Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Изер (департамент) 0 4804 878267 872027 2026-10-17T04:15:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878267 wikitext text/x-wiki {{Франци департаменчĕ |Департамент = Изер |номер = 38 |регион = [[Рона — Альп]] |Префектура = [[Гренобль]] |Супрефектурăсем = [[Ла-Тур-дю-Пен]]<br />[[Вьенн]] |халăх йышĕ = 1,094 млн |çул = 1999 |вырăн = 16 |плотность = 147 |лаптăкĕ = 7 431 |округсем = 3 |кантонсем = 58 |коммунăсем = 533 |президент = Андре Валлини |pres_party = |герб = Blason département fr Isère.svg |alt_map = Isère-Position.png }} '''Изер''' ([[франци чĕлхи|франц.]] ''Isère'') — [[Франци]]н кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă, [[Рона — Альп]] регионне кĕрекен [[Франци департаменчĕсем|департамент]]. Департамент номерĕ 38. Администрациĕ [[Гренобль]] хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 1,094 млн ([[1999]]) çын. == Географи == Департамент лаптăкĕ 7 431 км² танлашать. Департамент урлă [[Изер (юханшыв)|Изер]] [[юханшыв]] юхать. Департамент шутне 3 округ, 58 кантон тата 533 коммуна кĕреççĕ. == Истори == Изер — [[1790]] çулхи [[пуш]] уйăхĕнче пулса иртнĕ [[Францин Аслă революциĕ]] вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. [[Дофине]] провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ [[Изер (юханшыв)|Изер]] [[юханшыв]]ран пулса кайнă. Малтан департамента уйăрса панă çĕре икĕ хутчен кĕскетнĕ. Пĕрремĕш хут [[1852]] çулта, иккĕмĕш хут — [[1967]] çулта. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070608173930/http://www.cg38.fr/ Conseil Général website] (французла) * [http://www.isere.pref.gouv.fr/ Префектура сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051226094904/http://www.isere.pref.gouv.fr/ |date=2005-12-26 }} (французла) * [http://www.newadvent.org/cathen/03636a.htm Encylopedia article about the Grande Chartreuse] {{Франци департаменчĕсем}} [[Категори:Франци департаменчĕсем]] ddox9horonk6276jckdtxx00xj09k8f Ветлуга 0 11193 878265 797415 2026-10-16T23:46:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878265 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Ветлуга|[[Ӳкерчĕк:Coat_of_Arms_of_Vetluga_%28Nizhny_Novgorod_oblast%29_%281779%29.png|100px|Ветлуга гербĕ]]|[[Раççей]]|[[Чулхула облаçĕ]]|[[1636]]|[[1778]]|9,0|2010||57°51′ ç. ш.|45°47′ х.т. д.}} {{Otheruses}} '''Ветлуга''', — [[Чулхула облаçĕ]]нчи хула, [[Чулхула облаçĕн Ветлуга облаçĕ|Ветлуга районĕн]] тĕпĕ. Хула [[Ветлуга (юханшыв)|Ветлуга]] шывĕн хĕрринче ларать. == Çул-йĕр == Хула [[Чулхула]] — [[Котельнич]] чукун çул çинче вырнаçнă. == Хуçалăх == Хулара леспромхоз пур. Çавăн пекех вăрмана касса унтан тавар тăвакан предприятисем пур. Спирт тăвакан завод ларать. == Культура == Хулара Вăрман техникин техникумĕ, медицина училищи вырнаçнă. [[Краеведени музейĕ]] пур. == Каçăсем == * [http://vetlugasosh-1.edusite.ru Сайт ветлужской средней школы № 1] * [http://heraldicum.ru/russia/subjects/towns/vetluga.htm История герба Ветлуги] * [http://rusmybb.5bb.ru/viewtopic.php?id=37 Подборка материалов по истории Ветлуги] * [https://web.archive.org/web/20121207091638/http://vetluga.h1.ru/ Город Ветлуга Нижегородской области] * [http://www.proshkolu.ru/user/vladikom/folder/21954/ Ветлужский край- сборник (все в одном)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210040625/http://www.proshkolu.ru/user/vladikom/folder/21954/ |date=2013-02-10 }} {{Чулхула облаçĕ}} [[Категори:Чулхула облаçĕн хулисем]] q5bmexa30x7ndywp002jed76iw9mm0k Ленин Владимир Ильич 0 13240 878273 865493 2026-10-17T10:46:59Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878273 wikitext text/x-wiki {{Персона}} '''Владимир Ильич Ленин''' (паспорчĕпе — '''Ульянов'''; [[ака, 22]] [[1870]], [[Чĕмпĕр]] — [[кăрлач, 21]] [[1924]], [[Горки Ленинские|Горки усадьби]], [[Мускав кĕперни]]) — [[раççей]] [[пролетариат|пролетариачĕн]] профессиллĕ сумлӑ [[революционер]]ĕ, публицисчӗ, [[марксизм]] юхăмĕн теоретикĕ, [[Марксизм-ленинизм]] никĕсне хураканĕ, [[Раççей рабочисен социал-демократи партийĕ (большевиксен)|большевиксен партине]] тата [[СССР|Совет патшалăхне]] никĕслекенĕ, [[РСФСР Халăх Комиссарĕсен Канашĕ]]н председателĕ; тĕнчери коммунистсен юхăмĕн пайташӗ; [[XX ĕмĕр]]ти паллă политиксенчен пĕри. == Çемье == [[Ӳкерчĕк:La famiglia Ul'janov.jpg|200px|thumb|right|<center>Ульяновсен çемйи]] [[XX ĕмĕр]]ĕн паллă революционерĕн çемйи тĕрлĕ ăратлă, çапах та ытларах тĕрлĕ чинлă [[интеллигенци]]рен пулнă. Ленинра темиçе халăх юнĕ юхнă — вырăс, калмăк, чăваш, еврей, нимĕç тата швед. Владимир Ильичăн асатти, Николай Васильевич Ульянов, чăваш, Чулхула кĕперни крепăç хресченĕ. [[Аçтăрхан (хула)|Аçтăрхан]] куçса кайса çĕвĕç-ал ăстаçи ĕçĕпе пурăннă. Çитĕнсе çитнĕ çын Анна Алексеевна Смирновăна (ашшĕ [[калмăксем|калмăк]] пулнă, амăшĕ — вырăс, пулас) качча илнĕ. {| align=left | <center>'''Ленинăн йăх йĕркин йывăççи<ref>http://historydoc.edu.ru/attach.asp?a_no=918 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108082317/http://historydoc.edu.ru/attach.asp?a_no=918 |date=2007-01-08 }}</ref>'''</center> ┌──Григорий Ульянин ┌──Никита Григорьевич Ульянин ┌──Василий Никитович Ульянин ┌──Николай Васильевич Ульянов (Ульянин) │ └──Анна Симеоновна Ульянина ┌──Илья Николаевич Ульянов (1831—86) │ │ ┌──Лукьян Смирнов │ │ ┌──Алексей Лукьянович Смирнов │ └──Анна Алексеевна Смирнова │ '''Владимир Ильич Ульянов (1870—1924)''' │ │ ┌──Мошка Ицкович Бланк │ ┌──Александр Дмитриевич (Израиль) Бланк │ │ └──Мириам Бланк └──Мария Александровна Бланк (1835—1916) │ ┌──Юган Готлиб (Иван Фёдорович) Гросшопф └──Анна Ивановна Гроншопф │ ┌──Карл Рейнгальд Эстедт │ ┌──Карл Фредерик Эстедт │ │ └──Беата Элеонора Ниман └──Анна Беатта (Анна Карловна) Эстедт │ ┌──Карл Борг └──Анна Кристина Борг │ ┌──Симон Новелиус └──Анна Бригитта Новелиа └──Екатерина Аренберг |} Илья Николаевич Ульянов çуралнă çул Николай Васильевич Ульянов 60 çула кайнă. Николай Васильевич вилсен Ильяна Василий Никитович Ульянов пиччĕшĕ пăхса çитĕнтернĕ, вăлах Ильяна пĕлӳ пухса [[Хусан университечĕ]]н физикă-математика факультетне кĕме пулăшнă. Университетран [[1854]] çулта вĕренсе тухсан Илья Николаевич Ульянов [[Пенза|Пензăра]] тата [[Чулхула]]ра гимназисенче, институтсенче тата училищăсенче математикăпа физикăна вĕрентет, [[1869]] çултанпа Чĕмпĕр кĕпернин халах училищисен инспектăрĕ тата ертӳçи пулса ĕçлет. Таса Улатимĕрĕн III-мĕш степеньлĕ орденне тивĕçсен, Ленин ашшĕне [[1882]] çулта кăнарлă дворян ятне панă. Владимир Ильичăн кукаçи [[Бланк Александр Дмитриевич|Александр Дмитриевич Бланк]] (Христос тĕнне кĕриччен Израиль Мойшевич Бланк) пулнă. == Çамрăклăх. Революци ĕçлевне пуçлани == [[Ӳкерчĕк:Lenin-circa-1887.jpg|left|thumb|<center>Чĕмпĕр гимназинчен вĕренсе тухнă Владимир Ульянов. [[1887]] çул.</center>]] [[1879]]—[[1887]] çулсенче [[Чĕмпĕр]] гимназинче вĕреннĕ. [[1887]]çулта Ленин ылтăн медальпе гимназирен вĕренсе тухса [[Хусан|Хусан университечĕн]] юридици факультне вĕренме кĕрет, анчах ăна студентсен пăлхавĕсене хутшăннăшăн Хусан кĕпернинчи Кукушкă ялне тăванĕсем патне кăларса яраççĕ. Пиччĕшне [[Ульянов Александр Ильич|Александра]] [[1887]] çулта [[Халăх ирĕк кăмăлĕ (ушкăн)|Халăх ирĕк кăмăлĕ]] ушкăнĕн революци ĕçлĕхне хутшăннăшăн айăпласа çакса вĕлереççĕ. Çакăн хыççăн Владимир Ульянов хăйĕн паллă сăмахĕсене калать: ''«Эпир урăх çулпа кайăпăр»''. [[1888]] ç. кĕркунне Владимир Ильича Хусана таврăнма ирĕк параççĕ. Кунта вăл Н. Е. Федосеев йĕркеленĕ марксисчĕсен ушкăнĕн пухăнăвĕсене çӳреме тытăнать, К. Маркс, Ф. Энгельс, Г. В. Плеханов ĕçĕсене вуласа тĕпчет. Маркспа Энгельсăн кĕнекисем Ленинăн ăс-тăн курăмлăхĕн аталанăвĕнче никĕс хураççĕ — çапла вăл шантаруллă марксист пуласа тăрать. 1889 çулхи кĕркунне Ульяновсен çемйи [[Самар]]а куçать, кунта Ленин вырăнти революционерсемпе тачă çыхăнура тăрать. 1891 çулта Владимир Ульянов экстерн меслечĕпе [[Санкт-Петербург университечĕ]]н юридици факультетĕнче экзамена ăнăçлă тытать. Волькенштейн адвокат патне ĕçĕ кĕрет, анчах юридици ĕçĕ-хĕлĕпе нумаях хăтланмасть. Çак ĕçре хăйĕн кăмăлĕн туртăмне тупаймасăр, хастар [[марксисăм|марксист]] революци юхăмне кĕрсе каять. 1895 çу уйăхĕнче пĕрремĕш хут ют çĕре каять. [[Швейцари]]ре [[Плеханов Георгий Валентинович|Плехановпа]], Германире — В. Либкнехтпа, Францире —П. Лафаргпа тата ытти тĕнчери ĕçтĕшсен юхăмĕн паллă ĕçченĕсемпе тĕл пулать, Раççее таврăнсан тĕп хулара [[1895]] çулта [[Цедербаум Юлий Осипович|Цедербаум-Мартов]] ертсе пынипе «[[Союз борьбы за освобождение рабочего класса]]» туса хурать. «Союз борьбы» хула ĕçтĕшĕсем хушшинче хастар пропагандă ĕçлĕхе ертсе пырать, вăл 70 ытла çулçак (листовкă) кăларать. [[1895]] раштавра Ленина арĕслеççĕ те тепĕр икĕ çултан та икĕ уйăхран [[Енисей кĕпернийĕ]]н [[Шушенское]] ялне 3 çуллăха кăларса яраççĕ. Çакăнта Ленин [[Крупская Надежда Константиновна|Н. К. Крупскăйпа]] ([[1898]] утă уйăхĕнче) çырăнать. Кунтах вăл халăхлăх теорине хирĕçлĕ «Развитие капитализма в России» кĕнеке çырать, чылай ĕçе ытти чĕлхесенчен куçарать, статьясем хатĕрлет. Çак тапхăрта вăл 30 ытла ĕç çырать, Петербург, Мускав, Чулхула, Воронежа тата ытти хуласенчи социал-демократсемпе çыхăну тытса тăрать. == Пĕрремĕш эмиграци: [[1900]] - [[1905]] == [[1900]] ç. нарăсра Ленинăн кăларса янă вăхăчĕ тухать. Ленин Раççейĕн Европă пайне тавранать, пĕр вăхăт Псковра чарăнать, раççей хулисем тăрăх харпăр тата ĕçлĕх çӳревĕсем тăвать те утă вĕçĕнчеШвейцарине каять Плехановпа каласӳ ирттерсен, Мюнхена куçать те Плехановпа, Мартовпа, Аксельродпа, Засуличпе, Парвуспа пĕрле [[Мӳнхен]]ре марксисăма янравлакан [[Искра (хаçат)|«Искра»]] (Хĕлхем) хаçатпа «Заря» (Шурăмпуç) журнала никĕс хурать. Çулти вăтам тиражĕ — 8000 экз. Хаçат [[Раççей империйĕ|Раççей империн]] территоринче марксистлă вăрттăн ушкăнсене йĕркелеме пулăшать. [[1901]] раштавра хăйĕн пĕр статйине Ленин (унăн çаплах В. Ильин, В. Фрей, Ив. Петров, К. Тулин, Карпов тата ытти суя ятсем пулнă) ятпа кĕртет. [[1902]] çулта [[Что делать? (Ленин)|«Что делать? Наболевшие вопросы нашего движения»]] ĕçĕнче Ленин хăйĕн партии тăвас концепцине кăтартать. Партие вăл тĕпе чăмăртаннă çăр ушкăнĕ («Дайте нам организацию революционеров и мы перевернем Россию!») евĕр курать. == 1903 ç. РСДРП II съезчĕн ĕçне хутшăнни == Съезд уçăлсанах парти пайташĕсем пĕр майлă марри çие тухать, Ленин майлисем — «çирĕп» хĕлхемçĕсемпе пĕр енчен тата унпа хирĕçлисем — «çемçе» хĕлхемçĕсем, «экономистсем» — хушшинче тавлашу хĕрӳленсе каять. Ленин çине тăрсах пролетариатăн диктатури, партии пайташĕсенчен питĕ хытарса ыйтмалла тесе хистет. Унăн шучĕпе, парти пайташĕн программăна йышăнса, пурлăхпа пулăшса тăмалла çеç мар, унăн пĕрмаях парти ячейкин кулленхи ĕçне хутшăнмалла. [[Мартов]] шучĕпе, парти пайташĕн программăна вырăна хурса, укçа-тенкĕпе партие куллен пулăшса тăнипе те çитет. Малтан Мартовăн çак сĕнĕвĕ 28 майлă сасă, 22 хирĕçле тата 1 никам майли сасă пуçтарнă. Каярах съездран 2 «экономист» тата 5 [[бунд]] çыннисем тухса каяççĕ, çавăнпа ĕнтĕ Ленин хăйĕн ушкăнĕпе партин ТК тата «Искра» редакцийĕн суйлавĕнче çĕнтерет. Çакăнтанпа вĕсене [[большевик|«большевиксем»]] теççĕ, хирĕçлисене [[меньшевик|«меньшевиксем»]] терминпа палăртаççĕ (тĕплĕнрех [[РСДРП II съезчĕ]] статья). [[1903]] çулхи утă, 17 — çурла, 10 года [[Лондон]]ра [[РСДРП II съезчĕ]] иртнĕ. Ленин ăна питĕ тӳсĕмсĕр кĕтнĕ, мĕншĕн тесен 5 çул каялла пуçтарăннă I съезчĕ ĕç тĕпĕпе партине туса хурайман: программăна йышăнман, пролетариатăн революциллĕ вăйĕсене тĕреклетмен; пĕрремĕш съезчĕн Тĕп Комитетне тӳрех аресленĕ. Ленин съезда хăй йĕркелеме пикенет. == 1905 çулхи революци == [[1905-07 çулсенчи революцийĕ]] çулăма кĕнĕ чух Ленин ют çĕрте, [[Швейцари]]ре пурăннă. Партин вырăнти йĕркеленнĕ ушкăнĕсен хыпарĕсем тăрăх вăл революци хумĕ çĕкленни пирки пĕлсе тăнă. 1905 çулхи нарăс уйăхĕнче Раççейре РСДРП ТК пĕтĕм пайташĕсене аресленĕ, икĕ çынна çеç - [[Красин]]па Любимова çеç тытса хупайман. Вĕсем большевиксен "Бюро комитетов большинства" ушкăнĕ шутне кĕреççĕ, партин III съезчĕн хатĕрлев ĕçĕсене туса пыраççĕ. Çапла вара РСДРП пĕтĕм ертӳлĕхĕ Ленинăн тата унăн юлташĕсем майлă пулса тăрать. Раштав хĕçпашаллă пăлхавĕ пăчланнă пулин те, Ленин унăн пысăк усăллăхне, большевиксем революцире пĕтĕм мелĕсемпе хистесе ĕçленине палăртать. == Иккĕмĕш эмиграци: [[1908]] - [[1917]] == [[Ӳкерчĕк:Памятник Ленину в Смольном.jpg|[[В. И. Ленин палăкĕ]] [[Смольнăй институчĕ|Смольнăй]] умĕнче, [[Санкт-Петербург]]|thumb|right]] [[1908]] ç. Кăрлачăн пĕрремĕш кунĕсенче Ленин Женевăна [[Швейцари]] таврăнать. [[1905-07 çулхи революци]] хăйĕн ĕç тĕллевне çитейменнипе вăл ал усса ларман, революци çулăмĕ тепре ялкăшасса шаннă. «Разбитые армии хорошо учатся», — çырать Ленин. [[1908]]ç. вĕçĕнче Ленин хăйĕн пĕр тĕллевçисемпе [[Зиновьев Григорий Евсеевич|Зиновьевпа]] тата [[Каменев Лев Борисович|Каменевпа]] пĕрле Париса куçса каять. Çакăнта вăл [[Арманд Инесса Фёдоровна|Инесса Армандпа]] паллашать. 1909 ç. хăйĕн тĕп философиллĕ ĕçне «[[Материалисăм тата эмпириокритицисăм]]а» çырать. [[1912]] çулта вăл [[РСДРП]] легализацилесшĕн [[меньшевиксем|меньшевиксенчен]] тĕплĕнех уйрăлать. [[1912]] ç. Çу, 5 большевиксен саккунпа тӳрĕллĕ «Правда» хаçатне каларма тытăнать. Унăн тĕп редакторĕ вырăнĕнче Ленин ĕслет. Вăл кашни кунах «Правдăна» статьясем çырать, çырусем ярать, вĕрентет, сĕнӳсем парать, редакции йынăшĕсене тӳрлетсе пырать. 2 çул хушшинче «Правдăра» Ленинăн 270 статйисемпе çырса хăварнисене пичетленнĕ. Эмиграцире çакăн пекех Ленин IV-мĕш [[Патшалăх шухăшлавĕ]]нчи большевиксен ĕçлĕхне йĕркелесе пырать, [[II-мĕш Интернационал]]ра [[РСДРП]] элчи пулнă, парти тата наци ыйту-ĕçĕсемпе статьясем хатĕрленĕ, [[философи]] ĕçесене тĕпченĕ. [[1912]] ç. вĕçĕнчен Ленин [[Австри|Австри-Венгри]]н çĕрĕнче, Галицире Поронин вырăнĕнче пурăннă, унтах вăл [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] пуçланнине пĕлет. Австри жандармĕсем Ленина ареслеççĕ, патша шпионĕ шутне çыраççĕ. Ирĕке кăларас ĕçре австри парламенчĕн депутачĕ В. Адлер социалист пулăшать. [[1914]] çулхи [[çурла, 6]] Ленина тĕрмерен хăтараççĕ, тепĕр 17 кунтан вăл [[Швейцари]]не çитет. Кунта çитсенех Ленин большевик-эмигранчĕсен ушкăнĕн пуххинче вăрçă тезисĕсемпе паллаштарать. Вăрçă империалисăмлă, икĕ енчен те тӳррĕ мар, ĕçлекен çыншăн ним те ырлă мар пулнине кăтартать. Парти конференцийĕнче Циммервальд ([[1915]]) тата Кинталь ([[1916]]) хулисенче Ленин хăйĕн тезисне — империалисăм вăрçине [[граждан вăрçи]]не куçарассине пурнăçа кĕртес ĕç-пуçпа тăрăшмалла тесе хистект, çав хушăрах [[Раççей]]ре социаллă революции çĕнтерессине шантарса калать. <blockquote> Социалисты должны разъяснять массам, что для них нет спасения вне революционного низвержения „своих“ правительств и что затруднения этих правительств в теперешней войне надо использовать именно для этой цели».</blockquote><ref>''Ленин В. И.'' Социализм и война (отношение РСДРП к войне).<!--Точное место цитаты в работе Ленина: </ref> Ленин 1915 çулта пацифисăм тата лăпкăлăх лозунгĕсем пирки çапла çырать: <blockquote> Настроение масс в пользу мира часто выражает начало протеста, возмущения и сознания реакционности войны. Использовать это настроение&nbsp;— долг всех с.-д. Они примут самое горячее участие во всяком движении и во всякой демонстрации на этой почве, но они не будут обманывать народ допущением мысли о том, что, при отсутствии революционного движения, возможен мир без аннексий, без угнетения наций, без грабежа, без зародыша новых войн между теперешними правительствами и господствующими классами. Такой обман народа был бы лишь на руку тайной дипломатии воюющих правительств и их контрреволюционным планам. Кто хочет прочного и демократического мира, тот должен быть за гражданскую войну против правительств и буржуазии.<ref>''Ленин В. И.'' Социализм и война (отношение РСДРП к войне).<!--Точное место цитаты в работе Ленина: Глава I: «Принципы социализма и война 1914-1915 гг.», пункт: «О пацифизме и лозунге мира» --> // Полное собрание сочинений, том 26, страницы 307-350<!--эти страницы охватывают всю работу!--></ref> </blockquote> 1916 çулхи нарăсра Ленин Бернран Цӳрихе куçать. Кунта вăл хăйĕн «Империализм как высшая стадия капитализма» ĕçне çырать, швейцари социал-демокрачĕсемпе (вĕсен хушшинче сулахай радикал Франц Платтен) хастар ĕçлет, вĕсем ирттерекен пур пухăва хутшăнать. Çакăнтах вăл февраль революцийĕ пирки пĕлтерӳ илет. == «Пломбăланă вакун» == [[Ӳкерчĕк:Lenin.Nerman.Lindhagen.Stockholm..jpg|frame|left|200px|Ленин, [[Туре Нерман]] тата [[Карл Линдхаген]]. Стокгольм 1917.]] Февраль революцийĕ Лениншăн кĕтмен çĕртен пулса тухнă. Революци пуçланиччен темиçе кун каялла Ленин Раççее «Европăри чи мещан çĕршывĕ» тесе шутланă. [[1917 çулхи Февраль революцийĕ]] (çакăн çинчен Ленин хаçатсенчен пĕлет) хыççăн герман влаçĕсем (([[Александр Парвус]] пулăшăвĕпе) Ленин 35 парти пайташĕсемпе пĕрле, вĕсем хушшинче [[Крупская Надежда Константиновна|Крупская]], [[Зиновьев Григорий Евсеевич|Зиновьев]], [[Лилина Злата Ионовна|Лилина]], [[Арманд Инесса Фёдоровна|Арманд]], [[Сокольников Григорий Яковлевич|Сокольников]], [[Радек Карл Бернгардович|Радек]] тата ыттисем, Швейцарирен пуйăспа [[Германи]] витĕр тухса каять. Ленин вырнаçнă вакун экстерриториллĕ шутланнă, эрешлĕ каласан, «пломбăланă вакун» тенĕ, ун пирки çапла çырнă: «Германи правительстви пирĕн вакунăн экстерриториаллăхне лояльлĕ сыхланă»<ref>В.А.Карпинский патне янă телеграммă//ПСС, т.49, стр.433</ref>. Каярахпа Людендорф хăйĕн асилĕвĕсенче çапла çырать: «Ленина Раççее ярса, пирĕн ертӳлĕх хăй çине уйрăм явăплăх илнĕ. Халиччен те тĕпчевçĕсем Ленин нимĕçсенчен укçа-тенкĕ илнине палăртакан финансă хутне тупайман. == «[[Апрель тезисĕсем]]» == [[Ӳкерчĕк:Lenin-last-underground, 1917.jpg|right|thumb|В. И. Ленин, грим тунă, юлашки пытанчăк ĕçре. К. П. Иванов ячĕпе хатĕрленĕ хут, унпа Ленин вăрттăн 1917 ç. утă кунĕсем хыççăн пурăннă.]] Ленин [[1917]] çулхи [[ака, 3]] Раççее таврăнать, меньшевик-эсерĕсен Канашĕ ăна самодержавипе чаплă кĕрешӳçĕ тесе хисеппĕн кĕтсе илет. Тепĕр кунне Ленин большевиксем умĕнче сăмах тытать, тезисене "Правда" хаçат пичетлет. Çак вара паллă «[http://www.akm1917.org/teo/lenin/proletar.htm Апрель тезисĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420052210/http://www.akm1917.org/teo/lenin/proletar.htm |date=2008-04-20 }}»пулаççĕ <ref>[http://www.rian.ru/mainline/20070412/63541427.html «Апрель тезисĕсем таврашĕнчи тытăçу»]. — Петр Романов, «РИА Новости» политикă ертӳç </ref>. Çак докладра Ленин Раççей социал-демократийĕн тата большевиксен ĕç кăмăлĕсене хирĕç вăрçать, уйрăмах буржуази демокрачĕсем революцине сарса пынине, Вăхăтлă ертӳлĕх майлă пулнине, вĕсем революциллĕ тăван çĕршыва вăрçăра хӳтĕлеме йыхравланине тиркет. Ленин "Вăхăтлăх ертӳлĕхе нимĕнле пулăшу та" тата "Пĕтĕм влаçа – Канашсене" лозунгĕсене мала кăларать: çаплах вăл буржуази революцине пролетари революци шайне куçарас тĕллеве палăртать, буржуази влаçне антарса пăрахма тата патшалăх тытăмне Канашсене пролетариата ярса илме хистет, çара, полицине тата чиновниксене салатса яма сĕнет; юлашкинчен вара, вăрçăна хирĕç вăйлă пропагандă ирттерме хушать, мĕншĕн тесен Вăхăтлă правительство енчен тăсăлса пыракан вăрçă империсен тата çаратуллă пулнине кăтартать. [[РСДРП|РСДРП(б)]] тытăмне хăй аллине илсе, Ленин çак тăвас ĕçе пурнăçа кĕртме тытăнать. [[1917]] ака-утă уйăхĕсенче вăл 170 ытла статья, брошюрă хайлать, большевиксен конференцисеимпе партин ТК резолюци проекчĕсене, чĕнсе каланисене çырать. Ленин чăннипех хăй тĕллĕ вăйланса пыракан правительствăна хирĕç тухнине йĕркелесе пынă [[утă, 3|утăн 3-мĕшĕнче]], кăшт васкавлăрах пулин те. ([[1917 çулхи утăри пăлхав]]). Пăлхав пынă чух Вăхăтлă правительство большевиксем нимĕçсемпе вăрттăн килĕшӳ тунă тесе элек сарнă ([[утă, 5]]). [[Утă, 20|Утă, 7/20]] [[Вăхăтлă правительство]] Ленина тата ытти паллă большевиксене патшалăха сутнă, хĕçпăшаллă пăлхав йĕркеленĕ тесе айăпласа ареслеме хутай кăларать. Ленинăн каллех вăрттăн ĕçлĕхе кайма тивет. [[Петроград]]ра вăл çав чух 17 вăрттăн хваттер улăштарать, тепĕртакран, [[1917]] çулта [[çурла, 21|çурлан 21-мĕшĕнче]] (ĕлĕкхи стильпе [[çурла, 8|çурлан 8-мĕшĕнче]]) Зиновьевпе пĕрле [[Петроград]]ран инçех мар — Разлив кӳлли çумĕнче, ӳплере пурăнать; юлашкинчен — юпа уйăхĕчченех — [[Финлянди]] çĕрĕнче ([[Ялкала]], [[Гельсингфорс]], [[Выборг]]) пурăнать. == 1917 çулхи Октябрь революцийĕ == ''Тĕп статья: [[Аслă Октябрь социаллă революцийĕ]]'' [[Ӳкерчĕк:Lenin.gif|thumb|125px|right|<center>В. И. Ленин халăх умĕнче сăмах тытать.</center>]] [[1917]] çулхи [[чӳк, 24]] Ленин [[Смольнăй]]а хуралçисене вăрттăнлăхпа улталаса (Троцкий ăна кĕме чарнă) пырса кĕрет те тӳрех пăлхава хатĕрлес ĕçĕ йĕркелесе ярать. [[Керенский Александр Фёдорович|А. Ф. Керенский]] ертӳлĕхне сирпĕнтерме икĕ кун çеç кирлĕ пулать. [[Чӳк, 7|юпа, 25/чӳк, 7]]) Ленин [[Вăхăтлă ертӳлĕх]]е аяла хунă пирки чĕнсе калать. Çав кунах 2-мĕш Пур раççей Канашĕсен съезчĕ уçăлать, унта Ленин лапкăлăх тата çĕр декречĕсем çинчен хыпарлать, хула тата ял ĕçченĕсен ертӳлĕхне — Ленинăн Халăх Комиссаррĕсен Канашне— йĕркелесе хураççĕ. == Революци хыççăнхи ĕçĕ-хĕлĕ: [[1917]]—[[1924]] == [[Ӳкерчĕк:Lenin-last-photo.jpg|right|thumb|В. И. Ленин во время болезни. Мускав тулашĕнчи Горки. 1923 çул.]] [[Лăпкăлăх декречĕ]]н йĕркине тытса пырса, Ленинăн Раççее [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]]нчен туртса кăлармалла пулнă. [[Петроград]]а нимĕç çарĕсем пырса кĕме пултарнă, çавăнпа ĕнтĕ Ленин сĕнĕвĕпе [[Совнарком]] тата РКП(б) ТК [[Мускав]]а — Совет Раçсейĕн çĕнĕ тĕп хулине — куçаççĕ. Аманнипе тата хăйне шеллемесĕр ĕçленипе Ленин сусăрлансах çитет. [[1922]] çулхи пуш уйăхĕнче Ленин [[РКП(б)]] 11-мĕш съезчĕн ĕçне йĕркелесе пырать, хăй те тухса калаçать. [[1922]] çу уйăхĕнче йывăр чире кĕрет, çапах та юпа уйăхĕнче ĕçе тухать. Çынсем умĕнче юлашки хут Ленин [[чӳк, 20]] [[1922]] [[Моссовет]] пленумĕнче калаçать. [[1922]] çулхи [[раштав, 16]] унăн сывлăхĕ каллех сасартăк япăхланать, [[1923]] çу уйăхĕнче амака пула Мускав тулашĕнчи [[Горки Ленинские|Горкине]] пурăнма куçать. Мускавра юлашки хут Ленин юпа, 18-19 [[1923]] пулать. Хăй вилессе пĕлсе тата коммунистсен парти шăпишĕн хумханса, В. И. Ленин [[1923]] çулта «пуласлăх валли»: «Коопераци пирки», «Как нам реорганизовать [[Рабочи-çĕр ĕçтеш инспекцийĕ|рабкрин]]», «Лучше меньше, да лучше», статьясем çырать, вĕсенче вăл Совет патшалахĕн хуçалăхэкономика политики хăйĕн курăнăвне палăртать тата патшалăхăн, партин аппарачĕн ĕçне лайăхлатас сĕнӳсене парать. [[Ӳкерчĕк:Lenin dead.jpg|left|thumb|<center>В. И. Ленин Горкăра вилнине пĕлтерни <br />1924 çулхи кăрлач, 21.</center>]] [[1924]] çулхи кăрлачра Ленинăн сывлăхĕ сасартăк питĕ начарланать, [[1924]] çулхи, [[кăрлач, 21]], каçхи 6 сех. 50 мин. Владимир Ильич Ульянов (Ленин) куçĕсене ĕмĕрлĕхех хупать. == Раççей хуçалăвĕн аталанăвĕ == ''Тĕплĕнрех [[ГОЭЛРО]] статьяна вулăр. '' В.И. Ленин хуçалăхне аталантарас ĕçре питĕ тимлĕ тăрăшнă. Влаç а илсенех вăл тӳрех вăрçăпа ишĕлнĕ хуçалăха йĕркелесе аталантарас ыйтăва пĕрмаях хистесе пырать. Ленин патшалăхран корпорации туса хуни çеç хуçалăха çĕклетме пултарать тесе шутланă: <blockquote> Учет и контроль - вот главное, что требуется для "налажения", для правильного функционирования первой фазы коммунистического общества. Все граждане превращаются здесь в служащих по найму у государства, каковым являются вооруженные рабочие. Все граждане становятся служащими и рабочими одного всенародного, государственного "синдиката".</blockquote><ref>"Государство и революция", В.И. Ленин (1917)</ref> [[1922]] çулта В. И. Ленин хушнипе Маркс хулинче (Сарăту кĕпернинче) «Чĕрĕлӳ» трактăр заводне тума тытăнаççĕ. Кунтах ся Я. В. Мамин конструкциленĕ 8,8 кВт (12 л. В.) хăватлă «Карлик» трактăрне кăларма пуçлаççĕ. Çак вăхăтрах Коломнăри тата Брянскри завочĕсем Е. Д. Львов шутласа кăларнă чылайах мар серисемпе «Коломенец-1»чтлă трактăрсем хатĕрлеççĕ. Паллах, çак çителĕксĕр пулнă, çавăнпа та Совет ертӳлĕхĕ «Фордзон» америка трактăрне тумалли лицензине илме хушу парать. == Ленинăн тĕп шухăшĕсем-ĕмĕчĕсем == [[Ӳкерчĕк:Lenin proclaims Soviet power(2).jpg|thumb|<center>"Ленин Совет влаçне пĕлтерет"<br /> (ӳнерçĕ [[Серов Владимир Александрович|В. А. Серов]], 1947).<br />Ӳкерчĕкре Ленин хыçĕнче <br />И. В. Сталин, Я. М. Свердлов тата<br /> Ф. Э. Дзержинский тăраççĕ</center>.]] * Ленин ĕмĕтленнĕ тăрăх, коммунисăм 1930—1950 çулсенче çĕнтеремелле пулнă. Вăл хăйĕн «Задачи союзов молодёжи» ([[1920]]) çапла шантарнă: <blockquote> Тому поколению, представителям которого теперь около 50 лет, нельзя рассчитывать, что оно увидит коммунистическое общество. До тех пор это поколение перемрет. А то поколение, которому сейчас 15 лет, оно и увидит коммунистическое общество, и само будет строить это общество. И оно должно знать, что вся задача его жизни есть строительство этого общества… И вот, поколение, которому теперь 15 лет и которое через 10-20 лет будет жить в коммунистическом обществе, должно все задачи своего учения ставить так, чтобы каждый день в любой деревне, в любом городе молодежь решала практически ту или иную задачу общего труда, пускай самую маленькую, пускай самую простую. </blockquote> [[ӲКерчĕк:Lenin and stalin crop.jpg|thumb|Ленин [[Сталин]]па]] == Ленин пурнăçĕнчи тĕрлĕ тĕслĕхсем == * «Любая кухарка способна управлять государством» цитатăна улăштарса кăтартнă. Тĕрĕсси —[http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_01.HTM#sic «Удержат ли большевики государственную власть»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930183649/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_01.HTM#sic |date=2007-09-30 }} статьяра (Пĕтĕм çырнисен пуххи, т. 34, с. 315) Ленин çапла çырнă: <BLOCKQUOTE> Мы не утописты. Мы знаем, что любой чернорабочий и любая кухарка '''не''' способны сейчас же вступить в управление государством. В этом мы согласны и с кадетами, и с Брешковской, и с Церетели. Но мы отличаемся от этих граждан тем, что требуем немедленного разрыва с тем предрассудком, будто управлять государством, нести будничную, ежедневную работу управления в состоянии только богатые или из богатых семей взятые чиновники. Мы требуем, чтобы обучение делу государственного управления велось сознательными рабочими и солдатами и чтобы начато было оно немедленно, то есть к обучению этому немедленно начали привлекать всех трудящихся, всю бедноту. </BLOCKQUOTE> Çавăн пекех Ленин «Советсен влаçĕ» ĕмĕчĕн ăшне ăнлантарать: <blockquote>Он (…)начал читать целую передовую статью о пользе парламента, о том, что демократии предстоит еще широкое будущее, что класс буржуазии далеко не сказал еще своего последнего слова и не скоро его скажет, что диктатура рабочего класса пока еще химера, что Учредительное собрание есть реальная, глубоко затаенная мечта всего русского народа, без различия классовых и иных перегородок, и что оно является необходимым этапом к установлению того правления, которое будет угодно суверенному, свободному народу. — Ну, а вы, мой мудрый Эдип, уже решили вопрос об этом правлении! Какого черта созывать Учредительное собрание, когда товарищ Саня сам уже решил все!.. Советы, говорите вы? Великолепно, да здравствуют советы и все вообще идеи господ Троцких, Хрусталевых и иже с ними!.. Слава и вам, товарищ Саня, хотя... ах, «муж многоопытный, губит тебя твоя мудрость»...<ref>[http://www.hrono.info/libris/lib_s/solo06.html Георгий Соломон. Ленин и его семья (Ульяновы)]</ref></blockquote> * Ленин сифилис чирĕпе асапланнă пирки нумай çырни тӳрри-тĕрĕссине палăртайман. Ленинăн миме тата гистологи тĕпчевĕсене ирттернĕ хыççăн çак чир пурине çирĕплетеймен. Ленинăн сывлăх консультанчĕ Макс Нонне, классикăллă «Сифилис и нервная система» хыпарлă кĕнеке авторĕ, питĕ ятлă-сумлă ятарлă ăстаçă, çапла çырать: «Абсолютно ничто не свидетельствовало о сифилисе»<ref>[http://www.znanie-sila.ru/online/issue_2542.html Александр Грудинкин В поисках тайны Ленина Журнал «Знание — сила» 2004 г. № 1]</ref>. Илтӳ сăмахĕсем малтанхи диакнăса пула сарăлнă пулнă. Ăна тĕрĕс мар — кăнарлă сифилис тесе лартнă, çакна тĕрĕслес тĕллевпе ятарлă экспедици Ленинăн тăванĕсен, несĕлĕсен хучĕсене тĕрĕсленĕ. [[Ӳкерчĕк:Сталинские 100 рублей 1947 г. Аверс.jpg|right|250px|thumb|1947 çулхи СССР-ти çĕр тенкĕ]] * [[1917]] çулта [[Норвеги]] Владимир Ленина [[Нобель преми]]не парас сĕнӳпе«За торжество идей мира» тенĕ, Совет Раççейĕ «[[Лăпкăлăх декречĕ]]» кăларнăшăн, [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]]нчен хăй тĕллĕн уйрăлса тухнăшăн, анчах Нобель комитечĕ çакăнпа килĕшмен [http://www.peoples.ru/family/children/ulianova/index.html]. * Владимир Ленина наркăмăшлă пульăпа амантни пирки чылай вăхăт çӳренĕ шухăш [http://www.stel.ru/museum/costin/kostin0.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503083436/http://stel.ru/museum/costin/kostin0.htm |date=2009-05-03 }} хăйĕн тӳррĕлĕхне тухайман [https://web.archive.org/web/20040106232709/http://www.fsb.ru/history/ob/news/jertv.html]. == Ӗçĕсем == === Тĕп ĕçĕсем === * «[https://web.archive.org/web/20130128155912/http://libelli.ru/works/1-1.htm Что такое „друзья народа“ и как они воюют против социал-демократов?]» ([[1894]]); * «[http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len03v00.htm Развитие капитализма в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215070941/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len03v00.htm |date=2008-02-15 }}» ([[1899]]); * «[https://web.archive.org/web/20020407140233/http://www.geocities.com/CapitolHill/Parliament/7345/lenin/ogl6.htm Что делать?]» ([[1902]]); * «[http://libelli.ru/works/8-12.htm Шаг вперёд, два шага назад]» ([[1904]]); * «Партийная организация и партийная литература» ([[1905]]); * «[http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len14v00.htm Материализм и эмпириокритицизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190627/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len14v00.htm |date=2016-03-04 }}» ([[1909]]); * «Три источника и три основные части марксизма» ([[1913]]); * «[http://libelli.ru/works/25-9.htm О праве наций на самоопределение]» ([[1914]]); * «Карл Маркс (краткий биографический очерк с изложением марксизма)» ([[июль-ноябрь1914]]); * «[http://libelli.ru/works/26-6.htm Социализм и война]» ([[1915]]); * «[http://libelli.ru/z/27_1.zip Империализм как высшая стадия капитализма (популярный очерк)]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» ([[1916]]); * «[http://www.magister.msk.ru/library/lenin/lenin007.htm Государство и революция] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201031617/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/lenin007.htm |date=2017-12-01 }}» ([[1917]]); * «О двоевластии» ([[1917]]); * «Как организовать соревнование» ([[1918]]); * «Великий почин» ([[1919]]); * «[http://www.marxists.org/russkij/lenin/1920/leftwing/index.htm Детская болезнь „левизны“ в коммунизме]» ([[1920]]); * «[http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_03.HTM Задачи союзов молодёжи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930231831/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_03.HTM |date=2007-09-30 }}» ([[1920]]) * «Странички из дневника», «О кооперации» ([[1923]]); * «[[Wikisource:О погромной травле евреев (Ленин)|О погромной травле евреев]]» ([[1924]]); * «[[Wikisource:Что такое советская власть? (Ленин)|Что такое советская власть?]]» == Çавăн пекех пăхăр == * [[Хĕрлĕ террор]] * [[Шурă террор]] * [[Диалектикă материалисăмĕ]] * [[Марксисăм-ленинисăм]] * [[В.И. Ленинăн музей-мемориалĕ]] * [[В. И. Ленин музейĕ (Мускав)]] * [[Ленин мавзолейĕ]] * [[Ленин орденĕ]] * [[Телеграмма В. И. Ленина от 11.08.1918 о подавлении кулацкого восстания]] * [[Ленин палăкĕ]] * [[Поездка В. И. Ленина в Кашино]] * [[Нечаев Сергей Геннадьевич]] ; «Ленин» ячĕллисем: * танк «[[Борец за свободу товарищ Ленин]]» * [[Ленин (атомй ледокол)|ледокол «Ленин»]] * [[ГОЭЛРО]] * «[[Электроника ВЛ-100]]» * [[Владилена (астероид)|Владилена]] ([[пĕчĕк планетăсен шучĕсем|852 Wladilena]]) — пĕчĕк планета. == Çăлкуçĕсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.nemruthaber.com/detay.asp?hid=1467 Ленин чăваш мар-и, Lenin çuvaş mıydı? (турккăла)]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ussr.km.ru/rulers/lenin/museum.html В. И. Ленин музейĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314180521/http://ussr.km.ru/rulers/lenin/museum.html |date=2008-03-14 }} * [http://oldgazette.ru/pedia/lenin/lenin.html Кив хаçатсем. Ленин Владимир Ильич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201061106/http://www.oldgazette.ru/pedia/lenin/lenin.html |date=2008-02-01 }} * [http://www.rus-sky.com/history/library/arutnv1.htm ''Арутюнов А. А.'' Досье Ленина без ретуши. Докуменчĕсем. Фактсем. Кăтарса çырнисем. — М.: Вече, 1999. — 656 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806021934/http://rus-sky.com/history/library/arutnv1.htm |date=2017-08-06 }} — ISBN 5-7838-0530-0. * [http://rus-sky.com/history/library/reading.htm Солоухин В.А. Читая Ленина (глава из книги «Последняя ступень»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201063822/http://rus-sky.com/history/library/reading.htm |date=2012-02-01 }} * [http://rus-sky.com/history/library/bylight.htm Солоухин В.А. При свете дня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207095524/http://rus-sky.com/history/library/bylight.htm |date=2008-02-07 }} * [http://rus-sky.com/history/library/laststep.htm Солоухин В.А. Последняя ступень. Исповедь вашего современника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317090403/http://rus-sky.com/history/library/laststep.htm |date=2008-03-17 }} * [[Кара-Мурза Сергей Георгиевич|Сергей Кара-Мурза]]: ** [http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/verdug.html «„Проект Ленина“&nbsp;— путь к обрыву или к спасению?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041108171412/http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/verdug.html |date=2004-11-08 }} ** [http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/ns10_99k-m.html «Плодотворные ошибки Ленина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405183120/http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/ns10_99k-m.html |date=2005-04-05 }} * [http://web.mit.edu/people/fjk/Rogovin/ Первый том] шеститомного исследования [[Роговин, Вадим Захарович|Вадима Захаровича Роговина]] «Была ли альтернатива?»: «„Троцкизм“ — взгляд через годы» * [http://www.monulent.ru/ Фотогалерея: фотографии памятников Ленину — 290 памятников в 200 городах 12 стран!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917150907/http://monulent.ru/ |date=2013-09-17 }} * [http://ocd.narod.ru/ В. И. Ленин Различные статьи на сайте ком. движения.] * [http://www.lenin.ru Мавзолей В. И. Ленинa] * [http://www.vilenin.info/ В.И.Ленин.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902171658/http://www.vilenin.info/ |date=2006-09-02 }} * [http://scepsis.ru/library/id_680.html Виталий Старцев «Политик и человек»] (1990) * [http://solovki.ca/camp_20/butcher_lenin.htm Роль Ленина в создании соловецких лагерей] * [http://redeurasia.narod.ru/biblioteka/lenin5.html Политический реализм Ленина. Рустем Вахитов] * [http://www.alternativy.ru/ru/node/146 А. И. Колганов. Миф о «немецком золоте»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924011821/http://www.alternativy.ru/ru/node/146 |date=2009-09-24 }} * [http://scepsis.ru/library/id_689.html Илья Смирнов «Биография Ленина в новом ракурсе»] * [http://klein.zen.ru/pravda/NPF_Strategy.htm Александр Клейн «Ленин, «Искра», партия «нового типа» и Стратегия»] * [https://web.archive.org/web/20070420014852/http://www.rian.ru/zabytoe/20070412/63541427.html Хорошо забытое. Схватка вокруг апрельских тезисов] * [http://scepsis.ru/library/id_1498.html Октябрьская революция: главное событие XX века или трагическая ошибка?] * [http://scepsis.ru/library/id_1577.html «Послесловие» [[к сборнику «В. И. Ленин. Неизвестные документы. 1891-1922гг.»]] {{Марксизм}} [[Категори:Владимир Ленин]] [[Категори:Хула ятне тивĕçнĕ çынсем]] [[Категори:Марксистсем]] [[Категори:Хусанăн хисеплĕ çыннисем]] [[Категори:Политэмигрантсем]] [[Категори:Раççей юрисчĕсем]] [[Категори:РСФСР юрисчĕсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] 03j8i2c8afm9e2yc4134mmgqt741oxe Менделеев Дмитрий Иванович 0 22539 878259 721633 2026-10-16T12:55:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878259 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Менделеев Дмитрий Иванович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = DIMendeleevCab.jpg |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1834]], [[кăрлач, 27]] |Çуралнă вырăн ={{ÇВ|Тобольск|Тобольскра}}, {{ÇВ|Тобольск кĕперни|Тобольск кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1907]], [[кăрлач, 20]] |Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургра}}, {{ВВ|Раççей империйĕ|Санкт-Петербург кĕпернинче}} |Гражданлăх = {{Раççей империйĕ}} |Ăслăх сфери = [[хими]], [[физика]], {{Экономика|Раççей империйĕ}}, [[геологи]], [[метрология]] |Ĕçлев вырăнĕ = |Ăсчах степенĕ = |Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = |Ăслăлăх ертӳçи = [[Воскресенский Александр Абрамович|А. А. Воскресенский]] |Паллă вĕренекенсем =[[Коновалов Дмитрий Петрович|Д. П. Коновалов]], [[Гемилиан Валерий Александрович|В. А. Гемилиан]], [[Байков Александр Александрович|А. А. Байков]], [[Потылицын Алексей Лаврентьевич|А. Л. Потылицын]], [[Прокудин-Горский Сергей Михайлович|С. М. Прокудин]] |Паллă = [[Элементсен периодикăллă системи]]н авторĕ |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Сăваплă Александр Невский орденĕ}}{{!!}}{{Сăваплă Улатимĕрĕн 1 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Сăваплă Улатимĕрĕн 2 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Сăваплă Аннăн 1 степеньлĕ орденĕ|}}{{!!}}{{Сăваплă Аннăн 2 степеньлĕ орденĕ|}} {{!}}- {{!}}{{Сăваплă Станиславăн 1 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Шурă ăмăрткайăк орденĕ (Раççей империйĕ)}} {{!!}}{{Хисеплĕ легион орденĕн кавалерĕ}}{{!}}} {{!}} {{!}}} |Сайт = }} '''Дми́трий Ива́нович Менделе́ев''' — [[Раççей]] вĕрентекенĕ тата пĕрлĕх ĕçченĕ. Вăл [[1834]] çулхи [[нарăс, 8|нарăсăн 8]] [[Тобольск]]ра çуралнă. [[1907]] çулхи [[нарăс, 2|нарăсăн 2]] [[Санкт-Петербург]]ра вилнĕ. [[Хими]]к, [[физикăллă хими]]к, [[Физика|физик]], [[Метрологи|метролог]], [[Экономика|экономист]], [[Технологи|технолог]], [[Геологи|геолог]], [[Метеорологи|метеоролог]], [[Педагогика|педагог]], сывлăш тăрăх вĕçекен, хатĕрсен ăсти, [[энциклопеди]]ст. Вăл [[1869]] çулта [[Элементсен периодикăллă системи]] йĕркеленĕ. == Литература == * {{кĕнеке|автор= |пуçелĕк= Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева |яваплă = Авторсем: Р. Б. Добротин, Н. Г. Карпило, Л. С. Керова, Д. Н. Трифонов; Яв. ред. [[Сторонкин Алексей Васильевич|А. В. Сторонкин]]; Рецензентсем: [[Гребенщиков, Роман Георгиевич|Р. Г. Гребенщиков]], В. И. Кузнецов, Ю. Б. Соловьёв; Академия наук СССР. Секция химико-технологическихи биологических наук |вырăн= Л. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |çул= 1984 |страницы= |страниц= 532 |тираж= 2300 |ref=}} * {{кĕнеке|автор= [[Макареня Александр Александрович|Макареня А. А.]], Нутрихин А. И.|пуçелĕк= Менделеев в Петербурге|вырăн= Л.|издательство= [[Лениздат]] |çул= 1982|том=|страницы=|страниц=|серия= |isbn= }} * {{кĕнеке|автор= [[Меньшиков Михаил Осипович|Меньшиков М. О.]]|пай= Памяти Д. И. Менделеева|пуçелĕк= Национальная Империя: Сборник статей / М. О. Меньшиков|ссылка= |яваплă = Составление, вступ. статья, послесловие [[Смолин Михаил Борисович|М. Б. Смолина]]; Православный центр имперских политических исследований. |вырăн= М.|издательство = Имперская традиция|çул= 2004 |страницы= 108—111 |страниц= 512|серия= |isbn= 5-89097-052-6|тираж= 3000}} * {{кĕнеке |автор=[[Образцов Пётр Алексеевич|Образцов П. А.]] |пуçелĕк=Азбука шамбалоидов: Мулдашев и все-все-все |оригинал= |каçă=http://qame.ru/book/unknown/azbuka_shambaloidov/shambal.djvu |викитека= |вырăн= М. |издательство=Яуза, Пресском |çул=2005 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=288 |серия=АнтиМулдашев |isbn=5-98083-038-3 |тираж=9000 |ref=Образцов}} * ''Нутрихин А. И.'' [https://web.archive.org/web/20190825203442/https://ridero.ru/books/malchik_iz_tobolska/ Мальчик из Тобольска. Повесть о детстве Д. И. Менделеева/ 2017] * ''Слетов П. В.'', «Менделеев», 1933. — 184 с. ([[Жизнь замечательных людей]]) * {{статья |автор=[[Чугаев, Лев Александрович|Чугаев Л. А.]]|каçă=http://elementy.ru/lib/430731 |пуçелĕк=Дмитрий Иванович Менделеев. Биография русского гения |кăларăм=Экология и жизнь |номер=1 |çул=2009}} * {{Кĕнеке:Храмов Ю. А.:Физики|часть = Менделеев Дмитрий Иванович |с=184|ссылка часть = 832}} * Д. И. Менделеев (некролог) // Сибирская торговая газета. № 22. 28 января 1907 года. Тюмень. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2|refs= <ref name="GSEncyclopedia">{{Из БСЭ|пуçелĕк=Премия|кăларăм=3-мĕш}}</ref>}} == Каçăсем == * ''Менделеев Д. И.'' [http://runivers.ru/bookreader/book144952/#page/3/mode/1up Периодический закон ''(DjVu)'']. Т. 1. // Собрание сочинений в 3 томах — М.: Издательство Академии наук СССР — На сайте [[Руниверс]] * ''Менделеев Д. И.'' [http://runivers.ru/bookreader/book144957/#page/3/mode/1up Растворы (DjVu)]. Т. 2. ''(DjVu)'']. Т. 2. // Собрание сочинений в 3 томах — М.: Издательство Академии наук СССР — На сайте [[Руниверс]] * ''Менделеев Д. И.'' [http://runivers.ru/bookreader/book144965/#page/3/mode/1up Периодический закон. Дополнительные материалы ''(DjVu)'']. Т. 3. // Собрание сочинений в 3 томах — М.: Издательство Академии наук СССР — На сайте [[Руниверс]] * ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=125 Ещё о расширении жидкостей (Ответ профессору Авенариусу)]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. — СПб.: Тип. В. Демакова, 1884. — 18 с. * ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=127 Об опытах над упругостью газов]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сообщение Д. И. Менделеева в Императорском Русском техническом обществе — 21 янв. 1881 г. — СПб., 1881. — 22 с. * ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=146 Дополнения к познанию России]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Посмертное издание. СПб.: А. С. Суворин, 1907. — 109 с. + I л. портрет. * ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=446 Изоморфизм в связи с другими отношениями кристаллической формы к составу]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Диссертация, представленная при окончании курса в Главном педагогическом институте студентом Д. Менделеевым. — СПб., 1856. — 234 с. * ''Менделеев Д. И.'' [http://e-heritage.ru/ras/view/publication/general.html?id=42069948 О сопротивлении жидкостей и о воздухоплавании] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224143257/http://e-heritage.ru/ras/view/publication/general.html?id=42069948 |date=2021-02-24 }}: Вып. 1. — СПб.: Тип. В. Демакова, 1880. — 80 с.: табл. (имеется [http://gidropraktikum.narod.ru/mendeleev-1880.djvu переиздание] в собрании сочинений) * ''Менделеев Д. И.'' [[s:Заветные мысли (Д. И. Менделеев)|Заветные мысли]] (1905) * ''Менделеев Д. И.'' [[s:Попытка химического понимания мирового эфира (Д. И. Менделеев)|Попытка химического понимания мирового эфира]] (1902) * {{ВТ-ЭСБЕ|Менделеев, Дмитрий Иванович}} [[Категори:Раççей педагогĕсем]] [[Категори:Раççей ăсчахĕсем]] [[Категори:Ăсчахсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей химикĕсем]] [[Категори:Химиксем, патшалăхсемпе]] [[Категори:Пайăр çынсем:Раççей]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Химиксем]] qimexutgs3rjsllr2304ur83esv639j Шаблон:Финн-укăр Википедисем 10 24496 878268 797750 2026-10-17T05:47:58Z Hamid Hassani 16592 editing and sorting the groups 878268 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев тапăлĕ |ят = Финн-укăр Википедисем |мăшăрлисемн_стилĕ = background:#f0f0f0; |пуçелĕксен_стилĕ = background: #DEDEFE; |navbar = |ӳкерчĕк = [[File:Wikipedia-logo.svg|50px|Википеди логотĕсĕ]] |state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> |пуçелĕк = [[Финн-укăр чĕлхисем|Финн-укăр]] [[Википеди:Википедисен ят-йышĕ|Википедисем]] |пуçелĕк1 = <span title="500 000 статьяран ытла" style="border-bottom:1px dotted #DEDEFE; cursor:default">500 000+</span> |ят-йыш1 = [[Финн Википедийĕ|Финн]]&nbsp;([[:fi:]]) {{*}} [[Хункăр Википедийĕ|Хункăр]]&nbsp;([[:hu:]]) |пуçелĕк2 = <span title="250 000 статьяран ытла" style="border-bottom:1px dotted #DEDEFE; cursor:default">250 000+</span> |ят-йыш2 = [[Эстон Википедийĕ|Эстон]]&nbsp;([[:et:]]) |пуçелĕк3 = <span title="10 000 статьяран ытла" style="border-bottom:1px dotted #DEDEFE; cursor:default">10 000+</span> |ят-йыш3 = [[Улăх Мари Википедийĕ|Улăх Мари]]&nbsp;([[:mhr:]]) {{*}} [[Туçи Мари Википедийĕ|Туçи Мари]]&nbsp;([[:mrj:]]) |пуçелĕк4 = <span title="5000 пуçласа 49 999 çити статья" style="border-bottom:1px dotted #DEDEFE; cursor:default">5000+</span> |ят-йыш4 = [[Вепс Википедийĕ|Вепс]]&nbsp;([[:vep:]]) {{*}} [[Ирçĕ Википедийĕ|Ирçĕ]]&nbsp;([[:myv:]]) {{*}} [[Вырус диалекчĕ#Вырус Википедийĕ|Вырус]]&nbsp;([[:fiu-vro:]]) {{*}} [[Çурçĕр саам Википедийĕ|Çурçĕр саам]]&nbsp;([[:se:]]) {{*}} [[Удмурт Википедийĕ|Удмурт]]&nbsp;([[:udm:]]) {{*}} [[Мăкшă Википедийĕ|Мăкшă]]&nbsp;([[:mdf:]]) {{*}} [[Коми Википедийĕ|Коми-зырян]]&nbsp;([[:kv:]]) |пуçелĕк5 = <span title="3000 пуçласа 2999 çити статья" style="border-bottom:1px dotted #DEDEFE; cursor:default">3000+</span> |ят-йыш5 = [[Коми-Перĕм Википедийĕ|Коми-Перĕм]]&nbsp;([[:koi:]]) |стиль_аялта = background: #DEDEFE; |аялта = <div class="center">[[Википеди:Википедисен ят-йышĕ|Уйрăмсен тулли ят-йышĕ]] • '''[[Шаблон:Википедисем 50000|50000+]]''' • '''[[Шаблон:Википедисем 10000—50000|10000—50000]]''' • '''[[Шаблон:Википедисем 1000—10000|1000—10000]]'''</div> }}<includeonly> [[Категори:Финн-укăр Википедисем|{{PAGENAME}}]] </includeonly><noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Эрешсем тата Тетел|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3prwei04xv88nozszy7s4gkc263j7q7 Гилязов Аяз Мирсаидович 0 56700 878266 876715 2026-10-17T01:30:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878266 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Гилязов}} {{Çыравçă |Ят = Аяз Мирсаидович Гилязов |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1928]], [[кăрлач, 17]] |Çуралнă вырăн = [[Чукмарлă]] ял, {{ÇВ|Сарман районĕ|Сарман районĕнче}}, {{ÇВ|Тутар АССР|Тутарстанра}}, [[РСФСР]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = [[2002]], [[пуш, 13]] |Вилнĕ вăхăт = {{ВВ|Тутарстан|Тутарстанра}}, {{ВВ|Хусан|Хусанта}} |Гражданлăх = СССР, РФ |Ĕçлев тĕсĕ = XX ĕмĕрти СССР, Раççей прозăçи, драматургĕ |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = {{s|[[социаллă реализм]]}} |Жанр = [[повеç]], [[роман]], [[калав]], [[пьеса]] |Ĕçсен чĕлхи = [[тутар чĕлхи|тутар]] |Парнесем = {{РСФСР Горький ячĕллĕ парни|1987}} |Чыславсем = {{РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ|1985}} }} '''Ая́з Мирсаи́дович Гиля́зов''' ({{lang-tt|Аяз Гыйләҗев}}; [[1928]]—[[2002]]) — тутар, совет тата раççей çыравçи. Тутарстан Республикин халăх çыравçи ([[1993]]). == Биографи == Аяз Гилязов [[1928]] çулхи [[кăрлач, 17|кăрлачăн 17-мĕшĕнче]] Хусан кĕпернине кĕнĕ Сарман чиркӳ ялĕнче, (халĕ [[Тутарстан]]) вĕрентӳçĕ çемьинче çуралнă. Ачалăхĕ Зай районĕнчи [[Тури Багряж]] ялĕнче иртнĕ. Вырăнти шкулта тулли мар вăтам пĕлӳ илсен тăван района таврăннă та Сарманти вăтам шкулта вĕренсе тухнă. [[1948]] çулта [[Хусан патшалăх университечĕ|Хусан патшалăх университетне]] вĕренме кĕнĕ. [[1950]] çулта ăна аресленĕ те [[Карлаг|караганда лагерьне]] хупнă. Пиллĕк хĕн курнă хыççăн Аяз Гилязов Хусана таврăннă та вĕренĕве малалла тăснă. Тепĕр çул çурăран «[[Чаян]]» тата «[[Азат хатын]]» журналсенче ĕçе пикеннĕ. «Совет эдэбияты» (халĕ «[[Казан утлары]]») журналăн проза уйрăмĕн редакторĕ пулса ĕçленĕ. [[1955]] çулта ăна реабилициленĕ. [[1963]] çулта [[ССРС ÇП]] çумĕнчи Аслă литература курсĕсенче вĕренсе тухнă. Калавсем, очерксем, фельетонсем, статьясем çырнă. Каярах, повеç Гилязовăн юратнă жанрĕ пулса тăрать. Аяз Мирсаидович 2002 çулхи [[пуш, 13|пушăн 13-мĕшĕнче]] çут тĕнчерен уйрăлса кайна. === Пайăр пурнăçĕ === == Литература ĕçĕ == == Паллă ĕçĕсем == * [[Их было четверо (повесть)|«Их было четверо»]] ([[1958]]) * [[Три аршина земли (повесть)|«Три аршина земли»]] ([[1963]]) * «Жемчужина Зая» ([[1963]]) * «В середине» ([[1969]]) * [[За околицами луга зеленые (роман)|«За околицами луга зеленые»]] ([[1970]]) * «Весенние караваны» ([[1972]]) * «Диляра» ([[1973]]) * [[Любовь и ненависть (повесть)|«Любовь и ненависть»]] ([[1976]]) * [[В пятницу вечером (повесть)|«В пятницу вечером»]] ([[1980]]) * [[Взлетел петух на плетень (повесть)|«Взлетел петух на плетень»]] ([[1981]]) == Чыславсемпе парнесем == * ТАССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ([[1978]] * [[Тутарстан Республикин Габдулла Тукай ячĕллĕ патшалăх парни]] ([[1983]] — «Эрнекун каçхине» тата «Автан çатан çине вĕçсе хăпарчĕ» повеçсемшĕн) * [[РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ]] ([[1985]]) * [[РСФСР М. Горький ячĕллĕ патшалăх парни]] ([[1987]] — «Шурăмпуç чухне» повеçсем пухмачĕшĕн) * [[Тутарстан Республикин халăх çыравçи]] ([[1993]] — тутар литератури аталанăвне питĕ пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн) == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.tatar.ru/?DNSID=4fd75803312df0f69963b92747e50434&node_id=1175&id=1683 Гилязов Аяз Мирсаидович]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708163653/http://tatarstan.ru/?DNSID=fd151609a63de20a213c3eb8bf2aa026 |date=2011-07-08 }} * [http://shp.by.ru/spravka/encyclop/bes/4q/4g.shtm Аяз Гилязов. Большой энциклопедический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129225105/http://shp.by.ru/spravka/encyclop/bes/4q/4g.shtm |date=2010-01-29 }} * [http://kitap.net.ru/gilyazov3.php Аяз Гилязов Татарская электронная библиотека] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121509/http://kitap.net.ru/gilyazov3.php |date=2016-03-04 }} * [http://kitap.net.ru/gilyazov.php Аяз Гилязов в Татарской электронной библиотеке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150831044003/http://kitap.net.ru/gilyazov.php |date=2015-08-31 }} * [http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=624725 Аяз Гилязов Энциклопедия Кирилла и Мефодия]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/102914 Аяз Гилязов на Академик.ru] * [http://www.1000kzn.ru/article/ru/657/381/ Лента Казани — Аяз Гилязов] * [http://www.tatmir.ru/article.shtml?article=876&section=0&heading=0 «Татарский мир» Интервью Искандера Гилязова] * [http://www.grigoriyantipenko.narod.ru/news/777.html Татар-информ Интервью Мансура Гилязова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905140159/http://www.grigoriyantipenko.narod.ru/news/777.html |date=2013-09-05 }} * [http://www.evening-kazan.ru/article.asp?from=section&section_id=7&id=31810&artcount=3802&artoffset=0&limit=20 «Вечерняя Казань» Интервью Фатиха Кутлу]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.intertat.ru/clauses/?pid=8280/&lang=ru «Аяз Гилязов для меня — солнце»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618173825/http://www.intertat.ru/ru/ |date=2012-06-18 }} * [http://www.tatar-inform.ru/news/2008/09/17/132849/ Татар-информ «В Татарстане проходят съемки фильма „Три аршина земли“»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chelny-week.ru/gazeta/articles/4546.html «Челнинская неделя» «Кино по Гилязову» ] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.e-vid.ru/index-m-192-p-63-article-5652.htm «Время и деньги» — Состоялась премьера инсценировки М.Гилязова по повести Аяза Гилязова «Яра»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:Тутарстан çыравçисем]] [[Категори:Тутар çыравçисем]] [[Категори:Тутар драматургĕсем]] [[Категори:Тутарстан халăх çыравçисем]] 8g7uchl9tegb7h3omjvpsrltg4i15x6 Арумын чĕлхи 0 61020 878261 844899 2026-10-16T16:38:47Z ~2026-55555-30 41212 /* Ареал тата йышĕ */ 878261 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе | тĕс = ИЕ | ят = Арумын | тăван ят = armãneashce,<br /> limba armãneascã | патшалăхсем = [[Греци]], [[Албани]], [[Македони (патшалăх)|Македони]], [[Болгари]];<br />[[Серби]], [[Румыни]], [[Германи]], [[Франци]];<br /> [[АПШ]], [[Австрали]] | регионсем = | калаçакан йышĕ = 250 пине яхăн çын (1997)<ref name="Recommendation 1333">{{cite web|url=http://assembly.coe.int/Main.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta97%2FEREC1333.htm|title=Parliamentary Assembly. Recommendation 1333 (1997) on the Aromanian culture and language|author=|authorlink=|date=24.06.1997|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=[[Совет Европы|Council of Europe]]|accessdate=|lang=en|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}{{тĕрĕсленĕ|25|1|2015}}</ref> | статус = лайăх мар | категори = [[Еврази чĕлхисем]] | классификаци = [[индоевропа çемьи]] : [[роман чĕлхисем|роман группи]] :: [[Балкан-роман кĕçĕн группи]] | çыру = [[латиница]], [[грек çырăвĕ]] ([[арумын алфавичĕсем]]) | ISO2 = rup | ISO3 = rup }} '''Арумы́н чĕлхи''' (çаплах ''арому́н чĕлхи'', ''македо-румы́н чĕлхи''; тăван ят: ''armãneashce'', ''limba armãneascã'') — [[Аромунсем|аромунсен]] чĕлхи, [[Албани|Албанин]] кăнтăр регионĕсенче, çурçĕр тата вăта [[Греци|Грецире]], кăнтăр тата тухăç [[Македони Республики|Македонире]], кăнтăр-анăç [[Болгари|Болгарире]], çаплах [[Серби|Сербире]], [[Румыни|Румынире]], [[Германи|Германире]], [[Франци|Францире]] тата [[Европа|Европăри]] урăх патшалăхсенче, [[АПШ]]-ра тата [[Австрали|Австралире]] сарăлнă. [[Индоевропа чĕлхисем|Индоевропа чĕлхе çемьинчи]] [[Роман чĕлхисем|роман группин]] [[Тухăç-роман чĕлхисем|тухăç роман кĕçĕн группине]] кĕрет. [[Мегленорумын чĕлхи]]не çывăх. Уйрăм чĕлхе тесе пур лингвист шутламасть — хăшĕпĕр (ытларах румын) балкан-роман чĕлхе тĕпчевçисем ăна [[румын чĕлхи]]н диалекчĕ тесе йышăнать. Арумын чĕлхипе ытларах ватăрах арумынсем усă кураççĕ. Пĕрмай калаçакан йышĕ 250 пин çын (1997)<ref name="Recommendation 1333"/><ref name="Нарумов636—637">{{кĕнеке|автор=Нарумов Б. П.|пай=Арумынский язык/диалект|пуçелĕк=[[Языки мира (серия книг)|Языки мира. Романские языки]]|вырăн=М.|издательство=[[Academia]]|çул=2001|страницы=636—637|isbn=5-87444-016-X}}</ref>. == Лингвогеографи == === Ареал тата йышĕ === {| class="wikitable sortable floatright" |+ Арумын чĕлхипе калаçакансем, патшалăхсемпе<ref>[https://www.ethnologue.com/language/rup Ethnologue: Aromanian]</ref> ! Патшалăх !! Калаçакан йышĕ |- | [[Греци]] || 50.000<ref>Tapani Salminen, Endangered languages and education: Proceedings of the Third FEL Conference. UNESCO Advisory Committee for Linguistic Pluralism and Multilingual Education. Editor: Nicholar Ostler. Maynooth: Foundation for Endangered Languages. 125</ref> |- | [[Албани]] || 3.850<ref>Перепись населения 2011 г.</ref> |- | [[Босни тата Герцеговина]] || 383.000 |- | [[Болгари]] || 16.000 |- | [[Македони Республики|Македони]] || 6.890<ref>Перепись населения 2002 г.</ref> |- | [[Румыни]] || 28.000 |- | [[Серби]] || 13.000 |} == Текст тĕслехĕ == «[[Отче наш]]» арумынла<ref>{{cite web|url=http://www.proiectavdhela.ro/pdf/valeriu_papahagi_invatati_aromani_din_secolul_al_XVIII_lea.pdf|format=|author=Papahagi V.|title=Învăţaţi aromâni din secolul al XVIII-lea|work=|publisher= |datepublished=|accessdate=|lang=ro|description=}}</ref>: {{цитата|Tată a nostru ţi eşti tru ţeruri; las se-av'isească numa a ta. Las se v'ina amirăril'ea a ta. Las se si facă thelima a ta, de căcum n-ţeru, aşiţe şî pre locu. Pânea a noastră aţea de cathe dzuă dănă-o astădzi. Şî l'eartă-nă steapsile anoastre, de căcum şi noi l'irtămu aţeloru ţi nă stipsescu. Şi se nu nă aduţi pre pirazmo, ma scapă-nă de ehturru; amin.}} == Асăрхавсем == ;Комментарисем {{асăрхавсем|group=~}} ;Çăлкуçсем {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{кĕнеке|автор=Нарумов Б. П.|пай=Арумынский язык/диалект|пуçелĕк=[[Языки мира (серия книг)|Языки мира. Романские языки]]|вырăн=М.|издательство=[[Academia]]|çул=2001|страницы=636—656|isbn=5-87444-016-X}} * ''Коряков Ю. Б.'' [http://knowledge.su/a/arumynskiy-yazyk Арумынский язык] // [[Большая российская энциклопедия|БРЭ]] == Каçăсем == {{Interwiki|code=roa-rup|Prota frãndzã|арумынском|}} {{wiktionarycat|type= арумынского языка|category=Арумынский язык}} * [http://www.Makedonarman-council.org/ Macedon Armans Council] * [http://www.armanami.org/ Macedon Armans Association from France] * [http://www.CTArm.org Consiliul A Tinirlor Armanj, webpage about Youth Aromanians and their projects] * [http://www.erudition.ru/referat/ref/id.47605_1.html Южнодунайские диалекты румынского языка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028210739/http://www.erudition.ru/referat/ref/id.47605_1.html |date=2016-10-28 }} (происхождение, формирование, статус) * [http://www.rri.ro/index.shtml?lang=4 Страница Румынского Радио на аромунском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303210354/http://www.rri.ro/index.shtml?lang=4 |date=2008-03-03 }} * [http://www.farsarotul.org/nl23_3.htm On the stadardization of the aromanian system of writing] * [http://www.aclweb.org/anthology/W14-0616 Nisioi S. On the syllabic structures of Aromanian] {{Роман чĕлхисем}} [[Категори:Тухăç-роман чĕлхисем]] [[Категори:Греци чĕлхисем]] [[Категори:Албани чĕлхисем]] [[Категори:Болгари чĕлхисем]] [[Категори:Румыни чĕлхисем]] [[Категори:Турци чĕлхисем]] [[Категори:Македони Республики чĕлхисем]] qh3ai6a0tgi2vewwuwmq0xyqzmon0zx Калманттай 0 71380 878269 776939 2026-10-17T06:32:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878269 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Калманттай |тăван çĕлĕк = Калманттай |герб = Coat of Arms of Saratov oblast.svg |ялав = Flag of Saratov Oblast.svg |lat_deg = 52|lat_min =33 |lat_sec = 48.7764 |lon_deg = 47|lon_min =7 |lon_sec = 23.448 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Сарăту облаçĕ |регион тапăлра = Сарăту облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Мăлккав районĕ |район тапăлра = Мăлккав районĕ{{!}}Мăлккав |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Черкасски ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Черкасски ял тăрăхĕ{{!}}Черкасски |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]], [[ирçесем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = калманттайсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 412945 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84593 |автомобиль кочĕ = 64 |цифрăллă идентификатор = 63211825000 |категория Commons-ра = |сайт = }} '''Калманттай''' ({{lang-ru|Калмантай}}) — [[Сарăту облаçĕ]]н [[Мăлккав районĕ]]нчи ял. Ку [[пурăнакан вырăн]] — районти пĕртен-пĕр чăваш ялĕ темелле . Чи çывăхри чăваш ялĕ ([[Кремуччи]]) 17 (вунçичĕ) [[çухрăм]]ра вырнаçнă, — вăл [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Павловка районĕ]]нче. Район центрĕ (Вольски хули) патне çитме 60 (утмăл) километр. Мăлккав тени Н. И. Ашмарин сăмахсарĕнче пур<ref>Тезаврус Лингве Чувашорум</ref>. == Ял йышĕ тата тытăмĕ == [[2002]]-мĕш çулта 600, [[2010]]-мĕш çулта 531 [[çын]] пурăннă<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2002 тата 2010 çулсен çырсатуху кăтартăвĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |date=2018-06-15 }}</ref>. Ялта 5 урам. Вĕсен вырăсла ячĕсем çакăн пек: улица Коммунистическая, улица Комсомольская, улица Ленина, улица Советская, улица Центральная<ref>[https://egrp365.ru/reestr?id=g0r0tk Россия → Саратовская область → район Вольский → село Калмантай.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241211204129/https://egrp365.ru/reestr?id=g0r0tk |date=2024-12-11 }}</ref>. [[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] ячĕсем паллă мар. ==Истори== {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}} {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|}}<Куçару: > {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == * Андюков Василий Иванович ([[1947]]-[[2019]]) — унччен ялти Культура çурчĕн пуçлăхĕ пулнă<ref>Андреев, Георгий. [http://nversia.ru/rubric/view/id/7863 Çăпатаçă Ваççа тете.] — ИА Версия (Саратов), 26.03.2015 | 16:05.</ref>. * [[Конюшев Николай Степанович]] (23.02.[[1939]] çур.) — актёр, кинорежиссёр. * Дохтуркина Ольга Павловна, — "Пилеш" пултарулах ушкăнне ертсе пырать. == Кăсăклă фактсем == == Çавăн пекех пăхăр == * [[Саратов облаçĕнчи чăваш ялĕсем]]. ==Вуламалли== * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа", [[Шупашкар]], 2002. 192 с. * Матвеев Г.Б. [http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=3203 Чуваши саратовские.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Акимова Т.М. Эволюция женского костюма у саратовских чуваш // Труды Нижневолжского областного научного общества краеведения. Саратов, 1928. Вып. 35. Ч. 5. * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000138.pdf СИМБИРСКО-САРАТОВСКИЕ ЧУВАШИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210523172545/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000138.pdf |date=2021-05-23 }} / Монографическое исследование / Под общей редакцией проф. М.Г.Кондратьева. — Чебоксары: Чу­вашский государственный институт гуманитарных наук, 2004. — 274 с., илл. — (Чуваши в современном мире. История и культура). * Иванов В. П., «Этническая география чувашского народа», Чебоксары, 2003, ISBN 5-7670-1404-3. * Юрату, А. Килти яшка тутлă-ши е аякри тăванăн-ши? : [чăваш делегацийĕ Саратов облаçĕнче пурăнакан чăвашсем патĕнче хăнара пулнă хыççăн çуралнă шухăшсем] / А. Юрату // Чăваш хĕрарăмĕ, 2005. — 30 çĕртме-9 утă (№ 25-26). — С. 2. * Филиппова, Л. Саратовсем чăваш лавкки уçасшăн : [Чăваш Республикипе Саратов хушшинчи культурăпа экономика çыхăнăвĕсем çинчен] / Л. Филиппова // Хыпар. — 1999.- 23 ака. ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://chuvash.org/content/5810-Туслӑ%20калманттайсем%20мӑн%20асаттесен%20йӑли-йӗркине%20упраҫҫӗ%2C%20пурне%20те%20хӑнана%20чӗнеҫҫӗ.html Аçтахар Плотников: Туслӑ калманттайсем мӑн асаттесен йӑли-йӗркине упраҫҫӗ, пурне те хӑнана чӗнеҫҫӗ] («Вольская жизнь», чÿк, 5, 2021) * [https://ok.ru/group/51677413834991 Калманттай Пĕркласрисем социаллă тетелте.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/kalmantajj_sar._obl./ Калманттай пирки кĕске информаци.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/abdulovka/ Ăвăс ялĕ пирки кĕске информаци.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/shnyaevo_sar._obl./ Саратов облаçĕнчи Ĕшнеуй.] * [http://www.komandirovka.ru/cities/yermkinoyog/ Çеньял пирки кĕске информаци.] * [http://mapdata.ru/saratovskaya-oblast/hvalinskiy-rayon/selo-eremkino/ Россия, Саратовская область, Хвалынский район, село Еремкино.] {{Sarat-obl-geo-stub}} {{Мăлккав районĕ}} {{Мăлккав районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем}} [[Категори:Сарăту облаçĕ]] [[Категори:Чăвашсем]] fjyq4pg5pa285db3xz3cidhm1o2dbz1 Караченцов Николай Петрович 0 76922 878270 856472 2026-10-17T06:49:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878270 wikitext text/x-wiki '''Никола́й Петро́вич Кара́ченцов''' ([[юпа, 27]] [[1944]], [[Мускав]] — [[юпа, 26]] [[2018]], поç. [[Истра (поүолăк)|Истра]], [[Красногорск районĕ (Мускав облаçĕ)|Красногорск районĕ]], [[Мускав облаçĕ]]) — совет тата раççей актёрĕ. [[РСФСР халăх артисчĕ]] (1989), [[Раççей Федерацин патшалăх парни]] лауреачĕ (2003)<ref>[http://www.lenkom.ru/actors/karachentsov/ Николай Караченцов на сайте театра ЛЕНКОМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503051734/http://lenkom.ru/actors/karachentsov |date=2017-05-03 }}</ref>. «Ника» кинематографи ӳнер раççей академин академикĕ <ref name="7days" />. == Биографи == [[File:Nikolai Karachentsov in Chisinau - 2 (1972). (9291155340).jpg|мини|275px|<center>Николай Караченцов театрпа гастрольте<br>[[Кишинёв]]ре, 1972 çул<center>]] Николай Караченцов [[1944]] çулта [[юпа, 27|юпан 27-мĕшĕнче]]а Мускавра, [[Тасатнă Пĕвесем]] патĕнче çуралнă. Ашшĕ Пётр Яковлевич Караченцов (1907—1998) нумай çул хушши «[[Огонёк]]» [[журнал]] реданцинче ӳкерçĕ-график пулса тăрăшнă, РСФСР тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1967)<ref>[http://www.acdoyle.ru/painters/karachentsov.html Караченцов, Пётр Яковлевич]</ref>. Амăшĕ Янина Евгеньевна Бруна́к (1913—1991<ref>http://bozaboza.ru/people/brunak-yanina-evgenevna-1913-1991/</ref><ref name="autogenerated20">[http://www.eg.ru/daily/cadr/11510/ Николай Караченцов заговорил!]</ref>), [[балетмейстер]], мусăк театрĕсенче спектакльсене лартнă, [[Большой театр]], Хусанти мусăк театрĕн, [[Улан-Батор]] ([[Монголи]]) мусăк театрĕ сцени çинче спектаклĕсене лартнă, балет училищинче вĕрентнĕ, [[Вьетнам]]ра пĕрремĕш наци ансамбльне йĕркелесе янă, [[Сири|Сирире]], [[Лондон]]ра вăй хунă<ref name="7days" />. == Фильмографи == == Дискографи == === «Мелодия» фирма кăларнă винил пластинкисем === * 1985 — «Кленовый лист» * 1985 — «Дедушкин сундук» * 1987 — «Что тебе подарить?» * 1988 — «Солнечные пятна» * 1989 — «Дорога к Пушкину» === Компакт-дисксем === * 1994 — «Предчувствие любви» * 1996 — «Сны и были Николая Караченцова» * 1996 — «Моя маленькая леди» * 1998 — «Высший пилотаж. Николай Караченцов представляет песни Елены Суржиковой» * 2001 — «Актёр и песня» (сборник) * 2004 — «Я вспоминаю о тебе…» (сборник) * 2007 — «Антология Николая Караченцова» (12 компакт-дисков) * 2008 — THE BEST, часть первая «ЧТО ТЕБЕ ПОДАРИТЬ?» * 2008 — THE BEST, часть вторая «ЗВЁЗДЫ СОШЛИ С НЕБЕС…» * 2008 — «Я не солгу! Николай Караченцов представляет песни Елены Суржиковой» * 2008 — «Исповедь. Николай Караченцов представляет песни [[Неврединов, Рустам Абдуллович|Рустама Неврединова]]» * 2011 — «Давай поговорим» * 2014 — «Лучшее и Неизданное» (2 компакт-диска)<ref name=autogenerated10 /><ref>[http://www.mdk-arbat.ru/anons/2111 Николай Караченцов в Московском Доме Книги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141208223030/http://www.mdk-arbat.ru/anons/2111 |date=2014-12-08 }}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2|refs= <ref name="Matrix">{{статья |автор=Мария Черницына. |пуçелĕк=Твою матрицу! |каçă=http://www.mk.ru/editions/daily/article/2004/11/06/101245-tvoyu-matritsu.html |кăларăм=[[Московский комсомолец]] |тĕс=хаçат |вырăн=М. |çул=2001 |уйăх=11 |кун=23 |номер=1357}}</ref>}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070513094125/http://www.nashfilm.ru/kinostars/605.html Николай Караченцов — человек с миллионом лиц] * {{cite web|url=http://www.lenkom.ru/actors/karachentsov/|title=Караченцов Николай Петрович|publisher=Московский театр «Ленком»|archiveurl=https://www.webcitation.org/6MNJ6sdE0?url=http://www.lenkom.ru/actors/karachentsov/|archivedate=2014-01-04}} * [http://karachencov.sitecity.ru Сайт, посвящённый актёру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025213616/http://karachencov.sitecity.ru/ |date=2018-10-25 }} * [http://www.animator.ru/db/?p=show_person&pid=1465 Караченцов, Николай Петрович — animator.ru] * {{YouTube|QUCkfDRNNck|Николай Караченцов. 2012 год|logo=1}} * [http://sobesednik.ru/culture/20131126-nikolai-karachentsov-riskuet-zdorovem-radi-zhizni Николай Караченцов рискует здоровьем ради жизни. 2013 год.]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{статья|автор={{nobr|Караченцов Н. П., [[Поргина Людмила Андреевна|Поргина Л. А.]]}}|пуçелĕк=«Вместе»|ссылка=http://7days.ru/caravan-collection/2014/4/nikolay-karachentsov-rebyata-ya-zhivoy-ya-khochu-zhit|яваплă={{nobr|Е. Ланкина}}|кăларăм=«Коллекция. Караван историй»|тĕс=журнал|вырăн=М.|издательство=«Семь Дней»|çул=2014 |номер=4|страницы=180—203|issn=818-4383|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140501184041/http://7days.ru/caravan-collection/2014/4/nikolay-karachentsov-rebyata-ya-zhivoy-ya-khochu-zhit/|archivedate%3D2014-05-01}}}} * [https://web.archive.org/web/20141031134803/http://proretro.ru/nikolayu-karachencovu-pomogaet-familnyj-gerb/ Николаю Караченцову помогает фамильный герб] * [http://vmiremusiki.ru/nikolaj-karachencov.html Николай Караченцов — последний граф России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181026104437/http://vmiremusiki.ru/nikolaj-karachencov.html |date=2018-10-26 }} [[Категори:МПАТ шкул-студинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Ӳпке ракĕпе вилнисем]] [[Категори:Пӳре ĕçлеменнипе вилнисем]] [[Категори:СССР каскадёрĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти каскадёрсем]] [[Категори:РФ каскадёрĕсем]] q3infpjfp4s57k1y7t0kbs499ywgaf4 Кузьмин Дмитрий Васильевич 0 77667 878272 858248 2026-10-17T09:37:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878272 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Дмитрий Кузьмин |тăван ят = Кузьмин Дмитрий Васильевич |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = Кузьмин Дмитрий Васильевич |ĕçлев тĕсĕ = [[усламçă]] |çуралнă вăхăт = паллă мар |çуралнă вырăн = [[Самар облаçĕ]], [[Шунтал районĕ]], [[Канаш-Романовка]] ялĕ |гражданлăх = {{RUS}} |пăхăнулăх = Раççей Федерацийĕ |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = Василий |амăшĕ = паллă мар |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = Чĕмпĕр усламçисен "Эрттел" ушкăнĕ |Commons = |Rodovid = }} '''Кузьмин Дмитрий Васильевич''' ([[Самар облаçĕ]]нчи [[Шунтал районĕ]]нчи Канаш-Романовка ялĕнче çуралса ÿснĕ, 06.07.[[1957]]) — [[Чĕмпĕр]] хулинчи [[усламçă]]. Мул тĕлĕшпе мĕн шайра тăни паллă мар. Анчах та вăл хăй вăйĕпе кăларнă икĕ томлă энциклопеди ăна паллă усламçăсен шутне кĕртме май парать. Сĕтел-пукан сутассипе ĕçлени паллă<ref>[https://2gis.ru/ulyanovsk/firm/7741090140709459?queryState=center%2F48.594697%2C54.380995%2Fzoom%2F15 Магазин мебельной фурнитуры ИП Кузьмин Д.В.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Пурнăçĕ == Самар облаçĕн Шунтал районĕнчи [[Канаш-Романовка]] ялĕнче 1957-мĕш çулхи июлĕн 6-мĕшĕнче çуралса ÿссе çитĕннĕ. Кÿршĕ Чаллăпуç районĕнчи [[Уçтимел]] вăтам шкулне (1974) тата Хусанти авиаци институчĕн вĕçекен аппаратсен мотторĕсен факультетне пĕтернĕ (1981). *1981-1984-мĕш çулсенче Чĕмпĕрти авиаиндустри комплексĕнче тăвăмлăха хатĕрлес енĕпе инженер *НИИАТра инженер-технолог (1984-1989) 1989-мĕш çултанпа — усламçă. == Дмитрий Кузьмин тунă меценатла тата спонсорла ĕçсем == Вăл тăрашнипе ак çакнашкал икĕ томлă [[кĕнеке]] тухнă — Краткая Чувашская региональная энциклопедия: Пензенская, Саратовская и Ульяновская области. В 2 томах<ref>[http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/47277/ Краткая Чувашская региональная энциклопедия: Пензенская, Саратовская и Ульяновская области. В 2 томах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106122239/http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/47277 |date=2019-01-06 }} — "Мир энциклопедий" сайт.</ref>. == Дмитрий Кузьмин чăвашлăх ыйтавĕсем çине епле пăхни == Журналиста пĕлтернинчен<ref>Комарова, Дарья. [https://www.idelreal.org/a/29664706.html Дом раздора: у коренных народов и диаспор разные проблемы]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Плохо то, что нет организации обучения на языках коренных народов. Школьники в районах, ну кроме Цильнинского района, на чувашском не говорят. Я согласен с тем, что за национальный вопрос ответственность на себя должна брать власть. И губернатор, думаю, хочет нам помочь. Но от того, что мы из одного дома переедем в другой — вопрос не решится,}} {{Цитата вĕçĕ}} == Вуламалли == *Макаров, Валентин. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001116.pdf Кузьмин Дмитрий Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813185310/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0001116.pdf |date=2021-08-13 }}. / М 15 По следам болгар, сувар и чувашей (Историкоэтнографический обзор) – Чебоксары: «Новое время», 2013 – 308 с. // С.283-284 — ISBN 978-5-4246-0173-6 * [http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/44574/ Энциклопедия симбирского поволжья.] — "Мир энциклопедий" сайт. * [http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/44572/ Дмитрий Кузьмин («Краткая Чувашская региональная энциклопедия»): «Энциклопедия призвана выработать в чувашах чувство национальной гордости»] — "Мир энциклопедий" сайт. * Краткая Чувашская региональная энциклопедия: Пензенская, Саратовская и Ульяновская области. Авторы/редакторы: Кузьмин Дмитрий Васильевич. Т. 1: А — Л. — 2009. — 301 с.: ил. — ISBN 978-5-7361-0122-1. * Краткая Чувашская региональная энциклопедия: Пензенская, Саратовская и Ульяновская области. Авторы/редакторы: Кузьмин Дмитрий Васильевич. Т. 2: М — Я. — 2012. — 448 с.: ил. — ISBN 978-5-7361-0144-39. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Паллă усламçăсем]] [[Категори:Паллă чăваш усламçисем]] [[Категори:Чăвашран тухнă усламçăсем]] 5wu6553yrj3dmqudd9cp5zvv48sdbtl Уильям Конгрив 0 87565 878260 691892 2026-10-16T14:57:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878260 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Уильям Конгрив |Ӳкерчĕк = William Congreve by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Уильям Конгрив |Çуралнă чухнехи ят = |Суя ятсем = |Çуралнă вăхăт = |Çуралнă вырăн = |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Гражданлăх = |Ĕçлев тĕсĕ = драматург |Хастар çулсем = |Тĕлĕ = |Ĕçсен чĕлхи = |Дебют = |Çырни = |Викиампар = |Викивулавăш = }} '''Уильям Конгрив''' — (William Congreve; 24 кӑрлач 1670, Ирланди патшалӑхӗ — 19 кӑрлач 1729, Лондон) — [[классицизм]] акӑлчан драматургӗ тапхӑрӗн, британин ҫын хӑйне тыткаланин комедине никӗслекенӗ, ӑна «акӑлчан [[Мольер Жан-Батист|Мольерӗ]]» тенӗ. == Кун-ҫулӗ == == Паллӑ ӗҫӗсем == * == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/132646/William-Congreve Статья в Британской энциклопедии] * [https://web.archive.org/web/20201106232521/http://www.theatrehistory.com/british/congreve001.html Biography] * [https://www.delphiclassics.com/shop/william-congreve/ Complete Works of William Congreve] [[Категори:Кăрлачăн 24-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1670 çулта çуралнисем]] [[Категори:Кăрлачăн 19-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1729 çулта вилнисем]] [[Категори:Акăлчан сăвăçисем]] [[Категори:Аслӑ Британин драматургĕсем]] [[Категори:XVII ĕмĕрти драматургсем]] [[Категори:Вестминстер аббатлăхĕнче пытарнисем]] c6et240mffvwkq79immvxv099uj8fwd Кириллицăлла цифрăсем 0 89195 878271 877821 2026-10-17T07:48:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878271 wikitext text/x-wiki [[File:Suzdal Kremlin clock.JPG|thumb|Suzdal Kremlin clock]] '''Кириллицăлла цифрăсем''' — [[Вырăс патшалăхĕ]]нче хисепсене кăтартма усă курнă символсем ([[X]] ĕмĕр — [[1725]]). == Ссылки == * [http://creounity.com/apps/time_machine/index.php?go=russia.php&lang=ru «Creounity Машина Времени»]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — конвертер дат, записанных с помощью кириллической системы записи чисел, в год по григорианскому календарю и обратно. * [http://info-7.ru/Titlo/Titlo.shtml «Титло»] — переводчик чисел из современной записи в запись буквами кириллицы и глаголицы (и обратно). * [https://web.archive.org/web/20121210075748/http://www.pravpiter.ru/zads/n018/ta013.htm О старинной русской нумерации] * [http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/theory/251/ У больших чисел громкие имена]. Статья о наименовании больших чисел в журнале «[[Вокруг света (журнал)|Вокруг света]]». [http://ctac.livejournal.com/23807.html Та же статья], с дополнениями от автора. * {{ВТ-ЭСБЕ|Колода, число}} * {{cite web |url = http://www.unicode.org/L2/L2006/06042-cleminson-cyrillic.pdf |title = Proposal for additional cyrillic characters |author = Professor R. M. Cleminson |date = 2006-01-26 |format = PDF |accessdate = 2017-10-10 |lang = en }} * {{cite web |url = http://www.unicode.org/L2/L2007/07003r-n3194r-cyrillic.pdf |title = Proposal to encode additional Cyrillic characters in the BMP of the UCS |author = Michael Everson, David Birnbaum, Ralph Cleminson, Ivan Derzhanski, Vladislav Dorosh, Alexej Kryukov, Sorin Paliga, Klaas Ruppel |date = 2007-03-21 |format = PDF |accessdate = 2017-10-11 |lang = en }} {{Харпăр ятлă хисепсем}} {{Навигационная таблица |state = {{{state|collapsed}}} |заголовок = [[Система записи чисел кириллицей]] |класс_списков = hlist |группа1 = Единицы |список1 = * [[1 (число)|1]] = [[А (кириллица)|А (аз)]] * [[2 (число)|2]] = [[В (кириллица)|В (веди)]] * [[3 (число)|3]] = [[Г|Г (глаголь)]] * [[4 (число)|4]] = [[Д|Д (добро)]] * [[5 (число)|5]] = [[Е (кириллица)|Е (есть)]] * [[6 (число)|6]] = [[Зело|S (зело)]] * [[7 (число)|7]] = [[З|З (земля)]] * [[8 (число)|8]] = [[И|И (иже)]] * [[9 (число)|9]] = [[Фита|Ѳ (фита)]] |группа2 = Десятки |список2 = * [[10 (число)|10]] = [[І (кириллица)|I (и)]] * [[20 (число)|20]] = [[К (кириллица)|К (како)]] * [[30 (число)|30]] = [[Л|Л (люди)]] * [[40 (число)|40]] = [[М (кириллица)|М (мыслете)]] * [[50 (число)|50]] = [[Н (кириллица)|Н (наш)]] * [[60 (число)|60]] = [[Кси (кириллица)|Ѯ (кси)]] * [[70 (число)|70]] = [[О (кириллица)|О (он)]] * [[80 (число)|80]] = [[П|П (покой)]] * [[90 (число)|90]] = [[Коппа (кириллица)|Ҁ (коппа)]], [[Ч|Ч (червь)]] |группа3 = Сотни |список3 = * [[100 (число)|100]] = [[Р (кириллица)|Р (рцы)]] * [[200 (число)|200]] = [[С (кириллица)|С (слово)]] * [[300 (число)|300]] = [[Т (кириллица)|Т (твердо)]] * [[400 (число)|400]] = [[У|У (ук)]] * [[500 (число)|500]] = [[Ф|Ф (ферт)]] * [[600 (число)|600]] = [[Х (кириллица)|Х (хер)]] * [[700 (число)|700]] = [[Ѱ|Ѱ (пси)]] * [[800 (число)|800]] = [[Омега (кириллица)|Ѡ (омега)]] * [[900 (число)|900]] = [[Ц|Ц (цы)]] |группа4 = Тысячи, миллионы и т. п. |список4 = * [[10 000 (число)|10 000]] = [[Система записи чисел кириллицей#Тьма|Тьма]] * [[100 000 (число)|100 000]] = [[Система записи чисел кириллицей#Легион (неведий)|Легион]] * [[Миллион|1 000 000]] = [[Система записи чисел кириллицей#Леодр|Леодр]] * [[10 000 000 (число)|10 000 000]] = [[Система записи чисел кириллицей#Вран (ворон)|Вран]] * [[100 000 000 (число)|100 000 000]] = [[Система записи чисел кириллицей#Колода|Колода]] * [[Миллиард|1 000 000 000]] = [[Система записи чисел кириллицей#Тьма тем|Тьма тем]] |группа5 = См. также |список5 = * [[Алфавитная запись чисел]] * [[Глаголица]] * [[Кириллица]] * [[Русская система мер]] * [[Сорок сороков]] * [[Счёты]] * [[Титло]] * [[Числа с собственными именами]] }} [[Категори:Кириллица]] [[Категори:Цифрăсем]] [[Категори:Шут йĕркисем]] [[Категори:Русь]] [[Категори:Вырăс патшалăхĕ]] [[Категори:Палеографи]] 9os2ft133w9tgg0svuchkk4io0uuvjb Альфонсина Сторни 0 108651 878264 790985 2026-10-16T19:12:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 878264 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă | Ят = Альфонсина Сторни | Тăван ят = Alfonsina Storni | Ӳкерчĕк = AlfosinaStorni.jpg | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă вăхăт = [[1892]], [[çу, 29]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Каприаска|Лугано тăрăхĕнче}}, [[Швейцари]] | Вилнĕ вăхăт = [[1938]], [[юпа, 25]] | Вилнĕ вырăң = {{ВВ|Мар-дель-Плата|Мар-дель-Платăра}}, [[Аргентина]] | Гражданлăх = {{Ялавлани|Аргентина}} | Ĕçлев тĕсĕ = поэтесса | Хастар çулсем = | Тĕлĕ = [[модернизм]], [[постмодернизм]] | Жанр = | Ĕçсен чĕлхи = [[испан чĕлхи|испан]] }} '''Альфонси́на Сто́рни''' ({{lang-es|Alfonsina Storni}}; 29.5.1892, Швейцари — 25.10.1938, Аргентина) — латин-американ сăвăçи/прозăçи, Латин Америкăри [[модернизм]]па [[феминизм]] юхмĕсенчи паллă фигура. == Биографи == Сторни 1892 çулхи çăвăн 29-мĕшĕнче Сала-Каприаскăра ([[Швейцари]]) сăра пĕçерекен аргентин уçламçи килйышĕнче çуралнă. Çакна пула Альфонсина [[итальян чĕлхи]]не лайăх пĕлнĕ. Европăра бизнес ăнманнипе Сторни [[Аргентина|Аргентинăна]] куçса кайнă та [[Росарио]] хулара таверна уçнă. [[1907]] çулта Альфонсина юркăн театр труппипе çыхланса канă та çĕршыв тăрăх çӳренĕ. Театр сцени çинче вăл темиçе роле, сăмахран [[Генрик Ибсен]], [[Перес Гальдос Бенито|Бенито Перес Гальдос]], [[Санчес Флоренсио|Флоренсио Санчес]] драматургсен пьесисемпе лартнă спектакльсенче сăнарланă<ref>{{статья|автор=Alejandra Guibert|пуçелĕк=Alfonsina Storni|каçă=http://mujeresparapensar.wordpress.com/2008/06/18/alfonsina-storni/|кăларăм=mujeres para pensar|вырăн=|издательство=WordPress.com|çул=2008|выпуск=|том=|номер=|страницы=|isbn=|archivedate=2011-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718102820/http://mujeresparapensar.wordpress.com/2008/06/18/alfonsina-storni/}}</ref>. == Еткерлĕхĕ == Альфонсина Сторни пултарулăхĕ [[Рамирес Ариэль|Ариэль Рамирес]] тата [[Луна Феликс|Феликс Луна]] ӳнерçĕсене «Альфонсина тата тинĕс» ({{lang-es|Alfonsina y el Mar}}) юрăна çырма хавхалантарнă, кайран çак юрăна нумай артист шăрантарнă: * [[Соса Мерседес|Мерседес Соса]], * [[Либертад Таня|Тания Либертад]] (Tania Libertad), * [[Каламаро Андрес|Андрес Каламаро]] (Andrés Calamaro), * [[Мускури Нана|Нана Мускури]], * [[:en:Mocedades|Mocedades]] тата ыттисем те. == Хайланисем == * [[1916]] La inquietud del rosal * [[1918]] El dulce daño * [[1919]] Irremediablemente * [[1920]] Languidez * [[1925]] Ocre * [[1926]] Poemas de amor («Савăç лирики») * [[1927]] El amo del mundo: comedia en tres actos — пьеса * [[1932]] Dos farsas pirotécnicas — пьеса * [[1934]] Mundo de siete pozos («Çичĕ çăл тĕнчи») * [[1938]] Mascarilla y trébol («Маска тата виççулçăк») === Вилнĕ хыçăнхисем === * [[1938]] Antología poética («Поэзи антологийĕ») * [[1968]] Poesías completas («Поэзи хайлавĕсен тулли пухăмĕ») * [[1998]] Nosotras y la piel: selección de ensayos («Эпир, хĕрарăмсем, тата тир: суйланă эссе») == Литература == * {{кĕнеке|автор=Ana Silvia Galán, Graciela Gliemmo|пуçелĕк=La otra Alfonsina|вырăн=Buenos Aires|издательство=Aguilar|çул=2002|страниц=391}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.cervantesvirtual.com/bib_autor/Alfonsina/index.shtml Альфонсина Сторни в Виртуальной Библиотеке Сервантеса] {{ref-es}} * Книга стихотворений в прозе "Стихи о любви" 1926 года Альфонсины Сторни. Перевод Павла Алешина: http://www.elgatotango.ru/tangoman/3001/document3174.phtml * [http://imdb.com/title/tt0189346/ «Alfonsina»], биографический фильм [[1957 год в кино|1957 года]] *Альфонсина Сторни: Потерянная нежность / Павел Алешин. Издательские решения, 2018: https://web.archive.org/web/20230730080114/https://ridero.ru/books/alfonsina_storni/ [[Категори:Аргентина çыравçисем]] [[Категори:Аргентина сăвăçисем]] [[Категори:Шыва путăнса вилнисем]] [[Категори:Ла-Чакарита çăвинче пытарнисем]] [[Категори:1892 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 29-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1938 çулта вилнисем]] [[категори:Юпан 25-мĕшĕнче вилнисем]] o7zoic8ug1vlinlryxc5pt88qvspyux Шаблон:Potd/2026-10-22 (cv) 10 131001 878262 2026-10-16T18:00:35Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Красный дракон, скульптура Джима Бакли, во время разлива реки Ли в октябре 2023 года, Корк, Ирландия» 878262 wikitext text/x-wiki Красный дракон, скульптура Джима Бакли, во время разлива реки Ли в октябре 2023 года, Корк, Ирландия taztgk5titk9xlu0vtrqv8xnlra64wl Шаблон:Potd/2026-10-22 10 131002 878263 2026-10-16T18:00:48Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg» 878263 wikitext text/x-wiki Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg k4pgn6vxs6gh8hic6c83q8cuq5uxcsy