Прицак Омельян Иосифович

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Прицак Омельян Иосифович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12331</id>
    <revision>
      <id>878308</id>
      <parentid>712364</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T07:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>32582</id>
      </contributor>
      <origin>878308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10142" sha1="65y1s6o5y2hfv0t2gsbpkenzknbdnhv" xml:space="preserve">{{Ăсчах
 |Ят                  = Омелья́н Ио́сифович Прица́к
 |Тăван ят       = {{lang-uk|Омелян Йосипович Пріцак}}
 |Ӳкерчĕк          = Omeljan Pritsak, Ottoman documents and the Black Sea region colloquium, HURI, March 1981.jpg
 |Анлăшĕ               = 
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни = 
 |Çуралнă вăхăт        = [[1919]], [[ака, 7]]
 |Çуралнă вырăн       = [[Лука (Самбор районĕ)|Лука]], [[Украина]]
 |Вилнĕ вăхăт          = [[2006]], [[çу, 29]]
 |Гражданлăх          = {{Польша}} → {{СССР}} → {{АПШ}}
 |Вилнĕ вырăн         = {{ВВ|Бостон|Бостонра}}, [[АПШ]]
 |Ăслăх сфери        = [[истори]]
 |Ĕç вырăнĕ         = [[Гарвард университечĕн украин ăслăх институчĕ|Гарвардри украинистика институчĕ]]
 |Ăсчах степенĕ       = 
 |Ăсчах хисепĕ        = 
 |Альма-матер          = [[Львов университечĕ]]
 |Ăслăх ертӳçи = [[Крымский Агафангел Ефимович|А. Е. Крымский]]
 |Паллă вĕренкенсем   = [[Кинан Эдвард Льюис|Э. Л. Кинан]]  
 |Паллă         = историк-[[тухăç пĕлевçи]]
 |Чыславсемпе парнесем     = {{Украина Президенчĕн Хисеп палли }}
 |Çырни              = 
 |Çырни анлăшĕ       = 
 |Сайт               = 
}}
'''Омелья́н Ио́сифович Прица́к''' ({{lang-uk|Омелян Йосипович Пріцак}}; [[ака,7]], [[1919]], [[Лука (Самбор районĕ)|Лука]], Самбор повячĕ, [[Львов вăйпутлăхĕ]], [[Поляк Республики (1918—1939)|Поляк Республики]] — [[çу, 29]], [[2006]], [[Бостон]], шт. [[Массачусетс]], [[АПШ]]) — американ историкĕ-[[тухăç пĕлевçи]], [[Гарвард университечĕ]] профессор-эмеричĕ, [[Гарвард университечĕн украин ăслăх институчĕ|Гарвардри украинистика институтне]] ({{lang-en|Harvard Ukrainian Research Institute}}) йĕркелекенĕ тата унăн пĕрремĕш директорĕ ([[1973]]—[[1989]]), Украинăн НА ютçĕр пайташĕ, [[Крымский Агатангел Ефимович|А.&amp;nbsp;Крымский]] ячĕллĕ Тухăç пĕлĕв институтне никĕслекенĕ тата унăн пĕрремĕш директорĕ ([[1991]]—[[1998]]), хисеплĕ президенчĕ.

Ăслăх тĕпчевĕсен облаçĕ: период [[Авалхи вырăс патшалăхĕ]]н малтанхи тапхăрĕ, унăн историпе çыхăннă тухăçри çăлкуçсене тĕпчени. Унсăр пуçне, хăйĕн ĕçĕсене [[хазарсем|хазарсен]], [[печенегсем|печенегсен]], [[кăпчаксем|кăпчаксен]] историне тĕпченĕ. [[Грушевский Михаил Сергеевич|М.&amp;nbsp;Грушевский]] никĕс хывнă украин наци шкулĕн йăлисене тăсаканĕ. А.&amp;nbsp;Крымскинчен вĕреннĕскер.

О. И. Прицакăн чи пысăк ĕçĕ — 5-томлă «Руç пулса кайни» ({{lang-uk|«Походження Русі»}}, {{lang-en|«The Origin of Rus»}}), унăн пĕрремĕш  томĕ [[1981]] çулта акăлчанла тухнă. Киев Руçĕ пуçланса кайнине [[Норманизм|норманн позицисене]] шута илсе ăнлантарнă. Çаплах вăл [[Голб Норман|Н.&amp;nbsp;Голб]] ăсчахпа пĕрле [[Киев çыравĕ|«Киев çырăвне»]] тĕпчесе кăларнă монографипе паллă, унта [[Киев]]а хазарсем никĕсленĕ тесе ăнлантарнă&lt;ref&gt;[http://ukrstor.com/ukrstor/tolocko-puti-2-06.html Миф о хазаро-иудейском основании Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623171353/http://www.ukrstor.com/ukrstor/tolocko-puti-2-06.html |date=2015-06-23 }}&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==
[[1919]] çулхи [[пуш, 7|пуш уйăхĕн 7-мĕшĕнче]] Украинăн [[Львов облаçĕ]]нчи [[Лука]] хулинче çуралнă.

[[1936]] çулта [[Тернопăль]] гимназийĕнчен вĕренсе тухсан [[1940]] çулччен [[Львов]] университетĕнче çывăх хĕвел тухăç халăхĕсен историпе филологине алла илнĕ, каярах пĕлĕвне [[Украина]] СССР ĂА аспирантуринче ӳстернĕ. [[1943]] çулта [[Германи]]е куçса кайнă, [[Берлин]]па Геттинген университечĕсенче вĕреннĕ.

[[1948]] çулта тухтăр ĕçне хӳтĕлесе тĕрĕк, иран, испан тата славян пĕлĕвĕн тĕпчевçи ятне тивĕçнĕ. [[1951]] çулта «Stammes namen und Titularuren der altischen Volker» диссертацийĕпе хӳтлĕве тухнă, Геттинген университетĕнче алтай пĕлĕвĕпе историйĕн вĕрентӳçинче ĕçленĕ.

[[1952]] çулта [[Гамбург]] аслă шкулне куçнă. [[1961]] – [[1964]] çулсенче [[АПШ]]-ри Сиэтлти [[Вашингтон]] университетĕнче, [[1964]]-[[1989]] çулсенче [[Гарвард]]ра тĕрĕк профессорĕ вырăнĕнче тăрăшнă.

[[2006]] çулхи [[çу, 29|çăвăн 29-мĕшĕнче]] çут тĕнчерен уйрăлнă.

== Уйрăм кăларăмсем ==
* Die bulgarische Furstenliste und die Sprache der Protobulgaren, Wiesbaden, [[1955]].
*''The origins of the Old Rus' weights and monetary systems: Two studies in Western Eurasian metrology and numismatics in the seventh to eleventh centuries.''  Cambridge, Mass.: Distributed by Harvard University Press for the Harvard Ukrainian Research Institute, 1998. 
*''From Kievan Rus' to modern Ukraine: Formation of the Ukrainian nation'' (with Mykhailo Hrushevski and John Stephen Reshetar). Cambridge, Mass.: Ukrainian Studies Fund, Harvard University, 1984.
*''[[Khazar]]ian [[Hebrew language|Hebrew]] documents of the [[tenth century]].'' (with [[Golb, Norman]] Ithaca: Cornell University Press, 1982.
*&quot;The Polovcians and Rus'&quot; (Journal Article in ''[[Archivum Eurasiae medii aevi]]''), 1982.
*''The origin of Rus'.''  Cambridge, Mass.: Distributed by Harvard University Press for the Harvard Ukrainian Research Institute, 1981.
*Studies in medieval Eurasian history  London: Variorum Reprints, 1981.
*''On the writing of history in Kievan Rus''. Cambridge, Mass.: Ukrainian Studies Fund, Harvard University, 1980.
*''The Khazar Kingdom's Conversion to [[Judaism]].'' (Journal Article in ''Harvard Ukrainian studies'', 1978)
*''The Pechenegs: A Case of Social and Economic Transformation'' (Journal Article in Archivum Eurasiae medii aevi), 1975
*''Two Migratory Movements in the Eurasian Steppe in the 9th-11th Centuries''. (Conference Paper in Proceedings : Proceedings of the 26th International Congress of Orientalists, New Delhi 1964, Vol. 2)
*The Decline of the Empire of the Oghuz Yabghu'' (Journal Article in Annals of the Ukrainian Academy of Arts and Sciences in the United States), 1952.
*''Пріцак, Омелян. Походження Русі. Стародавні скандинавські джерела (крім ісландських саг). – Т.І. – К.: Обереги, 1997. – 1080 с. 
*''Пріцак, Омелян Походження Русі. Стародавні скандинавські саги і Стара Скандинавія. – т. II. - К.: Обереги, 2003 – 1304 с.

=== Статйисем ===
* Die Herkunft der Alliohone und Allomorphe im Turkishen // UAJb, XXXIII, 1-2. Wiesbaden, 1961.

== Асăрзавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* ''[[Голден Питер Бенджамин|Голден П.]]'' Достижения и перспективы хазарских исследований // Хазары. Евреи и славяне. Том 16 (Jews and slavs, volume 16) / Сб. под ред. В. Петрухина, В. Московича, А. Федорчука, А. Кулика, Д. Шапиро. — Иерусалим: Гешарим; М.: Мосты культуры, 2005.
* ''Домбровский О.'' Памяти Омеляна Прицака (Спогади) // Український історик. — 2006. — Т. XLIII, 1-3. — С. 228—237.
* ''[[Портнов Андрей Владимирович (историк)|Портнов А.]]'' Історiї iсторикiв. Обличчя й образи української iсторіографїї ХХ столiття. — К.: Критика, 2011. — С. 185—199.
* ''Flier M. S.'' Omeljan Pritsak 7 April 1919-29 May 2006 // Harvard Ukrainian Studies. — 2004—2005. — Vol. 27, № 1/4. — P. 11—12.
* ''Frye R.'' Omeljan Pritsak (1919—2006) // Middle East Studies Association Bulletin. — 2006. — Vol. 40, № 2. — P. 314—315.
* [[Чоротегин Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Чоротегин Т.]] Чэкайэмо на вас Бишкеку! // Нуска. – 1995. - № 3. – Октябрь. – Б. 3. &lt;br&gt;

[[Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем]]
[[Категори:Тюркологсем, алфавитпа]]
[[Категори:АПШ историкĕсем]]
[[Категори:Украина тухăç пĕлевçисем]]</text>
      <sha1>65y1s6o5y2hfv0t2gsbpkenzknbdnhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çурçĕр Осети</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13812</id>
    <revision>
      <id>878302</id>
      <parentid>853329</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T18:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11185" sha1="turn1k97n76zv9szx1syhixj3w2oj2i" xml:space="preserve">{{cleanup}}
'''Çурçĕр Осети — Алани''' (''Çурçĕр Осети'', [[осетин чĕлхи|осет.]] ''Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани'') — [[Раççей|Раççей Федерацийĕ]]н субъекчĕ, [[Кăнтăр федераллă округ]]а кĕрет.

Тĕп хули — [[Владикавказ]].

[[1924]] çулти утăн 7-мĕшĕнче йĕркеленĕ.

Ҫурҫӗр Осетийӗн ялавӗ:
[[File:Flag of North Ossetia.svg|100px]]

== Географи ==
[[Image:North ossetia alania map.png|thumb|250px|right]]
Ҫурҫӗр Осетийӗн картти:

== Тавралăхĕ ==
[[Кабардино-Балкари Республики]], [[Ставрополь Ен]]ĕпе, [[Чечня|Чечен Республикипе]], [[Ингушети|Ингуш Республикипе]] тата [[Грузи]]пе чикĕ тытать.

== Халăх йышĕ ==
[[Ӳкерчĕк:LocationNorthOssetia-Alania.png|frame|Çурçĕр Осети Кăнтăр федераллă округĕн картти çинче]]
Пурăнакан халăх йышĕ — 704 400 çын ([[2005]]), йышлăхĕ — 88,1 çын/çм² ([[2005]]), хула çыннисен пайĕ — 65,4 % ([[2005]]).

Çурçĕр Осети Раççей Федерацийĕн чи йышлă субъекчĕ пулать. Тĕп вырăнĕнче халăх йышлăхĕ 140 çын/çм² ытла. Республикăри 48 % халăхĕ [[Владикавказ]]ра пурăнать.
{| class=&quot;standard&quot;
!Халăх ||Йышĕ, [[2002]] çул, пин
([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2012-01-26 }})
|-
|[[Осетинсем]]|| 445,3 (62,7 %)
|-
|[[Вырăссем]]|| 164,7 (23,2 %)
|-
|[[Ингушсем]]|| 21,4 (3,0 %)
|-
|[[Эрменсем]]|| 17,1 (2,4 %)
|-
|[[Кумыксем]]|| 12,7 (1,8 %)
|-
|[[Грузинсем]]|| 10,8 (1,5 %)
|-
|[[Украинсем]]|| 5,2
|-
|[[Чеченсем]]|| 3,4
|-
|[[Кабардинсем]]|| 2,8
|-
|[[Турккăсем]]|| 2,8
|-
|&lt;small&gt; кунта 2500 ытла йышлă халăха кăтартнă &lt;/small&gt;
|}

=== Пурăнан вырăнсем ===
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em&quot;
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | '''5 пин ытла çынлă пурăну вырăнĕсем'''&lt;br /&gt;[[2007]] çулăн кăрлач, 1 тĕлне
|-
|
&lt;table width=&quot;600&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot;&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td width=&quot;35%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Владикавказ]]&lt;/td&gt;
  &lt;td width=&quot;15%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;313,8&lt;/td&gt;
  &lt;td width=&quot;35%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Михайловское (Северная Осетия)|Михайловское]]&lt;/td&gt;
  &lt;td width=&quot;15%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;10,3 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Моздок]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;40,8&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Чермен (Çурçĕр Осети)|Чермен]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;8,4 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Беслан]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;35,8&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Кизляр (Çурçĕр Осети)|Кизляр]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;8,4 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Алагир]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;19,9&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Архонская]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,9 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Ардон (Çурçĕр Осети)|Ардон]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;16,9&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Камбилеевское]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,6 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Заводской (Çурçĕр Осети)|Заводской]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;15,0&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Гизель (Çурçĕр Осети)|Гизель]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,1 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Эльхотово]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;12,2 (2003)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Чикола]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,0 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Ногир]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;11,3 (2003)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Змейская]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,4 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Сунжа (ял)|Сунжа]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;11,3 (2003)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Павлодольская]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,7 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Дигора]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;11,2&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Луковская]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,2 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Октябрьское (Çурçĕр Осети)|Октябрьское]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;10,6 (2003)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Майское (Çурçĕр Осети)|Майское]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,1 (2003)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
|}
&lt;/div&gt;

== Административлă-территори пайланăвĕ ==
{|
| width=&quot;40 %&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;middle&quot; bgcolor=&quot;#A6FFA6&quot; | '''Район'''
| width=&quot;39 %&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;middle&quot; bgcolor=&quot;#A6FFA6&quot; | '''Административлă тĕпĕ'''
| width=&quot;7 %&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;middle&quot; bgcolor=&quot;#A6FFA6&quot; | '''Халăх йышĕ, пин çын (кăрлач, 1, [[2005]])'''
| width=&quot;7 %&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;middle&quot; bgcolor=&quot;#A6FFA6&quot; | '''Лаптăкĕ, пин çм²'''
| width=&quot;7 %&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;middle&quot; bgcolor=&quot;#A6FFA6&quot; | '''Халăх йышлăхĕ'''
|-
| width=&quot;40 %&quot; | [[Çурçĕр Осети Алагир районĕ|Алагир районĕ]]
| width=&quot;39 %&quot; | [[Алагир]] хула
| width=&quot;7 %&quot; | 36,6
| width=&quot;7 %&quot; | 2,01
| width=&quot;7 %&quot; | 18,2
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | [[Çурçĕр Осети Ардон районĕ|Ардон районĕ]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | г.&amp;nbsp; [[Ардон]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 27,9
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 0,36
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 77,5
|-
| [[Çурçĕр Осети Дигор районĕ|Дигор районĕ]]
| г.&amp;nbsp; [[Дигора]]
| 20,4
| 0,64
| 31,9
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | [[Çурçĕр Осети Ираф районĕ|Ираф районĕ]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | с.&amp;nbsp;[[Чикола]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 15,4
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 1,37
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 11,2
|-
| [[Çурçĕр Осети Киров районĕ|Киров районĕ]]
| с.&amp;nbsp;[[Эльхотово]]
| 26,9
| 0,36
| 74,7
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | [[Çурçĕр Осети Моздок районĕ|Моздок районĕ]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | г.&amp;nbsp; [[Моздок]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 87,6
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 1,08
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 81,1
|-
| [[Çурçĕр Осети Сылтăм Çыр районĕ|Сылтăм Çыр районĕ]]
| г.&amp;nbsp; [[Беслан]]
| 55,6
| 0,38
| 146,3
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | [[Çурçĕр Осети Хулаçум районĕ|Хулаçум районĕ]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | с.&amp;nbsp; [[Октябрьское]]
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 102,3
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 1,46
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | 70,0
|}

== Хуçалăхĕ ==
[[Ӳкерчĕк:North ossetia map Rus.png|right|thumb|250px|Çурçĕр Осети картти]]

== Çавăн пекех ==
* [[Осетин-ингуш хирĕçĕвĕ]]

== Каçăсем ==
{{commons|Category:North Ossetia-Alania}}
* [http://rso-a.ru/ Çурçĕр Осети-Алани республики Ертĕвĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413162033/http://www.rso-a.ru/ |date=2008-04-13 }}
* [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&amp;id=15 Çурçĕр Осети - Алани &quot;Пĕтĕм Раççей&quot; хыпарлăх-каталогра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927182555/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&amp;id=15 |date=2007-09-27 }}
* [http://www.noar.ru Постоянное представительство Республики Северная Осетия - Алания при Президенте РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625083837/http://www.noar.ru/ |date=2014-06-25 }}
* [http://fandag.ru/ fandag.ru/ Осетинсем, Осети, Алани, Аланин геральдики, скифсем, сарматсем, истори, Нарт кăссайĕ, форум]
* [http://alania.clan.su/ Алани: истори, этеплĕх, йалисем, çыннисем]
* [http://region15.ru/ Çурçĕр-Осети хыпар-кану порталĕ «15-мĕш регион»]
* [http://fc-alania.ru/ ФК «Алания» Владикавказ: Официаллă сайт]
* [http://alaniya.spektr.info/ Осети УçăллăРаççейĕн Кăнтăрĕ порталĕнче]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://gallery.darial-online.ru/ «Осети-Алани»] фотогалерея
* [https://web.archive.org/web/20080416214141/http://ossetians.com/rus/ «Осетинсем»]

{{Çурçĕр Осети}}
{{Çурçĕр Арамаçи федераци тăрăхĕ}}
{{Раççей Федераци субъекчĕсем}}

{{stub}}

[[Категори:Çурçĕр Осети-Алани]]</text>
      <sha1>turn1k97n76zv9szx1syhixj3w2oj2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кăвак хăлат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15447</id>
    <revision>
      <id>878309</id>
      <parentid>692808</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T09:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="crncg70kusgkfsc5zxmu54ai1zc6ubn" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Henharrier.jpg|thumb|250px|Кăвак хăлат]] [[Ӳкерчĕк:Circus cyaneus distribution map.png|thumb|250px|Кăвак хăлат ареалĕ]]
[[File:Circus cyaneus MHNT.ZOO.2010.11.83.1.jpg|thumb| ''Circus cyaneus'']]
'''Кăвак хăлат (хир хăлачĕ)''' - пысăкăшпе курак евĕр, анчах хӳри тата çунаттисем вăрăмрах пирки пысăкрах пек.
[[Уçлăх]] вырăнсенче пурăнма юратать.
4-5 шурă [[çăмарта]] тăвать, 1-мĕш çăмартине тусанах ами пусса ларать, чĕпписем пурте пĕр харăс тухмаççĕ. Аçи амине те, чĕпписене те тăрантарать. [[Ӗмĕр]]не пĕр мăшăрпа ирттереççĕ.
[[Ака уйăхĕ]]нче вĕçсе килеççĕ, [[авăн уйăхĕ]]нче çемйипе [[кăнтăр]]а [[çул]] тытаççĕ.
[[Чăваш]]ра вĕсен йышĕ сахалах мар.

== Каçăсем ==

* [https://web.archive.org/web/20090403042201/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Northern_Harrier.html Корнел орнитолои лабораторийĕ: Кăвак хăлат]
* [http://www.sdakotabirds.com/species/northern_harrier_info.htm Кăнтăр Дакотăри кайăксем: Кăвак хăлат]
* [http://www.flickr.com/search/groups/?q=Circus%20cyaneus&amp;w=42637302%40N00&amp;m=pool ]
&lt;!--interwiki--&gt;

{{ornitology-stub}}

[[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]]
[[Категори:Хăлатсем]]
[[Категори:Евразири вĕçен кайăксем]]
[[Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем]]
[[Категори:1766 çулта çырнă чĕрчунсем]]</text>
      <sha1>crncg70kusgkfsc5zxmu54ai1zc6ubn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аниканова Мария Викторовна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51239</id>
    <revision>
      <id>878303</id>
      <parentid>773289</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T21:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9092" sha1="24kss026kchdziptohv5o0ny2hcd0nt" xml:space="preserve">{{Кинематографист
 |ят                   = Мария Аниканова
 |тăван ят             =
 |ӳкерчĕк              = Мария Аниканова.jpg
 |анлăшĕ               = 150px
 |ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
 |çуралнă чухнехи ят   = Мария Викторовна Аниканова
 |çуралнă вăхăт        = [[1973]], [[çĕртме, 20]]
 |çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}, [[СССР]]
 |вилнĕ вăхăт          = 
 |вилнĕ вырăн          = 
 |професси             = Раççей актриси
 |гражданлăх           = {{RUS}}
 |хастар çулсем        = [[1991]]—х.в.
 |тĕлĕ                 = 
 |киностуди            = 
 |чыславсем            = {{Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ}} {{Раççей Федераци президенчĕн хисеп хучĕ}}
}}

'''Мария Викторовна Аниканова''' ([[çĕртме, 20]], [[1973]], [[Мускав]]&lt;ref name=an&gt;[http://www.proficinema.ru/guide/index.php?ID=2417&amp;PROP_NAME=SPRAV_AKTER Аниканова Мария]&lt;/ref&gt;) — [[раççей]] театрпа кино актриси. [[Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ]] (2014). [[Мускаври «Современник» театр]]ĕн актриси.

Раççей Федераци Президенчĕн хисеп хучĕпе чысланă.

== Кун-çулĕ ==
Мария Аниканова спортсмен çемьинче çуралнă. Унăн мамакăпе маçăкĕ — паллă совет [[Тăркăчпа чупас спорт|тăркăчпа чупакансем]] [[Аниканов Иван Яковлевич|Иван]] тата [[Аниканова Мария Михайловна|Мария Аникановы]], амăшĕ, [[Ирина Люлякова]], аккăшĕ фигуристка. Мари ашшĕ — [[Аниканов Виктор Иванович|Виктор Иванович Аниканов]], [[СССР]] тата [[Раççей]] фигурлă ярăнав командисен тухтăрĕ, [[1971]]-па. Мария, 16-мĕш çулчен, малтан [[Тарасова Татьяна Анатольевна|Татьяна Тарасова]] командинче, кайран Геннадий Аккерман патĕнче ярăннă&lt;ref&gt;[http://7dn.ru/article/privatelife/377257/4 Мария Аниканова: «Не могу быть в одиночестве»] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[1995]] çулта [[Б. Щукин ячĕллĕ театр училищи]]нче вĕренсе тухнă. Çав çултанпах [[Мускаври «Современник» театр]]ĕнче ĕçлеме тытăннă.

=== Çемье ===
Пĕрремĕш упăшка ([[1992]] - [[1995]]) — иккĕ хутчен олимп чемпионĕ, пăр çинче ташпăпа [[Евгений Платов]] ([[Оксана Грищук]]па пĕрле).

[[2003]] çулта [[РАÇТ]] актёрне — [[Сипин Андрей Евгеньевич|Андрей Сипина]] — качча тухнă. 2010 çулта Аглая хĕрача çуралнă.

== Пултарулăх ==

=== Театрти рольсем ===
* [[1996]] — «Четыре строчки для дебютантки» [[Ануй Жан|Ж. Ануй]] — ''Коломба''
* [[1997]] — «[[Вишнёвый сад (пьеса)|Вишнёвый сад]]» [[Чехов Антон Павлович|А. П. Чехова]] — ''Анна''
* [[1997]] — «[[Крутой маршрут (пьеса)|Крутой маршрут]]» [[Евгения Гинзбург]] — ''Екатерина Широкова''
* [[1997]] — «Аномалия» [[Александр Галин|Александра Галина]] — ''Жанна Калмыкова''
* [[1998]] — «[[Звёзды на утреннем небе (пьеса)|Звёзды на утреннем небе]]» [[Александр Галин|Александра Галина]] — ''Мария''
* [[2001]] — «Балалайкин и К°» [[Салтыков-Щедрин Михаил Евграфович|М. Е. Салтыков-Щедрин]] — ''Полина''
* [[2002]] — «Селестина» [[Николай Коляда|Николая Коляды]] — ''Мелибея''

=== Кинорольсем ===
* [[1991]] — [[Дом под звёздным небом (фильм)|Дом под звёздным небом]] — ''Ника, младшая дочь Башкирцева''
* [[1992]] — [[Завтра или ядерная принцесса (фильм)|Завтра или ядерная принцесса]] или другое название [[Завтра. Любовь в запретной зоне (фильм)|Завтра. Любовь в запретной зоне]] — ''Майя''
* [[2000]] — [[Пантера (фильм, 2000)|Пантера]] — ''Мария''
* [[2001]] — [[Парижский антиквар (телесериал)|Парижский антиквар]]
* [[2001]] — [[Спасатели. Затмение (фильм)|Спасатели. Затмение]]
* [[2002]] — [[Кодекс чести (телесериал)|Кодекс чести]]
* [[2002]] — [[Фаталисты (фильм)|Фаталисты]]
* [[2003]] — [[Дружная семейка]] — ''Анастасия''
* [[2004]] — [[Ключи от бездны (телесериал)|Ключи от бездны]] — ''Мария''
* [[2004]] — [[Холостяки (телесериал)|Холостяки]]
* [[2004]] — [[Ландыш серебристый (телесериал)|Ландыш серебристый 2]] — ''Людмила''
* [[2005]] — [[Охота на изюбря (телесериал)|Охота на изюбря]] — ''Вера''
* [[2005]] — [[Две судьбы (телесериал)|Две судьбы 2]] — ''Светлана Юсупова''
* [[2005]] — [[КГБ в смокинге (телесериал)|КГБ в смокинге]] — ''Мария''
* [[2006]] — [[Охота на гения (телесериал)|Охота на гения]] — ''Тамара Сорокина''
* [[2006]] — [[Всё смешалось в доме (телесериал)|Всё смешалось в доме]] — ''Светлана Баженова''
* [[2008]] — [[Судебная колонка (телесериал)|Судебная колонка]] — ''Инга''
* [[2008]] — [[Жаркий лёд]] — ''Фигуристка Анна Берковская''
* [[2008]] — [[Любовь и смерть Карениной Анны (телесериал)|Любовь и смерть Карениной Анны]] — ''Кити Щербацкая''
* [[2008]] — [[Женщина без прошлого (телесериал)|Женщина без прошлого]] — ''Александра Кузнецова, бизнесвумен''
* [[2008]] — [[Две судьбы (телесериал)|Две судьбы. Новая жизнь]] — ''Светлана Юсупова''
* [[2008]] — [[Крутой маршрут (фильм, 2008)|Крутой маршрут]] (телеспектакль) — ''Екатерина Широкова''
* [[2009]] — [[Ещё один шанс (телесериал)|Ещё один шанс]] (Раççей, Украина) — ''Полина Черкасова''
* [[2009]] — [[Когда на юг улетят журавли (фильм)|Когда на юг улетят журавли]] — ''Ирина Анатольевна Егорова (вĕрентӳç)''
* [[2012]] — [[Лист ожидания (сериал)|Лист ожидания]] — ''Ирина Аленичева''
* [[2012]] — [[Куклы (сериал)|Куклы]]- Маргарита
* 2013 — [[Нюхач]] — Юлия («Нюхач» арăмĕ пулнăскер)
* 2013 ---  Мечтать не вредно --- Света
* 2014 — [[Линия Марты]] — Ольга

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсен ят-йышĕ}}

== Каçăсем ==
* {{imdb name|id=0030050|name=Мария Аниканова}}
* [http://www.rusactors.ru/a/anikanova/index.shtml Мария Аниканова на Русакторс]
* [http://www.ruskino.ru/art/2791 Мария Аниканова на Рускино] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302190409/http://ruskino.ru/art/2791 |date=2008-03-02 }}

[[Категори:Раççей актрисисем]]
[[Категори:Борис Щукин ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнисем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Современник театр]]</text>
      <sha1>24kss026kchdziptohv5o0ny2hcd0nt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бойцов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63145</id>
    <revision>
      <id>878298</id>
      <parentid>582907</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T13:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demonax</username>
        <id>17963</id>
      </contributor>
      <origin>878298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="467lsf26bb38q8lrwf0cc4rhdry3qoh" xml:space="preserve">'''Бойцо́в''' —{{d-l|Бойцова}} вырăс хушамачĕ

* [[Бойцов Александр Герасимович]] (1904-1977) — Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* [[Бойцов Аркадий Сергеевич]] (1923—2000) — совет лётчикĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* {{NL|Бойцов, Василий}}
* [[Бойцов Владимир Сергеевич]] (1985) — раççей çуна спортсменĕ, Олимп командин пайташĕ.
* [[Бойцов Евгений Васильевич]] (1919-1945) — Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* [[Бойцов Денис Николаевич]] (1986—2026) — раççей боксёр-профессионалĕ.
* [[Бойцов Евгений Васильевич]] (1919—1945) — Совет Союзĕн Паттарĕ.
* [[Бойцов Иван Никитович]] (1918-1940) — Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* [[Бойцов Игорь Михайлович]] (1912—1944) — совет артиллерисчĕ, [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]] (вилнĕ хыççăн).
* [[Бойцов Филипп Степанович]] (1917—1999) — совет лётчикĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ.

[[Категори:Хушаматсем]]</text>
      <sha1>467lsf26bb38q8lrwf0cc4rhdry3qoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виççĕмĕш Успенски</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81122</id>
    <revision>
      <id>878306</id>
      <parentid>871298</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T04:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>/* Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем */</comment>
      <origin>878306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8630" sha1="4xzh97lkvrzrub2wpqlf2j55lo7d6p8" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Успенски (пĕлтерĕшсем)}}
{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Виççĕмĕш Успенски
 |тăван çĕлĕк              = Виççĕмĕш Успенски
 |герб                     = Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg
 |ялав                     = Flag of Irkutsk Oblast.svg
  |lat_deg =53 |lat_min =38 |lat_sec = 43
  |lon_deg =101 |lon_min =41 |lon_sec = 19
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             =   
 |регион карттин пысăккăшĕ = 
 |район карттин пысăккăшĕ  = 
 |регион                   = Иркутск облаçĕ
 |регион тапăлра           = Иркутск облаçĕ
 |район тĕсĕ               = Муниципаллă район
 |район                    = Зима районĕ
 |район тапăлра            = Зима районĕ{{!}}Зима
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх            = Новолетники ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра    = Новолетники ял тăрăхĕ{{!}}Новолетники
 |шалти пайлану            = урамсем
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = Ял
 |лаптăк                   = паллă мар
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ       =
 |Пурăнан халăх            = 497 
  |халăх çыравĕн çулĕ      = 2012
  |йышлăх                  = 
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = Вырăссем, чăвашсем
  |конфесси йышĕ           = христиансем
  |этнохороним             = виççемĕш успенскисем
  |вăхăт тăрăхĕ             =
  |почтă индексĕ            = 653241
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = +7 83846
 |автомобиль кочĕ          = 
 |цифрăллă идентификатор   = 32222824005
 |категория Commons-ра     = 
 |сайт                     = 
}}
'''Виççĕмĕш Успенски'''  ({{lang-ru|Успенский 3-й}}) —  [[Иркутск облаçĕ]]нчи [[Зима районĕ]]нчи  ял.
== Кунçул ==
Интернетран&lt;ref&gt;Ташней, Таисия. [https://chuvash.org/news/24346.html Чӑваш чӗлхи: Иркутск тӑрӑхӗнчи ялта чӑваш чӗлхи урокӗ иртнӗ] — 10.02.2020 20:54 &lt;/ref&gt;:
{{Цитата|Иркутск облаҫӗнчи Зима районӗнчи Новолетники ялӗнчи вулавӑшра «Чӑваш чӗлхин» чӗрӗ урокӗ иртнӗ. Ӑна Иркутск тӑрӑхӗнчи чӑвашсен «Юлташ» наципе культура автономийӗн пайташӗ, «Юхтӑр юрӑ» ҫемье ансамблӗн ертӳҫи Валентина Ягшимурадова тата Зинаида Ковалева вулавӑш ӗҫченӗ йӗркеленӗ. «Юлташ» автономин ертӳҫи Вероника Тимофеева пӗлтернӗ тӑрӑх, ачасене чӑваш алфавичӗпе паллаштарнӑ. Пӗчӗкскерсем чӑваш сӑмахӗсене калама хӑнӑхнӑ. Йӑлара тӗл пулакан япала ячӗсемпе паллашнӑ. Чӑваш тумтирӗн тӗрри-эрешӗ ҫинчен те каласа кӑтартнӑ вӗсене.

Вероника Тимофеева шухӑшланӑ тӑрӑх, ачасене мӗн пӗчӗкрен чӑвашла вӗрентмесен чӗлхе ҫухалӗ. Чӗлхене ҫемьере ҫеҫ мар, шкулта та вӗрентмелле. Унта ачасем ҫырулӑха, грамматикӑна, професси тата ӗҫ калаҫӑвне хӑнӑхаҫҫӗ тесе шухӑшлать вӑл.

Новолетники ялӗнче чӑвашла калаҫаҫҫӗ. Тӑван халӑхӑмӑр йӑли-йӗркине те унтисем манса ӗлкӗрмен иккен-ха. Анчах вырӑнти шкулта чӑваш чӗлхине вӗрентмеҫӗ. Ашшӗ-амӑшӗ тата тӳре-шара кӑмӑл тусан чӑвашла вӗрентес ӗҫе йӗркелеме автономи пулӑшма хатӗррине пӗлтернӗ Вероника Тимофеева. '''Масляногорск ялӗнче''' [[чӑваш чӗлхи]]не пилӗк ҫул ӗнтӗ факультатив йӗркипе вӗрентеҫҫӗ.}}

[[Виççĕмĕш Успенски]] те чăваш ялĕ иккенне ак çак тĕлтен пĕлме пулать&lt;ref&gt;Гергесова, Лидия. [http://baik-info.ru/novoletniki-selo-gde-rastet-hmel-i-varitsya-nastoyashchee-chuvashskoe-pivo Новолетники: село, где растет хмель и варится настоящее чувашское пиво]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — «СМ Номер один» валли. Фото авторăн, СМ Номер один , № 16,  апрелĕн 28-мĕшĕ, 2016&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|— В детстве тетя Лиза с нами, ребятишками, только на чувашском разговаривала, а когда мы пошли в школу, перешла на русский. Нам было тяжело. Учителя, к примеру, указывали на какой-нибудь предмет, называли его на русском, а мы — на чувашском. Никак не могли усвоить. Но еще хуже приходилось учащимся из Третьеуспенского. Начальную школу у себя они оканчивали на чувашском, а здесь им приходилось сразу переходить на русский.}}
{{Цитата вĕçĕ}}
== Тавралăх ==
==Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем==
* [[Тимофеева Вероника Васильевна]] (çуралнă чухнехи [[хушамат]] Белкова) — Ирткутск облаçĕнчи чăвашсен «Юлташ» наци-культура автономийĕн ертÿçи&lt;ref&gt;[http://rzima.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10125:---3-----&amp;catid=313:2014-05-15-00-55-30&amp;Itemid=222 В поселке УСПЕНСКИЙ-3 СОСТОЯЛСЯ ОБЛАСТНОЙ ЧУВАШСКИЙ ПРАЗДНИК АКАТУЙ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://chuvash.org/news/44920.html Чӑвашлӑх: Иркутскри чӑваш хӗрарӑмне преми панӑ.]&lt;/ref&gt;

== Вуламалли ==
*Максимов, Леонид Сергеевич. Чуваши Восточной Сибири / Л. С. Максимов; [предисл. А. И. Васильева, А. И. Иванова]. - [Иркутск, 2006] (Тип. &quot;На Чехова&quot;). - 234 с., [16] л. фот., цв. фот. : портр., фот., ил., табл.
*&quot;Юлташ&quot; из далекого Иркутска : [об издании чуваш. газ.] // Совет. Чувашия. - 2004. - 7 авг. - С. 1.
*Максимов, Л. [http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf Чувашская диаспора Приангарья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216211615/http://nasledie.nbchr.ru/upload/pdf/irkutsk.pdf |date=2020-02-16 }} // Максимов, Л. Чуваши Восточной Сибири / Л. Макимов. – Иркутск, 2006. – С. 10. 

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем==
* [http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ Национально-культурная автономия чувашей «Юлташ» Иркутской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209003356/http://nasledie.nbchr.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/sibfo/jultash-irkutsk/ |date=2020-12-09 }}
{{Irkut-obl-geo-stub}}
{{Зима районĕ}}
[[Категори:Зима районĕ]]
[[Категори:Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем]]</text>
      <sha1>4xzh97lkvrzrub2wpqlf2j55lo7d6p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гиацинт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87638</id>
    <revision>
      <id>878307</id>
      <parentid>692469</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T04:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="0vpkthsx93dqzlls27pvn9eddh8l5or" xml:space="preserve"> 
{{taxobox
| name         = Гиацинт
| image file   = Birds and nature (1899) (14748518955).jpg
| image title  = Гиацинт
| image descr  = Гиацинт 
| regnum       = Ӳсентăрансем
| divisio      =  
| classis      =  
| ordo         =  
| familia      =  
| genus        =  
| latin        = Hyacínthus
| section name = Тĕссем
| section text =  
| range map    =  
| range legend =  
| wikispecies  =  
| commons      =  
| itis         =  
| ncbi         =  
}}
 
'''Гиацинт''' (лат. Hyacínthus) — род растений  Спаржа (Asparagaceae) йышӗнчи ӳсентӑран. 

Чечекӗн ячӗ Авалхи Греци [[Аполлон]] Спарта тикки [[Гиацинт (халаплӑх)|Гиацинт]] ҫинчи халапран пулса тухнӑ.
== Тӗслӗхсем ==
&lt;gallery perrow=6 widths=200 heights=200&gt;
File:2020-03-20 13 00 37 Hyacinth with pink-purple flowers along Elevation Lane in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg
File:2020-03-21 13 20 58 Hyacinth with white flowers along Ladybank Lane in the Chantilly Highlands section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg
File:2020-03-20 13 00 55 Hyacinth with blue-purple flowers along Elevation Lane in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg
File:2020-03-20 13 01 01 Hyacinth with deep pink flowers along Elevation Lane in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg
File:2020-03-20 13 10 04 Hyacinth with light pink flowers along Old Dairy Court in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg
File:Blue flowers Hyacinthus orientalis.JPG
File:Blaue und gelbe Hyazinthe.JPG
File:Hyacinthus orientalis City of Haarlem kz1.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Вуламалли ==
*Бекетов А. Н. Гиацинт, растения // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
== Каҫӑсем ==
* [https://web.archive.org/web/20160303205613/http://www.flowerbulbs.cornell.edu/newsletter/No.%204%20Hyacinth%20Perennializing.pdf  Hyacinth perennialization Research Newsletter Number 4. (October 2004) Flower Bulb Research Program Department of Horticulture, College of Agriculture and Life Sciences, Cornell University]{{ref-en}}

{{botanics-stub}}

[[Категори:Пӳлĕмри ӳсентăрансем]]</text>
      <sha1>0vpkthsx93dqzlls27pvn9eddh8l5or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виçкĕтеслĕхсене шутласси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91753</id>
    <revision>
      <id>878305</id>
      <parentid>803763</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T02:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>878305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="7y4dklfu8kzqcdf2v3fkta1wjgvg62s" xml:space="preserve">[[File:Triangle with notations (black).svg|thumb|Triangle with notations (black)]]
'''Виçкĕтеслĕхсене шутлани'''  ({{lang-lat|solutio triangulorum}})  — [[виçкĕтеслĕх]]ĕн паллă енĕсем тата кĕтесĕсем тăрăх унăн паллă мар енĕсене тата кетесĕсене тупнине пĕлтерет. Çавăн пеке çапла каланине анлăрах пĕлтерĕшпе те ăнланаççĕ, виçкĕтеслĕхĕн ытти элеменчĕсен те ([[виçкĕтеслĕх медиани|медиана]], çÿллĕш тата ытти те) явăçтараççĕ. 
== Каçăсем ==
*[https://web.archive.org/web/20040404234808/http://www.pupress.princeton.edu/books/maor/ Trigonometric Delights], by [[Eli Maor]], Princeton University Press, 1998.  Ebook version, in PDF format, full text presented.
*[https://books.google.com/books/about/Trigonometry.html?id=RsxHAAAAIAAJ Trigonometry] by Alfred Monroe Kenyon and Louis Ingold, The Macmillan Company, 1914. In images, full text presented. Google book.
*''[http://mathworld.wolfram.com/SphericalTrigonometry.html Spherical trigonometry]'' on Math World.
*[http://www.rwgrayprojects.com/rbfnotes/trig/strig/strig.html Intro to Spherical Trig.] Includes discussion of The Napier circle and Napier's rules
*[https://archive.org/details/sphericaltrigono19770gut Spherical Trigonometry &amp;mdash; for the use of colleges and schools] by I. Todhunter, M.A., F.R.S. Historical Math Monograph posted by [https://web.archive.org/web/20060127232450/http://historical.library.cornell.edu/math/index.html Cornell University Library].
*''[http://www.rlefebvre.ca/triangulateur/triangulator.htm Triangulator]'' &amp;ndash; Triangle solver. Solve any plane triangle problem with the minimum of input data. Drawing of the solved triangle.
*''[http://gnomonique.fr/trisph/index_en.htm TriSph]'' &amp;ndash; Free software to solve the spherical triangles, configurable to different practical applications and configured for gnomonic.
*''[https://web.archive.org/web/20141009115504/https://files.nyu.edu/emf202/public/js/spherical.html  Spherical Triangle Calculator]'' &amp;ndash; Solves spherical triangles.

{{Виçкĕтеслĕх}}


[[Категори:Виçкĕтеслĕхсем]]
[[Категори:Тригонометри]]
[[Категори:Сферăлла геометри]]
[[Категори:Сферăлла тригонометри]]
[[Категори:Математика историйĕ]]</text>
      <sha1>7y4dklfu8kzqcdf2v3fkta1wjgvg62s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129079</id>
    <revision>
      <id>878304</id>
      <parentid>878230</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T00:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DLysenko97</username>
        <id>39805</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>878304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4133" sha1="3j6b9v6v99zfbq8cm206rprhe8yo7jc" xml:space="preserve">[[File:CIS (orthographic projection).svg|thumb|CIS (orthographic projection)]]
[[File:Map of the Commonwealth of Independent States (CIS).png|thumb|Map of the Commonwealth of Independent States (CIS)]]
:{{redirect|СНГ}}
{{Пĕлтерĕшсем|Тус-йышлăх}}
'''Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕ''' ([[Аббревиатура|аббрев]]. '''ППТЙ''') — [[тĕнчери организаци]]

== Литература ==
* ''Зиновьев В. П.'', ''Троицкий Е. Ф.'' Страны СНГ и Балтии. Томск., 2009. 334 С.

== Каçăсем ==
{{навигаци}}
{{викитека|Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕн уставĕ}}
* [https://web.archive.org/web/20121003102711/http://www.e-cis.info/page.php?id=2374 Председатели координационных советов СНГ]
* [https://eccis.org/ Исполнительный комитет Содружества Независимых Государств] ''(официальный сайт)''
* [http://www.cis.minsk.by/page.php?id=10284 Председатель Исполнительного комитета СНГ — Исполнительный секретарь СНГ Сергей Лебедев] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.e-cis.info/ Интернет-портал СНГ]
* [http://www.ksgp-cis.ru/ Совет Генеральных прокуроров СНГ] ''(официальный сайт)''
* [https://web.archive.org/web/20070530154429/http://www.iacis.ru/html/ Межпарламентская ассамблея СНГ] ''(официальный сайт)''
* [http://sudsng.org/ Экономический Суд СНГ] ''(официальный сайт)''
* [http://www.sovetgt.org/ Совет по железнодорожному транспорту СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220320134029/http://www.sovetgt.org/ |date=2022-03-20 }} ''(официальный сайт)''
* [http://www.cismission.mid.ru/ Представительство РФ при СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818055640/http://www.cismission.mid.ru/ |date=2014-08-18 }} ''(официальный сайт)''
* [https://web.archive.org/web/20060721024111/http://cis.minsk.by/main.aspx?uid Единый реестр правовых актов и других документов Содружества Независимых Государств].
* [https://web.archive.org/web/20150110211451/http://www.cis.minsk.by/page.php?id=19158 Председательство Республики Казахстан в Содружестве Независимых Государств в 2015 году]
* [http://док.история.рф/20/soglashenie-o-sozdanii-sodruzhestva-nezavisimykh-gosudarstv/ Соглашение о создании Содружества Независимых Государств] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410204939/http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/soglashenie-o-sozdanii-sodruzhestva-nezavisimykh-gosudarstv |date=2019-04-10 }}. 08.12.1991. Проект [[Российское военно-историческое общество|Российского военно-исторического общества]] «100 главных документов российской истории».
* [http://zatulin.ru/sng-nachalo-ili-konec-istorii-k-smene-vex/ К. Ф. Затулин, А. М. Мигранян. «СНГ: начало или конец истории. К смене вех.» 26 Марта 1997 (тезис о «принуждении Украины к дружбе»)]

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Содружество Независимых Государств| ]]
[[Категори:Объединения государств]]
[[Категори:Торговые блоки]]
[[Категори:Транснациональное политическое пространство]]</text>
      <sha1>3j6b9v6v99zfbq8cm206rprhe8yo7jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дирак танлашăвĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131014</id>
    <revision>
      <id>878297</id>
      <parentid>878293</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T13:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="ovv3h4hja29nhpa2o2njlg5hf0xd3zj" xml:space="preserve">[[File:Dirac's commemorative marker.jpg|thumb|Dirac's commemorative marker&lt;br&gt;&lt;big&gt;Поль Дирака асăнса майлаштарнă асăну хăми, унти текстра кĕскетнĕ мелпе çырнă Дирак танлашăвĕ те пур&lt;/big&gt;]]
'''Дирак танлашăвĕ''' —  [[электрон]]ăн [[биспинор]]ла классикăлла уйĕ тĕлĕшĕнчи куçăмăн релятивизмла инвариантлă [[танлашу|танлашăвĕ]], ăна, çавăн пекех, 1/2 спинлă тата пăнчăлла урăх [[фермион]]сем енĕпе те усă курма май пур;  [[Дирак, Поль|Поль Дирак]]  [[1928]]-мĕш çулта тупса палăртнă.

Дирак танлашăвĕ çапла çырăнать

: &lt;math&gt; \left(mc^2\alpha_0 + c \sum_{j = 1}^3 \alpha_j p_j\right) \psi (\mathbf{x},t) = i \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t), &lt;/math&gt;

кунта &lt;math&gt;m\ &lt;/math&gt; — [[электрон]]ăн (е урăх [[фермион]]ăн, танлăхпа çырса кăтартăнаканскерĕн) масси, &lt;math&gt;c\ &lt;/math&gt; — [[çутă хăвăртлăхĕ]], &lt;math&gt;p_j = - i \hbar \partial_j&lt;/math&gt; — импульс компоненчĕсен (''x, y, z'' тĕлĕшĕнчи) виçĕ операторĕ, &lt;math&gt; \hbar = {h \over 2 \pi} &lt;/math&gt;, &lt;math&gt; h &lt;/math&gt; — [[Планк константти]], '''x'''=(''x, y, z'') тата ''t'' — уçлăхри координатсем тата  вăхăт,  &lt;math&gt;\psi(\mathbf{x},t)&lt;/math&gt; — тăватă компонентлă комплекслă хумла функци (биспинор).

&lt;math&gt;\alpha_0, \alpha_1, \alpha_2, \alpha_3\ &lt;/math&gt; —  [[биспинор]]сен уçлăхĕ çийĕнчи [[линилле оператор]]сем, хумла функци çине тивекенскерсем ([[Паули матрици]]сем). Ку операторсене ятарлă малсăлтавсемпе суйласа илнĕ:  операторсен кашни мăшăрĕ антикоммутацилле, кашнин тăваткалĕ пĕррепе тан:
: &lt;math&gt;\alpha_i\alpha_j = -\alpha_j\alpha_i\, &lt;/math&gt; кунта &lt;math&gt;i\ne j&lt;/math&gt; тата &lt;math&gt;i,j\ &lt;/math&gt; индекссем  0-ра 3 таран,
: &lt;math&gt;\alpha_i^2 = 1&lt;/math&gt; 0-ран 3 таранри  &lt;math&gt;i\ &lt;/math&gt; тĕлĕшпе.
== Дирак танлашăвне кăларсси ==
Ăçтан тухса тăрать-ха Дирак танлашăвĕ? [[Шрёдингер танлăхĕ|Шрёдингер танлашăвĕ]]нчен:

: &lt;math&gt; H \left| \psi (t) \right\rangle = i \hbar {d\over d t} \left| \psi (t) \right\rangle.&lt;/math&gt;

Анчах та ку танлашăва, Шрёдингерăнне,  релятивизм тĕлĕшпе анлăлатас пулать. 
== Çавăн пекех ==
* [[Паули  танлашăвĕ]]
* [[Шрёдингер танлăхĕ|Шрёдингер танлашăвĕ]]
== Каçăсем ==
[http://quantummechanics.ucsd.edu/ph130a/130_notes/130_notes.html Лекции по квантовой физике]

{{Математикăлла физика}}

[[Категори:Квантла механика]]
[[Категори:Элементарлă пĕрчĕсен физики]]
[[Категори:Уйăн квантла теорийĕ]]
[[Категори:Харпăр тăхăмлă дифференциаллă танлăхсем]]
[[Категори:Физикăри саккунсем тата танлăхсем|Дирака уравнение]]
[[Категори:Спинорсем]]
[[Категори:Поль Дирак]]
[[Категори:Математикăлла физика]]
[[Категори:Физика саккунĕсем тата танлăхĕсем|Дирака уравнение]]</text>
      <sha1>ovv3h4hja29nhpa2o2njlg5hf0xd3zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878299</id>
      <parentid>878297</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T13:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3975" sha1="oz2bpjs8fnlxzwp5gf81y3p4r6hrdrh" xml:space="preserve">[[File:Dirac's commemorative marker.jpg|thumb|Dirac's commemorative marker&lt;br&gt;&lt;big&gt;Поль Дирака асăнса майлаштарнă асăну хăми, унти текстра кĕскетнĕ мелпе çырнă Дирак танлашăвĕ те пур&lt;/big&gt;]]
[[File:Paul Dirac, 1933, head and shoulders portrait, bw.jpg|thumb|Paul Dirac]]
'''Дирак танлашăвĕ''' —  [[электрон]]ăн [[биспинор]]ла классикăлла уйĕ тĕлĕшĕнчи куçăмăн релятивизмла инвариантлă [[танлашу|танлашăвĕ]], ăна, çавăн пекех, 1/2 спинлă тата пăнчăлла урăх [[фермион]]сем енĕпе те усă курма май пур;  [[Дирак, Поль|Поль Дирак]]  [[1928]]-мĕш çулта тупса палăртнă.

Дирак танлашăвĕ çапла çырăнать

: &lt;math&gt; \left(mc^2\alpha_0 + c \sum_{j = 1}^3 \alpha_j p_j\right) \psi (\mathbf{x},t) = i \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t), &lt;/math&gt;

кунта &lt;math&gt;m\ &lt;/math&gt; — [[электрон]]ăн (е урăх [[фермион]]ăн, танлăхпа çырса кăтартăнаканскерĕн) масси, &lt;math&gt;c\ &lt;/math&gt; — [[çутă хăвăртлăхĕ]], &lt;math&gt;p_j = - i \hbar \partial_j&lt;/math&gt; — импульс компоненчĕсен (''x, y, z'' тĕлĕшĕнчи) виçĕ операторĕ, &lt;math&gt; \hbar = {h \over 2 \pi} &lt;/math&gt;, &lt;math&gt; h &lt;/math&gt; — [[Планк константти]], '''x'''=(''x, y, z'') тата ''t'' — уçлăхри координатсем тата  вăхăт,  &lt;math&gt;\psi(\mathbf{x},t)&lt;/math&gt; — тăватă компонентлă комплекслă хумла функци (биспинор).

&lt;math&gt;\alpha_0, \alpha_1, \alpha_2, \alpha_3\ &lt;/math&gt; —  [[биспинор]]сен уçлăхĕ çийĕнчи [[линилле оператор]]сем, хумла функци çине тивекенскерсем ([[Паули матрици]]сем). Ку операторсене ятарлă малсăлтавсемпе суйласа илнĕ:  операторсен кашни мăшăрĕ антикоммутацилле, кашнин тăваткалĕ пĕррепе тан:
: &lt;math&gt;\alpha_i\alpha_j = -\alpha_j\alpha_i\, &lt;/math&gt; кунта &lt;math&gt;i\ne j&lt;/math&gt; тата &lt;math&gt;i,j\ &lt;/math&gt; индекссем  0-ра 3 таран,
: &lt;math&gt;\alpha_i^2 = 1&lt;/math&gt; 0-ран 3 таранри  &lt;math&gt;i\ &lt;/math&gt; тĕлĕшпе.
== Дирак танлашăвне кăларасси ==
Ăçтан тухса тăрать-ха Дирак танлашăвĕ? [[Шрёдингер танлăхĕ|Шрёдингер танлашăвĕ]]нчен:

: &lt;math&gt; H \left| \psi (t) \right\rangle = i \hbar {d\over d t} \left| \psi (t) \right\rangle.&lt;/math&gt;

Анчах та ку танлашăва, Шрёдингерăнне,  релятивизм тĕлĕшпе анлăлатас пулать. 
== Çавăн пекех ==
* [[Паули  танлашăвĕ]]
* [[Шрёдингер танлăхĕ|Шрёдингер танлашăвĕ]]
== Каçăсем ==
[http://quantummechanics.ucsd.edu/ph130a/130_notes/130_notes.html Лекции по квантовой физике]

{{Математикăлла физика}}

[[Категори:Квантла механика]]
[[Категори:Элементарлă пĕрчĕсен физики]]
[[Категори:Уйăн квантла теорийĕ]]
[[Категори:Харпăр тăхăмлă дифференциаллă танлăхсем]]
[[Категори:Физикăри саккунсем тата танлăхсем|Дирака уравнение]]
[[Категори:Спинорсем]]
[[Категори:Поль Дирак]]
[[Категори:Математикăлла физика]]
[[Категори:Физика саккунĕсем тата танлăхĕсем|Дирака уравнение]]</text>
      <sha1>oz2bpjs8fnlxzwp5gf81y3p4r6hrdrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этем сасси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131017</id>
    <revision>
      <id>878296</id>
      <timestamp>2026-10-19T12:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Сасă (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Izdisaj.jpg|192px|left|]] [[Ӳкерчĕк:Human voice spectrogram.jpg|thumb|right|]] [[Ӳкерчĕк:Gray1204.png|thumb|right|]] '''Этем сасси''' —  [[тип пыр]]та майлашăнакан [[сасă]]. == Литература == * Розенталь Д. Э., Теленкова М. А. Словарь-справочник лингвистических термин...»</comment>
      <origin>878296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="mjvohkmnvgfk3okgo17vgqarr955m2f" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Сасă (пĕлтерĕшсем)}}
[[Ӳкерчĕк:Izdisaj.jpg|192px|left|]]
[[Ӳкерчĕк:Human voice spectrogram.jpg|thumb|right|]]
[[Ӳкерчĕк:Gray1204.png|thumb|right|]]
'''Этем сасси''' —  [[тип пыр]]та майлашăнакан [[сасă]].
== Литература ==
* Розенталь Д. Э., Теленкова М. А. Словарь-справочник лингвистических терминов. — 3-е. — Москва: Просвещение, 1985. — 399 с.
* ''Дмитриев Л.'' Основы вокальной методики — М., 2000
* ''Емельянов В. В.'' Развитие голоса. Координация и тренинг. — СПб. : Изд-во «Лань», 2006. — 192 с. — ISBN 5-8114-0207-4.
* 
* ''Огороднов Д. Е.'' Музыкально-певческое воспитание детей в общеобразовательной школе. — Музична Україна, 1981.
* ''Огороднов Д. Е.'' Воспитание певца в самодеятельном ансамбле. — Музична Україна, 1980.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Голос, в физиологическом смысле|[[Тарханов, Иван Романович|Тарханов И. Р.]]}}
* Рудин Л. Б. Основы голосоведения. М.: Граница, 2009 г., 104 с. https://voiceacademy.ru/images/files/nauch_trudi/osnovy-golosovedenija-2009.pdf
* Насретдинов А. Физика и анатомия музыки. 2015 г. М.: Бослен, 224 с

== Каçăсем ==
* ''Пекерская Е. М.'' Вокальный букварь / М.,1996 г., 234 с.
* [http://shift7.ru/health/146-propal-golos.html Почему исчезает голос].

[[Категори:Дыхательная система]]
[[Категори:Речевая коммуникация]]
[[Категори:Юрлани]]
[[Категори:Логопеди]]
[[Категори:Фониатри]]</text>
      <sha1>mjvohkmnvgfk3okgo17vgqarr955m2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-10-25 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>131018</id>
    <revision>
      <id>878300</id>
      <timestamp>2026-10-19T18:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Утренний туман в Сколевских Бескидах, Львовская область, Украина»</comment>
      <origin>878300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="fpvtqffrkgg6dwa7ft22d107i4ub2o8" xml:space="preserve">Утренний туман в Сколевских Бескидах, Львовская область, Украина</text>
      <sha1>fpvtqffrkgg6dwa7ft22d107i4ub2o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-10-25</title>
    <ns>10</ns>
    <id>131019</id>
    <revision>
      <id>878301</id>
      <timestamp>2026-10-19T18:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Дорога до церкви.jpg»</comment>
      <origin>878301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="pd283nixmcf6wv654a7aj1t9u8rysim" xml:space="preserve">Дорога до церкви.jpg</text>
      <sha1>pd283nixmcf6wv654a7aj1t9u8rysim</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>