpg|right|thumb|180px|[[Герман фон Зальца]], [[Мальборк]] карманĕн музейĕнчи скульптура.]] === Орден Хĕвел анăç Европăра === [[File:В.Эшенбах.Здание Немецкого ордена и Мюнстер.jpg |thumb|left|Вольфрамс-Эшенбахри Нимĕç орденĕн çурчĕ]] == Орденăн еткерлĕхне илес текенсем == === Орден тата [[Прусси]] === [[1813]] çулта Пруссире «Тимĕр Хĕрес» ордена йышăннă. Тĕсĕпе вăл орден символĕ евĕр пулнă. Орденăн кун-çулне прус шкулĕсенче ăнлантарнă. === Орден тата нацистсем === Нацистсем хăйсене орденăн ĕçĕсен, уйрăмах геополитика енĕпе, еткерĕсем тесе шутланă. Орденăн «Хĕвел тухăçнелле хĕстерсе пырас» доктринине пĕтĕмĕшлех Виççĕмĕш Райх ертӳлĕхĕ алла илнĕ. Нацистсем орденăн материаллă харпăрлăхне те хапсăннă. [[Австри]]е [[1938]] çулхи [[авăн, 6|авăнăн 6-мĕшĕнче]] [[аншлюсс]]ласан, орденăн харпăрлăхне Германи национализациленĕ. Çавăн пекех Чехословакие [[1939]] çулта ярса илсен те ĕç-пуç çаврăннă. Хăйсен ирĕклĕхне Югославири тата [[Тироль|Тиролĕн]] кантăрĕнчи орден пульницисемпе çурчĕсем сыхласа юлнă. == Ордена чĕртни. Орден паян == [[File:Marienburg 2004 Panorama.jpg|thumb|center|600px|Орденăн Мальборкри карманĕн панорами]] Ордена [[1834]] çулта [[Австри империйĕ|австри императорĕ]] [[Франц II|Франц I]] пулăшăвĕпе çĕнетме тытăннă. Çĕнĕ Орденăн политика тата вăрçă амбицисем пулман, вăл хайĕн вăйне [[ыркăмăллăх]]а, чирлĕ çынсене пулăшма т. ыт янă. Нацистсем Ордена хăваланă чухне унăн ĕçĕ-хĕлĕ пĕтсех ларнă. Вăрçă вĕçленсен ордена нацистсем аннексиленĕ австри харпăрлăхĕсене тавăрса панă. [[1947]] çулта ордена пĕтерес декрета аннулленĕ. Ордена социаллă [[Чехословаки]]нче çĕнĕрен туман, çапах та Австрире тата Германире чĕрĕлнĕ. Совет блокĕ аркансан орденăн уйрăмĕсем [[Чехи]]нче (Моравипе Богемире), [[Словени]]ре тата хăшпĕр европа патшалăхĕсенче йĕркеленнĕ. [[АПШ]]ра та орденăн пайташĕсем (20 çынна яхăн) ĕçлеççĕ. Аслă магистр резиденцийĕ халĕ те [[Вена (хула)|Венăра]] вырнаçнă. Унтах орденăн хысна çурчĕ тата истори архивĕсене, 1000 яхăн кивĕ пичете, урăх документсене упракан библиотека. Орден аббат-хохмейстер ертсе пырать, ордена ытларах хĕрарăмсене пĕрлештерет. Орден виççĕ çĕртен — [[Германи]], [[Австри]] тата [[Кăнтăр Тироль]] — тата икĕ командорлăхран — [[Рим]] тата [[Альтенбисен]] ([[Бельги]]) — тытăнса тăнă. Орденăн хĕрарăм мăнахĕсем [[Фризах]] хулинчи [[Каринтия (çĕр)|Каринтии]] (Австри) пульницăна тата [[Кёльн]]р пĕр харпăр санаторинче ĕçлеççĕ. Орден аппăшĕсем çаплах [[Бад-Мергентхайм|Бад-Мергенгемри]], [[Регенсбург]]ри тата [[Нюрнберг]]ри ытти пульницăсемпе санаторисенче вăй хураççĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * ''Бискуп М''. Великая война Польши и Литвы с Тевтонским орденом (1409—1411 гг.) в свете новейших исследований // Вопросы истории. — № 12, 1991. * [[Бокман, Хартмут|''Бокман Х''.]] Немецкий орден: Двенадцать глав из его истории / Пер. с нем. В. И. Матузовой — М.: Ладомир, 2004. — ISBN 5-86218-450-3. * [[Кравцевич, Александр Константинович|''Краўцэвіч А'']]. [http://knihi.com/kraucevic/orden.html Тэўтонскі ордэн. Ад Ерусаліма да Грунвальда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823144736/http://knihi.com/kraucevic/orden.html |date=2009-08-23 }}. — Мінск: Навука і тэхніка, 1993. — 46 с. {{ref-be}} * ''Урбан В''. Тевтонский орден. — М.: АСТ, 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-17-044178-5. == Çавăн пекех пахăр == * [[Хĕçпе çӳрекенсен орденĕ]] * [[Тевтон орденĕн патшалăхĕ]] == Каçăсем == * А. П. Бахтин, Калининград [http://rugrad.eu/communication/blogs/orden/ Тевтонский орден] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720172024/http://rugrad.eu/communication/blogs/orden/ |date=2011-07-20 }} — история Тевтонского ордена по материалам Калининградского областного архива. Калининград — бывший Кёнигсберг. * [http://new.runivers.ru/lib/book4352/53070/ Бречкевич М. В. Святополк, князь Поморский.на сайте Руниверс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100926031621/http://new.runivers.ru/lib/book4352/53070/ |date=2010-09-26 }} * [http://www.deutscher-orden.at Официальный сайт] — Deutscher Orden{{ref-de}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110917230501/http://www.mestanet.ru/book/tevtonskiy_orden/ustav_tevtonskogo_ordena.html Устав братьев, служащих Германскому Братству Св. Марии] — Устав Тевтонского ордена * [http://www.chivalricorders.org/vatican/teutonic.htm Chivalricorders.org] — Подробный рассказ об ордене{{ref-en}} * [http://ordoteutonicus.ru Тевтонский орден] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226164237/http://ordoteutonicus.ru/ |date=2011-02-26 }} — история Тевтонского ордена * [http://www.templiers.info/forums/index.php/topic,1626.0.html Форум ИПИОХа: Источники по истории Тевтонского ордена] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722000635/http://www.templiers.info/forums/index.php/topic,1626.0.html |date=2011-07-22 }}- База данных о ссылках на источники по истории ордена, размещенные в сети Интернет. * Баранов А. [http://ordoteutonicus.ru/prosopografiya/17-pervye-magistry-tevtonskogo-ordena.html Первые магистры Тевтонского ордена]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://teuton-order.ru Тевтонский орден] — история Тевтонского ордена * [http://kurlandia.ru/voennie-predpriyatiya-tevtonskogo-ordena Военные предприятия Тевтонского ордена в Прибалтике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517035658/http://kurlandia.ru/voennie-predpriyatiya-tevtonskogo-ordena |date=2013-05-17 }} <!-- Римский папа Клемент III утвердил орден как «fratrum Theutonicorum ecclesiae S. Mariae Hiersolymitanae» своей папской буллой --> {{Хĕрес тĕсĕсем}} {{Католици тĕнĕн орденĕсем}} [[Категори:Тевтон орденĕ|*]] [[Категори:Католици вăрçă орденĕсем]] [[Категори:Католицизм]] [[Категори:1191 çулта уçăлнисем]] d9ylln6ij1fo9ahmjz1c67rg6e5b0si 0 57633 878246 867972 2026-10-15T17:15:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878246 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем}} [[File:Bügeleisen alt.jpg|thumb|Кăвар утюгĕ. XIX ĕмĕрĕн вĕçĕ — XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ.]] '''Утюг''' — [[тум|тăхăнмалли тум]] тата тĕрлĕ пир-авăрĕ çинчи хутланчăксене якатмалли [[кулленхи техника]] элеменчĕ.<ref>[https://blog.foxtrot.com.ua/yak-pochistiti-prasku-v-domashnih-umovah.html Утюг тасатмалли майсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117073235/https://blog.foxtrot.com.ua/yak-pochistiti-prasku-v-domashnih-umovah.html |date=2020-11-17 }}</ref> Хальхи утюгсем нумай вӑхӑт хушши изделисен йӑлари калӑпӑшне якатма, ҫавӑн пекех промышленность, пӗр чарӑнмасӑр ӗҫлени тата учрежденисен условийӗсенче (прачечнӑйсем, химчисткӑсем тата т.ыт. те) изделисен пысӑк калӑпӑшне якатма туса кӑлараҫҫӗ. Йӑлари утюгсем ялан тенӗ пекех 121 ° С, 182 ° с.<ref>[https://originalpoddelka.ru/ratings/luchshie-utyugi/ Утюг мӗнле суйласа илмелле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220204185523/https://originalpoddelka.ru/ratings/luchshie-utyugi/ |date=2022-02-04 }}</ref> == Утюг кунçулĕ == [[File:Irons Museum 01.jpg|thumb|left|[[Утюг музейĕ]]. [[Переславль-Залесский]]]] Утюга тахçанах ăслайланă. Пирĕн эрăччен IV ĕмĕрте Авалхи Грецире пир тум-тирне хĕрӳ металл патакĕпе плиссе тумалли меслете шутласа кăларнă. Пӗрремӗш ӗмӗрте ҫав япала ҫинчен асӑннӑ чухне ҫапла каланӑ: "акӑ мӗнле — тимӗр калакӗсем, вӗсемпе тумтир варрине ӑшалама тата якатма усӑ кураҫҫӗ". XVIII—XIX ӗмӗрсенче утюгсем хальхи вӑхӑтра ҫывӑх тӑракан формӑллӑ металран тунӑ хатĕрсем пулнӑ. Утюгсене газпа е кӑмакара ӑшӑтнă. Утюгсене хута кӗртиччен Раҫҫейре поляксемпе литвасен кăтрашкаллă тумтирĕ якалман. Йӗтӗн пир-авăртан ҫӗлетнӗ йӗтӗн пиртен кӗпе-йӗме ҫусан типĕтмелле пулнӑ. Ҫакна хӑйне евӗрлӗ майпа тунӑ. Кӗпе-йӗме хысак ҫине чӗркенӗ, вара темиҫе хут та "рубель" — аялти ҫиелти аяк пӗрчиллӗ вӑрӑм йывӑҫ плашкапа тата вӗҫне авӑрлӑ авӑрпа-тӗплӗн "рубель" тунӑ. Рубель, характерлӑ шаккаса, тутӑрне тӳнтере-тӳнтере ярать, аяк пӗрчисене вара пир сӳсӗлет. Ҫак хатӗре "ребрак", "янравка", "пральник" тата урăхла та каланӑ. Çак япала XX ӗмӗрĕн вӗҫнелле хӑш-пӗр çĕрсенчи ялсенче пулнӑ. Ҫавӑн пекех "гавриксемпе" те усă курнă — вӗри шыв тултарнӑ кантăк кӗленчесем. XVIII ӗмӗр варринелле утюга шал енчен ҫунса тӑракан кӑвара хума тытăннă. Чи анлӑ сарӑлнӑ хӗрӳ утюгсене — кӑмакана лартса ӑшӑтнă. XIX ӗмӗрти спиртлӑ утюгсем унран чылай хаклӑрах пулнӑ-и — [ сурӑхсен пӗчӗк кӗтӗвӗ.] Электрохĕртнипе тунӑ утюг XIX ӗмӗрĕн вӗҫӗнче килнĕ. == Ĕçлев принципĕ == Хĕрӳ утюг хăйĕн йывăрăш пуçамĕпе тата вĕри температурăпа тумтире кирлĕ çĕрте якатаççĕ. == Çавăн пекех == * [[Утюг музейĕ]] * [[Отпариватель]] == Вуламалли == * {{статья|пуçелĕк=Утюг|кăларăм=Краткая энциклопедия домашнего хозяйства|вырăн=М.|издательство=Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия»|çул=1959}} * Е. В. Кузина, О. В. Ларина, Т. В. Титкова, О. А. Щеглова. Энциклопедия открытий и изобретений человечества. ООО «Дом Славянской книги», 2006, с. 695 * Богомолець. О. «Замок-музей Радомисль на Шляху Королів Via Regia». — Київ, 2013 == Каçăсем == * [http://www.bloxa.ru/exbr/exbrseptember/traders/muzei_utuga/ Андрей Воробьевăн утюг музейĕ.] * [http://www.radozamok.com.ua Официальный сайт историко-культурного комплекса «Замок Радомысль»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414001331/http://www.radozamok.com.ua/ |date=2014-04-14 }} == Асăрхавсем == [[Категори:Кулленхи техника]] hl6l0zni0eo4rib5d4wpg11x400y8uc 0 58721 878240 649527 2026-10-15T12:45:33Z Ellodanis5 17302 878240 wikitext text/x-wiki '''Джагфар Тарихы''' ("Джагфар Историйĕ"), — [[историлле çăлкуç]] евĕр ăсталанă суя япала (фальсификаци)<ref>Г.И. Тафаев.[http://www.rusnauka.com/32_PRNT_2013/Istoria/4_146448.doc.htm ФАЛЬСИФИКАЦИЯ В УРАЛО - ПОВОЛЖСКОЙ РЕГИОНАЛИСТИ<К>Е.]</ref><ref>Г.И. Тафаев.[http://publishing-vak.ru/file/archive-history-2012-4/4-tafaev.pdf Исторические мифы в истории древнебулгарской цивилизации]</ref><ref>Петров А.Е., [http://сувары.рф/en/book/export/html/572 Необулгарская идея и легитимизация поддельного свода Джагфара.]// Фальсификация исторических источников и конструирование этнократических мифов. — М.: ИА РАН, 2011.</ref><ref>Шамилоглу Ю.[http://сувары.рф/ru/content/dzhagfar-tarihy-kak-izobretalos-bulgarskoe-samosoznanie-0 «Джагфар тарихы»: как изобреталось булгарское самосознание ]// Фальсификация исторических источников и конструирование этнократических мифов. — М.: ИА РАН, 2011. — С. 275—287.</ref>. [[1990]]-мĕш çулсенче кулленхи пурнăçа Ф.Г.-Х. Нурутдинов текенскер илсе килнĕ. Çак çын хăй аллипе тунă алçырусем урлă çеç паллă. Алçырăвăн маларахри кунçулĕ Нурутдинов каласа панă тарăх çеç йĕрленет. Вăл хатĕрленĕ текстсем умĕн мĕн пулнă, ку пачах та паллă мар. Нимĕн те "хыпашласа пăхма" май çук. == Асăннă текст пирки ăнлантарни == Кам ÿркенмест, çавă асăннă текстпа паллашма пултарать<ref>Бахши Иман. [http://сувары.рф/ru/content/dzhagfar-tarihy-tom-1 Джагфар Тарихы.] Т. 1. Свод булгарских летописей 1680 г. / Изд. подготовлено Ф. Г.-Х. Нурутдиновым. — Оренбург: Редакция Вестника Болгария, 1993. // Т. 2. — Оренбург: Редакция вестника «Болгар иле», 1994. // Т. 3. — Оренбург: Редакция вестника «Болгар иле», 1997. — 180 с.</ref>. == "Джагфар Тарихы" — çирĕммĕш ĕмĕр феноменĕ == Йышăнас пулать, тĕнчере "Джагфар Тарихы" текен япала чăнах та пур. Анчах та унăн (çак [[текст]]ăн) кунçулĕ вăтам ĕмĕрсенчи [[Атăлти Пăлхар|Атăлçи Пăлхарта]] мар, [[XX ĕмĕр]]ĕн [[1990]]-мĕш çулĕсенче çеç пуçланать. Мĕнле калас, шăпах ун чухне тупăннă та ĕнтĕ çакăн пек япалана ăсталама "ÿркенмен" çынсем. == Хăшпĕр чăваш авторсем "Джагфар Тарихы" çине таянма хăтланни == "Джагфар Тарихы" фальсификаци пулни специалист мар çынна та паллă. Апла пулин те хăшпĕр чăваш авторсем ун çине таянса "тишкерÿсем" тата "тĕпчевсем" майлаштарма хăтланнисем, шел пулин те пулнă. == Çавăн пекех пăхăр == * [https://www.youtube.com/watch?v=nFwzhjWFKtQ Велесова книга - 100% подделка. РАЗДЕЛЯЙ и ВЛАСТВУЙ! Академик А.А. Зализняк.] * [[Сион ăсчахĕсен протоколĕсем]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://www.academia.edu/40556186/Роман_Рабинович_2018_К_вопросу_о_достоверности_некоторых_сведений_булгарских_летописей_Studia_Romana_et_Mediævalia_Europænsia_Miscellanea_in_honorem_annos_LXXXV_peragentis_Professoris_emeriti_Dan_Gh_Teodor_oblata_ed_Dan_Aparaschivei_George_Bilavschi_Bucureşti_Brăila_2018_p_277_305 Роман Рабинович 2018. К вопросу о достоверности некоторых сведений булгарских летописей // Studia Romana et Mediævalia Europænsia. Miscellanea in honorem annos LXXXV peragentis Professoris emeriti Dan Gh. Teodor oblata /ed.: Dan Aparaschivei, George Bilavschi. Bucureşti; Brăila, 2018 p.277-305.] [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Атăлçи Пăлхар]] [[Категори:Çухалнă патшалăхсем]] [[Категори:Булгаризм тата суваризм]] 8p087pdjyl49dg2dang6lyny33q491h 0 91270 878256 705940 2026-10-16T10:24:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878256 wikitext text/x-wiki [[File:Gyroscope precession.gif|thumb|right|200px|<small>Механикăллă гироскопăн прецессине анимацилени. Çавăрса пăрахакан, хăйĕн векторне перпендикулярлă момент, прецессие тăвать.</small>]] '''Гироско́п''' ({{lang-grc|[[wikt:γῦρος|γῦρος]]}} «çаврашка» + {{lang-grc2|[[wikt:σκοπέω|σκοπέω]]}} «сăнатăп») — кĕлетке ориентацийĕн кĕтесĕ [[инерциллĕ шутлав системи]]пе танлаштарсан улшăннине сисме пултаракан хатĕрлĕх. Гироскопăн ансат тĕслĕхĕ — [[ Йăр-япăш]]. == Истори == [[File:Foucault's gyroscope.jpg|thumb|upright|Фуко ăслайланă гироскоп (Дюмолен-Фромент туса панă, 1852)]] Гироскопа шутласа кăлариччен этемлĕх уçлăхра тĕлĕше тупмалли меслетсем. Тахçанах çынсем инçетри япаласем çине пăхса уçлăхра ориентаци тупнă, сăмахран [[Хĕвел]] тăрăх. Аваллăхра гравитаци пулăмне усă курмалли хатĕрлĕхсем — [[отвес]] тата [[Уровень (инструмент)|уровень]] — туса ĕçленĕ. Вăтам ĕмĕрсенче Китайра Çĕрĕн магнетизĕпе ĕçлекен [[компас]]па ускурнă. Авалхи Грецире çăлтăрсем тăрăх тĕлĕше палăртмашкăн [[астроляби]] тата урăх инструментсем пулнă. Гироскопа [[Боненбергер Иоанн Готлиб Фридрих|Иоанн Боненбергер]] шутласа хатĕрленĕ, ăнлантарса [[1817]] çулта публикациленĕ<ref>Johann G. F. Bohnenberger (1817) «Beschreibung einer Maschine zur Erläuterung der Gesetze der Umdrehung der Erde um ihre Axe, und der Veränderung der Lage der letzteren» («Описание машины для объяснения законов вращения Земли вокруг своей оси и изменения направления последней») ''Tübinger Blätter für Naturwissenschaften und Arzneikunde'', vol. 3, pages 72-83. В интернете: http://www.ion.org/museum/files/File_1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719070449/http://www.ion.org/museum/files/File_1.pdf |date=2011-07-19 }}</ref>. Анчах та франс математикĕ [[Пуассон Симеон Дени|Пуассон]] 1813 çултах Боненбергера çак хатĕрлĕх ăслайçи тесе асăнать<ref>Simeon-Denis Poisson (1813) «Mémoire sur un cas particulier du mouvement de rotation des corps pesans» («Статья об особом случае вращательного движения массивных тел»), ''Journal de l'École Polytechnique'', vol. 9, pages 247—262. В интернете: http://www.ion.org/museum/files/File_2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719070631/http://www.ion.org/museum/files/File_2.pdf |date=2011-07-19 }}</ref>. Боненбергер пуçтарнă гироскопăн тĕп пайĕ [[кардан çакки]]нчи йывăр [[чăмăр (стереометри)|чăмăр]] пулнă<ref>Фото гироскопа Боненбергера: http://www.ion.org/museum/item_view.cfm?cid=5&scid=12&iid=24</ref>. 1832 çулта Уолтер Р. Джонсон американ çаврăнакан дисклă гироскоп тунă<ref>Walter R. Johnson (January 1832) "Description of an apparatus called the rotascope for exhibiting several phenomena and illustrating certain laws of rotary motion, " ''The American Journal of Science and Art'', 1st series, vol. 21, no. 2, pages 265—280. В интернете: https://books.google.com/books?id=BjwPAAAAYAAJ&pg=PA265&lpg=PR5&dq=Johnson+rotascope&ie=ISO-8859-1&output=html</ref><ref>Illustrations of Walter R. Johnson’s gyroscope («rotascope») appear in: Board of Regents, ''Tenth Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution….'' (Washington, D.C.: Cornelius Wendell, 1856), pages 177—178. В интернете: https://books.google.com/books?id=fEyT4sTd7ZkC&pg=PA178&dq=Johnson+rotascope&ie=ISO-8859-1&output=html</ref>. Франс ăсчахĕ [[Лаплас]] çак хăтĕрчĕкпе вĕрентнĕ чухне ĕçлеме сĕннĕ<ref>Wagner JF, "The Machine of Bohnenberger, " The Institute of Navigation. В интернете: http://www.ion.org/museum/item_view.cfm?cid=5&scid=12&iid=24</ref>. 1852 çулта франс ăсчахĕ [[Фуко Жан Бернар Леон|Фуко]] гироскопа пахалатнă та çаврăнакан момента сыхланни принципĕпе [[Фуко маятникĕ|Фуко маятникне]] шутласа кăларсан тепĕр çултан пĕрремĕш хут Çĕрĕн тĕлĕшĕ улшăннине кăтармашкăн ускурнă<ref>L. Foucault (1852) "Sur les phénomènes d’orientation des corps tournants entraînés par un axe fixe à la surface de la terre, " ''Comptes rendus hebdomadaires des séances de l’Académie des Sciences (Paris)'', vol. 35, pages 424—427. </ref>. Фуко ĕнтĕ «гироскопа» ят панă. Вăл, Боненбергер пекех, кардан çаккипе ускурнă. 1853 çултан кая мар Фессель гироскоп валли урăх çакă шутласа кăларнă<ref>'''(1)''' Julius Plücker (September 1853) "Über die Fessel’sche rotationsmachine, " ''Annalen der Physik'', vol. 166, no. 9, pages 174—177; '''(2)''' Julius Plücker (October 1853) "Noch ein wort über die Fessel’sche rotationsmachine, " ''Annalen der Physik'', vol. 166, no. 10, pages 348—351; '''(3)''' Charles Wheatstone (1864) "On Fessel’s gyroscope, " ''Proceedings of the Royal Society of London'', vol. 7, pages 43-48. В интернете: https://books.google.com/books?id=CtGEAAAAIAAJ&pg=RA1-PA307&lpg=RA1-PA307&dq=Fessel+gyroscope&source=bl&ots=ZP0mYYrp_d&sig=DGmUeU4MC8hAMuBtDSQn4GpAyWc&hl=en&ei=N4s9SqOaM5vKtgf62vUH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9 .</ref>. Авалхи хатĕрчĕксемпе танлаштарсан, вăл кăткăс çанталăкра (лайăх курăнман, силленӳ, электромагнитлă чăрмавсем) чиперех ĕçлет. Çапах та сĕртĕнӳ проблемине пула гироскоп аталанăвĕ вăрахланнă. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче гироскоп çаврăнăшне тытса тăмашкăн [[электродвигатель]] усă курма сĕннĕ. Гироскопа пĕрремĕш 1880-мĕш çулсенче Обри инженер [[торпеда]] курсне стабилизацилеме усă курнă. XX ĕмĕрте гироскопсене самолётсене, ракетăсене тата шывай киммисене компас вырăнне е пĕрле лартма тытăннă. == Классификацилени == == Литература == * {{кĕнеке|автор=Бороздин В. Н.&nbsp;|пуçелĕк=Гироскопические приборы и устройства систем управления: Учеб. пособие для вузов|вырăн=М.|издательство=Машиностроение|çул=1990|страниц=272|isbn=5-217-00359-6}} * Гироскопические системы / Под ред. [[Пельпор Дмитрий Сергеевич|Д. С. Пельпора]]. В 3 ч. — М.: Высшая школа, 1986—1988. Ч. 1: Теория гироскопов и гироскопических стабилизаторов. 1986; Ч. 2: Гироскопические приборы и системы. 1988; Ч. 3: Элементы гироскопических приборов. 1988 * {{кĕнеке|автор=Матвеев В. В., Распопов В. Я.&nbsp;|пуçелĕк=Основы построения бесплатформенных инерциальных навигационных систем. 2-е изд|ответственный=Под ред. В. Я. Распопова|вырăн=СПб.|издательство=ЦНИИ «Электроприбор»|çул=2009|страниц=280|isbn=978-5-900780-73-3|ref=Распопов}} * {{кĕнеке|автор=[[Меркурьев Игорь Владимирович|Меркурьев И. В.]], [[Подалков, Валерий Владимирович|Подалков В. В.]]&nbsp;|заглавие=Динамика микромеханического и волнового твердотельного гироскопов|вырăн=М.|издательство=Физматлит|çул=2009|страниц=226|isbn=978-5-9221-1125-6}} * {{кĕнеке|автор=Павловский М. А.&nbsp;|пуçелĕк=Теория гироскопов: Учебник для вузов|вырăн=Киев|издательство=Вища школа|çул=1986|страниц=303}} * {{кĕнеке|автор=[[Пельпор Дмитрий Сергеевич|Пельпор Д. С.]]&nbsp;|пуçелĕк=Гироскопические системы. Ч. 2. Гироскопические приборы и системы. 2-е изд|место=М.|издательство=Высшая школа|çул=1988|страниц=424|тираж=6000|isbn=5-06-001186-0|ref=Пельпор}} * {{кĕнеке|автор=Савельев И. В.&nbsp;|том=1|пуçелĕк=Курс общей физики. Т. 1. Механика|вырăн=М.|издательство=Астрель|год=2004|страниц=336|isbn=5-17-002963-2|тираж=5000|ref=Савельев}}. * {{Кĕнеке:Сивухин Д.В.: Механика|2006}} * {{Кĕнеке|автор=[[Климов Дмитрий Михайлович|Климов&nbsp;Д.М.]], [[Журавлёв Виктор Филиппович|Журавлёв&nbsp;В.Ф.]], Жбанов&nbsp;Ю.К.|пуçелĕк=Кварцевый полусферический резонатор (Волновой твердотельный гироскоп)|вырăн=М.|издательство=Ким Л.А.|çул=2017|страниц=194|isbn=978-5-9909668-5-7|ref=Климов, Журавлёв, Жбанов}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=sO40xrfg6XU Гироскоп и его применение] - научно-популярный фильм, производство [[Ленфильм]]. * [https://web.archive.org/web/20090708124031/http://mexman.ru/?p=6 Гироскоп с электростатическим подвесом] * [https://www.youtube.com/watch?v=BruL0iJW6Ok&context=G218c0f7RVAAAAAAAAAg Демонстрация прецессии, гироскопа из трёх CD плееров со стабилизацией по трём осям в невесомости]. [[Категори:Гироскопсем]] [[Категори:Хытă япалан механики]] [[Категори:Маховик]] 309tfn4a50jt28t3p6h996in41o0i9c 0 93581 878254 845204 2026-10-16T09:35:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878254 wikitext text/x-wiki :''Ку ăнлава '''[[Пӑлхар чĕлхи]]''' ăнлавпа пăтраштармалла мар'' {{Чĕлхе |тĕс = инди-европа |ят = Болгар чĕлхи |тăван ят = български език |патшалăхсем = [[Пăлхари]], [[Çурçĕр Македони]], [[Украина]], [[Серби]], [[Румыни]], [[Греци]], [[Турци]], [[Молдави]], [[Албани]], [[РФ]] |регионсем = [[Балкан çурутравĕ]] |официаллă чĕлхе = {{Пăлхари ялавĕ}} [[Пăлхари]] <br> {{Ялавлани|ЕП}}<br> [[Афон]] <br> [[Регионри чĕлхе|Регионри е сахалрахăш чĕлхи]]<ref name="European Charter for Regional or Minority Languages">{{cite web|url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=1&DF=&CL=ENG&VL=1|title=Council of Europe|accessdate=|lang=en|description=List of declarations made with respect to treaty No. 148. European Charter for Regional or Minority Languages|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CPkliYoS?url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148|archivedate=2012-11-24}}{{тĕрĕсленĕ|14|3|2014}}</ref>:<br> {{Ялавлани|Румыни}} <br> {{Ялавлани|Словаки}} <br> {{Ялавлани|Серби}} ([[Босилеград]] тата [[Димитровград (Серби)|Димитровград]] общинисем<ref>Катунин Д.А. Статус языков в современном сербском законодательстве как реализация языковой политики государства // Вестник Томского государственного университета. Философия. Социология. Политология. - 2008. - № 2. - С. 143</ref>) |йĕркелекен = [[Пăлхар ăслăх академийĕ]]н [[Пăлхар чĕлхин институчĕ]] (Институт за български език) |калаçакан йышĕ 8<ref>{{cite web | last = Lewis | first = M. Paul (ed.) | year = 2014 | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bul | title = Bulgarian | work = Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition | publisher = SIL International | accessdate = 2014-08-04 | ref = harv}}</ref> и 9 млн<ref>{{Cite web |url=http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=37 |title=UCLA Center for World Languages - UCLA International Institute, Bulgarian. |accessdate=2014-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016163630/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=37 |archivedate=2014-10-16 |deadlink=yes }}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/bulgarian.shtml BBC - Languages across Europe, Bulgarian.]</ref>. |рейтинг = 86 |статус = |çухалнă = |категори = Еврази чĕлхисем |классификаци = [[Индоевропа чĕлхисем|Индоевропа çемьи]] : [[Славян чĕлхисем|Славян турачĕ]] :: [[Кăнтăр славян чĕлхисем|Кăнтăр славян ушкăнĕ]] ::: [[Тухăç-кăнтăр славян чĕлхисем|Тухăç кĕçĕн ушкăнĕ]] |çыру = [[кириллица]] ([[пăлхар алфавичĕ]]) |ГОСТ 7.75-97 = бол 115 |ISO1 = bg |ISO2 = bul |ISO3 = bul }} '''Болгар чĕлхи''' ({{lang-bg2|български език}}) — [[Индоевропа чĕлхисем|индоевропа чĕлхе çемьине]] кĕрекен [[славян чĕлхисем|славян ушкăнĕн]] [[кăнтăр славян чĕлхисем|кăнтăр кĕçĕн ушкăнĕнчи]] [[пăлхарсем|пăлхарсен]] чĕлхи. [[Пăлхари|Пăлхари Республикин]] официаллă чĕлхи. [[Çырулăх]]не [[кириллица]] никĕсĕпе тунă. Пăлхар чĕлхипе илемлĕ тата ăслăх [[литература|литературин]] чылай. Пăлхарла калаçакан тĕнчери мĕнпур йышĕ 2014 çул тĕлне — 9 миллиона яхăн çын. Ытти чылай славян чĕлхисемпе танлаштарсан, пăлхар чĕлхинче [[аналитизм]] тарăн тымар янă: [[ӳкĕм]]сем пачах çухалнă (вĕсен функцисем [[предлог]]семпе [[сăмахсен йĕркелĕшĕ]] çине куçнă); палăртнă тата палăртман<ref name="unisofia">Софийский университет «Св. Климент Охридский», Учебные программы для специальности Болгарская филология — [http://www.slav.uni-sofia.bg/Subjects/bfmorph.htm «Современный болгарский язык. Морфология»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224025744/http://www.slav.uni-sofia.bg/Subjects/bfmorph.htm |date=2007-02-24 }} (на болгарском)</ref> тата «нуллĕ» [[артикль]]пе усă кураççĕ. Славян чĕлхисем хушшинче пăлхар чĕлхинче кăна тата çывăх [[македон чĕлхи]]нче артикльсем пур. Лексикăлла пăлхар чĕлхи [[чиркӳ-славян чĕлхи]]не çывăх, халиччен те [[тухăç славян чĕлхисем|тухăç славян чĕлхисенчи]] [[архаизмсем|архаикăллă]] сăмахсем пур. Историри сăлтавсене пула, пăлхар чĕлхинче [[тĕрĕк чĕлхисем|тĕрĕк]] кăкĕнчен тухнă сăмахсем нумай. Вырăс чĕлхипе пăлхар чĕлхин [[лексикон]]ĕсен пĕрпеклĕхĕ [[Православи чиркĕвĕсем|чиркӳ]] витĕр тухать, стилилистика енĕпе пăлхар чĕлхине [[серб чĕлхи|серб]], [[хорват чĕлхи|хорват]] тата [[македон чĕлхи]]сем çывăхрах. == Диалектсем == {{main|Пăлхар чĕлхин диалекчĕсем}} Пăлхар чĕлхин ареалĕ [[Диалект|диалект енĕпе]] иккĕне пайланать — [[Тухăç пăлхар калаçăвĕсем|тухăç]] тата [[Анăç пăлхар калаçăвĕсем|анăç]] калаçăвĕсем. Çак облаçсем чикки çурçĕртен кăнтăралла выртать, [[Ята чикки|ѣ вырăнне уçă сасă каланин]] [[Изоглосса|изофони]] уйрăмлăхне пула пайланаççĕ<ref>''[[Бернштейн, Самуил Борисович|Бернштейн С. Б.]]'' {{Статья ЛЭС|[http://tapemark.narod.ru/les/076a.html Болгарский язык]}}</ref>{{sfn|Маслов|2005|с=69}}. == Çырулăх == {{main|Пăлхар алфавичĕ}} [[File:Bulgarian cursive alphabet.png|300px|thumb]] Пăлхар алфавитне (''българска азбука'') [[кириллица]]никĕсĕпе тунă, унта 30 саспалли: {| | {|class="standard" style="text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;" !саспалли !пăлхарла<br>ячĕ !тĕпри<br>[[аллофон]] ([[МФА]]) ![[аллофон|урăх<br>аллофонсем]] |- |'''[[А (кириллица)|А]] а'''||а||{{IPA|[a]}}|| |- |'''[[Б]] б'''||бъ||{{IPA|[b]}}||| |- |'''[[В (кириллица)|В]] в'''||въ||{{IPA|[v]}}|| |- |'''[[Г]] г'''||гъ||{{IPA|[g]}}|| |- |'''[[Д]] д'''||дъ||{{IPA|[d]}}|| |- |'''[[Е (кириллица)|Е]] е'''||е||{{IPA|[ɛ]}}|| |- |'''[[Ж]] ж'''||жъ||{{IPA|[ʒ]}}|| |- |'''[[З]] з'''||зъ||{{IPA|[z]}}|| |- |'''[[И]] и'''||и||{{IPA|[i]}}|| |- |'''[[Й]] й'''||кĕске и||{{IPA|[j]}}|| |- |'''[[К (кириллица)|К]] к'''||къ||{{IPA|[k]}}|| |- |'''[[Л]] л'''||лъ||{{IPA|[l]}}|| |- |'''[[М (кириллица)|М]] м'''||мъ||{{IPA|[m]}}|| |- |'''[[Н (кириллица)|Н]] н'''||нъ||{{IPA|[n]}}|| |- |'''[[О (кириллица)|О]] о'''||о||{{IPA|[ɔ]}}||{{IPA|[о]}} |} | || |valign=top| {|class="standard" style="text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;" !саспалли !пăлхарла<br>ячĕ !тĕпри<br>[[аллофон]] ([[ТФА]]) ![[аллофон|урăх<br>аллофонсем]] |- |'''[[П]] п'''||пъ||{{IPA|[p]}}|| |- |'''[[Р (кириллица)|Р]] р'''||ръ||{{IPA|[r]}}|| |- |'''[[С (кириллица)|С]] с'''||съ||{{IPA|[s]}}|| |- |'''[[Т (кириллица)|Т]] т'''||тъ||{{IPA|[t]}}|| |- |'''[[У (кириллица)|У]] у'''||у||{{IPA|[u]}}|| |- |'''[[Ф]] ф'''||фъ||{{IPA|[f]}}|| |- |'''[[Х (кириллица)|Х]] х'''||хъ||{{IPA|[x]}}|| |- |'''[[Ц]] ц'''||цъ||{{IPA|[t͡s]}}|| |- |'''[[Ч]] ч'''||чъ||{{IPA|[ʧ]}}|| |- |'''[[Ш]] ш'''||шъ||{{IPA|[ʃ]}}|| |- |'''[[Щ]] щ'''||штъ||{{IPA|[ʃt]}}|| |- |'''[[Ъ]] ъ'''||ер голям||{{IPA|[ɤ̞]}}||{{IPA|[ə]}} |- |'''[[Ь]] ь'''||ер малък||-|| |- |'''[[Ю]] ю'''||йу||{{IPA|[ju]}}||{{IPA|[u]}} |- |'''[[Я (кириллица)|Я]] я'''||йа||{{IPA|[ja]}}||{{IPA|[jɐ]}} |} |} == Çав. пекех == * [[Пăлхар литератури]] * [[Пăлхар ячĕ]] == Литература == * {{кĕнеке|автор=[[Маслов Юрий Сергеевич|Маслов Ю. С.]]|пай=Болгарский язык|пуçелĕк=Языки мира. Славянские языки|вырăн={{М.}}|издательство=[[Academia]]|çул=2005|том=|страницы=69—102|isbn=5-87444-216-2|ref=Маслов}} * Данилов Г. К. Болгарский язык // Литературная энциклопедия : в 11 т. : т. 1 / Отв. ред. Фриче В. М. ; Отв. секретарь Бескин О. М. — М. : Изд-во Ком. Акад., 1930. — Стб. 564—567. — 768 стб. : ил. * {{ВТ-ЭСБЕ|Болгарский язык|[[Лось, Ян|Лось И. Л.]]}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Interwiki|code=bg|Начална страница|болгарском|}} {{wiktionarycat|type= болгарского языка|category=Болгарский язык}} * [https://web.archive.org/web/20161002013900/http://ibl.bas.bg/ Институт болгарского языка Болгарской Академии наук (по-болгарски)] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bul Болгарский язык в Ethnologue] * [https://web.archive.org/web/20090523131250/http://www.zruv.com/ Болгарский словарь синонимов] {{Пăлхар чĕлхи}} {{Украина чĕлхисем}} {{Славян чĕлхисем}} {{ЕП чĕлхисем}} [[Категори:Пăлхар чĕлхи|*]] [[Категори:Болгар чĕлхи|*]] [[Категори:Пăлхари чĕлхисем]] [[Категори:Молдави чĕлхисем]] [[Категори:Европа Пĕрлешĕвĕн официаллă чĕлхисем]] 4tbpw2036d0txe75f1c3f3xf87srrgw 0 103023 878241 872702 2026-10-15T12:57:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878241 wikitext text/x-wiki :''Ку ăнлава '''[[Суккăр вĕлтĕрен]]пе''' пăтраштармалла мар'' [[File:(MHNT) Urtica urens - leaves.jpg|thumb|Сухăр вĕлтĕрен]] '''Сухăр вĕлтĕрен''' ([[чăвашсем]] ăна çавăн пекех '''Шăши вĕлтеренĕ''' теççĕ, {{lang-la|Urtíca úrens}}) — пĕр çул ÿсекен [[курăк]]ла [[ӳсентăран]], {{bt-ruslat|Вĕлтĕрен|Urtica}} [[Рет (биологи)|ретĕнче]] тăрать. Чăвашсем пурнакан вырăнта тата çакнашкал вĕлтĕренсем (тĕссем) пур: * [[Икĕ киллĕ вĕлтĕрен]] * [[Кантăрла вĕлтĕрен]] == Каçăсем == {{wikisource|Ботанический словарь (Анненков)/Urtica urens/ДО|Urtica urens}} *[https://web.archive.org/web/20220625185807/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?7736,7749,7753 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Urtica%20urens Photo gallery] [[Категори:Вĕлтĕрен йышшисем]] [[Категори:Евразири флора]] [[Категори:Çурçĕр Америкăри флора]] [[Категори:Нитрофиллĕ ӳсентăрансем]] [[Категори:Çумкурăксем]] [[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]] f5s6wf2cqzs12zks59mhwfdjp5e01x2 10 105967 878252 838027 2026-10-16T06:37:16Z Ellodanis5 17302 878252 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев тапăлĕ |ят=Квазипĕрчĕсем |пуçелĕк=[[Квазипĕрчĕ]]сем (<small>[[Квазипĕрчĕсен ят-йышĕ]]</small>) |пуçелĕк1= Элементарлисем |ят-йыш1 = [[Магнон]] {{*}} [[Фонон]] {{*}} [[Ротон]] {{*}} [[Плазмон]] {{*}} [[Примесон]] {{*}} [[Электроны проводимости|Электрон]] {{*}} [[Шăтăкчăк]] {{*}} [[Орбитон]] {{*}} [[Флуктуон]] ([[Фазон]]) {{*}} [[Спина тата авăра уйăрни|Холон тата спинон]] {{*}} [[Магнитлă монополь#Магнитлă «квазимонопольсем»|Квазимонополь]] |пуçелĕк2= Пуçтарăннисем |ят-йыш2 = [[Дроплетон]] {{*}} [[Трион]] {{*}} [[Поляритон]] {{*}} [[Полярон]] {{*}} [[Биротон]] {{*}} [[Купер мăшăрĕ]] {{*}} [[Экситон]] ([[Ванье — Мотт экситонĕ|Ванье — Мотт]] {{*}} [[Френкель экситонĕ|Френкель]]) {{*}} [[Биэкситон]] {{*}} [[Солитон]] ([[Френкель — Контора моделĕ|ФК-солитон]] {{*}} [[Плазмăри солитонсем]] {{*}} [[Ионлă-сасăллă солитонсем|Ион-сасă]] {{*}} [[Магнитлă-сасăллă солитонсем|Магнит-сасă]] {{*}} [[Ленгмюр солитонĕсем|Ленгмюр]] {{*}} [[Давыдов солитонĕ]]) |пуçелĕк3= Классификацисем |ят-йыш3 = [[Фермионсем]] {{*}} [[Бозонсем]] {{*}} [[Энион]]сем {{*}} [[Гипотетикăллă квазипĕрчĕсем|Гипотетикăллисем]]: [[Плектон]]сем |т-йышсен_класĕ = hlist hlist-items-nowrap }}{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категори:Квазипĕрчĕсем]]}}<noinclude> {{doc|Пĕрчĕсем/doc}} </noinclude> khvdrbdzp07wir2izwas6kcnlr2avqh 0 118156 878257 826754 2026-10-16T11:29:03Z ~2026-55511-44 41207 /* */ kibaru 878257 wikitext text/x-wiki KIBARU — начинающий русскоязычный YouTube-блогер из Казахстана, который снимает видео по Brawl Stars. 🎮 Его контент связан с набором кубков, испытаниями, игровыми достижениями и Shorts. 🔥 Что известно о KIBARU: 🎥 Платформа: YouTube. 🏆 Главная тематика: Brawl Stars. 💪 Любимый боец: Эль Примо. 🎯 Одна из главных целей — путь к 100 000 кубков. 🛍️ Также развивает собственный проект Kibaru Store, связанный с Brawl Stars. KIBARU — это автор, который стремится развивать свой канал, создавать интересные ролики и собрать вокруг себя игровое сообщество. 🚀 [[Категори:Эстонири ялсем]] [[Категори:Вильяндимаа уесӗнчи ялсем]] n3su3d5889eg677wft58c4c2avpd90e 0 124066 878249 874270 2026-10-15T21:59:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878249 wikitext text/x-wiki [[File:Scientology - The E-Meter.jpg|thumbnail|[[саентолог]]сен [[Е-метр]]ĕ — шарлатансен [[Инграмма (Дианетика)|инграмм]] виçмелли прибор<ref>{{cite news|title=Religion's Shocking Experience|url=https://news.google.com/newspapers?id=sUtSAAAAIBAJ&sjid=yHsDAAAAIBAJ&dq=e-meter%20quackery&pg=5878%2C2039441|accessdate=2012-09-27|publisher=[[Tampa Bay Times|St. Petersburg Times]]|date=1969-05-03|archive-date=2016-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430113642/https://news.google.com/newspapers?id=sUtSAAAAIBAJ&sjid=yHsDAAAAIBAJ&dq=e-meter%20quackery&pg=5878,2039441|url-status=live}}</ref><ref>{{кĕнеке |çул=1993 |пай=The Gadgeteers |пуçелĕк= The Health Robbers. A Close Look at Quackery in America |каçă=https://archive.org/details/healthrobberscl00barr |страницы=[https://archive.org/details/healthrobberscl00barr/page/321 321]—335|издательство=Prometheus Books, Buffalo NY |isbn=0-87975-855-4 |ref=Janssen |чĕлхе=en|автор=Janssen, Wallace|яваплă=Stephen Barrett, M. D., and William Jarvis, PhD (editors) }}</ref><ref name=Hubbard>[http://www.xenu.net/archive/FBI/fbi-80.html FBI files on L Ron Hubbard], [[Operation Clambake]]</ref><ref name=Linn>{{cite web |author=Virginia Linn |url=http://www.culteducation.com/reference/scientology/scien515.html |title=L. Ron Hubbard |work=Pittsburgh Post-Gazette |date=2005-07-24 |postscript=<!--None--> |access-date=2014-06-16 |archive-date=2013-12-24 |archive- url=https://web.archive.org/web/20131224113633/http://www.culteducation.com/reference/scientology/scien515.html |url-status=live }}</ref><ref name=CMU>{{статья |каçă=http://www.cs.cmu.edu/~dst/Secrets/E-Meter/ |пуçелĕк=Secrets of Scientology: The E-Meter |издательство=Computer Science Department & Center for the Neural Basis of Cognition, [[Карнеги — Меллон университечĕ|Carnegie Mellon University]] |чĕлхе=und |автор=David S. Touretzky |archivedate=2014-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703024105/http://www.cs.cmu.edu/~dst/Secrets/E-Meter/ }}</ref>]] [[File:Reklama Rus Empire 10.jpg|thumb|220px|[[Нива (журнал)|«Нива»]] журналра (1906 çул) Алексей Токал «Лондонри профессора» ([[оккультизм]]па [[гипнотизм]] кĕнекисен авторĕ) рекламăлани<ref>Автор публикаций: * Токал, Алексей. [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003744831?page=1 Отгадывание чужих мыслей : Краткое руководство, изложенное в трёх лекциях и понятное каждому] / Д-р Алексей Токал. — Лондон : союз "Пирамида", 1907. — 31 с. * Токал, Алексей. [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003744830?page=1 Гипнотизм для каждого практическим наставлением о том, как нужно гипнотизировать : Пять лекций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814203523/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003744830?page=1 |date=2022-08-14 }} / Д-р Алексей Токал. — Лондон : союз "Пирамида", 1907. — 32 с. * Токал, Алексей. [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003744832?page=1 Тайны оккультизма в общедоступном изложении] / [Соч.] д-ра Алексея Токала. — Лондон: союз "Пирамида", 1907. — 30 с.</ref>]] '''Шарлата́лăх''' ({{lang-fr|[[:fr:charlatan|charlatan]]}} тата {{lang-it|[[:it:ciarlatano|ciarlatano]]}} {{lang-it|chiarlare}} ''пафоспа калаçни''{{sfn|Крысин|2000|с=793}}) — сывлăха сыхлас облаçĕнчи çынсене улталаса тупăшламашкăн усă куракан [[псевдоăслăх]]ри ĕçпуç. == Термин историйĕ == Чи малтанах ''шарлата́н'' — сиплев хатĕрĕсене сутса çӳрекен çын. == Шарлатанлăх тата суя ăслăх == [[File:Borjomi_1929_advertising.jpg|thumb|Радиоациллĕ шарлатанлăх тĕслĕхĕ, 1929 çул.]] == Галерея == Шарлатанлăх çĕр çинче темиçе çĕрçул пуррипе, çак пулăма чĕрçырусенче палăртса хăварнă: <gallery> William Hogarth 036.jpg|[[Уильям Хогарт]], одна из картин цикла [[Модный брак (цикл картин)|Модный брак]] Bemberg Fondation Toulouse - Le Charlatan - Pietro Longhi - Inv 1029.jpg|[[Пьетро Лонги]], «Шарлатан», ӳкерчĕк 1757 çул Anker, Albert — Der Quacksalber — 1879.jpg|[[Анкер Альберт|Альберт Анкер]] «Шарлатан» (1879), [[Базельри ӳнер музейĕ]] </gallery> == Çав. пекех == * [[Дилетантизм]] * [[Псевдоăслăх]] * [[Литотерапи]] * [[Экстрасенс]] == Литература == * {{кĕнеке |автор= |пай=Теософия |каçă пайĕ=http://www.terme.ru/dictionary/521/word/teosofija |пуçелĕк=[[Атеистический словарь]] |каçă= |яваплă=Абдусамедов А. И., Алейник Р. М., Алиева Б. А. и др.; Под общ. ред. [[Новиков Михаил Петрович|М. П. Новикова]] |кăларăм=2-е изд., испр. и доп |вырăн=М. |издательство=[[Политиздат]] |çул=1985 |том= |страницы= |столбцы= |страниц= 512 |сери= |isbn= |тираж= |ref= Новиков }} * ''[[Кругляков Эдуард Павлович|Кругляков Э. П.]]'' [https://web.archive.org/web/20071110211202/http://humanism.al.ru/ru/articles.phtml?num=000139 Лженаука. Чем она угрожает науке и обществу?] (доклад на [[Президиум РАН|Президиуме РАН]] 27.05.03) * {{кĕнеке |автор=[[Крысин, Леонид Петрович|Крысин Л. П.]] |пуçелĕк=Толковый словарь иноязычных слов |кăларăм=2-е изд., доп. |вырăн=М. |издательство= [[Русский язык (издательство)|Русский язык]]|çул=2000 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=856 |серия=Библиотека словарей русского языка |isbn=5-200-02699-7 |тираж= |ref=Крысин }} * ''Невинная, Ирина'' [http://www.rg.ru/2014/06/05/sharlatan.html Русская моча вместо скальпеля врача] // [[Независимая газета]], 05.06.2014 == Каçăсем == * {{comment|Голод А. И.|Аркадий Иосифович Голод}}, [[врач-анестезиолог]]. [https://www.nkj.ru/archive/articles/15480/ Краткий определитель научного шарлатанства] // «[[Наука и жизнь]]». 2009. № 3. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Тĕпчевсен академиллĕ мар тĕлĕшĕсем]] [[Категори:Социаллă психологи]] [[Категори:Ăс-тăна тытăмлани]] [[ru:Шарлатанство]] bbad0pgqemyyr6oqusrske12sn969x4 0 130997 878242 2026-10-15T13:30:38Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Александр Соколов 2018.jpg|thumb|Алекса́ндр Бори́сович Соколо́в, «Антропогенез.ру» портал никĕслевçи тата тĕп редакторĕ]] '''ВРАЛ суя академикĕ''' == Каçăсем == * [http://vral.li/ Официальный сайт ВРАЛ] {{Wayback|url=http://vral.li/ |date=20181007145435 }} * ''Марков С., Яцутко, Денис Ни...» 878242 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Александр Соколов 2018.jpg|thumb|Алекса́ндр Бори́сович Соколо́в, «Антропогенез.ру» портал никĕслевçи тата тĕп редакторĕ]] '''ВРАЛ суя академикĕ''' == Каçăсем == * [http://vral.li/ Официальный сайт ВРАЛ] {{Wayback|url=http://vral.li/ |date=20181007145435 }} * ''Марков С., [[Яцутко, Денис Николаевич|Яцутко Д.]]'' [https://22century.ru/popular-science-publications/pseudoscience-wants-a-lot-of-gitik Лженаука ощетинилась спецсредствами] {{Wayback|url=https://22century.ru/popular-science-publications/pseudoscience-wants-a-lot-of-gitik |date=20181109215832 }} // [[XX2 век]], 09.11.2018. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Шуточные премии|ВРАЛ]] [[Категори:Разоблачение псевдонауки]] [[Категори:Научный юмор]] [[Категори:Научный скептицизм]] hopjb0jy875rauq71h1rjmi3r4g6957 878255 878242 2026-10-16T09:51:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878255 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Александр Соколов 2018.jpg|thumb|Алекса́ндр Бори́сович Соколо́в, «Антропогенез.ру» портал никĕслевçи тата тĕп редакторĕ]] '''ВРАЛ суя академикĕ''' == Каçăсем == * [http://vral.li/ Официальный сайт ВРАЛ] * ''Марков С., [[Яцутко, Денис Николаевич|Яцутко Д.]]'' [https://22century.ru/popular-science-publications/pseudoscience-wants-a-lot-of-gitik Лженаука ощетинилась спецсредствами] // [[XX2 век]], 09.11.2018. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Шуточные премии|ВРАЛ]] [[Категори:Разоблачение псевдонауки]] [[Категори:Научный юмор]] [[Категори:Научный скептицизм]] adhglznwiy7e1szse4r2u6ltnn5d11q 10 130998 878247 2026-10-15T18:30:30Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Журчалка Episyrphus balteatus» 878247 wikitext text/x-wiki Журчалка Episyrphus balteatus d9v9owvyqb6mrufnbl8j3afiap10muz 10 130999 878248 2026-10-15T18:30:50Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Hoverfly October 2007-21.jpg» 878248 wikitext text/x-wiki Hoverfly October 2007-21.jpg efgjb0hlwp85im8qti6eq6yvbmr875m 0 131000 878251 2026-10-16T06:35:17Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Квазипĕрчĕсен ят-йышĕ''' == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Давыдов А. С. Теория твердого тела. М.:Наука, 1976.-636с. * {{книга |заглавие=Statistical Mechanics, A Set of Lectures |год=1982 |издательство=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. |место=Reading, Massachusetts |isbn=Clothbound: 0-8053-2508-5, Paperbound:...» 878251 wikitext text/x-wiki '''Квазипĕрчĕсен ят-йышĕ''' == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Давыдов А. С. Теория твердого тела. М.:Наука, 1976.-636с. * {{книга |заглавие=Statistical Mechanics, A Set of Lectures |год=1982 |издательство=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. |место=Reading, Massachusetts |isbn=Clothbound: 0-8053-2508-5, Paperbound: 0-8053-2509-3 |страницы=159 |ref=Feynman |язык= |автор=Feynman, Richard P.}} * ''{{nobr|Брандт Н. Б.}}, {{nobr|Кульбачинский В. А.}}'' — Квазичастицы в физике конденсированного состояния. — {{М.}}: ФИЗМАТЛИТ, 2005 * {{nobr|Агранович В. М.}}, {{nobr|[[Гинзбург, Виталий Лазаревич|Гинзбург В. Л.]]}} Кристаллооптика с учётом пространственной дисперсии и теория экситонов, М., 1965 * {{nobr|Нокс Р.}} Теория экситонов, М., Мир, 1966 * {{nobr|Воронов В. К.}}, {{nobr|Подоплелов А. В.}} Современная физика, М., КомКнига, 2005, ISBN 5-484-00058-0 * {{статья |автор = В.П. Кочерешко, L. Besombes, R.T. Cox, H. Mariette, Т. Wojtowicz, G. Karczewski, J. Kossut |заглавие = Спиновые свойства трионов в плотном 2DEG |ссылка = http://www.mifp.eu/SOLAB/images/info/publications/spin_trions.pdf |язык = ru |издание = |тип = |год = |том = |номер = |страницы = }} * Р. Фейнман Статистическая механика, М., Мир, 1975 * Поляроны, сб. под ред. Ю. А. Фирсова, М., Наука, 1975 * C. Kittel, ''Introduction to Solid State Physics'', 7th edition (Wiley, 1995). ISBN 0-471-11181-3. * F. Bloch, Z. Physik '''61''', 206 (1930). * T. Holstein and H. Primakoff, Phys. Rev. '''58''', 1098 (1940). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.58.1098 online] * F. J. Dyson, Phys. Rev. '''102''', 1217 (1956). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.102.1217 online] * B. N. Brockhouse, Phys. Rev. '''106''', 859 (1957). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.106.859 online] * J. Van Kranendonk and J. H. Van Vleck, Rev. Mod. Phys. '''30''', 1 (1958). [http://dx.doi.org/10.1103/RevModPhys.30.1 online] * T. Nikuni, M. Oshikawa, A. Oosawa, and H. Tanaka, Phys. Rev. Lett. '''84''', 5868 (1999). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRevLett.84.5868 online] * P. Schewe and B. Stein, Physics News Update '''746''', 2 (2005). [http://www.aip.org/pnu/2005/split/746-2.html online] * E.Saltoh et al, [[Nature]], 410, 180 (2001) * P.J. Steinhardt and S. Ostlund The Physics of Quasicrystals (Singapore: World Scientific, 1987) * D. P. DiVincenzo and P. J. Steinhardt, eds. ''Quasicrystals: The State of the Art''. Directions in Condensed Matter Physics, Vol 11. ISBN 981-02-0522-8, 1991. * M. Senechal,'' Quasicrystals and Geometry'', Cambridge University Press, 1995. * J. Patera,'' Quasicrystals and Discrete Geometry '', 1998. * E. Belin-Ferre et al., eds. ''Quasicrystals'', 2000. * Hans-Rainer Trebin ed., ''Quasicrystals: Structure and Physical Properties '' 2003. * A.O. Gogolin, A.A. Nersesyan, A.M. Tsvelik Bosonization and Strongly Correlated Systems (Cambridge University Press, 1998) * Y. Jompol, C.J.B. Ford, et al. Probing Spin-Charge Separation in a Tomonaga-Luttinger Liquid [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/325/5940/597 Science 31 July 2009: Vol. 325. no. 5940, pp. 597—601] * [https://web.archive.org/web/20090802012634/http://science.compulenta.ru/445998/ Физики разделили электроны на две квазичастицы], «Компьюлента», 31 июля 2009 года. == Каçăсем == * https://web.archive.org/web/20060302045114/http://home.hccnet.nl/ja.marquart/BasicSPR/BasicSpr01.htm * https://web.archive.org/web/20030423045410/http://www.qub.ac.uk/mp/con/plasmon/sp1.html * https://web.archive.org/web/20060117021324/http://www.photonics.com/spectra/research/XQ/ASP/preaid.101/QX/read.htm * [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7164 Plasmonic computer chips move closer] * [http://news-service.stanford.edu/news/2005/march16/plasmon-031605.html Progress at Stanford for use in computers] * [[Slashdot]]: [http://science.slashdot.org/science/05/04/04/219236.shtml?tid=126&tid=137&tid=14 A Plasmonic Revolution for Computer Chips?] * [http://focus.aps.org/story/v15/st3 A Microscope from Flatland] ''Physical Review Focus'', January 24 2005 * [[n:en:Invisibility shield gets blueprint]] * http://issp.ras.ru/Control/Inform/perst/2008/8_17/n.asp?file=perst.htm&label=D_8_17_4{{Недоступная ссылка|date=Апрель 2018 |bot=InternetArchiveBot }} * http://ufn.ru/ufn82/ufn82_3/Russian/r823d.pdf * [http://www.scientific.ru/journal/news/n140301.html Экспериментальное наблюдение орбитальных волн]. {{квазипĕрчĕсем}} [[Категори:Ят-йышсем:Физика|Квазипĕрчĕсем]] [[Категория:Квазипĕрчĕсем| ]] [[Категори:Ят-йышсем пирки статьясем]] [[Категори:Ят-йышсем, тематикăпа]] 6ubcs8clvvjz2zrv2l8gs05f541yf97 878258 878251 2026-10-16T11:43:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878258 wikitext text/x-wiki '''Квазипĕрчĕсен ят-йышĕ''' == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Давыдов А. С. Теория твердого тела. М.:Наука, 1976.-636с. * {{книга |заглавие=Statistical Mechanics, A Set of Lectures |год=1982 |издательство=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. |место=Reading, Massachusetts |isbn=Clothbound: 0-8053-2508-5, Paperbound: 0-8053-2509-3 |страницы=159 |ref=Feynman |язык= |автор=Feynman, Richard P.}} * ''{{nobr|Брандт Н. Б.}}, {{nobr|Кульбачинский В. А.}}'' — Квазичастицы в физике конденсированного состояния. — {{М.}}: ФИЗМАТЛИТ, 2005 * {{nobr|Агранович В. М.}}, {{nobr|[[Гинзбург, Виталий Лазаревич|Гинзбург В. Л.]]}} Кристаллооптика с учётом пространственной дисперсии и теория экситонов, М., 1965 * {{nobr|Нокс Р.}} Теория экситонов, М., Мир, 1966 * {{nobr|Воронов В. К.}}, {{nobr|Подоплелов А. В.}} Современная физика, М., КомКнига, 2005, ISBN 5-484-00058-0 * {{статья |автор = В.П. Кочерешко, L. Besombes, R.T. Cox, H. Mariette, Т. Wojtowicz, G. Karczewski, J. Kossut |заглавие = Спиновые свойства трионов в плотном 2DEG |ссылка = http://www.mifp.eu/SOLAB/images/info/publications/spin_trions.pdf |язык = ru |издание = |тип = |год = |том = |номер = |страницы = }} * Р. Фейнман Статистическая механика, М., Мир, 1975 * Поляроны, сб. под ред. Ю. А. Фирсова, М., Наука, 1975 * C. Kittel, ''Introduction to Solid State Physics'', 7th edition (Wiley, 1995). ISBN 0-471-11181-3. * F. Bloch, Z. Physik '''61''', 206 (1930). * T. Holstein and H. Primakoff, Phys. Rev. '''58''', 1098 (1940). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.58.1098 online] * F. J. Dyson, Phys. Rev. '''102''', 1217 (1956). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.102.1217 online] * B. N. Brockhouse, Phys. Rev. '''106''', 859 (1957). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.106.859 online] * J. Van Kranendonk and J. H. Van Vleck, Rev. Mod. Phys. '''30''', 1 (1958). [http://dx.doi.org/10.1103/RevModPhys.30.1 online] * T. Nikuni, M. Oshikawa, A. Oosawa, and H. Tanaka, Phys. Rev. Lett. '''84''', 5868 (1999). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRevLett.84.5868 online] * P. Schewe and B. Stein, Physics News Update '''746''', 2 (2005). [http://www.aip.org/pnu/2005/split/746-2.html online] * E.Saltoh et al, [[Nature]], 410, 180 (2001) * P.J. Steinhardt and S. Ostlund The Physics of Quasicrystals (Singapore: World Scientific, 1987) * D. P. DiVincenzo and P. J. Steinhardt, eds. ''Quasicrystals: The State of the Art''. Directions in Condensed Matter Physics, Vol 11. ISBN 981-02-0522-8, 1991. * M. Senechal,'' Quasicrystals and Geometry'', Cambridge University Press, 1995. * J. Patera,'' Quasicrystals and Discrete Geometry '', 1998. * E. Belin-Ferre et al., eds. ''Quasicrystals'', 2000. * Hans-Rainer Trebin ed., ''Quasicrystals: Structure and Physical Properties '' 2003. * A.O. Gogolin, A.A. Nersesyan, A.M. Tsvelik Bosonization and Strongly Correlated Systems (Cambridge University Press, 1998) * Y. Jompol, C.J.B. Ford, et al. Probing Spin-Charge Separation in a Tomonaga-Luttinger Liquid [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/325/5940/597 Science 31 July 2009: Vol. 325. no. 5940, pp. 597—601] * [https://web.archive.org/web/20090802012634/http://science.compulenta.ru/445998/ Физики разделили электроны на две квазичастицы], «Компьюлента», 31 июля 2009 года. == Каçăсем == * https://web.archive.org/web/20060302045114/http://home.hccnet.nl/ja.marquart/BasicSPR/BasicSpr01.htm * https://web.archive.org/web/20030423045410/http://www.qub.ac.uk/mp/con/plasmon/sp1.html * https://web.archive.org/web/20060117021324/http://www.photonics.com/spectra/research/XQ/ASP/preaid.101/QX/read.htm * [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7164 Plasmonic computer chips move closer] * [http://news-service.stanford.edu/news/2005/march16/plasmon-031605.html Progress at Stanford for use in computers] * [[Slashdot]]: [http://science.slashdot.org/science/05/04/04/219236.shtml?tid=126&tid=137&tid=14 A Plasmonic Revolution for Computer Chips?] * [http://focus.aps.org/story/v15/st3 A Microscope from Flatland] ''Physical Review Focus'', January 24 2005 * [[n:en:Invisibility shield gets blueprint]] * http://issp.ras.ru/Control/Inform/perst/2008/8_17/n.asp?file=perst.htm&label=D_8_17_4 {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://ufn.ru/ufn82/ufn82_3/Russian/r823d.pdf * [http://www.scientific.ru/journal/news/n140301.html Экспериментальное наблюдение орбитальных волн]. {{квазипĕрчĕсем}} [[Категори:Ят-йышсем:Физика|Квазипĕрчĕсем]] [[Категория:Квазипĕрчĕсем| ]] [[Категори:Ят-йышсем пирки статьясем]] [[Категори:Ят-йышсем, тематикăпа]] q6drdfdnf86ke71l8fjw8uo7z2qe4hc